รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงการนวัตกรรมเพื่อพัฒนาท้องถิ่นตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ระยะที่ 2

139

แจ้งขอให้นายก ฯ ชว่ ยจัดหาหน้ากากอนามยั ให้กับเด็กนักเรียน ซึ่งมีอาการปว่ ยเป็นไข้หวัดหลายคน ในช่วง
กลางเดอื นกุมภาพันธ์ ปี 2563 ซ่ึงเป็นช่วงเร่ิมต้นของการระบาดของไวรสั โควิด 19 โดยในขณะน้ันประเทศ
ไทยยงั ไมไ่ ด้มมี าตรการใดออกมาอย่างชดั เจน แตใ่ นตาบลห้วยงู เดก็ นักเรียนไดร้ ับการดูแลและป้องกัน โดย
บรษิ ทั สรา้ งสุขตาบลห้วยงู

นอกจากนี้ นายก ฯ และทมี ผ้บู รหิ าร ยงั ได้ดาเนินการของบประมาณจากรัฐบาลทีเ่ ปน็ เงินกเู้ พอ่ื การ
กระตุ้นเศรษฐกิจอันเน่ืองมาจากการระบาดไวรัสโควิด 19 ให้วิสาหกิจชุมชนในตาบล อันเป็นเครือข่าย
เพ่ิมเติมที่เข้ามาช่วยดูแลความมั่นคงทางเศรษฐกิจจากการมีรายได้เสริมด้วยการทาผลิตภัณฑ์จากฟางข้าว
และความมนั่ คงทางสง่ิ แวดลอ้ มอันเนอ่ื งมาจากชาวนาในตาบลห้วยงจู ะไมเ่ ผาฟางข้าว

รางวัลกองทนุ สวัสดิการ ฯ ดเี ด่น นวตั กรรมเทคโนโลยีสขุ ภาพห่นุ ยนตด์ นิ สอ และโอกาสของเงินทุน
จากงบประมาณของภาครัฐส่วนกลาง เป็นความสาเร็จเบื้องต้นของบริษัทสร้างสุขตาบลห้วยงู อันเกิดจาก
ปัจจยั หลายด้าน นบั ตง้ั แตน่ ายก ฯ และทมี ผู้บริหาร บุคลากรของเทศบาลตาบลห้วยงู ทมี่ ิไดม้ องเหน็ บทบาท
ของเทศบาลเฉพาะภารกิจท่ีได้รับการถ่ายโอนเท่าน้ัน หากคานึงคุณภาพชีวิตของประชาชนเป็นเป้าหมาย
สาคัญ ดว้ ยการเข้ามาชว่ ยบริหารกองทุนสวัสดกิ ารชมุ ชน ก่อนท่ีกรมสง่ เสริมการปกครองท้องถิน่ ออกหนงั สือ
ส่ังการให้เข้าร่วมสนับสนุน อีกท้ังยังมีความสามารถในการมองเห็นข้อจากัดของจานวนเงินกองทุน ฯ หา
แนวทางในการพัฒนาคุณภาพชีวิต/จัดสวัสดิการโดยไม่ต้องใช้เงินกองทุน ฯ เป็นตัวตั้ง ด้วยการคิดรูปแบบ
ความรว่ มมือ บริษทั สร้างสุขตาบลหว้ ยงู กลไกเชิงสถาบัน เพือ่ การขบั เคล่ือนความรว่ มมือระดบั ตาบลในการ
สร้างนวัตกรรมเพ่ือแก้ไขปัญหาชุมชน/พัฒนาคุณภาพชีวิต โดยมีทต. ห้วยงู ที่สามารถประยุกต์ปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพียงในระดับ “เข้าใจ” องค์กรแห่งความสุข เป็นหน่วยงานกลางในการเชื่อมโยงเครือข่ายใน
การขับเคลื่อน และมีโอกาสพัฒนาต่อไปถึงระดับ “เข้าถึง” และเป็นองค์กรแห่งประโยชน์สขุ ได้ต่อไปโดยไม่
ยาก เนื่องจากคะแนนรวมจาการประเมินความเป็นเศรษฐกจิ พอเพียงสงู ถงึ 267 คะแนน

2.13 องคก์ ารบรหิ ารส่วนตาบลหนองแขม: วิสาหกจิ ชุมชนผักปลอดภยั ไรท่ านตะวนั
ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงตาบลหนองแขม เป็นศูนย์ในการให้ความรู้เก่ียวกับเกษตรปลอดภัย

เกษตรพอเพียง ให้กับเกษตรกรในตาบลหนองแขมและพื้นที่ใกล้เคียงท่ีสนใจ เป็นศูนย์กลางในการจาหน่าย
สินค้าเกษตรและสินคา้ เกษตรแปรรปู ให้กบั เกษตรกรภายในตาบล มีการพฒั นาช่องทางการจัดจาหน่ายสินค้า
ที่หลากหลายผ่านสื่อออนไลน์ สร้างตราสินค้าของชุมชนภายใต้ “วิสาหกิจชุมชนผักปลอดภัยไร่ทานตะวัน”
จนทาให้ผลิตภัณฑ์ของชุมชนมีการจัดจาหน่ายเป็นท่ียอมรับด้านคุณภาพ ช่วยสร้างรายได้เสริมให้แก่
เกษตรกร และมีการพัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์เพื่อตอบสนองต่อความต้องการของลูกค้า นาหลักการจัดการ
การตลาดมาใช้เพ่ือกระจายสินค้าเกษตรปลอดภัยให้เข้าถึงกลุ่มลูกค้า วิสาหกิจชุมชนผักปลอดภัยไร่
ทานตะวันเกิดจากประขาชนในตาบลหนองแขมส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ทาไร่ ปลูกข้าวโพด
เลี้ยงสัตว์ อ้อย มันสาปะรัง และพืชผักต่าง ๆ เช่น ฟักทอง แตงโม ซ่ึงส่วนใหญ่ใช้สารเคมีในการผลิต ทาให้
สขุ ภาพของประชาชนในพื้นท่ีออ่ นแอ นายก อบต. หนองแขม ห่วงใยสุขภาพประชาชนในตาบล จึงได้เริ่มมี
แนวคิดการจัดทาโครงการจัดต้ังศูนย์เรียนรู้เกษตรอินทรีย์อย่างยั่งยืน เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้การทาเกษตร

140

ปลอดภัยไร้สารเคมี โดยเริ่มจากให้พนักงานส่วนตาบล พนักงานจ้าง และประชาชนที่สนใจ แบ่งกลุ่มการ
จัดทาการเกษตร โดยใช้พื้นที่ข้างหลังที่ทาการองค์การบริหารส่วนตาบลหนองแขม เป็นศูนย์เรียนรู้ ฯ เนือ้ ท่ี
ประมาณ 3 ไร่ ประกอบกบั ได้รบั การจดั สรรงบประมาณจากโครงการ 9101 ของสานักงานเกษตรอาเภอโคก
สาโรง โดยมีการปลูกผักปลอดสารพิษ เลี้ยงจ้ิงหรีด เล้ียงกบ เล้ียงไส้เดอื น ปลูกข้าว เล้ียงปลา อบต. หนอง
แขม เป็นผู้ดูแล โดยใช้งบประมาณจ้างเกษตรกรดูแลประจา 1 คน คอยดูแลศูนย์เศรษฐกิจพอเพียงและมี
รายได้เพิม่ จากการขายผลผลิตของศูนย์

ความเป็นมา
วิสาหกิจชุมชนผักปลอดภัยไร่ทานตะวัน เร่ิมจากข้อเท็จจริงจากการใช้สารเคมีทาการเกษตร ซ่ึง
ส่งผลเสียต่อสุขภาพของประชาชนดังที่ได้กล่าวไปแล้ว นายกอบต. หนองแขม ห่วงใยสุขภาพประชาชนใน
ตาบลท่ีต้องพึ่งพาพืช ผัก ผลไม้ จากตลาดชุมชนหรือจากรถขายเร่ที่นาพืชผักผลไม้จากตลาดรับ -ซ้ือใน
กรุงเทพมาขายซึ่งส่วนใหญ่พืช ผัก ผลไม้ดังกล่าวมีการใช้สารเคมีในการผลิตเป็นจานวนมากทาให้ไม่
ปลอดภัยตอ่ สขุ ภาพของผูท้ ีบ่ ริโภค จึงไดเ้ ริ่มมแี นวคิดการจดั ทาโครงการจัดต้งั ศูนย์เรียนรู้เกษตรอนิ ทรยี อ์ ยา่ ง
ยิ่งยืน ตามที่ได้อธิบายไว้ก่อนหน้านี้ โดยเน้นการพัฒนาไปสู่เกษตรแบบผสมผสานท่ีเร่ิมต้นจากใช้เวลา
หลังจากเลิกงานมาร่วมกันลงแรงพฒั นาพนื้ ที่เปล่าประโยชน์
ความสาเร็จที่เกิดข้นึ
ความสาเร็จในการบรหิ ารจัดการในการดาเนินการปรับปรุงศูนยเ์ รียนรู้ ฯ จนได้รบั รางวัลที่ 3 ของ
ประเทศ ประเภทฟาร์มชุมชน มีบุคคลภายนอกให้ความสนใจมาศึกษาดูงานจานวนมาก ต่อมาจึงได้คิดร่วม
กลุม่ เกษตรกรในการจัดตง้ั เป็นวสิ าหกจิ ชุมชนผกั ปลอดภัยไร่ทานตะวัน จดทะเบียนจดั ตัง้ เมื่อ มกราคม 2561
เลขที่ 7/2 หมู่ที่ 3 ถนน ตาบลหนองแขม อาเภอโคกสาโรง จงั หวดั ลพบุรี โดยมีผลิตภณั ฑ์ ดังนี้ สบสู่ มุนไพร
น้ามันมะรุมสกัดเย็น ข้าวโพดหวาน ผักปลอดสารพษิ ฟกั ทอง น้าหม่อน ข้าวปลอดสารพิษ ฯลฯ นายชัยพร
ขลบิ เงิน นายสุดสาคร ป้อมทอง ช่วยให้เกิดการสง่ เสรมิ การประกอบอาชีพเกษตรกรรมและสรา้ งรายได้ผ่าน
ชอ่ งทางออนไลน์ ช่วยสร้างรายไดใ้ หแ้ ก่ประชาชนในตาบลหนองแขม
โครงการอน่ื ๆ ท่ีมีลักษณะนวตั กรรม
องคก์ ารบรหิ ารส่วนตาบลหนองแขม ยงั ได้จดั ทาธนาคารนา้ ใตด้ นิ ระบบปิด เพ่อื เกบ็ กักนา้ ไวใ้ ชท้ า
การเกษตร และจดั ต้ังกองทนุ ธนาคารขยะเพ่ือสวสั ดกิ ารชมุ ชนตาบลหนองแขม ส่งเสริมใหป้ ระชาชนคัดแยก
ขยะจากครวั เรือน และกาจดั ขยะทกุ ประเภทอย่างถูกวิธี เหมาะสมถูกหลักสุขอนามยั

3 นวตั กรรมเพอื่ พฒั นาท้องถน่ิ ขององค์กรปกครองส่วนทอ้ งถิ่นในกรณีศกึ ษาทมี่ ีระดบั ความเปน็
เศรษฐกิจพอเพียงในระดับไม่เข้าขา่ ย
จากผลการวิเคราะห์เปรียบเทยี บระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพยี งในบทก่อนหน้า พบวา่ มอี ปท. ที่

มีระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงในระดับไม่เข้าข่ายจานวน 4 แห่ง ซึ่งอยู่ในจังหวัดอุทัยธานี จานวน 2
แห่ง คือ องค์การบริหารส่วนตาบลหนองยาง และองค์การบริหารส่วนตาบลห้วยคต ในจังหวัดชัยนาท

141

จานวน 2 แห่ง คือเทศบาลตาบลบางขุด และองค์การบริหารส่วนตาบลอู่ตะเภา ซ่ึงอปท. บางแห่งมี
นวตั กรรมเพ่ือพัฒนาทอ้ งถน่ิ คอื

3.1 องคก์ ารบริหารส่วนตาบลหนองยาง: การจัดการขยะต้นทาง
จากประสบการณ์ในการพัฒนาหมู่บ้านบ้านเกิดของนายกองค์การบริหารส่วนตาบลหนองยาง วร

ชาติ ลิลา ร่วมกับผู้นาคนอื่น ๆ ในการคิด (คิดดี คิดถึงอนาคต) ทา (ทาดี) นา (ผู้นา ต้นแบบคุณธรรม
จริยธรรม) เปลี่ยน (สร้างการเปลี่ยนแปลงในชุมชน) จัดตั้งศูนย์เรียนรู้เพ่ือการพัฒนาเศรษฐกิจพอเพียง
ต้นแบบบา้ นหนองจิก ภายใต้การสนับสนนุ ของธนาคารเพ่ือการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธกส) พัฒนา
ให้เกิดการพึ่งตนเอง ด้วยการจัดทาบัญชีครัวเรือน ทาผลิตภัณฑ์ใช้เอง และปลูกผักไว้กินเอง พ่ึงพากันเอง
ภายในชุมชน ด้วยการรวมกลุ่มการเงินจัดต้ังกลุ่มออมทรัพย์ รวมกลุ่มอาชีพ โรงสีชุมชน กลุ่มแม่บ้าน และ
กลุ่มเล้ียงสัตว์ และการเช่อื มโยงเครือข่ายภายใตก้ ารสนับสนุนจากหน่วยงานต่าง ๆ เป็นกิจกรรมทีด่ าเนินมา
อย่างต่อเนื่อง มีการแบ่งงานกันทา สมาชิกในกลุ่มร่วมรับผิดชอบ และพัฒนาต่อยอดกิจกรรม สู่สถาบัน
การเงินชุมชน ท่ีมีการทาบัญชีการเงินอย่างเป็นระบบ บูรณาการเช่ือมโยงกองทุนต่าง ๆ ในชุมชนท้ังตาบล
เข้าด้วยกัน บริการฝาก-ถอนเงิน ให้กู้กับสมาชิก รับจ่ายค่าน้าไฟฟ้าและโทรศัพท์ และจัดสวัสดิการชุมชน
และขยายสู่ร้านค้าชุมชน CB Mart เพือ่ ตอบสนองความต้องการอปุ โภคและบรโิ ภคของประชาชน และรกั ษา
เม็ดเงินให้ไหลเวยี นภายในชุมชน แม้ว่าในระยะสองสามปที ี่ผา่ นมา ประสบปัญหาจากการทม่ี รี า้ นค้าขายสง่ ท่ี
ขายของในราคาถูกกว่า และการเปิดศูนย์การค้าในพ้ืนท่ีและมีซุปเปอร์มาร์เก็ตขนาดใหญ่ ส่งผลกระทบต่อ
ยอดขายในระยะแรก แต่ด้วยระยะทางท่ีใกล้ สินค้าที่ตอบสนองความต้องการ การปันผลจากยอดซื้อและ
บตั รเครดติ ใหส้ มาชกิ

เมือ่ นายก ฯ และทมี งานได้รับเลอื กเขา้ มาบรหิ ารองคก์ ารบริหารสว่ นตาบลหนองยาง จงึ ทาให้อบต.
หนองยางมิได้เน้นการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเพียงลาพัง หากมุ่งพัฒนาสังคมคุณภาพชีวิตเพิ่มมากขึ้น
ภายใต้ความร่วมมือของชุมชนท่ีเข้มแข็ง ทาให้อบต. มีการทางานเป็นระบบมากขึ้น จากการศึกษาเรียนรู้
เรื่องระเบียบของนายก ฯ พร้อมท้ังเปิดโอกาสให้บุคลากรเสนอความเห็นต่าง ๆ เพ่ือความร่วมมือในการ
เปลีย่ นแปลงการทางาน และพฒั นาโครงการกิจกรรมต่าง ๆ เชน่ การนาระบบเฝ้าระวังสุขภาพหนึง่ เดียวของ
ชุมชน (PODD) เข้ามาใช้ในการเฝา้ ระวงั สุขภาพของประชาชนในพ้ืนท่ี มาทดลองใช้เพื่อเป็นการป้องกันการ
ระบาดต้ังแต่ต้นเหตุ ด้วยความร่วมมือจากนักวิชาการมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ผ่านทางเครือข่ายอบต. แม่ทา
ด้วยการจัดอบรมทาความเข้าใจแอป ระบบ ผ่อดีดี (PODD – Participatory one health disease
detection) ให้กับผู้นาชุมชน เยาวชน อสม. และบคุ ลากร อบต. ซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่ดูแลระบบ 3 คน คอยรับ
การแจ้งเตือนในระบบ กลั่นกรองข้อมูล จากนั้นแจ้งไปยังหน่วยงานท่ีเกี่ยวข้อง เช่น รพ.สต. อสม หน่วย
สาธารณสุข เพ่ือปฏิบัติงานการป้องกันการระบาด หลังจากได้ทดลองใช้พบว่าส่งผลดีกับชุมชนด้านการ
ปอ้ งกันการระบาดของโรคไขเ้ ลือดออก เพราะทาให้ได้รบั ทราบการแจ้งการพบผู้ป่วยไขเ้ ลือดออก ผเู้ กีย่ วขอ้ ง
จากทุกหน่วยงานได้รบั ทราบข้อมูลพร้อมกัน และทางอบต. และรพสต. สามารถเข้าไปดาเนนิ การแก้ปัญหา
ได้ทนั ที หลังจากใชร้ ะบบ PODD เม่อื ปี 2561 จานวนผูป้ ่วยโรคไข้เลอื ดออกเปน็ 0 และเม่ือปี 2562 มเี ฉพาะ

142

ผู้ป่วยที่นาเข้ามาจากที่อื่น อบต. หนองยาง ได้เริ่มใช้งานระบบ PODD ในการเฝ้าระวังสุนัขจรจัด และ
ประเด็นอื่น ๆ โดยท่ีอบต. ยังเป็นแหล่งเรียนรู้ระบบน้ี โดยบุคลากรท้ังสามคนได้เป็นวิทยากรสอน ให้กับ
อปท. อื่น ๆ ที่สนใจ เป็นความภมู ิใจของบคุ ลากรที่มสี ่วนในการนานวัตกรรมเทคโนโลยีสมัยใหม่เขา้ มาใช้ใน
การเฝา้ ระวงั ประชาชนและสามารถแกป้ ัญหา ช่วยให้ประชาชนมคี ุณภาพชีวิตทีด่ ไี ด้รวดเร็วขนึ้

นายก ฯ ผู้บริหาร และบุคลากร อบต. หนองยาง และชุมชนต่างร่วมมือกันในการจัดทาโครงการ
บริหารจัดการขยะ ด้วยหลัก 3 Rs (Reduce, Reuse และ Recycle) ซ่ึงเป็นนโยบายเร่งด่วนจากรัฐบาล
ประมาณ 5 ปีทผี่ ่านมา ทั้งให้ความรู้ ร่วมมือกับประชาชนในการจดั การขยะเปียก และการคัดแยกขยะ ในปี
2562 จึงได้ต่อยอดสู่การจัดทาโครงการกองทุนฌาปนกิจสงเคราะห์จากขยะรีไซเคิล โดยมีแผนการและ
กระบวนการดาเนินการที่ชัดเจน นับตั้งแต่การจัดตั้งทีม อบต. ลงพื้นท่ีทุกหมู่บ้านเพื่อประชาสัมพันธ์ให้
ประชาชนทราบและเข้าใจ การคัดเลือกคณะทางานในแต่ละหมู่บ้านจากผู้นาท้องถิ่น ท้องท่ี และผู้นา
ธรรมชาติ คณะทางาน ฯ ร่วมวางกฎระเบียบกองทุน ฯ ประชาคมประชาชนในแต่ละคุ้ม (พื้นท่ีย่อยของแต่
ละหมู่บ้าน) เพื่อขอความเห็นชอบในกฎระเบียบ ฯ ทีมอบต. และคณะทางานประสานแหลง่ ซื้อขยะรีไซเคิล
คณะทางานแต่ละหมู่บ้านดาเนินการตามแนวทางกองทุน ปัจจุบันมสี มาชิก 600 กว่าครัวเรือน มเี งินกองทุน
100,000 กวา่ บาท และผูเ้ สยี ชวี ติ จะไดร้ ับเงินฌาปนกิจ 12,000 บาท

ปัญหาทตี่ อ้ งการแกไ้ ข
ขยะมูลฝอย เป็นปัญหาสาคัญท่ีส่งผลกระทบต่อส่ิงแวดล้อมทั้งในระดับชุมชน และระดับโลก แม้
ลักษณะสงั คมของอบต. หนองยาง เป็นสังคมชนบท ทาการเกษตร แต่พฤติกรรมการบริโภคและการใช้ชีวิต
จึงทาให้มีขยะมูลฝอยในชุมชนเพิ่มมากข้ึน อีกทั้งยังไม่ได้รับการคัดแยก ส่งผลให้อบต. ต้องการดาเนินการ
จดั เก็บขยะด้วยรถขยะของอบต. ทตี่ ้องมีการทางานมากข้นึ
ความสาเร็จที่เกิดขึ้น
ความสาเร็จของการบริหารจัดการขยะ ท่ีสามารถต่อยอดจนเป็นการจัดทากองทุนฌาปนกิจขยะท่ี
สรา้ งรายได้ให้กบั ประชาชนจากการขายขยะ และนามาเปน็ สวสั ดิการให้กบั ประชาชน ไดอ้ ยา่ งรวดเรว็ ภายใน
ระยะเวลาไม่ถึงปี ซ่ึงคงปฏิเสธไม่ได้ว่าเกิดจากความสามารถของผู้บริหารในการเรียนรู้โครงการใหม่ ๆ ที่มี
ประโยชน์และนามาดาเนินการในพื้นท่ี ด้วยการวางแผน ติดตามการดาเนินการตามแผน จากความร่วมมือ
ของบุคลากร อบต. หนองยาง และคณะทางานของแตล่ ะชุมชน ซึ่งทุ่มเทและต้ังใจในการดาเนินงานในการ
รับซื้อขยะท่ีสมาชิกรวบรวมมา ติดต่อร้านค้ารับซ้ือที่สามารถสร้างรายได้ให้กับสมาชิกได้มากข้ึน และนาสู่
สวัสดิการเพ่ือช่วยเหลือครอบครัวของสมาชิกในยามเสียชีวิต อีกท้ังยังได้เข้าไปเรียนรู้การต่อยอด Recycle
ขยะสู่ผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ซึ่งอยู่ในระหว่างการเรียนรู้หลังจากการศึกษาดูงานที่จังหวัดสุพรรณบุรี อันแสดงให้
เห็นถึงการทางานร่วมมือกันระหว่างอบต. และประชาชนในการพัฒนาต่อยอดงานสู่คุณภาพงานท่ีดีอย่าง
ต่อเน่อื ง อันเป็นคุณภาพชวี ติ ท่ดี ีของประชาชนในพื้นที่

143

3.2 องค์การบริหารส่วนตาบลห้วยคต
มคี วามพยายามท่ดี าเนินการตามกจิ กรรมในพื้นทีต่ าบลเพือ่ พัฒนาทอ้ งถ่ินตามปรชั ญาของเศรษฐกิจ

พอเพียงทม่ี คี วามหลากหลาย มกี ารดาเนินการกจิ กรรมหลายอย่าง เชน่ โครงการแกไ้ ขปญั หาหนส้ี ินภาค
ประชาชน เนน้ การใชห้ ลกั ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง แตอ่ าจจะยงั ไมม่ กี ารดาเนนิ การอย่างต่อเน่อื ง จึงไม่
สามารถสร้างนวัตกรรมเพอ่ื พัฒนาทอ้ งถ่ินให้เกดิ ขนึ้ ไดอ้ ยา่ งชัดเจน

3.3 เทศบาลตาบลบางขดุ
มีความพยายามทดี่ าเนินการตามกิจกรรมในพ้ืนทต่ี าบลเพือ่ พฒั นาท้องถ่นิ ตามปรัชญาของเศรษฐกจิ

พอเพียงท่ีมีความหลากหลาย มีการดาเนินการกิจกรรมหลายอย่าง เช่น โครงการแก้ไขปัญหาหนี้สินภาค
ประชาชน เนน้ การใช้หลักปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง แตอ่ าจจะยงั ไม่มกี ารดาเนินการอยา่ งต่อเนอ่ื ง จึงไม่
สามารถสร้างนวตั กรรมเพือ่ พัฒนาท้องถ่นิ ใหเ้ กดิ ข้ึนได้อยา่ งชดั เจน

4 ผลการวิเคราะหเ์ ปรียบเทยี บองค์กรปกครองสว่ นทอ้ งถนิ่ ในกรณศี กึ ษา
ผลการวิเคราะห์ ภาพรวมโครงการของอปท. ในหัวข้อก่อน ปัจจัยนาเข้า คือภาวะผู้นาและความ

เปน็ ผูป้ ระกอบการของผู้บรหิ าร และกระบวนการ ทั้งการสร้างการเรยี นรแู้ ละการสร้างเครือขา่ ยความร่วมมือ
ในการดาเนนิ โครงการ ด้วยการเปรยี บเทยี บอปท. แตล่ ะแหง่ ดังนี้

ภาพรวมนวัตกรรมเพ่อื พฒั นาทอ้ งถน่ิ ของอปท.
ภาพรวมนวัตกรรมเพอ่ื พัฒนาทอ้ งถน่ิ ท่ีนาเสนอของอปท. กรณศี ึกษา ท้งั หมดจานวน 15 นวัตกรรม
จัดเปน็ ชนิดตา่ ง ๆ คือเป็นพืน้ ท/่ี โครงการ/กจิ กรรม จานวน 4 แห่ง คอื ทต. ทัพทนั อบต. เขาดิน อบต.
นครสวรรค์ออก (อยูใ่ นระหวา่ งดาเนินการ) และอบต. หนองแขม เป็นโครงการ/กจิ กรรม ที่ดาเนนิ การในพน้ื ท่ี
ทง้ั ตาบลหรอื หลายพน้ื ทีก่ ระจายตัวท้ังตาบล จานวน 3 แห่ง คือ อบต. โก่งธนู อบต. ทา่ มะนาว และอบต.
ประด่ยู นื เปน็ โครงการ/กิจกรรม ทีด่ าเนินการในพนื้ ที่ใดพน้ื ท่หี น่ึง จานวน 4 แหง่ คือ ทต. อุดมธัญญา อบต.
บางตาหงาย อบต. เขาชนกนั และอบต. หนองยาง เป็นกระบวนการจานวน 4 แห่ง คอื ทต. ห้วยงู ทต. หาด
ทนง ทต. สวา่ งอารมณ์ และอบต. หนองบวั โดยมดี าเนนิ การอยา่ งตอ่ เนอื่ ง/ทาซา้ ทกุ แหง่ แม้วา่ แนวคดิ และ
วธิ ีการดาเนินการของทกุ อปท. ไดร้ ับแนวปฏบิ ัติจากพน้ื ทีอ่ น่ื จากการศึกษาดูงาน หรอื การเรยี นรจู้ าก
อินเตอรเ์ นต็ แตก่ ็มกี ารนามาปรบั ปรุงใหเ้ หมาะสมและสรา้ งสรรค์กิจกรรมอ่นื ๆ เพิม่ เติม จนเปน็ ลกั ษณะการ
เปลย่ี นแปลงในรูปแบบต่าง ๆ ดังที่ Osborne & Brown (2013: 5) ไดอ้ ธิบายไว้ ใน 3 ลักษณะ คือ
1) นวัตกรรมแบบส่วนเพิ่มหรือค่อยเป็นค่อยไป (Incremental innovation) ท่ีเห็นอย่างชัดเจน
ในอปท. จานวน 8 แห่ง คอื
อบต. โก่งธนู: การน้อมนาโครงการบ้านนี้มีรัก ปลูกผักกินเอง ของพระราชดาริของสมเด็จพระ
กนษิ ฐาธิราชเจา้ กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ มาดาเนนิ การจนประสบความสาเร็จ โดยมีครัวเรือนทั้ง
ตาบลเขา้ ร่วมโครงการ และยงั ได้รบั พระราชทานโครงการ/แนวทางต่าง ๆ มาดาเนนิ การพฒั นาชุมชน

144

อบต. ท่ามะนาว: การนาความรู้/ผลงานนวัตกรรมจากพื้นที่ เข้ามาปรับใช้ ลงมือทาในพ้ืนที่จนเกิด
เปน็ นวัตกรรมทปี่ ระสบความสาเร็จ/ใช้งานไดจ้ รงิ ในจดุ /ศูนย์เรยี นรู้ ที่กระจายในพ้ืนทีต่ ่าง ๆ

ทต. ทัพทัน: พัฒนาออกแบบพ้ืนท่ีกายภาพศูนย์เรียนรู้ตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง แล้วใช้
เป็นพื้นที่จัดกิจกรรมประเพณีและวัฒนธรรม ตลอดจนกิจกรรมต่าง ๆ ต่อยอดสู่การจัดตลาดชุมชน/
วฒั นธรรม 5 ตาลงึ ในปัจจบุ ัน

อบต. ประดู่ยืน: ปรับปรุงกระบวนการจดั บุคลากรเป็นพ่เี ล้ียงใหก้ ับชุมชน ปรับเกณฑ์การประกวด
หมู่บา้ นสะอาดในปีถัดมา และกาหนดกจิ กรรมศูนยเ์ รียนรใู้ นแต่ละหมบู่ ้านเปน็ เกณฑเ์ พม่ิ เตมิ

ทต. อุดมธัญญา: ปรับปรุงการจัดการเรื่องรับซ้ือขยะ เกณฑ์การรับสมาชิกใหม่ และสร้างสรรค์
กจิ กรรมการจัดการขยะเปียก อกี ท้ังยงั รเิ ร่ิมโครงการจา้ งงานนักเรยี นทางานในภาคฤดูร้อน

