ພັດທະນາການຄິດ ຊອ ປທ ນາງ ວິໄລວັນ ເມກຈອນ

ການພັດທະນາ ການຄິດ ຮສ. ດຣ. ປະພັນສິຣິ ສຸເສົາຣັດ ແປໂດຍ: ຊອ. ປທ. ນາງ ວິໄລວັນ ເມກຈອນ

ການພັດທະນາ ການຄິດ ຂຽນໂດຍ: ຮສ. ດຣ. ປະພັນສິຣິ ສຸເສົາຣັດ ແປໂດຍ: ຊອ. ປທ. ນາງ ວິໄລວັນ ເມກຈອນ ກວດແກ້: ອຈ. ປທ. ຄໍາຫ ້າ ຄໍາເມືອງຄຸນ ອຈ. ປທ. ສົມພົງ ບຸນເພັງ ວິທະຍາໄລຄູປາກເຊ 2022

ຄໍານໍາ ການພັດທະນາປະເທດໃຫ້ມີຄວາມກ້າວຫນ້າ ແລະ ຢ ູ່ໃນທ່າອຽງໂລກາພິວັດຢູ່າງໝັັ້ນຄົງ, ສະຫງ່າງາມ ແລະ ມີຄວາມສະຫງົບສຸກ. ຈໍາເປັນຕ້ອງພັດທະນາຄົນໃຫ້ມີຄຸນນະພາບໂດຍການເລີີ່ມຕັັ້ງແຕ່ຍັງເປັນເດັກນ້ອຍ. ເຊິີ່ງປັດໃຈສໍາ ຄັນທີີ່ເຮັດໃຫ້ຄົນມີຄຸນນະພາບກໍຄືການມີຄວາມສາມາດໃນການຄິດ ເພາະຄວາມສາມາດໃນການຄິດເປັນພືັ້ນຖານໃນ ການດໍາລົງຊີວິດທີີ່ມີຄຸນນະພາບໃນທຸກດ້ານ, ທັງທາງກາຍ, ສັງຄົມ, ອາລົມ ແລະ ສະຕິປັນຍາ. ເຊິີ່ງຖືວ່າເປັນພືັ້ນຖານ ອັນສໍາຄັນໃນການພັດທະນາປະເທດ, ສະນັັ້ນ, ເຮົາຈ ີ່ງຄວນເລີີ່ມຕົັ້ນ ແລະ ເອົາໃຈໃສ່ເຖິງການພັດທະນາແນວຄິດຂອງ ປະຊາຊົນ, ຄຸນະພາບຢູ່າງຈິງຈັງ ໂດຍສະເພາະແມ່ນເດັກນ້ອຍ ແລະ ໄວໜຸ່ມ, ຜ ້ທີີ່ໃນອະນາຄົດຈະເປັນຜ ້ໃຫຍ່ທີີ່ມີ ຄຸນນະພາບ. ປ ື້ມຫົວນີັ້ປະກອບດ້ວຍຂໍໍ້ມ ນທີີ່ສໍາຄັນກ່ຽວກັບສະໝອງ ແລະ ກົນໄກການປະຕິບັດງານຂອງສະໝອງ, ຄວາມ ແຕກຕ່າງລະຫວ່າງບຸກຄົນ. ການປະເມີນ ແລະ ຄົັ້ນຫາລັກສະນະ ແລະ ຄວາມສາມາດຂອງແຕ່ລະບຸກຄົນ, ແນວຄິດທິດ ສະດີດ້ານສະຕິປັນຍາ ແລະ ການຄິດ, ຂະບວນການ ແລະ ທັກສະການຄິດ, ການຈັດການຮຽນການສອນເພືີ່ອພັດທະນາ ການຄິດ ໂດຍມີຕົວຢູ່າງຂອງກິດຈະກໍາ ແລະ ແບບຝຶກທັກສະການຄິດ, ເຊິີ່ງສ່ວນໜ ີ່ງແມ່ນຜົນງານວິໄຈຂອງ ຜ ້ຂຽນ ໄດ້ດໍາເນີນການທົດລອງໃນໂຮງຮຽນ, ສະນັັ້ນ ປ ື້ມເຫ ັັ້ມນີັ້ຈ ີ່ງເປັນການປະສົມປະສານຄວາມຮ ້, ແນວຄວາມຄິດ. ທິດສະ ດີປະສົມປະສານກັບຄວາມຮ ້ພາກປະຕິບັດ ໂດຍທີີ່ຜ ້ຂຽນໄດ້ຖ່າຍທອດຄວາມຮ ້ທາງວິຊາການມາເປັພາສາຂຽນທີີ່ເຂົັ້າໃຈ ງ່າຍ ມີເນືັ້ອໃນແມ່ນຈະແຈ້ງ, ເຂົັ້າໃຈງ່າຍ, ມີຕົວຢູ່າງ ແລະ ແບບຝຶກຫັດເພືີ່ອອະທິບາຍ ແລະ ຂະຫຍາຍຄວາມຮ ້ທາງ ວິຊາການໃຫ້ເຂົັ້າໃຈງ່າຍຂືັ້ນ ເພືີ່ອແນໃສ່ຊຸກຍ ້ສົົ່ງເສີມໃຫ້ຄ ອາຈານ, ຜ ້ປົກຄອງ, ຜ ້ທີີ່ສ ກສາ ໄດ້ນໍາໄປໃຊ້ໃນການ ພັດທະນາການຄິດໃຫ້ແກ່ນັກຮຽນ ທັງໃນໂຮງຮຽນ ແລະ ນອກໂຮງຮຽນ ລວມທັງນັກສ ກສາສາມາດນໍາໃຊ້ປຶື້ມນີັ້ເຂົັ້າ ໃນວິຊາຮຽນທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການພັດທະນາການຄິດ. ຄຸນຄ່າຂອງປ ື້ມຫົວນີັ້ ແມ່ນອຸທິດເພືີ່ອພໍໍ່ ແມ່, ຄ ອາຈານ, ຫມ ່ເພືີ່ອນ, ນັກຮຽນ, ນັກສ ກສາ ເດັກນ້ອຍ ແລະ ໄວໜຸ່ມເຊິີ່ງເປັນແຫ ່ງຄວາມຮ ້, ແຫ ່ງປະສົບການ ເປັນຜ ້ກໍໍ່ເກີດສະຕິປັນຍາ ຜ ້ສ້າງແຮງບັນດານໃຈ, ແລະ ເປັນຜ ້ໃຫ້ເກີດ ແນວຄວາມຄິດໃນການຂຽນປ ື້ມຫົວນີັ້. ຮສ.ດຣ.ປະພັນສິຣິ ສຸເສົາຣັດ [email protected] ຄະນະສ ກສາສາດ ມະຫາວິທະຍາໄລສີນະຄອນວິໂຣດ

a ສາລະບານ ໜ້າ ບົດທີ1 ຄວາມຄິດແມ່ນຫຍັງ?................................................................................................1 ຄວາມໝາຍຂອງການຄິດ...................................................................................................2 ປະໂຫຍດຂອງການຄິດ......................................................................................................4 ຄວາມຄິດເກີດຂ ຶ້ນຕະຫຼອດເວລາ...........................................................................................6 ຂອບເຂດຂອງຄວາມຄິດ....................................................................................................6 ປະເພດຂອງຄວາມຄິດ.......................................................................................................6 ລະດັບຂອງຄວາມຄິດ........................................................................................................7 ບົດທີ 2 ສະໝອງກັບຄວາມຄິດ............................................................................................. 15 ກົນໄກການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງ...................................................................................... 15 ໂຄງສ້າງໜ້າທີີ່ ແລະ ການເຮັດວຽກຂອງສໝອງ....................................................................... 16 ສະໜອງກັບກາາຮຽນຮ ້.................................................................................................... 18 ສະໝອງກັບການຮຽນຮ ້................................................................................................... 28 ຫຼັກການໃນການຈັດການຮຽນຮ ້ທີີ່ໃຊ້ສະໝອງເປັນຖານ.............................................................. 31 ການບໍລິຫານສະໝອງ..................................................................................................... 32 ສະໝອງກັບສະຕິປັນຍາຂອງມະນຸດ...................................................................................... 37 ທິດສະດີພະຫຸປັນຍາ (Multiples Intelligence)..................................................................... 38 ການປະເມີນຄວາມສາມາດ ແລະ ຄວາມສົນໃຈຂອງເດັກ............................................................. 45 ການສໍາຫຼວດຄວາມສາມາດສະເພາະທາງ................................................................................ 48 ບົດທີ 3 ການຄິດວິເຄາະ...................................................................................................... 62 ຄວາມໝາຍຂອງການຄິດວິເຄາະ......................................................................................... 62 ອົງປະກອບຂອງການຄິດວິເຄາະ .......................................................................................... 64 ຫຼັກການຄິດວິເຄາະ......................................................................................................... 66 ປະເພດຂອງການຄິດວິເຄາະ............................................................................................... 66 ທັກສະການຄິດວິເຄາະ..................................................................................................... 68 ຄວາມສາມາດໃນການຄິດວີເຄາະ ........................................................................................69 ການພັດທະນາການຄິດວິເຄາະ............................................................................................ 73 ການຕັຶ້ງຄໍາຖາມໃຫ້ຄິດວິເຄາະ............................................................................................ 73

b ການເບິີ່ງ ແລະ ການສັງເກດ .............................................................................................. 75 ແບບຝຶກຫັດ................................................................................................................ 80 ບົດທີ 4 ການຄິດວິຈາລະນະຍານ............................................................................................ 97 ຄວາມໜາຍຂອງການຄິດຢ່າງມີວິຈາລະຍານ ........................................................................... 98 ລະດັບການຄິດວິຈາລະຍານ............................................................................................. 100 ຄວາມສາມາດໃນການຄິດວິຈາລະນະຍານ ............................................................................ 108 ການຂາດຄວາມສາມາດໃນການຄິດວິຈາລະນະຍານ................................................................. 111 ທັກສະການຄິດຢ່າງມີການພິຈາລະນາ ................................................................................. 112 ຄຸນລັກສະນະນິດໄສຂອງຜ ້ຄິດພິຈາລະນາ............................................................................. 112 ລັກສະນະຂອງຄົນທີີ່ມີການຄິດວິຈາລະນາຍານ ....................................................................... 114 ການຝຶກຕົນເອງໃຫ້ເປັນນັກຄິດວິຈາລະນະຍານ ...................................................................... 115 9 ວິທີຝຶກຄິດວິຈາລະນະຍານ........................................................................................... 118 ບົດທີ 5 ການຄິດແກ້ບັນຫາ .............................................................................................. 138 ບັນຫາແມ່ນຫຍັງ ?...................................................................................................... 138 ຄວາມໝາຍຂອງການຄິດແກ້ໄຂບັນຫາ............................................................................... 140 ຂະບວນການແກ້ໄຂບັນຫາ ( Problem Solving Process ) .................................................... 140 ການກໍານົດບັນຫາ (Problem Deflnltlon) ສໍາຄັນທີີ່ສຸດ ......................................................... 142 ແນວທາງການສົົ່ງເສີມໃຫ້ນັກຮຽນຄີດແກ້ໄຂບັນຫາ ................................................................ 146 ຂະບວນການຝຶກທັກສະການຄິດສໍາຫລັບເດັກນ້ອຍ ແລະ ເຍົາວະຊົນ ............................................. 147 ບົດທີ6 ຄວາມຄິດສ້າງສັນ................................................................................................. 170 ຄວາມໝາຍຂອງຄວາມຄິດສ້າງສັນ.................................................................................... 172 ທິດສະດີຄວາມຄິດສ້າງສັນ.............................................................................................. 173 ທໍາມະຊາດຂອງຄວາມຄິດສ້າງສັນ ..................................................................................... 174 ລະດັບຄວາມຄິດສ້າງສັນ ................................................................................................ 174 ປະເພດຂອງຄວາມຄິດສ້າງສັນ.......................................................................................... 175 ຄວາມສໍາຄັນຂອງຄວາມຄິດສ້າງສັນ................................................................................... 175 ປະໂຫຍດຂອງຄວາມຄິດສ້າງສັນ....................................................................................... 175 ລັກສະນະຂອງຄວາມຄິດສ້າງສັນ....................................................................................... 176 ຮ ບແບບການຄິດສ້າງສັນ................................................................................................ 180 ອົງປະກອບສໍາຄັນຂອງຄວາມສາມາດໃນການຄິດສ້າງສັນ........................................................... 182

c ລັກສະນະຂອງເດັກທີີ່ມີຄວາມຄິດສ້າງສັນ............................................................................. 182 ການພັດທະນາ ແລະ ສົົ່ງເສີມຄວາມຄິດສ້າງສັນ...................................................................... 184 ການຈັດການຮຽນການສອນເພ ີ່ອພັດທະນາຄວາມຄິດສ້າງສັນ...................................................... 184 ການຈັດກິດຈະກໍາການຮຽນຮ ້ເພ ີ່ອພັດທະນາຄວາມຄິດສ້າງສັນຂອງເດັກ......................................... 184 ທັດສະນະຄະຕິທາງບວກສໍາລັບການຄິດສ້າງສັນ...................................................................... 189 ທັດສະນະຄະຕິທາງລົບສໍາລັບການຄິດສ້າງສັນ........................................................................ 190 ການເສີມສ້າງຄວາມຄິດສ້າງສັນສໍາລັບເດັກ........................................................................... 190 ບັນຍາກາດ ແລະ ສິີ່ງເວດລ້ອມທີີ່ສົົ່ງເສີມຄວາມຄິດສ້າງສັນ ........................................................ 193 ອຸປະສັກໃນຕົວຄົນທີີ່ສະກັດກັຶ້ນຄວາມຄິດສ້າງສັນ ................................................................... 194 ບົດທີ 7 ສອນວິທີໃດໃຫ້ຄິດເປັນ ......................................................................................... 217 ການຈັດການຮຽນການສອນເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດ................................................................. 217 ແນວທາງຈັດກິດຈະກໍາເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດ ....................................................................... 218 ວິທີຈັດການຮຽນການສອນເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດ.................................................................. 220 ບົດບາດຂອງຄ ໃນການພັດທະນາຄວາມຄິດ .......................................................................... 225 ການສ້າງນິໄສນັກຄິດໃຫ້ກັບເດັກ ແລະ ເຍົາວະຊົນ .................................................................. 226 ແນວຄິດ, ທິດສະດີ ແລະ ແຜນການຈັດການຮຽນຮ ້ເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດ ...................................... 228 ບົດບາດຂອງຄ ແລະ ນັກຮຽນບບທີ 1 WHY....................................................................... 230 ບົດບາດຂອງຄ ແລະ ນັກຮຽນ ແບບທີ 2 WHAT ................................................................. 231 ບົດບາດຂອງຄ ແລະ ນັກຮຽນ ແບບທີ 3 HOW.................................................................... 232 ບົດບາດຂອງຄ ແລະ ນັກຮຽນ ແບບທີ 4 IF......................................................................... 233 ແຜນການຈັດການຮຽນຮ ້ແບບ 4 MAT ............................................................................. 234 ການຈັດການຮຽນຮ ້ໂດຍໃຊ້ບັນຫາເປັນຖານ ( Problem Base Learning ).................................. 241 ຄວາມໝາຍ............................................................................................................... 241 ລັກສະນະຂອງບັນຫາທີີ່ໃຊ້ໃນການຮຽນຮ ້ໂດຍໃຊ້ບັນຫາເປັນຖານ................................................ 242 ຂັຶ້ນຕອນໃນການສ້າງຫຼ ກໍານົດບັນຫາໃນການຈັດຂະບວນການຮຽນຮ ້............................................ 242 ການປະເມີນຜົນການຈັດຂະບວນການຮຽນຮ ້ໂດຍໃຊ້ຜ ້ຮຽນເປັນຖານ............................................ 243 ບົດບາດຂອງຜ ້ຮຽນ ເເລະ ຜ ້ສອນ ..................................................................................... 245 ຂັຶ້ນຕອນການສອນໂດຍໃຊ້ບັນຫາເປັນຖານ.......................................................................... 247 ການຖາມ (Questioning)................................................................................................ 249

d ປະໂຫຍດຂອງການຖາມໃນການຮຽນ-ການສອນ ................................................................... 249 ປະເພດຂອງຄໍາຖາມ ..................................................................................................... 250 ລະດັບຂອງຄໍາຖາມ ...................................................................................................... 250 ລະດັບຂອງຄໍາຖາມ ...................................................................................................... 251 ລັກສະນະຄໍາຖາມທີີ່ດີ.................................................................................................... 252 ເທັກນິກການຕັຶ້ງຄໍາຖາມ ................................................................................................ 254 ແບບຝຶກ...................................................................................................................... 259 ຄວາມໝາຍຂອງຊຸດຝຶກທັກສະ ........................................................................................ 259 ຄວາມສໍາຄັນຂອງເເບບຝຶກທັກສະ..................................................................................... 260 ປະໂຫຍກຂອງແບບຝຶກທັກສະ ປະໂຫຍກຂອງແບບຝຶກທັກສະທີີ່ມີີ່ຕໍໍ່ການຮຽນການສອນມີດັົ່ງນີຶ້.......... 260 ປະເພດຂອງແບບຝຶກທັກສະ............................................................................................ 262

