CYPRUS METTALEIA e-edition

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 150

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 151

Στο πλαίσιο των ερευνητικών εργασιών στην ευρύτερη περιοχή Μιτσερού έγιναν το
1951 γεωτρήσεις εις την περιοχή της οξειδώσεως και εντοπίστηκε ενδιαφέρουσα
χαλκούχος μεταλλοφορία, η οποία απετέλεσε αντικείμενο υπόγειας εκμετάλλευσης
την περίοδο 1954-1955. Για τον σκοπόν αυτό έγινε η στοά στο υψόμετρο 455 μ. με
βορειοδυτική κατεύθυνση, βλέπε Σχήμα 2.33. Για σκοπούς έρευνας και εξαερισμού
η στοά αυτή προχώρησε και συνάντησε την παλαιότερη στοά στο ίδιο υψόμετρο
που είχε ανορυχθεί το 1917 από τον Κάνθερ της Cyprus Mines Corporation με βόρει-
α-βορειανατολική κατεύθυνση, βλέπε Σχήμα 2.33. Η υπόγεια εκμετάλλευση ήταν
μικρής κλίμακας και περιορίστηκε σε πέντε πατώματα μεταξύ των υψομέτρων 479
μ. και 440 μ. Συνολικά εξορύχθηκαν περί τις 4.300 τόνους μεταλλεύματος. Το 1960
έγινε μικρής κλίμακας αποκάλυψη στο χώρο της οξείδωσης όπου εξορύχθηκαν 1.800
περίπου τόνοι. Εν τω μεταξύ η Εταιρεία συνέχισε και εντατικοποίησε την έρευνα
με πυκνό δίκτυο γεωτρήσεων γύρω από την οξείδωση και ανατολικότερα και δια-
πιστώθηκε ότι η μεταλλοφορία εκτεινόταν προς τα βορειοανατολικά κάτω από τις
Λάβες του Ανωτέρου Ορίζοντα σε απόσταση τουλάχιστον 500 μ. Αναγνωρίστηκε
αρχικά η ύπαρξη τεσσάρων ξεχωριστών συγκεντρώσεων χαλκούχου μεταλλοφορίας
μέσα σε μια προπυλιτική ζώνη με χαμηλή περιεκτικότητα σε θείο και πολύ πτωχή
χαλκούχο μεταλλοφορία. Η πρώτη συγκέντρωση αντιστοιχούσε στη μεταλλοφορία,
η οποία συνδέετο με την οξείδωση και όπως διαπιστώθηκε από τις γεωτρήσεις το
ανώτερο μέρος της απετέλεσε αντικείμενο εκμετάλλευσης κατά την αρχαιότητα. Οι
εκμεταλλεύσεις των αρχαίων προχώρησαν ανατολικότερα και κάτω από τις λάβες.
Οι άλλες τρείς συγκεντρώσεις ευρίσκοντο βαθύτερα κάτω από τις λάβες με πλού-
σια μεταλλοφορία σε θείο και χαλκό και χωρίς να έχουν επηρεαστεί από την αρχαία
μεταλλευτική δραστηριότητα.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 152

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 153

Στο Σχήμα 2.34 δεικνύεται χάρτης της μεταλλοφόρου ζώνης της Κοκκινόγιας στο
επίπεδο 400 μ., ο οποίος σχεδιάστηκε με βάση τα δεδομένα των υπογείων χαρτο-
γραφήσεων των μεταλλευτικών έργων σε διάφορα επίπεδα και των επιφανειακών
γεωτρήσεων. Η ζώνη αυτή καθορίζεται από δύο κύρια ρήγματα βορειοανατολικής
κατεύθυνσης (F1 και F3), τα οποία στο επίπεδο του χάρτη συγκλίνουν προς τα βορει-
οανατολικά, γεγονός που αποδεικνύει ότι η ζώνη βυθίζεται προς την κατεύθυνση
αυτή. Η προπυλιτική ζώνη τέμνεται από μεταγενέστερα ρήγματα με βόρεια και
βορειοδυτική κατεύθυνση, τα οποία στο ανατολικό μέρος μετακινούν τη ζώνη σε
χαμηλότερο επίπεδο. Πιστεύεται ότι η μεταλλοφορία της γεώτρησης Μ96 (βλέπε
Σχήμα 2.34), στο επίπεδο 340 μ. αντιστοιχεί προς τη ζώνη αυτή, όπως και της γεώ-
τρησης Μ10 στο επίπεδο 300 μ. (βλέπε γεωλογική τομή Μ6 – Μ10 του Σχήματος
2.34). Στην ίδια τομή, που και αυτή βασίζεται στα δεδομένα των μεταλλευτικών
έργων και των γεωτρήσεων, δεικνύονται οι τρεις (από τις τέσσερις) συγκεντρώσεις
συμπαγούς θειούχου μεταλλοφορίας, που όπως περιγράφεται κατωτέρω, απετέ-
λεσαν αντικείμενο εκμεταλλεύσεως. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα όρια των συγκε-
ντρώσεων αυτών, εκεί που δεν είναι τεκτονικά, είναι σταδιακά και έχουν καθορι-
στεί με βάση την περιεκτικότητά τους σε χαλκό και τη σχετική οικονομικότητα της
εκμετάλλευσης.

Στο σημείο αυτό αναφέρεται ότι η προπυλιτική ζώνη της Κοκκινόγιας και οι διάσπαρ-
τες σε αυτή συγκεντρώσεις πλουσιότερης χαλκούχου μεταλλοφορίας αποτελούν
ακόμη ένα παράδειγμα του μοντέλου των Κυπριακών κοιτασμάτων όπως αρχικά
προτάθηκε από τον Λουκά Μούσουλο το 1947 και αργότερα το 1956 (Μούσουλος
1947 και 1956).

Προτού γίνουν οποιαδήποτε μεταλλευτικά έργα, με βάση μόνο τα στοιχεία των γεω-
τρήσεων έγινε κυβισμός του κοιτάσματος και τα αποθέματα υπολογίστηκαν ως εξής:

Πλούσιο Χαλκούχο μετάλλευμα: 520.000 τόνοι με 2,92% Cu και 35,0% S
Πτωχό Χαλκούχο μετάλλευμα: 453.000 τόνοι με 0,78% Cu και 14,5% S

Συνολικά αποθέματα: 973.000 τόνοι με 1,92% Cu και 25,4% S

Από τα στοιχεία των γεωτρήσεων είχε διαφανεί ότι το πλούσιο σε χαλκό και θείο
μετάλλευμα συνίστατο κυρίως από τις δύο ξεχωριστές συγκεντρώσεις συμπαγούς
μεταλλοφορίας στο ανατολικό άκρο της μεταλλοφόρου ζώνης, οι οποίες ονομάστη-
καν από την αρχή «Δυτικό» και «Ανατολικό» κοίτασμα.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 154

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 155

Για την εκμετάλλευση των αποθεμάτων αυτών έγινε μελέτη υπόγειας εκμετάλλευσης
και το 1969 άρχισε η κατασκευή των προπαρασκευαστικών έργων, τα κυριότερα των
οποίων ήταν η διάνοιξη κατακόρυφου κεντρικού φρέατος διαμέτρου 4,5 μ. από σημείο
περί τα 300 μ. νοτίως της εντοπισθείσας μεταλλοφορίας, μέσα σε αναλλοίωτα πετρώ-
ματα λαβών, από το υψόμετρο 464 μ. και βάθους 133 μ., δηλ. μέχρι το υψόμετρο 331
μ. Από δύο επίπεδα στο φρέαρ αυτό στα υψόμετρα 400 μ. και 336 μ. διανοίχθηκαν δύο
οριζόντιες στοές κυκλικής διατομής με διάμετρο 3 μ. με βόρεια-βορειοδυτική κατεύ-
θυνση και μήκος 364 μ. και 320 μ. αντιστοίχως, βλέπε Σχήμα 2.35. Η χαμηλότερη στοά,
η οποία λόγω της κλίσεώς της για σκοπούς αποστράγγισης έφθασε κοντά στο τέρμα
της στο υψόμετρο 338 μ. ήταν η βασική στοά μεταφοράς του μεταλλεύματος. Για τον
σκοπό αυτό επεκτάθηκε προς ανατολάς κάτω από το Δυτικό κοίτασμα και μέχρι τα κοι-
τάσματα Ανατολικό και Μ50. Άλλη διακλάδωσή της έφθασε μέχρι το κοίτασμα Μ81.
Από το υψόμετρο 464 μ. διανοίχθηκε από την επιφάνεια και τρίτη οριζόντια στοά με
βόρεια κατεύθυνση, η οποία μαζί με άλλα κατακόρυφα φρέατα εντός του μεταλλείου
χρησιμοποιήθηκε για σκοπούς εξαερισμού, βλέπε Σχήματα 2.33 και 2.35.

Το κεντρικό φρέαρ χρησιμοποιήθηκε τόσο για τη μεταφορά του μεταλλεύματος στην
επιφάνεια, όσο και για τη διακίνηση του προσωπικού. Για τον σκοπό αυτό έγιναν οι
απαιτούμενες εγκαταστάσεις ανέλκυσης. Το μετάλλευμα έφθανε στην επιφάνεια
σε βαγόνια χωρητικότητας 0,6 κυβ. μέτρο τα οποία άδειαζαν το περιεχόμενό τους
σε αβάκες από τις οποίες φορτώνονταν τα οχήματα που το μετέφεραν στο εργο-
στάσιο εμπλουτισμού, βλέπε Σχήμα 2.35.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 156

Τα προπαρασκευαστικά έργα συμπληρώθηκαν το 1972 και το μεταλλείο είχε πλήρη
παραγωγική δραστηριότητα προς τα τέλη του 1973, αρχίζοντας από την εκμετάλλευση
του Δυτικού κοιτάσματος. H εκμετάλλευσή του άρχισε κατ’ αρχάς με τη μέθοδο των
διαδοχικών ορόφων αλλά μετά από σχετική μελέτη αποφασίστηκε μετά από λίγους
μήνες η εφαρμογή της μεθόδου οριζόντιας κοπής και γόμωσης με τσιμεντοπολφό
(ανάμιξη άμμου με τσιμέντο). Ο τσιμεντοπολφός αποτελούνταν από υφιστάμενα
παλαιά στερεά απόβλητα εμπλουτισμού του Πλυντηρίου Μιτσερού ανάμικτα με
τσιμέντο σε αναλογία τσιμέντο/απόβλητα 1/13, το οποίο παρασκευαζόταν στην
επιφάνεια και διοχετευόταν υδραυλικά εντός του μεταλλείου υπό μορφή χαλαρού
πολφού. Λεπτομερής περιγραφή της εφαρμογής της μεθόδου οριζόντιας κοπής και
γόμωσης με τσιμεντοπολφό δίδεται από τον Κ. Ξυδά (1984).