อบต. เขาดิน: จัดกิจกรรมการแสดง/นิทรรศการ/ร่วมทาผลิตภัณฑ์ ฯลฯ ผลัดเปล่ียนหมุนเวียนใน
ตลาด ใชว้ ิกฤตช่วงการระบาดโควดิ 19 เป็นการปรับปรุงพ้ืนที่ตลาด ด้วยการขอรับสนับสนุนจากหน่วยงาน
ภาครฐั -ภมู ภิ าค

อบต. นครสวรรคอ์ อก: การนาแนวคิดท่ีไดเ้ รียนรู้จากที่ต่าง ๆ มาปรบั ใช้ใน “กองเสบยี งฟาร์ม” ทั้ง
ศูนย์เรียนรู้ศาสตร์พระราชา และตลาดเจ้าค่ะ ด้วยการนามาปรับใช้ในพ้ืนที่ให้สอดคล้อง ตลอดจนการ
เช่ือมโยงงานท่รี ับผิดชอบกับงานโครงการ กรณีการให้นักศึกษาฝึกงานคิดนวตั กรรมดูแลผู้ป่วยติดเตียง เป็น
ตน้

ทต. ห้วยงู: การออกแบบกลไกเชิงสถาบัน จัดต้ังบริษัทสร้างสุขตาบลห้วยงู ให้เป็นกลไกความ
ร่วมมือระหว่างเครือข่ายในพ้ืนที่เพ่ือการระดมทรัพยากรจากแหล่งต่าง ๆ ในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของ
ชมุ ชน

2) นวัตกรรมแบบส่วนเพิ่มหรือค่อยเป็นค่อยไป (Incremental innovation) ซึ่งอาจมี แต่ยังไม่
ชัดเจน ในอปท. จานวน 3 แหง่ คือ

อบต. บางตาหงาย แม้ว่าการดูแลคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ เป็นโครงการใหมข่ องอบต. แต่เป็นการนา
แนวคดิ จากพนื้ ทอี่ ่นื มาดาเนนิ การในพน้ื ที่ ซ่ึงอาจมกี ารปรับรายละเอยี ดการดาเนินการให้สอดคล้องกับบรบิ ท
แตย่ งั ไม่ไดส้ ร้างคณุ ค่า (Value) หรือประโยชน์สว่ นเพ่มิ ลกั ษณะการเปลย่ี นแปลงทีแ่ ตกต่างจากโครงการเดิม
ให้เหน็ ได้อย่างชัดเจน ซึ่งประเด็นนี้ ปลัดอบต. บางตาหงาย ยอมรบั ว่าเป็นเร่ือง/ความรู้ใหม่ทเ่ี ขากาลังนามา
เรียนรู้เพิ่มเตมิ กับทมี งาน เพือ่ เป็นเคร่อื งมือ/หลักการในการทาโครงการตอ่ ไป นอกจากนี้ลกั ษณะโครงการยัง
มีประเดน็ ความย่ังยนื ของโครงการ หากไม่มกี ารดาเนนิ การอยา่ งต่อเน่ือง

อบต. เขาชนกัน แมว้ ่าโรงเรียนผสู้ งู อายุ เปน็ โครงการใหมข่ องอบต. แตเ่ ป็นการนาแนวคดิ จากพื้นท่ี
อื่นมาดาเนินการ แม้ว่ามีการเพิ่มเติมกิจกรรมการออมและสร้างรายไดจ้ ากการออม นับเป็นความพยายามที่
ดี แต่ยังไม่เช่ือมโยงกับหลกั สูตรการเรียนรู้ในโรงเรียนผู้สูงอายุทาให้เกิดการเปล่ียนแปลงการเรียนรู้ ท่ีสาคัญ
การบริหารกองทุนให้เกิดรายได้ต้องอาศัยจานวนสมาชิกที่มีมากพอ ทาให้ต้องเพ่ิมสมาชิกท่ีไม่ใช่นักเรียน
ผู้สูงอายุ อาจมีความเสย่ี งของกองทุนในอนาคต

145

อบต. หนองยาง การจัดการขยะต้นทาง เป็นนโยบายของรัฐบาลที่ผลักดันให้อปท. ต่าง ๆ
ดาเนินการด้วยการกาหนดตัวช้ีวัดของการดาเนินการ อปท. โดยส่วนใหญ่ จึงมีการดาเนินการตามตัวชี้วัด
นายก อบต. หนองยาง รเิ ร่มิ การดาเนนิ กองทุนฌาปนกจิ เป็นการนาเขา้ แนวคิดจากพืน้ ทือ่ ื่น ๆ มาดาเนนิ การ
โดยอาศัยความเข้มแข็งของชมุ ชนท่ีมีอยเู่ ดิม สามารถดาเนนิ การให้ประสบความสาเร็จภายในระยะเวลาสั้น
นับเป็นความสามารถของนายก ฯ และทีมบริหาร ตลอดจนความร่วมมือของชุมชน แต่ยังไม่สามารถ
เชอ่ื มโยงกบั โครงการที่บุคลากรดาเนินการตามตวั ชีว้ ัดได้ การเปล่ยี นแปลงส่วนเพิม่ จึงยังไม่ปรากฏชดั เจน ที่
สาคญั การเปลีย่ นแปลงทีมนายก ฯ อนั เนือ่ งมาจากระบบการเมอื งแบบสมานฉนั ท์ภายในพื้นท่ี อาจสง่ ผลต่อ
ความยั่งยืนของนวัตกรรม หากทีมนายกคนใหม่ มาสานต่อ อันเนื่องจากบุคลากรของอบต. ยังดาเนินงาน
ตามตัวชี้วดั มากกวา่ การทางานเชิงรุก

3) นวัตกรรมทีม่ ีลกั ษณะการเปลีย่ นแปลงการทางาน มจี านวน 4 แห่ง คอื
ทต. หาดทนง: สถานีอนามัยตาบลหาดทนง เป็นการเปลี่ยนแปลงการทางาน อันเนื่องจากการนา
ร่องรับการถ่ายโอนภารกิจการดูแลสุขภาพจากกระทรวงสาธารณสุข เป็นงานใหม่ที่เป็นความท้าทายของ
นายก ฯ และทีมผู้บริหาร ซ่ึงได้รับการสนับสนนุ เงินงบประมาณ และกาลังคนเพ่ิมเตมิ อย่างเต็มท่ี อย่างไรก็
ตามท้ังบุคลากรท่ีทาหน้าที่ดังกล่าวโดยตรง และบุคลากรของ ทต. ต่างเห็นว่าเป็นการเปล่ียนแปลงการ
ทางานจากเดมิ เป็นอย่างมาก ทั้งในเรื่องความพร้อมในการให้บริการสุขภาพแก่ประชาชนได้อย่างเตม็ ท่ีและ
มากข้ึนกว่าเดิม อันเนื่องจากมีบุคลากรเทศบาลจานวนมากเข้ามาสนับสนุน โดยเฉพาะในเร่ืองงบประมาณ
พสั ดุ และการเงิน ในส่วนบุคลากรกเ็ หน็ วา่ เปน็ งานดงั กลา่ วเปน็ งานที่ทาอยปู่ ระจา มไิ ดเ้ ปน็ ภาระ แต่เปน็ งาน
ทีป่ ระโยชน์เพราะได้ดูแลคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ให้บรรเทาจากการเจ็บป่วยโดยตรง จงึ เป็นการ
เปล่ียนแปลงการทางานของบคุ ลากรทเี่ ขอื่ มโยงบคุ ลากรฝ่ายต่าง ๆ และหน่วยงานทั้งภายในและภายนอกให้
เข้ามาสนบั สนนุ การให้บรกิ ารดา้ นสุขภาพ
ทต. สวา่ งอารมณ์: “ประชาชนอบอุ่น” เป็นการเปลยี่ นแปลงการทางาน ในการให้บรกิ ารสาธารณะ
เทศบาลเพิ่มเติม ท่ีเป็นการให้บริการเชิงรุก ไม่ใช่การบรรเทาความเดือดร้อน หากเป็นการบริการที่ทาให้
ประชาชนเกิดความอบอุ่น ซ่ึงเป็นการริเริ่มของนายก ฯ และความสามารถของบุคลากรท่ีใช้ทักษะ
ความสามารถจากงานท่ีอยู่เป็นประจา มาให้บริการแก่ประชาชน โดยบุคลากรท่ีให้บริการ ยังได้มีโอกาส
ถ่ายทอดความรู้ และพัฒนาทักษะความสามารถเพ่ิมเติมจากการเรียนรู้ด้วยตนเอง นับเป็น
กระบวนการพัฒนาบุคคลที่อยู่ในวิถีการทางาน สร้างความสุขให้กับผู้ให้และความอบอุ่นให้กับผู้รับ อันเป็น
ภารกจิ ใหม่ของอปท. ทรี่ ิเร่ิมโดยนายก ทต. สวา่ งอารมณ์
อบต. หนองบัว: เป็นการเปล่ียนแปลงการทางานจากทักษะการทางานท่ีเพ่ิมสูงข้ึน ด้วย
ความสามารถในการรวมการจัดซื้อจัดจ้างหลายรายการเพอื่ ให้ใช้วิธีการ e-Bidding ได้ ซ่ึงมีแหลง่ นวัตกรรม
มาจากการริเริ่มของบุคลากรด้านงานพัสดุ ภายใต้การสนับสนุนของนายกอบต. ย่ิงมีการดาเนินการใน
ลกั ษณะนเ้ี พิ่มมากขนึ้ ก็ย่ิงทาใหท้ ักษะของบคุ ลากรดังกลา่ วเพมิ่ มากข้นึ ซง่ึ อปท. ในกรณีศึกษาตา่ งยอมรบั ว่า
การทางานดังกล่าวเป็นนวัตกรรมท่ีแสดงถึงความโปร่งใสของผู้บริหารและอปท. จึงยังไม่ค่อยเห็น อปท. ที่

146

สามารถนาแนวคิดดังกล่าวไปปรับใช้ได้ อันเน่ืองจากทักษะและประสบการณ์ของบุคลากรท่ียังไม่เคยมีมา
กอ่ นของอปท. เหลา่ นั้น

อบต. หนองแขม: เป็นการเปลีย่ นแปลงการทางาน อันเนื่องจากการจดั ต้ังศูนยเ์ รยี นรู้ของอปท. จึง
ต้องมีการจ้างบุคลากรเพ่ิมเติมมาดูแลโดยตรง โดยใช้เป็นสถานท่ีในการจัดกิจกรรมต่าง ๆ ตามข้อบัญญัติ
หรือได้รับการสนับสนุนเพ่ิมเติม ทักษะการทางานของบุคลากรดังกล่าวจึงเป็นทักษะเฉพาะส่วนตัวท่ียัง
เช่อื มโยงสู่การทางานของบคุ ลากรภายในอปท.

แหลง่ กาเนดิ หรือจดุ เริ่มตน้ ของการเกิดขึ้นของนวัตกรรมเพื่อพัฒนาท้องถิ่น มาจากแหล่งกาเนิดที่
แตกตา่ งกนั ใน 4 ลกั ษณะ คือ

1) ผู้บรหิ าร หมายถึง ทั้งนายกและทีมผูบ้ ริหารเป็นผู้รเิ ริ่มให้เกิดนวัตกรรมขนึ้ ในอปท. กรณีศึกษา
จานวน 7 แห่ง คือ อบต. โก่งธนู อบต. ท่ามะนาว ทต. ทัพทัน ทต. สว่างอารมณ์ อบต. เขาดิน ทต. ห้วยงู
และอบต. หนองแขม

2) นโยบายและผู้บริหาร หมายถึง นวัตกรรมที่เกิดขึ้น จากนโยบายจากภาครัฐส่วนกลางสั่งการ
หรือริเร่มิ โดยมีผู้บรหิ ารเขา้ ไปมสี ่วนในการผลักดนั ใหเ้ กิดเป็นนวัตกรรม ในอปท. กรณีศึกษา จานวน 5 แห่ง
คือ อบต. ประดู่ยืน ทต. หาดทนง (นายก ทต. หาดทนง ต้องสมัครเข้าร่วมเป็นอปท. นาร่อง โดยกระทรวง
สาธารณสุขพจิ ารณาคดั เลอื ก) ทต. อุดมธัญญา อบต. นครสวรรคอ์ อก อบต. หนองยาง

3) นโยบาย หมายถึง นวัตกรรมที่เกิดขึ้น จากนโยบายจากภาครัฐส่วนกลางส่ังการ หรือริเริ่ม ใน
อปท. กรณีศึกษา จานวน 2 แหง่ คือ อบต. บางตาหงาย และอบต. เขาชนกัน

4) บุคลากร หมายถึง บุคลากรในอปท. เป็นคนริเริ่ม ภายใต้การสนับสนุนของนายก ในอปท.
กรณศี ึกษา จานวน 1 แห่ง คือ อบต. หนองบวั

ความสัมพนั ธร์ ะหว่างระดบั ความเป็นเศรษฐกจิ พอเพียงและนวตั กรรมเพอ่ื พฒั นาทอ้ งถ่นิ
เม่ือพิจารณาภาพรวมนวัตกรรมเพื่อพัฒนาท้องถ่ินของอปท. กรณีศึกษา ทั้งหมด ท้ังท่ีมีการ
แสดงออกรูปธรรมนวัตกรรมท่ีชัดเจน จานวน 15 แห่ง และระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพียง ท่ีสามารถ
ประยุกตใ์ ชป้ รชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง (มีระดบั เข้าข่ายข้นึ ไป) จานวน 14 แห่ง โดยนาขอ้ มูลมาแสดงไว้ใน
ตารางท่ี 7.2

147

ตารางท่ี 7.2 ผลการวิเคราะห์เปรยี บเทียบภาพรวมนวัตกรรมเพ่ือพฒั นาทอ้ งถ่นิ ของ อปท. เรยี งตามระดบั

ความเปน็ เศรษฐกจิ

อปท. นวัตกรรม ชนดิ ตอ่ เน่อื ง/ ลักษณะการ แหล่งกาเนดิ ระดับความเป็น
ทาซา้ เปล่ยี นแปลง เศรษฐกิจ

อบต. โกง่ ธนู การบรหิ ารจัดการขยะดว้ ย โครงการ/ 

ทีมงานพลังบวร Change for กิจกรรม/พื้นทีท่ ัง้ แบบสว่ นเพ่ิม ผู้บริหาร เขา้ ถงึ

good ตาบล

อบต. ตน้ แบบพลังงานยง่ั ยนื ส่กู าร โครงการ/ 

ทา่ มะนาว บริหารจดั การขยะ กจิ กรรม/พ้นื ทท่ี ั้ง แบบสว่ นเพม่ิ ผู้บริหาร เขา้ ถึง

ตาบล

ทต. ทัพทนั ตลาด ๕ ตาลึง ตลาด พืน้ ท/่ี โครงการ/ 

วฒั นธรรมบรเิ วณศนู ย์เรยี นรู้ กจิ กรรม แบบส่วนเพม่ิ ผบู้ รหิ าร เขา้ ใจ

ศาสตรพ์ ระราชา

อบต. ขยะ หมูบ่ า้ นสะอาด ศูนย์ โครงการ/  นโยบาย+
ประดู่ยืน เรยี นร้ใู นแต่ละหมบู่ า้ น กิจกรรม/พื้นทีท่ ัง้ ผู้บรหิ าร
แบบส่วนเพม่ิ เข้าใจ
ตาบล

ทต. หาดทนง สถานีอนามยั การถ่ายโอนชีวิต กระบวนการ-  การทางาน- ผ้บู ริหาร+
เชื่อมโยง นโยบาย
ความเปน็ อยทู่ ดี่ ี ภารกิจ/พนื้ ทีท่ ง้ั เข้าใจ

ตาบล

ทต. ความมุ่งมัน่ งานดีคณุ ภาพสงู กระบวนการ- 

สว่างอารมณ์ เปา้ หมายชัดเจนสู่ “ประชาชน ภารกิจ การทางาน ผู้บรหิ าร เขา้ ใจ

อบอุ่น”

อบต. จากขยะ กองทุนฌาปนกิจ โครงการ/กิจกรรม  นโยบาย+
อุดมธัญญา สงเคราะห์ สโู่ ครงการจา้ ง ผู้บรหิ าร
แบบส่วนเพิ่ม เขา้ ใจ
นกั เรียนทางาน

อบต. เขาดิน แฟรนไชส์ ตลาดเจา้ คะ่ พืน้ ที/่ กจิ กรรม/  แบบส่วนเพิม่ ผ้บู รหิ าร เขา้ ใจ
โครงการ

อบต. การดแู ลคณุ ภาพชวี ิตผสู้ ูงอายุ โครงการ/กิจกรรม  แบบสว่ นเพ่มิ - นโยบาย เข้าใจ
บางตาหงาย แต่ยงั ไม่ชัดเจน

อบต. กองเสบียงฟารม์ และการดแู ล พ้นื ที่/โครงการ/  ผูบ้ ริหาร+
นว.ออก นโยบาย
ผปู้ ่วยในระยะยาว (Long กิจกรรม แบบสว่ นเพมิ่ เข้าใจ

term care)

อบต. โรงเรยี นผสู้ งู อายใุ นชนบท เนน้ โครงการ/กิจกรรม  แบบสว่ นเพิ่ม- นโยบาย เขา้ ใจ
เขาชนกัน การออมและสรา้ งรายได้ แต่ยังไม่ชดั เจน

148

อปท. นวตั กรรม ชนิด ตอ่ เนื่อง/ ลักษณะการ แหลง่ กาเนดิ ระดบั ความเปน็
ทาซ้า เปลยี่ นแปลง เศรษฐกิจ

อบต. การจัดซ้ือจดั จา้ งดว้ ยการรวม กระบวนการ- 

หนองบัว โครงการเพ่อื เขา้ สกู่ ารประกวด ความโปรง่ ใส การทางาน บุคลากร เขา้ ใจ

ราคาอิเล็กทรอนกิ สe์ -Bidding

ทต.ห้วยงู บริษทั สร้างสุข กลไกขับเคลือ่ น กระบวนการ- 

ความรว่ มมอื ระดบั ตาบลใน กลไก/โครงการ/ แบบส่วนเพิม่ ผบู้ รหิ าร เข้าใจ

การสร้างนวตั กรรมเพอ่ื พ้ืนท่ีท้งั ตาบล

แก้ปัญหาชุมชน

อบต. วสิ าหกิจชุมชนผักปลอดภยั ไร่ พ้ืนท่ี/กิจกรรม  การทางาน ผบู้ ริหาร เขา้ ใจ
หนองแขม ทานตะวนั

อบต. การจดั การขยะต้นทาง โครงการ/กิจกรรม  แบบส่วนเพิ่ม- นโยบาย+ ไม่เข้าขา่ ย
หนองยาง แต่ยงั ไม่ชัดเจน ผู้บรหิ าร

อบต. หว้ ยคต ยงั ไม่ชดั เจน - -- - ไมเ่ ขา้ ข่าย

อบต. อตู่ ะเภา มีความพยายาม - -- - ไมเ่ ข้าข่าย

อบต. บางขุด มคี วามพยายาม - -- - ไม่เข้าขา่ ย

จากข้อมูล ตารางท่ี 7.2 พบความเหมือนและความแตกต่างของนวัตกรรมเพื่อพัฒนาท้องถิ่นในแต่
ละระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพียง คือ

นวตั กรรมเพอื่ พฒั นาท้องถ่นิ ของอปท. ท่มี ีระดับความเป็นเศรษฐกจิ พอเพยี ง ระดับเข้าถึง หมายถึง
องค์กรแห่งประโยชน์สุข จานวน 2 แห่ง คือ อบต. โก่งธนู และอบต. ท่ามะนาว ต่างมีนวัตกรรมเพื่อพัฒนา
ทอ้ งถิ่นที่โดดเด่นเห็นได้ชัดเจน โดยมีลกั ษณะภาพรวมแตกต่างกันเพียงประเดน็ เดียว คือชนิดของนวตั กรรม
ทั้งอบต. โก่งธนู และอบต. ท่ามะนาว เป็นชนิดโครงการ/กิจกรรม โดยมีพ้ืนที่การดาเนินการนวัตกรรม
ครอบคลุมหรือกระจายตัวท้ังตาบลลักษณะคล้ายคลึงกันทั้งหมด คือ ทต. ห้วยงู บริษัทสร้างสุขตาบลห้วยงู
เป็นกลไกความร่วมมือของทุกเครือข่ายในตาบล อบต. โก่งธนู การบริหารจัดการขยะด้วยทีมงานพลังบวร
Change for good ทาใหป้ ระชาชนเข้าร่วมจดั การขยะต้นทางและโครงการตา่ ง ๆ ท่ีเกยี่ วข้องทุกครัวเรอื น
และ อบต. ท่ามะนาว ต้นแบบพลังงานยั่งยืนสู่การบริหารจัดการขยะ มีจุดเรียนรู้กระจายตัวอยู่ทุกหมู่บ้าน
และประชาชนในตาบลทุกครัวเรือนเข้าร่วมและได้รับประโยชน์จากนวัตกรรม อีกท้ังมีลักษณะ การ
เปล่ียนแปลงท่ีเป็นแบบนวัตกรรมแบบส่วนเพ่มิ ท่ีชัดเจน โดยมีผู้บริหาร (นายกและทีมงาน) เป็นผู้ริเร่ิมหรือ
แหล่งกาเนดิ นวัตกรรม เหมอื นกนั ทัง้ 2 แห่ง

นวัตกรรมเพอื่ พัฒนาท้องถิ่นของอปท. ที่มรี ะดบั ความเป็นเศรษฐกิจพอเพียง ระดับเข้าใจ หมายถึง
องค์กรแห่งความสุข จานวน 12 แห่ง มีนวัตกรรมเพ่ือพัฒนาท้องถ่ินท่ีแสดงออกอย่างชัดเจน ผู้บริหารและ
บุคลากรให้ความสนใจสรา้ งนวัตกรรมใหเ้ กดิ ขึ้น โดยนวตั กรรมของอปท. จานวน 12 แหง่ มีความแตกต่างกัน
ทั้งในเรื่องชนิด ลักษณะการเปลย่ี นแปลง และแหล่งกาเนดิ

149

ขณะที่อปท. ท่ีมีระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงระดับ “ไม่เข้าข่าย” องค์กรที่ยังไม่สามารถนา
ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไปบริหารงานในองค์กร จานวน 4 แห่ง นั้น เกือบทั้งหมดจานวน 3 แห่ง คือ
อบต. ห้วยคต อบต. อูต่ ะเภา และทต. บางขุด ไมม่ ีนวัตกรรมเพื่อพัฒนาทอ้ งถนิ่ มีโครงการ/กิจกรรมท่เี กิดข้นึ
แต่ไม่มีความต่อเนื่อง โดยบุคลากรของทต. บางขุด ได้ร่วมกันวิเคราะห์สาเหตุที่ทาให้เกิดความไม่ต่อเน่ือง/
ทาซ้าในโครงการ/กิจกรรมว่ามาจากปัจจัยภายใน อันได้แก่ ภาวะผู้นาของผู้บริหาร ความไม่ใส่ใจของ
บุคลากร ภาระงานที่มีค่อนข้างมาก และปัจจัยภายนอก ที่ขาดการกระตุ้นจากหน่วยงานภายนอก โดย
บุคลากรต่างเห็นว่า ปัจจัยที่สามารถเปล่ียนแปลงได้โดยทันที คือตัวบุคลากร หากมีความเข้าใจในปรัชญา
ของเศรษฐกิจพอเพียง สามารถระเบิดจากภายใน สามารถจัดการภาระงานได้ และเกิดความสนใจเรียนรู้
พฒั นางาน สามารถทางานเชิงรุกและสร้างความต่อเนอ่ื งในโครงการ/กิจกรรมทมี่ ลี กั ษณะนวัตกรรมได้

โดยที่ อบต. หนองยาง ซึ่งเป็น อปท. ที่มีระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงระดับ “ไม่เข้าขา่ ย” แต่
มีนวัตกรรมเพื่อพัฒนาท้องถ่ิน อันเนื่องจากนายก ฯ ท่ีเป็นทีมผู้นาชุมชน มีประสบการณ์การพัฒนาชุมชน
หมบู่ ้านร่วมกนั สรา้ งนวัตกรรมจนประสบความสาเร็จ ท้ังศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพยี ง สถาบันการเงินชุมชน
และร้านค้าชุมชน โดยได้รับการสนับสนุนจากธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์ จึงเป็นผู้บริหารท่ี
ประสบการณ์โดยตรง และมีความเข้มแข็งของชุมชน เม่ือเข้ามาเป็นผู้บริหารอบต. จึงสามารถสร้างการ
เปลี่ยนแปลงในการทางานให้เกิดขึ้นในอบต. ได้ ดังท่ีบุคลากรระดับหัวหน้าของอบต. หนองยาง กล่าวว่า
“ก่อนหน้านายก ฯ พวกเราทางานไปเร่อื ย ๆ ถ้ามีสิ่งใหม่ ก็ทาแบบตอบตัวช้ีวัด แตพ่ อนายก ฯ มาก็พาพวก
เราทางานทไ่ี ม่เคยทามาก่อน เช่น แอบ/ระบบ PODD พอทาแลว้ สาเร็จ ใชง้ านไดผ้ ล พวกเรากด็ ใี จ ยังไดเ้ ป็น
วทิ ยากรสอนคนอืน่ และอบต. กม็ ีคนมาดงู าน” หากมกี ารเปลีย่ นแปลงผบู้ รหิ าร นวัตกรรมเพอื่ พัฒนาทอ้ งถ่นิ
และสิ่งต่าง ๆ ท่ีนายก ฯ และทีมผู้บริหารได้ริเร่ิมข้ึน ยังจะยั่งยืนต่อไปได้หรือไม่ คงเป็นคาถามท่ีคาดเดา
คาตอบได้ไม่ยาก ในสถานการณ์ท่ีการทางานของบุคลากรอปท. ท่ัวประเทศ ท่ีมีนวัตกรรม ฯ หรือไม่มี
นวัตกรรม ฯ ต่างได้รับเงินเดือนและค่าตอบแทนเพ่ิมขึ้นเหมือนกันตามปกติ อย่างไรก็ตามการขับเคลื่อน
ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไม่ควรเอาเงินหรือค่าตอบแทนเป็นตัวตั้ง เอาใจหรือความสุขจากการสร้าง
ประโยชนส์ ุขเปน็ แรงผลักดัน ดังนนั้ จึงควรอาศยั ความใส่ใจและความม่งุ มนั่ ของผ้บู รหิ ารท่ีมาจากการเลอื กต้ัง
เปน็ หลกั ในทส่ี ุด แต่ถา้ พนกั งานมคี วามพร้อมในการปฏบิ ัติงานอยู่แล้ว กจ็ ะเปน็ ปจั จัยเสริมท่ีดี

ปัจจัยนาเข้า
เม่ือนาขอ้ มูลนวัตกรรมของอปท. ที่มีการแสดงออกรูปธรรมนวตั กรรมที่ชัดเจน จานวน 15 แหง่ มา
วิเคราะห์ปัจจัยนาเข้า ตามกรอบแนวคิดในการวิจัยนวัตกรรมเพื่อพัฒนาท้องถ่ินตามปรัชญาของเศรษฐกิจ
พอเพียง ท่ีแสดงไว้ในบทท่ี 3 โดยสรุปข้อมลู ปัจจัยนาเขา้ ประกอบด้วย ภาวะผนู้ า ความเป็นผปู้ ระกอบการ
การระดมทุนภายนอก และกระบวนการ ได้แก่ การสร้างการเรียนรู้ และการสร้างเครือข่ายความร่วมมือ ใน
ตารางที่ 7.3

150

ตารางท่ี 7.3 ผลการวเิ คราะห์เปรียบเทยี บปัจจยั นาเข้าและกระบวนการของนวตั กรรมเพอ่ื พฒั นาท้องถ่นิ

ของ อปท. เรียงตามระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพียง

อปท. นวัตกรรม ภาวะผู้นา ความเป็น การระดมทนุ สรา้ งการ ความ
ผ้ปู ระกอบการ ภายนอก เรยี นรู้ รว่ มมือ

อบต. โกง่ ธนู การบรหิ ารจัดการ รว่ มสรา้ งการ ทาแลว้ ขายขยะ ประชุม ผู้นาท้องท่ี
ขยะดว้ ยทมี งานพลงั เปลย่ี นแปลง ปรับปรุงใน เสรมิ รว่ มกันกบั ทมี ผนู้ าชมุ ชน
บวร Change for กระบวนการ บางสว่ น ผนู้ าศาสนา
good บวร และรัฐ

อบต. ต้นแบบพลงั งานยัง่ ยืน ริเรม่ิ ร่วมสร้าง ค่อย ๆ เริม่ ปตท. และ ทมี ผบู้ รหิ าร ผนู้ าท้องท่ี
ท่ามะนาว สกู่ ารบริหารจดั การ การเปลยี่ นแปลง จากทุนที่มี ภาครัฐ- และบคุ ลากร ผนู้ าชมุ ชน
ขยะ แล้วพัฒนาต่อ ส่วนกลาง ท่รี บั ผิดชอบ รัฐ และ
รัฐวสิ าหกิจ
ยอด

ทต. ทัพทนั ตลาด ๕ ตาลงึ ตลาด ค่อย ๆ เริ่ม เปิดโอกาสให้ ผนู้ าทอ้ งที่
วฒั นธรรมบรเิ วณศูนย์ จากทุนทีม่ ี คดิ ก่อน ผู้นาชมุ ชน
เรยี นรศู้ าสตร์ รเิ รม่ิ รว่ มสร้าง แลว้ พัฒนาตอ่ ภาครัฐ- และรัฐ
พระราชา การเปลย่ี นแปลง ภมู ภิ าค ชว่ ยกนั คิด -
ยอด KM

อบต. ขยะ หมู่บา้ นสะอาด รว่ มสรา้ งการ ทาแล้ว ไม่มี ชว่ ยกนั คิด ผนู้ าทอ้ งที่
ประดู่ยืน ศูนย์เรยี นรูใ้ นแตล่ ะ เปลยี่ นแปลง ปรับปรงุ ในปี จาก ชว่ ยกนั ผ้นู าชมุ ชน
หมบู่ ้าน ขอ้ บญั ญตั ิ พฒั นา -KM และรฐั
ถดั ไป อบต.

