วิศวกรรมขนส่ง Transportation Engineering

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ช่วงเวล
2536-ปัจ
10. การจดั จุดจอดรถรับจา้ งบริเวณยา่ น 1. ลดความแออดั ของ เป็นภาระใหก้ บั รัฐบาลใน
ศนู ยก์ ลางธุรกิจ สภาพการจราจรในพ้นื ท่ี เรื่องของการจดั หา
วกิ ฤต สถานท่ีจอดรถ
การจดั พ้นื ที่ หรือช่องทางพิเศษสาํ หรับรถ 2. มลพษิ ทางอากาศลดลง
แทก็ ซ่ี รถตุก๊ ตุก๊ ฯลฯ ใหส้ ามารถจอดรอเพือ่ 3. เพ่มิ ความรวดเร็วใน
ใหบ้ ริการแก่ผคู้ นในพ้นื ท่ีท่ีมีการจราจรคบั คงั่ การเดินทางในพ้นื ท่ี
เพือ่ สนบั สนุนใหม้ ีการขบั รถยนตส์ ่วนตวั เขา้ มา ควบคุม
ในพ้นื ที่ดงั กล่าวลดลง
1. เพมิ่ ทางเลือกในการ 1. ยงั มีขอ้ จาํ กดั ของการ 2535-ปัจ
11. การจดั ท่าเทียบเรือสาธารณะเพื่อแกไ้ ข เดินทางใหก้ บั ผโู้ ดยสาร เขา้ ถึงท่าเรือ ทาํ ให้
ปัญหาจราจร 2. เพ่มิ ความรวดเร็วใน ผใู้ ชบ้ ริการไม่ไดร้ ับความ
การเดินทาง สะดวกเทา่ ที่ควร
การสญั จรทางเรือในคลองแสนแสบ และ 2. เกิดความไมส่ ะดวกอนั
ตามลาํ น้าํ เจา้ พระยาไดร้ ับการปรับปรุงเพ่อื เน่ืองมาจากการที่ตอ้ ง
เป็นทางเลือกในการเดินทางใหก้ บั ผคู้ นในเขต เปลี่ยนรูปแบบการ
กรุงเทพฯ ในโครงการ “รถต่อเรือ” เดินทางของผโู้ ดยสาร

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 331

การดาํ เนินงาน ดชั นีช้ีวดั ความสาํ เร็จของ ผลการดาํ เนินมาตรการ หน่วยงานท่ี
มาตรการ รับผดิ ชอบ
ลาดาํ เนินการ สถานะ ปฏิบตั ิใชไ้ ดไ้ ม่เตม็ ประสิทธิภาพ
จจุบนั 9 1. ความเร็วเฉล่ียท่ีเพ่มิ ข้ึนของ ไม่สามารถแกป้ ัญหาจราจรใน สจร./ตร./
การสญั จรในพ้ืนท่ีควบคุม ภาพรวมของกรุงเทพฯ ได้ กทม.
2. จาํ นวนที่ลดลงของรถยนต์
ส่วนตวั ในพ้นื ที่ควบคุม

จจุบนั 9 - ปฏิบตั ิใชไ้ ดไ้ ม่เตม็ ประสิทธิภาพ สจร./กทม./
ไม่สามารถแกป้ ัญหาจราจรใน จท.
ภาพรวมของกรุงเทพฯ ได้

ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทท่ี 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ช่วงเวล
เพิ่มทางเลือกในการ ตอ้ งใชง้ บประมาณในการ 2536-ปัจ
12. มาตรการส่งเสริมการขนส่งสาธารณะ เดินทางใหป้ ับผใู้ ชบ้ ริการ ปรับปรุงท่ีค่อนขา้ งสูง
รูปแบบอ่ืนนอกเหนือจากรถประจาํ ทาง เช่น เรือ 2536-ปัจ
และรถไฟชานเมือง ระบบขนส่งสาธารณะ 1. เพม่ิ ทางเลือกในการ ผใู้ ชบ้ ริการตอ้ งเปลี่ยน
เดินทางใหก้ บั ผเู้ ดินทาง รูปแบบการเดินทาง อยใู่ นข้นั
รูปแบบอ่ืนๆ เช่น รถไฟชานเมือง และเรือ 2. ผใู้ ชบ้ ริการไดร้ ับความ เพ่ิมข้ึน การศึกษ
ซ่ึงเป็นระบบขนส่งที่มีอยดู่ งั เดิมแต่มิได้ สะดวกสบายเพม่ิ ข้ึน
ใหบ้ ริการแก่ผโู้ ดยสารอยา่ งเตม็ ประสิทธิภาพ -
เท่าท่ีควร ถกู นาํ มาพิจารณาปรับปรุงใหม้ ี ประชาชนใหค้ วามสาํ คญั
คุณภาพการใหบ้ ริการดีข้ึนเพ่ือเป็นทางเลือกใน และเห็นประโยชนท์ ่ี
การเดินทางใหก้ บั ผโู้ ดยสาร ไดร้ ับจากระบบขนส่ง
13. มาตรการส่งเสริมการใชร้ ถแทก็ ซ่ี/รถตู้ สาธารณะพิม่ ข้ึน
ขนส่งมวลชนในการเดินทาง

ระบบขนส่งแบบ paratransit ไดร้ ับการ
ส่งเสริมใหส้ ามารถตอบสนองความตอ้ งการใน
การเดินทางและเป็นทางเลือกใหก้ บั ผโู้ ดยสารที่
ตอ้ งการความรวดเร็วในการเดินทาง โดยเฉพาะ
อยา่ งยง่ิ ในช่วงเวลาเร่งด่วน
14. การรณรงคก์ ารใหค้ วามสาํ คญั กบั ระบบ
ขนส่งสาธารณะมากกวา่ รถส่วนบุคคล

นโยบานของรัฐที่พยายามรณรงคเ์ พือ่
ปรับเปล่ียนค่านิยมของคนในสงั คมใหเ้ กิด
จิตสาํ นึก และเห็นความสาํ คญั ของการเดินทาง
ดว้ ยระบบขนส่งสาธารณะ

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบรู พา 332

การดาํ เนินงาน ดชั นีช้ีวดั ความสาํ เร็จของ ผลการดาํ เนินมาตรการ หน่วยงานท่ี
มาตรการ รับผดิ ชอบ
ลาดาํ เนินการ สถานะ ปฏิบตั ิใชไ้ ดไ้ ม่เตม็ ประสิทธิภาพ
จจุบนั 9 ปริมาณการใชร้ ถยนตส์ ่วนตวั ท่ี ไม่สามารถแกป้ ัญหาจราจรใน สจร./กทม./
ลดลง ภาพรวมของกรุงเทพฯ ได้ รฟม./จท.

จจุบนั 9 จาํ นวนท่ีลดลงของการเดินทาง ปฏิบตั ิใชไ้ ดไ้ ม่เตม็ ประสิทธิภาพ สจร./ขสมก./

ดว้ ยรถยนตส์ ่วนตวั ไม่สามารถแกป้ ัญหาจราจรใน ขส.

ภาพรวมของกรุงเทพฯ ได้

นตอน ? - ไม่ไดร้ ับการยอมรับจากประชาชน ตร./กทม./รฟ
ษา 2545
เน่ืองจากส่วนใหญย่ งั นิยมใช้ ม.

รถยนตส์ ่วนตวั อยู่

ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทท่ี 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ช่วงเวล
อยใู่ นข้นั
15. การจดั สญั ญาณไฟจราจรท่ีใหส้ ิทธิพิเศษแก่ 1. เพมิ่ ความเร็วในการ - การศึกษ
ระบบขนส่งสาธารณะ เดินทางใหก้ บั ระบบ -
ขนส่งสาธารณะ - ดาํ เนินก
การใหส้ ิทธิพิเศษแก่รถประจาํ ทาง หรือ 2. เป็นจุดดึงดูดใหผ้ ู้ ปัจจุบนั
รถราง โดยไดร้ ับสัญญาณไฟจราจรพิเศษที่ เดินทางเปล่ียนมาใช้
บริเวณทางแยก ระบบขนส่งสาธารณะ 2536-ปัจ
เพมิ่ ข้ึน
16. บริการรถรับ-ส่งนกั เรียน 1. ลดความแออดั ของ 2536-ปัจ
จดั บริการรถโดยสารสาํ หรับนกั เรียนเพอื่ การจราจรในช่วงเวลา
เร่งด่วน
เปลี่ยนวธิ ีการรับ-ส่งเดก็ นกั เรียนของผปู้ กครอง 2. เพ่มิ ความรวดเร็วใน
โดยใชร้ ถยนตส์ ่วนตวั มาใชบ้ ริการรถรับ-ส่งท่ี การเดินทางโดยรวม
ทางโรงเรียนจดั ไวส้ าํ หรับใหบ้ ริการ
17. มาตรการการใชร้ ถร่วมกนั รถรับ-ส่ง 1. ลดความแออดั ของ
พนกั งาน ลูกจา้ ง การจราจรในช่วงเวลา
เร่งด่วน
จดั บริการรถโดยสารสาํ หรับพนกั งาน ลูกจา้ ง 2. เพ่ิมความเร็วเฉลี่ยของ
เพอื่ เปล่ียนวธิ ีการเดินทางจากการใชร้ ถยนต์ การเดินทางโดยรวม
ส่วนตวั มาเป็นการเดินทางโดยใชร้ ถสวสั ดิการท่ี
ทางหน่วยงานจดั ไวใ้ ห้

18. รถบริการในหม่บู า้ นและชุมชนชานเมือง ผใู้ ชบ้ ริการซ่ึงอยใู่ น ในการเดินทางออกจาก

บริการรถรับ-ส่งผโู้ ดยสารท่ีจดั ใหบ้ ริการโดย ชุมชนไดร้ ับความสะดวก เขตพ้ืนที่ใหบ้ ริการตอ้ ง

องคก์ รในทอ้ งถิ่น ในการเดินทางเพิม่ ข้ึน ต่อรถหลายเท่ียว

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 333

การดาํ เนินงาน ดชั นีช้ีวดั ความสาํ เร็จของ หน่วยงานท่ี
มาตรการ รับผดิ ชอบ
ลาดาํ เนินการ สถานะ ผลการดาํ เนินมาตรการ
? ความเร็วเฉล่ียในการเดินทาง
นตอน ของระบบขนส่งสาธารณะที่ งบประมาณลงทุนสูง ไม่สามารถ กทม./ขสมก./
ษา 2545 เพิม่ ข้ึน จดั ระบบไดค้ รบวงจร และเกิดการ ตร./สจร./
ขดั แยง้ ในการประสานงานระหวา่ ง รฟท.
หน่วยงานท่ีรับผดิ ชอบ

การอยใู่ น 9 ความเร็วเฉล่ียของการเดินทาง ไม่ไดร้ ับการยอมรับจากประชาชน ศธ./ทุก

โดยรวมท่ีเพม่ิ ข้ึน เน่ืองจากส่วนใหญย่ งั นิยมใช้ หน่วยงาน

รถยนตส์ ่วนตวั อยู่

จจุบนั 9 ความเร็วเฉลี่ยของการเดินทาง ไม่ไดร้ ับการยอมรับจากประชาชน ทุกหน่วยงาน

โดยรวมท่ีเพิม่ ข้ึน ส่วนมาก

จจุบนั 9 จาํ นวนการเดินทางดว้ ยรถยนต์ ไม่ไดร้ ับการยอมรับจากประชาชน หน่วยงานใน

ส่วนตวั ท่ีลดลง เนื่องจากส่วนใหญย่ งั นิยมใช้ ชุมชน

รถยนตส์ ่วนตวั อยู่

ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ช่วงเวล
ดาํ เนินก
19. มาตรการ park and ride 1. ลดปริมาณการใช้ รัฐตอ้ งจดั หา/ก่อสร้าง ปัจจุบนั
การขบั รถยนตส์ ่วนตวั มาจอดในพ้ืนท่ีซ่ึงจดั รถยนตส์ ่วนตวั พ้ืนที่จอดรถไวร้ องรับ
2. ลดความแออดั ของ บริการซ่ึงตอ้ งใชเ้ งิน ดาํ เนินก
ไวใ้ ห้ จากน้นั เดินทางต่อดว้ ยบริการรถโดยสาร การจราจรในช่วงเวลา ลงทุนสูงและอาจตอ้ งทาํ ปัจจุบนั
เร่งด่วน การเวนคืนในบางพ้นื ที่
20. การควบคุมการจอดรถโดยการลอ็ คลอ้
รถยนตท์ ่ีฝ่ าฝืนดว้ ยการเขา้ ไปจอดรถในพ้ืนที่ 1. ลดจาํ นวนการใช้ -
รถยนตส์ ่วนตวั
หา้ มจอด หรือริมถนนที่หา้ มจอด จะถูกทาํ โทษ 2. ลดความแออดั ของ - 2535-ปัจ
ดว้ ยการลอ็ คลอ้ สภาพการจราจรในพ้ืนที่
วกิ ฤต 1. ผทู้ ่ีทาํ งานหรือศึกษาอยู่ 2538-ปัจ
21. การจาํ กดั ที่จอดรถบนถนน/หา้ มจอดรถใน ในสถานท่ีน้นั ๆ อาจตอ้ ง
บางเส้นทาง 1. ลดจาํ นวนการใช้ เปลี่ยนวถิ ีชีวติ หรือ
รถยนตส์ ่วนตวั รูปแบบการดาํ เนินชีวติ
กาํ หนดท่ีจอดรถริมถนน กาํ หนดเขตการจอด 2. ลดความแออดั ของ ใหม่ 2. ตอ้ งใชเ้ งินลงทุน
รถและจาํ กดั เวลาการจอดรถ สภาพการจราจรในพ้ืนที่ สูงท้งั ค่าก่อสร้างและค่า
วกิ ฤต เวนคืนท่ีดิน
22. การยา้ ยสถานท่ีศึกษาหรือสถานท่ีราชการ
ออกจากพ้นื ที่ที่เป็นศนู ยก์ ลางความเจริญ 1. ลดความแออดั ของ
สภาพการจราจรใน
ยา้ ยสถานท่ีศึกษา และสถานท่ีราชการซ่ึง บริเวณศนู ยก์ ลางเมือง
ก่อใหเ้ กิดปริมาณการจราจรจาํ นวนมากออกไป 2. เมืองมีลกั ษณะหลวม
จากพ้นื ท่ีธุรกิจหรือใกลพ้ ้นื ที่ธุรกิจออกไปอยู่ ข้ึนทาํ ใหเ้ กิดความ
บริเวณพ้นื ที่รอบนอกตวั เมือง หรือชานเมือง คล่องตวั ในการเดินทาง

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบรู พา 334

การดาํ เนินงาน ดชั นีช้ีวดั ความสาํ เร็จของ หน่วยงานท่ี
มาตรการ รับผดิ ชอบ
ลาดาํ เนินการ สถานะ ผลการดาํ เนินมาตรการ
1. จาํ นวนการเดินทางดว้ ย สจร./ขสมก./
การอยใู่ น 9 รถยนตส์ ่วนตวั ที่ลดลง ไม่ไดร้ ับการยอมรับจากประชาชน กทม.
2. ความเร็วเฉลี่ยของการเดินทาง เน่ืองจากส่วนใหญย่ งั นิยมใช้
โดยรวมที่เพม่ิ ข้ึน รถยนตส์ ่วนตวั อยู่

การอยใู่ น 9 จาํ นวนท่ีลดลงการใชร้ ถยนต์ ปฏิบตั ิใชไ้ ดไ้ ม่เตม็ ประสิทธิภาพ สจร./ตร./
ส่วนตวั ผา่ นเขา้ พ้ืนที่ควบคุม ไม่สามารถแกป้ ัญหาจราจรใน กทม.
ภาพรวมของกรุงเทพฯ ได้

จจุบนั 9 จาํ นวนท่ีลดลงการใชร้ ถยนต์ ปฏิบตั ิใชไ้ ดไ้ ม่เตม็ ประสิทธิภาพ สจร./ตร./
ส่วนตวั ผา่ นเขา้ พ้ืนท่ีควบคุม ไม่สามารถแกป้ ัญหาจราจรใน กทม.
ภาพรวมของกรุงเทพฯ ได้

จจุบนั 9 ปริมาณการจราจรในพ้ืนท่ีท่ี ปฏิบตั ิใชไ้ ดไ้ ม่เตม็ ประสิทธิภาพ สจร./ทุก

ลดลงหลงั จากมีการยา้ ย ไม่สามารถแกป้ ัญหาจราจรใน หน่วยงานที่

สาํ นกั งานออกไปแลว้ ภาพรวมของกรุงเทพฯ ได้ เกี่ยวขอ้ ง

ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ช่วงเวล
ดาํ เนินก
23. การยา้ ยสถานีรถประจาํ ทางออกจากบริเวณ 1. ลดความแออดั ของ อาจทาํ ใหต้ น้ ทุนการ ปัจจุบนั
ศูนยก์ ลางเมือง เมือง ดาํ เนินการของรถ
2. สภาพการจราจร โดยสารสูงข้ึนส่งผลทาํ เปิ ดดาํ เน
ยา้ ยสถานีรถประจาํ ทางในเมืองซ่ึงต้งั ในเขต คล่องตวั ข้ึนเน่ืองจากมี ใหค้ ่าโดยสารสูงข้ึนดว้ ย ในปัจจุบ
พ้ืนที่ธุรกิจหรือใกลพ้ ้ืนที่ธุรกิจ ใหไ้ ปต้งั อยนู่ อก การขดั จงั หวะการจราจร
เขตเมือง จากพาหนะท่ีมีขนาด อาจทาํ ใหต้ น้ ทุนของ เร่ิมดาํ เน
ใหญ่ลดลง สินคา้ สูงข้ึนส่งผลให้ ปัจจุบนั
24. การยา้ ยสถานีขนถ่ายสินคา้ ไปยงั บริเวณชาน ราคาสินคา้ สูงข้ึนดว้ ย
เมือง 1. ลดความแออดั ของ
เมือง อาจตอ้ งมีการ
การกระจายสถานีขนส่งสินคา้ จากบริเวณ 2. สภาพการจราจร เปล่ียนแปลงเชิงนโยบาย
ศูนยก์ ลางเมืองไปยงั บริเวณชานเมืองเพอ่ื ลด คล่องตวั ข้ึนเน่ืองจากมี และโครงสร้างของเมือง
ความแออดั ของยวดยาน การขดั จงั หวะการจราจร อยา่ งกวา้ งขวาง ทาํ ใหร้ ัฐ
จากพาหนะท่ีมีขนาด ตอ้ งพบกบั ปัญหาต่างๆ
25. การพฒั นาและควบคุมการใชพ้ ้นื ที่แยกเป็น ใหญ่ลดลง มากมาย
ประเภทต่างๆ (zoning)
1. สามารถควบคุม
การกาํ หนดลกั ษณะการใชป้ ระโยชนพ์ ้นื ที่ให้ ปริมาณการจราจรใน
มีความชดั เจน เพ่ือความสะดวกในการควบคุม พ้นื ท่ีต่างๆ ไดอ้ ยา่ งมี
ปริมาณการเดินทางเขา้ และออกพ้ืนท่ีต่างๆ ประสิทธิภาพ
2. สามารถวางแผนหรือ
กาํ หนดมาตรการที่
เหมาะสมกบั แตล่ ะพ้ืนท่ี
ไดด้ ียง่ิ ข้ึน

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 335

การดาํ เนินงาน ดชั นีช้ีวดั ความสาํ เร็จของ หน่วยงานที่
มาตรการ รับผดิ ชอบ
ลาดาํ เนินการ สถานะ ผลการดาํ เนินมาตรการ
ปริมาณการจราจรในพ้ืนที่ที่ สจร./บขส./
การอยใู่ น 9 ลดลงหลงั จากมีการยา้ ย ปฏิบตั ิใชไ้ ดไ้ ม่เตม็ ประสิทธิภาพ กทม.
สาํ นกั งานออกไปแลว้ ไม่สามารถแกป้ ัญหาจราจรใน
ภาพรวมของกรุงเทพฯ ได้

นินการแลว้ 9 ปริมาณการจราจรในพ้นื ที่ที่ ปฏิบตั ิใชไ้ ดไ้ ม่เตม็ ประสิทธิภาพ สจร./ขส.
บนั ลดลงหลงั จากมีการยา้ ย ไม่สามารถแกป้ ัญหาจราจรใน
สาํ นกั งานออกไปแลว้ ภาพรวมของกรุงเทพฯ ได้

นินการแลว้ ใน 9 - ปฏิบตั ิใชไ้ ดไ้ ม่เตม็ ประสิทธิภาพ สจร./กทม./
ไม่สามารถแกป้ ัญหาจราจรใน ตร./ผม.
ภาพรวมของกรุงเทพฯ ได้

ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ช่วงเวล
2536-ปัจ
26. การเหลื่อมเวลาทาํ งาน/การสลบั เวลาทาํ งาน 1. ลดความแออดั ของ -
ของหน่วยงานราชการ รัฐวสิ าหกิจ และการ การจราจรในช่วงเวลา ทาํ การศ
เปลี่ยนเวลาทาํ งานของธนาคารพาณิชย์ เร่งด่วน
2. ความเร็วในการ 2536-ปัจ
การกาํ หนดช่วงเวลาการทาํ งานเหลื่อมกนั เดินทางเพม่ิ ข้ึน
เพ่ือกระจายประมาณการเดินทางในช่วงเวลา
เร่งด่วน 1. ทาํ ใหเ้ กิดความสะดวก ใชเ้ งินลงทุนสูง
27. พฒั นาระบบควบคุมและการสงั่ การ รวดเร็วและเพม่ิ -
การจราจรอตั โนมตั ิ ประสิทธิภาพในการ
ควบคุมการจราจร
การทาํ ระบบประมวลผล และระบบขอ้ มลู 2. การเกบ็ ขอ้ มูลและ
สารสนเทศ รวมถึงเทคโนโลยอี ื่นๆ มา ประมวลผลขอ้ มูลเป็น
ผสมผสานเพื่อการควบคุมและติดตามสภาพ ระบบระเบียบดีข้ึน ส่งผล
การจราจรแบบอตั โนมตั ิ ต่อการพฒั นาในระยะยาว

28. ศึกษาและปรับปรุงระบบการเดินรถบน เพิม่ ความรวดเร็วและ
โครงข่ายถนนใหส้ อดคลอ้ งกบั ปริมาณและ ความคล่องตวั ในการ
ความตอ้ งการเดินทาง เช่น การพจิ ารณา เดินทางดว้ ยรถโดยสาร
ปรับปรุงการจดั เดินรถทางเดียว การจดั เดินรถ ประจาํ ทาง
สวนกระแสจราจรในถนนบางช่วงบางเวลา

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบรู พา 336

การดาํ เนินงาน ดชั นีช้ีวดั ความสาํ เร็จของ ผลการดาํ เนินมาตรการ หน่วยงานท่ี
มาตรการ รับผดิ ชอบ
ลาดาํ เนินการ สถานะ ปฏิบตั ิใชไ้ ดไ้ ม่เตม็ ประสิทธิภาพ
จจุบนั 9 1. การติดขดั ของสภาพ ไม่สามารถแกป้ ัญหาจราจรใน สจร./ทุก
การจราจรที่ลดลง ภาพรวมของกรุงเทพฯ ได้ หน่วยงานท่ี
2. ความเร็วเฉล่ียของการเดินทาง เกี่ยวขอ้ ง
ท่ีเพิ่มข้ึน

ศึกษา 2545 ? ประสิทธิภาพโดยรวม เช่น งบประมาณลงทุนสูง ไม่สามารถ สจร./กทม./

ความเร็วเฉลี่ยในการเดินทาง จดั ระบบไดค้ รบวงจร และเกิดการ ตร.

ความคล่องตวั ในการเดินทางท่ี ขดั แยง้ ในการประสานงานระหวา่ ง

เพ่ิมข้ึน หน่วยงานที่รับผดิ ชอบ

จจุบนั 9 ความเร็วในการเดินทางของรถ งบประมาณลงทุนสูง ไม่สามารถ สจร./ตร./

โดยสารประจาํ ทางในเสน้ ทางที่ จดั ระบบไดค้ รบวงจร และเกิดการ กทม.

ใช้ bus lanes ที่เพมิ่ ข้ึน ขดั แยง้ ในการประสานงานระหวา่ ง

หน่วยงานท่ีรับผดิ ชอบ

ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ช่วงเวล
ทาํ การศ
29. การควบคุมการครอบครองรถดว้ ยการเพิม่ 1. ทาํ ใหผ้ ใู้ ชร้ ถยนต์ 1. รัฐอาจตอ้ งมีปัญหากบั 2536
ภาษีรถยนต์ ส่วนตวั ตระหนกั ถึง บริษทั ผลิตรถยนตห์ รือ
ค่าใชจ้ ่ายท่ีแทจ้ ริงในการ ประเทศคู่คา้ อยใู่ นข้นั
กาํ หนดภาษีรถยนตใ์ นอตั ราที่สูงเพอื่ ใหร้ าคา ใชพ้ ้ืนที่ถนน 2. เงินเขา้ รัฐลดลง การศึกษ
รถยนตเ์ พ่ิมข้ึน เป็นการจาํ กดั การซ้ือขายรถยนต์ 2. เป็นแนวทางหน่ึงท่ีทาํ
แนวทางหน่ึง ใหก้ ารใชร้ ถยนตส์ ่วนตวั 1. รัฐอาจตอ้ งมีปัญหากบั ทาํ การศ
ลดลง บริษทั ผลิตรถยนตห์ รือ
30. การต้งั กองทุนจราจรและขนส่งจากภาษี ประเทศคู่คา้
น้าํ มนั 1. ทาํ ใหผ้ ใู้ ชร้ ถยนต์ 2. เงินเขา้ รัฐลดลง
ส่วนตวั ตระหนกั ถึง
การนาํ เงินรายไดจ้ ากภาษีน้าํ มนั ที่เรียกเก็ ค่าใชจ้ ่ายท่ีแทจ้ ริงในการ 1. เงินลงทุนสูง
เพ่มิ ข้ึน มาใชเ้ พอื่ พฒั นาระบบขนส่งและแกไ้ ข ใชพ้ ้ืนที่ถนน 2. อาจมีปัญหาเร่ืองการ
ปัญหาจราจรของเมือง 2. เป็นแนวทางหน่ึงที่ทาํ ปรัสานงาน
ใหก้ ารใชร้ ถยนตส์ ่วนตวั
31. การจดั ต้งั ศูนยร์ ะบบสงั่ การและควบคุม ลดลง
การจราจร
1. ทาํ ใหเ้ กิดความสะดวก
เป็นศนู ยท์ ี่ต้งั ข้ึนเพ่ืออาํ นวยความสะดวก รวดเร็วและเพ่มิ
และแกไ้ ขปัญหา รวมท้งั การควบคุมและสง่ั การ ประสิทธิภาพในการ
ร่วมมือกบั หน่วยงานอ่ืนๆ เพอื่ ใหก้ ารสญั จร ควบคุมการจราจร
เป็นไปอยา่ งราบร่ืน 2. การเกบ็ ขอ้ มลู และ
ประมวลผลขอ้ มลู เป็น
ระบบระเบียบดีข้ึน ส่งผล
ต่อการพฒั นาในระยะยาว

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 337

การดาํ เนินงาน ดชั นีช้ีวดั ความสาํ เร็จของ หน่วยงานที่
มาตรการ รับผดิ ชอบ
ลาดาํ เนินการ สถานะ ผลการดาํ เนินมาตรการ
จาํ นวนรถยนตจ์ ดทะเบียนใหม่
ศึกษาในปี r ต่อปี ท่ีลดลง ไม่ไดร้ ับการยอมรับจากประชาชน สจร./ขส.
เนื่องจากส่วนใหญย่ งั นิยมใช้
รถยนตส์ ่วนตวั อยู่

นตอน ? ปริมาณการใชน้ ้าํ มนั ท่ีลดลง สจร.
ษา

ศึกษา 2536 ? ประสิทธิภาพโดยรวม เช่น งบประมาณลงทุนสูง ไม่สามารถ สจร./กทม./

ความเร็วเฉล่ียในการเดินทาง จดั ระบบไดค้ รบวงจร และเกิดการ ตร.

ความคล่องตวั ในการเดินทางท่ี ขดั แยง้ ในการประสานงานระหวา่ ง

เพ่มิ ข้ึน หน่วยงานที่รับผดิ ชอบ

ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ช่วงเวล
2536-ปัจ
32. การติดต้งั ระบบควบคุมสญั ญาณไฟจราจร ช่วยใหก้ ารควบคุม ใชเ้ งินลงทุนสูง
เป็นพ้นื ที่ (ATC) และการติดต้งั โทรทศั นว์ งจร การจราจรบริเวณทางแยก
ปิ ด (CCTV) เป็นไปอยา่ งมี
ประสิทธิภาพ
การนาํ ระบบคอมพิวเตอร์มาใชใ้ นการ
ควบคุมสญั ญาณไฟจราจรบริเวณทางแยก
รวมท้งั การติดตามสภาพการจราจรบนถนนเส้น
ต่างๆ แบบอตั โนมตั ิ

33. สื่อสารขอ้ มลู โดยรายงานสภาพจราจรผา่ น 1. ผเู้ ดินทางสามารถ 1. เงินลงทุนสูง ดาํ เนินก
ระบบ Internet เขา้ ถึงขอ้ มูลไดส้ ะดวก 2. ระบบ Internet ยงั ไม่ ปัจจุบนั
รวดเร็ว จากที่พกั อาศยั ทว่ั ถึงในบางพ้ืนที่
ขอ้ มูลต่างๆ ท่ีจาํ เป็นต่อการเดินทางไมว่ า่ จะ 2. ผเู้ ดินทางสามารถวาง กาํ หนดเ
เป็น สภาพการจราจรบนทอ้ งถนนในขณะน้นั ๆ แผนการเดินทางได้ เงินลงทุนสูง 2545
หรือการเกิดอุบตั ิเหตุ ฯลฯ จะถูกนาํ เสนอผา่ น ล่วงหนา้ ลดปัญหา
ทางระบบอินเทอร์เน็ตเพอ่ื ใหผ้ เู้ ดินทางสามารถ การจราจรติดขดั ในบาง
นาํ ขอ้ มลู ดงั กล่าวไปใชส้ าํ หรับวางแผนการ เส้นทางได้
เดินทางลว่ งหนา้
ปริมาณการเดินทางลดลง
34. ส่งเสริมการใชร้ ะบบโทรคมนาคมเพือ่ ลด จาํ นวนยวดยานลดลง ทาํ
การเดินทางที่ไม่จาํ เป็น ใหป้ ริมาณการจราจร
ติดขดั ลดลง

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 338

การดาํ เนินงาน ดชั นีช้ีวดั ความสาํ เร็จของ ผลการดาํ เนินมาตรการ หน่วยงานท่ี
มาตรการ รับผดิ ชอบ
ลาดาํ เนินการ สถานะ งบประมาณลงทุนสูง ไม่สามารถ
จจุบนั 9 ทางแยกสามารถรองรับปริมาณ จดั ระบบไดค้ รบวงจร และเกิดการ สจร./กทม./
การจราจรไดเ้ ตม็ ความจุที่ควรจะ ขดั แยง้ ในการประสานงานระหวา่ ง ตร.
เป็ น หน่วยงานที่รับผดิ ชอบ

การแลว้ ใน 9 ประสิทธิภาพโดยรวม เช่น สจร./กทม./
ความเร็วเฉล่ียในการเดินทาง ตร.
ความคล่องตวั ในการเดินทางที่
เพมิ่ ข้ึน

เป็ นแผน ? ประสิทธิภาพโดยรวม เช่น งบประมาณลงทุนสูง ไม่สามารถ สจร./ทุก

ความเร็วเฉล่ียในการเดินทาง จดั ระบบไดค้ รบวงจร และเกิดการ หน่วยงานท่ี

ความคล่องตวั ในการเดินทางที่ ขดั แยง้ ในการประสานงานระหวา่ ง เกี่ยวขอ้ ง

เพ่ิมข้ึน หน่วยงานท่ีรับผดิ ชอบ

ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทท่ี 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

หมายเหตุ 9 หมายถึง มาตรการท่ีประสบความสาํ เร็จหรือดาํ เนินการอยู่
r หมายถึง มาตรการที่ไม่ประสบความสาํ เร็จหรือยตุ ิการดาํ เนินก
? หมายถึง มาตรการท่ียงั ไม่ไดด้ าํ เนินการหรืออยใู่ นสถานะท่ียงั ไม
กทม. - กรุงเทพมหานคร
ขส. - กรมการขนส่งทางบก
ขสมก. - องคก์ ารขนส่งมวลขน
จท. - กรมเจา้ ท่า
ตร. - สาํ นกั งานตาํ รวจแห่งชาติ
บขส. - บริษทั ขนส่ง จาํ กดั
รฟท. - การรถไฟแห่งประเทศไทย
รฟม. - การรถไฟฟ้ าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย
สจร. - สาํ นกั งานคณะกรรมการจดั ระบบการจราจรทางบก

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบรู พา 339

การไปแลว้
มแ่ น่นอน

ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทท่ี 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

ตารางท่ี 8.12 ความเหมาะสมในการนาํ มาตรการ TDM มาประยกุ ตใ์ ชใ้ นประเทศไทย

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ความเหมาะสมในการ เหตุผล
นาํ มาประยกุ ตใ์ ชก้ บั
1. การจาํ กดั ปริมาณ 1. การติดขดั ของ ผเู้ สียผลประโยชน์ สามารถกาํ หนดพ้นื ที่
การจราจรในพ้ืนท่ีท่ีอยู่ ยวดยานในชุมชน ในพ้ืนท่ีอาจ กทม. ควบคุมไดอ้ ยา่ งชดั เจน
อาศยั ลดลง ต่อตา้ น และสะดวกในการ
2. ความเร็วในการ 9 ปฏิบตั ิ
การควบคุมท่ีจอดรถบน สญั จรเพ่ิมข้ึน ผเู้ สียผลประโยชน์
ถนน การปิ ดถนน ฯลฯ เพ่ือ ในพ้นื ที่อาจ r มีความยงุ่ ยากในการ
ปรับปรุงสภาพแวดลอ้ มใน 1. การสะทอ้ น ต่อตา้ น ปฏิบตั ิ โดยเฉพาะอยา่ ง
บริเวณยา่ นท่ีอยอู่ าศยั ค่าใชจ้ ่ายท่ีแทจ้ ริง 9 ยง่ิ ในส่วนของผขู้ บั ขี่
2. เลขทะเบียนเลขคู่และเลข ของการใชพ้ ้นื ที่ 1. รัฐตอ้ งลงทุนจดั / ยวดยาน
คี่ ถนน ก่อสร้างที่จอดรถ 9
2. มีรายไดเ้ ขา้ รัฐ 2. ผเู้ สีย สามารถกาํ หนดพ้ืนท่ี
รถที่มีหมายเลขคี่จะ เพ่ิมข้ึน ผลประโยชน์อาจ ควบคุมไดอ้ ยา่ งชดั เจน
ไม่ไดร้ ับอนุญาตใหเ้ ขา้ ไป ต่อตา้ น และสะดวกในการ
ในพ้นื ท่ีควบคุมในวนั ค่ี 1. คามแออดั และ ปฏิบตั ิ
ส่วนวนั คู่จะหา้ มเฉพาะรถที่ การจราจรติดขดั ใน 1. รัฐตอ้ งลงทุนจดั /
มีหมายเลขทะเบียนเลขคู่ พ้นื ที่ควบคุม ก่อสร้างท่ีจอดรถ สามารถกาํ หนดพ้นื ที่
3. การกาํ หนดเขตควบคุม 2. ความปลอดภยั 2. ผเู้ สีย ควบคุมไดอ้ ยา่ งชดั เจน
โดยใหผ้ า่ นไดเ้ ฉพาะรถ บนทอ้ งถนน ผลประโยชน์อาจ และสะดวกในการ
โดยสารสาธารณะ การเดิน เพ่ิมข้ึน ต่อตา้ น ปฏิบตั ิ
เทา้ หรือจกั รยาน
1. ลดความแออดั
การกาํ หนดพ้นื ที่เป็นเขต และการจราจร
ต่างๆ โดยหา้ มมิใหร้ ถยนต์ ติดขดั ในพ้ืนที่
ส่วนตวั ผา่ นเขา้ ไปในพ้ืนที่ ควบคุม
ดงั กล่าว แต่อนุญาตเฉพาะ 2. เป็นการดึงดูดให้
รถขนส่งสาธารณะ การเดิน ผคู้ นเปล่ียนมาใช้
เทา้ หรือจกั รยาน ระบบขนส่ง
เท่าน้นั สาธารณะเพ่ิมข้ึน
4. การกาํ หนดเขตควบคุม
การใชร้ ถยนตใ์ นพ้ืนที่
ศูนยก์ ลางธุรกิจ

กาํ หนดใหม้ ีเขตควบคุม
รถยนตน์ งั่ ส่วนบุคคลโดยที่
รถดงั กล่าวไม่อนุญาตใหว้ ง่ิ
ในพ้ืนท่ี และกาํ หนดใหม้ ี
ระบบถนนวงแหวนสาํ หรับ
รถประจาํ ทาง คนเดิน ถนน
แทก็ ซี่ และรถรับส่งสินคา้

ที่มา: เยาวอ์ ุไร สุถิรนาถ 340 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ความเหมาะสมในการ เหตุผล
นาํ มาประยกุ ตใ์ ชก้ บั
5. การเกบ็ เงินค่าผา่ น 1. สะทอ้ น อาจเกิดการตอ่ ตา้ น ระบบโครงขา่ ยโดยรวม
เส้นทางเฉพาะแห่ง ค่าใชจ้ ่ายท่ีแทจ้ ริง จากผทู้ ่ีใชร้ ถยนต์ กทม. ยงั ไม่สมบูรณ์ การจาํ กดั
ของการใชพ้ ้นื ที่ผวิ ส่วนบุคคล การใชเ้ ส้นทางหน่ึงๆ
การต้งั ด่านเกบ็ เงินค่า ถนน r อาจส่งผลใหก้ ารจราจร
ผา่ นทางเฉพาะแห่ง เช่น ที่ 2. มีรายไดเ้ ขา้ รัฐ อาจเกิดการต่อตา้ น ติดขดั ยา้ ยไปยงั เส้นทาง
ทางเขา้ อุโมงค์ และสะพาน เพ่ิมข้ึน จากผทู้ ี่ใชร้ ถยนต์ r อื่นได้
เป็ นตน้ ลดความแออดั และ ส่วนบุคคล มีความยงุ่ ยากในการ
6. การหา้ มรถยนตเ์ ขา้ เขต การจราจรติดขดั ใน r ปฏิบตั ิ โดยเฉพาะอยา่ ง
พ้ืนที่ควบคุมตามเลขทา้ ย พ้ืนท่ีควบคุม การกาํ หนด bus ยงิ่ ในส่วนของผขู้ บั ขี่
ของทะเบียนรถ lanes ในบาง r ยวดยาน
เพิ่มความคล่องตวั เสน้ ทางอาจตอ้ งตดั
เช่น รถยนตท์ ่ีมีเลข และความรวดเร็ว หรือขดั ขวางกบั 9 ไม่สะดวกในการปฏิบตั ิ
ทะเบียนลงทา้ ยดว้ ยเลข 1,2 ในการเดินทาง กระแสจราจรอื่นๆ เน่ืองจากระบบโครงขา่ ย
หา้ มวงิ่ วนั จนั ทร์ เลข 3,4 ใหก้ บั รถโดยสาร ยงั ไม่สมบรู ณ์ ตอ้ งจดั
หา้ มวงิ่ วนั องั คาร เลข 5,6 ประจาํ ทาง ใชเ้ งินลงทุนสูง เส้นทางการเดินรถใหม่
หา้ มวงิ่ วนั พธุ เป็นตน้
7. ถนนสาํ หรับรถประจาํ 1. เพม่ิ ความ - มีเง่ือนไขในการลงทุน
ทางเท่าน้นั คล่องตวั และความ ตอ้ งใชเ้ งินลงทุนสูง ตอ้ ง
รวดเร็วในการ ส่งผลกระทบต่อชุมชน
หา้ มรถบรรทุกชนิดวงิ่ เดินทางใหก้ บั รถ เช่น การเวนคืนท่ีดิน
บนถนนบางสาย ยกเวน้ รถ โดยสารประจาํ ทาง เป็นจาํ นวนมาก
ประจาํ ทาง และการ 2. เป็นการดึงดูดให้
กาํ หนดใหม้ ีผวิ จราจร มีคนเปล่ียนมาใช้ สะดวกในการปฏิบตั ิ
สาํ หรับรถประจาํ ทาง และ รถโดยสารมากข้ึน เพราะทางด่วนเป็ น
คนเดินถนน 1. เพม่ิ ความ เสน้ ทางท่ีแยกออกมา
8. ทางวงิ่ เฉพาะรถประจาํ คล่องตวั และความ จากเส้นทางจราจรปกติ
ทาง รวดเร็วในการ อยแู่ ลว้ ดงั น้นั ผลท่ี
เดินทางใหก้ บั รถ เกิดข้ึนจากการปฏิบตั ิจึง
จดั ใหม้ ีทางวงิ่ เฉพาะรถ โดยสารประจาํ ทาง ค่อนขา้ งชดั เจน
ประจาํ ทางเทา่ น้นั โดยมี 2. เป็นการดึงดูดให้
ระดบั ของผวิ ทางวงิ่ อยใู่ น มีคนเปลี่ยนมาใช้
ระดบั เดียวกบั ถนนหรือ รถโดยสารมากข้ึน
ยกระดบั