Το Δυτικό κοίτασμα εκτεινόταν μεταξύ των υψομέτρων 401 μ. και 358 μ. και η απο-
μάκρυνση του μεταλλεύματος γινόταν από το φρέαρ εξαγωγής (αβάκη) 401–338 μ.
εντός του κοιτάσματος και της στοάς μεταφοράς 338 μ. Μετά ακολούθησε η εκμε-
τάλλευση του Ανατολικού κοιτάσματος, το οποίο εκτεινόταν μεταξύ των υψομέ-
τρων 390 μ. και 371 μ. και για τη μεταφορά του μεταλλεύματος χρησιμοποιήθηκε
το φρέαρ εξαγωγής (αβάκη) μεταξύ των υψομέτρων 389 και 338 μ. εντός του Ανα-
τολικού κοιτάσματος και της στοάς μεταφοράς στο υψόμετρο 338 μ.

Η εκμετάλλευση των δύο αυτών συγκεντρώσεων συμπληρώθηκε τον Δεκέμβριο
του 1979 και το μετάλλευμα που εξορύχθηκε και από τις δύο μαζί ανήλθε στους
380.000 τόνους με 3,79% χαλκό και 36,14% θείο.

Κατά τη διάρκεια των μεταλλευτικών εργασιών διεξάγονταν έρευνες από αφετηρίες
μέσα στις υπόγειες προσπελάσεις και σε συνδυασμό με τα δεδομένα των επιφανει-
ακών γεωτρήσεων, με σκοπό τον εντοπισμό και άλλων πλούσιων συγκεντρώσεων.
Μέσα στα πλαίσια αυτά εντοπίστηκαν τα κοιτάσματα Μ50 και Μ81, για τα οποία
υπήρχαν ενδείξεις από τις ομώνυμες γεωτρήσεις που είχαν γίνει παλαιότερα από
την επιφάνεια. Το κοίτασμα Μ50 ευρίσκετο βορείως και χαμηλότερα από το Δυτικό,
μεταξύ των υψομέτρων 354.5 μ. και 335 μ. και η εκμετάλλευσή του έγινε μέσω του
φρέατος εξαγωγής (αβάκης) 360 – 338 μ. και της στοάς 338 μ. Το κοίτασμα Μ81
ευρίσκετο νοτιοδυτικά του Δυτικού κοιτάσματος μεταξύ των υψομέτρων 405 και 348
μ. και η εκμετάλλευσή του έγινε διά μέσου του φρέατος εξαγωγής (αβάκης) 402–
338 μ. και της διακλάδωσης προς δυσμάς της στοάς 338 μ. στο χώρο αυτό, βλέπε
Σχήματα 2.33 και 2.35. Από τα δύο αυτά μικρά κοιτάσματα εξορύχθηκαν συνολικά
96.500 τόννοι με 3,44% χαλκό και 27,89% θείο.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 157

Αναφορικά με τα αποθέματα του Πτωχού Χαλκούχου Μεταλλεύματος είχε διαπιστω-
θεί ότι αυτά συνίσταντο από έντονα προπυλιτιωμένα πετρώματα που καθιστούσαν
την εκμετάλλευσή τους δύσκολη και δαπανηρή και για τον λόγο αυτό εγκαταλεί-
φθηκε κάθε προσπάθεια εκμετάλλευσής τους. Σημειώνεται ότι οι άκρως δυσμενείς
και δαπανηρές συνθήκες εκμετάλλευσης της μεταλλοφορίας σε έντονα προπυλιτι-
ωμένα πετρώματα που δεν πραγματοποιήθηκε, δεν θα μπορούσε να προβλεφθεί
από τα δεδομένα των αρχικών επιφανειακών γεωτρήσεων.

Τελικά, από το Μεταλλείο Κοκκινόγιας εξορύχθηκαν συνολικά 474.540 τόνοι με
3,72% χαλκό και 34,47% θείο που προήλθαν σχεδόν εξ ολοκλήρου από το πλούσιο
χαλκούχο μετάλλευμα. Οι ποσότητες συμπυκνωμάτων που παρήχθησαν από το
Μεταλλείο Κοκκινόγιας ήταν 79.800 τόνοι χαλκούχου συμπυκνώματος και 203.170
τόνοι συμπυκνώματος πυρίτη.

8. Η μεταλλευτική παραγωγή της περιοχής
Αγροκηπιάς - Μιτσερού

Η παραγωγή μεταλλεύματος στα διάφορα μεταλλεία χαλκούχων πυριτών της περιοχής
Μιτσερού – Αγροκηπιάς, από το 1951 που άρχισαν τη λειτουργία τους μέχρι το 1979
που τερματίστηκαν οι μεταλλευτικές εργασίες, ανήλθε συνολικά στα 6,5 περίπου
εκατομμύρια τόνους και από την ποσότητα αυτή του μεταλλεύματος παρήχθησαν
συνολικά περίπου 2,2 εκατομμύρια τόνοι τελικών προϊόντων. Τα τελικά προϊόντα
περιελάμβαναν περίπου 2,1 εκατομμύρια τόνους πυρίτη και 79.800 τόνους συμπυ-
κνώματα χαλκού. Αναλυτικά στοιχεία για την παραγωγή μεταλλεύματος και τελικού
προϊόντος που εξήχθη από το κάθε μεταλλείο της περιοχής δεικνύονται στους Πίνα-
κες 2.13 και 2.14. Μια μικρή ποσότητα περίπου 6.000 τόνων διατέθηκε την περίοδο
1981-1983 στις Ελληνικές Χημικές Βιομηχανίες για την παραγωγή θειϊκού οξέος.

9. Το εργοστάσιο εμπλουτισμού Μιτσερού

Μετά τον εντοπισμό των κοιτασμάτων της Κοκκινοπεζούλας και της Αγροκηπιάς ‘Β’
θεωρήθηκε αναγκαίο όπως ο εμπλουτισμός του μεταλλεύματος από τα μεταλλεία
αυτά γίνεται στην περιοχή Μιτσερού – Αγροκηπιάς αντί να μεταφέρεται στο Βασι-
λικό. Για τον σκοπό αυτό επιλέχθηκε κατάλληλη τοποθεσία περί τα δύο χιλιόμετρα
βορείως του χωριού Μιτσερό, η οποία ήταν άγονη γη κρατικής ιδιοκτησίας (‘χαλί-

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 158

τικη’). Το Εργοστάσιο Εμπλουτισμού Μιτσερού κατασκευάστηκε το 1955-1956 σε
έκταση ήμισυ περίπου τετραγωνικού χιλιομέτρου στην τοποθεσία αυτή και περι-
λάμβανε πέραν του εργοστασίου εκτεταμένους χώρους για τις λίμνες τελμάτων
(tailing ponds). Η περιοχή του εργοστασίου και των αναγκαίων βοηθητικών εγκα-
ταστάσεων, όπως αποθήκης, χημείου, μηχανολογικών συνεργείων, γραφείων και
εστιατορίου καταλάμβανε μικρότερη έκταση, όπως δεικνύεται στο Σχήμα 2.36Α
στο οποίο παρουσιάζεται η αρχική διάταξή τους. Σημειώνεται ότι η ανέγερση όλων
αυτών των εγκαταστάσεων έγινε επί της κρατικής γης μέσα στα πλαίσια της Περί
Μεταλλείων Νομοθεσίας (CAP. 270) και για τούτο ολόκληρη η πιο πάνω περιοχή περι-
λαμβανόταν μέσα στα όρια της Μεταλλευτικής Μίσθωσης Μιτσερού - Αγροκηπιάς.
Το Εργοστάσιο Εμπλουτισμού κατασκευάστηκε από τον Γερμανικό οίκο Westfalia
Dinnendahl Groppel με αρχική δυναμικότητα 2400 τόνους/24ώρο και περιλάμβανε
τα ακόλουθα βασικά μέρη, βλέπε το διάγραμμα ροής στο Σχήμα 2.36Β:

• Πρώτη θραύση με έναν κρουστικό σπαστήρα.
• Δεύτερη θραύση με δύο κρουστικούς σπαστήρες.
• Αποθηκευτικός χώρος 2.000 τόνων.
• Τριβείο με έξι σφαιρόμυλους.
• Ταξινομητές με δύο κοχλιοφόρους ταξινομητές.
• Παχυντές δύο, με διάμετρο 20 μέτρων.
• Εγκαταστάσεις επίπλευσης με 59 κελλιά επίπλευσης.
• Μεταλλικοί Παχυντές δύο, με διάμετρο 10 μέτρων.
• Κυκλώνες δύο, διαμέτρου 42 ιντσών, και
• Εγκαταστάσεις φίλτρων με πέντε φίλτρα.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 159

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 160

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 161

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 162

Τα τελικά προϊόντα που παράγονταν από τον εμπλουτισμό του μεταλλεύματος
ήταν συμπύκνωμα πυρίτη (pysands) και συμπύκνωμα χαλκού (copper concentrate).
Σημειώνεται ότι κατά καιρούς το διάγραμμα ροής του εργοστασίου έχει υποστεί
τροποποιήσεις που ήταν αναγκαίες για την επεξεργασία των μεταλλευμάτων από
τα διάφορα κοιτάσματα των γειτονικών μεταλλευτικών περιοχών και την παρα-
γωγή διαφορετικών προϊόντων, όπως για παράδειγμα συμπυκνώματος πολυτίμων
μετάλλων από τη Σκουριώτισσα την περίοδο 1979-1982. Σε κάποιο στάδιο η δυνα-
μικότητα του Εργοστασίου αυξήθηκε στους 4.000 τόνους/24ώρο.