ทต. สถานอี นามัย การ ร่วมสรา้ งการ ทาแล้ว ภาครฐั - ช่วยกันคดิ ผู้นาท้องท่ี
หาดทนง ถา่ ยโอนชีวิตความ เปลย่ี นแปลง ปรับปรุงใน ส่วนกลาง ชว่ ยกัน ผนู้ าชุมชน
เป็นอยทู่ ่ดี ี กระบวนการ พัฒนา -KM และรัฐ

ทต. สว่าง ความมงุ่ มน่ั งานดี รเิ รมิ่ รว่ มสรา้ ง คอ่ ย ๆ เรม่ิ ไมม่ ี ชว่ ยกนั คดิ ไม่ชดั เจน
อารมณ์ คุณภาพสูง เปา้ หมาย การเปลย่ี นแปลง จากทุนที่มี จากเทศ ช่วยกัน
ชดั เจนสู่ “ประชาชน แล้วพัฒนาตอ่ บญั ญตั ิ พัฒนา -KM
อบอุน่ ”
ยอด

อบต. จากขยะ กองทนุ ริเรม่ิ รว่ มสรา้ ง ทาแล้ว ขายขยะ เปิดโอกาสให้ ผู้นาทอ้ งที่
อุดมธญั ญา ฌาปนกจิ สงเคราะห์ การเปลย่ี นแปลง ปรับปรงุ ใน เทศบาลเสรมิ คิดก่อน และ
ส่โู ครงการจ้าง กระบวนการ
นกั เรยี นทางาน บางสว่ น ชว่ ยกนั คิด - ประชาชน
KM

อบต. แฟรนไชส์ ตลาดเจ้า คอ่ ย ๆ เรม่ิ ภาครัฐ- เปิดโอกาสให้ ผู้นาท้องที่

เขาดิน ค่ะ รเิ รม่ิ ร่วมสรา้ ง จากทนุ ท่ีมี ภูมภิ าค คิดกอ่ น ผูน้ าชมุ ชน

การเปลยี่ นแปลง แล้วพัฒนาตอ่ อบต. เสรมิ ชว่ ยกนั คดิ - รัฐ และ

ยอด บางสว่ น KM เอกชน

151

อปท. นวตั กรรม ภาวะผูน้ า ความเป็น การระดมทนุ สรา้ งการ ความ
ผ้ปู ระกอบการ ภายนอก เรียนรู้ รว่ มมือ
ผนู้ าท้องท่ี
อบต. การดูแลคุณภาพชีวิต ทาแล้ว กองทนุ ตาบล ทมี ผู้บรหิ าร ผู้นาชุมชน
และรัฐ
บางตาหงาย ผสู้ ูงอายุ รว่ มสนบั สนุน ปรับปรุงในปี (สปสช) + และบคุ ลากร ผู้นาทอ้ งท่ี
ผนู้ าชุมชน
ถัดไป สสส ท่รี ับผดิ ชอบ และรฐั
ผูน้ าท้องที่
อบต. กองเสบยี งฟาร์ม และ รเิ รม่ิ รว่ มสร้าง ทาแล้ว ภาครฐั - ทีมผู้บรหิ าร ผู้นาชุมชน
นว.ออก การดแู ลผู้ปว่ ยใน การเปลยี่ นแปลง ปรับปรุงในปี ภมู ภิ าค + และบคุ ลากร และรัฐ
ระยะยาว (Long ข้อบัญญัติ ท่ีรบั ผดิ ชอบ
Term Care) ถัดไป ไม่มี
อบต.
ผนู้ าท้องที่
อบต. โรงเรียนผสู้ ูงอายใุ น ทาแล้ว ข้อบญั ญัติ ทีมผ้บู รหิ าร ผนู้ าชมุ ชน
และรัฐ
เขาชนกนั ชนบท เน้นการออม ร่วมสนบั สนุน ปรบั ปรุงใน อบต. + เงนิ และบุคลากร
ผนู้ าท้องที่
และสร้างรายได้ กระบวนการ บริจาค ทร่ี บั ผิดชอบ

อบต. การจดั ซ้อื จดั จ้างด้วย

หนองบัว การรวมโครงการเพอื่ รว่ มสนบั สนุน
เขา้ สกู่ ารประกวด การเปลย่ี นแปลง
ราคาอเิ ล็กทรอนกิ ส์ ไมแ่ สดงออก ไมม่ ี ไม่มี

e-Bidding

ทต. ห้วยงู บริษัทสร้างสขุ กลไก

ขับเคลือ่ นความ รเิ รม่ิ รว่ มสร้าง ทาแลว้ ภาครฐั - ทมี ผบู้ รหิ าร
ร่วมมือระดับตาบลใน การเปลยี่ นแปลง ปรบั ปรงุ ใน ภมู ภิ าค และบคุ ลากร
การสร้างนวตั กรรม กระบวนการ ทรี่ บั ผิดชอบ

เพ่อื แกป้ ญั หาชมุ ชน

อบต. วสิ าหกจิ ชมุ ชนผกั ร่วมสร้างการ ไม่แสดงออก ขอ้ บัญญัติ ผู้บรหิ าร และ
หนองแขม ปลอดภัยไรท่ านตะวนั เปล่ยี นแปลง อบต. บุคลากรที่
รบั ผดิ ชอบ

จากตารางท่ี 7.3 ปจั จัยนาเขา้ และกระบวนการในแตล่ ะประเดน็ มรี ายละเอียด คอื
ภาวะผ้นู า ดังท่ีกล่าวแลว้ ในภาพรวมนวัตกรรมเพื่อพัฒนาท้องถ่ินว่า แหล่งกาเนิดของนวัตกรรม ฯ
โดยส่วนใหญม่ าจากผู้บริหาร และบาง อปท. มาจากนโยบายส่วนกลาง อยา่ งไรก็ตาม นวัตกรรม ฯ ทเ่ี กดิ ขึ้น
ล้วนเป็นสงิ่ ใหม่ หรืองานเพมิ่ จากการทางานประจา การทางานท่ีเป็นนวัตกรรมดงั กลา่ วจึงเป็นการทางานเชิง
รกุ ทีต่ ้องได้รับการริเร่ิม หรือการกระตุ้น หรือการสนับสนุนจากผู้บริหารแทบทงั้ ส้ิน ภาวะผู้นาของผู้บริหาร
จึงมีความสาคัญ เม่ือพิจารณาภาวะผู้นาของนายกและทีมผบู้ ริหาร อปท. ในกรณีศึกษา พบว่ามี 3 ลกั ษณะ
คอื
1) ริเริ่ม ร่วมสร้างการเปลี่ยนแปลง นายก อปท. ไม่เพียงเป็นผู้ริเร่ิม หรือมีแนวคิดเท่าน้ัน หากยัง
ร่วมดาเนินการสร้างการเปล่ียนแปลงให้เกิดขึ้นด้วย ในอปท. กรณีศึกษา มีจานวน 8 แห่ง คือ ทต. ห้วยงู

152

อบต. ทา่ มะนาว ทต. ทัพทัน ทต. สว่างอารมณ์ อบต. อุดมธัญญา อบต. เขาดิน อบต. นครสวรรค์ออก และ
อบต. หนองยาง โดยนายก อบต. ท้งั หมด ต่างดารงตาแหนง่ เป็นนายกมาเปน็ เวลานานกวา่ 10 ปี แทบทัง้ สนิ้
ยกเว้น นายกอบต. เขาดิน และนายก อบต. หนองยาง โดยนายกทั้งสองท่านมีประสบการณ์ในการสร้าง
นวัตกรรมมาก่อนเป็นนายก นายก อปท. ท้ัง 9 แห่ง ดังกล่าว ยังมีภาวะผู้นาที่ให้ความสาคัญทีมผู้บริหาร
ทีมงาน และบุคลากร ท้ังการดูแลไม่ให้ทีมงานเข้าไปเผชิญการทางานท่ีอาจเสี่ยงต่อการผิดระเบียบและ
กฎหมาย โดยเฉพาะอย่างย่ิงข้อทักท้วงจากหน่วยตรวจสอบ อันเน่ืองมาจากการรเิ ริ่มสิ่งใหม่ ซึ่งนายกอปท.
ตา่ งยอมรับความเสี่ยงเหล่านั้น แต่ทั้งน้ีต้องไม่ขัดแย้งกับระเบียบการบริหารราชการ ท่ีสาคัญยังแสดงความ
รับผิดชอบต่อความเส่ียงท่ีเกดิ ขึ้น ดังเชน่ นายกเทศบาลทพั ทันท่รี ับผิดชอบคืนเงนิ ที่ถกู ทักทว้ งจากสานักงาน
ตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) โดยเห็นว่าเป็นการใช้เงินผิดประเภท ในกรณีจัดจา้ งมหรสพดนตรใี นกรจดั งานลอย
กระทง ในหลายปีก่อน หลังจากที่ปลดั เทศบาลและบุคลากรไดร้ ่วมกนั ช้แี จงกับ สตง. หลายครงั้ หลายหนแลว้
ในทส่ี ดุ เมื่อทราบว่าไมไ่ ด้ผล นายก ฯ แสดงความรับผดิ ชอบในการจา่ ยเงินดังกล่าวดว้ ยตนเอง เป็นการแสดง
ความรับผิดชอบและปกป้องข้าราชการประจา อกี ทัง้ ยังแสดงมมุ มองเชิงบวกต่อ สตง. ในเหตุการณน์ ้วี า่ “ทา
ใหเ้ ราไดเ้ รียนรู้หาวิธีสร้างสรรค์กจิ กรรมอย่างอ่ืนแทน” ท่สี าคัญนายกและบุคลากรของเทศบาลตาบลทัพทัน
ก็สามารถรับคาท้วงติงมาสร้างสรรค์กิจกรรมให้เกิดขึ้นได้และสร้างประโยชน์ที่ต่อเนื่อง เช่น จัดกิจกรรม
พฒั นาเยาวชนด้านดนตรี “วงทัพทันแบนด์” แล้วนามาแสดงในงานลอยกระทง แทนการจ้างมหรสพดนตรี
หรือการถูกท้วงติงเร่ืองการเช่าเครื่องเล่นมหาสนุกมาให้เด็กเล่นในงานวันเด็ก จึงเปล่ียนรูปแบบกิจกรรมมา
ให้เด็กได้เล่นการละเล่นพ้ืนบ้านแทน ในการจัดงานวันเด็กในปี 2562 ณ ศูนย์เรียนรู้ศาสตร์พระราชา
เช่นเดียวกบั นายกอบต. เขาดนิ ท่ีเห็นวา่ การนาเงินจากอบต. มาสนับสนุนตลาดเจ้าค่ะ อาจถูกท้วงติงจาก
สตง. ได้ จึงใชง้ บประมาณจากงบสว่ นตวั และสมทบจากผู้ขายและประชาชนทั่วไป จนขา้ ราชการของจังหวัด
ยังเข้าใจผิดว่า อบต. เขาดินไม่สนับสนุนตลาดเจ้าค่ะ เมื่อมีลูกค้ามาใช้บริการจานวนมาก และหน่วยงาน
ราชการต่าง ๆ กม็ าสนับสนนุ จึงจดั สรรงบให้อบต. เข้าไปพัฒนาโครงสรา้ งพน้ื ฐานเพิ่มเตมิ

นายก อปท. ท้ัง 8 แห่ง นอกจากเป็นผู้สนใจเรียนรู้พัฒนาตนเองอยู่ตลอดเวลา ยังสนับสนุนให้
บุคลากรได้เรียนร้พู ฒั นาตนเองอยตู่ ลอดเวลาเช่นเดยี วกนั นายก ฯ หรือทมี ผ้บู รหิ าร ตลอดจนบุคลากรไดเ้ ข้า
รว่ มการประชุมเชิงปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วมทั้ง 4 คร้ัง ท่ีสาคัญ นายก ฯ ทั้งหมด เป็นผู้มีความสามารถใน
การเรียนรู้จากท่ีต่าง ๆ (รวมถงึ การประชมุ ) และนาความรู้มาปรบั ใช้ในบริบทพ้ืนท่ีของตนเองได้ แม้วา่ นายก
ฯ บางคนอาจไม่ได้ให้ความสาคัญมากนัก เช่น นายกอบต. ท่ามะนาว “จากการได้ไปเรียนรู้ในการประชุม
หรือตามที่ต่าง ๆ พอได้เห็น ก็มองออกว่าสิ่งน้ีจะนาไปใช้ในพ้ืนท่ีอย่างไร อันนี้น่าจะเป็นเพราะอยู่มานาน ”
อันแสดงให้เหน็ ถงึ บุคลกิ ของนายก ฯ ทอ่ี ่อนน้อมถ่อมตน เรียนรู้ในทกุ ส่งิ ในทุกโอกาส ทาใหน้ ายก ฯ เหล่านั้น
เป็นคนท่ีมีความรู้กว้าง (Generalist) ในหลายด้านมากกว่าความรู้เฉพาะ/เช่ียวชาญ (Specialist) ด้านใด
ด้านหน่ึง เช่น รัฐศาสตร์ หรือการคลัง เป็นต้น อันเป็นความรู้ที่เหมาะสมกับองค์กรขนาดเล็กอย่าง อบต.
หรือ ทต. ท่ีสาคัญ นายก ฯ มีความสามารถในการปรับใช้เช่ือมโยง/ต่อยอดงานทีท่ าอยหู่ รอื ส่งิ ทมี่ อี ยใู่ นบรบิ ท
เหล่านั้น เป็นทักษะที่นักนวัตกรระดับโลกอย่าง Steve Jobs (2005) เรียกว่า ทักษะการเช่ือมจุด
(Connecting dots) อันเป็นหัวใจแห่งความสาเร็จของงานและนวัตกรรม โดยนายก ฯ เหล่าน้ันมิได้มี

153

เฉพาะการเชื่อมโยง หากยังมีความสามารถในการทางานท่ีอยู่เบ้ืองหน้าให้มีคุณภาพและย่ังยืน โดยไม่
พจิ ารณาเฉพาะผลประโยชน์องค์กร ดังเช่นที่นายก อบต. ทา่ มะนาว กล่าวแนะนาบุคลากร ทต. อดุ มธัญญา
ไม่ให้ซ้ือผลิตภัณฑ์ของอบต. ท่ามะนาว แต่ให้เชิญนายก ฯ ไปสอนให้คนในชุมชนทา เป็นต้น อันเป็นการ
เช่อื มโยง/ตอ่ จุด เพอื่ ให้ไดผ้ ลผลิตทยี่ ั่งยืน ผลลัทธค์ ือความสขุ และผลในท่ีสุดอันเปน็ ประโยชน์สุข จากการที่
ไดร้ ว่ มกนั สร้างประโยชน์ใหส้ ังคม

2) ร่วมสร้างการเปลี่ยนแปลง แม้ว่านายก อปท. ไม่ได้เป็นผู้ริเริ่มโครงการท่ีเป็นนวัตกรรม ฯ
เนือ่ งจากเป็นนโยบายจากรัฐบาล แต่นายก ฯ เป็นผ้นู าในการเขา้ รว่ มโครงการจนได้รับการสนับสนนุ ใส่ใจใน
รายละเอียด และร่วมช่วยแก้ปัญหาและปรับปรุงพัฒนา ในกรณีศกึ ษาท้ัง 4 แห่ง คอื อบต. โกง่ ธนู ซึ่งนายก
ฯ ให้การสนับสนุนและรับฟังปลัด อบต. โก่งธนู และทีมงาน ในทุกเรื่อง อบต. ประดู่ยืน นายก ฯ มีความ
ชัดเจนในการบริหารจัดการขยะโดยไม่ต้องซื้อรถขยะ และ ทต. หาดทนง นายก ฯ เห็นความสาคัญของ
ภารกิจการดูแลสุขภาพประชาชน/พ่ีนอ้ งของเขา และ อบต. หนองแขม นายก ฯ ร่วมสรา้ งการเปลยี่ นแปลง
กบั บุคลากรทด่ี ูแลพ้ืนท/่ี ศนู ย์เรียนรู้ โดยตรง

3) ร่วมสนับสนุน แมว้ ่านายก อปท. ไมได้ริ่เริ่ม หรือไมไ่ ด้ร่วมสร้างการเปล่ียนแปลง แต่นายก ฯ มี
ส่วนรว่ มในการสนบั สนนุ ใน อปท. กรณีศึกษา 3 แห่ง อบต. บางตาหงาย นายก ฯ ชนื่ ชมปลดั อบต. และให้
การสนับสนุนในการทาสิ่งใหม่ให้เกิดข้ึนตลอดเวลา อบต. เขาชนกัน นายก ฯ ให้การสนับสนุนบุคลากร
ผรู้ ับผดิ ชอบโครงการ ซงึ่ เปน็ เสมือนผชู้ ว่ ยนายกในการทางานพฒั นา อบต. หนองบวั นายก ฯ ให้ความสาคัญ
และให้ความไวว้ างใจบุคลากรท่สี รา้ งนวตั กรรม อีกท้ังยงั ให้ช่วยนายกในงานพฒั นา เช่น เป็นประธานกองทุน
สวสั ดกิ ารชุมชนตาบลหนองบัว

ความเป็นผู้ประกอบการ ลักษณะการทางานนวัตกรรม ฯ ท้ังที่เป็นการริเร่ิม ร่วมสร้างการ
เปลยี่ นแปลง หรือรว่ มสนบั สนุน การทางานของนายก ฯ มลี ักษณะ 3 แบบ คอื

1) ค่อย ๆ เร่ิมจากทุนที่มีอยู่ (ส่ิงเล็ก) แล้วพัฒนาต่อยอด ดังที่ Salasvathy (2001) ได้กล่าวถึง
พฤติกรรมความเป็นผปู้ ระกอบการท่ีว่า การริเร่ิมทาจากส่ิงเล็ก (ที่มีความเส่ียงน้อย) แลว้ ค่อยพัฒนาต่อยอด
ปรากฏในอปท. กรณีศึกษา จานวน 4 แหง่ คือ อบต. ท่ามะนาว ที่นายก ฯ และทีมผู้บริหาร เน้นการลงมือ
ทา ทดลองส่ิงใหม่อยู่ตลอด ทต. ทัพทัน ท่ีนายก ฯ ค่อย ๆ พัฒนาพ้ืนที่ศูนย์เรียนรู้ศาสตร์พระราชาตามท่ี
ออกแบบไว้ ด้วยการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ตามงบประมาณท่ีมีอยู่ แล้วค่อยขยายเพ่ิมเติม เมื่อได้รับจัดสรร
งบประมาณเพิ่มขึ้น ทต. สวา่ งอารมณ์ นายก ฯ เริม่ จากทรัพยากรที่มอี ยู่ คอื ความสามารถของบุคลากร แล้ว
ค่อยขยายงานการใหบ้ ริการ และอบต. เขาดิน นายก ฯ เร่มิ จากสิ่งทเี่ หลอื อย่ขู องโครงการท่องเทยี่ วประพาส
ตน้ ทีจ่ ดั รว่ มกบั วฒั นธรรมจังหวดั (ภาครฐั ภมู ภิ าค) แล้วคอ่ ย ๆ พฒั นาเป็นตลาดเจ้าค่ะ

2) ทาแล้ว ปรับปรุงในกระบวนการ ลักษณะการทางานของผู้บริหารท่ีมุ่งปรับปรุงการทางาน ทั้ง
เพ่ือแก้ปัญหาและ/หรือพัฒนางานให้ดีย่ิงขึ้น ในอปท. กรณีศึกษา ที่ผู้บริหารและนโยบายของรัฐเป็น
แหล่งกาเนิดนวัตกรรม และมีคนในชุมชนเข้ามาร่วมเป็นคณะทางาน จานวน 5 แห่ง คือ ทต. ห้วยงู ท้ัง
นวัตกรรมหุ่นยนต์ดินสอ หรือโครงการนวัตกรรมผลิตภัณฑ์จากฟางข้าว เป็นการริเร่ิมใหม่ในกระบวนการ
ดาเนินงานบริษัทสร้างสุขตาบลห้วยงู อบต. อุดมธัญญา กรณีการแก้ปัญหาร้านที่รับซื้อขยะค้างเงินจานวน

154

มาก โดยที่นายกเทศบาลตาบลอุดมธญั ญารับฟังความคดิ เหน็ ของคณะกรรมการและเปดิ โอกาสใหท้ ดลองนา
ความคิดเห็นเหล่านั้นมาปฏิบัติ และร่วมติดตามและวิเคราะห์ผลท่ีเกิดข้ึน พร้อมกับการหาแนวทางแก้ไขท่ี
เหมาะสมต่อไป อบต. หนองยาง นายก ฯ เห็นว่าขยะท่ีเปน็ ถุงพลาสตกิ สามารถมาทาน้ามนั ได้ จึงได้ปรกึ ษา
คณะทางานและชวนกันไปดูงานเพ่ือมาทดลองทา อบต. โก่งธนู ผู้บริหารสามารถน้อมนาพระราชดาริของ
สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ เข้ามาพัฒนาการทางานได้ประสบ
ความสาเร็จ ทต. หาดทนง นายก ฯ และทีมผู้บริหาร ได้ร่วมมือกับอาสาสมัครสาธารณสุขประจาหมู่บ้าน
(อสม) เพอ่ื ช่วยเหลอื ดแู ลคนไร้ที่พง่ึ และผู้ดอ้ ยโอกาสได้อย่างตอ่ เนือ่ ง

3) ทาแล้ว ปรับปรุงในปีถัดไป เป็นการปรับปรุงงานจากการสรุปผลการดาเนินงานในปีที่ผ่านมา
แล้วพฒั นาต่อยอดในปีถดั ไป ในอปท. กรณศี กึ ษา ทีน่ วตั กรรม ฯ เปน็ โครงการท่ีอยใู่ นข้อบญั ญัติ/เทศบญั ญัติ
ประจาปี และทีมงาน/ผู้ดาเนินโครงการเป็นบุคลากรของอปท. เท่าน้ัน มีจานวน 4 แห่ง คือ อบต.
นครสวรรคอ์ อก อบต. ประด่ยู นื อบต. บางตาหงาย และอบต. เขาชนกนั

ขณะท่นี วตั กรรมกระบวนการของอบต. หนองบัว เป็นการเปล่ยี นแปลงการทางาน ท่ไี ม่ไดร้ เิ ริ่มจาก
นายกแตเ่ ปน็ บุคลากร จงึ ทาใหภ้ าพความเปน็ ผู้ประกอบการของนายกอบต. หนองบวั ยังไม่เด่นชัดโดยตรง

การระดมทุนจากภายนอก แม้ว่าโครงการนวัตกรรมมาจากนโยบายรัฐบาล โดยมีงบประมาณ
สนับสนุน และอปท. แต่ละแห่งต่างมีงบประมาณท่ีจากัดในแต่ละปี แต่ก็พบว่า อปท. ในกรณีศึกษา มีการ
ระดมทุน หรอื จัดหางบประมาณจากหลายรปู แบบ คือ

งบประมาณจากข้อบัญญัติ/เทศบัญญัติของ อปท. กรณีศึกษา จานวน 4 แห่ง คือ อบต. ประดู่ยืน
ทต. สวา่ งอารมณ์ อบต. เขาชนกัน และอบต.หนองแขม โดยอบต. หนองบวั เป็นนวัตกรรมกระบวนการจึงไม่
ต้องใช้งบประมาณ

งบประมาณจากข้อ/เทศบัญญัติ และจากผลการดาเนินงานโครงการ (การขายขยะ) ของ อปท.
กรณีศึกษา จานวน 3 แห่ง คอื อบต. โก่งธนู อบต. หนองยาง และ ทต. อดุ มธญั ญา

งบประมาณจากภาครัฐ-ภูมภิ าค จดั สรรใหก้ ับ อปท. กรณศี กึ ษา จานวน 5 แห่ง คอื ทต. หว้ ยงู ทต.
ทัพทัน ทต. หาดทนง อบต. เขาดิน และ อบต. นว.ออก

งบประมาณจากบริษทั ปตท. (มหาชน) และหน่วยงานภาครัฐอ่ืน ๆ จัดสรรให้กับ อปท.กรณศี ึกษา
1 แห่ง คือ อบต. ท่ามะนาว ขณะท่ี อบต. บางตาหงาย ได้รับงบประมาณจากกองทุนหลักประกันสุขภาพ
ระดบั ตาบล (สปสช.) และสานักงานสง่ เสรมิ สขุ ภาพ (สสส.)

กระบวนการ
กระบวนการสร้างนวัตกรรมเพื่อพัฒนาท้องถ่ิน ประกอบด้วย สร้างการเรียนรู้ และความร่วมมือ
ดงั ทไี่ ดส้ รุปผลไวใ้ นตารางท่ี 7.3 โดยมลี กั ษณะของกระบวนการ คอื
การสร้างการเรียนรู้ ของอปท. ท่ีขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง คือการจัดการความรู้ท่ี
อยู่ในเกณฑ์ตัวชี้วัดความเปน็ เศรษฐกิจพอเพยี ง ซึ่งอปท. กรณศี ึกษา ที่สร้างนวัตกรรมเพื่อพัฒนาท้องถิ่นท้ัง
16 แห่ง มีคะแนนในด้านที่ 5 การบริหารงานภายในให้เป็นองค์กรแห่งความสุข ข้อ 5.1 อยู่ในระดับสูงโดย
ภาพรวมทั้งองค์กร มีการแลกเปล่ียนเรยี นรู้ หรือมกี ารจัดการความรูท้ ุกเดือน และความรู้นน้ั สามารถนาไปสู่

155

การแก้ปัญหาอย่างสัมฤทธิผล อย่างน้อยร้อยละ 50 ของปัญหา และพนักงานทุกคนสามารถทางานแทนกัน
ได้ (10 คะแนน) ยกเว้น อบต. หนองยาง ท่เี พง่ิ เร่มิ มีการจดั การความร้ใู นการประชุมประจาเดือนอยา่ งเหน็ ได้
ชดั ในช่วงที่ปลดั คนใหมเ่ ขา้ มารับตาแหน่ง

ความร่วมมือ อปท. กรณีศึกษาท้ัง 16 แห่ง สามารถสร้างความร่วมมือกับผู้นาท้องที่ ผู้นาชุมชน
และผู้นากลุ่มต่าง ๆ ตลอดจนหน่วยงานภาครัฐในพ้ืนที่ และหน่วยงานภายนอก ดังท่ีได้กล่าวแล้ว และบาง
อปท. ยังมีคณะทางานท่ีมาจากบุคคลภายนอกอีกด้วย ยกเว้น ทต. สว่างอารมณ์ ที่เป็นงานให้บริการ และ
อบต. หนองบัว ทเี่ ปน็ กระบวนการทางาน จึงไมต่ ้องอาศยั ความร่วมมอื



บทที่ 8
หลักสูตรการสร้างนวัตกรรมเพื่อพัฒนาทอ้ งถ่นิ ตามปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียง

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นท้ัง 18 แห่ง ได้เข้าร่วมการประชุมเชิงปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วมกับ
อปท. ทั้ง 18 แห่ง อย่างต่อเน่ืองทั้ง 4 คร้ัง นับต้ังแต่ได้ร่วมลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือวิชาการ
(MOU) ระหว่างนักวิจยั และอปท. เพื่อร่วมกันขบั เคลือ่ นปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและศาสตร์พระราชา
ของอปท. และการพัฒนานวัตกรรมเพื่อพัฒนาท้องถ่ินตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด้วยการวิจัยเชิง
ปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วม ในการประชุม ฯ คร้ังแรก บทนี้จึงกล่าวถึงผลการศึกษาตามวัตถุประสงค์ข้อท่ี 3
เรื่องการพัฒนาหลักสูตรและการจัดอบรมเชิงปฏบิ ัตกิ ารหลักสูตรการสร้างนวตั กรรมพฒั นาท้องถิ่นตามหลัก
ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง และวัตถุประสงค์ข้อท่ี 4 เร่ืองการศึกษารูปแบบและลกั ษณะนวัตกรรมทผี่ ูน้ า/
ผบู้ ริหารนาความรู้จากการอบรมในวัตถุประสงค์ข้อที่ 3 ไปใช้ โดยเน้ือหาในบทนี้ ประกอบด้วยแนวคิดและ
เนื้อหาหลักสูตร ผลการนาหลักสูตรไปใช้ในการจัดประชุมเชิงปฏิบัติการ ท้ังผลสรุปการจัดประชุมและผลท่ี
เกิดขนึ้ กับบุคคลและองค์กร แนวทางในการนาหลกั สูตรไปใช้จดั การเรียนรทู้ ้ังในระดบั สถาบันการศึกษาและ
ผลกั ดันเชงิ นโยบาย ดังน้ี

1. หลักสตู รการสร้างนวัตกรรมพัฒนาท้องถิ่นตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง
ดังท่ีกล่าวแล้วว่า นวัตกรรมเพื่อพัฒนาท้องถ่ินตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เป็นองค์ความรู้