1 ບົດທີ1 ຄວາມຄິດແມ່ນຫຍັງ? ການຄິດເປັນທໍາມະຊາດຂອງມະນຸດທີີ່ມີຕິດຕົວມາແຕ່ເກີດ ເພ ີ່ອນໍາໃຊ້ເຂົຶ້າໃນການວາງແຜນດໍາເນີນຊີວິດ ແລະ ປັບຕົວເຂົຶ້າກັບສະພາບແວດລ້ອມຂອງມະນຸດທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນທັງທີີ່ຄິດວ່າມີເປ ົ້າໝາຍ ຫຼ ບໍໍ່ມີເປ ົ້າໝາຍ, ຖ້າຫາກ ມະນຸດສາມາດຄິດໄດ້ຢ່າງມີເປ ົ້າໝາຍ ປະສິດທິພາບໃນການຄິດກໍຈະມີຫຼາຍຂ ຶ້ນ ສົົ່ງຜົນໃຫ້ໄດ້ຮັບຜົນດີ ມີຄຸນຄ່າຕໍໍ່ ຕົນເອງ ແລະ ສ່ວນຮ່ວມຫຼາຍຂ ຶ້ນ. ຄວາມສາມາດໃນການຄິດແມ່ນສິີ່ງທີີ່ຈໍາເປັນຕໍໍ່ການດໍາເນີນຊີວິດຂອງມະນຸດເປັນຢ່າງດີ ເປັນປ ກກະຕິ ແລະ ນໍາໄປສ ່ຊີວິດທີີ່ປະສົບຜົນສໍາເລັດ ເປັນຜົນມາຈາກປະສິດທິພາບຂອງການຄິດ, ໃນເວລາດຽວກັນທຸກໆຄວາມລົຶ້ມ ເຫຼວ, ຄວາມເສຍຫາຍ ແລະ ຄວາມຜິດພາດ ທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນແມ່ນຜົນຂອງຄວາມຄິດເຊັົ່ນກັນ. ດັົ່ງທີີ່ພະບາດສົມເດັດພະ ເຈົຶ້າຊີວິດໄດ້ກ່າວວ່າ “ ການຄິດນັຶ້ນອາດຄິດໄດ້ຫຼາຍສິີ່ງຫຼາຍຢ່າງ ຄ ຄິດ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮ ອງກໍໄດ້, ຈະຄິດ ໃຫ້ວອດວາຍກໍໄດ້ ຄ ຄິດແລ້ວຈິບຫາຍກໍໄດ້, ການຄິດໃຫ້ມີຄວາມຈະເລີນຈ ີ່ງຕ້ອງອາໄສຫຼັກການ ໝາຍຄວາມ ວ່າ ເມ ີ່ອຄິດເລ ີ່ອງໃດສິີ່ງໃດ ຕ້ອງຕັຶ້ງໃຈ, ຍ ດໝັຶ້ນ ໃນຄວາມເປັນກາງ ຢ່າປ່ອຍໃຫ້ມີສິີ່ງອ ີ່ນມາເຮັດໃຫ້ລັງເລ ໃຫ້ມີ ແຕ່ຄວາມຈິງໃຈກົງຕາມເຫດຜົນທີີ່ຕັຶ້ງໄວ້ ແລະ ໃຫ້ມີຄວາມຍຸດຕິທໍາ” ມະນຸດຄວນໄດ້ຮັບການຮຽນຮ ້ ແລະ ຝຶກຝ ນເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດໃຫ້ເກີດສະຕິປັນຍາ ເປັນຄົນສະຫລາດ, ຮ ້ຄິດ ບໍໍ່ງົມງວາຍໄປໃນສິີ່ງທີີ່ກໍໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມວອດວາຍ, ຄວາມຫຼ້າຫຼັງຂອງຕົນເອງ, ຄອບຄົວ, ສັງຄົມ ແລະ ປະເທດຊາດ. ປະເທດໃດມີປະຊາຊົນທີີ່ມີສະຕິປັນຍາ, ມີຄວາມຄິດ ປະເທດນັຶ້ນຍ່ອມເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມສຸກ ມີ ຄວາມຈະເລີນກ້າວໜ້າປະຊາຊົນມີຄຸນະພາບຊີວິດທີີ່ດີ, ໃນເວລາດຽວກັນຢ ່ປະເທດໃດກໍໍ່ຕາມທີີ່ມີປະຊາຊົນຂາດ ຄວາມຮ ້, ຂາດຄວາມສາມາດທາງດ້ານສະຕິປັນຍາ ປະເທດນັຶ້ນກໍຈະມີແຕ່ຄວາມວຸ້ນວາຍ ບໍໍ່ມີຄວາມສະຫງົບສຸກ, ບໍໍ່ ມີຄວາມຈະເລີນກ້າວໜ້າ ປະຊາຊົນບໍໍ່ມີຄຸນນະພາບຊີວິດ ແລະ ບໍໍ່ມີຄວາມສຸກ. ສະນັຶ້ນ ພວກເຮົາຈ ີ່ງຄວນຫັນມາສົນໃຈ ແລະ ພັດທະນາແນວຄິດຈິດໃຈຂອງຄົນໃນປະເທດຊາດຂອງພວກ ເຮົາໃຫ້ພົຶ້ນຈາກຄວາມມ ດບອດທາງສະຕິປັນຍາ, ມີຄວາມເປັນອິດສະຫຼະທາງຄວາມຄິດ ພ້ອມດຽວກັນນີຶ້ ຄົນທີີ່ມີ ຄວາມຮ ້ບໍໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າຈະຕ້ອງເປັນຄົນທີີ່ມີຄວາມຄິດທຸກໆຄົນ, ດັົ່ງຄໍາເວົຶ້າທີີ່ກ່າວວ່າ "ມີຄວາມຮ ້ຖ້ວມຫົວ ເອົາຕົວບໍໍ່ລອດ" ແຕ່ຄົນທີີ່ມີຄວາມຄິດຈະຕ້ອງມີຄວາມຮ ້ເປັນພ ຶ້ນຖານ, ຄວາມຮ ້ທີີ່ມີຢ ່ອາດເປັນຄວາມຮ ້ທີີ່ເກີດຈາກ ໃນຕົນເອງ ຄົຶ້ນພົບດ້ວຍຕົນເອງ ຫຼ ເປັນຄວາມຮ ້ທີີ່ໄດ້ຮັບຈາກການສ ກສາຮຽນຮ ້ມາຈາກຄົນອ ີ່ນ, ຈາກໂຮງຮຽນ ຫຼ ມະຫາວິທະຍາໄລກໍໄດ້, ຄວາມຮ ້ເຫຼົົ່ານີຶ້ຈະເປັນ ພ ຶ້ນຖານອັນສໍາຄັນທີີ່ຊ່ວຍໃຫ້ຄົນຄິດໄດ້ໃນທາງທີີ່ຖ ກຕ້ອງ, ຄິດມັກ , ຄິດແລ້ວເກີດປະໂຫຍດ ຫຼ ເອີຶ້ນອີກຢ່າງໜ ີ່ງວ່າ "ຄິດເປັນ". ການຄິດເປັນ ຈ ີ່ງເປັນຫົນທາງທີີ່ດີທີີ່ສຸດໃນການແກ້ບັນຫາ ແລະ ພັດທະນາມະນຸດ ຈ ີ່ງເຫັນວ່າສົມຄວນຢ່າງ ຍິີ່ງທີີ່ເຮົາຕ້ອງຫັນມາໃຫ້ຄວາມສົນໃຈໃນການພັດທະນາ ແລະ ເສີມສ້າງຄວາມສາມາດໃນການຄິດໃຫ້ແກ່ຄົນທົົ່ວ ໄປ ໂດຍສະເພາະແມ່ນເດັກນ້ອຍ ແລະ ເຍົາວະຊົນຢ່າງຈິງຈັງ.

2 ❖ຄົນທີີ່ມີຄວາມຮ ້ອາດບໍໍ່ມີຄວາມຄິດ ແຕ່ຄົນທີີ່ມີຄວາມຄິດຈະຕ້ອງມີຄວາມຮ ້ເປັນພ ຶ້ນຖານ ❖ຄົນທີີ່ຄິດບໍໍ່ໄດ ຄິດບໍໍ່ເປັນ ມີແນວໂນ້ມທີີ່ຈະເຊ ີ່ອ ແລະ ຕົກເປັນເຫຍ ີ່ອໄດ້ງ່າຍ ❖ຄົນທີີ່ຄິດບໍໍ່ໄດ້ ຄິດບໍໍ່ເປັນ ມີແນວໂນ້ມທີີ່ຈະພ່າຍແພ້ ແລະ ລົຶ້ມແຫລວ ປັດໄຈ ແລະ ລັກສະນະສໍາຄັນທີີ່ເຮັດໃຫ້ມະນຸດຄິດບໍໍ່ເປັນ ຫຼ ຂາດຄວາມສາມາດໃນການຄິດໄດ້ແກ່ • ຂາດເຫດຜົນ, ບາງຄັຶ້ງອ້າງເຫດຜົນທີີ່ບໍໍ່ສົມເຫດສົມຜົນ, ບາງຄັຶ້ງອ້າງຫຼັກການເຫດຜົນ, ອ້າງທິດ ສະດີຈົນລ ມຄວມເປັນຈິງວ່າທິດສະດີບາງຄັຶ້ງໃຊ້ໃນເວລາປະຕິບັດຕົວຈິງແລ້ວບໍໍ່ຄຸ້ມຄ່າ • ຄິດບໍໍ່ໄດ້, ບໍໍ່ສາມາດສ້າງຄວາມຮ ້, ບໍໍ່ສາມາດຄິດປະດິດ, ສ້າງສັນຜົນງານໄດ້ ຕ້ອງເພິີ່ງພາອາໄສຜ ້ ອ ີ່ນ ໂດຍສະເພາະເພິີ່ງພາເທັກໂນໂລຢີຈາກຕ່າງປະເທດຕະຫຼອດເວລາ • ຂາດການແຍກແຍະສິີ່ງທີີ່ເປັນຈິງກັບບໍໍ່ເປັນຈິງ, ສິີ່ງທີີ່ເປັນໄປໄດ້ກັບສິີ່ງທີີ່ບໍໍ່ຫນ້າຈະເປັນ, ບໍໍ່ຮ ້ວ່າ ສິີ່ງໃດຜິດສິີ່ງໃດຖ ກ, ສິີ່ງໃດເໝາະສົມໜ້າເຊ ີ່ອຖ ສິີ່ງໃດບໍໍ່ຫນ້າເຊ ອຖ • ຂາດການສ ີ່ສານເລ ີ່ອງຕ່າງໆ, ຂາດການຊ ີ່ອມໂຍງເລ ີ່ອງຕ່າງໆ, ຮ ້ເລ ີ່ອງແຕ່ພຽງວ່າມັນແມ່ນຫຍັງ ແຕ່ບໍໍ່ຮ ້ວ່າເປັນແນວໃດ ຫຼ ດ້ວຍເຫດໃດ ເຊັົ່ນ: ຮ ້ວ່າມີປະກົດການບັຶ້ງໄຟພະຍານາກແຕ່ບໍໍ່ມີການສ ບສາວເລ ຶ້ອງລາວ ວ່າເປັນແນວໃດຫຼ ມີສາເຫດມາຈາກໃສ • ຂາດຄວາມຮ ້, ຂາດຂໍໍ້ມ ນຈ ີ່ງເຮັດໃຫ້ມີການຕັດສິນໃຈທີີ່ບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງເໝາະສົມ • ຂາດຄວາມຮອບຄອບ, ຂາດການພິຈາລະນາ, ຕັດສິນໃຈໂດຍຂາດຂໍໍ້ມ ນ, ຕັດສິນໃຈຕາມອາລົມ, ຕາມຄວາມຮ ້ສ ກສ່ວນຕົວ, ຂາດຂໍໍ້ມ ນປະກອບການຕັດສິນໃຈ • ບໍໍ່ມີຄວາມສາມາດໃນການຕີຄວາມໝາຍ, ບໍໍ່ສາມາດເຫັນໄດ້ຄວາມຜິດປ ກກະຕິຄວາມບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງ ທີີ່ແອບແຝງໃນສິີ່ງທີີ່ເຫັນ • ບໍໍ່ມີຄວາມສາມາດໃນການປະເມີນຄ່າ, ບໍໍ່ກ້າຕັດສິນໃຈ, ບໍໍ່ມີຄວາມໝັຶ້ນໃຈໃນຄວາມຄິດ, ບໍໍ່ຮ ້ວ່າ ສິີ່ງໃດເປັນຄຸນຄ່າແທ້ ສິີ່ງໃດບໍໍ່ມີຄຸນຄ່າ, ສິີ່ງໃດມີຜົນປະໂຫຍດທີີ່ໝັຶ້ນຄົງ ແລະ ມີຜົນຕໍໍ່ສ່ວນລວມຫຼາຍກວ່າ • ບໍໍ່ມີຄວາມສາມາດໃນການແກ້ບັນຫາເນ ີ່ອງຈາກຂາດຄວາມຮ ້, ຂາດທັກສະ, ຂາດຂໍໍ້ມ ນປະກອບ, ຂາດຄວາມໝັຶ້ນໃຈ ແລະ ຂາດຄວາມກ້າຫານໃນການແກ້ບັນຫາ • ຂາດຄວາມກ້າຫານໃນການສະແດງຄວາມຄິດ, ບາງທີອາດຄິດໄດ້ ມີຂໍໍ້ມ ນພຽງພໍແຕ່ບໍໍ່ໝັຶ້ນໃຈທີີ່ ຈະສະແດງຄວາມຄິດເຫັນກັບຜ ້ອ ີ່ນ ປ່ອຍໃຫ້ຜ ້ອ ີ່ນຄິດ ແລະ ຕັດສິນໃຈ ໂດຍບໍໍ່ສະແດງຄວາມຄິດເຫັນ ທັງທີີ່ເຫັນວ່າ ບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງ ເຊິີ່ງອາດເນ ີ່ອງມາຈາກວັດທະນະທໍາທີີ່ເຊ ີ່ອຝັງຜ ້ໃຫຍ່, ມັກຄວາມສະຫງົບ, ອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ ຄວາມໝາຍຂອງການຄິດ ມີຫຼາຍທ່ານໄດ້ໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງການຄິດ ເຊັົ່ນ:

3 Dewey (Dewey. 1933: 306) ໄດ້ສະຫຼຸບໄວ້ວ່າ ການຄິດເປັນນຂະບວນການທາງສະໝອງທີີ່ຂ ຶ້ນພາຍໃນ ຂອງຕົນເອງ ເຊິີ່ງຂ ຶ້ນຢ ່ກັບຄວາມສາມາດຂອງສະໝອງຂອງມະນຸດ, ເປັນຄວາມສາມາດຂອງແຕ່ລະບຸກຄົນ, ການ ຄິດເລີີ່ມຕົຶ້ນ ເມ ີ່ອມີການກະຕຸ້ນປະສາດການຮັບຮ ້ຈາກສິີ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ສະໝອງມີການເລ ອກຮັບຮ ້ການກະຕຸ້ນ ນັຶ້ນ ສະໝອງຂອງມະນຸດສາມາດຄິດໄດ້ຕັຶ້ງແຕ່ຂັຶ້ນຕໍໍ່າ ຄ ການຄິດສິີ່ງທີີ່ງ່າຍບໍໍ່ສັບສົນ ພ້ອມນີຶ້ຄວາມສາມາດໃນການ ຄິດຈະພັດທະນາຕາມລໍາດັບຈາກງ່າຍໄປຫາຍາກ. Hilgard (Hitgard. 1962: 336) ກ່າວວ່າ ການຄິດ ແມ່ນພ ດຕິກໍາທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນໃນສະໝອງ ເປັນຂະບວນ ການໃຊ້ສັນຍາລັກແທນສິີ່ງຂອງ ຫຼ ສະຖານະການຕ່າງໆ ເພ ີ່ອສະແດງອອກໃນແນວຄິດຫຼ ຈິດໃຈ. Piaget (1964: 8) ກ່າວວ່າ ຄວາມຄິດ ຄ ຄວາມສາມາດໃນການວາງແຜນ ແລະ ປັບຕົວໃຫ້ເຂົຶ້າກັບສະພາບ ແວດລ້ອມ ເພາະສະນັຶ້ນຄວາມຄິດຈະເກີດຈາກທີີ່ບຸກຄົນໄດ້ຮັບປະສົບການຈາກການພົວພັນກັນລະຫວ່າງປະສົບການ ແລະ ສະພາບແວດລ້ອມ ໂດຍມີຂະບວນການທີີ່ສໍາຄັນທີີ່ຈະເຮັດໃຫ້ເກີດການພັດທະນາຄວາມຄິດ ໄດ້ແກ່ຂະບວນ ການດ ດຊັບ (assimilate) ໂດຍຄ່ອຍໆຊ ມຊັບຄວາມຮ ້, ປະສົບການຕ່າງໆ ແລະຂະບວນການປັບໃຫ້ເໝາະສົມ (accommodation) ໂດຍການພະຍາຍາມປັບຄວາມຮ ້, ຄວາມຄິດໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບສະພາບແວດລ້ອມໃໝ່ໆ. Hudgins (Hudgins: 1977: 173-206) ໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງການຄິດວ່າ ເປັນປະຕິກິລິຍາ ທາງສະໝອງ ທີີ່ເກີດຈາກຄວາມຮ ້ສ ກສົງໄສ, ເກີດບັນຫາ ແລະ ພະຍາຍາມທີີ່ຈະແກ້ໄຂບັນຫານັຶ້ນ ເພ ີ່ອຊ່ວຍໃຫ້ສາມາດປັບຕົວ ໃຫ້ເຂົຶ້າກັບສະພາບແວດລ້ອມ ແລະ ພົບກັບບັນຫານັຶ້ນໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ເວລານີຶ້ຄວາມສາມາດໃນການຄິດຈະເກີດ ຈາກການມີຄວາມສາມາດໃນເວລາຈໍາເປັນພ ຶ້ນຖານ. Ennis ແລະ Norris (Ennis. 1985: Norris, 1989) ໄດ້ໃຫ້ຄວາມໝາຍ ຂອງການຄິດວ່າ ການຄິດເປັນນ ກິດຈະກໍາທາງສະໝອງ ທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນຕະຫຼອດເວລາ ເພາະສະນັຶ້ນການຄິດຈ ີ່ງເປັນຄວາມສາມາດຢ່າງໜ ີ່ງຂອງສະໝອງ, ການຄິດເປັນນາມມະທໍາທີີ່ມີລັກສະນະສັບຊ້ອນ ບໍໍ່ສາມາດສັງເກດ, ສໍພັດໄດ້ໂດຍກົງ ຈ ີ່ງຕ້ອງອາໄສຫຼັກການວັດທາງ ຈິດມິຕິ (Psychometrics) ເພ ີ່ອຊ່ວຍໃນການວັດ ຄວາມຄິດທີີ່ເຮົາສົນໃຈໃນນີຶ້, ມັນແມ່ນການຄິດທີີ່ມີຈຸດໝາຍ (Directed Thinking) ເຊິີ່ງເປັນການຄິດທີີ່ນໍາໄປສ ່ເປ ົ້າໝາຍໂດຍກົງ ຫຼ ຄິດຄົຶ້ນຂໍໍ້ສະຫຼຸບທີີ່ເປັນຄໍາຕອບສໍາລັບ ການຕັດສິນໃຈ ຫຼ ແກ້ໄຂບັນຫາສິີ່ງໃດສິີ່ງໜ ີ່ງ. Krulick ແລະ Rudnick (Krulick; & Rudnick. 1993: 3) ໃຫ້ຄວາມໝາຍໃນການຄິດວ່າ ເປັນຄວາມ ສາມາດ (Ability) ທີີ່ຈະນໍາໄປສ ່ຂໍໍ້ສະຫຼຸບທີີ່ຖ ກຕ້ອງຈາກເນ ຶ້ອໃນທີີ່ກໍານົດໃຫ້ຜ ້ຮຽນຕ້ອງສ້າງຄວາມຄິດດ້ານນາມ ມະທໍາຈາກໃນສະຖານະການຂອງບັນຫາ ຈາກນັຶ້ນກວດກາຄວາມຖ ກຕ້ອງ ແລະ ອະທິບາຍຢືນຢັນຂໍໍ້ສະຫຼຸບ ຈາກຂໍໍ້ ສະຫຼຸບນີຶ້ຈະເກີດຄວາມຄິດໃຫມ່. Bruner ແລະ ຄົນອ ີ່ນໆ (Bruner ແລະ ຄົນອ ີ່ນໆ. 1956 ສຸກພົງ ຢ ່ທອງ, 2531: 23) ໄດ້ໃຫ້ຄວາມໝາຍ ວ່າ ການຄິດ ເປັນຂະບວນການທີີ່ໃຊ້ໃນການສ້າງແນວຄິດລວມຍອດ (Concept Formation) ດ້ວຍການຈໍາແນກ ຄວາມແຕກຕ່າງ, ການຈັດກຸ່ມ ການລະບຸ ຫຼ ກໍານົດກ່ຽວກັບຄວາມຈິງທີີ່ໄດ້ຮັບ, ການແປຄວາມໝາຍຂໍໍ້ມ ນ ການ ສະຫຼຸບອ້າງອີງ ການຈໍາແນກລາຍລະອຽດ ການເຊ ີ່ອມໂຍງຄວາມສໍາພັນຕະຫຼອດເຖິງການນໍາກົດເກນຕ່າງໆ ໄປ ປະຍຸກໃຊ້ໄດ້ຢ່າງມີເຫດຜົນ ແລະ ເໝາະສົມ. ກອງວິໄຈທາງການສ ກສາ (2542: 12) ໄດ້ໃຫ້ຄໍານິຍາມຂອງການຄິດໄດ້ວ່າ ການຄິດເປັນຂະບວນການທໍາ ງານຂອງສະໝອງ ໂດຍໃຊ້ປະສົບການມາສໍາພັນກັບສະພາບແວດລ້ອມໂດຍນໍາມາວິເຄາະປຽບທຽບ, ສັງເຄາະ ແລະ ປະເມີນຢ່າງມີລະບົບ ໄດ້ວິທີການໃນການແກ້ບັນຫາຢ່າງເໝາະສົມ ຫຼ ສ້າງສັນສິີ່ງໃໝ່ໆ. ພົດຈະນານຸກົມສະບັບລາຊບັນດິດສະຖານ ພ.ສ 2542 (2546: 251: 1071) ໃຫ້ຄວາມໝາຍວ່າ ຄໍາວ່າ "ຄິດ" ໝາຍເຖິງ ການພິຈາລະນາແຍກອອກເປັນສ່ວນຕ່າງໆ, ສ ກສາຢ່າງເຕັມທີີ່.

4 ສະຫຼຸບລວມແລ້ວ, ການຄິດ ເປັນນຂະບວນການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງທີີ່ເປັນໄປຕາມທໍາມະຊາດຂອງ ມະນຸດແຕ່ລະຄົນ ເປັນຜົນມາຈາກປະສົບການທີີ່ຜ່ານມາ, ກະຕຸ້ນ ແລະ ສະພາບແວດລ້ອມທີີ່ເຂົຶ້າມາກະທົບ ສົົ່ງຜົນ ໃຫ້ເກີດຄວາມຄິດໃນການແກ້ໄຂບັນຫາ ຫຼ ປັບຕົວເຂົຶ້າກັບສະພາບແວດລ້ອມ ແລະສະພາບການຕ່າງໆທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນ ພ້ອມທັງສາມາດສ້າງສັນສິີ່ງໃໝ່ໆ ໃຫ້ເກີດຂ ຶ້ນໄດ້. ການຄິດເປັນສິີ່ງທີີ່ເປັນນາມມະທໍາເປັນຂະບວນການທີີ່ມີຄວາມ ຕໍໍ່ເນ ີ່ອງ ແລະ ເປັນຂັຶ້ນຕອນ, ການຄິດມີຫຼາຍລັກສະນະ ເຊິີ່ງມີຈຸດປະສົງ ແລະ ຂະບວນການໃນການຄິດທີີ່ແຕກຕ່າງ ກັນ ເຊິີ່ງທຸກຄົນສາມາດຝຶກ, ຮຽນຮ ້ແລະ ພັດທະນາໄດ້. ດັົ່ງນັຶ້ນ ມະນຸດຈ ີ່ງສາມາດຮຽນຮ ້ ໃນການພັດທະນາແນວ ຄິດໄດ້ຫຼາຍຮ ບແບບ, ທັກສະຂະບວນການຄິດຈ ີ່ງມີຫຼາກຫຼາຍ ສາມາດແບ່ງອອກເປັນທັກສະຍ່ອຍໆໄດ້ອີກເປັນ ຈໍານວນຫວງຫຼາຍ. ທິດສະດີຂອງເພຍເຈ໌ Piaget (Piajet. 1962: 58) ອະທິບາຍເຖິງການພັດທະນາແນວຄິດ ຈາກຂັຶ້ນໜ ີ່ງ ໄປ ອີກຂັຶ້ນໜ ີ່ງ ໂດຍມີອົງປະກອບທີີ່ສໍາຄັນ 4 ຢ່າງຄ : ການຈະເລີນເຕີບໃຫຍ່ຂອງຮ່າງກາຍ ແລະ ວຸດທິພາວະ, ປະສົບ ການທາງກາຍະພາບ ແລະ ສະໝອງ, ປະສົບການທາງສັງຄົມ ແລະ ຄວາມຄົງທີີ່ ເຊິີ່ງແມ່ນຂະບວນການທີີ່ແຕ່ລະຄົນ ໄດ້ໃຊ້ໃນການປັບຕົວ. ອີງຕາມການພັດທະນາຂອງການຄິດ, ມັນຈະມີການປ່ຽນແປງຕາມລໍາດັບຂັຶ້ນ, ເຊິີ່ງການ ພັດທະນາໃນເບ ຶ້ອງຕົຶ້ນຈະເປັນພ ຶ້ນຖານຂອງການພັດທະນາການໃນຂັຶ້ນສ ງ. ແລະ ພັດທະນາການຂອງການຄິດຂອງ ແຕ່ລະບຸກຄົນຈະມີລັກສະນະດຽວກັນແຕ່ຈະແຕກຕ່າງກັນ Piaget ໂດຍແບ່ງລໍາດັບຂອງການພັດທະນາອອກເປັນ 4 ໄລຍະ ດັົ່ງນີຶ້: 1.1 Sensori - Motor Intelligence (0-2 ປີ) ໃນອາຍຸນີຶ້, ເດັກນ້ອຍສະແດງອອກທາງ ການເຄ ີ່ອນໄຫວ ຂອງກ້າມເນ ຶ້ອ ມີປະຕິກິລິຍາຕອບສະໜອງຕໍໍ່ສິີ່ງແວດລ້ອມດ້ວຍການກະທໍາ. ການຄິດຂອງເດັກໃນຂັຶ້ນນີຶ້ໃຊ້ສັນຍາ ລັກໜ້ອຍທີີ່ສຸດ ເດັກຈະເຂົຶ້າໃຈສິີ່ງຕ່າງໆຜ່ານການກະທໍາ ແລະການເຄ ີ່ອນໄຫວ ແລະ ຈະຮຽນຮ ້ຈາກສິີ່ງອ້ອມຂ້າງ ສະເພາະທີີ່ສາມາດໃຊ້ຄວາມຮ ້ສ ກໄດ້ເທົົ່ານັຶ້ນ. 1.2 Preoperational Thought (2-7 ປີ) ເປັນຂັຶ້ນທີີ່ເດັກນ້ອຍເລີີ່ມໃຊ້ພາສາ ແລະ ສັນຍາລັກຢ່າງອ ີ່ນ ເດັກສາມາດຮຽນຮ ້ໄດ້ຢ່າງໄວວາ. ແຕ່ໃນໄລຍະນີຶ້ພັດທະນາການທາງດ້ານການຄິດຍັງບໍໍ່ສົມເຫດສົມຜົນ ຍັງຕິດຢ ່ ກັບການຮຽນຮ ້ ເຊິີ່ງເປັນຂໍໍ້ຈໍາກັດຂອງການຄິດຄ ການຍ ດໝັຶ້ນກັບສິີ່ງທີີ່ເປັນຮ ບປະທໍາ ບໍໍ່ສາມາດຄິດຍ້ອນກັບໂດຍ ໃຊ້ເຫດຜົນ ຍ ດຖ ຕົວເອງເປັນຫຼັກ ເບິີ່ງເຫດການຕ່າງໆເທ ີ່ອລະດ້ານ ບໍໍ່ສາມາດພິຈາລະນາໃນຫຼາຍໆດ້ານໃນເວລາ ດຽວກັນ. 1. Concrete Operational (7-11 ປີ) ເປັນຂັຶ້ນທີີ່ເດັກນ້ອຍສາມາດຄິດດ້ວບການໃຊ້ສັນຍາລັກ ແລະ ພາສາການສ້າງພາບແທນໃນໃຈໄດ້, ໃນຂັຶ້ນນີຶ້ການຄິດແບບຍ ດຖ ຕົນເອງເປັນຫຼັກແມ່ນລົດນ້ອບລົງ ສາມາດ ແກ້ບັນຫາທີີ່ເປັນຮ ບປະທໍາໄດ້, ຄິດຍ້ອນກັບໄດ້ ພ້ອມທັງຈັດປະເພດສິີ່ງຂອງ ແລະ ເຂົຶ້າໃຈເລ ີ່ອງການປຽບທຽບ. 2. Formal Operations (11 ປີ ຂ ຶ້ນໄປ) ເປັນຂັຶ້ນຕອນທີີ່ເດັກສາມາດເຂົຶ້າໃຈສິີ່ງທີີ່ເປັນນາມມະທໍາ , ຄິດຢ່າງສົມເຫດສົມຜົນ, ສາມາດຕັຶ້ງສົມມຸດຕິຖານໃນການແກ້ໄຂບັນຫາ ຄິດແບບວິທີທາງວິທະຍາສາດໄດ້, ຮ ້ຈັກຄິດໂດຍຜ່ານການສ້າງພາບໃຈ ສາມາດຄິດກ່ຽວກັບສິີ່ງຕ່າງໆທີີ່ນອກເໜ ອໄປຈາກປັດຈຸບັນ ຫຼ ສະຖານະການ ທີີ່ຍັງບໍໍ່ທັນໄດ້ເກີດຂ ຶ້ນຈິງ ແລະ ຄິດສ້າງທິດສະດີໄດ້, ການຄິດຂອງເດັກບໍໍ່ໄດ້ຍ ດຖ ພຽງແຕ່ຂໍໍ້ມ ນທີີ່ໄດ້ມາຈາກການ ສັງເກດພຽງຢ່າງດຽວ. ປະໂຫຍດຂອງການຄິດ ລະບົບການສ ກສາຂອງປະເທດໄທ ພາຍຫຼັງຈາກການປະຕິຮ ບການສ ກສາ ໄດ້ເລີີ່ມໃຫ້ຄວາມສໍາຄັນ ໃນການ ສົົ່ງເສີມການຄິດໃຫ້ແກ່ເດັກນ້ອຍ ແລະ ຊາວໜຸ່ມ ໂດຍໄດ້ກໍານົດໄວ້ໃນກົດໝາຍ ວ່າດ້ວຍການສ ກສາແຫ່ງຊາດປີ