9. การใหส้ ิทธิพิเศษรถ
ประจาํ ทางท่ีวงิ่ บนทางด่วน
โดยมีช่องทางเฉพาะ

จดั ใหร้ ถประจาํ ทาง
สามารถวง่ิ บนทางด่วนได้
รวมท้งั รถที่มีจาํ นวนผนู้ งั่ ใน
รถมาก เพอ่ื บรรเทา
การจราจรติดขดั บนทาง
ด่วนในช่วงเวลาเร่งด่วน

ท่ีมา: เยาวอ์ ุไร สุถิรนาถ

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบรู พา 341 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทท่ี 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ความเหมาะสมในการ เหตุผล
นาํ มาประยกุ ตใ์ ชก้ บั
10. การใชร้ ะบบการบริหาร 1. ผใู้ ชบ้ ริการ 1. ระบบบริหาร เป็ นมาตรการที่มี
และการจดั การระบบขนส่ง ไดร้ ับความ การจดั การมีความ กทม. ประสิทธิภาพและการ
สาธารณะ สะดวกสบายใน ซบั ซอ้ น บริหารการจดั การเป็น
การเดินทางเพม่ิ ข้ึน 2. ถา้ ระบบการ 9 ระบบที่ชดั เจน เป็น
การประสานระหวา่ ง 2. ผใู้ ชบ้ ริการ บริหารดาํ เนินการ แนวโนม้ ที่น่าจะเกิดข้ึน
ระบบขนส่งสาธารณะชนิด ประหยดั ค่าใชจ้ ่าย ท้งั ภายในองคก์ ร 9 ในอนาคต
ต่างๆ เช่น รถเมล์ รถไฟฟ้ า ในการเดินทาง เดียวกนั หรือ
การปรับปรุงค่าโดยสาร ไดม้ ากข้ึน ระหวา่ งองคก์ รไม่ r สามารถปฏิบตั ิไดท้ นั ที่
และการปรับปรุงเส้นทาง มีประสิทธิภาพ แต่ติดขดั ดา้ น
เดินรถ 1. ผใู้ ชบ้ ริการ อาจประสบกบั 9 งบประมาณ
สามารถเขา้ ถึง ภาวะขาดทุนได้
11. การขยายจาํ นวนเท่ียว บริการไดอ้ ยา่ ง รัฐตอ้ งเพ่ิม ไม่สอดคลอ้ งกบั
และเสน้ ทางการใหบ้ ริการ สะดวกและรวดเร็ว งบประมาณในการ พฤติกรรมการใชร้ ถของ
ข้ึน ดาํ เนินการดา้ น คนกรุงเทพฯ
เพิม่ จาํ นวนเส้นทางและ 2. มีรายไดเ้ ขา้ รัฐ ต่างๆ เพม่ิ ข้ึน
จาํ นวนเท่ียวบริการ เพื่อจูง มากข้ึน เป็ นรูปแบบการขนส่งที่
ใจใหม้ าใชบ้ ริการมากข้ึน ลดความแออดั และ รัฐตอ้ งจดั หา/ สามารถแกไ้ ขปัญหาได้
และสามารถรับผโู้ ดยสาร สภาพการจราจร ก่อสร้างพ้ืนที่จอด อยา่ งแทจ้ ริงถา้ โครงข่าย
ไดม้ ากข้ึนดว้ ย ติดขดั ในช่วงเวลา รถไวร้ องรับบริการ และเส้นทางไดร้ ับการ
12. การจอดรถในที่จอด เร่งด่วน ซ่ึงตอ้ งใชเ้ งิน ก่อสร้างและเชื่อมโยง
และเดินทางต่อดว้ ยระบบ ลงทุนสูงและอาจ อยา่ งสมบรู ณ์
ขนส่งสาธารณะ 1. เพิ่มความ ตอ้ งทาํ การเวนคืน
รวดเร็วในการ ในบางพ้นื ที่
จดั ใหม้ ีที่จอดรถที่สถานี เดินทาง 1. ใชเ้ งินลงทุนสูง
ขนส่งบริเวณรอบนอกเขต 2. ลดอุบตั ิเหตุใน 2. ระยะเวลาคืนทุน
พ้นื ที่ธุรกิจ และเดินทางต่อ การสญั จร มีระยะเวลานาน
ดว้ ยระบบขนส่งสาธารณะ 3. ผใู้ ชบ้ ริการ
13. การส่งเสริมและพฒั นา ไดร้ ับความ
ระบบขนส่งรูปแบบราง สะดวกสบายมาก
ข้ึน
ระบบขนส่งรูปแบบราง
ไดร้ ับการปรับปรุงท้งั ดา้ น
คุณภาพการใหบ้ ริการและ
ประสิทธิภาพการใหบ้ ริการ
เพอื่ สนบั สนุนการเดินทาง
ดว้ ยระบบขนส่งมวลชน
โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ การ
เดินทางในเขตเมือง และ
รอบเมือง

ท่ีมา: เยาวอ์ ุไร สุถิรนาถ 342 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบรู พา

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ความเหมาะสมในการ เหตุผล
นาํ มาประยกุ ตใ์ ชก้ บั
14. การสนบั สนุนการ 1. ลดความแออดั 1. ถา้ ไม่มีการ ไม่สอดคลอ้ งกบั
เดินทางดว้ ยการเดินและ ของการจราจรบน ควบคุมการใช้ กทม. พฤติกรรมของคน
จกั รยาน ทอ้ งถนน รถยนตส์ ่วนตวั กรุงเทพฯ และเง่ือน
2. ลดมลพษิ ทาง อยา่ งเขม้ งวดอาจ 9 ทางดา้ นสภาพอากาศที่
เป็ นการเดินทางโดยไม่ อากาศ เกิดอุบตั ิเหตุแก่คน ร้อนช้ืน
ใชย้ านพาหนะที่ไดร้ ับการ เดินเทา้ /ผขู้ ่ีจกั รยาน r
สนบั สนุนโดยการปรับ เป็นจุดท่ีใชด้ ึงดูด ได้ ตอ้ งใชง้ บประมาณสูง
สภาพแวดลอ้ มของเมืองให้ และจงู ใจใหม้ ีผหู้ นั 2. รัฐตอ้ งลงทุนใน 9 ควรใชร้ ถท่ีอยใู่ น
สอดคลอ้ งกบั การเดินทาง มาใชร้ ถโดยสาร ส่วนของระบบ ปัจจุบนั อยา่ งมี
ดงั กล่าว เช่น การจดั เพิม่ ข้ึน สาธารณูปโภค ประสิทธิภาพสูงสุด แต่
ช่องทางสาํ หรับการเดินและ ใหเ้ นน้ ท่ีการปรับปรุง
ขบั ข่ีจกั รยานโดยเฉพาะ 1. ทาํ ใหเ้ มืองมี ใชเ้ งินลงทุนสูง คุณภาพการใหบ้ ริการ
เป็ นตน้ สภาพแวดลอ้ มท่ี แทน
15. การปรับปรุงและ น่าอยยู่ งิ่ ข้ึน -
พฒั นาการใหบ้ ริการรถ 2. ลดมลพษิ ทาง -
โดยสารประจาํ ทางรูปแบบ อากาศ
ต่างๆ 3. ผคู้ นในชุมชนมี
สุขภาพจิตดีข้ึน
การพฒั นารถโดยสาร คุณภาพชีวติ ดีข้ึน
ประจาํ ทางรูปแบบตา่ งๆ
เช่น รถประจาํ ทางแบบพว่ ง
รถประจาํ ทาง 2 ช้นั รถ
ประจาํ ทางความจุพเิ ศษ รถ
ประจาํ ทางแบบราง ฯลฯ
เพื่อใหบ้ ริการแก่ผโู้ ดยสาร
16. การพฒั นาระบบขนส่ง
แบบยง่ั ยนื เพ่ือเก้ือหนุนการ
อนุรักษส์ ่ิงแวดลอ้ มของ
เมือง

เป็ นนโยบายที่ภาครัฐใน
หลายๆ ประเทศพยายาม
ผลกั ดนั แนวคิดที่วา่ น้ีเพือ่
ปรับปรุงสภาพแวดลอ้ ม
ของเมือง มาตรการที่สาํ คญั
ไดแ้ ก่ การจาํ กดั การเดินทาง
การปรับปรุงระบบขนส่ง
มวลชนใหม้ ีประสิทธิภาพ
สูง เป็นตน้

ที่มา: เยาวอ์ ุไร สุถิรนาถ 343 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบรู พา

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ความเหมาะสมในการ เหตุผล
นาํ มาประยกุ ตใ์ ชก้ บั
17. การจดั บริการขนส่ง เป็ นจุดดึงดูดและ รัฐตอ้ งเสียเงิน มีปัญหาดา้ น
สาธารณะโดยไม่เกบ็ คา่ จูงใจใหม้ ีผหู้ นั มา ลงทุนสูง กทม. งบประมาณ
โดยสาร ใชร้ ะบบขนส่ง
สาธารณะเพมิ่ ข้ึน รัฐตอ้ งลงทุนก่อน r
ใหบ้ ริการการขนส่งฟรี ในบางส่วน
เพ่ือจงู ใจใหเ้ ปล่ียนวธิ ีการ เพอ่ื จงู ใจให้ r รถร่วมบริการมีคุณภาพ
เดินทางจากการใชร้ ถยนต์ ภาคเอกชนเขา้ รัฐตอ้ งลงทุนก่อน ในการใหบ้ ริการต่าํ แล
นง่ั ส่วนตวั มาเป็นการขนส่ง มาร่วมดาํ เนินการ ในบางส่วน เอาเปรียบภาครัฐ ไม่มี
สาธารณะแทน และจดั บริการที่มี มาตรฐานในการ
ประสิทธิภาพ - ใหบ้ ริการท่ีดีพอ
18. การจดั เส้นทางเดินรถ ใหก้ บั ผใู้ ชบ้ ริการ
ประจาํ ทางท่ีรับประกนั การ r รถร่วมบริการมีคุณภาพ
ขาดทุนจากการดาํ เนินงาน เพือ่ จงู ใจให้ ในการใหบ้ ริการต่าํ แล
ภาคเอกชนเขา้ เอาเปรียบภาครัฐ ไม่มี
การจดั เส้นทางเดินรถ มาร่วมดาํ เนินการ มาตรฐานในการ
เพ่ือจูงใจกลุ่มผใู้ หบ้ ริการให้ และจดั บริการท่ีมี ใหบ้ ริการท่ีดีพอ
สามารถจดั บริการไดอ้ ยา่ ง ประสิทธิภาพ
เตม็ ประสิทธิภาพโดยมนั่ ใจ ใหก้ บั ผใู้ ชบ้ ริการ 9 สามารถดาํ เนินการได้
ไดว้ า่ เส้นทางท่ีใหบ้ ริการ
น้นั จะก่อใหเ้ กิดผลกาํ ไรแก่ 1. ลดจาํ นวนการ ทนั ที มีความสะดวกใน
บริษทั แน่นอน ใชร้ ถยนตส์ ่วนตวั การปฏิบตั ิ แต่รัฐตอ้ งเขา้
ทาํ ใหป้ ริมาณ ไปช้ีแนะแนวทางปฏิบตั ิ
19. การใหค้ วามช่วยเหลือ การจราจรคล่องตวั และส่งเสริม
ดา้ นต่างๆ แก่ผปู้ ระกอบการ มากข้ึน ความ ประชาสมั พนั ธ์
เดินรถ แออดั บนทอ้ งถนน
ลดลง
ปรับปรุงระบบบริการ 2. ใชเ้ งินลงทุนต่าํ
และจาํ นวนเท่ียวของการ คืนทุนเร็ว
ขนส่งสาธารณะและให้
ความช่วยเหลือต่อบริษทั
ขนส่งสาธารณะโดยรัฐบาล
ดว้ ยการใหเ้ งินอุดหนุน การ
คิดดอกเบ้ียเงินกใู้ นอตั ราท่ี
ถูก และอื่นๆ

20. การเดินทางโดยใชร้ ถ
ร่วมกนั (van pool)

การโดยสารรถร่วมกนั
เป็ นรูปแบบหน่ึงของการใช้
รถร่วมกนั โดยปกติ
ประกอบดว้ ยผโู้ ดยสาร 8
ถึง 15 คน อาศยั อยใู่ นเมือง
ปริมณฑลเดียวกนั

ท่ีมา: เยาวอ์ ุไร สุถิรนาถ

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 344 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ความเหมาะสมในการ เหตุผล
- นาํ มาประยกุ ตใ์ ชก้ บั
21. การใชร้ ถยนตร์ ่วมกนั 1. ลดจาํ นวนการ สามารถดาํ เนินการได้
(car pool) ใชร้ ถยนตส์ ่วน - กทม. ทนั ที มีความสะดวกใน
บุคคลทาํ ให้ การปฏิบตั ิ แต่รัฐตอ้ งเขา้
การใชร้ ถยนตร์ ่วมกนั ปริมาณการจราจร รัฐตอ้ งลงทุนใน 9 ไปช้ีแนะแนวทางปฏิบตั ิ
โดยมีผเู้ ดินทางร่วมต้งั แต่ 2 คล่องตวั มากข้ึน ส่วนที่เกี่ยวกบั การ และส่งเสริม
คนข้ึนไปเพ่อื เดินทางไป ความแออดั บน ติดต้งั มิเตอร์ ประชาสมั พนั ธ์
ทาํ งานในสถานที่เดียวกนั ทอ้ งถนนลดลง
หรือสมาชิกแต่ละคนอาศยั 2. ใชเ้ งินลงทุนต่าํ r ไม่สอดคลอ้ งกบั ค่านิยม
อยใู่ นเมืองเดียวกนั แกต่ คืนทุนเร็ว ของคนกรุงเทพฯ
ทาํ งานในหน่วยงานตา่ งกนั 1. ลดความแออดั เนื่องจากไม่เช่ือถือใน
22. บริการรถประจาํ ทาง ของการจราจรใน บริการของ ขสมก. มาก
สาํ หรับนกั เรียน รถรับ-ส่ง ช่วงเวลาเร่งด่วน นกั
นกั เรียน 2. เพมิ่ ความ
รวดเร็วในการ r ไม่สอดคลอ้ งกบั
จดั บริการรถประจาํ ทาง เดินทางโดยรวม พฤติกรรมของคน
รูปแบบพเิ ศษสาํ หรับ กรุงเทพฯ ตอ้ งการการ
นกั เรียนเพื่อเปล่ียนวธิ ีการ 1. ลดจาํ นวนการ ควบคุมท่ีมี
รับส่งนกั เรียนจากการใช้ ใชร้ ถยนตส์ ่วนตวั ประสิทธิภาพ
รถยนตส์ ่วนตวั มาเป็นการ 2. ลดความแออดั
ใชบ้ ริการรถโดยสารประจาํ ของสภาพ
ทาง การจราจรในพ้ืนท่ี
23. การเกบ็ คา่ จอดรถบน วกิ ฤต
ถนนโดยใชม้ ิเตอร์ 3. มีรายไดเ้ ขา้ รัฐ
เพมิ่ มากข้ึน
เพื่อควบคุมการจอดรถ
ท้งั ภายในและบริเวณ
โดยรอบท่ีเป็นศนู ยก์ ลาง
กิจกรรม เช่น ศูนยก์ ารคา้
ยา่ นธุรกิจ โดยการติดต้งั
มิเตอร์คิดค่าบริการ ทาํ ให้
สามารถควบคุมระยะเวลา
การจอดรถและทาํ ใหร้ ัฐมี
รายไดจ้ ากคา่ ธรรมเนียม
ดงั กล่าว

ท่ีมา: เยาวอ์ ุไร สุถิรนาถ 345 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา

บทท่ี 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ความเหมาะสมในการ เหตุผล
รัฐตอ้ งลงทุน/ นาํ มาประยกุ ตใ์ ชก้ บั มีปัญหาในการจดั หา
24. การควบคุมการจอดรถ 1. ลดความแออดั จดั หา และก่อสร้าง สถานที่จอดรถ
ในยา่ นธุรกิจ ของสภาพ พ้ืนที่จอดรถ กทม.
การจราจรในพ้ืนที่ ไม่สอดคลอ้ งกบั
ใหค้ วามสะดวกในการ ควบคุม - r พฤติกรรมคนกรุงเทพฯ
จอดรถแก่นกั ท่องเท่ียวและ 2. การใชร้ ถยนต์
การจอดรถในช่วงเวลาส้นั ๆ ส่วนบุคคลในพ้นื ท่ี 1. เกิดความยงุ่ ยาก r ตอ้ งการการควบคุมท่ี
ส่วนผทู้ ี่อาศยั ในเขตธุรกิจ ควบคุมลดลง ในการคาํ นวณ รัดกมุ และเขม้ งวด เป็น
ควรมีที่จอดรถเพอื่ การจอด อตั ราค่าธรรมเนียม r มาตรการท่ีตอ้ งการ
รถเป็นเวลานาน โดยเฉพาะ 1. ลดความแออดั 2. อาจเกิดการ ความเขม้ งวดในการ
อยา่ งยง่ิ สาํ หรับผทู้ ี่ทาํ งาน ของสภาพ ต่อตา้ นจากผใู้ ช้ 9 บงั คบั ใชส้ ูง
ในเขตธุรกิจ ควรจดั ใหม้ ีท่ี การจราจรในพ้ืนที่ รถยนตส์ ่วนบุคคล
จอดรถรอบๆ นอกเขตธุรกิจ ควบคุม สามารถดาํ เนินการได้
2. การใชร้ ถยนต์ อาจเกิดการต่อตา้ น ทนั ที สะดวกในการ
25. การจาํ กดั ท่ีจอดรถใน ส่วนบุคคลในพ้ืนที่ จากผใู้ ชร้ ถยนต์ ปฏิบตั ิ และบงั คบั ใช้
ยา่ นที่อยอู่ าศยั ควบคุมลดลง ส่วนบุคคล

จาํ กดั การจอดรถบน 1. ลดจาํ นวนการ
ถนนเพอ่ื ลดสภาพ ใชร้ ถยนตส์ ่วน
การจราจรติดขดั ซ่ึงเป็นผล บุคคล
มาจากการใชถ้ นนภายใน 2. ลดความแออดั
ยา่ นที่อยอู่ าศยั เพ่อื การ ของสภาพ
เดินทางไปทาํ งาน หรือ การจราจรในพ้ืนที่
ติดต่อธุรกิจการคา้ วกิ ฤต
3. มีรายไดเ้ ขา้ รัฐ
26. การเกบ็ ค่าธรรมเนียม เพม่ิ มากข้ึน
การจอดรถตามช่วงเวลาท่ี
จอด หรือตามเขตพ้นื ท่ีท่ี 1. การใชร้ ถยนต์
จอด ส่วนบุคคลลดลง
2. มีรายไดเ้ ขา้ รัฐ
กาํ หนดใหม้ ีการเกบ็ เพิม่ ข้ึน
ค่าธรรมเนียมในอตั ราต่ํ
สาํ หรับรถท่ีจอดในช่วงเวลา
ส้นั ๆ และเรียกเกบ็ ในอตั รา
ท่ีสูงสาํ หรับการจอดรถเป็น
เวลานาน เพ่อื จาํ กดั การจอด
รถของผเู้ ดินทางเพอ่ื มา
ทาํ งานในพ้ืนท่ีน้นั ๆ
27. การเกบ็ ภาษีค่าที่จอดรถ

กาํ หนดใหม้ ีภาษีเก่ียวกบั
การจอดรถทุกประเภทและ
นาํ เงินในส่วนน้ีไปพฒั นา
ระบบขนส่งสาธารณะและ
แกไ้ ขปัญหาการจราจร
ติดขดั