ใหม่ของอปท. จากการทบทวนงานวิจัยในบทท่ี 2 พบว่ายังไม่มีงานวิจัยเกี่ยวข้อง อีกทั้งนวัตกรรมยังมี
ความหมายและความเข้าใจในลักษณะกว้างและยังไม่มีข้อสรุป เป็นการพัฒนา/ต่อยอดจากความคิด
สร้างสรรค์ (Creative thinking) และจากผลการวิจยั ในระยะที่ 1 พบว่าปัจจัยท่ีสง่ ผลตอ่ การสร้างนวตั กรรม
เพื่อพัฒนาท้องถิ่นตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงนั้น ประกอบด้วย ภาวะผู้นาที่ไม่ได้จากัด เฉพาะตัว
นายกอปท. หากรวมถงึ ข้าราชการประจา และบคุ ลากรในองค์กร ความเป็นผู้ประกอบการ กระบวนการสรา้ ง
การเรียนรู้และเครือข่ายความร่วมมือ และความคิดสร้างสรรค์ ดังน้ันในการจัดทาหลักสูตรนี้จึงมุ่งพัฒนา
ปัจจยั เหล่าน้ีให้เกดิ ขนึ้ หรอื สะสมเพมิ่ มากขน้ึ ในตัวผู้เรยี น บนพืน้ ฐานความเขา้ ใจและแนวคิดทฤษฎี คอื

1) แมว้ ่านิยามหรือความหมายของนวตั กรรมยังไม่มขี อ้ สรุป ดงั ที่กล่าวแลว้ ในหลกั สูตรนจ้ี ึงไม่ได้นา
ความหมายของนวัตกรรมเพ่ือพัฒนาท้องถ่ินตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี งทก่ี าหนดไว้ในนิยามศัพท์เชิง
ปฏบิ ัติการ (ดงั ท่ีแสดงรายละเอียดในบทท่ี 1) มากาหนดเป็นคานิยามทีต่ ายตวั แต่นากรอบความหมายมาใช้
เพ่ือเป็นแนวทางในการจัดการเรียนการสอน คือเป็นท้ังนวัตกรรม (Innovation) ที่เป็นการริเริ่ม คิดค้น วิธี
และหารูปแบบใหม่ ๆ ท่ีต่อยอดจากที่อ่ืน (Newness) และการเปล่ียนแปลงการทางานทั้งปัจจัยนาเข้า
กระบวนการ ตลอดจนการมุ่งสร้างผลลัพธ์ที่ย่ังยืนและประโยชน์สุข (Change or continuous
improvement)

158

2) แนวทางการสร้างนวัตกรรมท่ีเป็นการริเริ่ม รูปแบบใหม่ (Newness) ใช้แนวทางสานักงาน
นวัตกรรมแห่งชาติ (องค์กรมหาชน) (2562) ซึ่งเป็นหน่วยงานหลักในการขับเคล่ือนนวัตกรรมให้เกิดขึ้นใน
ประเทศไทย โดยเสนอแนวคิดการสร้างนวตั กร 5 Is ประกอบดว้ ย

Inspiration: เร่ิมต้นการสร้างสรรค์นวัตกรรมจากความชอบ/สนใจ ด้วยการรับรู้
ส่งิ แวดลอ้ มเพอื่ สรา้ งแรงบันดาลใจใหม่ ๆ จากส่งิ ใกล้ตัว จากปัญหาใกล้ตวั จากแนวโนม้ ของสังคม ฯลฯ และ
สร้างแรงกระตุ้นใหเ้ กิดความอยากทจี่ ะคดิ ค้นหาความคดิ ใหม่ ๆ มาต่อยอดสรา้ งสรรคส์ งิ่ เดมิ ทีส่ รา้ งคุณค่า

Imagination: จินตนาการเป็นเครื่องมือสาคัญสาหรับการสร้างสรรค์นวัตกรรม การสร้าง
จินตนาการเหนือความรู้พื้นฐานและวิชาการ ทาให้เห็นอนาคตที่กว้างไกล มองเหน็ ปัญหาและการแก้ไขจาก
มมุ มองใหม่ เส้นทางใหม่ และการเข้าถึงความคดิ ใหม่ ๆ เป็นการนาแรงบนั ดาลใจมาจนิ ตนาการ เพ่ือสร้างส่ิง
ใหม่ที่ดกี ว่า

Ideation: จัดการความคิดแบบรวบยอด ท่ีมาจาก 2I แรก เพ่ือกาหนดปัญหาและ
เป้าหมายในการแก้ไขที่ชัดเจน เพื่อให้ได้คาตอบใหม่ที่แตกต่าง สร้างสรรค์ ทาได้จริง และมีคุณค่าเป็นที่
ตอ้ งการของกลมุ่ เป้าหมายท่กี าหนดไว้

Integration: การออกแบบแนวคิดและแผนบริหารจัดการทั้งหมด ซ่ึงจะเกี่ยวข้องทั้งการ
เชือ่ มโยงคน เทคโนโลยี ทรัพยากร และความหลากหลายไปสเู่ ป้าหมายทีท่ าได้จรงิ

Insight/Implementation): การเข้าถึงองค์ความรู้ และสิ่งต่าง ๆ อยา่ งลึกซ้ึง และการลง
มือปฏิบตั ิอย่างจริงจังใหเ้ กิดผลอยา่ งเป็นรปู ธรรมจากความคิดนั้น

3) แนวทางการสร้างนวัตกรรมที่เป็นการเปล่ียนแปลงการทางาน ใช้เทคนิคการจัดการความรู้
(Knowledge management) คือ การถอดบทเรียนหลังการลงมือทากิจกรรมในกระบวนการเรียนรู้ โดยมุ่ง
ใหเ้ กดิ การวิเคราะห์แยกแยะลักษณะความรู้ท่ไี ด้วา่ เป็นการเรียนรู้ส่ิงใหมท่ ่ไี ม่เคยรู้มาก่อน (Learn) เรยี นใหม่
ส่งิ ทเี่ คยรู้แต่ไดร้ บั มุมมองใหม่ (Relearn) และการละท้ิงความรู้เดิมผิดท่ีมีอยเู่ ดมิ (Unlearn) อนั เป็นแนวคิดท่ี
นักอนาคตศาสตร์ Alvin Toffler (อ้างจาก Warrell, 2014) เห็นวา่ เปน็ ทกั ษะสาคัญสาหรบั ศตวรรษท่ี 21 ที่
มนุษย์พึงมีไม่เฉพาะการอ่านออกเขียนได้เท่านั้น แต่จะต้องรู้จักการละทิ้งความรู้ที่ไม่เป็นประโยชน์และ
กอ่ ให้เกิดปญั หาอกี ด้วย

4) กระบวนการเรยี นรู้เน้นการสร้างเครือข่ายความร่วมมอื (Collaboration) ระหว่างอปท. ทั้ง 18 แห่ง
5) หลักสูตรมีเน้ือหาท่ีมุ่งพัฒนาบุคลากรภายในอปท. ให้สามารถรับรู้คุณค่าตามปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพียง และการใช้เครื่องมือที่สร้างการประกอบการและนวัตกรรมที่เรียกว่า “กระบวนคิดเชิง
ออกแบบ (Design thinking)”
6) หลกั สูตรมีเน้ือหาท่ีมุ่งสร้างกระบวนการเรยี นรู้เพ่ือก่อใหเ้ กดิ เกลียวพลวัตรการเปล่ียนแปลงและ
การเรียนรู้อย่างต่อเน่ือง (Spiral dynamics & learning) ในวิธีการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมเพ่ือ
การเรียนรู้และสร้างการเปล่ียนแปลง เป็นวงจรการเรียนรู้ในการประชุมเชิงปฏิบัติการแต่ละคร้ัง ดังรูปที่ 1
ซ่ึงประกอบด้วยกิจกรรมการเรียนรู้

159

- จัดประสบการณ์การเรียนรู้ด้วยกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การศึกษาดูงานนวัตกรรมเพื่อ
ทอ้ งถิน่ ในอปท.

- รว่ มแสดงความคดิ เห็นหลงั ทากิจกรรม เป็นการถอดบทเรยี นหลังการศกึ ษาดงู าน
- ร่วมวิเคราะห์ สงั เคราะห์ภายในกลุม่ ถงึ ปัจจยั เบอ้ื งหลังความสาเร็จนน้ั
- ร่วมค้นหาและสรุปแยกแยะการเรียนรู้ Learn, Relearn และ Unlearn ของแต่ละ
บคุ คลและภาพรวมกลุม่
-นาไปใช้และตอ่ ยอดการเรยี นรู้ นาความรูท้ ี่ได้ไปปรบั ใช้ และต่อยอดสกู่ ารเรียนรู้ในครั้ง
ต่อไป เป็นวงจรการเรียนรู้จนสามารถสร้างนวัตกรรมเพื่อการพัฒนาท้องถิ่นตามปรัชญาของเศรษฐกิจ
พอเพียงได้

จัดประสบการณ์
การเรียนรู้

นาไปใช้ รว่ มแสดงความเห็นหลงั ทา
และตอ่ ยอดการเรยี นรู้

วงจรการเรียนรู้ กิจกรรม ดว้ ยกิจกรรมตา่ ง ๆ

ในการประชมุ เชงิ ปฏบิ ัตกิ ารแต่ละครัง้

ร่วมค้นหาและสรปุ รว่ มวิเคราะห์-สงั เคราะห์
Learn relearn and unlearn ภายในกลมุ่

ภาพที่ 8.1 วงจรการเรยี นร้ใู นการประชมุ เชงิ ปฏบิ ตั ิการแต่ละครัง้

หลกั สูตรการสร้างนวตั กรรมเพอื่ พัฒนาทอ้ งถน่ิ ตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี งในการประชุมเชงิ
ปฏบิ ตั กิ ารอย่างมสี ว่ นรว่ มจานวน 4 ครั้ง มรี ายละเอยี ด ผลลัพธก์ ารเรียนรูท้ ค่ี าดหวัง รูปแบบกจิ กรรม และ
การประเมินผลการเรยี นรู้ ดงั น้ี

1) การประชุมเชงิ ปฏิบัตกิ ารครงั้ ท่ี 1 : การรบั รคู้ ณุ คา่ ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งและกรอบ
การประเมินความเปน็ เศรษฐกิจพอเพยี งของอปท. (12 ตัวชี้วดั )
ผลลัพธก์ ารเรยี นรูท้ คี่ าดหวงั : หลังจากการเข้าประชมุ ฯ ผู้เขา้ รว่ มจะไดร้ ับ
- ความเขา้ ใจคณุ คา่ และการประยกุ ตป์ รชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งในอปท.

160

- ทักษะการจัดการความรู้
- กรอบการประเมินความเปน็ เศรษฐกจิ พอเพียงของอปท. (12 ตวั ช้วี ดั )
- เขา้ ใจนวตั กรรมเพื่อพัฒนาทอ้ งถิน่ ตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพียง: ศูนยเ์ รียนรู้

ศาสตร์พระราชา
- การสรา้ งเครอื ข่ายความรว่ มมอื ระหวา่ งกัน
- การบรหิ ารโครงการตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพียง
รูปแบบกจิ กรรมการเรียนรู้:
- การจดั ประสบการณเ์ รยี นร:ู้ ศึกษาดงู าน ศูนยเ์ รยี นรศู้ าสตรพ์ ระราชา ทต. ทัพทนั จ.

อทุ ัยธานี
- การบรรยายพเิ ศษ: หัวข้อ
เร่อื ง “การรบั รู้คุณค่าและสรรสร้างวฒั นธรรม (อปท.) ตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง”
โดย คุณธนา ยนั ตรโกวทิ ย์ ทป่ี รกึ ษาอธบิ ดีกรมสง่ เสริมการปกครองส่วนทอ้ งถ่ิน
เรอ่ื ง “กรอบการประเมินความเป็นเศรษฐกิจพอเพยี งของอปท. (12 ตวั ชีว้ ัด)”
โดย อภิชัย พันธเสน หวั หนา้ ชดุ โครงการวจิ ัย
- Workshop: สนุ ทรยี สนทนา การบรหิ ารโครงการตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง

ของอปท.
- การจดั การความรู้: การสรปุ การเรยี นรู้ Learn, Relearn และ Unlearn
การประเมินผลการเรียนรู้:
ผลงานจากกิจกรรมต่าง ๆ และการสะท้อนผลการเรียนรู้จากการจัดการความรู้
2) การประชมุ เชงิ ปฏิบัตกิ ารครงั้ ท่ี 2 : การเทียบเคียงความเปน็ เศรษฐกจิ พอเพียงของอปท. และ
นวตั กรรมเพ่ือพัฒนาทอ้ งถิ่นตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง
ผลลพั ธ์การเรยี นรทู้ ่ีคาดหวงั : หลังจากการเขา้ ประชมุ ฯ ผูเ้ ขา้ รว่ มจะได้รบั
- ความเข้าใจความหมายและคุณค่าของอปท.
- ความเข้าใจความเปน็ เศรษฐกจิ พอเพียงของ อปท. เด่น และการบริหารงานอย่าง

โปรง่ ใส
- ประสบการณก์ ารสร้างการมีส่วนร่วมของอปท.
- เข้าใจนวัตกรรมเพ่อื พัฒนาท้องถ่นิ ตามปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพียง: ตลาดเจ้าค่ะ
- การสร้างเครือขา่ ยความร่วมมือระหว่างกนั
รูปแบบกจิ กรรมการเรยี นรู้:
- การจดั ประสบการณเ์ รยี นร:ู้ ศกึ ษาดูงาน ตลาดเจา้ คะ่ อบต. เขาดิน จ. นครสวรรค์
- การบรรยายพเิ ศษ: หวั ข้อ
เรื่อง “การบรหิ ารงานอยา่ งโปร่งใสตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง”
โดย คุณพวงทิพย์ วัฒนรุ่งเรอื งยศ ผอู้ านวยการสานักงานตรวจเงนิ แผน่ ดนิ จงั หวดั อุทยั ธานี

161

- Workshop:
สนุ ทรยี สนทนา “อปท. คุณคา่ และความหมาย”
เวทีเรยี นรู้ “การเทียบเคยี งความเปน็ เศรษฐกจิ พอเพยี งของ อปท. เดน่ ”
สนุ ทรียสนทนา “ประสบการณ์การสรา้ งการมีสว่ นรว่ มกับประชาชนของแต่ละอปท.”

- การจัดการความร:ู้ การสรปุ การเรียนรู้
การประเมนิ ผลการเรยี นรู้:

ผลงานจากกจิ กรรมตา่ ง ๆ และการสะท้อนผลการเรยี นรจู้ ากการจัดการความรู้
3) การประชุมเชงิ ปฏิบตั กิ ารครั้งท่ี 3 : กระบวนคิดเชงิ ออกแบบ (Design Thinking) และแหลง่

ทุน
ผลลัพธก์ ารเรียนร้ทู ค่ี าดหวัง: หลังจากการเข้าประชุม ฯ ผ้เู ขา้ รว่ มจะได้รบั

- ความเข้าใจกระบวนคิดเชงิ ออกแบบ
- ร้จู กั แหล่งทุนและแนวทางในการขอรบั การสนบั สนนุ
- เขา้ ใจนวัตกรรมเพอ่ื พฒั นาท้องถนิ่ ตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง: พลงั งาน

ทางเลือก
- การสร้างเครือข่ายความรว่ มมอื ระหวา่ งกนั
รูปแบบกจิ กรรมการเรยี นรู้:
- การจัดประสบการณ์เรียนร:ู้ ศกึ ษาดงู าน พลังงานทางเลือก อบต. ทา่ มะนาว จ.

ลพบรุ ี
- การบรรยายพเิ ศษ: What is Innovation? โดย ดร. อาพล อาภาธนากร ฝา่ ย

นวตั กรรมเพือ่ สงั คม สานักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องคก์ รมหาชน)
- Workshop: “Design thinking” โดย คุณชนาธปิ เลขะกุล วทิ ยากรตัวแทน จาก

สานักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์กรมหาชน)
- การจดั การความร:ู้ การสรปุ การเรยี นรู้
การประเมินผลการเรยี นรู้:
ผลงานจากกจิ กรรมตา่ ง ๆ และการสะท้อนผลการเรยี นรจู้ ากการจดั การความรู้
4) การประชมุ เชิงปฏบิ ตั กิ ารครั้งที่ 4 : ผังนวตั กรรมสังคม และการนาเสนอโครงการนวตั กรรม
เพือ่ พฒั นาท้องถนิ่ ตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งของแตล่ ะอปท.
ผลลพั ธก์ ารเรียนรทู้ ี่คาดหวัง: หลังจากการเข้าประชุม ฯ ผเู้ ขา้ รว่ มจะไดร้ ับ
- ความเข้าใจแนวทางการนาแนวคดิ จากกระบวนการคดิ เชิงออกแบบสู่การ

ประกอบการดว้ ยเครอ่ื งมอื “ผังนวัตกรรมสังคม”
- แนวทางการเขยี นข้อเสนอโครงการต่อแหลง่ ทุน
- เขา้ ใจนวตั กรรมเพือ่ พัฒนาทอ้ งถ่นิ ตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพียง: นวตั กรรม

เทคโนโลยีการดูแลสขุ ภาพ

162

รปู แบบกิจกรรมการเรยี นรู้:
- การจัดประสบการณ์เรยี นร:ู้ ศึกษาดูงาน นวัตกรรมเทคโนโลยีการดูแลสขุ ภาพผ้ปู ว่ ย
ตดิ เตยี ง ทต. ห้วยงู
- การบรรยายพิเศษ: แนวทางการเขยี นขอ้ เสนอโครงการตอ่ แหล่งทุน
- Workshop: การนาเสนอโครงการนวตั กรรมด้วยผังนวตั กรรมสงั คม โดย คุณชนาธปิ
เลขะกุล วิทยากรตวั แทน จาก สานักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องคก์ รมหาชน)
- การจดั การความรู้: การสรุปการเรียนรู้

การประเมินผลการเรยี นรู้:
ผลงานการนาเสนอโครงการนวตั กรรมของอปท. และการสะทอ้ นผลการเรียนรจู้ ากการ

จดั การความรู้

2. ผลการนาหลกั สูตรไปใชใ้ นการจดั ประชุมเชงิ ปฏบิ ตั กิ าร
อปท. 18 แหง่ ทร่ี ่วมทาวิจัยในปที ี่ 2 ได้สง่ ตัวแทนประกอบดว้ ย นายก ปลัด และบุคลากรจานวน 2

คน รวมเป็น 4 คน ต่อ อปท 1 แห่ง โดยประมาณ เข้าร่วมเรยี นรู้ในการประชุมเชงิ ปฏิบตั ิการอยา่ งมสี ว่ นร่วม
อยา่ งตอ่ เน่อื ง จานวน 4 คร้ัง คือ

ครงั้ ท่ี 1 วันท่ี 6-7 มิถุนายน 2562 ณ ศนู ย์เรียนรู้ตามศาสตร์พระราชา “เกษตรทฤษฎใี หม่”
ทต. ทัพทัน จงั หวัดอทุ ยั ธานี

ครั้งท่ี 2 วันท่ี 4-5 สงิ หาคม 2562 ณ อบต. เขาดนิ จังหวัดนครสวรรค์
คร้งั ท่ี 3 วันที่ 17-18 ตลุ าคม 2562 ณ อบต. ท่ามะนาว จงั หวดั ลพบรุ ี
ครั้งท่ี 4 วนั ท่ี 26-27 กมุ ภาพันธ์ พ.ศ. 2563 ณ ทต. ห้วยงู จงั หวัดชัยนาท
โดยมีจานวนบุคลากรของแต่ละอปท. ท่เี ข้ารว่ มเรยี นรูใ้ นแตล่ ะครง้ั โดยจาแนกตามบทบาทหนา้ ท่ี
ของบคุ ลากรได้ดังน้ี

163

ตารางที่ 8.1 จานวนบคุ ลากรทเี่ ข้าร่วมประชมุ ในแต่ละคร้ังจาแนกตามบทบาทหนา้ ท่ี

ครัง้ ท่ี วัน เดือน ปี การเมือง (คน) บริหาร-ปลดั (คน) ปฏิบตั ิงาน (คน) รวม (คน)
62
1 6 มิ.ย. 2562 22 18 22 49
56
7 ม.ิ ย. 2562 16 13 20 70
45
เฉล่ีย 18 16 21 58
59
2 4 ส.ค. 2562 18 12 37 47
53
5 ส.ค. 2562 12 8 25 45
40
เฉล่ีย 16 10 31 43
52
3 17 ต.ค. 2562 13 18 28

18 ต.ค. 2562 7 14 26

เฉลี่ย 10 16 27

4 26 ก.พ. 2563 13 13 18

27 ก.พ. 2563 8 14 18

เฉลี่ย 11 14 18

ภาพรวมโดยเฉลยี่ 14 14 24

จากข้อมูลจานวนผู้เข้าร่วมการประชุมเชิงปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วมนั้น ที่แสดงในตารางท่ี 8.1
พบว่าภาพรวมการประชุม ฯ ท้ังสี่คร้ังมีจานวนคนเข้าร่วมท้ังหมดโดยเฉล่ีย 52 คนต่อครั้ง และมีจานวน
นายก และผู้บรหิ ารเขา้ ร่วมโดยเฉลีย่ 14 คนตอ่ ครั้ง เนื่องจากในการประชมุ ฯ บางครั้ง บางอปท. ติดภารกิจ
เช่น เจ้าหน้าท่ีจากสานักงานตรวจเงินแผ่นดินเข้าตรวจ หรือการประชุมสภา หรอื มีหนว่ ยงานเข้าไปศึกษาดู
งานในอปท. หรืออปท. จัดกิจกรรมไปศึกษาดูงาน เป็นต้น ทาให้นายก ฯ หรือผู้บริหาร ไม่สามารถเข้าร่วม
หรอื สง่ บคุ ลากรเขา้ ร่วมได้

เมื่อพิจารณาค่าเฉลี่ยของจานวนเข้าร่วมในแต่ละการประชุม ฯ พบว่ามีค่าเฉลี่ยจานวนคนเข้าร่วม
การประชมุ ฯ ทง้ั หมด และในกลุ่มผู้ปฏิบัติงาน ในคร้ังท่ี 2 มากทีส่ ดุ ค่าเฉลย่ี จานวนนายกหรือบุคลากรสาย
การเมืองในคร้ังที่ 1 มากที่สุด เนื่องจากมีการลงนามข้อตกลงความร่วมมือ และค่าเฉล่ียจานวนบุคลากรที่
เปน็ ผ้บู รหิ ารเข้ารว่ มในการประชุมครั้งท่ี 1 และคร้ังที่ 3 มากที่สุด

โดยผู้เข้าร่วมจากอปท. ทั้งหมดไดร้ ่วมเรียนรู้ในกิจกรรมต่าง ๆ ที่ออกแบบไวต้ ามขอ้ 1 ได้ครบถ้วน
ยกเว้นกิจกรรมการบรรยายพิเศษในการประชุม ฯ คร้ังท่ี 4 เน่ืองจากข้อเสนอจากผู้เข้าร่วมการประชมุ และ
เหน็ วา่ หวั ขอ้ ดังกลา่ วไม่ใชผ่ ลลัพธก์ ารเรียนรหู้ ลกั จงึ ได้ปรับหัวข้อนี้ออกไปและให้เวลากจิ กรรมเดิมทีว่ างแผน
มากข้ึน กิจกรรมต่าง ๆ ของการประชุมแต่ละครั้งได้แสดงไว้ในรายงานผลการประชุมเชิงปฏิบัติการอย่างมี
ส่วนร่วมครั้งท่ี 1-4 ในภาคผนวก ช และยังมีการสรุปเนื้อหานาเสนอในรูปวีดิทัศน์ลงใน SEP Action
Platform ของชุดโครงการวิจัย

164

ภาพ 8.2 เพจแอคชน่ั ของ “โครงการนวตั กรรมเพื่อพฒั นาท้องถน่ิ ตามปรชั ญาของเศรษฐกิจ
พอเพยี ง ระยะท่ี 2 กรณศี ึกษาอปท. ในจังหวดั นครสวรรค์ อทุ ยั ธานี ลพบุรี และชัยนาท” ใน SEP Action

บุคลากรจากอปท. ที่เขา้ ร่วมการประชมุ ฯ ยงั ได้มีสว่ นรว่ มเสนอความเหน็ ในการปรับกจิ กรรม
กระบวนการประชุม ฯ เชน่

- ชว่ งกอ่ นการประชุมครง้ั แรก (ระหว่างสง่ จดหมายเชิญเข้าร่วมประชุม) นายกอปท. หลาย
แห่งเสนอให้ปรับจานวนบุคลากรท่ีเข้าร่วมจากเดิมท่ีวางแผนในช่วงเขียนข้อเสนอ
โครงการ เป็นอปท. ละ 2 คน คอื นายก และผู้บริหารอีก 1 คน โดยนายก อบต. เขาดิน
แสดงความเห็นว่า ในการขับเคลอ่ื นการทางานน้ันมใิ ช่มีเฉพาะนายกและผู้บรหิ ารเท่านั้น
หากยังมที ีมงานบคุ ลากรด้วย จึงได้เพิ่มจานวนบุคลากรท่ีเข้าร่วมอีก 2 คน เป็นบุคลากร
ท่เี ข้าร่วมท้งั หมดของแต่ละอปท. จานวน 4 คน ทง้ั นีท้ างนายก ฯ ยินดสี นับสนนุ ค่าใชจ้ า่ ย
ในการเดินทางของบุคลากร ขณะทค่ี ่าใช้จ่ายที่เกดิ ข้นึ ในชว่ งการประชุมทั้งหมดตลอดจน
คา่ ท่พี กั เปน็ ความรบั ผดิ ชอบของโครงการวิจัย

- หลังจากการประชุมครั้งท่ี 1 นายก อบต. ท่ามะนาว เสนอให้เพิ่มกิจกรรมการนาสินค้า
เด่น ๆ ของแต่ละอปท. มาแสดง แลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างกัน จึงได้จัดกิจกรรมนี้ข้ึนใน
การประชุม ฯ คร้ังท่ี 2 โดยมีอปท. จานวน 11 แห่งนาผลิตภัณฑ์มาแลกเปลี่ยนระหว่าง
กัน และบางอปท. ยังนาผลิตภัณฑ์มาจาหนา่ ยด้วย ดังมีรายละเอยี ดของกิจกรรมน้ีแสดง
ในผลการประชมุ ฯ ในภาคผนวก ช

- หลังจากการประชุมครั้งที่ 2 บุคลากรจากหลาย อปท. เสนอว่าอปท. ของตน มีผลงาน
การพัฒนาท่เี ป็นนวัตกรรมเพ่ือพัฒนาท้องถิ่นตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง แต่ไม่มี
โอกาสมานาเสนอในการประชุม ฯ จึงจัดเป็นกิจกรรมนิทรรศการ นวัตกรรมของแต่ละ
อปท. ซึ่งมี อปท. จานวน 4 แหง่ ได้เตรียมนิทรรศการมาร่วมจดั ในการประชุม ฯ ครั้งที่ 3

165

ดังมีรายละเอียดของกิจกรรมนี้แสดงในผลการประชุม ฯ ในภาคผนวก ช อีกทั้งยังได้
ขอใหว้ ิทยากรจากสานักงานนวตั กรรมแหง่ ชาติ (องค์กรมหาชน) ได้ชว่ ยให้ขอ้ คดิ เห็น
- หลังจากการประชุม ฯ คร้ังที่ 3 ผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่ให้ความสนใจกิจกรรม Workshop
กระบวนคิดเชิงออกแบบ (Design thinking) และเห็นว่าเป็นเครื่องมือท่ีมีประโยชน์ แต่
เนื่องจากเวลาของกิจกรรมประมาณ 4 ชั่วโมง ในขณะที่การอบรมในหวั ขอ้ นสี้ ่วนใหญ่ใช้
เวลาประมาณ 2 วัน ผู้เข้าร่วมประชุมจึงเสนอให้มีการทบทวนหัวข้อดังกล่าวในการ
ประชุม ฯ ครั้งหน้า ซึ่งนักวิจัยเห็นด้วย โดยขอให้อปท. ได้ทบทวนความรู้ที่ได้ในครั้งน้ี
แล้วจัดทาโครงการนวัตกรรมเพื่อพัฒนาท้องถ่ินตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ด้วย
เคร่อื งมอื ผงั นวัตกรรมสงั คม ทไี่ ดเ้ รยี นรูไ้ ป และมานาเสนอในการประชมุ ฯ คร้ังที่ 4

การเข้ามามีส่วนร่วมในการเสนอความเห็นในการปรับรูปแบบกิจกรรมในการประชุม ฯ ตั้งแต่เร่ิม
และในระหวา่ งการประชมุ แต่ละครั้ง เป็นหลักฐานเชิงประจกั ษแ์ สดงให้เห็นถึงความสนใจในการเข้าร่วมการ
ประชุม ฯ และร่วมเรียนรู้ในกิจกรรมต่าง ๆ สอดคล้องกับผลการเรียนรู้จากการสะท้อนผลด้วยการจัดการ
ความรู้หลังการเรยี นรู้ ดังท่ีแสดงรายละเอียดในการรายงานการประชุม ในภาคผนวก ช ซ่ึงมีสรุปผลสะท้อน
ในกิจกรรมการเรียนรู้หลกั ของการประชมุ ฯ ทั้ง 4 คร้ัง คือ