Για την εξασφάλιση νερού βιομηχανικής ποιότητας για τη λειτουργία του Εργοστα-
σίου Εμπλουτισμού η Εταιρεία ανόρυξε σειρά γεωτρήσεων ανατολικά του Εργοστα-
σίου και εξασφάλισε επαρκείς ποσότητες νερού από τον υδροφορέα γύψου που
υπάρχει στην περιοχή. Επιπρόσθετα, το 1967 κατασκεύασε μικρό χωμάτινο φράγμα
χωρητικότητας μισού εκατομμυρίου τόνων ανατολικά του Εργοστασίου πάνω στην
κοίτη του μικρού ποταμού Λυκηθία μέσα σε κτήματα του Αγροκτήματος Αχεράς.

Το Εργοστάσιο σταμάτησε να λειτουργεί για τον εμπλουτισμό χαλκούχων μεταλλευ-
μάτων το 1988 με τελευταίο υλικό από το μεταλλείο Μεμί και έκτοτε το μεγαλύτερο
μέρος του παραμένει αδρανές. Το 1980 έγινε τροποποίηση των εγκαταστάσεων της
πρώτης και δεύτερης θραύσης και αυτές χρησιμοποιήθηκαν για την επεξεργασία
ασβεστολίθου και παραγωγή σκύρων και άμμου από το Λατομείο Ασβεστολίθου
Μιτσερού και το 1995 για την παραγωγή προϊόντων μπεντονίτη από το Λατομείο
Κάτω Μονής.

10. Η Γερανογέφυρα Φορτώσεων Καραβοστασίου

Ένα από τα μεγαλύτερα έργα που έκανε η ΕΜΕ ήταν η Γερανογέφυρα Φορτώσεων για
τη φόρτωση σε πλοία των μεταλλευτικών προϊόντων που προορίζονταν για εξαγωγή.
Αυτή ανεγέρθηκε στην ακτή του Καραβοστασίου στον Κόλπο της Μόρφου για να
εξυπηρετεί στις εξαγωγές των προϊόντων που παράγονταν στο Εργοστάσιο Εμπλου-
τισμού στο Μιτσερό. Η απόφαση για την κατασκευή του έργου αυτού λήφθηκε το
1954 μαζί με την απόφαση για την κατασκευή του Εργοστασίου Εμπλουτισμού. Το
1964 οι εγκαταστάσεις του Καραβοστασίου άρχισαν να χρησιμοποιούνται και για
τις εξαγωγές των προϊόντων χρωμίτη από τα μεταλλεία χρωμιτών στον Άγιο Νικό-
λαο της Στέγης, βλέπε Κεφάλαιο 4.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 163

Δυστυχώς το μεγάλο και τόσο χρήσιμο αυτό έργο αποχωρίστηκε από την Εταιρεία
σαν αποτέλεσμα της Τουρκικής Εισβολής το 1974. Η απώλεια των εγκαταστάσεων
φορτώσεως του Καραβοστασίου ήταν τότε ένα πολύ σοβαρό πλήγμα για την ΕΜΕ.
Οι εξαγωγές συνέχισαν βέβαια να γίνονται από τον Εναέριο Σιδηρόδρομο στο
Βασιλικό, αλλά τούτο αύξησε σημαντικά το κόστος μεταφοράς και φόρτωσης λόγω
της μεγαλύτερης απόστασης μεταξύ Μιτσερού και Βασιλικού και της χαμηλότερης
απόδοσης του Εναέριου. Λόγω αυτής της τραγικής κατάληξης της Γερανογέφυρας
Καραβοστασίου και επειδή είναι Κατεχόμενη και εντελώς άγνωστη στο πλατύ κοινό,
θεωρήθηκε επιβεβλημένο να γίνει γι’ αυτή μια σύντομη αναφορά και περιγραφή
στις γραμμές που ακολουθούν.

Για την κατασκευή εγκαταστάσεων φόρτωσης στο Καραβοστάσι μελετήθηκαν διά-
φορες τεχνικές λύσεις, περιλαμβανομένης της κατασκευής πυλώνων από σιδηρο-
παγές σκυρόδεμα (μπετόν-αρμέ) πάνω στους οποίους να στηριχθεί είτε εναέριος
σιδηρόδρομος ή να τοποθετηθούν γέφυρες με μεταφορική ταινία. Τελικά αποφα-
σίστηκε η λύση της μεταφορικής ταινίας πάνω σε σιδηρές γέφυρες, οι οποίες θα
στηρίζονται σε πασσάλους εντός του βυθού. Οι μεταλλικές κατασκευές του έργου
που αποτελούσαν και το μεγαλύτερο μέρος του ανατέθηκαν στις γερμανικές εται-
ρείες Philip Holzmann και Westphalia Dinnendahl Groppel AG (WEDAG) κατόπιν
σχετικής συμφωνίας που υπεγράφη τον Ιανουάριο του 1958. Τα οικοδομικά έργα
έγιναν από τοπικούς εργολάβους. Εν τω μεταξύ η ΕΜΕ είχε προβεί σε βυθομέτρηση
της θάλασσας στην ακτή του Καραβοστασίου και διεξήγαγε γεωτεχνικές έρευνες
για να διαπιστωθούν τα απαιτούμενα εδαφοτεχνικά χαρακτηριστικά του βυθού.

Τα βασικά τεχνικά χαρακτηριστικά της Γερανογέφυρας Φορτώσεων Καραβοστα-
σίου δίδονται κατωτέρω με τη βοήθεια του Σχήματος 2.37. Το συνολικό μήκος των
εγκαταστάσεων ήταν 835 μ. εκ των οποίων 365 μ. ήταν στη ξηρά και 470 μ. στη
θάλασσα. Οι εγκαταστάσεις στη ξηρά άρχιζαν από την αρχική αβάκη μέσα στην
οποία τροφοδοτούνταν με τροχοφόρους φορτωτήρες το προς φόρτωση υλικό. Από
την αβάκη αυτή το υλικό μεταφερόταν και αποθηκευόταν κάτω από στέγαστρο
μήκους 60 μ. και πλάτους 20 μ. με τριγωνική διατομή ύψους 18 μ. (βλέπε Μέρος ‘Α’
στο Σχήμα 2.37). Στη μέση, κάτω από το πάτωμα του εν λόγω στεγάστρου υπήρχε
στοά μήκους 106 μ. και διατομής 3,2 Χ 3,6 μ. μέσα στην οποία υπήρχε μεταφορική
ταινία η οποία τροφοδοτείτο με το υπό αποθήκευση υλικό από ανοίγματα στο
πάτωμα του στεγάστρου. Η ταινία αυτή μετέφερε το υλικό σε απόσταση περίπου
εκατόν είκοσι μέτρων σε σύστημα ζυγίσεως (βλέπε Μέρος ‘Β’ στο Σχήμα 2.37). Μετά
τη ζύγιση το υλικό τροφοδοτείτο σε άλλη μεταφορική ταινία η οποία το μετέφερε

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 164

μέχρι τον πρώτο πυλώνα και μετά κατέληγε στην κύρια μεταφορική ταινία, η οποία
ήταν τοποθετημένη πάνω στους πυλώνες που αποτελούσαν το θαλάσσιο μέρος
των εγκαταστάσεων.

Οι πυλώνες ήταν συνολικά δέκα, από τους οποίους οι πρώτοι εννέα αποτελούντο
ο κάθε ένας από τέσσερις μεταλλικούς πασσάλους διαμέτρου 70 εκατοστών. Ο
δέκατος πυλώνας αποτελείτο από έξι παρόμοιους πασσάλους. Οι πάσσαλοι είχαν
βυθιστεί 15 μ. μέσα στο βυθό και είχαν γεμιστεί με τσιμεντοκονίαμα (μπετόν). Το
μήκος τους κυμαινόταν αναλόγως του βάθους της θάλασσας, αλλά όλοι έφθαναν
7,5 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Στον δέκατο πυλώνα η θάλασσα
είχε βάθος 15 μ. και στο αγκυροβόλιο 17 μ. Στον δέκατο και τελευταίο πυλώνα το
μεταφερόμενο υλικό από την κύρια μεταφορική ταινία διοχετευόταν στην τελευ-
ταία ταινία μήκους 23 μ. η οποία ήταν κινούμενη στο οριζόντιο επίπεδο μέχρι 45
μοίρες δεξιά και 45 μοίρες αριστερά του άξονα της γερανογέφυρας πάνω από το
υπό φόρτωση πλοίο (βλέπε Μέρος ‘Γ’ στο Σχήμα 2.37). Με την ανάλογη θέση της
ταινίας αυτής σε συνδυασμό με τη θέση του πλοίου επιτυγχάνετο η ομοιόμορφη
κατανομή του φορτίου στο αμπάρι του πλοίου. Η ταχύτητα φόρτωσης ήταν 1.000
τόνοι ανά ώρα.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 165

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 166

Εικόνα 2.43 Σκηνή από τη Μεταφορά Εξαρτημάτων του Γεωτρυπάνου Φορακύ, 1930.
Plate 2.43 Scene from the Transportation of Parts of Foraky Drill, 1930.

Εικόνα 2.44 Το Γεωτρύπανο Φορακύ με το προσωπικό του, Κορώνη Μιτσερού, 1935.
Plate 2.44 The Foraky Drill with its Crew, Koroni Hill, Mitsero, 1935.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 167

Εικόνα 2.45 Έρευνες με Περιστροφικό Γεωτρύπανο, Κορώνη Μιτσερού, 1965.
Plate 2.45 Exploration with Rotary Drill, Koroni Mitsero, 1965.

Εικόνα 2.46 Γενική Άποψη του Μεταλλείου Κοκκινοπεζούλας, 1960.
Plate 2.46 General view of the Kokkinopezoula Opencast Mine, 1960.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 168

Εικόνα 2.47 Η Εκσκαφή του Μεταλλείου Κοκκινοπεζούλας, 1966.
Plate 2.47 The Kokkinopezoula Opencast Mine. 1966.

Εικόνα 2.48 Μεταλλείο Κοκκινόγιας – Επιφανειακές Εγκαταστάσεις, 1976.
Plate 2.48 Kokkinoyia Mine – Surface Installations, 1976.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 169

Εικόνα 2.49 Μεταλλείο Κοκκινόγιας – Στοά 336 μ., 1976.
Plate 2.49 Kokkinoyia Mine – Adit 336 m., 1976.

Εικόνα 2.50 Μεταλλείο Κοκκινόγιας, Υπόγεια Εκμετάλλευση, 1975.
Plate 2.50 Kokkinoyia Mine, Underground Exploitation, 1975.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 170

Εικόνα 2.51 Εργοστάσιο Εμπλουτισμού Μιτσερού, μέρος του Τριβείου, 1976.
Plate 2.51 Mitsero Dressing Plant, Primary Grinding Section and the Jiggs, 1976.