5 ພ.ສ 2542 ແລະ ກ ານົດມາດຕະຖານສ າລັບການຮັບປະກັນຄຸນນະພາບຂອງສະຖາບັນການສ ກສາຕ່າງໆ ເຊິີ່ງຈະສົົ່ງ ຜົນໃຫ້ຄົນເຮົາມີຄຸນນະພາບຫລາຍຂ ຶ້ນໃນອະນາຄົດ. ການມີຄວາມສາມາດໃນການຄິດແມ່ນມີປະໂຫຍດຫຼາຍຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຕໍໍ່ການດໍາເນີນຊີວິດຂອງມະນຸດ, ຈະ ເຮັດໃຫ້ສາມາດແກ້ໄຂບັນຫາຕ່າງໆ. ພ້ອມທັງສາມາດເລ ອກຕັດສິນໃຈໄດ້ຢ່າງເໝາະສົມ ແລະ ສົມເຫດສົມຜົນ ໃນ ຍຸກຂ່າວເຕັກໂນໂລຢີທີີ່ມີຄວາມກ້າວໜ້າຢ່າງໄວວາ ມີການແຂ່ງຂັນສ ງ, ສ້າງພ ຶ້ນຖານໃຫ້ແກ່ການຄິດ ແລະ ສົົ່ງເສີມ ການຄິດໃຫ້ແກ່ເດັກນ້ອຍ ແລະ ຊາວໜຸ່ມ, ນັບຕັຶ້ງແຕ່ລະດັບອະນຸບານຈົນເຖິງລະດັບສ ງ ຈ ີ່ງເປັນສິີ່ງທີີ່ມີຄວາມ ຈໍາເປັນຫຼາຍ, ການໄດ້ຮັບການພັດທະນາການຄິດຕັຶ້ງແຕ່ຍັງນ້ອຍຈະຊ່ວຍພັດທະນາຄວາມຄິດໃກ້ກ້າວໜ້າ, ເຊິີ່ງ ກໍໍ່ໃຫ້ເກີດປັນຍາຄວາມສະຫຼາດ, ເປັນຄົນມີຄວາມຮອບຄອບ, ການຕັດສິນໃຈໄດ້ຢ່າງຖ ກຕ້ອງ, ສາມາດແກ້ໄຂ ບັນຫາຕ່າງໆໃນຊີວິດໄດ້ເປັນຢ່າງດີ, ເປັນບຸກຄົນທີີ່ມີຄຸນນະພາບ ສາມາດດໍາລົງຊີວິດໄດ້ຢ່າງມີຄວາມສຸກ ເຊິີ່ງເປັນ ຜົນມາຈາກການຝຶກໃຫ້ຄິດຈະຊ່ວຍໃຫ້ເກີດປະໂຫຍດແກ່ເດັກ ເຊິີ່ງສາມາດສະຫຼຸບດັົ່ງນີຶ້: 1. ສາມາດປະຕິບັດວຽກງານໄດ້ຢ່າງມີລະບົບ, ມີຫລັກການ ແລະ ມີເຫດຜົນ, ຜົນງານທີີ່ໄດ້ຮັບມີ ຄຸນະພາບ. 2. ສາມາດພິຈາລະນາສິີ່ງຕ່າງໆ ແລະ ປະເມີນຜົນງານໂດຍໃຊ້ຫຼັກເກນຢ່າງສົມເຫດສົມເຫດສົມຜົນ 3. ສາມາດປະເມີນຕົນເອງ ແລະ ຜ ້ອ ີ່ນໄດ້ຢ່າງຖ ກຕ້ອງ 4. ຮ ້ສະແຫວງຫາຄວາມຮ ້ ແລະ ໄດ້ຮັບປະສົບການທີີ່ມີຄຸນຄ່າ, ມີຄວາມໝາຍ ແລະ ເປັນຜົນ ປະໂຫຍດ 5. ໄດ້ຝຶກທັກສະໃນການເຮັດວຽກ ສົມເຫດສົມຜົນໃນການແກ້ໄຂບັນຫາ 6. ມີຄວາມຮ ້ແລະຄວາມສາມາດ ມີຂະບວນການເຮັດວຽກທີີ່ເປັນລະບົບຂັຶ້ນຕອນ ນັບຕັຶ້ງແຕ່ການ ກໍານົດເປ ົ້າໝາຍ, ເກັບກໍາຂໍໍ້ມ ນຕົວຈິງ, ຄົຶ້ນຄວ້າຄວາມຮ ້, ທິດສະດີ, ຫຼັກການ, ຕັຶ້ງແນວຄວາມຄິດ, ຕີຄວາມໝາຍ ແລະ ສະຫຼຸບ 7. ສົົ່ງເສີມຄວາມສາມາດໃນການໃຊ້ພາສາ ແລະ ສ ີ່ຄວາມໝາຍ. 8. ເກີດຄວາມສາມາດໃນການຄິດຢ່າງຈະແຈ້ງ, ຄິດຢ່າງຖ ກຕ້ອງ, ຄິດຢ່າງຈະແຈ້ງ, ຢ່າງກວ້າງຂວາງ, ຄິດໄກ, ຄິດເລິກ ແລະ ຄິດຢ່າງລະອຽດ 9. ເຮັດໃຫ້ເປັນຜ ້ທີີ່ມີປັຍາສະຫລາດ, ມີຄຸນນະທໍາ,ຈັນຍາບັນ ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບ, ມີລະບຽບວິໄນ , ມີຄວາມເມດຕາກະລຸນາ ແລະ ເປັນຜ ້ທີີ່ມີປະໂຫຍດຕໍໍ່ສັງຄົມ 10. ມີທັກສະ ແລະ ມີຄວາມສາມາດໃນການອ່ານ, ຂຽນ, ເວົຶ້າ, ຟັງ ແລະ ມີທັກສະໃນການສ ີ່ສານ ກັບຄົນອ ີ່ນໄດ້ເປັນຢ່າງດີ 11. ພັດທະນາຄວາມສາມາດໃນການຮຽນຮ ້ຕະຫຼອດຊີວິດຢ່າງຕໍໍ່ເນ ີ່ອງໃນສະຖານະການ ທີີ່ໂລກມີ ການປ່ຽນແປງຢ່າງໄວວາ 12. ເປັນປະໂຫຍດຕໍໍ່ການດໍາລົງຊີວິດຂອງມະນຸດໃນສະພາບປັດຈຸບັນໄດ້ຢ່າງມີຄຸນນະພາບຄ 12.1 ເປັນພ ມຕ້ານທານໃນການດໍາເນີນຊີວິດໃນສັງຄົມທີີ່ຫຍຸ້ງຍາກສັບສົນໄດ້ເປັນຢ່າງດີ 12.2 ເປັນເຄ ີ່ອງມ ໃນການຮຽນຮ ້ແລະ ຊອກຫາຄວາມຮ ້ຕະຫຼອດຊີວິດ. 12.3 ເປັນເຄ ີ່ອງມ ແກ້ໄຂບັນຫາທີີ່ຫຼາກຫຼາຍ ເຊິີ່ງສາມາດແກ້ໄຂກັບບັນຫາຕ່າງໆໄດ້ຢ່າງ ເຂັຶ້ມແຂງ 12.4 ເປັນເຄ ີ່ອງມ ໃນການເລ ອກ ແລະ ຕັດສິນໃຈ ໃນສະພາບການຕ່າງໆໃນສັງຄົມປະຈຸບັນທີີ່ ມີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກ ແລະ ສັບສົນໄດ້ຢ່າງຖ ກຕ້ອງເໝາະສົມ

6 12.5 ເປັນເຄ ີ່ອງມ ໃນການແຂ່ງຂັນ ແລະ ຕໍໍ່ສ ້ກັບສະຖານະການຕ່າງໆຢ່າງມີປະສິດທິພາບ ການພັດທະນາການຄິດ ຈ ີ່ງມີຄວາມສໍາຄັນຫຼາຍໃນການພັດທະນາຄວາມສະຫຼາດຂອງເດັກ ເພ ີ່ອທີີ່ຈະເລີນ ເຕີບໂຕເປັນຜ ້ໃຫຍ່ທີີ່ມີຄຸນນະພາບ ແລະ ເປັນກໍາລັງສໍາຄັນໃນການພັດທະນາປະເທດຊາດໃນອະນາຄົດ. ຄວາມຄິດເກີດຂ ຶ້ນຕະຫຼອດເວລາ “ເປັນຄວາມຈິງ ຫຼ ບໍໍ່ວ່າບາງທີເຈົຶ້າຍັງບໍໍ່ໄດ້ຄິດຫຍັງເລີຍ” ລອງຖາມຕົນເອງວ່າ ລອງບໍໍ່ຄິດຫຍັງຈັກ 1 ນາທີ ຈະເຮັດໄດ້ບໍ? ຄໍາຕອບກໍຄ ບໍໍ່ໄດ້, ບໍໍ່ວ່າເຮົາຈະເຮັດຫຍັງ, ຊ ຶ້ສິີ່ງຂອງ, ອອກໄປທ່ຽວ, ແຕ່ງກິນ, ຮຽນໜັງສ , ພວກ ເຮົາຈະຕ້ອງມີການຄິດຢ ່ຕະຫຼອດເວລາ. ການຄິດບໍໍ່ແມ່ນສິີ່ງທີີ່ຕ ງຄຽດຈິງຈັງແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວ, ການຄິດແບບບໍໍ່ມີເປ ົ້າ ໝາຍ ກໍໍ່ຄ ການຄິດເຊັົ່ນກັນ, ແຕ່ເພ ີ່ອຝຶກເດັກໃຫ້ພັດທະນາສະ ໝອງໂດຍໃຊ້ຄວາມຄິດນັຶ້ນ ຈໍາເປັນຕ້ອງມີຮ ບແບບ ແລະ ລັກສະນະສະເພາະຂອງການຄິດ, ນັຶ້ນແມ່ນມັນຕ້ອງເປັນການຄິດທີີ່ມີເປ ົ້າໝາຍ, ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິີ່ງຖ້າເປັນ ການຄິດທີີ່ມີຄວາມສັບສົນຫຼາຍ ຈະສົົ່ງຜົນເຮັດໃຫ້ເດັກມີການພັດທະນາຫຼາຍຂ ຶ້ນ ພ້ອມດຽວກັນນີຶ້ການໃຊ້ຄວາມ ຄິດໃນລະດັບສ ງທີີ່ເປັນຂະບວນການທີີ່ສັບສົນຫຼາຍຂ ຶ້ນຈໍາເປັນຕ້ອງມີທັກສະຄວາມຄິດພ ຶ້ນຖານເຂົຶ້າມາເປັນພ ຶ້ນຖານ ໃນການຄິດອີກດ້ວຍ. ຂອບເຂດຂອງຄວາມຄິດ ຂອບເຂດຂອງຄວາມຄິດແມ່ນມີຄວາມກວ້າງຂວາງຫຼາຍ, ການໃຫ້ຄວາມສົນໃຈດ້ານການຄິດ ຈ ີ່ງມີ ຄວາມຫຼາກຫຼາຍ ເຊິີ່ງສໍານັກງານຄະນະກໍາມະການການສ ກສາແຫ່ງຊາດ (2543: 8) ໄດ້ກໍານົດມາດຕະຖານ ແລະ ຕົວຊີຶ້ວັດຂອງການຄິດ ໃນລະດັບການສ ກສາຂັຶ້ນພ ຶ້ນຖານຕາມທີີ່ໄດ້ກໍານົດໄວ້ໃນມາດຕະຖານການປະເມີນຄຸນ ນະພາບພາຍໃນ ແລະ ມາດຕະຖານການປະເມີນຄຸນະພາບພາຍນອກ ໄດ້ຖ ກກໍານົດໄວ້ໃນມາດຕະຖານ 4 ຂອງການ ປະກັນຄຸນະພາບຂອງໂຮງຮຽນ ກໍານົດໃຫ້ຜ ້ຮຽນມີຄວາມສາມາດໃນການຄິດຕ ກຕອງຢ່າງສ ງ,ຄິດສັງເຄາະ, ວິຈານ, ສ້າງສັນ ແລະມີວິໄສທັດ, ໂດຍມີຕົວຊີຶ້ວັດມາດຕະຖານການປະເມີນຄຸນນະພາບພາຍໃນ ດັົ່ງນີຶ້: 1. ສາມາດຄິດວິເຄາະ, ສັງເຄາະ, ສັງລວມແນວຄວາມຄິດລວມຍອດ, ຄິດຢ່າງເປັນລະບົບແລະມີ ແນວຄິດຮອບດ້ານ 2. ສາມາດຄາດເດົາໄດ້, ກ ານົດເປ ົ້າໝາຍ ແລະ ວິທີທາງສ າລັບການຕັດສິນໃຈໄດ້ 3. ປະເມີນ ແລະ ເລ ອກວິທີການໃນການຕັດສິນໃຈ ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາໄດ້ຢ່າງມີສະຕິ. 4. ມີຄວາມຄິດລິເລີີ່ມ, ຄິດສ້າງສັນ ເບິີ່ງໂລກໃນແງ່ດີ ແລະ ມີຈິນຕະນາການ ສໍາລັບມາດຕະຖານການປະເມີນຄຸນນະພາບພາຍນອກແມ່ນໄດ້ ກໍານົດໄວ້ດັົ່ງນີຶ້: 1. ຜ ້ຮຽນມີທັກສະໃນການຄິດວິເຄາະ, ຄິດສັງເຄາະ, ສະຫຼຸບຄວາມຄິດ, ຄິດຢ່າງເປັນລະບົບ ແລະ ມີ ແນວຄິດແບບລວມຍອດ. 2. ຜ ້ຮຽນມີທັກສະໃນການຄິດຢ່າງມີວິຈາລະນະຍານ ແລະ ຄິດວິເຄາະ 3. ຜ ້ຮຽນມີທັກສະໃນການຄິດສ້າງສັນ ແລະ ຈິນຕະນາການ ປະເພດຂອງຄວາມຄິດ ຮິດກາດ (Hilgard. 1968; 336-342) ໄດ້ຈໍແນກປະເພດຂອງການຄິດອອກເປັນ 2 ປະເພດຄ : 1. ການຄິດທີີ່ບໍໍ່ມີທິດທາງ ໝາຍເຖິງການຄິດແບບບໍໍ່ມີເປ ົ້າໝາຍ ເປັນການຄິດທີີ່ເກີດຈາກການຄິດທີີ່ ຖ ກກະຕຸ້ນໃຫ້ຄິດຈາກສິີ່ງທີີ່ພົບເຫັນ, ຈາກປະສົບການໂດຍກົງ ຈາກສິີ່ງທີີ່ໄດ້ຍິນ ໄດ້ຟັງມາ ຫຼ ເອີຶ້ນອີກຢ່າງໜ ີ່ງວ່າ ການຄິດແບບຕໍໍ່ເນ ີ່ອງ (Associative Thinking) ສາມາດແບ່ງອອກເປັນ 5 ປະເພດຍ່ອຍ.