การศึกษาดูงานนวตั กรรมเพื่อพัฒนาทอ้ งถ่นิ ตามปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพียง จานวน 4 พื้นท่ี คือ
1) ศูนย์เรียนรู้ศาสตร์พระราชา ทต. ทัพทัน 2) ตลาดเจ้าค่ะ อบต. เขาดิน 3) พลังงานทางเลือก อบต. ท่า
มะนาว และ 4) นวัตกรรมเทคโนโลยีการดูแลสุขภาพ ทต. ห้วยงู ซึ่งผู้เข้าประชุม ฯ ต่างสะท้อนว่าได้รับ
ความรู้ใหม่ (Learn) โดยส่วนใหญ่เป็นนวัตกรรมที่ได้พบจากการเรียนรู้ เช่น การปลูกกาแฟในพื้นท่ีราบ
ของทต. ทัพทัน การนาวัฒนธรรมมาเป็นอัตตลักษณ์ตลาดชุมชนของอบต. เขาดิน หรือการทาให้ Carbon
credit มาเป็นแหล่งรายรับใหม่ทยี่ ั่งยนื ของอบต. ท่ามะนาว หรือหนุ่ ยนต์ดินสอท่ีดูแลผู้ปว่ ยติดเตียงของทต.
หว้ ยงู และรูปแบบการบริหารงานที่ผู้อานวยการโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตาบล (รพสต.) เป็นผ้อู านวยการ
กองสาธารณสุขของทต. ห้วยงู เป็นต้น ความรู้เก่าแต่มุมมองใหม่ (Relearn) เช่น การประยุกต์ปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพียงที่เดิมเข้าใจมีแต่เฉพาะในการเกษตรเท่าน้ัน หรือศูนย์เรียนรู้การเกษตรที่มีรูปแบบการใช้
พ้ืนที่หลายรูปแบบท้ังเป็นสวนสาธารณะ แหล่งท่องเที่ยว และสถานปฏิบัติธรรม ของ ทต. ทัพทัน หรือการ
แกป้ ัญหากล่นิ เหม็นเพอ่ื นามาสร้างประโยชน์ ของ อบต. ทา่ มะนาว และการละทง้ิ ความเข้าใจผดิ (Unlearn)
เช่น เดิมท่ีเคยเชื่อว่าปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงฝช้ไดเ้ ฉพาะในการเกษตรเท่าน้ัน ตลาดเปน็ เพียงสถานที่
ขายของเทา่ น้ัน ซึง่ ในความเปน็ จริง สามารถเปน็ แหลง่ เรียนรแู้ ละส่งเสรมิ วฒั นธรรมได้ การปลกู พืชชนิดเดียว
มีรายได้มากซึ่งไม่เป็นความจริง แต่ก็ยังมีความเสี่ยงสูง เป็นต้น แม้ว่าการวิเคราะห์แยกแยะความรู้ที่ได้เป็น
ลักษณะเฉพาะบุคคล คือขึ้นอยู่พื้นฐานความรู้และประสบการณ์ แต่เม่ือนามาแลกเปลี่ยนกันภายในกลุ่ม
กลับพบว่าเป็นประเดน็ ความรู้ที่คล้ายกัน อีกท้ังเป็นการชว่ ยให้สมาชิกภายในกลุ่มได้มโี อกาสทบทวนความรู้
เหล่านัน้ อีกครั้ง

166

การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างกัน และการทากิจกรรมเรียนรู้ร่วมกันเป็นกระบวนการสาคัญท่ีช่วย
สร้างเครอื ขา่ ยความร่วมมอื ระหว่างกนั บคุ ลากรของหลายอปท. ได้นาสมาชิกในครอบครวั หรือสมาชกิ ชุมชน
ไปดศู กึ ษาดงู านในอปท. ท่ไี ดเ้ คยไปเรยี นรมู้ าแลว้ เป็นตน้

ในสว่ นของการสะทอ้ นผลการเรียนรใู้ นกจิ กรรมเฉพาะในแตล่ ะการประชุม สามารถสรปุ ได้ดังนี้
- สรุปผลสะท้อนด้วยการจัดการความรกู้ ารประชุมคร้งั ท่ี 1
หลังจากการฟังบรรยายจากวิทยากร ท่ีปรึกษากรมส่งเสริมการปกครองส่วนท้องถ่ิน ใน

หัวข้อเกี่ยวกับคุณค่าและการประยุกต์ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในอปท. แม้ว่าผู้เข้าประชุมได้ร่วมกัน
สะท้อนผลการเรียนรู้จากฟังว่า คุณค่าของปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงอยู่ที่การนาไปใช้จนเกิดเป็น
วฒั นธรรมองค์กร ซ่ึงอยู่ในวิธีการทางานในหลักการต่าง ๆ และหลักธรรมาภิบาล ด้วยการทางานอย่างมีสติ
และคานงึ ประโยชนข์ องประชาชนเป็นสาคัญ แตห่ ลายคนไดส้ ะท้อนถึงบรรยากาศการเรียนร้แู บบนีว้ า่ “ปกติ
การอบรมทั่วไป ฟังบรรยายเสร็จ ก็เพียงเปิดโอกาสให้ถามบ้าง (แต่โดยทั่วไป ก็ไม่มีการถามกัน) แต่นี้มา
แลกเปลยี่ นเรียนร้ใู นสง่ิ ทพี่ วกเราฟัง เราเข้าใจ” อันเนอื่ งจากผเู้ ข้าร่วมยงั ไม่ค้นุ ชินกบั รปู แบบการเรยี นรู้เช่นนี้
เพราะมีการสะท้อนการเรียนรู้กันในกลุ่มย่อยนับต้ังการศึกษาดูงาน นักวิจัยร่วมโครงการท่ีเป็นอาจารย์จาก
มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี ยังเห็นว่าเป็นกระบวนการเรียนรู้ในการประชุมวันแรก เป็นการเรียนรู้ที่หนัก
หนาสาหัสกว่าการอบรมทวั่ ไป ซึง่ ผู้เข้าอบรมอาจรับไม่ได้และไม่ใหค้ วามร่วมมอื เปน็ ต้น

อย่างไรก็ตาม ผลการแลกเปล่ียนเรียนรู้ในเรื่องการบริหารโครงการตามปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพียง จากการนาเสนอโครงการของแตล่ ะอปท. พบว่าทุกอปท. นาเสนอโครงการท่เี กี่ยวข้องกับ
คุณภาพชีวิตและเป็นลักษณะโครงการที่ริเริ่มโดยอปท. มิได้เป็นการส่ังการหรือการจัดสรรงบประมาณจาก
หน่วยงานอื่น ๆ อีกทั้งยังได้นาการวิเคราะห์เศรษฐกิจพอเพยี งเชิงระบบมาใช้เป็นข้อสรุปถึงส่งิ ท่ีต้องคานึงถึง
ในการพฒั นาโครงการ นับตงั้ แต่ปัจจัยนาเขา้ ที่เน้นความร่วมมือจากประชาชน กระบวนการที่ก่อให้เกดิ การ
ประหยัดงบประมาณ ทาให้เกิดผลผลิตท่ีเป็นความยั่งยืน ผลลัพธ์ที่ก่อให้เกิดความสุขแก่ผู้เก่ียวข้อง และ
ผลประโยชน์สูงสุดคือมีจิตอาสาจานวนมากข้ึน ท่ีสาคัญผู้เข้าร่วมหลายคนยังสะท้อนว่าเพ่ิงเข้าใจว่าการ
ประยุกต์ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสามารถทาได้ในองค์กร เช่น อปท. เป็นอย่างไร ที่ผ่านมาเข้าใจว่า
เศรษฐกิจพอเพียงเป็นเรอื่ งของการทาการเกษตรเท่านั้น

- สรปุ ผลสะทอ้ นด้วยการจัดการความรูก้ ารประชมุ คร้ังที่ 2
ผู้เข้าประชุมได้แลกเปล่ียนเรียนรู้ระหว่างกันถึงคุณค่าและความหมายของอปท. ว่าเป็น

หน่วยงานท่ีดูแลประชาชนอยา่ งใกล้ชิดสนิทเหมือนญาติ จึงต้องมีมาตรการเชงิ รุก แก้ปัญหา พัฒนาต่อยอด
และสร้างการมีส่วนร่วมเพ่ือพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน และเมื่อได้รับฟังการเทียบเคียงความเป็น
เศรษฐกิจพอเพียงของอปท. เด่น จากตัวแทนแต่ละอปท. จึงได้สะท้อนการเรียนรู้ว่าหลายส่ิงเป็นส่ิงใหม่ที่
สามารถทาได้ไมย่ าก เช่น โครงการจา้ งนกั เรียนทางานในช่วงปดิ เทอม เป็นตน้ นอกจากนี้ผู้เข้ารว่ มประชมุ ได้
สะท้อนการฟังบรรยายจากผู้แทนสานักงานตรวจเงินแผ่นดินว่า การร่วมคิดร่วมแก้ปัญหาเป็นเร่ืองสาคัญ
การปรึกษาหารือกับหน่วยตรวจสอบจึงเป็นเรื่องจาเป็น อีกทั้งยังได้รับความเข้าใจเพ่ิมเติมวิธีการสืบราคา
ดว้ ยวิธกี ารโทรศัพท์สอบถามแลว้ บันทกึ ไวใ้ นฎีกาที่จะเบกิ เปน็ ตน้

167

ผู้เข้าร่วมประชุมยังได้แลกเปลี่ยนประสบการณก์ ารมสี ่วนรว่ มกบั ประชาชนของแตล่ ะอปท.
โดยสะท้อนว่าลักษณะสังคมและการประกอบอาชีพของประชาชนในแต่ละพ้ืนที่ของอปท. มีส่วนสาคัญต่อ
การสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชน โดยเฉพาะพื้นที่ที่เป็นสังคมเมือง ประชาชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพ
รับจ้างหรือค้าขาย การมสี ่วนร่วมของประชาชนมีน้อย ขณะท่ีสังคมชนบท และประกอบอาชพี เกษตร การมี
ส่วนร่วมของประชาชนมมี ากกว่า อย่างไรก็ตามอปท. ท่ีสามารถสร้างการมีสว่ นร่วมกับประชาชนได้มาก ได้
ให้กาลังใจให้กับอปท. ที่อยู่ในเขตเมือง และช้ีให้เห็นว่าการมีส่วนร่วมของประชาชนมิได้อยู่เฉพาะช่วง
ประชาคมการทาแผนเท่านั้น หากสามารถทาได้ตลอดเวลา ในการทากิจกรรมตา่ ง ๆ ในทุกขั้นตอนของการ
ทากิจกรรม ทั้งร่วมคิดร่วมวางแผน ร่วมดาเนินการ และร่วมสนับสนุนทรัพยากร เป็นต้น ตลอดจนการเข้า
รว่ มดาเนินการกิจกรรมต่าง ๆ ในรูปคณะกรรมการ ท่ีอปท. ริเร่ิม และสนับสนุน เช่น คณะกรรมการกองทุน
ฌาปนกจิ จากขยะ ของ ทต. อดุ มธญั ญา หรอื การเข้าร่วมวางแผนหลักสูตรและจัดกิจกรรมตา่ ง ๆ ในโรงเรยี น
ผู้สงู อายขุ อง ทต. ทพั ทนั และ อบต. นครสวรรค์ออก อนั เปน็ ระดบั ขึ้นสูงสุดของการมีส่วนรว่ มคอื การมาเป็น
หุน้ สว่ นในการทางานร่วมกนั

- สรุปผลสะทอ้ นด้วยการจัดการความรู้การประชุมคร้ังท่ี 3
ผู้เข้าประชุมได้สะท้อนสิ่งที่ได้เรียนรู้หลังการฟังบรรยายจากผู้แทนของสานักงาน

นวัตกรรมแห่งชาติ (องค์กรมหาชน) ที่นาตัวอย่างนวตั กรรมของชุมชนที่ได้รับงบประมาณสนับสนุน รวมถึง
โครงการธนาคารน้าใต้ดนิ ของอบต. ท่ามะนาว ก็ไดร้ บั การสนบั สนนุ เช่นเดยี วกัน จึงเกิดความเข้าใจและสนใจ
เข้ารับการสนับสนุน และได้ร่วมเรียนรู้ทากิจกรรมต่าง ๆ ใน Workshop เร่ือง กระบวนคิดเชิงออกแบบ
ตลอดจนได้แนวทางในการระดมความคิดเห็นด้วยเครื่องมือง่าย พร้อมกับเร่ิมเข้าใจว่าการทาโครงการ
นวัตกรรมต้องเน้นการแก้ปัญหา โดยเริ่มจากการเข้าใจปัญหา ความทุกข์ของประชาชน/กลุ่มเป้าหมาย ซ่ึง
เปน็ สิ่งที่เหน็ ได้ไม่ง่าย ซึ่งผเู้ ข้าประชมุ ไดใ้ ห้ความสนใจและเสนอให้ตอกย้าหัวขอ้ นี้อีกในการประชุมคร้ังต่อไป
ดงั ท่ีกลา่ วแลว้

- สรปุ ผลสะทอ้ นดว้ ยการจดั การความร้กู ารประชมุ ครง้ั ที่ 4
ผู้เข้าประชุมได้ให้ความสนใจในการเรียนรู้ครั้งนี้ด้วยการนาความรู้จากการประชุมครั้งก่อนไปลอง
ทาผังนวัตกรรมสังคมของอปท. แล้วส่งมาให้วิทยากรเพ่ือเป็นข้อมูลในการจัดกลุ่มการทางาน ตามกลุ่ม
(Theme) ปัญหาได้ 5 กลุ่ม คือ 1) กลุ่มปัญหาผู้สูงอายุ 2) กลุ่มปัญหาโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (Non
communicable diseases: NCD) 3) กลุ่มปัญหาขยะ 4)กลุ่มปัญหาการจาหน่ายผลผลิตทางการเกษตร
5) กลุ่มปัญหาการพัฒนาผลติ ภณั ฑท์ างการเกษตร (แปรรปู ) และพฒั นาปัจจัยการผลติ ซ่งึ แตก่ ลุ่มการทางาน
ได้รว่ มกันแลกเปล่ียนปรับปรงุ ผงั นวัตกรรมสังคมของกลมุ่ และนาสกู่ ารปรบั ปรุงผังนวตั กรรมสังคมของอปท.
เพื่อนาเสนอในรูปแบบ Pitching หรอื การนาเสนอแนวคิดส้ัน ๆ ในระยะเวลา 3 นาที ให้วิทยากรไดส้ ะท้อน
ผลงาน โดยมอี ปท. ทไ่ี ด้นาเสนอผังนวตั กรรมสงั คมจานวน 16 อปท. ดงั มีรายละเอยี ดแสดงในรายงานผลการ
ประชุมเชิงปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วมครั้งที่ 4 ในภาคผนวก ช โดยเป็นโครงการใหม่ ท่ีเพิ่งริเริ่มทา เช่น
โครงการตลาดชุมชนเชิงประวัติศาสตร์ ของ อบต. อู่ตะเภา โครงการการสร้างความรับรู้และเข้าใจโรคไม่
ติดต่อเรื้อรัง (NCD: Non communicable disease) ในชุมชน ของ อบต. หนองบัวร่วมกับโรงพยาบาล

168

สุขภาพตาบล โครงการผลิตน้ามันจากขยะพลาสติก ของอบต. หนองยาง โครงการส่งเสริมความรู้ด้าน
สุขภาพเก่ียวกับโรค NCD ในระบบออนไลน์ ของทต. หาดทนง และโครงการตลาดห้าตาลึง ของทต. ทพั ทัน
เป็นต้น ขณะที่โครงการของอปท. เปน็ ลักษณะกิจกรรมตอ่ ยอดหรือเปน็ ส่วนหน่ึงในโครงการท่ีมีอยู่เดมิ เช่น
โครงการสร้างสุขสูงวัยกายใจสังคม ของ อบต. บางตาหงาย เป็นกิจกรรมที่ต่อยอดในโรงเรียนผู้สูงอายุ
โครงการการจัดการขยะอยา่ งยั่งยนื ดว้ ยการสร้างศูนยเ์ รยี นรู้ ของ ทต. อุดมธัญญา เป็นตน้

นอกจากนี้ ผวู้ จิ ยั ยงั ไดจ้ ัดกจิ กรรมการจดั การความรูจ้ ากเขา้ รว่ มการประชมุ ฯ กับบคุ ลากรของแต่
ละอปท. ในชว่ งทส่ี ่งคืนข้อมลู ความเปน็ เศรษฐกิจพอเพียง ได้รบั การสะท้อนผลในประเด็นตา่ ง ๆ ดังน้ี

1) สิง่ ทีไ่ ดเ้ รียนรูจ้ ากการประชุม ฯ และไดน้ าความรูเ้ หลา่ นน้ั ไปใชอ้ ยา่ งไร
บุคลากรของแต่ละอปท. โดยส่วนใหญ่สะท้อนสิ่งท่ีได้เรียนรู้และนาความรู้ จากการศึกษาดู

งานในแต่ละท่ี ของอปท. ท้ัง 4 แห่ง และกระบวนการจัดการความรู้ 3 Ls ซึ่งสามารถนาความรู้ไปใช้ได้ แต่
ต้องปรับให้สอดคล้องกับบริบท ขึ้นอยู่กับว่ากาลังดาเนินการโครงการท่ีมีลักษณะใกล้เคียงกันหรือไม่ โดยมี
อปท. ที่สามารถนาความรไู้ ปใชใ้ นการพฒั นางาน คอื

ทต. ทัพทัน ได้นาความรู้จากการศึกษาดงู าน ตลาดเจา้ คะ่ ไปใช้ในตลาด ๕ ตาลึง ที่จัดทาข้ึน
ในศูนย์เรยี นร้ศู าสตร์พระราชา

ทต. สว่างอารมณ์ ได้นาแนวคิดมาจดั ทาแปลงเกษตรในสวนสุขภาพบูรณาการ และทต. อุดม
ธัญญา ได้นาความรู้จากการจัดการขยะที่ไปศึกษาดูงานทอ่ี บต. ท่ามะนาว มาปรบั ใช้ในการดาเนนิ การจดั การ
ขยะตน้ ทางของพ้ืนที่ตน

ทต. อุดมธัญญาได้นาแนวคิดการจา้ งนักเรียนในภาคฤดูร้อนมาทาเป็นโครงการในเทศบัญญัติ
ปี 2563 และดาเนินการเสร็จเรียบร้อยในช่วงต้นปี 2563 เป็นต้น และต่อยอดโครงการการจัดการขยะต้น
ทางในเรอ่ื งการจัดการขยะเปยี ก

อบต. ท่ามะนาวได้นาแนวคิด ตลาด “เจ้าค่ะ” ไปจัดทาตลาดวัฒนธรรมในงานประเพณีลอย
กระทง

อบต. อู่ตะเภา ได้แนวคิด ตลาด “เจา้ คะ่ ” ไปเปน็ แนวทางพฒั นาพ้ืนทีใ่ นตาบล
ในส่วนบุคลากรที่เป็นข้าราชการและเพ่ิงเข้ามาทางานจาก 2 อปท. คือ ทต. สว่างอารมณ์
และอบต. บางตาหงาย ได้สะท้อนเร่ืองการนาแนวคิดผังนวัตกรรมสังคมเอามาใช้ในการเขียนโครงการ
นอกจากนบ้ี คุ ลากรบางสว่ นจากอปท. ได้รับแรงกระตุ้นและเป็นกาลงั ใจในการทางาน เป็นต้น
2) ได้เคยรู้จักอปท. ท้ัง 18 แห่ง มาก่อนหรือไม่ และได้ติดต่อกับอปท. เหล่าน้ันหลังจากการ
ประชุมหรอื ไม่
บุคลากรจากทุกอปท. สะท้อนว่าไม่เคยรู้จักบุคลากรของอปท. อื่น ที่เข้าร่วมประชุม ฯ มี
เฉพาะผู้บริหารคือนายก ฯ หรือปลัดท่ีเคยรู้จักอปท. อื่น ในจังหวัดเดียวกันบ้าง แต่ไม่มีโอกาสได้ติดต่อ
แลกเปล่ียนในลักษณะนี้ ซ่ึงหลังจากการประชุม ฯ ก็ยังมีการติตต่อรับทราบข่าวสาร จากช่องทาง Social
Media (กลุ่ม Line “ศกพ. เหนือล่างกลางบน”) และบางอปท. กย็ ังมกี ารติดต่อกนั บ้าง ในการให้คาปรึกษา
ในการทาโครงการ เช่น กรณี ทต. ทัพทัน (ตลาด ๕ ตาลึง) อบต. อู่ตะเภา (ตลาดชุมชนเชิงประวัติศาสตร์)

169

และอบต. เขาดิน (ตลาดเจ้าค่ะ) เป็นต้น นอกจากน้ี ทุกอปท. ต่างสนใจพัฒนาเครือข่ายอปท. ที่ขับเคล่ือน
ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยมีการประสานกันอย่างไม่เป็นทางการระหว่างผู้บริหารของอปท. ทั้ง 7
แห่ง ภายใต้การนาโดยอบจ. อุทัยธานี ในการขับเคล่ือนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ภายใต้โครงการ
ประกวดแปลงต้นแบบเกษตรทฤษฎใี หม่ ในจังหวดั อุทยั ธานี เป็นต้น

3) รูปแบบการเรียนรู้ในการประชุมครั้งนี้ มีความแตกต่างจากรูปแบบการอบรมท่ีผา่ นมาอยา่ งไร
และขอ้ เสนอแนะเพิม่ เติม
บุคลากรของทุกอปท. ต่างสะท้อนว่ากระบวนการเรียนรู้ในการประชุม ฯ แตกต่างจากการ

อบรมทผี่ ่านมา ซึ่งโดยท่ัวไปเปน็ การบรรยายและเปิดให้ซกั ถามในภายหลัง แต่โดยส่วนใหญก่ ็ไมม่ ีใครซักถาม
แม้ว่ามีการดูงาน ก็ดูเฉพาะตัวอย่าง เช่น กรณีการอบรมทางด้านงานก่อสร้างถนน ท่ีดูงานเฉพาะตัวอย่างท่ี
อบรม ไม่ได้เห็นบรบิ ทโดยรอบ ทั้งนี้บุคลากรต่างสะทอ้ นการเข้าไปศึกษาดงู านของอปท. ทาให้ได้เห็นบริบท
พ้ืนที่ ได้เห็นว่าอปท. นั้น มีการดูแลพ้ืนที่ ท้ังในเร่ืองโครงสร้างพ้ืนฐาน ภูมิทัศน์และแหล่งน้า ตลอดจนการ
จัดการขยะภายในพื้นที่อย่างไร ช่วยทาให้เกิดความเข้าใจมากย่ิงข้ึน และการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันภายใน
กลุ่มแต่ละครั้งเป็นกระบวนการท่ีเปิดโอกาสให้เกิดการทบทวนและสร้างความเข้าใจเพิ่ม จากการฟังและ
แลกเปลย่ี นความคิดเห็นช่วยขยายมมุ มอง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมอื่ ไดฟ้ ังการนาเสนอโครงการของแต่ละอปท.
ในการประชุม ฯ คร้งั สุดทา้ ยทาให้รบั ทราบถึงแนวคดิ ของแตล่ ะอปท. ในการทาโครงการวา่ เปน็ อยา่ งไร

บคุ ลากรของอปท. จึงเห็นวา่ รูปแบบการเรยี นรแู้ บบนเ้ี ปน็ กระบวนการเรียนท่เี หมาะสมชว่ ยให้
เกิดความเข้าใจในการสร้างนวัตกรรมเพ่ือพัฒนาท้องถ่ินตามปรัชญาของเศรษฐกิจได้ แม้ว่าโครงการ/
นวัตกรรม ยังไม่ได้เกิดข้ึนในช่วยระยะเวลาในการวิจัย แต่สามารถนาไปใช้ได้ในอนาคต อีกทั้งยังเสนอแนะ
ประเด็นเพิ่มในการจัดการเรียนรู้ในโอกาสต่อไป คือการเพ่ิมเติมประเด็นการคิดวิเคราะห์ถึงสาเหตุ
ความสาเร็จของนวัตกรรมท่ีไปศึกษาดูงานของอปท. แต่ละแห่ง ว่ามีท่ีมาของความสาเร็จอย่างไร และการ
เพ่ิมภาคปฏบิ ตั /ิ การลงมือทาเพ่ือทาใหเ้ กิดการจดจาได้ดี ขยายผลไดง้ า่ ยขน้ึ เปน็ ตน้

3. แนวทางในการนาหลักสตู รไปใช้จัดการเรียนรู้
ดงั ทีไ่ ดร้ ะบุไว้ในเป้าหมายสุดท้ายทีน่ ักวิจยั คาดหวังไว้คือ การนาผลการวิจยั นไ้ี ปพัฒนาต่อยอด

เป็นหลักสูตรปริญญาโทที่เก่ียวกับนวัตกรรมเพ่ือท้องถิ่นตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง หรือนวัตกรรม
เพือ่ พัฒนาทอ้ งถิน่ ทมี นกั วจิ ัยจึงไดน้ าผลการวจิ ัยจากระยะท่ี 1 มาเปน็ แนวทางในการจัดทาหลกั สูตรปริญญา
โท ศลิ ปศาสตรมหาบณั ฑิต (นวัตกรรมเพอ่ื พฒั นาทอ้ งถิ่น) โดยคาว่า “นวตั กรรมเพ่ือพฒั นาท้องถนิ่ ” เป็นชื่อ
ย่อของ นวัตกรรมเพื่อท้องถิ่นตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยได้ดาเนินการขออนุมัติหลักสูตร ตาม
ข้อกาหนดของบัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหิดล นับตั้งแต่การนาเสนอเอกสารเชิงหลักการของหลักสูตร
เพือ่ ขออนุมตั ิจากสภามหาวทิ ยาลัย และสภามหาวิทยาลัยมหดิ ล ได้ใหค้ วามเห็นชอบในหลักการเมื่อวนั ที่ 18
กนั ยายน 2562 และได้จัดทาเอกสารหลกั สูตร มคอ. 2 เพ่ือขออนุมัติหลักการเปิดหลักสูตรตามขั้นตอน โดย
ไดผ้ ่านการอนุมัติหลักสูตรกับสภามหาวิทยาลัยมหดิ ล เมอื่ เดือนมนี าคม 2563 และกาลังเปดิ รับนกั ศึกษาเข้า
เรียนในปีการศึกษา 2563 ซ่ึงผลการจัดกระบวนการจัดการเรียนรู้ในการประชุมเชิงปฏิบัติการอย่างมีส่วน

170

ร่วม อย่างต่อเนื่องท้ังหมดของการวิจัยซึ่งได้กล่าวไว้ในหัวข้อก่อน เป็นรูปแบบการเรียนรู้สาคัญท่ีใช้ในการ
จัดการเรียนรู้ในหลักสูตรปริญญาโท ทั้งในเร่ืองการแลกเปล่ียนเรียนรู้ การสร้างเครือข่าย และกระบวนการ
เรยี นรู้ผ่านโครงการนวตั กรรมเพอ่ื พฒั นาทอ้ งถิน่ เปน็ ต้น

นอกจากน้ี นักวิจัยในฐานะผู้บริหารหลักสูตรศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (นวัตกรรมเพื่อพัฒนา
ท้องถิ่น) ยังได้ทาความร่วมมือกับหน่วยงานระดับชาติที่ขับเคลื่อนนวัตกรรมของประเทศ คือสานักงาน
นวตั กรรมแหง่ ชาติ (องค์กรมหาชน) ท้งั การเปน็ ที่ปรึกษาในการพัฒนาหลกั สตู รและอนุเคราะหว์ ทิ ยากร เป็น
ต้น กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น และสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์กรมหาชน) ในการนาเนื้อหาใน
หลักสูตรไปเป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตรการสร้างศักยภาพให้บุคลากรของหน่วยงานมีทักษะการสร้าง
นวัตกรรมเพ่ือพัฒนาท้องถ่ิน ซ่ึงเป็นการผลักดันเชิงนโยบายเพื่อพัฒนาระบบนิเวศนวัตกรรมให้เกิดข้ึนใน
พืน้ ที่ โดยมสี ถาบันการศึกษาเปน็ กลไกขับเคล่อื นในระดบั พนื้ ท่ี

บทที่ 9
ผลการทดสอบตัวช้ีวัดระดับการเป็นเศรษฐกิจพอเพียงขององค์การบรหิ ารสว่ นจังหวัด :

กรณศี ึกษา องคก์ ารบริหารสว่ นจงั หวัดอุทัยธานี

สืบเนื่องจากตัวช้ีวัดระดับการเป็นเศรษฐกิจพอเพียงขององค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน ท่ีถูก
พฒั นาขึ้นโดย อภชิ ัย พันธเสน และคณะ จากการวิจัยระยะที่ 1 ซ่งึ ได้รบั การปรับปรุงบางส่วน และนามาใช้
เป็นเครื่องมือในการเก็บข้อมลู ระดบั ความเปน็ เศรษฐกิจพอเพยี งของ อปท. ในการวจิ ัยครัง้ นี้ เนน้ ศึกษาอปท.
ระดบั ตาบล อภิชยั พันธเสน จึงเสนอใหม้ ีพฒั นารายละเอียดตัวช้วี ัดเพอ่ื ให้ครอบคลุม อปท. ระดบั เมอื ง/นคร
และระดับจงั หวัด คือ องค์การบริหารส่วนจงั หวัด โดยนักวิจัยไดอ้ าสาเข้ามาช่วยร่างตัวช้ีวัดระดบั ความเป็น
เศรษฐกิจพอเพียงของ อบจ. นาเสนอต่อ อภิชัย พันธเสน เพ่ือปรับปรุงแกไ้ ข ดังมีรายละเอียดในภาคผนวก
ก และได้นาร่างตัวชี้วัดดังกล่าวเป็นเคร่ืองมือในการศึกษาระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงของ อบจ.
อุทัยธานี และศึกษานวัตกรรมเพ่ือพัฒนาท้องถ่ินของ อบจ. อุทัยธานีเพ่ิมเติมเพื่อให้เห็นภาพงานวิจัยท่ี
ครอบคลุมงานวิจัยน้ี ในบทที่ 9 บทน้ีจึงกล่าวถึงผลการทดสอบตัวชี้วัดระดับการเป็นเศรษฐกิจพอเพียงของ
อบจ. กรณีศึกษา อบจ. อุทัยธานี ประกอบด้วย ระดับการเป็นเศรษฐกิจพอเพียงของ อบจ. อุทัยธานี ที่
ครอบคลุมถึง ข้อมูลคุณลักษณะอบจ. อุทัยธานี ผลการศึกษาระดับการเป็นเศรษฐกิจพอเพียง และผลการ
วิเคราะห์ ตลอดจนนวัตกรรมเพื่อพัฒนาท้องถ่ิน และผลการวิเคราะห์นวัตกรรมฯ กับระดับความเป็น
เศรษฐกจิ พอเพยี ง และปจั จยั นาเขา้