ท่ีมา: เยาวอ์ ุไร สุถิรนาถ

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 346 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ความเหมาะสมในการ เหตุผล
นาํ มาประยกุ ตใ์ ชก้ บั
28. การเกบ็ ค่าธรรมเนียมที่ 1. การใชร้ ถยนต์ อาจเกิดการตอ่ ตา้ น สามารถดาํ เนินการได้
จอดรถยนตน์ ง่ั ส่วนบุคคล ส่วนบุคคลลดลง จากผใู้ ชร้ ถยนต์ กทม. ทนั ที สะดวกในการ
2. มีรายไดเ้ ขา้ รัฐ ส่วนบุคคล ปฏิบตั ิ และบงั คบั ใช้
ควบคุมค่าธรรมเนียม เพม่ิ ข้ึน 9
เกี่ยวกบั ท่ีจอดรถยนต์ 1. รัฐตอ้ งจดั หา/ ไม่สอดคลอ้ งกบั
ส่วนตวั เพ่ือควบคุมอุปสงค์ 1. ลดการใช้ ลงทุนก่อสร้างที่ r พฤติกรรมการใชร้ ถของ
และอุปทานของการจอดรถ รถยนตส์ ่วนบุคคล จอดรถ คนกรุงเทพฯ
ในเขตเมือง 2. รัฐตอ้ งจดั หา r
29. การกาํ หนดท่ีจอดรถไว้ 2. ลดความแออดั ระบบขนส่งเพือ่ ไม่สอดคลอ้ งกบั
บริเวณชานเมืองเพอื่ ต่อรถ ของการจราจรใน รองรับการเดินทาง 9 พฤติกรรมการใชร้ ถของ
ประจาํ ทางเขา้ มาในตวั เมือง เขตเมือง ต่อจากท่ีจอดรถ คนกรุงเทพฯ

กาํ หนดใหม้ ีรถขนส่ง 1. ลดการใช้ รัฐตอ้ งจดั หา/ สามารถดาํ เนินการได้
สาธารณะวง่ิ ใหบ้ ริการถึงท่ี รถยนตส์ ่วนบุคคล ลงทุนก่อสร้างที่ ทนั ที สะดวกในการ
จอดรถท่ีอยหู่ ่างไกลเพือ่ 2. เป็นการจงู ใจให้ จอดรถ ปฏิบตั ิ และบงั คบั ใช้
แกไ้ ขปัญหาท่ีจอดรถและ ผคู้ นเปล่ียนมาใช้
ลดปริมาณการเดินทาง บริการรถร่วม ตอ้ งออกกฎหมาย
เพิม่ ข้ึน ควบคุมการ
30. การใหบ้ ริการพ้ืนท่ีจอด ก่อสร้างอาคารทาํ
รถสาํ หรับผใู้ ชบ้ ริการรถ 1. การใชร้ ถยนต์ ใหอ้ าจมีปัญหากบั
ร่วมเท่าน้นั ส่วนบุคคลลดลง หลายฝ่ ายที่
2. ความแออดั / เกี่ยวขอ้ ง
กาํ หนดใหม้ ีที่จอดรถ การจราจรติดขดั
สาํ หรับผเู้ ดินทางที่ใชร้ ถ ลดลง
ร่วมกนั โดยไมเ่ กบ็
ค่าธรรมเนียม

31. การควบคุมปริมาณท่ี
จอดรถในอาคารหรือ
โดยรอบอาคารสาํ นกั งาน
ต่างๆ

สนบั สนุนการใชร้ ะบบ
ขนส่งสาธารณะมากกวา่
การใชร้ ถยนตน์ งั่ ส่วนบุคคล
ดว้ ยการควบคุมปริมาณท่ี
จอดรถ เช่น จาํ กดั จาํ นวนที่
จอดรถ หรือการกาํ หนดให้
อาคารท่ีสร้างใหม่ไมต่ อ้ งมี
ที่จอดรถภายในหรือ
โดยรอบบริเวณอาคาร

ท่ีมา: เยาวอ์ ุไร สุถิรนาถ 347 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบรู พา

บทท่ี 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ความเหมาะสมในการ เหตุผล
นาํ มาประยกุ ตใ์ ชก้ บั
32. การสร้างเมืองใหม่ 1. สามารถควบคุม ลงทุนสูง ใช้ ตอ้ งอาศยั ความร่วมมือ
พฒั นาเมืองบริวารที่มีสิ่ง และจาํ กดั การใช้ ระยะเวลานานใน กทม. จากทุกฝ่ ายท่ีเก่ียวขอ้ ง มี
รถยนตส์ ่วนบุคคล การคืนทุน ความซบั ซอ้ นในการ
อาํ นวยความสะดวก และ ไดอ้ ยา่ งสมบูรณ์ r ดาํ เนินงานสูง ใช้
ระบบสาธารณูปโภค 2. สามารถควบคุม - งบประมาณสูง
สาธารณูปการครบถว้ นเพื่อ และกาํ หนด
ลดปริมาณการเดินทางท่ีไม่ รูปแบบการ เส่ียงต่อผลผลิต 9 สามารถดาํ เนินการได้
จาํ เป็น เดินทางไดอ้ ยา่ ง หรือผล
เหมาะสม ประกอบการตอ่ ทนั ที สะดวกในการ
33. การกาํ หนดพ้นื ที่ 1. ลดอุบตั ิเหตุ เดือนที่ลดลงถา้ มี ปฏิบตั ิ และบงั คบั ใช้ แต่
ควบคุมความเร็ว 2. ทาํ ใหผ้ ใู้ ช้ การบริหารจดั การ ตอ้ งมีความเขม้ งวดใน
รถยนตส์ ่วนบุคคล ท่ีไม่ถูกตอ้ ง การบงั คบั ใชม้ าตรการ
ความเร็วท่ีใชใ้ นการ ตระหนกั ถึงผู้ -
สญั จรจะถูกควบคุมไวท้ ี่ เดินทางกลุ่มอ่ืนๆ 9 สามารถปฏิบตั ิไดท้ นั ที
ระดบั หน่ึง เพ่ือลดการใช้ มากข้ึน
พลงั งาน และอุบตั ิเหตุใน แต่ตอ้ งข้ึนอยกู่ บั ความ
พ้ืนท่ีท่ีกาํ หนด โดยเฉพาะ 1. ช่วยใหเ้ กิดการ สมคั รใจและนโยบาย
อยา่ งยงิ่ ในเขตท่ีพกั อาศยั เดินทางลดลง ของหน่วยงานเป็ น
34. การลดวนั ทาํ งานตอ่ 2. ความแออดั ของ สาํ คญั
สปั ดาห์ ยวดยานในช่วง
เร่งด่วนลดลง 9 สามารถปฏิบตั ิไดท้ นั ที
การกาํ หนดวนั ทาํ งานให้
เหลือเพยี ง 4 วนั ต่อสปั ดาห์ 1. ความแออดั ของ แต่ตอ้ งข้ึนอยกู่ บั ความ
แต่มีชว่ั โมงทาํ งานเพมิ่ ข้ึน ยวดยานบนทอ้ ง สมคั รใจและนโยบาย
เช่น จาก 8 ชว่ั โมงต่อวนั ถนนในช่วง ของหน่วยงานเป็ น
เป็น 10 ชว่ั โมงต่อวนั เร่งด่วนลดลง สาํ คญั
35. การทาํ งานแบบยดื หยนุ่ 2. ความเร็วในการ
เวลา เดินทางเพม่ิ ข้ึน

อนุญาตใหพ้ นกั งานใน
หน่วยงานมีความยดื หยนุ่ ใน
การแบ่งชวั่ โมงทาํ งานใน
หน่ึงสปั ดาห์ โดยปกติจะให้
สิทธิพนกั งานเลือกเวลาเริ่ม
งาน เลิกงานดว้ ยตวั เอง
ภายใตเ้ ง่ือนไขท่ีไดก้ าํ หนด
ไวล้ ่วงหนา้

ที่มา: เยาวอ์ ุไร สุถิรนาถ 348 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ความเหมาะสมในการ เหตุผล
นาํ มาประยกุ ตใ์ ชก้ บั
36. การจาํ กดั การใชร้ ถยนต์ เป็นจุดดึงดูดใหค้ น รัฐตอ้ งลงทุน ไม่สอดคลอ้ งกบั
ส่วนบุคคลบริเวณศนู ยก์ ลาง เห็นความสาํ คญั ก่อสร้างระบบ กทม. พฤติกรรมของคน
เมืองและจดั องคป์ ระกอบ ของการเดินทาง สาธารณูปโภค กรุงเทพฯ และสภาพ
ต่างๆ ท่ีเอ้ือต่อการเดินเทา้ และเปล่ียนมาใช้ (ทางเดินเทา้ ) r อากาศของประเทศไทย
รูปแบบการ
เพือ่ ทาํ สภาพแวดลอ้ ม เดินทางประเภท 1. รัฐอาจตอ้ งมี r ดาํ เนินการไดท้ นั ที แต่
ต่างๆ ภายในเขตเมืองช้นั ใน อื่นเพมิ่ ข้ึน ปัญหากบั บริษทั อาจก่อใหเ้ กิดแรงตา้ น
ใหเ้ ก้ือหนุนต่อการเดินทาง ผลิตรถยนตห์ รือ 9 จากประชาชนเป็นอยา่ ง
ที่ไม่ตอ้ งใชย้ านพาหนะ 1. ทาํ ใหผ้ ใู้ ช้ ประเทศคู่คา้ มาก
37. การเพ่ิมภาษีน้าํ มนั รถยนตส่วนบุคคล 2. เงินเขา้ รัฐลดลง r
เช้ือเพลิงและอะไหล่ ตระหนกั ถึง มีความสะดวกในการ
ค่าใชจ้ ่ายท่ีแทจ้ ริง รัฐตอ้ งเสียเงิน ปฏิบตั ิ และสามารถ
การนาํ ภาษีน้าํ มนั และ ของการใชพ้ ้นื ผวิ ลงทุนสูง ดาํ เนินการไดท้ นั ที
อะไหล่รถไปรวมกบั ถนน ยกเวน้ การใหใ้ ชบ้ ริการ
ค่าใชจ้ ่ายในการซ้ือรถ และ 2. เป็นแนวทาง ผใู้ ชบ้ ริการบาง ฟรี เนื่องจากใช้
กาํ หนดใหม้ ีอตั ราสูงข้ึนเพ่อื หน่ึงที่ทาํ ใหเ้ กิด กลุ่มท่ีไม่เขา้ ใจการ งบประมาณท่ีค่อนขา้ ง
จาํ กดั การใชร้ ถยนตส์ ่วน การใชร้ ถยนตส์ ่วน ทาํ งานของระบบ สูง
บุคคล บุคคลลดลง อาจไม่ยอมรับ
เป็ นจุดดึงดูดและ ไม่สอดคลอ้ งกบั
38. การปฏิรูปค่าโดยสาร จูงใจใหม้ ีผหู้ นั มา พฤติกรรมของคนใน
การขนส่ง ใชร้ ะบบขนส่ง ชุมชน
สาธารณะเพม่ิ ข้ึน
การกระตุน้ แรงจงู ใจใน
เร่ืองราคาค่าโดยสารเพื่อ 1. ลดความยงุ่ ยาก
สนบั สนุนการใชร้ ะบบ ในข้นั ตอนการ
ขนส่งสาธารณะดว้ ย ชาํ ระค่าโดยสาร
มาตรการต่างๆ เช่น การลด 2. เป็นจุดดึงดูด
ราคาค่าโดยสาร หรือการไม่ และจงู ใจใหม้ ีผหู้ นั
คิดค่าบริการ เป็นตน้ มาใชร้ ะบบขนส่ง
39. การใชต้ วั๋ พิเศษโดยหกั สาธารณะเพม่ิ ข้ึน
ค่าตว๋ั จากบญั ชีเงินเดือน

ส่งเสริมการใชบ้ ริการรถ
โดยสารประจาํ ทางโดยใช้
ตว๋ั พเิ ศษซ่ึงสามารถซ้ือหา
ไดส้ ะดวกโดยการหกั เงิน
ในบญั ชีเงินเดือน

ท่ีมา: เยาวอ์ ุไร สุถิรนาถ 349 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา

บทท่ี 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

มาตรการ ขอ้ ดี ขอ้ เสีย ความเหมาะสมในการ เหตุผล
นาํ มาประยกุ ตใ์ ชก้ บั
40. ตวั๋ โดยสารร่วม 1. ลดความยงุ่ ยาก 1. รัฐตอ้ งลงทุนใน มีความสะดวกในการ
การใชร้ ะบบตวั๋ และการ ในข้นั ตอนการ เร่ืองของการ กทม. ปฏิบตั ิ และสามารถ
ชาํ ระค่าโดยสาร จดั พิมพต์ วั๋ ดาํ เนินการไดท้ นั ที แต่
ชาํ ระค่าโดยสารที่ไม่ 2. เป็นจุดดึงดูด 2. ถา้ การ 9 ตอ้ งมีการจดั การดา้ น
ซบั ซอ้ น เช่น ตวั๋ โดยสาร และจงู ใจใหม้ ีผหู้ นั ดาํ เนินการไม่ดีอาจ การเงินระหวา่ ง
ร่วม ท่ีผโู้ ดยสารสามารถใช้ มาใชร้ ะบบขนส่ง ขาดทุนได้ หน่วยงานที่เกี่ยวขอ้ ง
ตว๋ั ดงั กล่าวร่วมกบั การ สาธารณะเพ่มิ ข้ึน อยา่ งมีประสิทธิภาพ
โดยสารรถคนั อ่ืนได้ หรือ 3. เพ่มิ ความ เน่ืองจากมีความ
ใชบ้ ริการระบบขนส่ง สะดวกใหก้ บั ซบั ซอ้ นในการปฏิบตั ิ
สาธารณะตา่ งประเภทกนั ผใู้ ชบ้ ริการ สูง
ได้

ที่มา: เยาวอ์ ุไร สุถิรนาถ

หมายเหตุ 9 หมายถึง มาตรการที่ควรนาํ มาประยกุ ตใ์ ชใ้ นกทม.
r หมายถึง มาตรการที่ไม่ควรนาํ มาประยกุ ตใ์ ชใ้ นกทม.

8.7. การจดั การการจราจร (Traffic management)
การแกไ้ ขปัญหาจราจรอีกแนวทางหน่ึง ไดแ้ ก่ แนวทางท่ีเน้นการปรับปรุงองคป์ ระกอบ

รองรับความตอ้ งการเดินทาง วิธีการที่กล่าวถึงน้ี ไดแ้ ก่ การจดั การการจราจร (Traffic management)
โดยมีรายละเอียดดงั ต่อไปน้ี

8.7.1. ความหมายของการจดั การการจราจร
การจดั การการจราจร (Traffic management) หมายถึง แนวทางแกไ้ ขปัญหาจราจรที่มุ่งเนน้

การเพ่ิมศกั ยภาพในการเคล่ือนตวั ของกระแสจราจร และการปรับปรุงสภาพการจราจร โดยการใช้
พ้นื ผวิ จราจรท่ีมีอยเู่ ดิมใหเ้ กิดประโยชน์สูงสุด ดว้ ยการเพ่ิมความจุ หรือความสามารถในการรองรับ
ปริมาณการจราจรของถนน โดยหลีกเลี่ยงการก่อสร้างขนาดใหญ่ อาทิเช่น การก่อสร้าง หรือตดั
ถนนเส้นใหม่ (ยอดพล ธนาบริบูรณ์, 2542) ท้งั น้ี การจดั การการจราจร จะเนน้ ไปที่องคป์ ระกอบ
รองรับการเดินทาง (Supply side consideration) แทนการมุ่งเนน้ การควบคุมความตอ้ งการเดินทาง
ตามที่ไดก้ ล่าวถึง

8.7.2. วตั ถุประสงค์ของการนํามาตรการการจดั การการจราจรไปประยกุ ต์ใช้
• เพ่ือเพ่ิมความปลอดภยั และความสะดวกใหก้ บั ผขู้ บั ขี่ยวดยาน คนเดินเทา้ และผทู้ ่ีมี
กิจกรรมที่เกี่ยวขอ้ งกบั การใชร้ ถใชถ้ นน
• เพอื่ พฒั นาถนนใหม้ ีลกั ษณะเฉพาะท่ีดึงดูดสายตาแก่ผพู้ บเห็น

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบรู พา 350 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

• เพ่ือสนับสนุนให้มีการใช้รูปแบบการเดินทางประเภทอ่ืนแทนการใช้รถยนต์ส่วน
บุคคล อาทิ การเดิน การขี่จกั รยาน การใชร้ ะบบขนส่งสาธารณะ เป็นตน้

• เพ่ือบรรลุวตั ถุประสงคแ์ ละสนับสนุนความตอ้ งการของชุมชนที่ตอ้ งการความเงียบ
สงบ

8.7.3. ประเภทของมาตรการการจดั การการจราจร
การจดั การการจราจรสามารถนาํ ไปประยกุ ตใ์ นการแกไ้ ขปัญหาจราจรไดท้ ้งั ในระดบั ชุมชน

และระดบั เมือง หลกั การจดั การการจราจร แบ่งไดเ้ ป็น 4 ประเภท ดงั น้ี (TrafficCalming.org, 2007;
Victoria Transport Policy Institute, 2007; Wikipedia, 2007)

• มาตรการสาํ หรับจดั การการจราจรในชุมชน
• มาตรการสาํ หรับคนเดินเทา้
• มาตรการจาํ กดั การจราจรระดบั ปานกลาง
• มาตรการจาํ กดั การจราจรระดบั รุนแรง
รายละเอียดของมาตรการแตล่ ะประเภท มีดงั ต่อไปน้ี

8.7.3.1. มาตรการสําหรับจัดการการจราจรในชุมชน*
ส่ิงก่อสร้างกดี ขวางบริเวณทางเข้าหมู่บ้าน (Gateways)

Gateways คือ ส่ิงปลูกสร้างหรือสญั ลกั ษณ์ที่สร้าง

ข้ึนเป็ นกรณีพืเศษเพ่ือทาํ ให้บริเวณทางเขา้ หมู่บา้ นมี
ความกวา้ งของช่องทางลดลง Gateways จะทาํ หนา้ ท่ี
เสมือนตวั กาํ หนดขอบเขตของชุมชน หรือหมู่บา้ น
เพื่อใหผ้ ทู้ ่ีขบั รถยนตเ์ ขา้ มาในเขตชุมชนตระหนกั ถึง
ความเป็ นชุมชน หรือท่ีอย่อู าศยั มากข้ึน โดยตวั ของ
มนั เองจะไม่มีผลทางกายภาพต่อผขู้ บั ขี่มากนกั แต่จะ
มีผลทางจิตวทิ ยาต่อผขู้ บั ขี่มากกวา่ ดว้ ยผขู้ บั ขี่จะรู้สึก
ถึ ง ค ว า ม แ ป ล ก แ ย ก จ า ก ค น ใ น ชุ ม ช น เ ม่ื อ ว่ิ ง ผ่ า น
Gateway เขา้ ไปในพ้ืนที่ของชุมชน
ข้อดี

• เป็นตวั กาํ หนดขอบเขตของชุมชนใหช้ ดั เจน

• ป้ องกนั การเขา้ ออกของรถบรรทุกขนาดใหญ่

• ช่วยมิใหม้ ีรถยนตว์ งิ่ พลุกพล่านในหมู่บา้ น
ข้อควรพจิ ารณาอน่ื ๆ

• การติดต้งั สิ่งก่อสร้างดงั กล่าวทาํ ให้ชุมชนตอ้ งเสีย
ค่าใชจ้ ่ายในการบาํ รุงรักษาเพมิ่ ข้ึน

* ที่มา: ดดั แปลงจากเน้ือหาใน TrafficCalming.org (2007), Victoria Transport Policy Institute (2007)
และ Wikipedia (2007)

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 351 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทท่ี 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

8.7.3.2. มาตรการสําหรับคนเดนิ เท้า*

1. การทําตําแหน่งทางข้ามถนนให้ชัดเจนขึน้ (1) การติดต้ังเครื่องหมายจราจร (Higher Visibility
Crosswalks 1-Visual Markings)

Visual Markings คือ การกาํ หนดสญั ลกั ษณ์บนพ้ืนถนนเพ่ือเตือนใหผ้ ขู้ บั
ขี่รถยนต์ทราบหรือรับรู้ถึงตาํ แหน่งท่ีผูเ้ ดินเทา้ ใช้สําหรับขา้ มถนน การ
กําหนดสัญลักษณ์อาจทาํ ได้โดยการทาํ ให้เกิดความแตกต่างระหว่าง
ตาํ แหน่งทางขา้ ม และพ้ืนถนนดว้ ยการใชค้ อนกรีตบลอ็ คที่มีสีแตกต่างกนั
หรือใชแ้ ถบสีในลกั ษณะของทางมา้ ลายก็ได้ เคร่ืองหมายลกั ษณะน้ีจะใช้
ในบริเวณทางขา้ มที่ไม่มีการควบคุมดว้ ยสญั ญาณไฟจราจร ในบางประเทศ
อาจใชส้ ญั ลกั ษณ์เป็นป่ ุมสี หรือเป็นป่ ุมสญั ญาณไฟกระพริบ
ข้อดี
• แสดงตาํ แหน่งของทางขา้ มใหช้ ดั เจนยงิ่ ข้ึน
• ลดอุบตั ิเหตุบนทอ้ งถนน
• ช่วยใหผ้ ขู้ บั ขี่ยวดยานมองเห็นตาํ แหน่งทางขา้ มไดช้ ดั เจนกวา่ การมีเพียง