7 1.1 ການຄິດແບບເຊ ີ່ອມໂຍງ ( Free Associative) ແມ່ນຄວາມຄິດທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນຈາກ ຈາກ ການກະຕຸ້ນຕ່າງໆ ການປາກເວົຶ້າ ຫຼ ເຫດການທັງໃນປະຈຸບັນ ແລະ ອາດີດທີີ່ຜ່ານມາແລ້ວ. 1.2 ຄິດໂດຍການຖ ກສັົ່ງ ຫຼ ກໍານົດສິີ່ງທີີ່ ຄິດ (Controlled Associative) ຄ ການບອກ, ສັົ່ງ ທ່ານໃຫ້ຄິດໂດຍການໃຊ້ຄໍາສັົ່ງເປັນແນວທາງ. 1.3 ຝັນຫວານ (Day Dreaming) ຄ ການຄິດທີີ່ມີຈຸດປະສົງເພ ີ່ອປ້ອງກັນຕົວເອງ. ຫຼ ເພ ີ່ອ ບັນລຸຄວາມເພິີ່ງພໍໃຈໃນຕົນເອງ ເຊິີ່ງແມ່ນຄວາມໄຝ່ຝັນໃນຂະນະທີີ່ຕ ີ່ນຢ ່ 1.4 ຝັນໃນຕອນກາງຄ ນ (Night Dreaming) ການຄິດຄໍານ ງ ຫຼ ການຄິດເຖິງຄວາມຝັນ ຍ້ອນການຮັບຮ ້ຫຼ ຕອບສະໜອງຕໍໍ່ແຮງກະຕຸ້ນໃນຂະນະທີີ່ກໍາລັງຝັນ, ເປັນການຄິດຈາກຈິດໃຕ້ສໍານ ກ 1.5 ຄິດໄປເອງ (Autistic Thinking) ແມ່ນການຄິດທີີ່ຂ ຶ້ນກັບຄວາມເຊ ີ່ອ ຫຼ ອາລົມຂອງຜ ້ ຄິດຫຼາຍ ເຊິີ່ງຂ ຶ້ນຢ ່ກັບລັກສະນະທີີ່ແທ້ຈິງຂອງການຄິດ, ຄິດຫາເຫດຜົນເຂົຶ້າຂ້າງຕົນເອງ 2. ການຄິດດ້ວຍທິດທາງ ຫຼ ມີຈຸດໝາຍ (Directed Thinking) ຄ ການຄິດທີີ່ບຸກຄົນເລີີ່ມນໍາໃຊ້ ຄວາມຮ ້ພ ຶ້ນຖານເພ ີ່ອປັບປຸງຄວາມໄຝ່ຝັນ. ຫຼ ການຄິດທີີ່ບໍໍ່ມີຄວາມ ໝາຍ ເປັນແນວຄິດທີີ່ຕັຶ້ງໃຈໄປສ ່ຈຸດປະສົງ ສະເພາະໃດ ໜ ີ່ງ ແບ່ງອອກເປັນ 2 ລັກສະນະດັົ່ງຕໍໍ່ໄປນີຶ້ 2.1 ການຄິດລິເລີີ່ມສ້າງສັນ (Creative Thinking) ແມ່ນການຄິດທີີ່ມີລັກສະນະການຄິດໄດ້ ຫຼາຍທິດທາງ (ແນວຄິດທີີ່ແຕກຕ່າງກັນ) ບໍໍ່ຄ ກັນ ເປັນການຄິດໃນທາງທີີ່ເຊ ີ່ອມໂຍງຄວາມສໍາພັນໄດ້. ນັຶ້ນແມ່ນ, ເມ ີ່ອທ່ານສາມາດຈ ີ່ຫຍັງໄດ້, ມັນຈະເປັນຂົວເຊ ີ່ອມຕໍໍ່ທ່ານກັບສິີ່ງອ ີ່ນໆໃນຕ່ອງໂສ້. 2.2 ການຄິດວິຈາລະຍານ (Critical Thinking) ຄ ການຄິດຢ່າງມີເຫດຜົນ, ເຊິີ່ງແມ່ນການຄິດ ທີີ່ໃຊ້ເຫດຜົນໃນການແກ້ໄຂບັນຫາ. ໂດຍການພິຈາລະນາເງ ີ່ອນໄຂຂໍໍ້ມ ນຕ່າງໆ ບໍໍ່ວ່າຈະມີຂໍໍ້ມ ນຄວາມຈິງຫຼ ບໍໍ່ກໍໍ່ຕາມ ກັບ ວິດຄິນ ແລະ ອ ີ່ນໆ (ພົດຈະນາ ບົວຂຽວ. 2535: 19; ອ້າງອີງຈາກ Witkinet al. 1974: 39), ການຄິດໄດ້ ແບ່ງອອກເປັນສອງປະເພດ: 1. ຄິດທີີ່ເປັນເອກະລາດຕໍໍ່ສິີ່ງແວດລ້ອມ. ມັນແມ່ນການຄິດທີີ່ເອົາແຕ່ໃຈຕົນເອງ. ການຄິດແບບນີຶ້ບໍໍ່ ຕ້ອງການຂໍໍ້ມ ນຈາກພາຍນອກຫຼ ຈາກສິີ່ງແວດລ້ອມ. ອີງໃສ່ເຫດຜົນແລະສິີ່ງທີີ່ມີຢ ່ແທ້ ເປັນມາດຖານສໍາລັບການ ຕັດສິນໃຈ 2. ການຄິດໃນທາງທີີ່ຂ ຶ້ນກັບສະພາບແວດລ້ອມ. ມັນແມ່ນການຄິດໂດຍອີງໃສ່ຂໍໍ້ມ ນພາຍນອກຫຼ ເງ ີ່ອນໄຂ. ສະພາບແວດລ້ອມອ້ອມຂ້າງໂດຍການ ນໍາໃຊ້ຄວາມຮ ້ແລະປະສົບການຂອງຕົວເອງເປັນສ່ວນປະກອບເພ ີ່ອ ຊ່ວຍໃນການຕັດສິນໃຈ. ລະດັບຂອງຄວາມຄິດ ນັກການສ ກສາຫຼາຍຄົນໄດ້ສະເໜີລະດັບການຄິດໄວ້ຫຼາຍທ່ານ ທີີ່ເປັນທີີ່ຮ ້ຈັກກັນດີໄດ້ແກ່ ທິດສະດີການຄິດຂອງບຣ ມ( Bloom). ແນວຄິດທິດສະດີທທີີ່ໄດ້ຮັບຄວາມສົນໃຈ ເປັນທີີ່ຖ ກຍອມຮັບ ແລະ ນໍາໃຊ້ເພ ີ່ອຂະຫຍາຍ ແລະ ເຜີຍແຜ່ ທາງການສ ກສາເປັນຈໍານວນຫຼາຍໄດ້ແກ່ ແນວຄິດທິດສະດີການຄິດຂອງບຣ ມ( Bloom). ໄດ້ເລີີ່ມຕົຶ້ນໄລຍະເວລາ ໜ ີ່ງ. ຍາວຕັຶ້ງແຕ່ປີ2013. ໃນປີ2001, Marzano (Marzano.2001: 30-37) ໄດ້ພັດທະນາປັບປຸງແນວຄິດທີີ່ ຈະແຈ້ງແລະ ເປັນຮ ບປະທໍາຫຼາຍຂ ຶ້ນ ຕໍໍ່ມາກໍໍ່ມີຜ ້ຄິດຫຼາຍ ເຮັດການປັບປຸງເພີີ່ມເຕີມຕໍໍ່ກັບແນວຄິດ Bloom. ມັນ ສາມາດເຫັນໄດ້ວ່າຄວາມຄິດຂອງນັກຄິດເຫຼົົ່ານັຶ້ນຍັງບໍໍ່ທັນປະຖິຶ້ມຫຼັກການ. ຈາກຄວາມຂອງຄິດບຣ ມ( Bloom). ຍັງມີຄວາມສໍາພັນທີີ່ສອດຄ່ອງ ແລະ ມີຄວາມເຊ ີ່ອມໂຍງນວຄິດຂອງ Bloom.

8 ບຣ ມ( Bloom).ໄດ້ຕັຶ້ຈຸດປະສົງດ້ານການສ ກສາຄ : ມັນສະໝອງ, ທາງຈິດໃຈ ແລະ ທັກສະຂອງມະນຸດ. ມີ6 ລະດັບຄວາມສາມາດໃນການຮຽນຮ ້, ແຕ່ລະຂັຶ້ນມີຄວາມເລິກແລະຄວາມສັບສົນເພີີ່ມຂ ຶ້ນຕາມລໍາດັບ. (Marzano.2001: 5-9) ດັົ່ງຕໍໍ່ໄປນີຶ້. ລະດັບ 1 ລະດັບຄວາມຮ ຶ້, ຄວາມຈໍາ (Knowledge) ແມ່ນຄວາມສາມາດຂອງສະໝອງ ເປັນບຸກຄົນທີີ່ ສາມາດຈ ີ່ເລ ີ່ອງໄດ້, ຈ ີ່ສິີ່ງຕ່າງໆທີີ່ມີຄວາມ ໝາຍ ຊັດເຈນແລະມີສັນຍາລັກ. ມີຄວາມຮ ້ສະເພາະດ້ານເນ ຶ້ອໃນເຊັົ່ນ: ຄວາມຮ ້ກ່ຽວກັບ ຄໍາສັບທີີ່ໃຊ້ແລະຄວາມຮ ້ກ່ຽວກັບຂໍໍ້ເທັດຈິງສະເພາະ. ຄວາມຮ ້ກ່ຽວກັບວິທີການ ດໍາເນີນງານ, ເຊັົ່ນ: ຄວາມຮ ້ກ່ຽວກັບວິທີການເປັນທາງການ. ຄວາມຮ ້ກ່ຽວກັບແນວໂນ້ມແລະ ລໍາ ດັບຊັຶ້ນ. ຄວາມຮ ້ກ່ຽວກັບ ການຈັດປະເພດ. ປະເພດຄວາມຮ ້ກ່ຽວກັບມາດຖານຕ່າງໆ ແລະຄວາມຮ ້ກ່ຽວກັບວິທີການຕ່າງໆ ຄວາມຮ ້ກ່ຽວກັບ ຫົວຂໍໍ້, ເຊັົ່ນຄວາມຮ ້ກ່ຽວກັບຫຼັກການແລະການຂະຫຍາຍຕົວຂອງ ແລະຄວາມຮ ້ກ່ຽວກັບ ຄໍາສອນ ແລະ ໂຄງສ້າງ ພ ດຕິກໍາ ໃນລະດັບ 1 ເຊັົ່ນ: ກ ານົດ, ຕອບ, ອະທິບາຍ, ອ່ານ, ຂຽນ ລະດັບ 2 ລະດັບຄວາມເຂົຶ້າໃຈ (Comprehensive) ໝາຍເຖິງຄວາມສາມາດທາງປັນຍາ. ເພ ີ່ອໃຫ້ເຂົຶ້າໃຈ ເຖິງຄວາມ ສໍາ ຄັນຂອງເລ ີ່ອງແລະແປ, ໃຫ້ສັຶ້ນຫຼ ຂະຫຍາຍໃຫ້ຄົນອ ີ່ນເຂົຶ້າໃຈເຊິີ່ງມັນຕ້ອງມີຄວາມເຂົຶ້າໃຈ. ຄວາມ ສໍາ ຄັນຂອງເລ ີ່ອງ, ແລະສາມາດດັດແກ້ໄດ້ເພ ີ່ອຈະໄດ້ພົບເຫັນທີີ່ຄ້າຍຄ ກັບເລ ີ່ອງເກົົ່າ. ພ ດຕິກໍາ ໃນລະດັບ 2 ເຊັົ່ນ: ການຕີຄວາມ ໝາຍ, ການສົນທະນາ, ການເລົົ່າເລ ີ່ອງ, ການຖ່າຍທອດຄວາມຄ້າຍຄ ກັນ ຍົກຕົວຢ່າງ, ອະທິບາຍ, ປຽບທຽບ ລະດັບ 3 ລະດັບການນ າໄປໃຊ້(Application) ແມ່ນມີຄວາມສາມາດ ການນໍາໃຊ້ຄວາມຮ ້ເພ ີ່ອ ນໍາໃຊ້ ໃນສະຖານະການອ ີ່ນ ມັນແມ່ນຄວາມຮ ້ທີີ່ສາມາດນໍາໃຊ້ຄວາມຮ ້, ຄວາມຊົງຈໍາ ແລະ ຄວາມເຂົຶ້າໃຈໃນການແກ້ໄຂ ບັນຫາໃໝ່ໆ ທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນ. ພ ດຕິກໍາ ໃນລະດັບນີຶ້, ຍົກຕົວຢ່າງ, ຕີຄວາມໝາຍ, ນໍາໃຊ້, ສະແດງ, ປະຕິບັດວຽກ, ເຮັດ ເລກ, ຕ ີ່ມຄໍາສັບ, ຂຽນ, ແຕ້ມຮ ບ, ເປ ົ່າຂຸ່ຍ, ສົົ່ງລ ກ. ລະດັບ 4 ລະດັບການວິເຄາະ (Analysis) ໝາຍເຖິງຄວາມສາມາດໃນການ ຈ າ ແນກສິີ່ງຕ່າງໆ, ເລ ີ່ອງ ຕ່າງໆ. ມັນປະກອບດ້ວຍການວິເຄາະສ່ວນປະກອບ, ການວິເຄາະຄວາມກ່ຽວຂ້ອງແລະການວິເຄາະຫຼັກການ. ພ ດຕິ ກໍາ ໃນລະດັບນີຶ້, ຍົກຕົວຢ່າງ, ຈໍາແນກ, ຈັດແບ່ງ, ຈໍາແນກ, ການວິເຄາະ, ການບອກສາເຫດ, ບອກຜົນໄດ້ຮັບ, ການ ປຽບທຽບ, ການຈັດປະເພດ, ການຈັດປະເພດ, ການອະທິບາຍຫຼັກການຂອງການຈັດອັນດັບ. ລະດັບ 5 ລະດັບການສັງເຄາະ (Synthesis) ໝາຍເຖິງຄວາມສາມາດໃນການເກັບກ າ, ເລ ີ່ອງເລົົ່າ ຫຼ ອົງ ປະກອບຕ່າງໆມາລວມກັນເປັນເລ ີ່ອງ ໃໝ່. ໂດຍການໃຊ້ຄວາມສາມາດໃນການພິຈາລະນາໃນແງ່ມຸມຕ່າງໆແລະ ຈາກນັຶ້ນກໍໍ່ ນໍາເອົາໂຄງສ້າງໄປຈັດຕັຶ້ງໃໝ່ທີີ່ດີກວ່າເກົົ່າ, ເຊັົ່ນ: ການສ ີ່ສານ. ການສັງເຄາະໂປແກຼມແລະການສັງເຄາະ ສາຍພົວພັນ ພ ດຕິກໍາ ໃນລະດັບນີຶ້ເຊັົ່ນ: ການອອກແບບ, ສັງລວມ, ໂຄງສ້າງ, ຂຽນໂຄງການ. ລະດັບ 6 ລະດັບການປະເມີນຄ່າ (Evaluation) ໝາຍເຖິງການຕັດສິນຂອງມ ນຄ່າຂອງເລ ີ່ອງຕ່າງໆ. ອີງໃສ່ຂໍໍ້ເທັດຈິງ ເພ ີ່ອ ກໍາ ນົດວ່າບຸກຄົນໃດ ໜ ີ່ງ ມີທັກສະໃນການແກ້ໄຂບັນຫາແລະການຕັດສິນໃຈ, ບຸກຄົນນັຶ້ນ ຕ້ອງມີຄວາມສາມາດວິເຄາະແລະເຂົຶ້າໃຈສະຖານະການ ໃໝ່. ຫຼ ບົດເລ ີ່ອງ ໃໝ່ ທີີ່ແທ້ຈິງ ພ ດຕິກໍາ ຂອງລະດັບນີຶ້ ເຊັົ່ນ: ການຕັດສິນ, ການປະເມີນຜົນ, ການປຽບທຽບ, ການເລ ອກ, ການວິຈານ, ການບອກຜົນປະໂຫຍດ, ການ ບອກຄຸນຄ່າ, ການໃຫ້ຄະແນນທີີ່ຄາດເດົາໄວ້.