Εικόνα 2.52 Εργοστάσιο Εμπλουτισμού Μιτσερού – Κυψέλες Επίπλευσης, 1976.
Plate 2.52 Mitsero Dressing Plant – Flotation Cells, 1976.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 171

Εικόνα 2.53 Η Γερανογέφυρα Καραβοστασίου, άποψη από την ακτή, 1970.
Plate 2.53 The Karavostasi Loading Bridge, a view from the shore, 1970.

Εικόνα 2.54 Φόρτωση Συμπυκνώματος Μεταλλεύματος σε Πλοίο
στη Γερανογέφυρα Καραβοστασίου, 1970.

Plate 2.54 Loading of a Vessel with Mineral Concentrate
at the Karavostasi Loading Bridge, 1970.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 172

Εικόνα 2.55 Ακόμα μια άποψη από τη Φόρτωση Πλοίου στο Καραβοστάσι, 1970.
Plate 2.55 Another view from the Loading of a Vessel at Karavostasi, 1970.

Ζ. ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΜΕΜΙ ΚΑΙ ΑΛΕΣΤΟΥ

1. Εισαγωγή

Τα Μεταλλεία Μεμί και Αλεστού βρίσκονται περί τα δέκα χιλιόμετρα δυτικά της περιο-
χής Μιτσερού. Στις γραμμές που ακολουθούν δίδονται πρώτα διάφορα ιστορικά στοι-
χεία για τα συγκεκριμένα μεταλλεία και ακολούθως μια σύντομη περιγραφή της γεω-
λογίας της ευρύτερης περιοχής. Κατόπιν περιγράφονται τα δύο μεταλλεία και δίδονται
στοιχεία για την παραγωγή μεταλλεύματος και εμπορεύσιμων προϊόντων από αυτά.

2. Ιστορικά στοιχεία

Το Μεταλλείο Μεμί βρίσκεται στην ομώνυμη τοποθεσία, η οποία απέχει περί τα
2,5 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του χωριού Αγία Μαρίνα και περί το ένα χιλιόμετρο
βόρεια του χωριού Ξυλιάτος. Η επιφανειακή οξείδωση προσήλκυσε το ενδιαφέρον
των αρχαίων, όπως μαρτυρείται από μικρή συγκέντρωση αρχαίων σκωριών περί τα
300 μέτρα βόρεια του μεταλλείου.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 173

Η Ανώνυμος Ελληνική Εταιρεία Χημικών Προϊόντων & Λιπασμάτων (ΑΕΕΧΠ&Λ) επέ-
δειξε ενδιαφέρον για την εμφάνιση στο Μεμί από τα πρώτα χρόνια της παρουσίας
της στην Κύπρο και την κάλυψε με Ερευνητική Άδεια από το 1927. Στα Αρχεία της
Εταιρείας δεν υπάρχουν στοιχεία που να μαρτυρούν ότι έχει γίνει εκμετάλλευση
χρυσού στην οξείδωση αυτή, ενώ ερευνητική εργασία μαζί με εκμετάλλευση χρυ-
σοφόρου μεταλλεύματος έχει γίνει στη γειτονική εμφάνιση στην κορυφή του λόφου
του Αλεστού περί το ενάμισι χιλιόμετρο νοτιοδυτικά του Μεμί, βλέπε Κεφάλαιο 3.

Το 1952 η ΕΜΕ, αφού είχε ήδη αναλάβει τις δραστηριότητες της ΑΕΕΧΠ&Λ από το
1948, διεξήγαγε γεωφυσικές έρευνες στον χώρο της εμφάνισης και στη συνέχεια
γεωτρήσεις και διαπίστωσε την ύπαρξη κοιτάσματος πυρίτη. Τα αποθέματα του κοι-
τάσματος αυτού υπολογίστηκαν αρχικά ότι ανέρχονταν στα 1,5 εκατομμύρια τόνους.

3. Η γεωλογία της περιοχής Μεμί - Αλεστός

Η γεωλογία της περιοχής περιγράφεται σε συντομία με τη βοήθεια του γεωλογικού
χάρτη που δεικνύεται στο Σχήμα 2.38. Το γεωλογικό υπόβαθρο είναι κυρίως λάβες
του Κατωτέρου Ορίζοντος (Lower Pillow Lavas) με μικρή εμφάνιση των λαβών του
Ανωτέρου Ορίζοντος (Upper Pillow Lava) στο βόρειο μέρος. Πετρώματα της Ομάδας
Βάσης (Basal Group) παρουσιάζονται στο δυτικό και νότιο μέρος, βλέπε Σχήμα 2.38.

Το κύριο χαρακτηριστικό της περιοχής είναι η έντονη και εκτεταμένη υδροθερμική
αλλοίωση των λαβών του Κατωτέρου Ορίζοντος στο κέντρο της περιοχής σε μια έκταση
ελλειψοειδούς σχήματος μήκους τριών και πλάτους ενός χιλιομέτρου με διάταξη δυτι-
κή-νοτιοδυτική – ανατολική-βορειοανατολική. Τα εξωτερικά όρια της περιοχής αυτής
δεικνύουν μια σταδιακή χλωριτίωση των λαβών, η οποία καθίσταται εντονότερη προς
το κέντρο όπου παρατηρείται έντονη πυριτίωση, η οποία φθάνει μέχρι τον σχημα-
τισμό φλεβών καθαρού πυριτίου. Ως αποτέλεσμα της πυριτίωσης τα επηρεασθέντα
πετρώματα είναι ανθεκτικότερα στη διάβρωση παρά οι περιβάλλουσες λάβες με
αποτέλεσμα τον σχηματισμό του λόφου του Αλεστού ο οποίος δεσπόζει της περιοχής.

Στο βορειοανατολικό άκρο της ζώνης της υδροθερμικής αλλοίωσης έχει σχηματι-
στεί το κοίτασμα χαλκούχου πυρίτη του Μεμί χωρίς να παρατηρείται οποιαδήποτε
ένδειξη έντονου τεκτονισμού που να ελέγχει την παρουσία του κοιτάσματος όπως σε
άλλες μεταλλευτικές περιοχές. Στο κέντρο της περιοχής σχηματίστηκε το μικρό κοί-
τασμα του Αλεστού, στο οποίο πρώτα έγινε εκμετάλλευση χρυσού και αργύρου που
περιγράφεται στο Κεφάλαιο 3 και αργότερα χαλκού όπως περιγράφεται κατωτέρω.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 174

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 175

4. Το Μεταλλείο Μεμί

Η εκμετάλλευση του κοιτάσματος του Μεμί άρχισε το 1954 με υπόγεια εκμετάλ-
λευση. Η προσπέλαση έγινε κατ’ αρχάς με φρέαρ στο υψόμετρο 417 μ. όπου το
πλούσιο μετάλλευμα ήταν μόνο πέντε μέτρα κάτω από την οξείδωση. Διανοίχθηκαν
πατώματα στα υψόμετρα 410 και 405 μ. και έγινε περιορισμένης κλίμακας εκμετάλ-
λευση και έρευνα. Με βάση τα στοιχεία της έρευνας τα οποία ήταν ενθαρρυντικά
διανοίχθηκε το 1955 οριζόντια στοά μήκους 230 μέτρων στο υψόμετρο 390 μ. Η
είσοδος της στοάς βρισκόταν στο ανατολικό μέρος του κοιτάσματος και η κατεύθυνσή
της περίπου εξ ανατολών προς δυσμάς, βλέπε Σχήμα 2.39. Ακολούθησε υπόγεια
εκμετάλλευση στα πατώματα 400, 395 και 390 μ., η οποία τερματίστηκε ένα χρόνο
αργότερα. Συνολικά, κατά τα τρία έτη της υπόγειας εκμετάλλευσης εξορύχθηκαν
περίπου 12.500 τόνοι μεταλλεύματος.

Το 1957 διανοίχθηκε η στοά μήκους 300 μ. στο υψόμετρο 375 μ. από σημείο βορείως
του κοιτάσματος και κατεύθυνση βορράς-νότος με σκοπό να χρησιμοποιηθεί για
την εκμετάλλευση με Χοανοειδή Εκσκαφή. Έγινε μικρής κλίμακας αποκάλυψη με
τη συγκεκριμένη μέθοδο αυτή 1957. Όμως και αυτή η δραστηριότητα εγκαταλεί-
φθηκε τον ίδιο χρόνο λόγω της παραγωγικής δραστηριότητας σε άλλα μεταλλεία.

Η εκμετάλλευση στο μεταλλείο Μεμί ξανάρχισε με ανοικτή αποκάλυψη το 1965 και
συνέχισε μέχρι το 1971. Επαναλειτούργησε το 1980 και μετά την περίοδο 1985-1988.
Στο Σχήμα 2.39 δεικνύεται το σχέδιο της εκσκαφής, η οποία είναι ελλειψοειδούς
σχήματος με μήκος 400 και πλάτος 280 μ. Όπως σημειώνεται στο σχέδιο η εκσκαφή
αρχίζει από το υψόμετρο 400 μ. και φθάνει μέχρι το υψόμετρο 320 μ.

Η ετήσια παραγωγή σημειώνεται στον Πίνακα 2.15. Συνολικά έχουν εξορυχθεί, μαζί
με την υπόγεια εκμετάλλευση, περίπου 2,33 εκατ. τόνοι μεταλλεύματος από τους
οποίους παρήχθησαν 958.000 τόνοι τελικών προϊόντων. Από αυτά έχουν εξαχθεί
730.000 τόνοι πυρίτη και 118.000 τόνοι χαλκούχου πυρίτη, ενώ 15.500 τόνοι πυρίτη
πωλήθηκαν τοπικά στις Ελληνικές Χημικές Βιομηχανίες Λτδ., βλέπε Πίνακα 2.16.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 176

5. Το Μεταλλείον Αλεστού

Το μεταλλείο Αλεστού ευρίσκεται στην κορυφή του ομώνυμου λόφου περί το ενά-
μισι χιλιόμετρο δυτικά του χωριού Ξυλιάτος. Η έντονη οξείδωση προσήλκυσε το
ενδιαφέρον της ΑΕΕΧΠ&Λ το 1938 στις έρευνες της για χρυσό και έγινε τότε έρευνα
και εκμετάλλευση, βλέπε Κεφάλαιο 3. Έκτοτε δεν έγιναν άλλα μεταλλευτικά έργα
στην περιοχή μέχρι το 1971, όπου έγινε μικρής κλίμακας εκμετάλλευση του μικρού
χαλκούχου κοιτάσματος που είχε εν τω μεταξύ εντοπιστεί από σειρά γεωτρήσεων.