1. ขอ้ มูลคณุ ลักษณะองคก์ ารบริหารส่วนจงั หวัดอุทัยธานี
ข้อมูลสะท้อนคุณลกั ษณะจงั หวัด
อุทัยธานี มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์การต้ังถ่ินฐานของมนุษย์มาแต่โบราณ เช่น หลักฐาน

ภาพเขียนสมัยก่อนประวัติศาสตรเ์ ขาภปู ลารา้ ตาบลทุ่งนางงาม อาเภอลานสัก หลักฐานโครงกระดูกมนุษย์
สมัยทวาราวดีในพ้ืนท่ีอาเภอสว่างอารมณ์ เป็นต้น ตลอดจนมีตานานเรื่องเล่าการต้ังเมืองในพ้ืนท่ีจังหวัด
นับต้ังแต่สมัยสุโขทัย สมัยอยุธยา จนถึงต้นรัตนโกสินทร์ มีเรื่องเล่าว่า ยอดเขาแก้ว (เขาสะแกกรัง) บ้าน
สะแกกรัง อาเภอเมืองอุทัยธานี เป็นบ้านเกิด พระชนกจักรี หรือพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
มหาราช ปฐมกษัตรยิ ์ ราชวงศจ์ กั รี

172

ภาพท่ี 9.1 แผนทจ่ี ังหวดั อทุ ยั ธานี

จังหวัดอุทัยธานี ประกอบด้วย 8 อาเภอ พ้ืนที่ทั้งหมด 6,730 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ
4,206,404 ไร่ ตั้งอยู่ในพืน้ ท่ีลุ่มน้าสะแกกรัง และลุ่มน้าท่าจีน โดยมีแหล่งน้าธรรมชาติที่สาคัญ ได้แก่ แม่น้า
สะแกกรัง ลาห้วยคลองโพธ์ิ ลาห้วยทับเสลา ลาห้วยขุนแก้ว และลาห้วยกระเสียว เป็นพื้นที่ทางการเกษตร
ร้อยละ 33 ส่วนที่เหลอื ร้อยละ 67 เป็นพนื้ ท่ปี ่าท่มี ีสภาพเปน็ พนื้ ทีค่ ุ้มครองหลายแหง่ เช่น เขตรักษาพันธ์สุ ัตว์
ปา่ ห้วยขาแข้ง ที่ไดร้ ับการข้นึ ทะเบียนเปน็ พนื้ ท่มี รดกโลกทางธรรมชาติ จากองค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และ
วัฒนธรรมแหง่ สหประชาชาติ (UNESCO) ทาให้จังหวัดอุทัยธานีเป็นพ้ืนท่ีมีความหลากหลายของระบบนิเวศ
และสตั วป์ า่ ทโ่ี ดดเด่นเปน็ จานวนมาก

ลกั ษณะพน้ื ท่ีโดยท่ัวไป เป็นป่าและภเู ขามีความลาดเทจากทิศตะวันตก ลงมาทิศตะวนั ออกโดยทาง
ทิศตะวันตกจะเป็นเทือกเขาสลับซับซ้อน พื้นที่ตอนกลางเป็นพื้นที่ดอนสลับกับพื้นที่ราบแบบลูกคล่ืนทิศ
ตะวันออกของจังหวัดพ้ืนที่ส่วนใหญ่เป็นท่ีราบลุ่ม ลักษณะพ้ืนที่ดังกล่าวทาให้จังหวัดอุทัยธานีประสบกับ
ปัญหาขาดแคลนน้าในพ้นื ท่ีทิศตะวนั ตก หากปใี ดมีน้ามากหรือนา้ หลากจะเกดิ น้าทว่ มทางด้านทศิ ตะวันออก
เปน็ ประจา ดังแสดงในภาพข้างตน้

ประชากร ณ เดือนพฤษภาคม 2561 รวมทั้งสิ้น 329,942 คน เป็นชาย 161,758 คน เป็นหญิง
168,184 คน จานวนครัวเรือน 121,178 ครัวเรือน จานวนประชากรเฉลี่ยต่อครัวเรือน 2.78 คน/ครัวเรือน มี
สดั ส่วนของผู้สูงอายุ (อายุ 60 ปีขึ้นไป) จานวนร้อยละ 18.6 โดยประมาณ ประชากรส่วนใหญ่มีอาชีพทาอาชีพ
เกษตรกรรม มีพื้นที่ในเขตชลประทานประมาณร้อยละ 23 จากพื้นที่ทาการเกษตรท้ังหมด ส่วนใหญ่ทานาเป็น
หลัก มีไม้ผล พืชผัก และพืชไร่ ในบางพื้นที่ ส่วนนอกเขตชลประทานนั้น ส่วนใหญ่ทานาและพืชไร่โดยอาศัย
น้าฝน ผลผลิตทางการเกษตรที่สาคัญของจังหวัด ได้แก่ ข้าว อ้อย มันสาปะหลัง ยางพารา และสับปะรด มี
ผลิตภัณฑ์มวลรวมจังหวัดต่อหวั (GPP Per capita) ในปี 2559 เท่ากบั 89,376 บาท/คน/ปี คิดเป็นลาดบั ท่ี 46
ของประเทศ สัดสว่ นผลิตภณั ฑม์ วลรวมจังหวดั มาจากภาคนอกเกษตร รอ้ ยละ 66 และภาคเกษตรร้อยละ 34

173

จงั หวัดอทุ ัยธานสี ่วนใหญ่เป็นสงั คมเกษตรในภาพรวม ไมม่ ีอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ หรือห้างค้าปลีก
ขนาดใหญ่ในพื้นท่ี อย่างไรก็ตามลักษณะสังคมมีความแตกต่างกันไปตามความหนาแน่นของการต้ังถ่ินฐาน
และระยะหา่ งจากศูนย์กลางหนว่ ยราชการของจังหวัด (บริเวณศาลากลางจงั หวัด) คอื ในเขตเมืองอทุ ัยซ่ึงเป็น
สังคมเมือง ขณะที่พื้นท่ีที่อยู่ใกล้หรือโดยรอบ หรือพ้ืนที่ในตัวอาเภอต่างๆ เป็นสังคมกึ่งเมืองและชนบท
ขณะทพ่ี ้ืนทท่ี ี่อยู่ห่างออกไปเป็นสงั คมชนบท เป็นตน้

ประชากรสว่ นใหญ่เปน็ ผู้ทีต่ ง้ั ถ่นิ ฐานมาเป็นเวลานานแลว้ นอกจากน้ียงั มคี นจนี อพยพ ชาติพันธุ์ลาว
ครั่ง และกะเหรี่ยงกลุ่มต่าง ๆ ตลอดจนชาวอีสาน ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ ซึ่งมีวัดสาคัญที่มี
ช่ือเสียงและศรัทธาของประชาชน เช่น วัดจันทาราม (วัดท่าซุง) ซึ่งเป็นที่จาพรรษาของพระราชพรหมยาน
หรือหลวงพ่อฤาษีลิงดาท่ีได้มรณภาพไปแล้ว และวัดอุโปสถาราม ท่ีมีความงดงามของสถาปัตยกรรม
โบราณสถาน เป็นต้น มีงานประเพณที ีเ่ ปน็ เอกลกั ษณ์ของจงั หวัดคอื ประเพณีตกั บาตรเทโว ณ ยอดเขาสะแก
กรัง วัดสังกัสรัตนคีรี และวัดต่าง ๆ ในจังหวัด และประเพณีตามวิถีชีวิตคือ ประเพณีวันสงกรานต์ ซ่ึงมีการ
ทาบุญตักบาตร บังสุกลุ ญาตผิ ใู้ หญ่

จังหวัดอุทัยธานี มีจานวนสถานพยาบาลทั้งหมด 206 แห่ง แบ่งเป็นโรงพยาบาลของรัฐ 8 แห่ง
โรงพยาบาลสง่ เสรมิ สุขภาพระดับตาบล 94 แห่ง สถานีอนามัย 1 แหง่ โรงพยาบาลเอกชน 1 แหง่ และคลนิ ิก
ทุกประเภท 302 แห่ง โดยมีจานวนเตียงทั้งหมด 779 เตียง ข้อมูลประชากรทจี่ ดั วา่ เปน็ กลุ่มผู้เปราะบาง มาก
ที่สุดคือกลุ่มผู้สูงอายุ จานวน 66,662 คน กลุ่มผู้ป่วยโรค NCDs จานวน 64,668 คน กลุ่มผู้ป่วยติดเตียง
จานวน 450 คน กลมุ่ เยาวชนอายุ 0-14 ปี จานวน 53,353 คน กล่มุ คนพิการ จานวน 7,148 คน กลุ่มผูป้ ่วย
จติ เวช จานวน 18,291 คน กลมุ่ ผปู้ ว่ ยตดิ เตยี ง จานวน 450 คน กลุ่มผปู้ ่วยHIV จานวน 1,460 คน และผู้เข้า
รบั การบาบัดการตดิ ยาเสพติดจานวน 453 คน ตามลาดบั ดงั มรี ายละเอยี ดตารางแสดงไวใ้ นภาคผนวก ค

จังหวดั อุทัยธานี มีจานวนโรงเรียนภาครฐั ระดับมัธยม จานวน 21 โรง โรงเรียนประถม (รวมขยาย
โอกาส) 2 จานวน 213 โรง โรงเรียนเอกชน จานวน 12 โรง วิทยาลัยอาชีวศึกษา 3 แห่ง วิทยาลัยชุมชน 1
แหง่ และสถาบนั อุดมศึกษามาตง้ั สาขาในพืน้ ที่ จานวน 1 แห่ง

จังหวัดอุทัยธานี มีโครงข่ายถนนท่ีเชื่อมโยงระหว่างศูนย์กลางหน่วยราชการจังหวัดอุทัยธานีสู่จัง
หวดตา่ ง ๆ โดยรอบ และเชือ่ มโยงสู่อาเภอและตาบลภายในจังหวดั แมม้ แี มน่ ้าสะแกกรังไหลผ่าน แต่ไมม่ กี าร
สัญจรทางน้า เนื่องจากฤดแู ลว้ นา้ นอ้ ยหรือแห้งบางช่วง

ข้อมลู คณุ ลักษณะองค์กร
นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดอุทัยธานี นายเผด็จ นุ้ยปรี อายุ 62 ปี เกิดที่จังหวัดอุทัยธานี
อาเภอหนองขาหย่งั จังหวัดอทุ ัยธานี เป็นผู้มีประสบการณ์ทางานราชการตาแหน่งปลัดอาเภอ บรรจุครัง้ แรก
ที่จังหวัดพิษณุโลก ทางานรับใช้ประชาชน เข้าถึงทุกบ้านทุกตาบล โดยจะนาพัฒนาชุมชน สาธารณสุข
เกษตรอาเภอเข้าไปในแต่ละตาบลด้วย โดยยึดพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถ
บพิตร และสมเด็จย่า เป็นแรงบันดาลใจสูงสุด มีวิธีคิดนอกกรอบในการแก้ปัญหา เช่น กรณีท่ีชาวบ้าน
ต้องการอฐิ บลอ็ กเพ่อื สรา้ งส่งิ ปลูกสร้างที่ใชใ้ นงานส่วนรวม จงึ จดั งานเลย้ี งอาหารโตะ๊ จีนเพอ่ื ระดมทนุ แล้วให้

174

ชาวบ้านร่วมกนั ทา เป็นต้น เมื่อถึงคราวโอนยา้ ยแต่ละคร้ัง ชาวบ้านรวมตัวกันซอื้ ทองให้ จากการคลุกคลีกับ
ประชาชนได้เห็นความลาบากยากจนจึงเห็นว่าน่าจะได้รับการแก้ไข ด้วยการช่วยเหลืออย่างแท้จริง เม่ือ
กลบั มาเปน็ ปลัดอาวโุ สท่ีอาเภอบา้ นเกดิ พบจุดอมิ่ ตัวในระบบราชการ แต่ยังเห็นวา่ ตนเองพอช่วยเหลอื พี่น้อง
ประชาชนได้ จงึ ลงเลอื กตงั้ นายก อบจ. ปี 2547 ขณะท่ีมีอายุ 47 ปี หาเสยี งดว้ ยสโลแกน “พลิกทุง่ สรา้ งทุน
ฟ้นื อุทยั ภายใต้เศรษฐกิจพอเพียง” เมือ่ เร่ิมรับตาแหน่ง นายก ฯ ยังคงทางานด้วยการลงพ้นื ที่ทาประชาคม
แผนพัฒนาในทุกอาเภอ ซ่ึงเป็นกระบวนการทาแผน ท่ี อบจ. ไม่เคยดาเนินการมาก่อน เป็นการสื่อสารสอง
ทางคอื ไดร้ ับทราบความต้องการของประชาชนเพ่ือจัดลาดับความสาคัญ และประชาชนได้รบั ทราบนโยบายที่
นายก ฯ ได้ดาเนินการ อีกทั้งเป็นการทางานแบบบูรณาการกับหน่วยงานต่าง ๆ โดยเฉพาะ อปท. แต่ละ
อาเภอ นับตัง้ แต่ การแก้ปัญหาการขาดแคลนน้าของเกษตรกรด้วยการขุดลอกคลองสาธารณะและขดุ สระน้า
เกบ็ น้าเอ้อื อาทรในแปลงเกษตรกร โดย อบจ. มีเครื่องจกั รและอุปกรณต์ ่าง ๆ ที่กระจายอยูใ่ นศูนย์ อบจ. แต่
ละอาเภอ ดาเนินการขุดลอก คู คลอง และสระน้า โดยเน้นผลสัมฤทธิ์ของงานคือขุดให้ได้น้า ตลอดจนการ
ราดยางถนน เป็นการประหยัดงบประมาณ เนื่องจากไม่ต้องจ้างเหมา การฝึกอบรมเกษตรกรและประกวด
แปลงเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงตามแนวพระราชดาริ โดยดาเนินการมาตั้งแต่ปี 2549 จนถึงปัจจุบัน เพื่อให้
เกษตรกรมีความรู้ความเข้าใจเกษตรทฤษฎีใหม่แบบผสมผสาน ลดการใช้สารเคมี (ดูรายละเอียดเพิ่มเติม
เกี่ยวกับนวัตกรรมเพ่ือพัฒนาท้องถิ่นในหัวข้อถัดไป) นอกจากนี้ยังจัดสร้างโรงทาปุ๋ยอินทรีย์ ทาอาหารปลา
เพื่อช่วยลดต้นทุนปัจจัยการผลิตให้กับเกษตรกร อีกท้ังยังร่วมมือกับชุมชน มูลนิธิปิดทองหลังพระ พัฒนา
พื้นที่สูงตาบลแก่นมะกรูดให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเมืองหนาวที่ไม่ไกลจากกรุงเทพฯ มีนักท่องเท่ียวในช่วงฤดู
หนาวเพ่ิมขึน้ ทุกปี และสง่ ผลให้เกิดการพฒั นาพ้ืนท่ีโดยรอบก่อนข้นึ แก่นมะกรดู ตลอดจนพฒั นาพื้นท่ีชมุ่ น้า
หนองมะเกลือขนาดกว่า 300 ไร่ ในอดีตเคยเป็นพ้ืนที่รกร้างปกคลุมด้วยวัชพืชทั้งในบริเวณหนอง และไม่มี
ถนนโดยรอบทาให้ไม่สะดวกในการสัญจรไปมา นายก ฯ จึงได้เข้าศึกษาลักษณะพ้ืนที่และพัฒนาอย่าง
ต่อเนื่อง เป็นโครงการปรับปรุงสวนน้าเฉลิมพระเกียรติ “บึงพระชนก” ให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวและสถานที่
ออกกาลงั กาย ซ่งึ ประชาชนจานวนมากมาใชบ้ รกิ ารท้งั ในช่วงเช้าและเย็น

นายกคิดริเริ่มนโยบายข้างต้น รวมถึงนโยบายต่าง ๆ อันเป็นนวัตกรรม นานโยบายสู่การปฏิบัติ
อยา่ งตอ่ เน่ือง สรา้ งผลงานเชงิ ประจกั ษ์ ทาให้นายก ฯ ชนะเลือกตั้งตดิ ต่อกันมาจนถึงปัจจุบนั ระยะเวลา 16
ปีกว่า แม้ว่าต้องเผชิญสถานการณ์ทุกรูปแบบจึงต้องอาศัยความอดทนเป็นอย่างมาก เป็นตัวอย่างนายก
อบจ. ติดดิน รับโทรศัพทท์ ุกสายที่เข้ามาด้วยตนเอง ลงพ้ืนที่ด้วยตนเอง เห็นปัญหา วิเคราะห์และแก้ปัญหา
ทนั ที ด้วยการสั่งการใหท้ มี งานดูแล โดยนายก ฯ เปน็ ผู้ติดตามผล นายก ฯ เป็นแบบอย่างท่ีทาให้บคุ ลากรใน
อบจ. เหน็ วา่ ผลประโยชน์และความผาสกุ ของประชาชนต้องมากอ่ นและเหนือส่ิงอน่ื ใด

องค์การบริหารส่วนจังหวัดอุทัยธานี มีบุคลากรท้ังผู้บริหาร ข้าราชการและพนักงานจ้างรวม 211
คน ประกอบด้วยผู้บริหาร สมาชิกสภา ข้าราชการและพนักงานจ้างตามภารกิจในหน่วยย่อยต่างๆ ได้แก่
สานักงานปลัด กองคลัง กองช่าง กองการศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม กองแผนและงบประมาณ กอง
กจิ การสภา อบจ. กองพสั ดแุ ละทรัพย์สนิ และหนว่ ยตรวจสอบภายใน บรหิ ารงานภายใต้งบประมาณรายจา่ ย
ทไ่ี ด้รบั การจัดสรรตามขอ้ บญั ญตั ปิ ระจาปงี บประมาณ พ.ศ. 2563 จานวนท้งั สนิ้ 370,199,700 บาท และผล

175

การดาเนินงานในปีงบประมาณ 2562 มีค่าใช้จ่ายท้ังส้ิน 286,810,000 บาท ประมาณร้อยละ 66 ของ
คา่ ใช้จ่ายทั้งหมด เป็นการบรกิ ารชุมชนและสังคม ได้แก่ การศึกษา สาธารณสขุ เคหะและชมุ ชน ฯลฯ และ
ประมาณร้อยละ 1.67 เป็นด้านการลงทุนทางเศรษฐกิจ ด้วยวิสยั ทัศน์การพัฒนา “ชาวอุทัยธานี กินดี อยู่ดี
ส่งิ แวดลอ้ มดี" โดยมยี ุทธศาสตร์การพัฒนาท้ังหมด 5 ด้าน ดังน้ี 1. การพัฒนาด้านโครงสร้างพื้นฐาน 2. การ
พฒั นาดา้ นทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม 3. การพัฒนาดา้ นเศรษฐกิจและการทอ่ งเทย่ี ว 4. การพฒั นา
คนและสังคมทมี่ ีคณุ ภาพ และ 5. การเมืองและการบรหิ าร

2. ผลการศกึ ษาระดับการเปน็ เศรษฐกจิ พอเพยี งขององค์การบรหิ ารสว่ นจังหวดั อทุ ัยธานี
หลังจากได้รับมอบหมายให้นาตัวช้ีวัดระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงขององค์การปกครองส่วน

ถน่ิ ซงึ่ อยใู่ นกรอบวิจัยกลาง มาปรับให้สอดคล้องกับบริบทขององคก์ ารบรหิ ารส่วนจังหวัด (อบจ.) และได้นา
ตัวชี้วัดที่ปรับแก้ไปทดสอบกับเครือข่ายผู้บริหารของ อบจ. พิจิตร และ อภิชัย พันธเสน หัวหน้าชุด
โครงการวิจัยได้พิจารณาแล้ว จึงได้นามาเป็นคู่มือการเก็บรวบรวมข้อมูลตัวช้ีวัดระดับความเป็นเศรษฐกิจ
พอเพียงของ อบจ. (ดังแสดงรายละเอยี ดในภาคผนวก ก) การสมั ภาษณ์เชงิ ลกึ นายก อบจ. ผู้อานวยการกอง
บุคลากร ผู้นาชุมชน การลงพ้ืนท่ีชมุ ชนเพ่ือเก็บข้อมูลเชิงประจักษ์ และจากข้อมูลในเว็บไซต์ต่าง ๆ เอกสาร
แผนพัฒนาท้องถ่ิน (พ.ศ. 2561 – 2565) รายงานผลการดาเนินงานปี 2561 และข้อบัญญัติปี 2563
ตรวจสอบขอ้ มูลแบบสามเส้า และนาขอ้ มูลทง้ั หมดมาพจิ ารณาระดับคะแนน ดงั แสดงในตารางที่ 9.1

ตารางท่ี 9.1 ระดบั ความเปน็ เศรษฐกจิ พอเพยี งขององค์การบริหารสว่ นจงั หวัดอทุ ัยธานี

ระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงของอปท. คะแนนเตม็ อบจ. อุทยั ธานี

1. การบริหารงานอย่างโปร่งใส มีธรรมาภบิ าล 50 45

1.1. ไมม่ ีความพยายามรว่ มกนั ในการหาผลประโยชน์ 10 10

1.2. ไม่มีการดาเนนิ งานทผี่ ิดกฎหมาย 10 10

1.3. การตกลงราคา เปน็ ไปตามระเบียบ 55

1.4. ประหยดั งบประมาณจาก e-Bidding 10 10

1.5. มนี วัตกรรมท่ีแสดงความโปร่งใส 50

1.6. การจัดการเร่อื งราวรอ้ งทุกข์ 10 10

2. การวางแผนและจดั ทาแผนแบบมีสว่ นร่วม 20 20

2.1. การวางแผนจดั การแบบมสี ว่ นรว่ ม 12 12

2.2. มปี ระกาศแผนฯ ใหส้ าธารณชนทราบ 88

3. การวางแผนการทางานเพอื่ ส่งตอ่ จากรุ่นสู่รนุ่ 15 12

คะแนนรวมข้อ 1 2 และ 3 85 77

176

ระดับความเปน็ เศรษฐกจิ พอเพียงของอปท. คะแนนเต็ม อบจ. อทุ ัยธานี
4. งานโครงสรา้ งพน้ื ฐานทางกายภาพ 15 12
3 3
4.1. ถนน 3 3
4.2. นา้ เพือ่ การบริโภค 3 3
4.3. แหล่งน้าการเกษตร 3 -
4.4. ไฟฟ้า 3 3
4.5. โทรคมนาคม 50 47
5. การบริหารงานภายในให้เปน็ องคก์ รแห่งความสขุ 10 10
5.1. การจัดการความรเู้ ปน็ ประจา 10 10
5.2. ความรกั ความสามคั คี 10 10
5.3. มีมุทติ าจิตและอุเบกขา 10 10
5.4. มผี ลการปฏบิ ัตติ ามหลกั สังคหวตั ถุ 10 7
5.5. บุคลากรในองค์กรเป็นผู้มีความสขุ 20 18
6. งานโครงสรา้ งพืน้ ฐานทางสงั คม 10 10
6.1. งานดา้ นการศึกษา
6.2. งานดา้ นสุขอนามัยและขยะ 53
55
6.2.1 งานดา้ นสุขอนามยั 15 15
6.2.2 งานดา้ นขยะ 7.5 7.5
7. งานส่งเสริมอาชพี เกษตรกรรมและวิสาหกจิ ชุมชน 7.5 7.5
7.1. งานส่งเสริมอาชพี เกษตร 7.5
7.2. งานวสิ าหกิจชุมชน 15 15
7.3. งานส่งเสริมอาชีพโดยท่วั ไปท่รี เิ รมิ่ โดยอปท. (ขอ้ เลอื ก) 30 10
8. งานด้านสังคมและวัฒนธรรม 20 0
9. การบรหิ ารงานภายในใหเ้ ปน็ องคก์ รแหง่ ประโยชนส์ ขุ 10 10
9.1. การประหยัดเงนิ เดอื น 20 12
9.2. การบริหารเพอื่ ประโยชน์อย่างต่อเนื่อง 57
10. การจัดการการศึกษา สาธารณสุข ขยะ ระดับท่สี งู ขน้ึ 55
10.1. การศกึ ษา 10
10.2. การสาธารณสุข
10.3. การจดั การขยะทสี่ ูงขึน้

177

ระดับความเปน็ เศรษฐกจิ พอเพยี งของอปท. คะแนนเต็ม อบจ. อทุ ยั ธานี
11. การพฒั นาทรัพยากรธรรมชาติและสภาพแวดลอ้ ม 20 20
12. การลดปญั หาสงั คมและเพิ่มสวสั ดกิ ารสงั คม 30 10

12.1. ลดปญั หาสงั คม 52
12.1.1. ยาเสพติดรา้ ยแรง 52
12.1.2. บุหร่ีและเคร่อื งดม่ื ผสมแอลกอฮอล์ 5
12.1.3. การพนันทกุ ชนดิ
12.2. เพิ่มสวัสดิการสงั คมเทา่ ทีท่ าได้ 22
12.2.1. ลดปัญหาการต้งั ครรภก์ ่อนวัยอนั ควร 10 2
12.2.2. ช่วยเหลือผไู้ ร้บา้ น ไรท้ พี่ ่งึ ฯ 32
12.2.3. ช่วยเหลอื คนจน 300 236
รวม
ระดับความเปน็ เศรษฐกจิ พอเพียง เข้าใจ

ผลการศึกษาระดับความเป็นเศรษฐกิจพอพียงของ อปท. ดังท่ีแสดงในตาราง 9.1 มีรายละเอียด
ดงั นี้

ตัวชี้วัด 1) การบริหารงานอย่างโปร่งใส มีธรรมาภิบาล และไม่มกี ารทาผดิ กฎหมาย

จากการการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้บริหารคือ รองปลัด รักษาการ ผอ.กองคลัง ผอ.กองช่าง และผอ.
กองพัสดุและทรัพย์สิน ต่างให้ข้อมูลไปในทิศทางเดียวกันว่า นายก ฯ และผู้บริหาร ไม่สร้างความลาบากใจ
ใหก้ บั บคุ ลากร (คนทางาน) คอื ไม่เคยทุบโตะ๊ หรอื ตอ้ งทาใหบ้ คุ ลากรต้องทาตามใจเพอื่ แสวงหาผลประโยชน์
เข้าสู่ตนหรือพวกพ้อง อกี ท้งั ยังใหข้ ้อมูลเพิ่มเติมอีกว่า “การบริหารงานอย่างโปรง่ ใสนน้ั ควรดูทค่ี ุณภาพงาน
ซงึ่ งานของ อบจ. อุทยั ธานีท่ีผ่านมาล้วนใช้ไดน้ าน และชาวบ้านมีความพงึ พอใจ” นายก ฯ ยังเปน็ แบบอย่าง
สาคัญในการปฏิบัติหน้าท่ีด้วยความซ่ือสัตย์สุจริต อันเป็นคุณธรรมสาคัญของเศรษฐกิจพอเพียงของ
พระบาทสมเด็จพระมหาภมู พิ ลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร อย่างเคร่งครดั

อบจ. อุทยั ธานี ไมม่ ีประวัติการดาเนินงานใดท่ีผดิ กฎหมายและไม่เคยถูกร้องเรียนต่อหนว่ ยงานที่มี
หน้าทีต่ รวจสอบจนถึงปจั จุบนั นบั ตัง้ แต่นายกคนปจั จบุ ันดารงตาแหนง่ มา 16 ปี จากการสมั ภาษณ์เชิงลกึ ของ
ผบู้ ริหารทกุ คน ตา่ งยนื ยนั ถึงการเน้นผลประโยชนแ์ ละการอยูด่ ีกินดีของประชาชนเป็นหลัก ด้วยนายก ฯ เคย
รับราชการเปน็ ปลัดมากอ่ น จึงมคี วามเขา้ ใจระเบียบราชการ รบั ฟงั ความคดิ เหน็ จากบุคลากร และดูแลความ
เส่ียงหรือโอกาสทีท่ าให้เกิดความเสี่ยงในหน้าท่ีการงานของบุคลากร โดยเฉพาะในการปฏิบัติตามนโยบายท่ี
เป็นเชิงนวัตกรรม เช่น กรณีการได้รับข้อคิดเห็นจากหน่วยงานตรวจสอบในโครงการขุดสระน้าเก็บน้าเอื้อ

178

อาทรในแปลงเกษตรกร ผอ. กองชา่ ง ในฐานะผู้รบั นโยบายมาปฏิบตั ิไดร้ วบรวมขอ้ มูลเตรียมชีแ้ จงประโยชน์
ท่ปี ระชาชนไดร้ ับ นายก ฯ ไมไ่ ดช้ แี้ จงขอ้ มลู และยกเลกิ การดาเนนิ โครงการ เปน็ ต้น