พ้นื ถนนโล่งๆ
ข้อควรพจิ ารณาอนื่ ๆ
• คนเดินเทา้ สามารถสญั จรไดอ้ ยา่ งสบายใจ และปลอดภยั
• ตอ้ งการการดูแลรักษามากกวา่ ปกติ

2. การทาํ ตําแหน่งทางข้ามถนนให้ชัดเจนขึน้ (2) การยกระดบั พนื้ บริเวณทางแยก (Higher
Visibility Crosswalks 2 - Raised Intersection)

Raised Intersection คือ การยกระดบั พ้ืนบริเวณทางแยกใหม้ ีระดบั สูงข้ึนมา
จากระดบั ถนนโดยรอบเล็กน้อย (3-4 นิ้ว) เคร่ืองหมายดงั กล่าวจะเหมาะ
สําหรับบริเวณท่ีมีปริมาณการสัญจรของคนเดินเท้าสูง เป็ นการเพ่ิมความ
ปลอดภยั ใหก้ บั คนเดินเทา้ ในบริเวณที่มีการใชค้ วามเร็วในการสญั จรสูง
ข้อดี
• เป็นเครื่องหมายจราจรท่ีใชล้ ดความเร็วในการสญั จรไดอ้ ยา่ งมี

ประสิทธิภาพ
• ถา้ ไดร้ ับการออกแบบอยา่ งดีจะทาํ ใหถ้ นนมีความสวยงาม
• ผเู้ ดินเทา้ ไดร้ ับความปลอดภยั เพิม่ ข้ึน
ข้อควรพจิ ารณาอน่ื ๆ
• เสียค่าใชจ้ ่ายสูงในการก่อสร้างและบาํ รุงรักษา
• อาจส่งผลกระทบต่อยวดยานที่ตอ้ งการความเร่งด่วนในการเดินทาง เช่น

รถพยาบาล เป็นตน้

* ที่มา: ดดั แปลงจากเน้ือหาใน TrafficCalming.org (2007), Victoria Transport Policy Institute (2007)
และ Wikipedia (2007)

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 352 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

3. การทําตําแหน่งทางข้ามถนนให้ชัดเจนขึ้น (3) การติดต้ังสัญญาณไฟ (Higher Visibility
Crosswalks 3-Pedestrian Walk Signals)

Pedestrian Walk Signals คือ สัญญาณไฟสาํ หรับคนเดินเทา้ ท่ีติดต้งั บริเวณ
ทางแยกสัญญาณไฟ อุปกรณ์ดงั กล่าวเป็ นสัญลกั ษณ์หรือสัญญาณเบ้ืองตน้ ท่ี
บอกใหผ้ ขู้ บั ขี่ยวดยานทราบถึงการเขา้ มาในพ้นื ที่เขตเมือง
ข้อดี
• เป็ นอุปกรณ์เสริมท่ีใชค้ ู่กบั เคร่ืองหมายบนพ้ืนถนนเพ่ือให้การบงั คบั ใชม้ ี

ประสิทธิภาพมากข้ึน
• แสดงใหเ้ ห็นถึงความรับผดิ ชอบของชุมชนที่มีต่อผคู้ นในสงั คม
• ผเู้ ดินเทา้ ไดร้ ับความปลอดภยั เพม่ิ ข้ึน
ข้อควรพจิ ารณาอนื่ ๆ
• เสียค่าใชจ้ ่ายสูงในการติดต้งั และบาํ รุงรักษา
• ควรติดต้งั ไปพร้อมกบั การติดต้งั หรือเปล่ียนสญั ญาณไฟจราจรใหม่

8.7.3.3. มาตรการจาํ กดั การจราจรระดับปานกลาง*
1. เนินลกู กระโดด (Speed Humps)

14 feet Speed Hump – Parabolic shape, 3 to 3.5 inches Speed Humps คือ ส่ิงกีดขวางการจราจรท่ีมีลกั ษณะเป็นเนิน
high. ซ่ึงทาํ จากวสั ดุแอสฟัลส์ โดยติดต้งั บนพ้ืนถนนทุกๆ ระยะ
300 ถึง 600 ฟุต สาํ หรับถนนในเขตที่พกั อาศยั ซ่ึงยวดยานจะ
22 feet Speed Hump – Flat-top shape, 3 to 3.5 inches ถูกกาํ หนดให้ใชค้ วามเร็วไดไ้ ม่เกิน 25 mph จะใชเ้ นินลูก
high, 6 foot ramps, 10 foot top. กระโดดท่ีมีความกวา้ ง 14 ฟุต สูง 3 นิ้ว และสาํ หรับถนนที่ใช้
ความเร็วในการสัญจร 30-35 mph จะใชเ้ นินลูกกระโดดท่ีมี
ความกว้าง 22 ฟุต สําหรับถนนที่มีปริ มาณการจราจร
หนาแน่น มกั ใชเ้ นินลูกกระโดดท่ีมีความกวา้ ง 22 ฟุต
ข้อดี

• เป็นมาตรการที่จาํ กดั ความเร็วไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพ

• ทาํ ใหก้ ารใชเ้ สน้ ทางท่ีตดั ผา่ นที่พกั อาศยั เป็นทางลดั ลดลง

• ไม่มีผลกระทบตอ่ การกาํ หนดสญั ญาณไฟจราจรบริเวณ
ทางแยก

• ไม่มีผลกระทบต่อผเู้ ดินทางดว้ ยรถจกั รยาน

ข้อควรพจิ ารณาอนื่ ๆ

• อาจเกิดการหลีกเลี่ยงเส้นทางท่ีมีการติดต้งั เนินลูกกระโดด
ไปใชเ้ ส้นทางอ่ืน ทาํ ให้ปริมาณการจราจรไปสะสมใน
บริเวณอ่ืนแทน

• ในกรณีฉุกเฉินท่ีต้องการความรวดเร็วในการเดินทาง
อุปกรณ์ดงั กล่าวอาจก่อใหเ้ กิดความลา่ ชา้ ข้ึนได้

* ที่มา: ดดั แปลงจากเน้ือหาใน TrafficCalming.org (2007), Victoria Transport Policy Institute (2007)
และ Wikipedia (2007)

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 353 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

2. วงเวยี น (Roundabout and Traffic Circle)

Roundabout and Traffic Circle คือ เกราะกลางถนน
รู ปวงกลมที่ก่อสร้ างสู งจากระดับผิวถนนบริ เวณทาง
แยก กระแสจราจรที่เขา้ สู่บริเวณวงเวยี นจะเคลื่อนตวั ใน
ทิศทางตามเขม็ นาฬิกา วตั ถุประสงคข์ องการใชว้ งเวียน
ก็คือ การจาํ กัดความเร็ว เน่ืองจากผูข้ ับขี่จะต้องชลอ
ความเร็วเพื่อให้สามารถขบั ขี่วนรอบวงเวียนได้อย่าง
ปลอดภยั นอกจากน้ียงั เป็นอุปกรณ์ควบคุมการจราจรท่ี
ช่วยใหภ้ มู ิทศั นข์ องเมืองสวยงามข้ึนดว้ ย
ข้อดี

• เป็ นมาตรการที่ ใช้จํากัดความเร็ วได้อย่างมี
ประสิทธิภาพพอสมควร

• ลดอุบตั ิเหตุรุนแรงอนั เน่ืองมาจากากรใชค้ วามเร็วสูง

• สามารถใชค้ วบคุมการจราจรแทนป้ ายหยดุ รถได้

ข้อควรพจิ ารณาอน่ื ๆ

• คนเดินเทา้ และผเู้ ดินทางดว้ ยรถจกั รยานอาจตอ้ ง
ปรับเปล่ียนพฤติกรรมการขา้ มถนนใหม่

• ในทางแย กที่ มี ป ริ ม า ณ ก า ร จ ร า จ ร ห น า แ น่ น
จาํ เป็นตอ้ งติดต้งั สญั ญาณไฟควบคุมการจราจร ทาํ ให้
เสียงบประมาณในการติดต้งั และซ่อมบาํ รุงเพิ่มข้ึน

• ถ้าประสิทธิภาพในการควบคุมการจราจรไม่มี
ประสิทธิภาพ อาจทาํ ให้เกิดสภาพการจราจรติดขดั
ข้ึนได้

3. การจดั ช่องทางจราจรบริเวณทางแยก (Intersection Channelization)

Intersection Channelization คือ การจดั ทาํ เครื่องหมาย
จราจรท้งั ในรูปแบบที่เป็นแถบสี หรือเกาะยกสูงจากพ้ืนถนน
เพอื่ ควบคุมหรือบงั คบั การสัญจรของยวดยานใหอ้ ยใู่ นทิศทาง
ที่ตอ้ งการ และเป็ นการจาํ กดั การสัญจรมิให้กระแสจราจรวิ่ง
ในลกั ษณะที่เป็นทางตรงไดอ้ ยา่ งสะดวก ซ่ึงจะทาํ ใหค้ วามเร็ว
ของกระแสจราจรลดลง
ข้อดี
• ช่วยใหค้ วามเร็วในการสญั จรลดลงอยา่ งมีประสิทธิภาพ
• ไม่ส่งผลกระทบต่อมากนกั ต่อบริการขนส่งสาธารณะและ

รถฉุกเฉินต่างๆ
ข้อควรพจิ ารณาอนื่ ๆ
• ตอ้ งมีการติดต้งั และบาํ รุงรักษาป้ ายเตือน และเครื่องหมาย

จราจรเพิ่มค่าใชจ้ ่ายใหก้ บั ภาครัฐ

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 354 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

4. ถนนคอขวด (Chokers)

Chokers คือ การทาํ ช่องจราจรบริเวณทางแยก ระหวา่ ง
ทางแยก (Mid-block) หรือช่วงใดช่วงหน่ึงของถนนใหม้ ี
ความกวา้ งลดลงอยา่ งถาวรดว้ ยการขยายความกวา้ งของ
ทางคนเดินหรือฟตุ บาทใหม้ ีความกวา้ งเพิม่ ข้ึน
ข้อดี

• ช่วยใหค้ วามเร็วในการสญั จรลดลง
ระยะทางในการเดินขา้ มถนนส้ันลง ช่วยให้อุบตั ิเหตุ
ลดลง

• พ้ืนท่ีใชส้ อยของคนเดินเทา้ เพิม่ ข้ึน
• จาํ กดั การสญั จรของรถบรรทุกขนาดใหญ่
ข้อควรพจิ ารณาอนื่ ๆ

• ในช่วงเวลาท่ีมีปริมาณการจราจรหนาแน่น เช่น ช่วง
เร่งด่วนเชา้ และเยน็ อาจก่อให้เกิดปัญหาการจราจร
ติดขดั ข้ึนได้

5. แถบลดความกว้างถนน (Visual Narrowing)

Visual Narrowing คือ เครื่องหมายจราจรท่ีปรากฏบนพ้ืนถนนมีลกั ษณะ
เป็ นแถบสียาว เคร่ืองหมายดงั กล่าวจะทาํ ให้ช่องจราจรมีความกวา้ งลดลง
ประมาณ 10 ฟุต แถบดงั กล่าวทาํ ให้ผูข้ บั ข่ีรู้สึกถึงความกวา้ งของถนนที่
ลดลง ช่วยให้ผูข้ บั ขี่ไม่ใช้ความเร็วท่ีสูงมากในการเดินทางในช่วงถนน
ดงั กล่าว ค่าใชจ้ ่ายในการติดต้งั แปรผนั ตามระยะทาง แต่ไม่เกิน $3,000 ต่อ
ไมล์
ข้อดี
• เป็ นเครื่องหมายจราจรที่สามารถทาํ การปรับเปล่ียนได้อย่างสะดวก

รวดเร็ว
• ง่ายต่อการปรับปรุงและซ่อมบาํ รุง
• เป็ นเครื่องหมายจราจรท่ีช่วยจาํ กัดความเร็ว และช่วยให้เกิดความ

ปลอดภัยในการเดินทางเพ่ิมข้ึน ในกรณีท่ีมีการติดต้ังป้ ายแนะนํา
เพ่มิ เติม
ข้อควรพจิ ารณาอน่ื ๆ
• ค่าใชจ้ ่ายในการบาํ รุงรักษาเพิม่ ข้ึน
• ในประเทศไทย ผคู้ นมกั ฝ่ าฝืนโดยวง่ิ ทบั ไปบนพ้นื ท่ีแถบดงั กล่าว

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 355 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทท่ี 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

6. คอขวดบนถนนเข้าสู่ทางแยก (Neckdowns)

Neckdowns คือ การลดความกวา้ งของช่องจราจรบริเวณทางแยกอยา่ ง
ถาวรด้วยการเพิ่มความกวา้ งของพ้ืนที่บริเวรหัวมุมถนนท้ัง 4 ด้าน
ลกั ษณะดงั กล่าวเป็ นการจาํ กดั มิให้กระแสจราจรทางตรงว่ิงแบบผ่าน
ตลอดไดโ้ ดยสะดวก เป็นการทาํ ใหค้ วามเร็วในการสญั จรลดลง
ข้อดี
ระยะทางในการเดินขา้ มถนนส้นั ลง คนเดินเทา้ ปลอดภยั มากข้ึน
รัศมีการเล้ียวลดลง ผูข้ บั ข่ีไม่สามารถฉวยโอกาสเล้ียวได้ตามใจชอบ
ตอ้ งหยดุ บริเวณทางแยกเสมอ
ข้อควรพจิ ารณาอน่ื ๆ
• เพิม่ ค่าใชจ้ ่ายในการบาํ รุงรักษา
• ถา้ ควบคุมการใชพ้ ้ืนท่ีบริเวณหวั โคง้ ไม่ดี อาจเกิดปัญหาในเร่ืองของ

ทศั นวสิ ยั ในการมองเห็นได้
• ในช่วงเวลาท่ีมีปริมาณการจราจรหนาแน่น เช่น ช่วงเร่งด่วนเชา้ และ

เยน็ อาจก่อใหเ้ กิดปัญหาการจราจรติดขดั ข้ึนได้

7. Serpentine

Serpentine คือ การลดพ้ืนที่การสญั จรหรือความกวา้ งของช่องจราจรบริเวณหวั โคง้ ดว้ ยการขยายความกวา้ งของขอบถนนเขา้ ไป
ในพ้นื ที่ผวิ การจราจรในลกั ษณะตามรูป โดยมีช่วงห่างระหวา่ งกนั ประมาณ 100 ฟตุ
ข้อดี
• ช่วยจาํ กดั ความเร็วในการสญั จรไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพ
• ช่วยจาํ กดั ปริมาณจราจรท่ีเขา้ มาใชเ้ สน้ ทาง
ข้อควรพจิ ารณาอนื่ ๆ
• เพ่มิ ค่าใชจ้ ่ายในการก่อสร้างและบาํ รุงรักษา และติดต้งั ป้ ายเตือน

8. เกาะจาํ กดั ความเร็ว (Two Lane Angled Slow Point)

Two Lane Angle Slow Point คือ เกาะกลางถนน 3 จุดที่ถูกสร้างข้ึนมาเพ่ือใหช้ ่องทางจราจรเกิดลกั ษณะทางกายภาพที่เป็น

มุมหกั ตามรูป ลกั ษณะดงั กล่าวทาํ ใหค้ วามเร็วของกระแสจราจรที่วง่ิ ผา่ นบริเวณดงั กล่าวลดลง
ข้อดี
• ช่วยจาํ กดั ความเร็วในการสญั จรไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพ
• ช่วยจาํ กดั ปริมาณจราจรที่เขา้ มาใชเ้ ส้นทาง
ข้อควรพจิ ารณาอน่ื ๆ
• เพมิ่ ค่าใชจ้ ่ายในการก่อสร้างและบาํ รุงรักษา และติดต้งั ป้ ายเตือน

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 356 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

8.7.3.4. มาตรการจํากดั การจราจรระดับรุนแรง*
1. มาตรการเดนิ รถทางเดยี ว (One-Way Street(s))

Two Way One Way One-Way Street(s) คือ การกาํ หนดใหม้ ีการเดินรถ
ในทิศทางเดียวทุกเส้นทาง หรือบางทิศทางตามความ
เหมาะสม
ข้อดี

• ช่วยลดปริมาณการจราจรโดยรวมในบางเส้นทาง

• เพ่มิ ความสามารถในการรองรับปริมาณการจราจร
ของถนน

• เพ่ิมความปลอดภัยในการสัญจร เน่ืองจากลด
จุดตัดกันของกระแสจราจรบริ เวณทางแยกได้
อยา่ งมีประสิทธิภาพ

• ลดอุบตั ิเหตุอนั เกิดจากการชนประสานงาน
ข้อควรพจิ ารณาอนื่ ๆ

• กระแสจราจรในทิศทางเดียวกันจะมีความเร็ว
เพิ่มข้ึน อาจเกิดอุบัติเหตุจากการชนท้ายกัน
เพิ่มข้ึน

• เพ่ิมระยะในการเดินทางให้กับคนในชุมชน
เน่ืองจากตอ้ งเดินทางออ้ ม

• การเดินทางออ้ มอาจทาํ ใหต้ อ้ งผา่ นเขา้ ไปในถนน
เส้นอื่น เป็ นการเพิ่มความแออัดให้กับถนน
ขา้ งเคียง

• เป็นการจาํ กดั การเล้ียวบริเวณทางแยก

2. การติดต้ังส่ิงกดี ขวางบริเวณทางแยก (Median Barrier)

Median Barrier คือ เกาะกลางถนนที่ติดต้งั เป็นแนวยาวตาม
แนวเสน้ ก่ึงกลางถนนตอ่ เนื่องไปจนตลอดทางแยก เพ่ือป้ องกนั
การผา่ นขา้ มทางแยกมายงั ถนนตรงขา้ ม ดงั แสดงในรูป
ข้อดี
• การสญั จรบริเวณทางแยกมีความปลอดภยั เพิ่มข้ึน เน่ืองจาก

กระแสจราจรท่ีตดั กนั และขดั แยง้ กนั มีจาํ นวนลดลง
• เป็นการจาํ กดั ปริมาณจราจรท่ีเขา้ มาใชเ้ ส้นทางดงั กล่าว
• คนในชุมชนใช้รถยนต์ส่วนตัวลดลง เนื่องจากความ

สะดวกสบายในการเดินทางลดลง
ข้อควรพจิ ารณาอน่ื ๆ
• เพ่ิมระยะในการเดินทางให้กบั คนในชุมชน เน่ืองจากตอ้ ง

เดินทางออ้ ม
• การเดินทางออ้ มอาจทาํ ให้ตอ้ งผ่านเขา้ ไปในถนนเส้นอื่น

เป็นการเพ่ิมความแออดั ใหก้ บั ถนนขา้ งเคียง

* ที่มา: ดดั แปลงจากเน้ือหาใน TrafficCalming.org (2007), Victoria Transport Policy Institute (2007)
และ Wikipedia (2007)

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบรู พา 357 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

3. การจํากดั การเลยี้ วบริเวณทางแยก (Turn Restriction Using Delineators)

Turn Restriction Using Delineators คือ การติดต้งั อุปกรณ์
ควบคุมการเคลื่อนตวั ของกระแสจราจรตามแนวก่ึงกลางถนน
ตามรูป เพื่อห้ามมิให้มีการเล้ียวเข้าสู่ถนนท้องถ่ิน (Local
Streets) อุปกรณ์ดงั กล่าวมกั ติดต้งั บนถนนเส้นหลกั ท่ีเช่ือมต่อ
ระหวา่ งตวั เมืองและชานเมือง
ข้อดี
• ลดปริมาณการจราจรกระแสตรงท่ีผา่ นเขา้ ออกถนนทอ้ งถ่ิน
• ลดอุบตั ิเหตุอันเนื่องมาจากการชนทา้ ยและการเล้ียวซ้าย