Η εκσκαφή έχει ελλειψοειδές σχήμα με μήκος διακόσια και πλάτος εκατό μέτρα και
εκτείνεται από το υψόμετρο 595 μ. μέχρι το υψόμετρο 650 μ., βλέπε Σχήμα 2.40. Η
εκμετάλλευση διήρκεσε μόνο δύο χρόνια, 1971 και 1972 και εξορύχθηκαν συνολικά

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 177

660.000 τόνοι μεταλλεύματος, το οποίο εμπλουτίστηκε στο Εργοστάσιο Εμπλουτι-
σμού στο Μιτσερό. Από το εν λόγω μετάλλευμα παρήχθησαν 1.100 περίπου τόνοι
πυρίτη και 12.000 περίπου τόνοι χαλκούχου συμπυκνώματος τα οποία εξήχθησαν,
βλέπε Πίνακες 2.15 και 2.16.

Την περίοδο 1980-1986 λειτούργησε μέσα στην εκσκαφή του μεταλλείου μονάδα
παραγωγής Copper Cement με τη χρήση scrap iron, αξιοποιώντας την παρουσία δια-
λυτού χαλκού στα τοιχώματα της εκσκαφής. Από τη δραστηριότητα αυτή παρήχθη-
σαν και εξήχθησαν συνολικά 386 τόνοι Copper Cement, βλέπε Πίνακες 2.15 και 2.16.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 178

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 179

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 180

Εικόνα 2.56 Άποψη του Μεταλλείου Μεμί, 1970.
Plate 2.56 View of the Memi Mine, 1970.

Εικόνα 2.57 Άποψη της Ανατολικής Πλευράς του Λόφου του Αλεστού, 1985.
Plate 2.57 View of the Eastern Side of the Alestos Hill, 1985.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 181

Η. ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΣΙΑΣ

1. Εισαγωγή

Η ερευνητική άδεια για την περιοχή της Σιάς εξασφαλίστηκε από την Ανώνυμο
Ελληνική Εταιρεία Χημικών Προϊόντων και Λιπασμάτων (ΑΕΕΧΠ&Λ) από το 1933. Οι
μεταλλευτικές της δραστηριότητες περιλάμβαναν πρώτα την εκμετάλλευση χρυσού
την περίοδο 1936-1937 και αργότερα ως ΕΜΕ τη μερική εκμετάλλευση δύο κοιτα-
σμάτων χαλκούχου πυρίτη την περίοδο 1950-1959.

Στις σελίδες που ακολουθούν δίδονται πρώτα διάφορα ιστορικά στοιχεία της περιο­
χής και ακολούθως συνοψίζεται η γεωλογική δομή της ευρύτερης περιοχής, η οποία
περιλαμβάνει και άλλες ενδιαφέρουσες εμφανίσεις. Μετά περιγράφονται τα δύο
μεταλλεία που λειτούργησαν στην περιοχή Σιάς και δίδονται στοιχεία για την παρα-
γωγή και τα τελικά προϊόντα που έχουν παραχθεί.

2. Ιστορικά στοιχεία

Κατά την επίσκεψη των Cullis and Edge το 1921 η περιοχή καλυπτόταν από Ερευνη-
τική Άδεια που εκδόθηκε από το 1918 στο όνομα του Χρίστου Χαραλαμπίδη. Στην
έκθεσή τους σημείωσαν την παρουσία έντονης οξείδωσης και την ύπαρξη ερευνη-
τικού πηγαδιού στο νότιο μέρος με παρουσία πυρίτη στα μπάζα του. Αναφέρουν
επίσης την παρουσία εκτεταμένων σωρών αρχαίων σκωριών στο νοτιοδυτικό μέρος
της οξείδωσης και τελικά εισηγούνται ότι η περιοχή χρήζει περαιτέρω έρευνας
(Cullis and Edge, 1927).

Το 1928 η περιοχή εμπίπτει στις ερευνητικές άδειες της Pyrite Company Ltd. η οποία
διεξήγαγε έρευνες με υπόγεια έργα. Συγκεκριμένα, διάνοιξε στοά μήκους 135 μέτρων
από τη νότια πλαγιά της οξείδωσης στο υψόμετρο 352 με βορειοανατολική κατεύ-
θυνση και ακολούθως ερεύνησε τον χώρο στο τέρμα της στοάς με πυκνό σύστημα
μικρότερων στοών. Οι ερευνητικές αυτές εργασίες βρίσκονταν σε βάθος 20 περίπου
μέτρων από την αρχική επιφάνεια και κοντά στην επαφή της μεταλλοφορίας με την
υπερκείμενη οξείδωση. Ουσιαστικά, ήταν στα ανώτερα μέρη της μεταλλοφορίας.
Αν και συνάντησαν μεταλλοφορία πυρίτη, επειδή η περιεκτικότητά του σε χαλκό
ήταν περιορισμένη, η εταιρεία εγκατέλειψε την περιοχή το 1930.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 182

Από το 1933 η μεταλλοφόρος εμφάνιση της Σιάς καλύπτεται από Ερευνητική Άδεια
στο όνομα της ΑΕΕΧΠ&Λ, η οποία ερεύνησε κατ’ αρχάς την εμφάνιση με υπόγεια
έργα και ακολούθως, λόγω ενθαρρυντικών αποτελεσμάτων, με γεωτρήσεις και ερευ-
νητικά πηγάδια. Η Εταιρεία συνέχισε τις έρευνές της και το 1934, αλλά τον επόμενο
χρόνο αποφάσισε ότι η μεταλλοφορία που εντοπίστηκε δεν συνιστούσε (οικονο-
μικό) κοίτασμα και διέκοψε τις δραστηριότητές της στην περιοχή, χωρίς όμως να
εγκαταλείψει την Ερευνητική Άδεια.

Τα έτη 1936 και 1937 η ΑΕΕΧΠ&Λ διεξήγαγε εκτεταμένες έρευνες για χρυσό και
άργυρο στην περιοχή της Σιάς με χαρακώματα, πηγάδια και στοές και λόγω των
ενθαρρυντικών αποτελεσμάτων το 1937 περιέλαβε την εμφάνιση της Σιάς σε μια
ομαδική Μεταλλευτική Μίσθωση μαζί με τις περιοχές των εμφανίσεων Καμπιών,
Αναλιόντα και Καπέδων κοντά στα ομώνυμα χωριά. Όπως ήταν φυσικό, η Μεταλ-
λευτική Μίσθωση προνοούσε την εκμετάλλευση πυρίτη, χαλκού και ψευδαργύρου,
χρυσού και αργύρου και άλλων συναφών μετάλλων. Μέσα στο πλαίσιο της εν λόγω
Μίσθωσης, η Εταιρεία ασχολήθηκε με την εκμετάλλευση των χρυσοφόρων εμφα-
νίσεων στην περιοχή της Σιάς από το 1937 μέχρι το 1942 οι οποίες περιγράφονται
στο Κεφάλαιο 3.

Το έτος 1949 η Εταιρεία, τώρα ως Ελληνική Μεταλλευτική Εταιρεία (ΕΜΕ), δραστη-
ριοποιείται και πάλι στην περιοχή Σιάς όπου αρχίζει την αποκάλυψη της συγκέντρω-
σης του μεταλλεύματος πυρίτη που εντοπίστηκε στο παρελθόν και η οποία με τα
νέα δεδομένα συνιστούσε οικονομικά εκμεταλλεύσιμο κοίτασμα. Ο εμπλουτισμός
του μεταλλεύματος θα γινόταν στο Βασιλικό και η Εταιρεία μελέτησε και σχεδίασε
επί του εδάφους την πιθανή πορεία εναέριου σιδηροδρόμου (ropeway) μήκους 26
μιλίων (42 χιλιομέτρων) μεταξύ Σιάς και Βασιλικού. Τελικά το έργο αυτό δεν υλο-
ποιήθηκε και η μεταφορά του μεταλλεύματος γινόταν οδικώς. Η εκμετάλλευση
στο μεταλλείο Σιάς άρχισε περί το τέλος του 1950 και συνεχίστηκε μέχρι το 1959.

Σημειώνεται ότι το 1969 η ΕΜΕ επαναξιολόγησε τα δεδομένα της περιοχής και
μελέτησε το ενδεχόμενο επαναλειτουργίας του μεταλλείου με τη διεύρυνση της
υφιστάμενης αποκάλυψης, αλλά η προσπάθεια θεωρήθηκε τελικά ως μη οικονο-
μική και εγκαταλείφθηκε. Έκτοτε το μεταλλείο παρέμεινε αδρανές πλην μιας μικρής
προσπάθειας το 1982-1983 για παραγωγή Cement Copper από το νερό στη λίμνη
της αποκάλυψης και πολύ περιορισμένη εξόρυξη μεταλλεύματος.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 183

3. Η γεωλογία της περιοχής Σιάς

Από γεωλογική άποψη, η περιγραφή των μεταλλευτικών εμφανίσεων Σιάς θα πρέ-
πει να γίνει σε συνυφασμό με τη γεωλογία της ευρύτερης περιοχής Σιάς – Μαθιάτη,
στην οποία βρίσκονται αριθμός σημαντικών εμφανίσεων η γένεση των οποίων
πιστεύεται ότι σχετίζονται με τη βασική γεωλογική και τεκτονική δομή της. Ο χάρ-
της του Σχήματος 2.41 απεικονίζει την πιο πάνω δομή και σ’ αυτόν σημειώνονται οι
σημαντικότερες εμφανίσεις. Το κύριο χαρακτηριστικό της περιοχής είναι ο έντονος
τεκτονισμός με ΝΑ – ΒΔ κατεύθυνση και σε λιγότερο βαθμό κάθετα σ’ αυτή (ΝΔ –
ΒΑ). Όλες οι εμφανίσεις είναι συνδεδεμένες με ρήγματα των κατευθύνσεων αυτών.
Όλα τα dykes ακολουθούν την ίδια κύρια κατεύθυνση ΝΑ – ΒΔ.