ในแต่ละปี ผอ. กองพัสดุและทรัพย์สินนารายการพัสดุตามโครงการในแผนงานของข้อบัญญัติ
งบประมาณรายจ่ายประจาปีงบประมาณท่ีผ่านความเห็นชอบจากสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัดและการ
อนุมัติของผู้ว่าราชการ มาดาเนินการจัดหาตามระเบียบการจัดซื้อจัดจ้างโดยประสานกับกองต่าง ๆ
ผู้รับผดิ ชอบโครงการในการกาหนดรายละเอียดหรอื คุณลักษณะพัสดุเพื่อการจดั ซ้อื จัดจ้างท่มี ที ั้งวธิ กี ารตกลง
ราคา อบจ. อุทัยธานเี ปน็ ไปตามระเบยี บและดาเนนิ การด้วยความโปรง่ ใสมาตลอด

ในการจัดซ้ือจัดจ้างด้วยการประกวดราคา e-Bidding น้ัน ในปี 2561 มีจานวน 29 โครงการ
จานวนเงินงบประมาณ (ราคากลาง) ทั้งหมด 95,698,580 บาท จานวนเงินท่ีประมูล (e-Bidding) ทั้งหมด
35,897,542.52 บาท มเี งินเหลือ 59,801,037.48 บาทคิดเป็นร้อยละ 62 ของงบประมาณทั้งหมด และการ
ประกวดราคา e-Bidding ในปี 2562 จานวน 87 โครงการ จานวนเงินงบประมาณ (ราคากลาง) ทั้งหมด
219,784,561 บาท จานวนเงินท่ีประมูล ( e-Bidding) ทั้งหมด 123,714,585.09 บาท มีเงินเหลือ
96,069,975.91 บาทคิดเป็นร้อยละ 43.71 ของงบประมาณท้ังหมด ซึ่งมีสัดส่วนเงินเหลือน้อยกว่าปีท่ีแล้ว
แต่ยงั คงมีเงินเหลอื มากกวา่ ร้อยละ 20 ของงบประมาณทง้ั หมดของทกุ โครงการทจี่ ัดประมลู โดย e-Bidding

จากการที่บุคลากร อบจ. สามารถดาเนินการบรหิ ารงานตามระเบียบแนวทางปฏิบัติตามกฎหมาย
ได้อย่างเคร่งครัด จึงไม่จาเป็นต้องจัดหาหรือออกแบบนวัตกรรมเพื่อแสดงถึงการดาเนินงานอย่างโปร่งใส
หรือ การปอ้ งกนั การทจุ รติ ภายในองคก์ ร แต่อย่างใด

อบจ. อุทัยธานีมีช่องทางการรับร้องเรื่องราวการร้องทุกข์หลายช่องทาง เช่น ที่ทาการสานักงาน
อบจ. อุทัยธานี โดยตรง ช่องทางโทรศัพท์ โทรศัพท์มือถือ ช่องทางออนไลน์ (แอปพลิเคชัน Line และ
Facebook) ผ่านทางสมาชกิ สภา อบจ. และผ้บู รหิ ารทั้งหมด ทีส่ าคัญนายก ฯ เปน็ ผ้รู บั โทรศพั ท์ทุกสายทีเ่ ข้า
มาด้วยตนเองทุกครั้ง แต่ด้วยเขตพ้ืนท่ีรับผิดชอบของ อบจ. ครอบคลุมทั้งจังหวัด ให้บริการ
สาธารณประโยชน์และช่วยเหลือพัฒนางานของ อปท. ในเขตจังหวัด จึงไม่ได้รับเร่ืองราวร้องทุกข์จาก
ประชาชนโดยตรง หากเป็นการประสานจาก อปท. ในพ้ืนที่ โดยนายก ฯ ขับเคลื่อนนโยบายเพ่ือแก้ปัญหา
ความทุกข์ของประชาชนท่ีมีลักษณะเป็นนวัตกรรม (ดูรายละเอียดในบทถัดไป) อันเป็นการแก้ปัญหาความ
ทุกข์เชิงรุกและอยา่ งตอ่ เน่อื ง ตลอดจนการลงพื้นท่ีของนายก ฯ โดยตรง จึงสามารถบรรเทาความเดือดร้อน
ของประชาชนในเขตจงั หวัดได้

ตวั ช้วี ดั 2) การวางแผนและจัดทาแผนแบบมสี ว่ นรว่ ม
องคก์ ารบรหิ ารสว่ นจังหวัดอทุ ยั ธานไี ดท้ าประชาคมระดับอาเภอตงั้ แตป่ ี พ.ศ. 2548 นับตั้งแตน่ ายก
ฯ เข้ามาบริหารงาน ด้วยการนาสมาชิกสภา อบจ. และบุคลากรไปรับฟังความเห็นจากประชาชนในพื้นที่
เป็นการเปิดโอกาสให้ประชาชน และ อปท. ในแต่ละอาเภอได้มาสะท้อนปัญหาและร่วมมือกันแก้ไขปัญหา
แบบบูรณาการระหว่างหน่วยงาน และได้นาความต้องการหรือโครงการเหล่านั้นมาบรรจุในแผนพัฒนา
ท้องถ่ินระยะยาว และนาสู่แผนปฏิบัติการประจาปีในข้อบัญญัติประจาปีงบประมาณ เป็นจุดเร่ิมต้นสาคัญ

179

ของการทาแผนอย่างมีส่วนร่วม และความร่วมมือในการดาเนินการแก้ไขปัญหาอย่างมีส่วนร่วม เช่น ความ
ร่วมมือจากประชาชนในการร่วมสร้างฝายชะลอน้าในพ้ืนท่ีสูงในโครงการฝายชะลอน้าเพื่อการเกษตร ตาม
แนวทางพระราชดาริ พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ซ่ึงมีลักษณะคล้าย
ฝายมีชีวิต โดย อบจ. ดาเนนิ การมาอย่างต่อเน่ืองจนถึงปัจจุบัน จนทาให้ อบจ. ได้รบั รางวัลองค์กรปกครอง
ส่วนท้องถิ่นที่มีการบริหารจัดการที่ดี ประจาปี พ.ศ. 2557 โดยได้รับรางวัลดีเลิศ ลาดับที่ 1 ด้านการดูแล
รักษาคุณภาพส่ิงแวดล้อม

ต่อมา กระทรวงมหาดไทย ได้มีการจัดทาระเบียบแผนพัฒนาขององค์กรปกครองสว่ นท้องถ่ิน หรือ
แผนท้องถ่ิน และเปล่ียนแปลงเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน โดยให้ อบจ. ประสานแผนอาเภอ จัดส่งโครงการเกิน
ศักยภาพ บรรจุไว้ในแผนของ อบจ. เพ่ือนามาจัดสรรงบประมาณตามลาดับความสาคัญ แม้ว่า อบจ.
อทุ ัยธานี ไม่ได้ทาประชาคมในระดับอาเภอในปัจจุบัน แต่ก็มีการวางแผนและจัดทาแผนพัฒนาท้องถ่นิ 5 ปี
(2561-2565) แบบมีส่วนร่วมทุกภาคส่วน ตามข้ันตอนระเบียบของกระทรวงมหาดไทย นับตั้งแต่การจัดต้ัง
คณะกรรมการจัดทาแผนพัฒนาท้องถ่ินที่มีภาคประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในทุกข้ันตอนการจดั ทาแผน โดย
ประชาชนและ อปท. ในพื้นที่เข้ามามีส่วนร่วมในการสนับสนุนทรัพยากร เช่น กรณีฝายชะลอน้า และการ
จัดทาโครงการก่อสร้างหรอื ปรับปรงุ ผวิ ถนน (ลาดยาง) ซงึ่ อปท. ในพืน้ ท่ไี ด้รว่ มสนบั สนุนบคุ ลากรเข้ามาร่วม
บรหิ ารจัดการและสนบั สนุนงบประมาณวสั ดแุ ละน้ามนั เชื้อเพลิง เปน็ ต้น

จากการตรวจสอบมีการประกาศแผนพัฒนาท้องถ่ิน 5 ปี (2561-2565) ข้อบัญญัติงบประมาณ
รายจ่ายปี 2563 และรายงานสรุปผลการจัดซื้อจัดจ้างในรอบเดือน ตลอดปีงบประมาณ 2562 และ
ปีงบประมาณ 2563 โดยแสดงข้อมูลงบประมาณ ราคากลาง และราคาท่ีตกลงซื้อหรือจ้าง ให้สาธารณะได้
ทราบผา่ นส่อื ต่าง ๆ เชน่ บอร์ดประกาศหนา้ อบจ. และเวบ็ ไซต์ของ อบจ.

ตัวชวี้ ัด 3) การวางแผนการทางานเพื่อสง่ ตอ่ จากรนุ่ สูร่ ุน่
องค์การบริหารส่วนจังหวัดอุทัยธานีได้ส่งเสริมให้กลุ่มเยาวชนภายในจังหวัดจานวน 2 กลุ่ม คือ 1)
กลุ่มเครือข่ายเยาวชนอาสาพัฒนาบ้านเกิด จ.อุทัยธานี และ2) กลุ่มเยาวชนชาติพันธ์ุกะเหรี่ยงท่ีตาบลแก่น
มะกรูด ดว้ ยการกาหนดนโยบาย/แผนงาน/โครงการร่วมกับภาคประชาชนและนามาเป็นนโยบายของอบจ.
ดว้ ยการจัดทาโครงการในข้อบัญญัตปิ ีงบประมาณ 2562 สนับสนนุ งบประมาณ ใหก้ ับหน่วยงานภาคประชา
สังคมจัดกิจกรรมสร้างสรรค์สาหรับเยาวชนในพื้นที่ คือ 1) โครงการเยาวชนอาสาฟื้นฟูป่าชุมชน เป็นค่าย
เยาวชนเรยี นรแู้ ละอนุรกั ษป์ า่ ชมุ ชนบา้ นเกิดของตน จัดโดยเครือข่ายเยาวชนรักบ้านเกิดจังหวัดอุทยั ธานี และ
2) โครงการส่งเสริมการเรยี นรูด้ ้านวัฒนธรรม ประวตั ิศาสตร์ และประเพณีท้องถน่ิ เป็นคา่ ยเยาวชนชาติพันธ์ุ
กะเหร่ียงที่ตาบลแก่นมะกรูดให้เรียนรู้ผ้าทอมือของชุมชน จัดโดยสถาบันพัฒนาเยาวชนและชุมชนเพ่ือ
อนาคต เพอื่ สร้างการเรียนรู้ประวตั ศิ าสตรช์ มุ ชนและการอนรุ ักษ์สงิ่ แวดลอ้ ม เป็นประจาทุกปี

180

ตวั ชวี้ ดั 4) งานโครงสร้างพนื้ ฐานด้านกายภาพ
องค์การบริหารส่วนจังหวัดอุทัยธานี มีการบริการ/ ส่งเสริม/ สนับสนุนงานโครงสร้างพ้ืนฐานด้าน
กายภาพให้ครอบคลุมพ้ืนท่ีและไดม้ าตรฐาน ด้วยวธิ ีการจ้างเหมาและดาเนินการดว้ ยเครอื่ งจักรกลของ อบจ.
โดยเฉพาะชุดเคร่ืองจักรและครุภัณฑ์ชุดลาดยาง ทาให้จังหวัดอุทัยธานี มีโครงข่ายถนนเชื่อมโยงจากศาลา
กลางจงั หวัดอุทัยธานีเข้าถึงทุกอาเภอและทกุ ตาบล และร่วมมอื กบั อปท. ในจังหวัด ด้วยการลงนามขอ้ ตกลง
ในการซ่อมสร้างถนนลาดยาง โดย อปท. รบั ผิดชอบต้งั งบประมาณค่านา้ มันเชือ้ เพลิง และวสั ดุหนิ คลุก อบจ.
จัดหายางแอสฟัลท์ เคร่ืองจักรกล และบุคลากรดาเนินการลาดยางผิวทาง สามารถดาเนินการได้หลาย
เส้นทาง ภายใต้งบประมาณที่จากัด อีกท้ังยังเข้าร่วมโครงการนาน้ายางพาราไปใช้สร้างถนนพาราซอย ด์
ซีเมนต์ โดยได้รบั งบประมาณอดุ หนุนจากรัฐบาลเข้ามาดาเนินการในปงี บประมาณ ปี พ.ศ. 2563 อีกดว้ ย
อบจ. อุทัยธานี จดั งบประมาณและใหบ้ ริการซ่อมแซมบารุงรักษาระบบประปาหมบู่ ้านใหก้ ับ อปท.
ในพ้ืนที่ทุกแห่ง รวมถึงสถานีสูบน้าในความรับผิดชอบของ อบจ. อีกทั้งยังมีการขุดลอกคลองสาธารณะอยู่
เป็นประจา และเคยมีโครงการขุดสระน้าเก็บน้าเอ้ืออาทรในแปลงเกษตรกร (แต่ปัจจุบันหยุดไม่ได้
ดาเนนิ การ) และการใหบ้ ริการเปา่ ลา้ งบ่อน้าบาดาลและซ่อมแซม ทง้ั ในระบบประปาหม่บู า้ นและในพื้นทขี่ อง
เกษตรกร เพ่ือให้ประชาชนในพื้นท่ีได้มนี ้าใชท้ ม่ี ีคณุ ภาพในการอุปโภคบริโภค และทาการเกษตร นอกจากนี้
ยังใหบ้ ริการสง่ นา้ ช่วยเหลือราษฎรทขี่ าดแคลนน้าในการอุปโภค บรโิ ภค
องค์การบริหารส่วนจงั หวดั อุทัยธานีไม่ไดม้ หี น้าท่ปี ระสานกับการไฟฟ้าภมู ภิ าคให้ทุกพน้ื ทมี่ ไี ฟฟา้ ใช้
อบจ. มุ่งส่งเสริมการใช้พลังงานทางเลือก โดยเฉพาะในจุดเสี่ยงต่อความไม่ปลอดภัยบนเส้นทางหลักทั้ง 24
สาย ด้วยการติดต้ังไฟแสงสว่างพลังงานแสงอาทิตย์ โดยมีเจ้าหน้าที่ตารวจจากสถานีตารวจภูธรจังหวัด
อทุ ัยธานี และอาสาสมัครปอ้ งกนั ภัยฝ่ายพลเรอื น (อปพร.) ตลอดจนหน่วยงานราชการท่ีเกีย่ วขอ้ ง และมูลนิธิ
ตา่ ง ๆ เขา้ มาดูแลจุดดังกล่าวอยู่เป็นประจา และการใช้พลังงานทางเลือกในโครงการ/พื้นที่ ที่ อบจ. เข้าไป
พัฒนา เช่น การติดไฟฟ้าแสงสว่างพลังงานแสงอาทิตย์ในบึงพระชนก และปัจจุบันกาลังจัดหาปัมพ์น้า
พลังงานแสงอาทิตย์เพ่ือเข้ามาใช้ในการสูบน้าเข้าบึง และการติดไฟฟ้าแสงสว่างพลังงานท่ีแหล่งท่องเที่ยว
แกน่ มะกรูด เปน็ ต้น

ตวั ชว้ี ดั 5) การบรหิ ารงานภายในให้เปน็ องค์กรแห่งความสุข
องคก์ ารบริหารส่วนจงั หวัดอุทัยธานีมีการจัดการความร้ภู ายในองคก์ รเปน็ ประจาคือ การนาความรู้
จากการอบรมของบุคลากรมาถ่ายทอดแบ่งปันกันภายในองค์กร ทั้งที่เป็นการบันทึกและนาเสนอใน การ
ประชุมภายในของแตล่ ะกองซ่ึงจัดอยูเ่ ป็นประจา การประชุมผู้อานวยการฝ่ายแตล่ ะหน่วยงานร่วมกับนายก
ฯ และผู้บริหารเป็นประจาทกุ เดอื น เพ่ือรายงานผลการทางานและเสนอปญั หาและช่วยกันหาทางการแก้ไข
โดยเฉพาะการนาข้อคิดเห็นเสนอแนะ (Feedback) จากผลการประเมินความพึงพอใจการรับบริการ
สาธารณะหรือผู้เข้าร่วมงานต่าง ๆ ท่ี อบจ. เช่น งานมรดกโลกห้วยขาแข้ง งานประเพณีต่าง ๆ และการ

181

ทอ่ งเที่ยวท่แี ก่นมะกรดู เป็นต้น อนั เป็นการนาข้อมูลดังกล่าวมาแลกเปล่ยี นเรียนรูก้ ัน ทัง้ ในดา้ นความสาเร็จ
(จานวนคนเข้าร่วมงานและเสียงตอบรับ) อันเป็นความภาคภมู ิใจรว่ มกันขององค์กร และการนาขอ้ เสนอแนะ
มาปรบั ปรงุ ในการจัดกจิ กรรมปตี ่อไป เป็นการทางานและพัฒนาคุณภาพอย่างตอ่ เน่ือง

บุคลากรของ อบจ. อุทัยธานี มีจานวนมาก เนื่องจากเป็น อปท. ขนาดใหญ่ แต่ละกองต่าง
รับผิดชอบกิจกรรมในแผนงานในความรับผิดชอบ อีกทง้ั ยังเข้าไปทางานช่วยเหลอื ซึ่งกันและกัน ในงานของ
อบจ. ท้ังทเี่ ปน็ งานส่งเสริมการท่องเท่ียว และงานประเพณตี ่าง ๆ ตลอดจนงานพัฒนาทตี่ ้องอาศัยการลงแขก
ชว่ ยเหลือกนั ทงั้ ในวันทางานและวนั เสาร์อาทติ ย์ เชน่ การปลูกตน้ ไม้และดูแลสวนนา้ เฉลมิ พระเกียรติบงึ พระ
ชนก ตาบลเกาะเทโพ การพัฒนาโครงการพื้นท่ีต้นแบบบูรณาการแก้ไขปัญหาและพัฒนาพ้ืนที่ตาบลแก่น
มะกรดู อาเภอบ้านไร่ จังหวดั อทุ ัยธานี ตามแนวพระราชดาริ ซึง่ อบจ. อุทยั ธานี ได้ร่วมมือกบั มลู นิธิปดิ ทอง
ในการพัฒนาพ้ืนที่ให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวช่วงฤดูหนาว โดยในแต่ละปี ผู้บริหารและบุคลากรทั้งหมดไปร่วม
ปลูกต้นไม้ จัดสวน และจัดสถานท่ตี อ้ นรับนักท่องเท่ยี ว ผู้บริหารหลายทา่ นสะทอ้ นวา่ “งานแบบนต้ี ้องระดม
คนไปช่วยกันทั้งองคก์ ร แรก ๆ ไปเพราะเป็นหน้าท่ี เป็นงานของเรา พอทาแล้วเกิดความภาคภูมิใจ มีคนไป
เท่ยี วเยอะ พดู ถงึ สถานทท่ี อ่ งเทย่ี ววา่ สวยงาม” .

นายก ฯ และผู้บรหิ าร อบจ. อุทัยธานีมีความเปน็ ธรรมตอ่ บุคลากรเพ่ือนร่วมงาน ดแู ลบุคลากรที่มี
ความขยนั และตั้งใจทางาน สนับสนุนให้บุคลากรมคี วามก้าวหน้าในสายงาน และเปิดโอกาสให้ข้ามสายงาน
ทาให้ผู้บริหารและหัวหน้างานของ อบจ. อุทัยธานี เป็นบุคลากรท่ีก้าวหน้าเติบโตมาจากผู้ปฏิบัติงานเกือบ
ทั้งสิน้ และมีการแสดงความชน่ื ชมในความก้าวหน้าของบุคลกรในการประชมุ อยเู่ ปน็ ประจา นายก ฯ ไมเ่ ข้า
ไปเกี่ยวข้องกับการโยกย้าย ตลอดจนการให้ออกจากงานหรือราชการ ดังท่ีนายก ฯ กล่าวว่า “เสาร์-อาทติ ย์
ข้าราชการ ลูกจา้ ง อบจ ทางานตลอด ผมให้ความเป็นธรรมตลอด ดูแลคนขยัน คนต้งั ใจ จะออก/ย้ายไม่เคย
ไปยุ่ง แม้กับเพ่ือน ก็ยังบอกว่า...จะออกเองหรือให้ไล่ออก การให้คนออกผมคิดหลายมุมมาก ๆ เพราะเป็น
เรือ่ งความรสู้ กึ ของคน”

ผบู้ ริหารที่ให้สัมภาษณ์ทุกคนต่างพูดถงึ อบจ. อุทัยธานี ว่ามีผู้บริหารดี (มีมทุ ิตาจิตและอเุ บกขาต่อ
ผู้ใต้บงั คับบัญชา) ลกู นอ้ งดี บรรยากาศการทางานดี บุคลากรให้ความร่วมมอื และชว่ ยกันทุกคน เป็นองคก์ รที่
มีความสุข อย่างไรก็ตาม หน้ีสินและอบายมุขหรือหวย ก็ยังเป็นภาระของบุคลากร แม้ว่านายก ฯ ได้ชักจูง
บคุ ลากรท้งั หมดอย่างสมา่ เสมอ ดว้ ยการเปน็ ตัวอยา่ งการดาเนินชีวติ ตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง จาก
การปลูกทุกอย่างไว้บริโภคในครัวเรือนภายในบริเวณบ้าน (ผู้บริหาร และบุคลากรหลายคนได้ลงมือปฏิบัติ
ตาม) และตอกย้าถึงคุณคา่ ของการใชจ้ ่ายด้วยการเปรียบเทียบการใช้จา่ ยเพื่อครอบครัวและเพือ่ ส่วนตัว เช่น
น้าปลา 1 ขวดใช้ได้ท้ังครอบครัว กับเครื่องดื่มชูกาลัง 1 ขวดสาหรับตนเอง เป็นต้น ผู้บริหารต่างประมาณ
การวา่ บุคลากรมากกว่าร้อยละ 40 ไม่มีภาระหน้ีสนิ และปลอดจากอบายมุข ปัจจุบัน ผบู้ ริหารแต่ละกองตา่ ง
ใหค้ วามสาคญั ในการที่บคุ ลากรเพื่อนรว่ มงานเพม่ิ ภาระหน้สี นิ ผู้บริหารบางคนเขา้ ไปพดู คุยสอบถามและรว่ ม

182

วิเคราะห์สาเหตุเพอ่ื หาทางแก้ไข และบางคนมีการสอบถามข้อมูลเพม่ิ เติม กอ่ นการเซ็นหนังสือรบั รองยืนยัน
เงนิ เดือน เพือ่ คดั กรองการเพิม่ ภาระหน้ีสนิ ของบคุ ลากร

ตัวชี้วดั 6) งานโครงสร้างพน้ื ฐานทางสงั คม
องค์การบริหารส่วนจังหวัดอุทัยธานีมีพื้นที่รับผิดชอบทั้งจังหวัด ผู้อานวยการกองการศึกษา ศาสนา
และวัฒนธรรม ได้เคยเสนอให้นายก ฯ รับมอบภารกิจการจัดการศึกษาของโรงเรียนจานวน 1 โรง เข้ามา
บริหาร โดยนายก ฯ เห็นว่า “ไม่อยากดูแลลูกแค่คนเดียว” อบจ. อุทัยธานี จึงส่งเสริมการศึกษาด้วยการจัด
เงินอุดหนุนให้กับโรงเรยี นภายในจังหวัดเป็นประจาทกุ ปีอย่างต่อเน่ือง ในด้านวิชาการ โครงการแข่งขันทักษะ
ทางวิชาการนักเรียนสู่ความเป็นเลิศ ด้านศิลปะและทักษะชีวิต โครงการประกวดแข่งขันงานศิลปหัตถกรรม
นักเรียน โครงการเปิดโลกกว้างสู่เส้นทางอาชีพ ในการแก้ปัญหาท้องถ่ิน การส่งเสริมทักษะกระบวนคิด และ
การแก้ปญั หาเฉพาะกลุ่ม โครงการค่ายอจั ฉริยภาพทางวทิ ยาศาสตร์และคณิตศาสตร์เพื่อพัฒนาทักษะการคิด
วิเคราะห์สาหรับนักเรียนช้ันประถมศึกษาปีท่ี 5 และโครงการพัฒนาคุณภาพการศึกษาสาหรับนักเรียนที่มี
ความบกพร่องทางการเรียนรู้ ตลอดจนการอุดหนุนการแข่งกีฬานักเรียนประเภทต่าง ๆ เป็นต้น และยังจัด
โครงการสง่ เสรมิ การเรียนรขู้ องเยาวชนด้านวฒั นธรรม ประวัติศาสตร์ และประเพณีท้องถ่ิน ร่วมกับหน่วยงาน
ภาคประชาสังคมในพื้นที่ (ดังที่กล่าวแล้วในตัวช้ีวัด ข้อ 3) และการประกวดแปลงเรียนรู้เกษตรตามปรัชญา
ของเศรษฐกิจพอเพียงจากโรงเรียนต่าง ๆ โดยเป็นกิจกรรมหนึ่งในโครงการการจัดฝึกอบรมเกษตรกรและ
ประกวดโครงการส่งเสริมแปลงเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงตามแนวพระราชดาริ ซึ่งมีผลงานนักเรียนท่ีได้รับ
รางวัลเป็นนวัตกรรมท่ีใช้เทคโนโลยี เช่น อุปกรณ์เทคโนโลยีไล่นกพิราบ เป็นต้น การจัดกิจกรรมต่าง ๆ เพ่ือ
พฒั นาเยาวชนใหม้ จี ิตสาธารณะ และการดาเนินชวี ติ ตามปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง
อบจ. อุทัยธานีจัดสรรงบประมาณและจัดทาโครงการปอ้ งกันและควบคุมโรคติดต่อในท้องถน่ิ โดย
ร่วมมือกับสานักงานสาธารณสุขจังหวัดอุทัยธานีในฐานะฝ่ายวิชาการ และอปท. ในท้องถิ่น โดยครอบคลุม
โรคติดต่อจากทุกพาหะ แต่ก็ยังมีผู้ป่วยจากโรคดังกล่าว ซ่ึงส่วนใหญ่เป็นการติดต่อมาจากนอกพ้ืนที่
นอกจากน้ี ในช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาดโรคโควิด 19 ไปท่ัวโลก รวมถึงประเทศไทย ในช่วงเดือน
มนี าคม 2563 อบจ. ได้จัดทาโครงการนารอ่ งให้อสม. ลงพ้ืนทด่ี าเนินการสอบสวนโรคใหค้ ลุมพนื้ ท่ี พร้อมกับ
จัดงบประมาณสาหรับค่าเดินทางของอสม. และซ้ือเทอร์โมสแกน 150 เคร่ืองเพ่ือให้โรงพยาบาลส่งเสริม
สุขภาพระดับตาบลในจังหวัดได้ใช้ โดยขอความเห็นชอบอนุมัติจากคณะกรรมการศูนย์บริหารจัดการ
สถานการณ์โรคติดเช้ือไวรัสโคโรนา 2019 (Covid-19) จังหวดั อุทยั ธานี ซงึ่ มผี วู้ ่าราชการจังหวัดเปน็ ประธาน
อันเป็นมาตรการเชงิ รกุ กอ่ นคาส่งั จากหนว่ ยงานภาครัฐส่วนกลาง
สว่ นการจัดการขยะนั้น อบจ. อุทัยธานี เป็นศูนย์กลางการรวบรวมขยะอันตรายของจังหวัดมาต้ังแต่
ปี พ.ศ. 2559 โดยทาหน้าที่รวบรวมจากทุกอปท. และหน่วยงานต่าง ๆ และอยู่ในระหว่างกระบวนการ
ดาเนินการหาบริษัทเอกชนมาดาเนินการกาจัด และได้ทางานร่วมกับสานักส่ิงแวดล้อมในการจัดซื้อพื้นท่ี

183

สาหรับฝังกลบขยะ แต่เน่ืองจากการจัดซ้ือพ้ืนที่ต้องเป็นพื้นท่ีท่ีผ่านการประเมินผลกระทบทางส่ิงแวดล้อม
(EIA) จึงยงั ไม่สามารถหาพื้นท่ีได้ อีกท้ังได้มขี อ้ ตกลงรว่ มมือกบั อปท. ทกุ แหง่ ในการประชาสมั พันธร์ ณรงค์ให้
มกี ารจดั การขยะทต่ี ้นทางสง่ ผลให้ปริมาณขยะในภาพรวมมีจานวนลดลง

ตัวชว้ี ดั 7) งานสง่ เสริมอาชีพเกษตรกรรมและวิสาหกิจชมุ ชน
หลังจากท่ีได้รับตาแหน่ง นายก ฯ อบจ. อุทัยธานี ได้ขับเคลื่อนวิสัยทัศน์ “พลิกทุ่ง สร้างทุน ฟ้ืน
อุทัย ภายใต้เศรษฐกิจพอเพียง” ที่ได้ประกาศไว้ในช่วงหาเสียงมาปฏิบัติทันที ด้วยโครงการจัดฝึกอบรม
เกษตรกรและประกวดโครงการส่งเสริมแปลงเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงตามแนวพระราชดาริ มาอย่างตอ่ เนื่อง
เป็นประจาทุกปี เป็นการส่งเสริมให้ประชาชน เกษตรกร ทาการเกษตรตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง
ปัจจุบันมีเกษตรกรท่ีได้รับรางวัลจานวน 987 คน และมีการรวมกลุ่มเครือข่าย เป็นศูนย์การเรียนรู้จานวน
มากกว่า 40 แห่ง กระจายอยใู่ นทกุ อาเภอ (ดรู ายละเอยี ดเพิม่ เติมในหัวขอ้ ถัดไป)
โครงการดังกล่าวมิได้มุ่งเฉพาะการผลติ เกษตรปลอดภัยท่ีมคี วามหลากหลายเท่าน้ัน ยังรวมถึงการ
ขายและการตลาดตลอดจนการแปรรูปผลผลิต โดยมีศูนย์การเรียนรู้ของเกษตรกรท่ีได้รับรางวัลเป็นจุด
รวบรวมสินค้าให้กับสมาชิกเพื่อจาหน่าย โดย อบจ. อุทัยธานี นอกจากจัดโครงการประกวดเพื่อส่งเสริมให้
เกดิ วิสาหกิจชุมชนแลว้ ยงั ชว่ ยสนับสนนุ จัดหาพน้ื ที่ (ตลาด) ในกจิ กรรมต่าง ๆ ที่ อบจ. ดาเนินการ อกี ทง้ั ยัง
รับผิดชอบดาเนินงานและบริหารจัดการศูนย์แสดงและจาหน่ายสินค้าหน่ึงตาบลหน่ึงผลิตภัณฑ์ (OTOP)
เมืองพระชนกจักรี ให้วิสาหกิจชุมชนของจังหวัดอุทัยธานี โดยจัดงบประมาณ บริหารงาน ประชาสัมพันธ์
และค่าใช้จ่ายต่าง ๆ ไว้ในแผนงานเสริมสร้างความเขม้ แขง็ ของชุมชนในขอ้ บัญญัติทุกปี