9 6 ລະດັບຂອງການຄິດຕາມທິດສະດີຂອງບຣ ມ (Six Level of Bloom’s Taxonomy) ລໍຣິນ ແອນເດີສັນ (Lorin Anderson (2012: online) ເຊິີ່ງເປັນລ ກສິດຂອງບຮ ມໄດ້ປັບປຸງລໍາດັບຂັຶ້ນ ຄວາມຮ ້ຂອງບຣ ມຂ ຶ້ນໃໝ່ເລັກນ້ອຍ ໂດບລວມຂັຶ້ນສັງເຄາະໄວ້ກັບຂັຶ້ນສ້າງສັນຜົນງານໃໝ່ ມີການປ່ຽນແປງຊ ີ່ ຈາກຄໍານາມເປັນຄໍາກໍາມະ ເຮັດໃຫ້ເຂົຶ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ ແລະ ສາມາດນໍາໄປປະຕິບັດໃຊ້ໄດ້ງ່າຍຂ ຶ້ນ ດັົ່ງຕາຕະລາງລຸ່ມນີຶ້: ຄວາມຮ ້ແບບເດີມ ຄວາມຮ ້ແບບໃໝ່ ຄວາມຮ ຶ້(Knowledge) ຄວາມເຂົຶ້າໃຈ (Comprehensive) ການນໍາໄປໃຊ້(Application) ການວິເຄາະ (Analysis) ການສັງເຄາະ (Synthesis) ການປະເມີນຄ່າ (Evaluation) ການຈ ີ່ຈໍາ (Remembering) ການເຂົຶ້າໃຈ,ການອະທິບາຍ,ການຮ ້,ການຄິດ (Understanding) ການປະຍຸກ ແລະ ການນໍາໃຊ້(Application) ການວິເຄາະ (Analyzing) ການປະເມີນຄ່າ (Evaluating) ການສ້າງສັນຜົນງານໃໝ່ຫຼ ຄວາມຄິດໃໝ່ (Creating) ລໍາດັບຂັຶ້ນການຄິດຂອງບຮ ມ (Bloom) ແລະ ແອນເດີສັນ (Anderson). ການທີີ່ຈະໃຫ້ນັກຮຽນເກີດການຮຽນຮ ້ໃນລະດັບໃດໜ ີ່ງ ຫຼ ຫຼາຍລະດັບແມ່ນຂ ຶ້ນກັບຫົວເລ ີ່ອງຂອງຄວາມ ຮ ້ທີີ່ອາດຈະຕ້ອງໄດ້ປະສົມປະສານຄວາມຮ ້ທີີ່ແຕກຕ່າງກັນເພ ີ່ອສ້າງການຮຽນຮ ້ການແປ, ການແປ, ການນໍາໃຊ້, ການ ວິເຄາະພາກສ່ວນຍ່ອຍ ແລະ ຄວາມສ າພັນເພ ີ່ອສ້າງຄວາມຮ ້, ຄວາມເຂົຶ້າໃຈ ແລະ ນໍາໃຊ້ເຂົຶ້າໃນການວິເຄາະ, ການ ສັງເຄາະ ແລະ ການປະເມີນນຄ່າ ອີງຕາມຈຸດປະສົງການສ ກສາ. ລະດັບ 1: ຄວາມຮ ຶ້, ຄວາມຈໍາ (Knowledge) ລະດັບ 2: ຄວາມເຂົຶ້າໃຈ (Comprehensive) ລະດັບ 3: ການນໍາໄປໃຊ້(Application) ລະດັບ 4 : ການວິເຄາະ ( A n a l y s i s ) ລະດັບ 5 : ການສັງເຄາະ ( S y n t h e s i s) ລະດັບ 6: ການປະເມີນຄ່າ (Evaluation)

10 ເພ ີ່ອພັດທະນາ, ນັກຮຽນສາມາດປະສົບຜົນສໍາເລັດຕາມຈຸດປະສົງ 6 ລະດັບນີຶ້ຕ້ອງເລີີ່ມຕົຶ້ນດ້ວຍການເຮັດ ໃຫ້ນັກຮຽນສາມາດ ກໍານົດເປ ົ້າໝາຍທີີ່ເໝາະສົມ. ນັກຮຽນສາມາດກໍານົດຈຸດປະສົງລະດັບສ ງ ພວກເຂົາຍັງສາມາດ ເຂົຶ້າຮ່ວມໃນການ ກໍາ ນົດວິໄສທັດ, ພາລະກິດ, ເປ ົ້າ ໝາຍ, ການຕັດສິນໃຈແລະການແກ້ໄຂບັນຫາຮ່ວມກັນ. ເພາະວ່າໃນແຕ່ລະລະດັບ ເມ ີ່ອນັກຮຽນເກີດ ຮ ້ແລ້ວແລະມີທັກສະ ຈະຖ ກດັດແປງໃຫ້ຢ ່ໃນລະດັບທີີ່ສ ງຂ ຶ້ນ ເຊິີ່ງຈະ ສົົ່ງຜົນໃຫ້ເກີດຂ ຶ້ນ ສຸດທ້າຍນັກຮຽນມີໂອກາດທີີ່ຈະຮຽນເກັົ່ງ ແລະ ສາມາດຄິດໃນລະດັບທີີ່ສ ງຂ ຶ້ນ. ລະດັບການຄິດຂອງຄົນ ສາມາດຖ ວ່າເປັນພ ຶ້ນຖານສໍາລັບການພັດທະນາຄວາມຄິດຂອງນັກຮຽນໃນລະດັບ ຄວາມສາມາດໃນການຄິດສ ງ, ຕາມລໍາດັບ ເພາະວ່ານັກຮຽນຈະມີຄວາມຮ ້ຄວາມເຂົຶ້າໃຈກ່ຽວກັບເຫດການ ເຫັນ ໄດ້ຢ່າງຈະແຈ້ງໃນເວລາທີີ່ຜ່ານ 6 ຂະບວນການແຕກຕ່າງກັນ ທິດສະດີຂອງການຄິດວິເຄາະມາດຊະໂນ (Marzano.2001: 29) ໄດ້ພັດທະນາຈຸດປະສົງການສ ກສາແບບ ໃໝ່ ປະກອບດ້ວຍ 3 ລະບົບແນວຄິດ, ຄ 1) ລະບົບຕົນເອງ (Sele-System), ລະບົບຮ ້ຄິດ (MetaCognitiveSystem) ແລະ ລະບົບສະຕິປັນຍາ (Cognitive-System). ລໍາດັບຂັຶ້ນຕອນຂອງຄວາມຮ ້ຄວາມຄິດ ເປັນ 6 ລະດັບເຊັົ່ນດຽວກັນກັບດບຣ ມ (6 ລະດັບຂອງ Taxonomy) ມີລາຍລະອຽດດັົ່ງນີຶ້: ລະດັບ 1 ຂັຶ້ນລວບລວມ ຟືົ້ນຟ ທົບທວນຄວາມຮ ້(Retrieval) ແມ່ນຂັຶ້ນຕອນການທົບທວນຄ ນ. ເອົາຂໍໍ້ ມ ນໃໝ່ ແລະ ເກັບຮັກສາໄວ້ເປັນສາງຂໍໍ້ມ ນ. ການຮວບຮວມເອົາທຸກໆຄວາມຮ ້ແລະຂໍໍ້ມ ນທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບກັນແລະ ກັນສາມາດເຮັດໃຫ້ຂໍໍ້ມ ນມີຄວາມຊັດເຈນຂ ຶ້ນ. ໂດຍບໍໍ່ນໍາເອົາພຽງແຕ່ສ່ວນ ໜ ີ່ງ ຂອງຄວາມຮ ້ເທົົ່ານັຶ້ນ, ເຊິີ່ງອີງໃສ່ ຄວາມຮ ້ແລະ ຄວາມ ຈໍາເປັນພ ຶ້ນຖານ ມັນແມ່ນການໂອນຄວາມຮ ້ຈາກຄວາມຈໍາ ຖາວອນທີີ່ຈະນໍາໃຊ້ເຂົຶ້າໃນ ປະຕິບັດງານໂດຍບໍໍ່ ຈໍາເປັນຕ້ອງເຂົຶ້າໃຈໂຄງສ້າງຂອງຄວາມຮ ້ນັຶ້ນ ລະດັບ 2 ຂັຶ້ນຄວາມເຂົຶ້າໃຈ ແມ່ນຄວາມເຂົຶ້າໃຈໃນສິີ່ງທີີ່ຮຽນຮ ້ໄປສ ່ ຮຽນຮ ້ໃນທາງ ໃໝ່ ໂດຍການໃຊ້ ສັນຍາລັກ, ການຕີຄວາມ ໝາຍ, ຕົວຢ່າງໂດຍການເຂົຶ້າໃຈຈຸດ ສໍາ ຄັນຂອງຄວາມຮ ້ກ່ອນແລະການສັງລວມຄວາມ ຮ ້. ການປ່ຽນຄວາມຮ ້ນັຶ້ນແລະຈາກນັຶ້ນ ນໍາ ສະ ເໜີຄວາມຮ ້ທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບກັນແລະກັນ, ບາດກ້າວຂອງຄວາມ ເຂົຶ້າໃຈແມ່ນການກັົ່ນເອົາຄວາມຮ ້ໃຫ້ເປັນບົດສະຫຼຸບຫຼ ຫຼັກການໃຫຍ່ໂດຍການເພີີ່ມຫຼ ລົບບາງເລ ີ່ອງ. ເພ ີ່ອສ້າງການ ສະ ເໜີແບບ ໃໝ່ ລະດັບ 3 ຂັຶ້ນການວິເຄາະ ໂດຍອີງໃສ່ແນວຄິດນີຶ້ເປັນການໃຫ້ເຫດຜົນ ແລະ ລະອຽດໃນການຈັດປະເພດ ຄວາມຄ້າຍຄ ກັນແລະຄວາມແຕກຕ່າງ. ການຈັດປະເພດທີີ່ ຄວາມ ສໍາ ພັນກັບຄວາມຮ ້ການສະຫຼຸບແມ່ນສົມເຫດ ສົມຜົນ, ເຊິີ່ງສາມາດຊີຶ້ບອກເຖິງຄວາມຜິດພາດ. ສະ ໝັກ ເຂົຶ້າ ສະຖານະການ ໃໝ່ ໂດຍໃຊ້ພ ຶ້ນຖານຄວາມຮ ້ແລະ ການຄາດຄະເນຜົນສະທ້ອນໂດຍອີງໃສ່ຂໍໍ້ມ ນ ລະດັບ 4 ການນໍາໄປໃຊ້ເປັນການໃຊ້ຄວາມຮ ້ໃຫ້ເປັນປະໂຫຍດ ແມ່ນການຕັດສິນໃຈໃນສະຖານະການທີີ່ ແຕກຕ່າງກັນ. ຈາກນັຶ້ນສະຫຼຸບສັງລວມເປັນຫຼັກການໃນສະຖານະການ ໃໝ່ ເພ ີ່ອເປັນປະໂຫຍດ ມັນແມ່ນຄວາມ ສາມາດທີີ່ຈະຮ ້, ເລ ອກເອົາ ຄໍາຕອບ ແລະ ເຫັນຄຸນຄ່າຂອງມັນ, ສະຫຼຸບຄວາມເປັນໄປໄດ້ແລະ ສະເໜີທາງເລ ອກທີີ່ ສົມເຫດສົມຜົນ ເຊິີ່ງຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີຂະບວນການຕັດສິນໃຈ ການແກ້ໄຂບັນຫາການສໍາຫຼວດ, ທົດລອງ, ການ ສ ບສວນກ່ຽວກັບຄວາມຮ ້ ລະດັບ 5 ການຮ ້ຄິດ ແມ່ນການຄິດຢ່າງມີສະຕິ. ໂດຍຮ ້ລະບົບການຄິດ ສໍາ ລັບການບັນລຸເປ ົ້າ ໝາຍ ການ ຮຽນ; ການຕັຶ້ງ, ການຕິດຕາມ, ແລະການຕິດຕາມການຮຽນແລະ ຈັດຕັຶ້ງຂອບເຂດການຮຽນຮ ້ຜ່ານຂັຶ້ນຕອນການ ໄຕ່ຕອງ, ການສັງເກດ, ຕິດຕາມແລະປະເມີນຜົນຢ່າງຮອບຄອບ, ເຮັດໃຫ້ມີການເຊ ີ່ອມໂຍງຄວາມຮ ້. ລະດັບ 6 ການຈັດລະບົບຄວາມຄິດດ້ວຍຕົນເອງ ແມ່ນລະດັບຂອງແຮງຈ ງໃຈທີີ່ຈະຮຽນຮ ້ແລະວຽກທີີ່ຖ ກ ມອບໝາຍ ໃຫ້ຮຽນຮ ້. ລວມທັງ "ຄວາມສາມາດໃນການຮຽນຮ ້ໃນປີຂອງຕົນເອງ" ມັນແມ່ນຄວາມຮັບຮ ້ຈາກ ການເອົາຄວາມຮ ້ແລະຂໍໍ້ມ ນມາພິຈາລະນາໂດຍການໂທ. ກວດເບິີ່ງຄວາມຮ ້ກວດສອບການປະຕິບັດຄວາມຮ ້ລວມ