Στο νότιο μέρος της περιοχής, εκτός των εμφανίσεων των Μεταλλείων Σιάς, τα οποία
περιγράφονται κατωτέρω, υπάρχουν οι εκτεταμένες εμφανίσεις στις τοποθεσίες
Στρογγυλός (Νότιος Μαθιάτης), Άγιος Ευτύχιος και Πευκαρούδια, όλες συνδεδε-
μένες με τον έντονο τεκτονισμό, βλέπε Σχήμα 2.41. Βορειοδυτικά των Μεταλλείων
Σιάς ευρίσκεται η υπόγεια συγκέντρωση της ‘Νέα Σιάς’, η οποία εντοπίστηκε με
γεωφυσικά το 1980 αλλά δεν έτυχε οποιασδήποτε εκμετάλλευσης μέχρι σήμερα.
Η συγκέντρωση αυτή πιστεύεται ότι συνδέεται γενετικά με το κοίτασμα Σιάς. Στο
βορειοδυτικό μέρος της περιοχής ευρίσκεται το μεταλλείο Μαθιάτη (που περιγρά-
φεται στο Μέρος Θ του παρόντος Κεφαλαίου) και η έντονα πυριτιωμένη οξείδωση
στην κορυφή Alpen Rose, που αμφότερα ελέγχονται από έντονο τεκτονισμό. Το ίδιο
φαίνεται να ισχύει και στο βορειοανατολικό μέρος της περιοχής, όπου απαντώνται
οι εκτεταμένες οξειδώσεις του Κοκκινόκρεμμου, η μικρή συγκέντρωση της Στρογ-
γυλής, και η οξείδωση της Αγρελλωτής. Και οι τρεις αυτές εμφανίσεις αποτέλεσαν
στο παρελθόν αντικείμενο έρευνας από την Cyprus Mines Corporation (CMC) και
αργότερα του Revolving Fund Project του Προγράμματος Αναπτύξεως των Ηνωμέ-
νων Εθνών.

Αναφορικά με τα μεταλλεία της Σιάς, η μεταλλοφόρος εμφάνιση παρουσιάζεται
στην επιφάνεια με τη μορφή επιμήκους ομάδας οξειδώσεων με γενική κατεύθυνση
ΝΔ – ΒΑ η οποία φαίνεται να ελέγχεται από τεκτονική ζώνη της ιδίας κατευθύνσεως.
Η γεωλογική δομή της περιοχής δεικνύεται στο Σχήμα 2.42. Το μεγαλύτερο μέρος
της επιφάνειας καλύπτεται από Λάβες του Κατωτέρου Ορίζοντος, ενώ στο βόρειο
μέρος υπάρχουν περιορισμένες εμφανίσεις των Λαβών του Ανωτέρου Ορίζοντος.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 184

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 185

Όπως διαπιστώθηκε από το πυκνό δίκτυο γεωτρήσεων στην ευρύτερη περιοχή, η
μεταλλοφορία και η προπυλιτική αλλοίωση των Λαβών του Κατωτέρου Ορίζοντος
περιορίζονται σε μια επιμήκη ζώνη εύρους 120 περίπου μέτρων. Γεωλογική τομή
κατά μήκος της ζώνης αυτής δεικνύεται στο Σχήμα 2.43.

Με βάση τα αποτελέσματα της πληθώρας γεωτρήσεων που έγιναν στην περιοχή
και συγκεκριμένα της περιεκτικότητας σε θείο, είχαν αναγνωριστεί δύο ξεχωριστές
συγκεντρώσεις μεταλλοφορίας με τιμή θείου άνω του 15% (cut-off grade). Οι συγκε-
ντρώσεις αυτές ονομάστηκαν Κοιτάσματα ‘Γ’ και ‘Δ’ και τα αποθέματα και η μέση
ποιότητά τους σε θείο υπολογίστηκαν στους 1,45 και 0,64 εκατομμύρια τόνους με
μέση περιεκτικότητα σε θείο 28% και 25% αντίστοιχα. Οι περιβάλλουσές τους δει-
κνύονται στο Σχήμα 2.42 και στη γεωλογική τομή του Σχήματος 2.43. Και τα δύο
κοιτάσματα απετέλεσαν αντικείμενο μερικής μόνο εκμετάλλευσης όπως περιγρά-
φεται κατωτέρω. (Οι συγκεντρώσεις ‘Α’ και ‘Β’ ήταν στις τοποθεσίες Πευκαρούδια
και Άγιος Ευτύχιος και δεν έτυχαν εκμετάλλευσης για το θείο που περιείχαν αλλά
για τον χρυσό στις οξειδώσεις τους.)

4. Το Μεταλλείο του Κοιτάσματος ‘Γ’

Η εκμετάλλευση του Κοιτάσματος ‘Γ’ έγινε με τη μέθοδο της Χοανοειδούς Εκσκαφής
(Glory hole) και άρχισε με την αποκάλυψή του το 1950 και τη διάνοιξη της στοάς στο
επίπεδο 325 μ. μήκους 550 μέτρων και διαστάσεων 2 Χ 2 μ. η οποία χρησιμοποιήθηκε
για τη μεταφορά του μεταλλεύματος στην επιφάνεια, βλέπε Σχήμα 2.42. Με βάση την
πρακτική αυτή, το μετάλλευμα εξορυσσόταν με επιφανειακές βαθμίδες και αφού ριχνό-
ταν από το κέντρο της εκσκαφής μέσα σε κεντρικό φρέαρ εξαγωγής (αβάκη), η οποία
κατέληγε στη στοά 325 μ., μεταφερόταν με βαγόνια στην επιφάνεια για να μεταφερ-
θεί οδικώς στο εργοστάσιο εμπλουτισμού στο Βασιλικό. Η εκμετάλλευση με τη μέθοδο
αυτή σε πρώτο στάδιο περιορίστηκε στο νοτιοδυτικό μέρος του κοιτάσματος όπου η
εκσκαφή είχε κατ’ αρχάς κυκλικό σχήμα με βαθμίδες ανά 5 μέτρα αρχίζοντας από το
υψόμετρο 355 μ. μέχρι το υψόμετρο της στοάς μεταφοράς στα 325 μ. Η εκμετάλλευση
αυτή έγινε την περίοδο 1950-1954. Σε δεύτερο στάδιο, μετά τη διαπίστωση ότι η εκμε-
ταλλεύσιμη μεταλλοφορία επεκτείνεται προς τα βορειοανατολικά, έγινε επέκταση της
αποκάλυψης προς την κατεύθυνση αυτή και ανοικτή εκμετάλλευση με προσπέλαση
από τα βορειοδυτικά με βαθμίδες από το υψόμετρο 355 μ. μέχρι το υψόμετρο 335 μ.
Η μικρότερη αυτή εκμετάλλευση διήρκεσε μόνο από το 1956 μέχρι το 1959.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 186

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 187

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 188

Αποτέλεσμα των συνδυασμένων αυτών εξορύξεων είναι το τελικό ελλειψοειδές
σχήμα της όλης εκσκαφής με δύο κέντρα, βλέπε Σχήμα 2.42. Το 1983 έγινε εξόρυξη
683 τόνων μεταλλεύματος από τη βόρεια μικρή εκσκαφή. Όπως είναι εμφανές από
τη γεωλογική τομή του Σχήματος 2.43, μεγάλο μέρος του αρχικού κοιτάσματος
παραμένει ανέπαφο.

Η σημερινή επιμήκης επέκτασή της εκσκαφής προς τα νοτιοδυτικά έγινε το 1982
μέσα στα πλαίσια των ενεργειών για τη δοκιμαστική παραγωγή Copper Cement. Η
παραγωγή αυτή ήταν μόνο 56 τόνοι συμπυκνώματος χαλκού.

5. Το Μεταλλείο του Κοιτάσματος ‘Δ’

Το κοίτασμα αυτό έχει υποστεί εκμετάλλευση υπογείως και μερικώς μόνο και μεγάλο
μέρος των αρχικών αποθεμάτων του παραμένει ανέπαφο. Για την υπόγεια προσπέ-
λαση και μεταφορά του μεταλλεύματος διανοίχθηκε κεκλιμένη στοά (‘κεκλιμένο’)
από το υψόμετρο 324 μ. στην επιφάνεια μέχρι το υψόμετρο 267 μ., με μήκος 194
μ. και κλίση 18 μοίρες από το οριζόντιο. Η θέση και κατεύθυνση του κεκλιμένου
αυτού δεικνύεται στο Σχήμα 2.42 και στην τομή στο Σχήμα 2.43.

Η υπόγεια εκμετάλλευση πραγματοποιήθηκε την περίοδο 1954-1955 και έγινε με
τη μέθοδο των διαδοχικών ορόφων. Αρχικά έγινε εκμετάλλευση των πατωμάτων
στα υψόμετρα 316, 310 και 305 μ. και ακολούθως των πατωμάτων στα υψόμετρα
282, 277, 272 και 267 μ. Το μετάλλευμα από κάθε πάτωμα διοχετευόταν μέσω φρε-
άτων εξαγωγής στο χαμηλότερο πάτωμα (267 μ.) και μεταφερόταν στην επιφάνεια
μέσω του κεκλιμένου. Για τον εξαερισμό χρησιμοποιήθηκε το Φρέαρ Αρ. 1, βλέπε
Σχήμα 2.43.

6. Η μεταλλευτική παραγωγή

Η μεταλλευτική παραγωγή από τα δύο μεταλλεία της Σιάς δεικνύεται στον Πίνακα
2.17. Εξορύχθηκαν συνολικά 335.600 τόνοι μεταλλεύματος, από το οποίο παρήχθησαν
238.117 τόνοι συμπυκνώματος πυρίτη, εκ των οποίων 234.332 τόνοι έχουν εξαχθεί.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 189

Θ. ΤΟ ΜΕΤΑΛΛΕΙΟ ΜΑΘΙΑΤΗ

1. Εισαγωγή και ιστορικά στοιχεία

Στην έκθεση των Cullis and Edge (1927) αναφέρεται ότι η περιοχή με έντονη οξεί-
δωση μεταλλοφορίας στην περιοχή βόρεια του χωριού Μαθιάτη περιλαμβάνετο
από το 1919 σε Ερευνητική Άδεια επ΄ ονόματι του Ε. Τελεβάντου, η οποία όμως
είχε εν τω μεταξύ εκπνεύσει και δεν τελούσε εν ισχύ κατά την επίσκεψή τους το
1921. Αργότερα, από το 1935 η εμφάνιση του Μαθιάτη μαζί με μια άλλη ζώνη οξεί-
δωσης νότια του ιδίου χωριού περιλαμβάνονταν σε Ερευνητική Άδεια επ’ ονόματι
της Cyprus Mines Corporation (CMC), η οποία τότε διεξήγαγε εντατικές έρευνες

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 190

για χρυσό. Οι δύο αυτές οξειδώσεις ονομάστηκαν από τότε (Βόρειος) Μαθιάτης
και Νότιος Μαθιάτης αντίστοιχα. Η παρούσα περιγραφή αφορά την πρώτη περι-
οχή. Η δεύτερη περιοχή, η οποία είναι επίσης γνωστή και ως «Στρογγυλός» έγινε
και αυτή αντικείμενο εκμετάλλευσης χρυσού από την CMC την περίοδο 1935-1938
και περιγράφεται στο Κεφάλαιο 3 μαζί με τα άλλα μεταλλεία χρυσού και αργύρου.