ตัวช้วี ดั 8) งานด้านสงั คมและวฒั นธรรม
องค์การบริหารส่วนจังหวัดอุทัยธานี จัดสรรงบประมาณอุดหนุน/สนับสนุน/ดาเนินการโดย อบจ.
ในกิจกรรมส่งเสรมิ ความรกั ความสามคั คีและสัมพันธภาพที่ดีระหว่างชมุ ชนกับวดั ในพระพุทธศาสนา และ/
หรือศาสนสถานตามความเช่อื ของประชาชนในทอ้ งถน่ิ หรอื ตามวัฒนธรรมประเพณี มากกว่าปีละ 6 กิจกรรม
ได้แก่ งาน “บุญเดือนสาม สืบสานประเพณีวิถีชาวอู่ไท” งานประเพณีสงกรานต์และรดน้าดาหัวผู้สูงอายุ
งานประเพณวี ันสาคัญทางพระพทุ ธศาสนา และ วนั สาคัญทางราชการ เชน่ วันแม่แหง่ ชาติ วันพ่อแหง่ ชาติ ฯ
ตลอดจนอุดหนนุ งานประเพณจี ุลกฐิน ท่ีวัดทัพคลา้ ย อาเภอบ้านไร่ เป็นประจาทกุ ปี โดยมีงานใหญ่ประจาปี
ทม่ี ีผู้เข้าร่วมงานทั้งในและนอกพ้ืนที่ ซึ่ง อบจ. สนับสนนุ มากกว่า 2 งานต่อปี คืองานบุญเดือนสาม ฯ งาน
สงกรานต์ งานประเพณีลอยกระทง และงานแข่งเรือยาวชิงถ้วยพระราชทาน และดาเนินงานโครงการท่ีจัด
อบรมจิตใจให้กับประชาชน จานวน 2 โครงการ คือโครงการอบรมเผยแพร่ธรรมะ ปฏิบัติธรรม คุณธรรม
บวชสามเณรภาคฤดูร้อน ซึ่งมีเยาวชนเข้าร่วมโครงการประมาณ 100 คน ในแต่ละปี และโครงการอบรม

184

ธรรมะในโรงเรียน โดยส่งเสริมให้โรงเรียนจัดกิจกรรมอบรมจิตใจให้กับนักเรียนในโรงเรียนภายในจังหวัด
อุทัยธานี

ข้อมูลดังกล่าวสอดคล้องกับผลการประเมินประสิทธิภาพขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (Local
performance assessment: LPA) ประจาปี 2561 ด้านที่ 4 การบริการสาธารณะ ข้อที่ 4 การส่งเสริม
ศิลปะ วฒั นธรรม ประเพณี ศาสนา และภมู ปิ ัญญาท้องถนิ่ ได้รับคะแนนเต็มทุกข้อ

ตวั ชี้วัด 9) การบริหารงานภายในให้เปน็ องคก์ รแห่งประโยชน์สุข
จากการตรวจสอบเอกสารรายรับรายจ่ายงบประมาณประจาปี 2562 องค์การบริหารส่วนจังหวัด
อุทัยธานีมรี ายรบั ทง้ั หมดประมาณ 342.684 ล้านบาท มีค่าใชจ้ า่ ยเงินเดือนและค่าตอบแทนทงั้ หมดประมาณ
114.338 ล้านบาท (ดังแสดงในตารางภาคผนวก ค) คิดเป็นร้อยละ 33.4 ของรายรับท้ังหมด ซ่งึ เป็นสัดส่วน
การใชเ้ งนิ เพอื่ การดงั กลา่ วเกนิ ร้อยละ 25 อบจ. อทุ ยั ธานีจึงไม่มคี ะแนนในตัวชวี้ ัดน้ี
นายกองคก์ ารบรหิ ารส่วนจังหวัดอุทัยธานี คนปัจจบุ นั ได้ดารงตาแหน่งเป็นนายกเทศมนตรีมาตั้งแต่
ปี 2551 เป็นระยะเวลา 16 ปี ได้รับคัดเลือกให้เป็นนายก อบจ. โดยไร้คู่แข่ง มีความร่วมมือกับผู้นา อปท.
ทกุ แห่งในพ้ืนท่ี และผู้บรหิ ารของหน่วยงานราชการ เอกชน และภาคประชาสังคมในจังหวดั

ตวั ชว้ี ดั 10) การจัดการศกึ ษา สาธารณสุข และการจัดการขยะในระดับที่สูงข้นึ
ดงั ทก่ี ล่าวแลว้ ในหัวขอ้ ตัวช้ีวัดที่ 5 ด้านการศึกษาวา่ อบจ. อุทัยธานีจัดงบประมาณอดุ หนนุ การจัด
กจิ กรรมให้กับโรงเรียนทุกแห่งในจังหวัด ตลอดจนการพัฒนาเยาวชน เป็นประจาทุกปี อีกท้ังยังจัดให้มีการ
จัดการศึกษาในลักษณะอ่ืน ๆ คือการเรียนรู้ตลอดชีวิต เช่น โครงการพัฒนาศักยภาพปราชญ์ชาวบ้านเพื่อ
เผยแพรศ่ ลิ ปะ ภมู ปิ ญั ญา เป็นการเรยี บเรียงและเผยแพร่ภมู ปิ ัญญา และยกย่องเชดิ ชูเกียรตภิ ูมิปัญญา อีกท้ัง
ยงั ริเร่ิมประสานหรือช่วยพัฒนาศักยภาพเยาวชนในพ้ืนท่เี พื่อลดปัญหาความเหล่ือมล้า ด้วยการจดั โครงการ
พาน้องพกิ ารเรยี นร้สู ่โู ลกกวา้ ง และพัฒนาการเรียนรขู้ องเยาวชนกลุ่มชาติพันธุท์ ตี่ าบลแก่นมะกรูด อีกดว้ ย
อบจ. อุทัยธานี ยังได้จัดสรรงบประมาณแผนงานสาธารณะ โดยความรับผิดชอบของบุคลากรงาน
สาธารณสขุ ชมุ ชน จดั ให้มีการดแู ลสุขภาพประชาชนในระดบั ทีส่ งู กวา่ การส่งเสริมสขุ ภาพและการปอ้ งกนั โรค
ขั้นพ้ืนฐาน โดยอุดหนุนกิจกรรมการดูแลสุขภาพที่เป็นการป้องกัน ควบคุมโรคติดต่อต่าง ๆ การประชุมเชิง
ปฏิบัติการบูรณาการงานด้านสาธารณสุขของ อปท. ในจังหวัด และจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพด้วยการ
อดุ หนุนงบประมาณให้กับสานักงานสาธารณสุขจังหวัดอุทัยธานี ในการทาโครงการอาหารปลอดภัยจังหวัด
อุทัยธานี เพื่อตรวจสอบสารปนเปื้อนในอาหารจากร้านอาหารในเขตเมือง เป็นประจาทุกปี อบจ. อุทัยธานี
เป็นหน่วยงานหลักในการกาจัดขยะอันตรายให้กับจังหวัด และสนับสนุนอปท. ในการจัดการขยะท่ีต้นทาง
จึงไม่มีการดาเนินการจัดการขยะในระดับท่ีสูงกว่างานท่ีกล่าวมา อย่างไรก็ตาม ในปี 2560 ปริมาณขยะ
ทั้งหมดในจังหวัดอุทัยธานีลดลงจากปี 2559 จานวน 9 ตันต่อวัน เนื่องจากเกิดการวางแผนและการพัฒนา

185

ระบบการจัดการขยะที่ดีขึ้นจึงทาให้มีปริมาณขยะลดลง (กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ
และสิ่งแวดลอ้ ม อา้ งจาก จงั หวัดอุทยั ธานี 2561: 80)

ตวั ช้วี ดั 11) การพัฒนาทรพั ยากรธรรมชาติและสภาพแวดลอ้ มให้ดีข้นึ
องค์การบริหารส่วนจังหวัดอุทัยธานีมีการจัดกิจกรรม/โครงการพัฒนาพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติ
และสภาพแวดล้อมใหด้ ีขึ้น เป็นประจาอย่างต่อเน่ือง โดยร่วมมือกับอปท. ในจังหวัด และประชาชนในพ้ืนท่ี
และได้รับรางวัลอปท. ดีเลิศ ด้านการดูแลส่ิงแวดล้อม ดังที่กล่าวมาแล้ว นอกจากนี้ยังมีการดาเนินงาน
โครงการต่าง ๆ ท่ีเกี่ยวข้อง อย่างต่อเน่ืองเป็นประจา อีกทั้งยังบรรจุไว้ในในข้อบัญญัติปี 2563 และผลการ
ดาเนนิ งานประจาปงี บประมาณ 2562 ดังน้ี
 งานสง่ น้าช่วยเหลือราษฎรผู้ขาดแคลนนา้ อุปโภค บรโิ ภค – รถน้าชว่ ยภัยแล้ง (ข้อ 11.1)
 การฝกึ อบรมและก่อสรา้ งฝายชะลอน้าในเขตพ้ืนท่ีสูง – ฝายชะลอนา้ (ขอ้ 11.2)
 โครงการส่ิงแวดล้อมศึกษาเพื่อพัฒนาท้องถ่ิน เป็นกิจกรรมให้ความรู้หรือสร้างจิตสานึก
ให้กบั เยาวชนในการอนุรกั ษ์ทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสภาพแวดล้อม (ขอ้ 11.3)
 โครงการปลกู ปา่ ชุมชนและเฝา้ ระวังฟื้นฟูดูแลรกั ษาปา่ (ข้อ 11.4)
 โครงการกาจัดผักตบชวา แล้วนามาทาปยุ๋ แจกจ่ายให้เกษตรกร (ข้อ 11.5)
 โครงการดแู ลรักษาสวนนา้ เฉลิมพระเกียติบึงพระชนก (ขอ้ 11.7)
 การอุดหนุนกิจกรรมการมีส่วนร่วมกับวัดในจังหวัด จัดงานเทศกาล และประเพณีต่างๆ
(ข้อ 11.8)
 โครงการรณรงคป์ ้องกันและลดอบุ ตั ภิ ยั ทางถนนของจังหวดั อทุ ยั ธานี (ข้อ 11.9)

ตัวช้วี ัด 12) การจัดกิจกรรมลดปญั หาสงั คมและเพม่ิ สวสั ดกิ ารสงั คมเทา่ ทส่ี ามารถทาได้
องคก์ ารบริหารสว่ นจังหวัดอุทยั ธานี ได้จัดใหม้ ีศูนยป์ ฏิบัติการป้องกันและปราบปรามยาเสพตดิ ข้ึน
โดยร่วมมือกับหน่วยงานต่าง ๆ และดาเนินโครงการแก้ไขปัญหายาเสพติดแบบบูรณาการจังหวัดอุทัยธานี
โดยรว่ มมือกบั อปท. ทุกแหง่ ตลอดจนสง่ เสรมิ ให้เยาวชนมาสนใจการเล่นกีฬาและออกกาลังกายเพือ่ หา่ งไกล
ยาเสพติด ด้วยการจัดงบประมาณอุดหนุนการแข่งขันกีฬา เป็นต้น อันรูปธรรมโครงการท่ีเป็นนโยบายและ
มาตรการขจัดหรือลดสารเสพติดในพนื้ ท่ี ในส่วนนโยบายการลดการสูบบุหรี่และการดม่ื แอลกอฮอล์ ด้วยการ
กาหนดพ้ืนที่สูบบุหร่ีและเขตปลอดบุหร่ี และรณรงค์ให้ประชาชนตระหนักในอันตราย อีกท้ังสนับสนุนให้
เยาวชนมาเล่นกีฬาเพ่ือหา่ งไกลจากการสบู บุหรแี่ ละการด่มื แอลกอฮอล์ ขณะที่การพนนั ไม่ใชป่ ัญหาสาคญั ใน
จังหวดั อบจ. อุทัยธานจี ึงไมไ่ ดจ้ ดั ทานโยบายและมาตรการในเรอื่ งน้ี
อบจ. อทุ ยั ธานี ได้จัดกิจกรรมโครงการอบรมป้องกนั ควบคมุ โรคเอดสแ์ ละโรคตดิ ต่อทางเพศสัมพนั ธ์
ให้กับเยาวชน เป็นประจาทกุ ปี อันเปน็ นโยบายท่ีเกยี่ วข้องกบั การชว่ ยลดปัญหาการตั้งครรภก์ ่อนวัยอันควร

186

อบจ. อุทัยธานี จัดให้มีศูนย์ช่วยเหลือประชาชน ในยามท่ีประชาชนประสบความเดือดร้อน จัด
งบประมาณอุดหนุนกิจกรรมในการช่วยเหลือประชาชนตามภารกิจให้กับสานักงานพัฒนาความม่ันคงของ
มนุษย์และสังคม และสภากาชาด ตลอดจนจัดทาโครงการพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ โดยจัดกิจกรรม
สนับสนุนอาชีพผู้ปกครองนักเรียนพิการ ซึ่งเป็นนโยบายและมาตรการในการช่วยเหลือคนไร้บ้าน ไร้ที่พึ่ง
ผู้สงู อายุ คนพกิ าร และคนจน ที่ อบจ. อุทยั ธานีใหก้ ารสนับสนุน

ผลการวิเคราะห์ระดับความเปน็ เศรษฐกิจพอเพยี ง
องค์การบริหารส่วนจังหวัดอุทัยธานี เป็น อปท. ขนาดใหญ่ รับผิดชอบพ้ืนที่ทั้งจังหวัด และ
สนับสนุนงบประมาณให้ อปท. ในพื้นที่ มีจานวนบุคลากรเพียงพอต่อการทางาน และมีศูนย์เครื่องจักรกล
ของ อบจ. อุทัยธานี อยู่ในศูนย์อาเภอทุกอาเภอ ทาให้สามารถซ่อมแซมและบารุงรักษาถนน สะพาน และ
ปรับผิวจราจร ถนนภายในอาเภอได้จานวนมาก และขดุ ลอกลาเหมือง และคูคลอง จานวนมาก ช่วยในการ
ประหยัดงบประมาณค่าใช้จ่าย อีกทั้งยังสามารถมีการจัดเก็บรายได้ของ อบจ. เชิงรุก คือ การออกสารวจ
ขอ้ มูล จัดทาฐานข้อมูล และใหค้ วามรู้กบั ผู้ประกอบการท่เี ข้าขา่ ยเสียภาษี เพือ่ ให้สถานประกอบการทราบว่า
ในแต่ละปี อบจ. อุทัยธานี ได้นางบประมาณเหล่านั้นมาจัดบริการสาธารณะ สร้างคุณภาพชีวิตที่ดีให้กับ
ประชาชนและสงั คมอทุ ัยธานีอย่างไร ทาให้อบจ. สามารถจดั เกบ็ ภาษีบารุงท้องถนิ่ ไดเ้ พิม่ มากขึ้น โดยเฉพาะ
ภาษีบารุงจากสถานค้าปลีกน้ามันที่เก็บได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ โดยไดร้ ับรางวัลเงินอุดหนุนเพ่ิมเติมเพื่อใช้ในการ
พัฒนาท้องถิ่น ตลอดจนความร่วมมือจากหน่วยงานอปท. ในจังหวัด และหน่วยงานราชการต่าง ๆ ในการ
ดาเนินกิจกรรมต่าง ๆ ที่จัดอย่างต่อเน่ืองเป็นประจาทุกปี ตลอดจนการจัดกิจกรรม อบจ. สัญจร ในแต่ละ
อาเภอ ซ่ึงการจัดกิจกรรมแต่ละคร้งั มีหน่วยงานภายในจังหวัดทุกหน่วยงาน ตลอดจนองค์กรภาคเอกชนและ
ประชาสังคมเข้าร่วมในกิจกรรมน้ีด้วย อบจ. อุทัยธานีมีคะแนนรวมจากตัวชี้วัดระดับความเป็นเศรษฐกิจ
พอเพียง ข้อ 1 2 และ 3 เท่ากับ 77 คะแนน ข้อ 5 เท่ากับ 47 คะแนน และรวมท้ังหมด 12 ข้อ มีคะแนน
รวมเท่ากับ 236 คะแนน ระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงของ อบจ. อุทัยธานี อย่ใู นระดับเข้าใจ คือ เป็น
องค์กรแห่งความสขุ

ผลการวเิ คราะห์การทดสอบเคร่อื งมอื ประเมินระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพยี งของอบจ.
กรณศี ึกษา อบจ. อุทยั ธานี

การวเิ คราะห์การทดสอบเครอ่ื งมือประเมนิ ระดบั ความเป็นเศรษฐกจิ พอเพียงของ อบจ. ในครง้ั น้ี ใช้
วธิ ีศกึ ษาผลคะแนนในแต่ละข้อเปรยี บเทยี บกบั คะแนนของอปท. ระดับตาบล ทงั้ นผ้ี ลการศึกษาระดบั ความ
เป็นเศรษฐกจิ พอเพยี งในภาพรวม พบว่าเคร่ืองมือดงั กลา่ ว สามารถเกบ็ ขอ้ มลู ผลการดาเนนิ งานของอบจ.
อุทยั ธานี ไดค้ รอบคลมุ การดาเนนิ งานในภาพรวม เชน่ เดยี วกบั อปท. ระดับตาบล ขณะทีย่ งั มคี ะแนนในข้อ
ย่อยบางขอ้ ท่ีมคี วามแตกตา่ งกบั คะแนนของอปท. ระดับตาบล คอื

ตวั ชวี้ ัดข้อย่อย 1.4 “การประกวดราคา” ในการจดั ซอ้ื จดั จา้ ง เน่อื งจาก อบจ. อุทยั ธานี มี

187

งบประมาณเงินรายได้จานวนมาก เพราะตอ้ งดแู ลพนื้ ทที่ ง้ั จงั หวัด จงึ มีโอกาสในการจดั สรรงบประมาณ
โครงการท่มี ากกวา่ 500,000 บาท จงึ ทาให้ อบจ. อุทยั ธานี มโี ครงการที่จัดประมลู โดย e-Bidding จานวน
มากกว่า รอ้ ยละปรมิ าณเงินเหลอื เม่ือเทียบกบั งบประมาณโครงการจงึ มีโอกาสท่ีมจี านวนมากกวา่

ตัวช้ีวดั ขอ้ ยอ่ ย 1.5 นวัตกรรมทแ่ี สดงถงึ การดาเนินงานอย่างโปรง่ ใส หรือการป้องกันทจุ รติ ภายใน
องคก์ ร จากการทบี่ คุ ลากร อบจ. อุทัยธานี สามารถดาเนนิ งานตามระเบยี บแนวทางปฏบิ ตั ติ ามกฎหมายได้
อยา่ งเคร่งครัด จึงไมจ่ าเปน็ ตอ้ งจัดหาหรอื ออกแบบนวัตกรรมดงั กลา่ ว ซงึ่ ตามรายละเอียดตัวชวี้ ดั ขอ้ ย่อยนี้
อบจ. อุทัยธานี ไม่ไดร้ ับคะแนนในข้อนี้ ซ่ึงสวนทางกบั ผลการปฏบิ ัติงาน และผลงานจานวนมากของอบจ.
อทุ ัยธานี ท่คี วรไดร้ ับคะแนนเตม็ ในข้อน้ี

ตัวช้ีวัดข้อย่อย 2.1 การวางแผนและจัดทาแผนแบบมีส่วนร่วม จากลักษณะพื้นท่ีความรับผิดชอบท่ี
ต้องครอบคลมุ ทั้งจังหวดั การสรา้ งการมีส่วนร่วมกับประชาชนในภาพรวมทัง้ จังหวัด อาจมีความเป็นไปไดน้ ้อย
แต่ นายก อบจ. อุทัยธานี ได้จัดให้การทาประชาคมเพื่อทาแผนแบบมีส่วนร่วม นับต้ังแต่เข้ามาบริหารงาน
และสร้างโอกาสในการมีส่วนรวมสนับสนุนทรัพยากร ใน โครงการฝายมีชีวิต ซ่ึงโครงการน้ีจะดาเนินการได้
ประชาชนทไี่ ด้รบั ประโยชน์จากโครงการต้องเขา้ มาร่วมในการลงแรงสร้างฝาย เป็นต้น ทาให้อบจ. อุทัยธานี มี
คะแนนเต็มในข้อย่อยน้ี

ตวั ชี้วัดข้อย่อย 4.4 งานไฟฟา้ อบจ. อุทัยธานีไม่ได้มหี น้าที่ประสานกบั การไฟฟ้าภูมภิ าคให้ทกุ พื้นที่
มไี ฟฟา้ ใช้ จงึ ทาให้ อบจ. อทุ ยั ธานี ไม่ไดร้ ับคะแนนในข้อย่อยน้ี แต่อบจ. อุทยั ธานี มุ่งส่งเสริมการใช้พลังงาน
ทางเลือก ด้วยการติดต้ังระบบไฟฟ้าแสงอาทิตย์ในทุกโครงการที่อบจ. อุทัยธานี รับผิดชอบ หากพิจารณา
บทบาทในการส่งเสรมิ พลงั งานทางเลือกทมี่ คี วามชดั เจน อบจ. อทุ ัยธานี ควรได้รับคะแนนเตม็ ในข้อยอ่ ยน้ี

ตัวช้ีวดั ขอ้ ย่อย 9.1. มีการประหยดั ค่าใชจ้ ่ายด้านเงินเดือนและคา่ จ้างบคุ ลากรประจาเพ่อื มีเงินเหลอื
ไปใช้จ่ายเพื่อการพัฒนาต่าง ๆ ในพ้ืนท่ีให้มากขึ้น เนื่องจากเกณฑ์ในการได้รับคะแนนในข้อนี้ อปท. ต้องมี
สัดส่วนค่าใช้จ่ายเงินเดือนและค่าตอบแทนเม่ือเทียบกับรายรับไม่เกินร้อยละ 25 แต่เกณฑ์ของกรมส่งเสริม
การปกครองท้องถิ่นสัดส่วนค่าใช้จ่ายเงินเดือนและค่าตอบแทนไม่เกินร้อยละ 40 ซ่ึง อบจ. อุทัยธานี เป็น
องคก์ รขนาดใหญ่ และมีจานวนบุคลากรจานวนมากทเี่ พยี งพอตอ่ การดูแลประชาชนทั้งจังหวัด ท้งั ในดา้ นการ
บริหารศูนย์เครื่องจักรอุปกรณ์ในอาเภอต่าง ๆ การทางานลาดยางผิวจราจรถนนภายในจังหวัด และการ
ทางานเชิงรุก ตลอดจนความร่วมมือร่วมใจของบุคลากรในงานประเพณี และนวัตกรรมต่าง ๆ จึงมีสัดส่วน
ค่าใช้จ่าย ฯ ดังกล่าว มากกว่า ร้อยละ 25 แต่ไม่เกินร้อยละ 40 ทาให้ไม่ได้รับคะแนนในข้อย่อยนี้ แต่จาก
ผลงานตา่ ง ๆ ข้างตน้ อบจ. อทุ ยั ธานี ควรไดร้ บั คะแนนเตม็ ในขอ้ ย่อยน้ี

โดยสรุป การประเมินระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงของ อบจ. ตามเกณฑ์ตัวช้ีวัดดังกล่าว
สามารถประเมนิ ความเปน็ เศรษฐกจิ พอเพยี ง อปท. ระดบั จังหวัด คอื อบจ. ได้ แต่มรี ายละเอียดตัวชีว้ ัดความ
เป็นเศรษฐกิจพอเพียงของอบจ. บางข้อ อาจยังไม่สามารถสะท้อนความสามารถประยุกต์ใช้ปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพียงในบริบทการทางานของอบจ. ได้ หากพิจารณาปรับตัวชี้วดั ตา่ ง ๆ ใหส้ อดคลอ้ งกับผลการ

188

ดาเนินงานของอบจ. อุทัยธานี ดังท่ีกล่าวมาแล้ว เมื่อพิจารณาปรับคะแนนจากตัวชี้วัดข้อย่อย 1.5 เร่ือง
นวัตกรรมฯ ข้อย่อย 4.4 ไฟฟา้ พลงั งานทางเลอื ก ข้อย่อย 9.1 สดั ส่วนเงนิ เดอื นบคุ ลากร ทาใหค้ ะแนนระดับ
ความเป็นเศรษฐกจิ พอเพียงของอบจ. อุทัยธานี มีคะแนนเทา่ กับ 264 คะแนน เป็นจานวนคะแนนท่ีเข้าใกล้
ระดับความเป็นเศรษฐกิจพอเพียงในระดับ “เข้าถึง” คือ เป็นองค์กรที่สามารถประยุกต์ใช้ปรัชญาของ
เศรษฐกจิ พอเพยี ง ท่ีเป็นองคก์ รแหง่ ประโยชนส์ ขุ

3. นวัตกรรมเพ่อื พฒั นาทอ้ งถิน่ ขององค์การบริหารส่วนจงั หวดั อทุ ยั ธานี

การขับเคลอื่ นเครือขา่ ยเกษตรปลอดภยั ตามปรชั ญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง โดย อบจ. อทุ ยั ธานี

“เดี่ยวจะขอมูลค้างค้าวจากเครือข่ายของเรามาทาน้าหมักชีวภาพ ท่ีผมทดลองทา ใช้แล้วได้ผลดี
มาก มาแจกจา่ ยเกษตรกรในพ้ืนท่ี เพ่อื ชว่ ยนายกหาเสียงในสมยั หนา้ ”

เกษตรกรหน่งึ ในผเู้ คยได้รับรางวัลแปลงเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพยี งทฤษฎใี หม่ ประเภทก้าวหน้า ในปี
2561 กล่าวข้ึน ในช่วงท่ีนักวิจัยกาลังรอสัมภาษณ์นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดอุทัยธานี โดยมีตัวแทน
เกษตรกรที่ได้รับรางวัลเข้าร่วมรับฟัง ผลงานการทาน้าหมักชีวภาพจากมูลค้างค้าวของเขา แสดงถึง
ความสามารถในการทาเกษตรแบบไมต่ ้องรอหรือพึง่ พิงฟ้าฝน ตลาด (ซือ้ ปัจจัยการผลิตและขายผลผลติ ตาม
ราคาตลาด) และความชว่ ยเหลือจากภาครัฐ แต่เน้นการพ่ึงพาตนเอง ดังเช่น ทักษะความสามารถในการทา
นา้ หมัก (ปจั จัยการผลิต) การทดลอง/สงั เกตผล และการสรา้ งผลผลิตนอกฤดูกาล เป็นตน้ ความตั้งใจในการ
ทาผลิตภัณฑ์และแจกจ่ายของเขานั้น ไม่เพียงแสดงความรู้สึกของเขาท่ีมีต่อนายก ฯ ท่ีสนับสนุนให้พวกเขา
ให้ได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง จึงปรารถนาให้นายก ฯ กลับมามอบโอกาสให้กับเกษตรกรคนอื่น ๆ ให้
ได้รับเช่นเดียวกับพวกเขา แม้ว่าเป็นเจตนาดีของเกษตรกร อาจเป็นความเสี่ยงต่อข้อกาหนดของกฎหมาย
เลอื กตัง้ และส่งผลลบตอ่ นายก ฯ ได้ นักวจิ ยั จึงเตือนใหเ้ กษตรกรทบทวน

นายก ฯ นานโยบายพลิกทุ่ง สร้างทุน ฟ้ืนอุทัย ภายใต้เศรษฐกิจพอเพียง ช่วงหาเสียงสู่การปฏิบัติ
ด้วยการจัดทาแผนท้องถิ่นของ อบจ. อุทัยธานี ด้วยการจัดสรรงบดาเนินงานส่งเสริมการเกษตร แผนงาน
การเกษตร ในข้อบัญญัติรายจ่ายประจาปี นับต้ังแต่ปี พ.ศ. 2548 ต่อเน่ืองมาจนถึงปัจจบุ ัน ในการประกวด
โครงการสง่ เสริมแปลงเรยี นรูเ้ ศรษฐกิจพอเพียงตามแนวพระราชดาริ เป็นการกระตุ้นใหเ้ กษตรกรจดั ทาแปลง
เรียนรู้เกษตรพอเพียงตามแนวพระราชดาริให้เกิดผลเป็นรูปธรรม แล้วนาแปลงเกษตรนั้นเข้าร่วมโครงการ
ซ่ึงหัวหน้าฝ่ายทรัพยากรและส่ิงแวดล้อม กองช่าง อบจ. อุทัยธานี ย้าว่า “การประกวดไม่ใช่เป้าหมายของ
โครงการ ความเปน็ อยู่ของประชาชนเป็นเปา้ หมาย เพยี งแต่ใช้การประกวดเป็นเครื่องมือ” รายละเอียดของ
โครงการจงึ ประกอบด้วย

การประกวด 3 ประเภท ซ่ึงประยุกต์จาก 3 ข้ันของเกษตรทฤษฎีใหม่ ตามปรัชญาของเศรษฐกิจ
พอเพียง คอื