11 ທັງການກວດສອບຄວາມຕ້ອງການໃນການ ນໍາ ໃຊ້ທັກສະເສັຶ້ນທາງ ການຮ ້ກາປະທັບຂອງ 4 ຄົນມີຄວາມຮ ້ຄວາມ ໝາຍ ຂອງການຮຽນຮ ້ລວມທັງກະຕ່າເຂົຶ້າແຮງຈ ງໃຈໃນຕົວເອງ ເພ ີ່ອພິຈາລະນາໃນການຮຽນຮ ້. 6 ລະດັບການຄິດຕາມທິດສະດີຂອງມາດຊາໂລ (Marzano’s Taxonomy) ກຣ ລິກ ແລະ ລຸດນິດ (Krutik; & Rudnick 1993) (ອ້າງອີງຈາກ ບຸນຊູ ສະລັກຊຽນ, ປີ1996) ລະບຸວ່າ ການຄິດປະກອບດ້ວຍ 4 ອົງປະກອບທີີ່ມີລັກສະນະເດັົ່ນ ແມ່ນຄວາມສາມາດຫຼ ທັກສະ ໃນຄໍາສັົ່ງຈາກຕໍ່ໍາຫາສ ງແມ່ນ 1. ການຄິດໃນລະດັບການລະລ ກ (Recall Thinking) ລວມທັກສະໃນການຄິດແບບທໍາມະຊາດ ເກ ອບ ອັດຕະໂນມັດ ເປັນນຄວາມສາມາດທີີ່ນ ກເຖິງຂໍໍ້ເທັດຈິງ. 2. ການຄິດພ ຶ້ນຖານ (Basic Thinking) ແມ່ນຄວາມເຂົຶ້າໃຈຂອງແນວຄິດ. ມັນມີປະໂຫຍດຕໍໍ່ການແກ້ ໄຂບັນຫາຕ່າງໆໃນຊີວິດປະ ຈໍາ ວັນແລະໂຮງຮຽນ. 3. ການຄິດຢ່າງມີວິຈາລະນະຍານ (Critical Thinking) ແມ່ນຄວາມຄິດທີີ່ໃຊ້ໃນການພິຈາລະນາ. ເຊ ີ່ອມ ຕໍໍ່ແລະປະເມີນທຸກດ້ານຂອງບັນຫາ. ເພ ີ່ອຊອກຫາວິທີແກ້ໄຂບັນຫາທີີ່ປະກອບມີທັກສະຍ່ອຍ: ການລວບລວມຂໍໍ້ມ ນ ແລະການເຊ ີ່ອມໂຍງຂໍໍ້ມ ນກັບບັນຫາຫຼ ສະຖານະການທີີ່ປະເຊີນ ໜ້າ, ການກວດສອບຄວາມຖ ກຕ້ອງ. ແລະວິເຄາະຂໍໍ້ ມ ນ ເພ ີ່ອສ້າງຄໍາຕອບໃຫ້ມີເຫດຜົນ 4. ຄວາມຄິດສ້າງສັນ (Creative Thinking) ແມ່ນຄວາມຄິດຕົຶ້ນສະບັບທີີ່ເຮັດໃຫ້ຜະລິດຕະພັນທີີ່ ສັບສົນ ຄວາມຄິດທີີ່ຢ ່ໃນລະດັບນີຶ້ແມ່ນສິີ່ງປະດິດສ້າງທີີ່ຖ ກຄິດຄົຶ້ນຫຼ ຈິນຕະນາການດ້ວຍຕົນເອງ, ປະກອບດ້ວຍທັກ ສະຍ່ອຍ, ເຊັົ່ນການສັງເຄາະ ສ້າງແນວຄວາມຄິດ ແລະ ນໍາ ໃຊ້ແນວຄວາມຄິດເພ ີ່ອຄົຶ້ນຫາ ປະສິດທິພາບຂອງແນວ ຄວາມຄິດໃໝ່ ທີີ່ສ້າງຂ ຶ້ນ. ສະຫຼຸບລວມແລ້ວ ລະດັບຄວາມຄິດສາມາດແບ່ງອອກເປັນ 3 ລະດັບຄ : ລະດັບພ ຶ້ນຖານ.ລະດັບປານກາງ ແລະກ້າວ ໜ້າ . 1. ການຄິດລະດັບພ ຶ້ນຖານ ມັນແມ່ນຄວາມຄິດທົົ່ວໄປ. ມັນແມ່ນຄວາມຄິດທີີ່ບໍໍ່ມີຄວາມເລິກແລະສັບສົນ. ຫຼາຍຄົນແມ່ນທັກສະພ ຶ້ນຖານທີີ່ສາມາດ ນໍາ ໃຊ້ເຂົຶ້າໃນການຄິດປະ ຈໍາ ວັນໂດຍທົົ່ວໄປ, ລວມທັງທັກ ສະການສ ີ່ສານ. ນັຶ້ນແມ່ນຄວາມສາມາດໃນການຮັບຮ ້ແລະຖ່າຍທອດຄວາມຮ ້ແລະຂໍໍ້ມ ນຂ່າວສານໃນຈິດໃຈທັງ ໝົ ດ ຂອງພາສາ, ດົນຕີ, ສິລະປະແລະຕົວເລກ.ການອ່ານການຟັງການບັນຍາຍການຂຽນ ຄໍາ ອະທິບາຍການສະແດງ ອອກສົົ່ງເສີມຄວາມຮ ້ສອບຖາມພັດທະນາແນວຄິດທີີ່ສໍາຄັນຄິດ ລະດັບ 1: ຟືົ້ນຟ ທົບທວນຄວາມຮ ້ ລະດັບ 2: ຄວາມເຂົຶ້າໃຈ ລະດັບ 3: ການວິເຄາະ ລະດັບ 4: ການນໍາໄປໃຊ້ ລະດັບ 5: ຮ ຶ້ຄິດ ລະດັບ 6: ການຈັດລະບົບຄວາມຄິດດ້ວຍຕົນເອງ Codritve system

12 - ການຈຸດ - ການຈໍ້າ - ການອ່ານ - ການຟັງ - ການອະທິບາຍ - ການຖ້າອະທິບາຍ - ການຂຽນ - ການເວົຶ້າ - ການສະແດງອກ - ການບອກຄວາມຮ ້ - ການເລົົ່າ - ການບອກຄວາມຮ ້ສ ກ 2. ການຄິດລະດັບປານກາງ ມັນແມ່ນທັກສະໃນການຄິດທີີ່ ຈໍາ ເປັນຕ້ອງມີການຕັດສິນໃຈແລະແກ້ໄຂ ບັນຫາທົົ່ວໄປໃນຊີວິດປະຈໍາວັນ. ມັນແມ່ນການປະຕິບັດການຮັບເອົາຄວາມຮ ້ໃນຫົວຂໍໍ້ຫຼ ຈາກປະສົບການຕ່າງໆທີີ່ມີ ສະຕິແລະເລິກເຊິີ່ງໃນການຕອບສະໜອງ ຕໍໍ່ການຮຽນຮ ້ລວມທັງການສັງເກດ. - ການສັງເກດ - ສໍາຫຼວດ - ສອບຖາມ - ການເກັບກໍາຂໍໍ້ມ ນ - ການຈັດປະເພດ - ການຈັດປະເພດ - ປຽບທຽບ - ຈັດລໍາດັບ - ເຊ ີ່ອມໂຍງ - ການແປ - ການຂະຫຍາມຄວາມ - ການຕີຄວາມໝາຍ - ການໃຫ້ເຫດຜົນ - ການສະຫຼຸບຫຍໍໍ້ - ການອ້າງອີງ ລໍາດັບການເຊ ີ່ອມໂຍງການແປພາສາການຕີຄວາມໝາຍ ຂອງການໃຫ້ເຫດຜົນບົດສະຫຼຸບ, ບົດສະຫຼຸບ, ການອ້າງອີງຫຍຸ້ງຍາກແມ່ນຫົວຂໍໍ້ໃຫ້ກໍາ ເນີດເຮ ອແພຫຼົຶ້ມສ້າງສ ກສາ 3. ການຄິດລະດັບສ ງ ມັນແມ່ນແນວຄິດທີີ່ຊັບຊ້ອນທີີ່ໃຊ້ຄວາມສາມາດໃນການຄິດທີີ່ຫຼາກຫຼາຍ. ມັນຕ້ອງ ໃຊ້ຄວາມຮ ້ແລະ ທັກສະ ແລະ ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການປະຕິບັດ. ມີທັກສະການຄິດຂັຶ້ນພ ຶ້ນຖານຫຼາຍຢ່າງທີີ່ມາພ້ອມ ກັນໃນຂະບວນການຄິດ. ມີລະບົບແລະຂັຶ້ນຕອນການຄິດເພ ີ່ອໃຫ້ບັນລຸລະດັບຄວາມຄິດສ ງ. ພວກເຂົາຕ້ອງມີທັກສະ ໃນການຄິດຂັຶ້ນພ ຶ້ນຖານແລະລະດັບກາງ. ມັນເປັນພ ຶ້ນຖານໃນການຄິດ. ແລະຕ້ອງມີແນວຄິດທີີ່ ຊໍານານດັົ່ງກ່າວໃນ ລະດັບນີຶ້ແມ່ນສ ງພໍສົມຄວນ;ການຄິດທີີ່ສໍາຄັນ ການຕັດສິນໃຈການວາງແຜນ ຄວາມເຂົຶ້າໃຈໃນການຜະລິດການສິດສອນແລະສ ີ່, ຫຼ ບົດຮຽນ ສໍາ ເລັດແລ້ວ ຫຼ ເຄ ີ່ອງມ ທີີ່ຈະເປັນປະໂຫຍດຕໍໍ່ການ ປັບປຸງແລະປ່ຽນແປງການສິດສອນເພ ີ່ອເປັນການເສີມ ສ້າງແນວຄວາມຄິດຫຼາຍກວ່າເກົົ່າ ເພ ີ່ອໃຫ້ທ່ານສາມາດ ນໍາ ໃຊ້ເປັນແນວທາງແລະ ນໍາ ໃຊ້ເຂົຶ້າໃນການສອນແລະການບໍລິຫານການຮຽນເພ ີ່ອພັດທະນາແນວຄິດໃຫ້ແກ່ນັກຮຽນ ໃນອະນາຄົດ. - ການແກ້ບັນຫາ - ການຄິດວິຈະລະນາຍານ - ການຕັດສິນໃຈ - ການວາງແຜນ - ບົດສະຫຼຸບ - ນິຍາມການວິເຄາະ

13 - ການວິເຄາະ - ການແກ້ໄຂປັບປຸງ - ຈັດລະບົບຄວາມຄິດ - ການຄາດຄະເນການຄາດເດົາ - ການພະຍາກອນ - ການຕັຶ້ງສົມມຸດຕິຖານ - ການທົດສອບສົມມຸດຕິຖານ - ການນ າໃຊ້ຄວາມຮ ້ - ການພິສ ດຫາຄວາມຈິງ ຕົວຢ່າງ, ການຄົຶ້ນຄວ້າ, ຊອກຫາຍຸດທະສາດການຂາຍ. ການວາງແຜນ ສໍາລັບການ ດໍາເນີນງານຕ່າງໆ. ເລ ີ່ອງຕ່າງໆ ການແກ້ໄຂບັນຫາຫຼ ຂໍໍ້ຄ ດທີີ່ຈະແກ້ໄຂ. ຊອກຫາຂໍໍ້ສະຫຼຸບຂອງບັນຫາຕ່າງໆ ເຄ ີ່ອງມ ປະດິດສ້າງ ຫຼ ຫຼັກ ຖານວິທະຍາສາດ ແລະ ອ ີ່ນໆ. ສາມາດເຫັນໄດ້ວ່າໃນການພັດທະນາແນວຄວາມຄິດ ສໍາລັບເດັກນ້ອຍ ແລະ ຊາວ ໜຸ່ມ, ມັນມີຄວາມ ສໍາຄັນຫຼາຍຕໍໍ່ກັບ ຄວາມຮ ້ກ່ຽວກັບທັກສະໃນການຄິດສາມລະດັບເພ ີ່ອພັດທະນາທັກສະການຄິດໃນລະດັບສ ງ ຕ້ອງ ມີທັກສະ ຄວາມຄິດພ ຶ້ນຖານແລະລະດັບປານກາງທີີ່ເໝາະສົມກ່ອນ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍໍ່ຕາມ, ເຖິງແມ່ນວ່ານັກການສ ກສາແລະຄ ອາຈານໃນປະຈຸບັນແມ່ນເລີີ່ມເອົາໃຈໃສ່ແລະ ມັນ ເປັນສິີ່ງສໍາຄັນທີີ່ຈະສອນນັກຮຽນໃຫ້ມີທັກສະແລະຂະບວນການຄິດ. ແຕ່ເພ ີ່ອນໍາ ເອົາຂະບວນການຄິດແລະທັກສະ ຄິດທີີ່ຈະພັດທະນາໄປສ ່ແຜນການສອນແລະຮ ບແບບ, ວິທີການສິດສອນຫຼ ກິດຈະກໍາ ການສິດສອນ. ນັບເປັນ ປະເດັນ ນັຶ້ນແມ່ນຍາກໃນການປະຕິບັດ ຄ ອາຈານຈະເອົາໃຈໃສ່ຫຼາຍແລະຄວາມພະຍາຍາມໃນການພັດທະນາຮ ບ ແບບຕ່າງໆ. ການສິດສອນແລະການຈັດກິດຈະ ກໍາ ເພ ີ່ອພັດທະນາທັກສະຂະບວນການຄິດຂອງແຕ່ລະບຸກຄົນ ດັົ່ງນັຶ້ນການເພີີ່ມພາລະແລະ ຍິີ່ງມີຄວາມສັບສົນຍິີ່ງຂ ຶ້ນ. ໂດຍສະເພາະແມ່ນການລວມຕົວຂອງຂະບວນການຄິດກັບ ຂະບວນການຮຽນຮ ້. ການສິດສອນຕາມເນ ຶ້ອໃນວິຊາຕ່າງໆ ສະນັຶ້ນ, ໂດຍທົົ່ວໄປແລ້ວຄ ອາຈານບໍໍ່ສົນໃຈແນວຄິດ ການສິດສອນແລະຍັງຄົງເອົາໃຈໃສ່. ການສິດສອນດ້ວຍທັກສະພ ຶ້ນຖານແມ່ນ ອ່ານແລະຈ ີ່ເທົົ່ານັຶ້ນ ພ ດຕິກໍາ ການ ສິດສອນຍັງບໍໍ່ທັນໄດ້ຮັບການສ້າງຕັຶ້ງ ເພ ີ່ອພັດທະນາການສິດສອນຕ ີ່ມອີກເພ ີ່ອພັດທະນາທັກສະແລະຂະບວນການ ຄິດຕາມທີີ່ຄວນ ວິທີໜ ີ່ງ ທີີ່ຈະເຮັດ ຜົນອອກມາໃນການປະຕິບັດການສິດສອນແນວຄິດແມ່ນ ສ້າງຄວາມຮ ້ແລະ ຄວາມເຂົຶ້າໃຈໃນການຜະລິດການສິດສອນແລະສ ີ່, ຫຼ ບົດຮຽນ ສໍາເລັດແລ້ວ ຫຼ ເຄ ີ່ອງມ ທີີ່ຈະເປັນປະໂຫຍດຕໍໍ່ການ ປັບປຸງແລະປ່ຽນແປງການສິດສອນເພ ີ່ອເປັນການເສີມ ສ້າງແນວຄວາມຄິດຫຼາຍກວ່າເກົົ່າ ເພ ີ່ອໃຫ້ທ່ານສາມາດ ນໍາ ໃຊ້ເປັນແນວທາງແລະ ນໍາ ໃຊ້ເຂົຶ້າໃນການສອນແລະການບໍລິຫານການຮຽນເພ ີ່ອພັດທະນາແນວຄິດໃຫ້ແກ່ນັກຮຽນ ໃນອະນາຄົດ.