Η CMC άρχισε να ερευνά την εμφάνιση στο (Βόρειο) Μαθιάτη από τον Δεκέμβριο
του 1935 και σχεδόν αμέσως άρχισε την εκμετάλλευση χρυσού, η οποία συνεχίστηκε
μέχρι τον Οκτώβριο του 1938. Εν τω μεταξύ, μέσα στα πλαίσια της εκμετάλλευσης
αυτής διαπίστωσε την παρουσία πλούσιου μεταλλεύματος πυρίτη κάτω από τη
χρυσοφόρο οξείδωση και από το 1937 μέχρι το 1940 διεξήγαγε εκτεταμένες έρευ-
νες για τη διαπίστωση της ποιότητας και του όγκου του μεταλλεύματος πυρίτη. Οι
έρευνες αυτές περιλάμβαναν τη διάνοιξη μεγάλου κεντρικού φρέατος βάθους 500
ποδών (150 μέτρων) και με αφετηρία αυτό, τη διάνοιξη οριζόντιων πατωμάτων στα
υψόμετρα 1.000, 850 και 700 πόδια (305, 259 και 213 μ. αντίστοιχα) από τα οποία
έγινε λεπτομερής δειγματοληψία της μεταλλοφορίας. Οι ερευνητικές εργασίες δια-
κόπηκαν το 1941 και επαναλήφθηκαν με γεωτρήσεις από την επιφάνεια την περίοδο
1952-1954. Με βάση τα αποτελέσματα των ερευνητικών εργασιών διαπιστώθηκε η
ύπαρξη 4,0 εκατομμυρίων τόνων μη χαλκούχου μεταλλεύματος με περιεκτικότητα
σε θείο κυμαινόμενη μεταξύ 20% και 45%. Από την ποσότητα αυτή 2,8 εκατομμύ-
ρια τόνοι είχαν μέση περιεκτικότητα 0,24% χαλκό και 33,0% θείο.

Λόγω της χαμηλής περιεκτικότητας σε χαλκό και της μεγάλης απόστασης του κοι-
τάσματος Μαθιάτη από τις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού και φορτώσεως της CMC
στο Ξερό στον Κόλπο Μόρφου, η εταιρεία αυτή δεν προχώρησε στην εκμετάλλευσή
του. Το 1962 διαβίβασε όλα τα ερευνητικά αποτελέσματα στην ΕΜΕ και άρχισε δια-
πραγματεύσεις μαζί της για την ανάληψη από την τελευταία της Μεταλλευτικής
Μίσθωσης για την εκμετάλλευση του κοιτάσματος Μαθιάτη. Η μελέτη των στοι-
χείων από την ΕΜΕ και οι διαπραγματεύσεις συμπληρώθηκαν επιτυχώς το 1964 και
μέσα στα πλαίσια της συμφωνίας μεταξύ των δύο εταιρειών, η CMC αποποιήθηκε
(relinquished) προς όφελος της ΕΜΕ ορθογώνια έκταση 32.500 τετρ. μέτρων εντός
της Ερευνητικής Άδειας της CMC η οποία (έκταση) κάλυπτε μόνο το κοίτασμα. Στη
συνέχεια, η ΕΜΕ το 1965 εξασφάλισε τη σχετική Μεταλλευτική Μίσθωση για την
περιοχή αυτή και άρχισε την αποκάλυψη του κοιτάσματος.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 191

2. Η γεωλογία του Κοιτάσματος

Η γεωλογία του κοιτάσματος περιγράφεται με τη βοήθεια του χάρτη και της τομής
του Σχήματος 2.44. Στον χάρτη απεικονίζεται η κατανομή των διαφόρων ποιοτή-
των της μεταλλοφορίας και η τεκτονική δομή όπως αυτή χαρτογραφήθηκε κατά τα
τελευταία στάδια της εκμετάλλευσης, ενώ στη γεωλογική τομή δεικνύεται η κατα-
νομή της μεταλλοφορίας με βάση την πρόσφατη χαρτογράφηση και τα παλαιότερα
γεωλογικά στοιχεία από τις γεωτρήσεις και τα υπόγεια ερευνητικά έργα της CMC. Η
πλούσια μεταλλοφορία αποτελείται από συμπαγή πυρίτη με μέση περιεκτικότητα
40% θείο και περιορίζεται σε ένα φακοειδή όγκο πάχους μέχρι τριάντα περίπου
μέτρων, ο οποίος έχει κλίση 40ο περίπου προς τα βορειοδυτικά και σχηματίστηκε
από τη συσσώρευση (accumulation) της θειούχου μεταλλοφορίας στον θαλάσσιο
πυθμένα. Η πτωχή μεταλλοφορία χαρακτηρίζεται από τιμές θείου που κυμαίνο-
νται από 15-35% και έντονη πυριτίωση και εκπροσωπούν τη ζώνη του stockwork, η
οποία ευρίσκεται κάτωθεν του συμπαγούς μεταλλεύματος και είναι το αποτέλεσμα
της αλλοίωσης των αρχικών πετρωμάτων από τα υδροθερμικά διαλύματα. Πέραν
αυτών είναι οι χλωριτιωμένες λάβες όπου η αλλοίωση ήταν εμφανώς μικρότερης
έντασης και η περιεκτικότητα σε θείο είναι ελάχιστη. Τα λατυποπαγοειδή πετρώ-
ματα αποτελούνται από τεμάχια θειούχου μεταλλοφορίας και λαβών και βρίσκονται
στο χαμηλότερο μέρος της εκσκαφής και άνωθεν της πλούσιας μεταλλοφορίας. Η
παρουσία τους ερμηνεύεται κατωτέρω.

Τα δύο παράλληλα ρήγματα ΒΔ-ΝΑ κατευθύνσεως που περικλείουν τη μεταλλοφορία
είχαν ερμηνευθεί παλαιότερα ότι είναι υπεύθυνα για τη δημιουργία ενός ανυψω-
μένου τεμάχους (horst), το οποίο έχει αποκοπεί και ανυψωθεί μέσα στις νεώτερες
λάβες (του Ανωτέρου Ορίζοντος) το οποίο είχε αποσπασθεί από έναν μεγαλύτερο
όγκο που ευρίσκεται σε βάθος. Το δε γεγονός ότι η πλούσια μεταλλοφορία δεν ήταν
οριζόντια αλλά είχε σημαντική κλίση προς τα βορειοδυτικά εξηγείτο ως αποτέλεσμα
της στροφής του τεμάχους προς την κατεύθυνση αυτή. Το μοντέλο αυτό επικράτησε
για πολλά χρόνια και απετέλεσε κίνητρο για τη διεξαγωγή γεωτρήσεων εκατέρωθεν
των ρηγμάτων με σκοπό τον εντοπισμό του κυρίου όγκου της μεταλλοφορίας. Όλες
αυτές οι γεωτρήσεις ήταν αρνητικές.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 192

Το 1985 ο J. Lydon της Γεωλογικής Υπηρεσίας του Καναδά χαρτογράφησε με λεπτο-
μέρεια το κοίτασμα Μαθιάτη όταν η εκμετάλλευση βρισκόταν σε προχωρημένο
στάδιο και προσέδωσε νέα ερμηνεία στη γένεση του κοιτάσματος, η οποία συνάδει
με τις σύγχρονες αντιλήψεις για τη δημιουργία των θειούχων κοιτασμάτων σε περι-
βάλλοντα μεσωκεάνιων ράχεων, όπως ήταν το Οφιολιθικό Σύμπλεγμα του Τροό­
δους (Lydon, 1987). Το συμπέρασμα από την εργασία του J. Lydon είναι ότι τα δύο
μεγάλα ρήγματα, μαζί με άλλα παράλληλα ρήγματα τα οποία ευρίσκονται εντός των
λαβών σε όλο το εύρος της εκσκαφής, συνιστούν μια δομή βυθίσματος, του οποίου
η κατώτερη πλευρά είναι προς το μέρος της μεταλλοφορίας. Η κλίση του όγκου της
συμπαγούς μεταλλοφορίας όπως αυτή παρουσιάζεται στη γεωλογική τομή στο
Σχήμα 2.44 έχει ερμηνευθεί ότι οφείλεται στην κλίση που είχε ο βυθός (paleoslope)
της τάφρου (graben) κατά την εναπόθεση της θειούχου μεταλλοφορίας, παρά σε
μεταγενέστερη περιστροφή, όπως θεωρείτο αρχικά. Με βάση την ερμηνεία αυτή,
ο φακός της πλούσιας μεταλλοφορίας έχει σχηματισθεί από την κατακρήμνισή της
στον επικλινή πυθμένα. Με τον ίδιο τρόπο ερμηνεύεται και ο σχηματισμός των
λατυποπαγοειδών πετρωμάτων που είναι μίγμα μεταλλοφορίας και λαβών.