ของกระแสจราจรจากถนนเส้นหลกั กบั กระแสจราจรบน
ถนนทอ้ งถ่ินบริเวณทางแยก
• ค่าใชจ้ ่ายในการติดต้งั ต่าํ สามารถเปล่ียนแปลงหรือเคลื่อนยา้
ไดโ้ ดยสะดวก รวดเร็ว
ข้อควรพจิ ารณาอนื่ ๆ
• ลดความเร็วของกระแสจราจรไดเ้ พยี งเลก็ นอ้ ยเท่าน้นั
• เพม่ิ ระยะในการเดินทางใหก้ บั คนในชุมชน เนื่องจากตอ้ ง
เดินทางออ้ ม
• การเดินทางออ้ มอาจทาํ ใหต้ อ้ งผา่ นเขา้ ไปในถนนเสน้ อื่น
เป็นการเพิ่มความแออดั ใหก้ บั ถนนขา้ งเคียง

4. เครื่องกดี ขวางตามแนวแทยง (Diagonal Diverter)

Diagonal Diverter คือ สิ่งกีดขวางการจราจรที่ติดต้งั
ตามแนวแทยงเช่ือมระหว่างมุมถนนบริเวณทางแยก ดงั
แสดงในรูป ก่อให้เกิดทางแยกรูปตัว L สองตวั ที่แยก
ต่างหากจากกนั
ข้อดี
• ลดความเร็วของกระแสจราจร
• สามารถลดปริมาณการจราจรไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพ

โดยลดลงถึง 20%-70%
• ลดอุบตั ิเหตุรุนแรงอนั เนื่องมาจากการตดั กนั ของ

กระแสจราจร
• เกิดทศั นียภาพท่ีสวยงามข้ึนในเมือง
ข้อควรพจิ ารณาอนื่ ๆ
• เพ่ิมระยะในการเดินทางใหก้ บั คนในชุมชน เนื่องจาก

ตอ้ งเดินทางออ้ ม
• การเดินทางออ้ มอาจทาํ ใหต้ อ้ งผา่ นเขา้ ไปในถนนเส้น

อื่น เป็นการเพ่ิมความแออดั ใหก้ บั ถนนขา้ งเคียง

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบรู พา 358 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทท่ี 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

5. การปิ ดช่องทางจราจรบางส่วน (Half Closure)

Half Closure คือ การปิ ดช่องทางจราจรบางส่วนโดยการติดต้งั สิ่งกีดขวาง
หรือเกาะที่บริเวณตน้ ทางของถนนท่ีผ่านเขา้ สู่แหล่งชุมชน หรือที่พกั อาศยั
เพอื่ ลดการเดินทางแบบผา่ นตลอด
ข้อดี
• ลดความเร็วของกระแสจราจร
• จาํ กดั ปริมาณจราจรที่เขา้ สู่ชุมชน
ข้อควรพจิ ารณาอนื่ ๆ
• เพิ่มภาระในเรื่องของการซ่อมบาํ รุง
• อาจทาํ ใหเ้ กิดการจราจรติดขดั ข้ึนได้ โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ ในช่วงเวลาเยน็ ท่ี

ผคู้ นเดินทางกลบั บา้ น

6. ถนนแบบถุงแป้ งหรือถนนปลายตัน (Cul-de-sac)

Cul-de-sac คือ การตดั ขาดการเช่ือมต่อของเส้นทาง ดว้ ย
การทาํ ให้เป็ นถนนปลายตนั ซ่ึงอาจทาํ ไดท้ ้งั ในบริเวณ
ทางแยก หรือบริเวณก่ึงกลางระหวา่ งทางแยก
ข้อดี
• ช่วยเพิ่มความเร็วในการสญั จรบนช่วงถนนระหวา่ ง

ทางแยกไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพ
• สามารถลดปริมาณการจราจรบนทอ้ งถนนไดอ้ ยา่ งมี

ประสิทธิภาพ
• เพิ่มความปลอดภยั ในการเดินทาง
ข้อควรพจิ ารณาอนื่ ๆ
• กรณีมีเหตุฉุกเฉินเกิดข้ึนอาจทาํ ใหก้ ารเดินทางเพื่อเขา้

ให้ความช่วยเหลือในเส้นทางดงั กล่าวเป็ นไปอย่าง
ล่าชา้
• เป็นการกระจายปัญหา หรือภาระอนั เน่ืองมาจาก
ปริมาณการจราจรไปยงั พ้ืนท่ีอ่ืนๆ โดยรอบเส้นทาง
ดงั กล่าว
• ถา้ ไม่มีการติดต้งั ป้ ายแนะนาํ อยา่ งเหมาะสม อาจทาํ
ใหเ้ กิดความสบั สน และความล่าชา้ ในการเดินทางได้
• ทาํ ใหค้ นในชุมชนไม่ไดร้ ับความสะดวกสบายในการ
เดินทาง ตอ้ งเดินทางดว้ ยระยะทางท่ีเพ่มิ ข้ึน

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 359 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทท่ี 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

7. การปิ ดก้นั กระแสจราจรบนช่วงถนนระหว่างทางแยก (Mid-Block Road Closure)

Mid-Block Road Closure คือ การตดั ขาดการเช่ือมต่อของเส้นทางบนช่วง
ถนนระหว่างทางแยก ดว้ ยการทาํ ให้เป็ นถนนปลายตนั โดยใชส้ ิ่งกีดขวางที่
ตามธรรมชาติซ่ึงเป็นภมู ิประเทศท่ีมีอยู่ ส่ิงกีดขวางจะตอ้ งตดั ถนนในตาํ แหน่ง
ก่ึงกลางระหวา่ งชุมชนท่ีอยตู่ ิดกนั
ข้อดี
• ลดปริมาณการจราจรท่ีวงิ่ ผา่ นเขา้ สู่ชุมชน
• ลดความเร็วของกระแสจราจร
• เพิ่มความปลอดภยั ในการเดินทาง
ข้อควรพจิ ารณาอนื่ ๆ
• เพ่มิ ค่าใชจ้ ่ายในการบาํ รุงรักษา
• กรณีมีเหตุฉุกเฉินเกิดข้ึนอาจทาํ ใหก้ ารเดินทางเพ่ือเขา้ ใหค้ วามช่วยเหลือ

ในเสน้ ทางดงั กล่าวเป็นไปอยา่ งลา่ ชา้
• เป็นการกระจายปัญหา หรือภาระอนั เนื่องมาจากปริมาณการจราจรไปยงั

พ้ืนที่อ่ืนๆ หรือถนนเส้นอื่นโดยรอบเส้นทางดงั กล่าว
• ถา้ ไม่มีการติดต้งั ป้ ายแนะนาํ อยา่ งเหมาะสม อาจทาํ ใหเ้ กิดความสบั สน

และความล่าชา้ ในการเดินทางได้
• ทาํ ใหค้ นในชุมชนไม่ไดร้ ับความสะดวกสบายในการเดินทาง ตอ้ งเดินทาง

ดว้ ยระยะทางที่เพม่ิ ข้ึน

8.8. อุปสรรคในการประยกุ ต์การควบคุมความต้องการเดินทางและการจัดการจราจรในประเทศไทย
การประยุกตแ์ นวทางแกไ้ ขปัญหาจราจรดว้ ยมาตรการควบคุมการเดินทางและมาตรการ

จดั การจราจร จาํ เป็นตอ้ งอาศยั ความร่วมมือจากผทู้ ี่เก่ียวขอ้ งหลายฝ่ าย ไม่วา่ จะเป็น
• ผกู้ าํ หนดนโยบายดา้ นขนส่งและจราจร
• ผวู้ างแผนดา้ นขนส่งและจราจร
• ผบู้ งั คบั ใชน้ โยบายหรือผทู้ ่ีนาํ นโยบายไปปฏิบตั ิ
• ผคู้ นในชุมชนท่ีไดร้ ับผลกระทบโดยตรง ซ่ึงสามารถแบง่ ออกเป็น 2 กลุ่ม ไดแ้ ก่ ผู้
ไดร้ ับประโยชน์ (สนบั สนุนมาตรการ) และผเู้ สียประผลประโยชน์ (ต่อตา้ น
มาตรการ)

จากหวั ขอ้ ท่ีผา่ นมา จะเห็นไดว้ า่ การประยกุ ตใ์ ชม้ าตรการในประเทศไทยน้นั มกั ไม่ประสบ
ความสําเร็จเท่าท่ีควร ท้งั น้ีสามารถสรุปสาเหตุท่ีเป็ นอุปสรรคต่อการประยุกต์ใช้มาตรการใน
ประเทศไทยได้ ดงั น้ี

• ความไม่เขม้ งวดในการบงั คบั ใชม้ าตรการ
• ความไมต่ อ่ เนื่องของการบงั คบั ใชม้ าตรการ

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 360 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทท่ี 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

• การตอ่ ตา้ นจากผเู้ สียผลประโยชน์
• การที่ผคู้ นในสงั คมไมเ่ ห็นความสาํ คญั ของมาตรการแกไ้ ขปัญหาจราจร
• ขาดมาตรการเสริมที่มีประสิทธิภาพ อาทิ การปรับปรุงคุณภาพของระบบขนส่ง

สาธารณะท่ีมีอยู่ หรือการพฒั นาระบบขนส่งท่ีมีประสิทธิภาพเพื่อเป็นทางเลือกใน
การเดินทาง เป็นตน้
• การขาดงบประมาณสนบั สนุน
• ขาดบุคลากรที่มีความรู้ความเช่ียวชาญเฉพาะดา้ น

แนวทางท่ีใชส้ าํ หรับแกไ้ ขปัญหาดงั กล่าวขา้ งตน้ สามารถทาํ ไดด้ ว้ ยใชก้ ลยทุ ธ์ Three E’s
(Shade and Schlag, 2000) ไดแ้ ก่
• Education คือ การใหค้ วามรู้ความเขา้ ใจแก่ทุกฝ่ ายที่เก่ียวขอ้ งกบั การแกไ้ ขปัญหาจราจรตามท่ี

กล่าวไปแลว้ ขา้ งตน้ การให้ความรู้จะแตกต่างกนั ไปตามกลุ่มของผทู้ ี่เก่ียวขอ้ ง อาทิ การจดั
เดินทางไปดูงานเกี่ยวกบั การแกไ้ ขปัญหาจราจรสาํ หรับผกู้ าํ หนดนโยบาย การจดั ประชุมเชิง
วิชาการหรือสัมมนาเชิงปฏิบตั ิการสาํ หรับผวู้ างแผนการขนส่ง การจดั อบรมเพื่อใหค้ วามรู้แก่
ผนู้ าํ นโยบายไปปฏิบตั ิ และการประชาสมั พนั ธ์เพ่ือให้ทราบถึงแนวทางปฏิบตั ิขอ้ กาํ หนดของ
มาตรการตา่ งๆ แก่ผคู้ นในชุมชน เป็นตน้

• Engineering คือ การนาํ องคค์ วามรู้มาประยกุ ตใ์ ชอ้ ยา่ งถูกตอ้ งตามหลกั วิชาการ และเลือกใชใ้ ห้
เหมาะสมกบั สถานการณ์เพ่ือให้เกิดผลสัมฤทธิในทางปฏิบตั ิเพื่อแกไ้ ขปัญหาจราจร กลยุทธ์น้ี
จะเก่ียวขอ้ งกบั ผวู้ างแผนดา้ นการขนส่งและจราจรโดยตรง

• Enforcement คือ การนาํ แนวทางปฏิบตั ิเก่ียวกบั การจดั การการจราจรไปประยกุ ตใ์ ช้ โดยมีการ
ควบคุมใหเ้ กิดการบงั คบั ใชอ้ ยา่ งต่อเน่ือง และเป็นไปอยา่ งเขม้ งวด เพ่ือใหเ้ กิดผลสัมฤทธิในทาง
ปฏิบตั ิอย่างแทจ้ ริง กลยุทธ์น้ีจะเกี่ยวขอ้ งกบั ผูบ้ งั คบั ใชน้ โยบายหรือผูน้ าํ นโยบายไปปฏิบตั ิ
โดยตรง

มาตรการเหล่าน้ีจะประสบความสําเร็จในการประยุกต์ใช้ได้ ในทางปฏิบตั ิแลว้ จะตอ้ ง
ไดร้ ับการผลกั ดนั จากฝ่ ายการเมืองเป็ นอยา่ งมาก นนั่ คือมาตรการที่จะนาํ ไปประยกุ ตใ์ ชน้ ้นั จะตอ้ ง
ไดร้ ับความเห็นชอบและมีความเป็นไปไดท้ างการเมือง (Political feasibility) จึงจะมีโอกาสที่จะนาํ
มาตรการน้ันไปประยุกต์ใช้ อย่างไรก็ดี ความเป็ นไปได้ทางการเมืองในการนํามาตรการไป
ประยุกตใ์ ชน้ ้ัน จะข้ึนอย่กู บั การยอมรับในมาตรการของคนในชุมชน (Acceptability) ก่อนใน
เบ้ืองตน้ (Gärling and Schuitema, 2007) ดงั น้นั อาจสรุปไดว้ ่า การยอมรับในมาตรการและความ

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบรู พา 361 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทท่ี 8 การควบคมุ ความตอ้ งการเดนิ ทางและการจัดการการจราจร (Travel Demand Management and Traffic Management)

เห็นชอบของภาคประชาชนน้ัน ถือได้ว่าเป็ นพลังสําคัญท่ีมีบทบาทต่อความสําเร็จของการ
ประยกุ ตใ์ ชม้ าตรการเป็นอยา่ งยงิ่ ดว้ ยเหตุน้ี สิ่งสาํ คญั ที่นกั วางแผนแกไ้ ขปัญหาจราจรควรตระหนกั
ก็คือ แมว้ ่ามาตรการที่นาํ มาใชแ้ กป้ ัญหาจะดีแค่ไหนก็ตาม ถา้ ขาดการยอมรับจากคนในชุมชนแลว้
ยอ่ มเป็นไปไมไ่ ดท้ ี่จะทาํ ใหม้ าตรการน้นั สามารถนาํ ไปประยกุ ตใ์ ชไ้ ดจ้ ริงในทางปฏิบตั ิ เน่ืองจากจะ
ทาํ ให้ขาดการสนับสนุนจากฝ่ ายการเมือง ดว้ ยเหตุน้ี การทาํ ให้มาตรการเป็ นท่ียอมรับจากคนใน
ชุมชนจึงเป็ นสิ่งสาํ คญั เบ้ืองตน้ ท่ีนกั วางแผนควรทราบและทาํ ความเขา้ ใจให้ถ่องแทถ้ ึงขอ้ เท็จจริง
ดงั กล่าว สุดทา้ ย มาตรการท่ีจะนาํ มาประยกุ ตใ์ ช้ ควรไดร้ ับการปรับแต่งใหเ้ กิดความเหมาะสมและ
สามารถตอบสนองไดต้ รงกบั ความตอ้ งการในการแกไ้ ขปัญหาจราจรของคนในชุมชนมากท่ีสุด สิ่ง
ต่างๆ เหล่าน้ีน่าจะทาํ ใหก้ ารประยกุ ตใ์ ชม้ าตรการพบกบั ความสาํ เร็จบา้ งไม่มากกน็ อ้ ย

คาํ ถามท้ายบท
1. ปัญหาจราจรเกิดจากอะไร จงอธิบาย
2. แนวทางที่ใชใ้ นการแกไ้ ขปัญหาจราจรมีก่ีแนวทาง อะไรบา้ ง
3. การควบคุมความตอ้ งการเดินทางคืออะไร แบ่งออกเป็ นกี่ประเภท อะไรบา้ ง จงอธิบายทุก

ประเภท
4. การเกบ็ เงินค่าผา่ นเขา้ ใชถ้ นน (Road pricing) คืออะไร จดั อยใู่ นแนวทางแกไ้ ขปัญหาจราจร

กลุ่มใด
5. การจดั การการจราจร คืออะไร แบ่งออกเป็นก่ีประเภท แต่ละประเภทมีรายละเอียดอะไรบา้ ง จง

อธิบาย
6. ท่านคิดว่าปัญหาจราจรในกรุงเทพมหานครและเมืองใหญ่ทวั่ โลกมีลกั ษณะท่ีเหมือนหรือ

แตกตา่ งกนั อยา่ งไร จงอธิบาย

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 362 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทท่ี 9 บทนําของลอจสิ ตกิ สแ์ ละหว่ งโซอ่ ปุ ทาน (Introduction of Logistics and Supply Chain)

บทที 9 บทนําของลอจสิ ติกส์และห่วงโซ่อปุ ทาน
(Introduction of Logistics and Supply Chain)

เนือหาในบทนีจะกล่าวถึง หลักการเบืองต้นของลอจิสติกส์ และห่ วงโซ่อุปทาน ความหมายและความสําคัญ
ของลอจิสติกส์ องค์ประกอบของระบบลอจิสติกส์ การจัดการห่ วงโซ่อุปทาน และบทบาทของการขนส่ งท่ีมี
ต่ อลอจิสติกส์ และห่ วงโซ่ อุปทาน

“ ”คน มไิ ดเ้ ป็ นโจรเพราะคําคน มไิ ดเ้ ป็ นมนุ เี พราะคําคน

พทุ ธภาษิต

การขนส่งสินคา้ วสั ดุ และวตั ถุดิบต่างๆ ระหว่างผผู้ ลิตและผบู้ ริโภค เป็ นหน่ึงในข้นั ตอน
สาํ คญั ของกระบวนการผลิตสินคา้ ตน้ ทุนที่เกิดข้ึนในข้นั ตอนดงั กล่าวจึงมีส่วนสาํ คญั อยา่ งยง่ิ ต่อการ
กาํ หนดราคาของสินคา้ อยา่ งหลีกเล่ียงไม่ได้ การขนส่งและกระจายสินคา้ ที่มีประสิทธิภาพ จะมีส่วน
สาํ คญั ท่ีช่วยลดตน้ ทุนการผลิตและราคาสินคา้ ซ่ึงส่งผลกระทบโดยตรงต่อผบู้ ริโภค เศรษฐกิจของ
ชุมชนและของประเทศ การเขา้ ใจถึงหลกั การของการขนส่งและกระจายสินคา้ จึงมีความจาํ เป็นอยา่ ง
ยิง่ สาํ หรับผศู้ ึกษาดา้ นวิศวกรรมขนส่ง เนื่องจากเรื่องดงั กล่าวเป็ นกิจกรรมดา้ นขนส่งท่ีนบั วนั จะมี
ภาวะการแข่งขนั ท่ีสูงข้ึน ท้งั น้ีเพื่อพยายามท่ีจะลดตน้ ทุนการผลิต อนั จะนาํ มาซ่ึงความไดเ้ ปรียบ
คู่แข่งขนั ในเชิงธุรกิจ โดยหลกั การท่ีเกี่ยวขอ้ งกบั ส่ิงท่ีกล่าวไปท้งั หมดน้นั จะเกี่ยวขอ้ งกบั หลกั การ
ของลอจิสติกส์และห่วงโซ่อุปทาน (Logistics and supply chain)

9.1. ความหมายและความสําคญั ของลอจสิ ตกิ ส์
ลอจิสติกส์ (Logistics) คือ การดาํ เนินงานที่รวบรวมกิจกรรมที่มีส่วนเก่ียวขอ้ งกบั การจดั หา

การเคลื่อนยา้ ย การจดั เก็บและการจดั ส่งสถานะท้งั หมดของสินคา้ ที่ทาํ การผลิต โดยมีการบริการ
และการบริหารขอ้ มูลเป็ นปัจจยั สนบั สนุนที่ช่วยทาํ ให้การดาํ เนินงานต่างๆ ดงั กล่าว สามารถบรรลุ
เป้ าหมายไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพ (วิทยา สุหฤทดาํ รง, 2546) ขณะเดียวกนั โลจิสติกส์ อาจหมายถึง
กระบวนการวางแผน ดาํ เนินงานควบคุมการไหลและการจดั เก็บวตั ถุดิบ สินคา้ ก่ึงสาํ เร็จรูป และ
สินคา้ พร้อมกบั ขอ้ มูลต้งั แต่จุดผลิตถึงผูบ้ ริโภค ให้เป็ นไปอยา่ งมีประสิทธิภาพและเสียค่าใชจ้ ่าย
ต่าํ สุด โดยมีจุดมุ่งหมายคือการปรับปรุงการบริการลกู คา้ ใหม้ ีความพึงพอใจสูงสุด (กฤษดา วศิ วธีรา
นนท์ และกลุ พงษ์ ยนู ิพนั ธ์, 2548) ท้งั น้ี องคป์ ระกอบที่ลอจิสติกส์เขา้ ไปมีบทบาทน้นั เร่ิมตน้ จากผู้
จดั ส่งวตั ถุดิบ (Suppliers) ไปสู่กระบวนการผลิต (Manufacturing) ส่งไปถึงผกู้ ระจายสินคา้ และ
ผขู้ าย (Distribution and Sales) และไปสิ้นสุดปลายทางท่ีลูกคา้ (Customers) ซ่ึงกระบวนการ

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 363 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทท่ี 9 บทนําของลอจสิ ตกิ สแ์ ละหว่ งโซอ่ ปุ ทาน (Introduction of Logistics and Supply Chain)

เคลื่อนยา้ ยดงั กล่าวจะก่อใหเ้ กิดมูลค่าที่เพ่ิมข้ึนในผลิตภณั ฑ์ (Added values) (วิทยา สุหฤทดาํ รง,
2546)

จุดกาํ เนิดของการนาํ ลอจิสติกส์มาประยกุ ตน์ ้นั มาจากการกระจายสินคา้ ซ่ึงกค็ ือการบริหาร
การขนยา้ ยและการจดั การกบั สินคา้ ต้งั แต่การผลิตจนถึงการบริโภค ธุรกิจการกระจายสินคา้ ยงั
สามารถแบ่งออกเป็ นประเภทย่อยๆ ได้อีก ไม่ว่าจะเป็ น การกระจายสินคา้ เพ่ือการจดั ซ้ือ การ
กระจายสินคา้ เพื่อการผลิต และการกระจายสินคา้ เพ่ือการขาย โดยทว่ั ไปการจดั การการกระจาย
สินคา้ จะเก่ียวขอ้ งกบั งาน 3 ประเภทหลกั ไดแ้ ก่ การเกบ็ สินคา้ ในคลงั สินคา้ การบรรจุหีบห่อสินคา้
และการขนส่งสินคา้ ซ่ึงในบทน้ีจะมุ่งเนน้ การกระจายสินคา้ เฉพาะประเดน็ ท่ีเกี่ยวขอ้ งกบั การขนส่ง
เป็นสาํ คญั (กฤษดา วิศวธีรานนท์ และกลุ พงษ์ ยนู ิพนั ธ์, 2548)

ขอบข่ายงานที่ลอจิสติกส์เขา้ ไปมีบทบาทในกระบวนการขนส่งสินคา้ น้นั เริ่มตน้ ต้งั แต่การ
ขนส่งวตั ถุดิบไปสู่กระบวนการผลิต ผ่านไปยงั ผูก้ ระจายสินคา้ และผขู้ าย และสุดทา้ ยส่งต่อไปยงั
ลูกคา้ ซ่ึงจะไดเ้ ห็นมูลค่าท่ีเพ่ิมข้ึนในตวั ผลิตภณั ฑเ์ ม่ือมีการเคล่ือนยา้ ยจากกระบวนการหน่ึงไปยงั
อีกกระบวนการหน่ึง ดงั น้นั โดยแทจ้ ริงแลว้ ลอจิสติกส์จะเก่ียวขอ้ งกบั การเคลื่อนท่ีของวตั ถุและการ
สร้างมูลค่าเพ่ิมเขา้ ไปในวตั ถุที่เคลื่อนที่ในระบบ โดยมีประเด็นหลกั ท่ีพิจารณา คือ การจดั การดา้ น
เวลา และสถานที่ของวตั ถุที่จะเคลื่อนที่ผา่ นไปยงั ส่วนตา่ งๆ ของระบบการผลิตและบริการ

จากท่ีกล่าวขา้ งตน้ อาจสรุปไดว้ ่า ระบบลอจิสติกส์น้นั จะเร่ิมตน้ จากผจู้ ดั ส่งวตั ถุดิบไปยงั
ผผู้ ลิต สินคา้ จากผผู้ ลิตจะถกู ส่งต่อไปยงั ผกู้ ระจายสินคา้ และผขู้ าย และไปสิ้นสุดกระบวนการขนส่ง
ท่ีผบู้ ริโภค ซ่ึงในแต่ละส่วนจะมีการดาํ เนินการท่ีทาํ ให้เกิดการถายเทวตั ถุดิบและกรรมวิธีที่สร้าง
มูลค่าเพิ่มให้กบั ตวั สินคา้ ซ่ึงจะเห็นไดว้ ่าในระบบลอจิสติกส์ ประกอบไปดว้ ยการดาํ เนินการที่
สาํ คญั 2 ประการ คือ การสื่อสาร (Communications) และการร่วมดาํ เนินงานระหว่างส่วนต่างๆ
(Coordination) เพื่อให้ภาพรวมของการดาํ เนินการเป็ นไปอยา่ งมีประสิทธิภาพ โดยทว่ั ไป การ
วางแผนและดาํ เนินการระบบลอจิสติกส์ จาํ เป็ นตอ้ งพิจารณาการทาํ งานหลกั 3 ประการดว้ ยกนั
ได้แก่ การออกแบบการถ่ายเทวัสดุ การจัดการระบบลอจิสติกส์ และการจัดการเทคโนโลยี
สารสนเทศ ท้งั น้ีในการทาํ งานท้งั 3 ข้นั ตอนน้ี ควรพิจารณาภาพรวมของท้งั ระบบไปพร้อมๆ กนั
(วิโรจน์ พทุ ธวถิ ี, 2547) โดยมีรายละเอียดของแตล่ ะข้นั ตอน ดงั ต่อไปน้ี

1. การออกแบบการถ่ายเทวสั ดุ (Actual material-flow design)
เป็นข้นั ตอนที่ผอู้ อกแบบระบบโลจิสติกส์ตอ้ งใชค้ วามรู้และทฤษฎีต่างๆ ทางวิศวกรรมเขา้

มาช่วยมากท่ีสุดโดยพิจารณาถึงอุปสงคด์ า้ นปริมาณ สถานที่ ความแปรปรวน และขอ้ จาํ กดั ท่ีมีอยู่
และทาํ การออกแบบขนาด ตาํ แหน่งท่ีต้ัง ทรัพยากรของอุปทาน อาทิ โรงงานอุตสาหกรรม
คลงั สินคา้ เป็ นตน้ รวมท้งั ออกแบบระบบการขนส่งวสั ดุดว้ ย หมายถึงเส้นทาง ชนิดของพาหนะ

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบรู พา 364 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทท่ี 9 บทนําของลอจสิ ตกิ สแ์ ละหว่ งโซอ่ ปุ ทาน (Introduction of Logistics and Supply Chain)

ปริมาณแต่ละเที่ยว จุดพกั สินคา้ เป็นตน้ ให้สามารถตอบสนองอุปสงคไ์ ดด้ ว้ ยตน้ ทุนที่ต่าํ ที่สุด ใน
การออกแบบน้ีตอ้ งออกแบบดว้ ยหลกั ทฤษฎีท่ีอยใู่ นกลุ่มการวิจยั ดาํ เนินงาน (Operation research)

2. การจดั การระบบลอจสิ ตกิ ส์ (Logistics system management)
ข้นั ตอนน้ี เป็ นการจดั การงานดา้ นต่างๆ ที่เป็ นกิจกรรมในระบบโลจิสติกส์ เพ่ือให้การ

ดาํ เนินงานจริงเป็ นไปตามท่ีออกแบบไวแ้ ต่ตน้ ซ่ึงการจดั การงานดา้ นต่างๆ เหล่าน้ี ตอ้ งใชค้ วามรู้
ดา้ นวิศวกรรมและการจดั การผสมผสานกนั ไม่ว่าจะเป็ น การจดั ตารางการขนส่ง การจดั การ
คลงั สินคา้ และระบบควบคุมวสั ดุคงคลงั การจดั การคาํ สั่งซ้ือ การจดั หาวตั ถุดิบ การคดั เลือกและ
ประเมินผขู้ าย การวางแผนความตอ้ งการวสั ดุ การบรรจุหีบห่อ การบริหารงานบุคคล และค่าจา้ ง
เป็ นตน้

3. การจัดการเทคโนโลยสี ารสนเทศ (Information technology management)
การจดั การเทคโนโลยสี ารสนเทศมีเป้ าหมายหลกั 2 ประการ คือ

• จดั ให้มีสารสนเทศในรูปแบบที่ตอ้ งการ ในสถานท่ีและเวลาที่ตอ้ งการและมีความ
สม่าํ เสมอ เป็นการประสานระหวา่ งการจดั หาสารสนเทศใหต้ รงกบั ความตอ้ งการใช้

• จดั การให้สารสนเทศมีความถูกตอ้ ง เช่ือถือได้ ไม่ลา้ สมยั และไม่ผิดพลาด เครื่องมือ
ต่างๆที่ถูกนํามาใช้เพ่ือการจัดการสารสนเทศให้ได้ตามเป้ าหมายหลกั ดังกล่าว เช่น Enterprise
Resource Planning (ERP), Electronic Data Interchange (EDI), E-commerce เป็นตน้

การจดั การโลจิสติกส์ท้งั 3 ดา้ น ผจู้ ดั การฝ่ ายโลจิสติกส์ควรมองภาพของระบบโลจิสติกส์
ในรูปสถานที่ (Nodes) และเสน้ ทาง (Links) (วโิ รจน์ พทุ ธวิถี, 2547) โดยอธิบายไดด้ งั น้ี

• สถานท่ี คือ ตาํ แหน่งท่ีต้งั ของกิจกรรมการจดั หา จดั เก็บ ผลิต จาํ หน่าย และบริโภค
โดยอาจพิจารณาการส่งกลบั ซากหรือของเสียดว้ ย โดยแต่ละท่ีต้งั จะมีขนาดและความแปรปรวน
ของอุปสงค์ (Demand) และอุปทาน (Supply) ต่างกนั

• เสน้ ทาง คือ เส้นทางระหวา่ งสถานที่เพ่ือส่งต่อสินคา้ หรือบริการระหวา่ งสถานที่ต้งั แต่
2 สถานที่ข้ึนไป โดยแตล่ ะสถานท่ีจะมีการส่งตอ่ สินคา้ ระหวา่ งกนั บนโครงขา่ ยของเสน้ ทางท่ีมีอยู่

ดังน้ัน จากที่กล่าวขา้ งตน้ จะเห็นได้ว่าระบบโลจิสติกส์สามารถนําไปประยุกต์ในการ
ดาํ เนินการเหลา่ น้ีได้ ไม่วา่ จะเป็น ระบบส่งน้าํ ชลประทาน ระบบบาํ บดั น้าํ เสียของกรุงเทพมหานคร
หรือเมืองใหญ่อ่ืนๆ ระบบขนส่งผโู้ ดยสารดว้ ยรถประจาํ ทาง และระบบไปรษณีย์ โดยเม่ือพิจารณา

ในจากหลกั หารของสถานท่ี และเส้นทางแลว้ กิจการเหล่าน้ีจาํ เป็ นตอ้ งใชห้ ลกั การบริหารและ
อ อ ก แ บ บ ร ะ บ บ ก า ร ข น ส่ ง ท่ี ค ล้า ย ค ลึ ง กับ ร ะ บ บ โ ล จิ ส ติ ก ส์ ใ น ภ า ค อุ ต ส า ห ก ร ร ม แ ล ะ ธุ ร กิ จ

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 365 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 9 บทนําของลอจสิ ตกิ สแ์ ละหว่ งโซอ่ ปุ ทาน (Introduction of Logistics and Supply Chain)

เช่นเดียวกนั กิจการเหล่าน้ีมีกิจกรรมและการดาํ เนินการในส่วนต่างท่ีสามารถพิจารณาให้เป็ นการ
ดาํ เนินการในรูปแบบของระบบโลจิสติกส์ไดเ้ ช่นเดียวกนั แต่จะตา่ งกนั ในรายละเอียดเทา่ น้นั ดงั น้นั
วธิ ีการทางวศิ วกรรมท่ีใชอ้ อกแบบและบริหารระบบเป็นจาํ นวนมาก อาจมีรายละเอียดที่แตกต่างกนั
ไป แต่กม็ าจากหลกั การเดียวกนั

ก า ร จัด ก า ร โ ล จิ ส ติ ก ส์ จ ะ มี ค ว า ม ยุ่ง ย า ก ม า ก ข้ ึ น เ มื่ อ ค ว า ม ต้อ ง ก า ร ข น ส่ ง สิ น ค้า ข อ ง
ผปู้ ระกอบการแต่ละรายน้นั ไม่เหมือนกนั ซ่ึงจะทาํ ให้เกิดความผนั แปรดา้ นปริมาณและเวลาของ
ความตอ้ งการในการขนส่ง ประกอบกบั ความผนั แปรในกระบวนการจดั หาวตั ถุดิบ การผลิต และ
การจดั จาํ หน่าย ทาํ ใหล้ อจิสติกส์อาจถกู พจิ ารณาเป็นระบบ Dynamic ดว้ ยเหตุน้ี การออกแบบระบบ
การจัดการและการแกป้ ัญหาต่างๆในระบบโลจิสติกส์ จึงตอ้ งมีเคร่ืองมือทางวิศวกรรมที่ตอ้ ง
นาํ มาใชอ้ อกแบบและแกป้ ัญหาท้งั ที่เป็ นแบบ Static และแบบ Dynamic เพื่อบรรลุวตั ถุประสงค์
เชิงกลยทุ ธ์ 3 ประการ ซ่ึงไดแ้ ก่ การลดตน้ ทุนการดาํ เนินงาน การลดขนาดเงินลงทุนทรัพยากร และ
การเพ่ิมระดบั การใหบ้ ริการลูกคา้

วตั ถุประสงค์ 3 ประการขา้ งตน้ จะประสบผลสาํ เร็จในทางปฏิบตั ิไดก้ ต็ ่อเมื่อ ผวู้ างแผนการ
ขนส่งสามารถทาํ การตดั สินใจเชิงกลยทุ ธ์ 3 ประการสาํ คญั ดงั ต่อไปน้ี (วโิ รจน์ พทุ ธวิถี, 2547)

1. การตดั สินในเชิงกลยุทธ์ด้านทาํ เลทตี่ งั (Location Decision) ไดแ้ ก่
• การกาํ หนดจาํ นวน ขนาดและท่ีต้งั ของโรงงานการผลิต
• การกาํ หนดจาํ นวน ขนาดและที่ต้งั ของคลงั เกบ็ สินคา้
• การกาํ หนดจาํ นวน ขนาดและที่ต้งั ของแหลง่ ป้ อนวตั ถุดิบ
• การกาํ หนดจาํ นวน ขนาดและที่ต้งั ของศนู ยข์ นถ่ายสินคา้
• การตดั สินใจเลือกสร้างหรือเช่าหรือจา้ งเหมาทรัพยากร เช่น โรงงานคลงั สินคา้ ศูนย์

ขนสินคา้ เป็นตน้

2. การตดั สินใจเชิงกลยุทธ์ด้านการขนส่ง (Transportation Decision) ไดแ้ ก่
• การเลือกวธิ ีการขนส่ง
• การจดั ตารางและเสน้ ทางการขนส่ง
• การกาํ หนดปริมาณการขนส่ง

3. การตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ด้านวสั ดุคงคลงั (Inventory Decision) ไดแ้ ก่
• การกาํ หนดระดบั วสั ดุคงคลงั
• การกาํ หนดวิธีการจดั หาวสั ดุคงคลงั

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 366 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทท่ี 9 บทนําของลอจสิ ตกิ สแ์ ละหว่ งโซอ่ ปุ ทาน (Introduction of Logistics and Supply Chain)

• การกาํ หนดวธิ ีการควบคุมวสั ดุคงคลงั

ท้งั น้ี คาํ ว่าการตดั สินใจเชิงกลยทุ ธ์ หมายถึง การตดั สินใจใดๆที่ผลการตดั สินใจส่งผลต่อ
ความสามารถในการแข่งขนั ของธุรกิจ ในการตัดสินใจ 3 ด้านท่ีกล่าวน้ันลว้ นส่งผลต่อ
ความสามารถในการแข่งขนั ท้งั สิ้น เพราะมีผลต่อตน้ ทุน (Costs) ความสามารถในการส่งมอบ
(Delivery capability) ความเร็ว (Speed) ความพร้อมของสินคา้ และบริการ (Availability) และ
ประสิทธิภาพในการใชท้ รัพยากร (Efficiency of resource utilization) ให้มากหรือนอ้ ยเมื่อ
เปรียบเทียบกบั คู่แขง่ ขนั ไดอ้ ยา่ งชดั เจน

9.2. การจัดการห่วงโซ่อุปทาน
การจดั การห่วงโซ่อุปทาน (Supply chain management) คือ การผสมผสานกระบวนการ

ทางธุรกิจจากผูจ้ ดั ส่งวตั ถุดิบ ผ่านกระบวนการผลิตหรืออุตสาหกรรมการผลิต จนไปสู่ผบู้ ริโภค
โดยในกระบวนการเหล่าน้นั จะมีการส่งผา่ นผลิตภณั ฑแ์ ละขอ้ มูลสารสนเทศควบคู่กนั ไป อนั เป็ น
การสร้างมลู ค่าเพ่ิมใหก้ บั ผลิตภณั ฑน์ ้นั ๆ ก่อนท่ีจะถกู นาํ เสนอสู่ผบู้ ริโภค จะเห็นไดว้ า่ ขอบข่ายของ
ระบบการจดั การห่วงโซ่อุปทานน้นั จะครอบคลุมท้งั ระบบอุตสาหกรรมซ่ึงกวา้ งกว่าการพิจารณา
เฉพาะภายในองคก์ รดงั ที่กล่าวถึงในระบบลอจิสติกส์ (วิทยา สุหฤทดาํ รง, 2546)

ขนาดของการบริหารห่วงโซ่อุปทานจะข้ึนอย่กู บั ขอบเขตการดาํ เนินงานและการบริหาร
กระบวนการผลิต ท้งั น้ีจะเห็นไดว้ ่าลอจิสติกส์และการจดั การห่วงโซ่อุปทานน้ันจะเป็ นส่ิงท่ีเกิด
ควบคูก่ นั ไปเสมอ แต่ขอบข่ายในการกาํ หนดแผนงานของลอจิสติกส์และการจดั การห่วงโซ่อุปทาน
จะมีความแตกต่างกนั แต่จะมีลกั ษณะที่เก้ือหนุนกนั โดย การจดั การห่วงโซ่อุปทานน้นั จะมุ่งเนน้
การจดั การและการวางแผนในภาพรวมท่ีกวา้ งกว่าระบบลอจิสติกส์ ขณะท่ีระบบลอจิสติกส์ จะ
มุ่งเน้นการจัดการในระดับแผนปฏิบัติการ ความต่างที่สําคัญอีกประการหน่ึงระหว่างระบบ
ลอจิสติกส์และการจดั การห่วงโซ่อุปทานก็คือ ระบบลอจิสติกส์น้นั จะเก่ียวขอ้ งกบั การเคลื่อนยา้ ย
วตั ถุดิบ สินคา้ หรือผลิตภณั ฑ์ระหว่างหน่วยต่างๆ ภายในองคก์ รเดียวกนั แต่เม่ือตอ้ งทาํ การส่ง
วตั ถุดิบ สินคา้ หรือผลิตภณั ฑด์ งั กล่าวขา้ มองคก์ รในลกั ษณะท่ีมีการเปล่ียนสภาพความเป็ นเจา้ ของ
และมีระเบียบข้นั ตอนการดาํ เนินงานท่ีแตกต่างไปจากองคก์ รที่เป็ นตน้ ทางของการเปลี่ยนถ่าย เรา
จะพิจารณาการเคลื่อนยา้ ยดงั กล่าวน้ีเป็ นระบบการจดั การห่วงโซ่อุปทานทนั ที ท้งั น้ี ปัญหาของการ
จดั การห่วงโซ่อุปทาน มกั เกิดข้ึนในข้นั ตอนการเปลี่ยนถ่ายวตั ถุดิบ สินคา้ หรือผลิตภณั ฑร์ ะหว่าง
องคก์ รนนั่ เอง โดยในข้นั ตอนดงั กล่าว จะตอ้ งมีการตกลงเงื่อนไขบางประการระหวา่ งองคก์ รในรูป
ของขอ้ ตกลงร่วมกนั ในรูปของสญั ญาเชิงธุรกิจ ประการหน่ึงเพือ่ ใหเ้ กิดความเขา้ ใจท่ีตรงกนั ในเรื่อง
ของการถ่ายโอนความเป็ นเจ้าของวตั ถุดิบ สินคา้ หรือผลิตภัณฑ์ อีกประการหน่ึง เพื่อให้การ

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 367 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 9 บทนําของลอจสิ ตกิ สแ์ ละหว่ งโซอ่ ปุ ทาน (Introduction of Logistics and Supply Chain)

ดาํ เนินงานเป็นไปอยา่ งราบรื่นและเกิดปัญหานอ้ ยท่ีสุดระหว่างองคก์ ร (กฤษดา วิศวธีรานนท์ และ
กลุ พงษ์ ยนู ิพนั ธ,์ 2548; วิทยา สุหฤทดาํ รง, 2546)