3. Περιγραφή του Μεταλλείου

Όπως προαναφέρθηκε, το Μεταλλείο Μαθιάτη άρχισε τη λειτουργία του πρώτα
σαν μεταλλείο Χρυσού από την CMC την περίοδο 1935-1938. Μετά την ανάληψη
της μεταλλευτικής μίσθωσης από την ΕΜΕ το 1965 τούτο συνέχισε τη λειτουργία
του ως μεταλλείο πυρίτη, μέχρι το 1987, οπότε και τερματίστηκε η εκμετάλλευση
του κοιτάσματος. Ως πρώτο βήμα η ΕΜΕ έκανε λεπτομερή κυβισμό του κοιτάσματος
με βάση τα στοιχεία των γεωτρήσεων και τις δειγματοληψίες των πατωμάτων στα
υψόμετρα 305 μ (1.000 πόδια) και 259 μ. (850 πόδια) που της παρέδωσε η CMC.
Το κοίτασμα υπολογίστηκε ότι ανήρχετο σε 2,8 εκατ. τόνους με μέση περιεκτικό-
τητα 28,1% θείο και 0,23% χαλκό. Μέρος αυτού, περίπου 480.000 τόνοι, είχε μέση
περιεκτικότητα 43% θείο. Για την εκμετάλλευση του κοιτάσματος αυτού με αποκά-
λυψη και με κλίση 45 μοιρών υπολογίστηκε ότι έπρεπε να μετακινηθούν περίπου
8,32 εκατ. τόνοι στείρων πετρωμάτων.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 193

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 194

Αν και υπήρχαν ήδη έργα υπογείων προσπελάσεων που έγιναν από τη CMC, όπως
κεντρικό πηγάδι, πηγάδια εξαερισμού και πυκνό σύστημα στοών σε τρία επίπεδα, η
ΕΜΕ άρχισε το 1965 την εκμετάλλευση απ’ ευθείας με υπαίθρια εκσκαφή. Ο τελικός
χάρτης της εκσκαφής αυτής όταν τερματίστηκε η εκμετάλλευση το 1987 δεικνύεται
στο Σχήμα 2.45. Η εκσκαφή είναι σχεδόν κυκλική με διάμετρο περί τα 350 μέτρα
και καλύπτει έκταση περίπου 11 εκταρίων. Το ανώτερο υψόμετρο είναι περί τα 350
μ. ενώ το βάθος της εκσκαφής και της εκμετάλλευσης φθάνει μέχρι το υψόμετρο
260μ. Τα στείρα πετρώματα έχουν τοποθετηθεί ανατολικά της εκσκαφής και καλύ-
πτουν έκταση περίπου 15,3 εκταρίων.

4. Η μεταλλευτική παραγωγή

Τα στατιστικά στοιχεία της εκμετάλλευσης του κοιτάσματος δεικνύονται στον Πίνακα
2.18. Από το απόθεμα που υπολογίστηκε έχουν εξορυχθεί συνολικά 2,1 περίπου
εκατ. τόνοι, εκ των οποίων οι 83.078 τόνοι ήταν χαλκούχο μετάλλευμα. Το μετάλ-
λευμα που δεν εξορύχθηκε υπολογίζεται ότι ανέρχεται σε 0,7 εκατ. τόνους. Η ποσό-
τητα συμπυκνωμάτων πυρίτη, χαλκούχου και μη χαλκούχου που έχει παραχθεί από
το μεταλλείο αυτό ανέρχεται σε 1,3 εκατ. τόνους. Από την ποσότητα αυτή περίπου
1,2 εκατ. τόνοι έχουν εξαχθεί και 74.704 τόνοι έχουν διατεθεί τοπικά στις Ελληνικές
Χημικές Βιομηχανίες Λτδ., βλέπε Πίνακα 2.18.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 195

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 196

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Εικόνα 2.58 Το Μεταλλείο Μαθιάτη - 1970. 197
Plate 2.58 The Mathiatis Mine - 1970.

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 198

Ι. ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΚΑΜΠΙΩΝ ΚΑΙ ΚΑΠΕΔΩΝ

1. Εισαγωγή

Η μεταλλευτική περιοχή Καμπιών (Κοκκινόνερου) – Καπέδων ευρίσκεται περί τα
δεκαπέντε χιλιόμετρα ανατολικά της περιοχής Μιτσερού και περί τα δέκα χιλιόμε-
τρα δυτικά της περιοχής Σιάς, βλέπε Σχήμα 2.1. Στην περιοχή αυτή λειτούργησαν
το μεταλλείο Καμπιών (της ΕΜΕ), άλλως γνωστό ως μεταλλείο Κοκκινόνερου, περί
τα τρία χιλιόμετρα νοτίως του χωριού Αναλιόντας, και το μεταλλείο Καπέδων στην
τοποθεσία Κοκκινόχωμα περί το ένα χιλιόμετρο βορείως του χωριού Καπέδες. Στις
σελίδες που ακολουθούν δίδονται πρώτα διάφορα ιστορικά στοιχεία για τη μεταλ-
λευτική δραστηριότητα στην περιοχή αυτή και μετά περιγράφονται τα δύο αυτά
μεταλλεία.

2. Ιστορικά στοιχεία

Οι εμφανίσεις στις τοποθεσίες Κοκκινόνερο και Κοκκινόχωμα προσήλκυσαν το ενδι-
αφέρον της Ανωνύμου Ελληνικής Εταιρείας Χημικών Προϊόντων και Λιπασμάτων
(ΑΕΕΧΠ&Λ) το 1936 μέσα στα πλαίσια των ερευνών για χρυσοφόρα μεταλλεύματα.
Και στις δύο αυτές τοποθεσίες εντοπίστηκαν μικρής έκτασης οξειδώσεις, οι οποίες
ερευνήθηκαν και κατόπιν εκμεταλλεύτηκαν για χρυσό. Η εμφάνιση Κοκκινόνερου
απέχει περί το μισό χιλιόμετρο από την εκτεταμένη οξείδωση στην τοποθεσία Κοκ-
κινοβούναρος στην οποία έγινε επίσης εκμετάλλευση χρυσού, βλέπε Κεφάλαιο 3.
Σημειώνεται ότι οι οξειδώσεις στο Κοκκινόνερο και Κοκκινοβούναρο δεν αναφέρο-
νται στην έκθεση των Cullis and Edge (1927), οι οποίοι για την ευρύτερη περιοχή
Καμπιών αναφέρουν μόνο τις εμφανίσεις στις τοποθεσίες Εργόπουλλος και Μαυρί
(νοτιοδυτικά και νότια του χωριού Καμπιά αντίστοιχα) και αυτή στο Κοκκινόχωμα
κοντά στο χωριό Καπέδες. Η ΑΕΕΧΠ&Λ περιέλαβε τις εμφανίσεις στο Κοκκινόνερο και
Κοκκινόχωμα στην ομαδική Μεταλλευτική Μίσθωση Σιάς-Καμπιών-Καπέδων, που
εξασφάλισε το 1937 και διεξήγαγε έρευνες και ακολούθως εκμετάλλευση χρυσού.

Κατά τις έρευνες για χρυσό στην εμφάνιση του Κοκκινόνερου διαπιστώθηκε ότι
κάτω από το χρυσοφόρο μετάλλευμα υπήρχε συμπαγής πυρίτης. Επειδή την εποχή
εκείνη δεν υπήρχε ενδιαφέρον για την εκμετάλλευση του πυρίτη, η διερεύνηση της

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 199

ενδεχόμενης επεκτάσεως του μεταλλεύματος πυρίτη αφέθηκε για αργότερα. Τούτο
έγινε το 1950 από την ΕΜΕ με τη διεξαγωγή γεωφυσικών ερευνών και γεωτρήσεων,
με αποτέλεσμα τον εντοπισμό αξιόλογου κοιτάσματος με αποθέματα που υπολο-
γίστηκαν στους 1,4 εκατ. τόνους. Η εκμετάλλευση του κοιτάσματος άρχισε το 1952
και διακόπηκε το 1960. Έκτοτε το μεταλλείο παραμένει αδρανές με το ήμισυ των
αρχικών αποθεμάτων να παραμένουν ανεκμετάλλευτα. Το 1957 σημειώθηκε στο
εν λόγω μεταλλείο ένα από τα σοβαρότερα ατυχήματα της Εταιρείας που στοίχισε
τη ζωή σε τρία άτομα: Έναν επιστάτη, έναν παραλήπτη και έναν οδηγό φορτηγού
αυτοκινήτου. Το δυστύχημα οφειλόταν στην κατακρήμνιση μεγάλου όγκου από το
νότιο μέρος της εκσκαφής.

Μετάλλευμα πυρίτη εντοπίστηκε το 1936 και κάτω από τη χρυσοφόρο εμφάνιση
Κοκκινόχωμα, αλλά και τούτο ερευνήθηκε και υπέστη εκμετάλλευση το 1955 μέχρι
το 1958 και το 1971. Τα αρχικά αποθέματα υπολογίστηκαν σε 0,5 εκατ. τόνους.

3. Η γεωλογία της περιοχής

Η ευρύτερη περιοχή περιγράφεται με τη βοήθεια του Σχήματος 2.46. Αυτή καλύπτε-
ται ως επί το πλείστον από λάβες του Κατώτερου Ορίζοντος, στις οποίες οι φλέβες
(dykes) έχουν κυρίως βόρεια και βορειοανατολική κατεύθυνση. Στο νοτιοδυτικό
άκρο της περιοχής εμφανίζονται πετρώματα της Ομάδας Βάσης, ενώ στο βορειο-
δυτικό άκρο υπάρχουν Λάβες του Ανωτέρου Ορίζοντος καλυπτόμενες από νεώτερα
ιζηματογενή πετρώματα. Εμφανίσεις Λαβών του Ανωτέρου Ορίζοντος παρατηρού-
νται επίσης στο ανατολικό μέρος της περιοχής.

Οι σημαντικότερες οξειδώσεις στην περιοχή είναι οι δύο εκτεταμένες οξειδώσεις
Κοκκινοβούναρου στα ανατολικά, που φαίνεται να συνδέονται με ρήγματα βόρειας
κατευθύνσεως. Στη βορειότερη των δύο αυτών οξειδώσεων έγινε παλαιότερα εκμε-
τάλλευση χρυσού, όπως περιγράφεται στο Κεφάλαιο 3. Στο δυτικό μέρος της περι-
οχής υπάρχει η εκτεταμένη οξείδωση στην τοποθεσία Μαυρί, η οποία φαίνεται να
σχετίζεται με τεκτονική ζώνη βορειοανατολικής κατευθύνσεως. Στο νότιο μέρος της
περιοχής βρίσκεται η εκτεταμένη οξείδωση στο κέντρο της οποίας ευρίσκεται το
μικρό Μεταλλείο Καπέδων, γνωστό και ως Κοκκινόχωμα. Η οξείδωση αυτή φαίνε-
ται να συνδέεται με ρήγματα βόρειας κατευθύνσεως.