9.3. บทบาทของการขนส่งทมี่ ีต่อลอจิสตกิ ส์และห่วงโซ่อุปทาน
การขนส่งเป็ นกระบวนที่มีความสาํ คญั ข้นั ตอนหน่ึงของการขนส่งสินคา้ การขนส่งในท่ีน้ี

หมายถึง การเคลื่อนยา้ ยสินคา้ จากสถานท่ีผลิตไปยงั สถานที่ท่ีบริโภคสินคา้ น้นั ซ่ึงการเคล่ือนยา้ ย
สินคา้ ระหว่างสถานท่ีดังกล่าวก่อให้เกิดมูลค่าเพิ่มแก่สินคา้ ซ่ึงถือได้ว่าเป็ น การเพิ่มมูลค่าของ
ผลิตภัณฑ์ด้านสถานท่ี (Place utility) นอกจากน้ี การขนส่งยงั ก่อใหเ้ กิด อรรถประโยชน์ด้านเวลา
(Time utility) ใหก้ บั สินคา้ หรือผลิตภณั ฑ์ อรรถประโยชน์ดา้ นเวลา คือ ความพึงพอใจในตวั สินคา้
หรือผลิตภณั ฑท์ ่ีเพ่ิมข้ึนอนั เกิดจากการเกบ็ สินคา้ ไวจ้ นกระทง่ั เกิดความตอ้ งการที่จะบริโภคสินคา้
น้ัน การขนส่งถือได้ว่าเป็ นปัจจยั สําคญั ที่สร้างอรรถประโยชน์ด้านเวลาให้เกิดข้ึนในตวั สินคา้
เน่ืองจากเป็ นตวั กาํ หนดความรวดเร็วและความสม่าํ เสมอในการเคลื่อนยา้ ยสินคา้ จากสถานที่หน่ึง
ไปยงั อีกสถานท่ีหน่ึง (กมลชนก สุทธิวาทนฤพุฒิ และคณะ, 2544) โดยสรุป บทบาทของการขนส่ง
ที่มีต่อระบบลอจิสติกส์และห่วงโซ่อุปทาน หรือการเคลื่อนยา้ ยสินคา้ ก็คือ เป็ นส่ิงที่ช่วยให้สินคา้
เกิดอรรถประโยชน์ท้งั ดา้ นสถานท่ีและเวลา สร้างความพึงพอใจในการบริโภคสินคา้ ให้กบั กลุ่ม
ผบู้ ริโภค และเป็นปัจจยั สาํ คญั ประการหน่ึงท่ีส่งผลต่อการกาํ หนดราคาของสินคา้ และทาํ เลท่ีต้งั ของ
ศนู ยก์ ระจายสินคา้ โรงงาน และตลาด

9.3.1. ประเภทของการขนส่งสินค้า
โครงสร้างของระบบการขนส่งเม่ือพิจารณาในมุมมองของกิจกรรมการผลิตและขนส่ง

สินคา้ สามารถแบ่งออกไดเ้ ป็น 3 กลุ่มหลกั คือ (สาธิต พะเนียงทอง, 2548; กมลชนก สุทธิวาทนฤ
พฒุ ิ และคณะ, 2544)

1. การขนส่งขาเขา้ (Inbound transportation)
คือ การขนส่งสินคา้ เขา้ สู่โรงงานผลิต สินคา้ ที่ส่งเขา้ มามกั เป็ นวตั ถุดิบ ส่วนประกอบ และ

วสั ดุประกอบการผลิต ในภาคอุตสาหกรรมส่วนใหญ่การขนส่งขาเขา้ จะดาํ เนินการโดยผูข้ าย
วตั ถุดิบเหล่าน้นั อาจมีบางส่วนท่ีผซู้ ้ือดาํ เนินการเองข้ึนอยกู่ บั ขอ้ ตกลง ตน้ ทุนการขนส่งขาเขา้ เป็ น
ปั จ จัย สํา ค ัญ เ ท่ า กับ ต ้น ทุ น ก า ร ข น ส่ ง ข า อ อ ก ที่ จ ะ ต ้อ ง พิ จ า ร ณ า เ พ่ื อ ก า ร ก ํา ห น ด ท ํา เ ล ท่ี ต้ ัง ข อ ง
โรงงานผลิต คลงั สินคา้ หรือศูนยก์ ระจายสินคา้ ในระบบลอจิสติกส์ท้งั ระบบ ถึงแมก้ ารขนส่งจะ
ดาํ เนินการโดยผขู้ ายวตั ถุดิบแต่จะถกู รวมอยใู่ นราคาวตั ถุดิบน้นั แลว้ เสมอ

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 368 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 9 บทนําของลอจสิ ตกิ สแ์ ละหว่ งโซอ่ ปุ ทาน (Introduction of Logistics and Supply Chain)

2. การขนส่งขาออก (Outbound transportation)
คือ การขนส่งสินคา้ ขาออกจากโรงงานผลิต เม่ือโรงงานทาํ การผลิตเป็นสินคา้ สาํ เร็จรูปเพ่ือ

จดั จาํ หน่ายแลว้ จะตอ้ งขนส่งไปยงั ลูกคา้ ซ่ึงอาจเป็ นผบู้ ริโภคโดยตรง ตวั แทนจาํ หน่าย หรือผผู้ ลิต
ในข้นั ตอนต่อไปก็ตาม การขนส่งน้ีจดั อยู่ในกลุ่มการขนส่งขาออกจากโรงงาน ส่วนมากแลว้ ใน
ภาคอุตสาหกรรมจะเป็ นภาระของผูผ้ ลิตเอง แต่ผูผ้ ลิตอาจใชบ้ ริการบริษทั รับจา้ งขนส่งก็ได้ ซ่ึง
ปัจจุบนั เป็นวิธีการที่ไดร้ ับความนิยมอีกแนวทางหน่ึง

3. การขนส่งระหวา่ งประเทศ (International transportation)
คือ ระบบการขนส่งสินคา้ ระหว่างประเทศ ระหว่างภูมิภาคของโลก ระหว่างทวีป หรือ

ระหว่างเขตเศรษฐกิจต่างๆ ระบบการนส่งแบบน้ีเป็ นการขนส่งท่ีเป็ นการขนส่งในระยะทางไกลๆ
โดยจะอาศยั ผใู้ ห้บริการระดบั สากล อาทิ เรือเดินสมุทร เคร่ืองบิน รถไฟ เป็ นตน้ แต่ก็มีการขนส่ง
ชายแดนที่เป็นประเทศหรือเขตเศรษฐกิจติดกนั กย็ งั คงใชร้ ถบรรทุกอยมู่ าก ในระบบการขนส่งน้ีจะ
ใชเ้ วลานาน โดยการเชื่อมโยงการขนส่งจะสิ้นสุดลงท่ีท่าเรือ ด่านผา่ นแดน ท่าอากาศยาน ท่ีมีด่าน
ศุลกากรเทา่ น้นั การขนส่งระหวา่ งประเทศจะดาํ เนินการจากระบบเศรษฐกิจการคา้ ระหวา่ งประเทศ

นอกจากน้ีเมื่อพิจารณาตามประเภทของรูปแบบการขนส่ง อาจแบ่งการขนส่งสินคา้ ออกได้
เป็น 5 ประเภท ไดแ้ ก่ (สาธิต พะเนียงทอง, 2548; กมลชนก สุทธิวาทนฤพฒุ ิ และคณะ, 2544)

1. การขนส่งทางถนนหรือการขนส่งดว้ ยรถบรรทุก (Road transportation)
ส่วนมากแลว้ การขนส่งสินคา้ ทางถนนมกั ใชร้ ถบรรทุกสินคา้ เป็ นรูปแบบการขนส่งหลกั

ส่วนใหญ่สินคา้ ที่นิยมใชบ้ ริการขนส่งทางถนน ไดแ้ ก่ ผลิตภณั ฑเ์ กษตร อาทิ ผลไม้ เน้ือสด เน้ือแช่
แข็ง วตั ถุดิบทางการเกษตร ฯลฯ และผลิตภณั ฑ์จากโรงงานอุตสาหกรรม อาทิ รถยนต์ เส้ือผา้
อุปกรณ์สาํ นกั งาน เฟอร์นิเจอร์ ฯลฯ ท้งั น้ี การขนส่งทางถนนเป็ นที่นิยม เน่ืองจากสามารถขนส่ง
สินคา้ ไดใ้ นลกั ษณะ Door-to-door มีความสามารถในการเขา้ ถึง (Accessibility) พ้ืนท่ีต่างๆ สูง เป็น
บริการขนส่งท่ีรวดเร็ว และมีอตั ราการสูญหายและเสียหายของสินคา้ ระหว่างการขนส่งต่าํ กวา่
การขนส่งประเภทอื่น

2. การขนส่งระบบรางหรือการขนส่งดว้ ยรถไฟ (Rail transportation)
การขนส่งระบบรางหรือการขนส่งดว้ ยรถไฟเป็นรูปแบบการขนส่งที่มีตน้ ทุนการขนส่งตอ่

หน่วยต่าํ อย่างไรก็ดี การขนส่งระบบรถไฟก็มีขอ้ จาํ กดั ตรงท่ีขาดความยืดหยุ่นในการให้บริการ
เน่ืองจากตอ้ งว่ิงตามเส้นทาง ซ่ึงไดแ้ ก่ ราง และหยดุ ตามสถานีที่กาํ หนดไวแ้ ลว้ เท่าน้นั ซ่ึงโดยมาก
แลว้ หน่วยงานรัฐของประเทศน้นั ๆ จะเป็ นผูก้ ่อสร้างและกาํ หนดตาํ แหน่งของรางและสถานี จาก

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บรู พา 369 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 9 บทนําของลอจสิ ตกิ สแ์ ละหว่ งโซอ่ ปุ ทาน (Introduction of Logistics and Supply Chain)

ขอ้ จาํ กดั ดงั กล่าว การขนส่งสินคา้ ระบบรางจึงมุ่งเนน้ ท่ีการขนส่งบนเส้นทางหลกั ระยะทางไกลๆ
และเป็ นการขนส่งระหว่างสถานีเท่าน้ัน ดว้ ยเหตุน้ีจึงจาํ เป็ นตอ้ งมีรูปแบบการขนส่งท่ีทาํ หน้าที่
กระจายสินคา้ หรือรับช่วงสินคา้ ต่อจากสถานีไปยงั สถานที่ต่างๆ ต่อไป ซ่ึงส่วนมากรูปแบบการ
ขนส่งท่ีทาํ หนา้ ที่กระจายสินคา้ น้ี กไ็ ดแ้ ก่ รถบรรทุกหรือการขนส่งทางถนนนนั่ เอง

การขนส่งระบบรางท่ีมีองคป์ ระกอบหลกั คือ หน่วยบรรทุก (Unit carrier) ท่ีมาต่อกนั เป็ น
ขบวนรถ ทาํ ใหส้ ามารถบรรทุกสินคา้ ไดค้ ราวละมากๆ เม่ือเทียบต่อหน่วยสินคา้ แลว้ จะทาํ ใหอ้ ตั รา
การสิ้นเปลืองของการใชเ้ ช้ือเพลิงต่าํ กวา่ การขนส่งทางถนนเป็นอยา่ งมาก และเป็นปัจจยั สาํ คญั ที่ทํ
ใหก้ ารขนส่งสินคา้ ระบบรางมีตน้ ทุนต่าํ กวา่ การขนส่งทางถนน ซ่ึงเป็นการสร้างจุดไดเ้ ปรียบใหก้ บั
การขนส่งระบบราง โดยทวั่ ไปการขนส่งระบบรางนิยมใชส้ ําหรับการขนส่งที่ไม่ตอ้ งการความ
รวดเร็วในการขนส่งมากนกั และสามารถกาํ หนดเวลาและปริมาณการขนส่งไดแ้ น่นอน สินคา้ ที่นิ
มขนส่งดว้ ยระบบราง อาทิ วสั ดุก่อสร้าง เช้ือเพลิงสารเคมี ไม้ เป็นตน้

3. การขนส่งทางอากาศ (Air transportation)
การขนส่งทางอากาศโดยมากแลว้ หมายถึงการขนส่งโดยใชเ้ ครื่องบิน เป็ นการขนส่งที่มี

ค่าใชจ้ ่ายสูงสุดในบรรดารูปแบบการขนส่งสินคา้ ท้งั หมด สามารถขนส่งระยะทางไกลไดร้ วดเร็ว
ที่สุดและใชเ้ วลานอ้ ยที่สุด สินคา้ ท่ีนิยมใชบ้ ริการขนส่งทางอากาศมกั มีราคาแพง มีน้าํ หนกั นอ้ ย ม
ขนาดไมใ่ หญจ่ นเกินไป แต่ในบางกรณีที่มีสถานการณ์จาํ เป็น สิ่งที่ถูกขนส่งทางอากาศกอ็ าจมีขนาด
ใหญ่ได้ เช่น การขนส่งรถถงั และอาวุธยทุ โธปกรณ์ระหว่างการเกิดสงคราม เป็ นตน้ ปัจจุบนั มีการ
ขนส่งสินคา้ ทางอากาศเพ่ิมข้ึนจากในอดีตเป็ นอย่างมาก แต่เนื่องจากค่าใช้จ่ายในการขนส่งที่
ค่อนขา้ งสูง แนวคิดของผูใ้ ชบ้ ริการจึงยงั คงยึดติดอยู่ท่ีภาพการขนส่งทางอากาศท่ีใชส้ ําหรับการ
ขนส่งที่เป็ นบริการพิเศษที่ตอ้ งการความรวดเร็วสูงเท่าน้ัน สินคา้ ที่นิยมขนส่งทางอากาศ อาทิ
จดหมายและวสั ดุท่ีเป็นบริการขนส่งไปรษณีย์ หนงั สือ เส้ือผา้ และเคร่ืองใชไ้ ฟฟ้ า เป็นตน้

4. การขนส่งทางน้าํ (Water transportation or Marine transportation)
การขนส่งทางน้าํ เป็นการขนส่งที่ถกู ท่ีสุดเม่ือเทียบต่อน้าํ หนกั บรรทุก นิยมใชเ้ ป็นรูปแบบการ

ขนส่งหลกั สาํ หรับการขนส่งสินคา้ ระหวา่ งประเทศ โดยทว่ั ไป การขนส่งทางน้าํ สามารถจาํ แนก ออ
ไดเ้ ป็น 3 รูปแบบ ไดแ้ ก่ การขนส่งทางน้าํ ภายในประเทศ การขนส่งชายฝ่ังทะเล และการขนส่งทาง
ทะเลระหว่างประเทศ คู่แข่งสําคญั ของการขนส่งทางน้าํ คือ การขนส่งทางรถไฟและการขนส่ง
ทางท่อ สาํ หรับสินคา้ ที่นิยมขนส่งทางน้าํ ไดแ้ ก่ วตั ถุดิบในอุตสาหกรรมการผลิตน้าํ มนั หิน ทราย
ขา้ ว แร่ต่างๆ และผลิตภณั ฑป์ ิ โตรเลี่ยม

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบรู พา 370 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์

บทที่ 9 บทนําของลอจสิ ตกิ สแ์ ละหว่ งโซอ่ ปุ ทาน (Introduction of Logistics and Supply Chain)

5. การขนส่งทางทอ่ (Pipeline)

ก า ร ข น ส่ ง ท า ง ท่ อ เ ห ม า ะ สํา ห รั บ ก า ร เ ค ลื่ อ น ย้า ย วัส ดุ ที่ เ ป็ น ข อ ง ไ ห ล อ า ทิ
น้าํ น้าํ มนั สารเคมี หรือก๊าซ เป็นตน้ โดยวสั ดุท่ีนิยมขนส่งทางทอ่ มากที่สุด ไดแ้ ก่ คือ ก๊าซธรรมชาติ
และน้าํ มนั ดิบ การขนส่งทางทอ่ มีตน้ ทุนการขนส่งตอ่ หน่วยที่ต่าํ มาก และสามารถระบุเวลาท่ีใชใ้ น
การขนส่งที่แน่นอนได้ เนื่องจากการขนส่งทางทอ่ น้นั ควบคุมดว้ ยเครื่องคอมพิวเตอร์ ทาํ ใหม้ ีความ
แม่นยาํ ในการกาํ หนดเวลาในการขนส่ง นอกจากน้ี การขนส่งทางทอ่ น้นั ไม่จาํ เป็นตอ้ งใชพ้ นกั งาน
ในการขนส่งตวั สินคา้ หรือวตั ถุดิบโดยตรง ดว้ ยเหตุน้ีจึงช่วยลดอตั ราการสูญหายหรือเสียหายของ
สินคา้ ลงไดเ้ ป็นอยา่ งมาก

สิ่งท่ีทาํ ใหร้ ะบบลอจิสติกส์และการจดั การห่วงโซ่อุปทานเป็นไปอยา่ งมีประสิทธิภาพและ
ช่วยลดตน้ ทุนในการขนส่งสินคา้ น้ัน ไดแ้ ก่ การถ่ายเทสินคา้ โดยพิจารณาความเช่ือมโยงระหว่าง
รูปแบบการขนส่งประเภทตา่ งๆ ในภาพรวม ท่ีเรียกวา่ Intermodal transportation อยา่ งไรกด็ ี การ

ออกแบบการเชื่อมโยงการขนส่งสินคา้ ในลกั ษณะ Intermodal transportation น้นั มีความซบั ซอ้ น
และเป็ นอย่างมาก ต้องอาศัยความร่วมมือจากผูท้ ่ีเกี่ยวขอ้ งหลายฝ่ าย และมีค่าใช้จ่ายในการ
ดาํ เนินการสูง จึงไม่ใช่เร่ืองง่ายที่จะทาํ ใหเ้ กิดข้ึนในระยะเวลาอนั ส้นั ประเด็นดงั กล่าวจึงเป็ นเร่ืองท่ี
ตอ้ งใหค้ วามสาํ คญั และทาํ การศึกษาวิจยั กนั ตอ่ ไป

9.3.2. ต้นทุนการขนส่งสินค้า
ตน้ ทุนการขนส่งผูโ้ ดยสารหรือการขนส่งสินคา้ ประกอบดว้ ย ตน้ ทุนคงที่ (Fixed cost)

และตน้ ทุนแปรผนั (Variable cost) โดยตวั อยา่ งของตน้ ทุนคงท่ี ไดแ้ ก่ คา่ ก่อสร้างโครงสร้างพ้ืนฐาน
และอาคารสถานที่ เคร่ืองมือ อุปกรณ์ และเครื่องจักร เป็ นต้น สําหรับต้นทุนผนั แปร ได้แก่
ค่าใชจ้ ่ายในการบาํ รุงรักษาอาคารและเครื่องจกั ร คา่ แรง และคา่ ดาํ เนินการ เป็นตน้ ตน้ ทุนการขนส่ง
เป็ นหน่ึงในปัจจยั สําคญั ท่ีส่งผลต่อราคาสินคา้ สินคา้ จะมีราคาสูงหรือต่าํ น้ันข้ึนอยูก่ บั ตน้ ทุนใน
การผลิต ค่าใชจ้ ่ายในการขนส่งจึงเป็นตวั แปรสาํ คญั ที่มีอิทธิพลต่อการกาํ หนดราคาสินคา้ เป็ นอยา่ ง
มาก โดยทวั่ ไป ปัจจยั สาํ คญั ที่มีอิทธิพลต่อตน้ ทุนการขนส่ง แบ่งออกได้ 2 กลุ่ม ไดแ้ ก่ ปัจจยั ดา้ น
สินคา้ หรือผลิตภณั ฑ์ และปัจจยั การตลาด (สาธิต พะเนียงทอง, 2548; กมลชนก สุทธิวาทนฤพุฒิ
และคณะ, 2544)

1. ปัจจยั ด้านสินค้าหรือผลติ ภณั ฑ์
ปัจจยั ดา้ นสินคา้ ท่ีมีอิทธิพลต่อตน้ ทุนการขนส่งและการกาํ หนดราคาสินคา้ ไดแ้ ก่
ลักษณะทางกายภาพของสินค้า คือ คุณสมบตั ิของสินคา้ เก่ียวกบั ปริมาตร น้าํ หนกั และ

ความหนาแน่น ท่ีนาํ มาใชเ้ ป็นตวั แปรสาํ หรับประมาณคา่ ใชจ้ ่ายในการขนส่งต่อหน่วย โดยทว่ั ไปถา้

ภาควชิ าวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยบรู พา 371 ดร. สรุ เมศวร์ พริ ยิ ะวฒั น์