14

15 ບົດທີ 2 ສະໝອງກັບຄວາມຄິດ ສະໝອງເປັນອະໄວຍະວະຂອງຮ່າງກາຍທີີ່ເປັນລວມສ ນລວມຂອງລະບົບປະສາດເປັນສ ນກາງໃນການຄວບ ຄຸມ ແລະ ຈັດລະບຽບການເຮັດວຽກທຸກຊະນິດຂອງຮ່າງກາຍລວມທັງການຄິດ ສະໝອງຂອງມະນຸດປະກອບດ້ວຍ ເຊວສະໝອງ (ເຊສປະສາດ) ປະມານແສນລ້ານເຊສ ເຊິີ່ງເດັກເກີດໃໝ່ກັບຜ ້ໃຫຍ່ມີຈໍານວນທີີ່ບໍໍ່ແຕກຕ່າງກັນແຕ່ ສໍາລັບຜ ້ໃຫຍ່ເຊວສະໝອງຈະມີຂະໜາດໃຫຍ່ ແລະ ຍາວກວ່າ. ເດັກທຸກຄົນມີຂະໜາດຂອງສະໝອງໃກ້ຄຽງກັນແຕ່ລະຕິປັນຍາຄວາມສະຫຼຽວສະຫຼາດ ແລະ ຄວາມສາມາດ ຂອງເດັກແຕ່ລະຄົນຈະແຕກຕ່າງກັນອອກໄປຂ ຶ້ນກັບປະລິມານການຕິດຕໍໍ່ສ ີ່ສານ ຫຼ ຈຸດເຊ ີ່ອມຕໍໍ່ລະຫວ່າງເສັຶ້ນໃຫຍ່ ປະສາດທີີ່ແຕກຕ່າງກັນ ຖ້າມີຫຼາຍກວ່າກໍຈະມີສະຕິປັນຍາ ແລະ ຄວາມສະຫຼຽວສະຫຼາດຫຼາຍກວ່າ ສະນັຶ້ນ ສະຕິ ປັນຍາຄວາມສະຫຼຽວສະຫຼາດ ແລະ ຄວາມສາມາດຂອງເດັກທີີ່ແຕກຕ່າງກັນມີຜົນມາຈາກປັດໄຈສໍາຄັນ 3 ປະການ ຄ : “ພັນທຸກໍາ”, “ສະພາບແວດລ້ອມ”, ”ແລະ ປະສົບການທີີ່ໄດ້ຮັບ” ເດັກບາງຄົນອາດມີຄວາມສະຫຼຽວສະຫຼາດ ແລະ ຄວາມສາມາດທີີ່ເກີດການຖ່າຍທອດທາງພັນທຸກໍາຈາກພໍໍ່ແມ່ເຊັົ່ນ: ເປັນນັກດົນຕີ, ນັກກິລາ, ນັກເວົຶ້າ, ນັກ ຄະນິດສາດ ແຕ່ຄວາມສາມາດທາງພັນທຸກໍານີຶ້ກໍບໍໍ່ອາດຮັບປະກັນໄດ້ສະເໝີໄປ ວ່າເມ ີ່ອເຕີບໂຕຂ ຶ້ນເຂົາຈະມີຄວາມ ສາມາດຕິດຕົວ ແລະ ປະສົບຄວາມຜົນສໍາໃນອະນາຄົດໄດ້ຢ່າງສ ງສຸດ. ສະນັຶ້ນ ເນ ຶ້ອງຈາກ ”ສະພາບແວດລ້ອມ ແລະ ການຝຶກຝ ນທີີ່ເໝາະສົມ” ກໍມີສ່ວນສໍາຄັນຫຼາຍຢ່າງໃນການພັດທະນາເດັກໃຫ້ມີຄວາມຮ ້, ຄວາມສາມາດພັດທະນາ ຄວາມສາມາດໃຫ້ດີຂ ຶ້ນໄດ້ ແຕ່ຫາກເຂົາໄດ້ຄົຶ້ນຫາຄວາມສາມາດຕາມທີີ່ຢ ່ໃນຕົວຂອງເຂົາມີການຈັດສະພາບແວດ ລ້ອມທີີ່ມີຢ ່ເລົົ່ານັຶ້ນ ກໍຈະຍິງເປັນການກະຕຸ້ນສົົ່ງເສີມໃຫ້ຄວາມສາມາດນັຶ້ນມີການພັດທະນາຢ່າງຊັດເຈນເຕັມຕາມ ສັກກະຍາພາບສ ງສຸດຂອງເຂົາໄດ້ຫຼາຍຍິງຂ ຶ້ນ. ຕົວຢ່າງເຊັົ່ນ: ເດັກຄົນໜ ີ່ງອາດໄດ້ຮັບການຝຶກຝ ນໃຫ້ຫຼິຶ້ນກິລາ ຫຼ ຫຼິຶ້ນດົນຕີໃຫ້ເກັົ່ງໄດ້ແຕ່ມີຄວາມພອນສະຫວັນທາງການຫຼິຶ້ນກິລາ ຫຼ ດົນຕີທີີ່ຕິດໂຕມາໂດຍກໍາເນີດ ຈະມີໂກາດ ພັດທະນາຄວາມສາມາດໄດ້ດີກວ່າ ງ່າຍ ແລະ ໄວກວ່າ ສາມາດໄປສ ່ຄວາມສາມາດສ ງສຸດໄດ້ດີກວ່າໃນຂະນະດຽວ ກັນ ເດັກທີີ່ມີພອນສະຫວັນນ້ອຍຫາໄດ້ຮັບປະສົບການ ແລະ ການສົົ່ງເສີມທີີ່ເໝາະສົມກໍຈະມີໂອກາດປະສົບ ຜົນສໍາເລັດໄດ້ສ ງກວ່າ ເດັກທີີ່ມີພອນສະຫວັນແຕ່ຂາດການພັດທະນາໄດ້ເຊັນດ່ຽວກັນ ເພາະສະນັຶ້ນພອນສະຫວັນ ແລະ ພອນສະແຫວງຕ່າງກໍມີຄຸນຄ່າຕໍໍ່ເດັກເຊັົ່ນດຽວກັນ. ກົນໄກການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງ ເຊວສະໝອງ ເຊວສະໝອງ ມີຈໍານວນຫຼາຍແຕ່ລະເຊວສະໝອງຈະມີເສັຶ້ນໄຍຄ ເດນໄດຮຕ໌ (dendrite) ກັບແອ໊ກ ຊອນ (axon) ໄປເຊ ີ່ອມຕໍໍ່ກັບເຊວສະໝອງຂ້າງຄຽງ ເຊວສະໝອງບາງເສັຶ້ນສັຶ້ນ, ບາງເສັຶ້ນຍາວ, ບາງເສັຶ້ນຫຼາຍຟຸຕ ເຊັົ່ນເຊສໄຂກະດ ກສັນຫຼັງ ຍິີ່ງຄົນເຮົາມີເສັຶ້ນໃຍສະໝອງ ແລະ ຈຸດເຊ ີ່ອມຕໍໍ່ຫຼາຍເທົົ່າໃດ ກໍຈະຍິີ່ງມີຄວາມສະຫຼຽວ ສະຫຼາດຫຼາຍຂ ຶ້ນເທົົ່ານັຶ້ນ ແລະ ການເຊ ີ່ອມລະຫວ່າງເຊສເປັນສໍາຄັນທີີ່ຊ່ວຍໃຫ້ສະໝອງສາມາດສ ີ່ສານປະມວນຜົນ ແລະ ມີຄວາມຄິດທີີ່ມີເຫດຜົນສະຫຼັບສະຊ້ອນຍິີ່ງຂ ຶ້ນໄດ້, ເດັກເກີດໃໝ່ມີຈໍານວນເຊສທີີ່ຫຼາຍສະໝອງຂອງເດັກ ພ້ອມທີີ່ຮັບຮ ້ທຸກຢ່າງພພ້ອມທີີ່ຈະຕອບຮັບການກະຕຸ້ນປະສາດ ແລະ ການເຄ ີ່ອນໄຫວທຸກປະເພດ ສ່ວນຂອງການ ເຊ ີ່ອມຕໍໍ່ທີີ່ບໍໍ່ໄດ້ໃຊ້ງານກໍການເປັນເຊສທີີ່ຫຼາຍເກີນຄວາມຈໍາເປັນຈະຖ ກກໍາຈັດໄປໃນຂະນະທີີ່ສ່ວນຂອງສະໝອງ ທີີ່ມການຊ ີ່ອມຕໍໍ່ຖ ກກະຕຸ້ນ ແລະ ໃຊ້ງານຕະຫຼອດກໍຈະແຂງແກ່ງຂ ຶ້ນເຮັດໃຫ້ສະໝອງເຮັດວຽກຢ່າງມີປະສິດຕິພາາບ ຫຼາຍຂ ຶ້ນ ເຊວສະໝອງທີີ່ຮັບການກະຕຸ້ນກໍເກີດເສັຶ້ນໃຍໃໝ່ໆ ຈົນເປັນກິີ່ງກ້ານທີີ່ສາຂາທີີ່ແຂງແຮງແທນທີີ່ຈະເປັນ

16 ພຽງໜ ໍ່ນ້ອຍໆ ເມ ີ່ອໃຫຍ່ຂ ຶ້ນ ເຊວສະໝອງບາງສ່ວນຈະສ ນຫາຍໄປໃນຊ່ວງໄລຍະເລີີ່ມຕົຶ້ນຂອງຊີວິດສ່ວນເຊສທີີ່ຍັງ ຄົງຢ ່ກໍຈະພັດທະນາການເຊ ີ່ອມຕໍໍ່ໄປເລ ີ່ອຍໆ ສະໝອງຂອງຜ ້ໃຫຍ່ຈ ີ່ງບໍໍ່ຈໍາເປັນຕ້ອງໃຊ້ເຊສທີີ່ມີມາໂດຍກໍາເນີດທັຶ້ງ ໝົດ ເມ ີ່ອໃຫຍ່ຂ ຶ້ນກໍຈໍາເປັນຕ້ອງພັດທະນາເຊວສະໝອງໃຫ້ຫຼາຍຂ ຶ້ນເພ ີ່ອທົດແທນສ່ວນທີີ່ເສຍໄປ. ເຊວສະໝອງປະດ້ວຍຕົວເຊສ ແລະ ໃຍປະສາດ 1. ຕົວເຊສ (cell body) ມີໜ້າທີີ່ກ່ຽວກັບການຈະເລີີ່ນເຕີບໂຕເປັນແຫຼ່ງສ້າງພະລັງງານ ແລະ ສັງເຄາະໂປຣຕິນທີີ່ເປັນສ ີ່ສານປະສາດ 2. ໃຍເຊສ (Nervr fiber) ຖ້າແບ່ງຕາມເຮັດນ້າທີີ່ແລ້ວປະອກບດ້ວຍໃຍປະສາດ 2 ຊະນິດຄ : ເດນໄດຮຕ໌ (dendrite), ແອ໊ກຊອນ (axon) 1) ເດນໄດຮຕ໌ (dendrite) ເປັນຫ່ວງຂອງເຊວສະໝອງທີີ່ຕໍໍ່ອອກໄປສ່ວນໃຫຍ່ຈະອ້ອມຕົວ ເຊສເຮັດໜ້າທີີ່ຮັບກະແສປະສາດເຂົຶ້າຕົວເຊສ. ເຊວສະໝອງໜ ີ່ງຕົວຈະມີເດນໄດຮຕ໌ (dendrite) ໄດ້ຫຼາຍຕົວລວມ ເປັນມັດ ກະຈາຍທົົ່ວໄປທີີ່ປາຍເດນໄດຮຕ໌ (dendrite) ມີສ່ວນທີີ່ຕໍໍ່ອອກໄປເປັນຕ່ອມນ້ອຍໆເອີຶ້ນວ່າ ໝາມ (Spine) ເຊິີ່ງເປັນບ່ອນສໍາລັບການເຊ ີ່ອມຕໍໍ່ກັບກິີ່ງແອ໊ກຊອນທີີ່ເອີຶ້ນວ່າ ບໍລິເວນຊິແນບສ໌ (Synapse) 2) ແອ໊ກຊອນ (axon) ສ່ວນຂອງໃຍປະສາດທີີ່ເຮັດໜ້າທີີ່ທີີ່ນ າກະແສປະສາດຈາດບໍລິເວນ ເດນໄດຮຕ໌ (dendrite) ໄປສ ່ເຊສອ ີ່ນໆ ເຊວສະໝອງຕົວໜ ີ່ງຈະມີອ໊ກຊອນພຽງໜ ີ່ງແອ໊ກຊອນເທົົ່ານັຶ້ນ. ໂດຍເປັນ ສ່ວນຕໍໍ່ຂອງເຊສທີີ່ຍາວເຮັດໜ້າທີີ່ນໍາກະແສປະສາດອອກຈາກຕົວເຊສເຊິີ່ງທີຈຸດແອ໊ກຊອນອອກຈາກຕົວເຊວສະໝ ອງມີລັກສະນະໂນນຂ ຶ້ນເອີຶ້ນວ່າ ແອ໊ກຊອນ ຮິລລ໊ອກ (axon hillock) ທີີ່ເປັນຈຸດເລີີ່ມຕົຶ້ນຂອງການເກີດກະແສ ປະສາດ ແລະ ທີີ່ປາຍແອ໊ກຊອນຈະມີແໜງແຕກອອກມີລັກສະນະເປັນຕຸ່ມ ເຊິີ່ງຈຸດນີຶ້ແມ່ນເປັນຈຸດເກີດປະຕິກິລິຍາ ເຊ ີ່ອມ (ຊິແນບຊ໌ X synapse) ກັບເຊສ ສະໝອງຕົວອ ີ່ນ ການເກີດປະຕິກິລິຍາແນບສ໌ ດັົ່ງກ່າວ ເປັນການເຊ ີ່ອມ ໂຍງລະຫວ່າງເຊສ ສະໝອງໂດຍເຊສ ສະໝອງເຊສໜ ີ່ງຈະເຊ ີ່ອມໂຍງຍັງເຊສ ສະໝອງເຊສອ ີ່ນໆ ເພ ີ່ອສົົ່ງຂ່າວສານ ຮັບສົົ່ງ ສໍາຜັດຕ່າງໆເຊັົ່ນ: ປະຕິກິລິຍາການເຄ ີ່ອນໄຫວກ້າມເນ ຶ້ອ, ອາລົມ, ຄວາມຮ ້ສ ກຕ່າງໆ. ພາບທີ 2.1 ສ່ວນປະກອບສໍາຄັນຂອງເຊວສະໝອງ ໂຄງສ້າງໜ້າທີີ່ ແລະ ການເຮັດວຽກຂອງສໝອງ ສະໝອງເປັນສ່ວນໜ ີ່ງຂອງລະບົບປະສາດສ ນກາງສະໝອງຂອງມະນຸດແບ່ງອອກເປັນ 3 ສ່ວນຄ : 1. ສະໝອງສ່ວນລຸ່ມປະກອບດ້ວຍ: 1) ກ້ານສະໝອງ (Brain Stem) ເຮັດໜ້າທີີ່ຄວບຄຸມດານເຮັດວຽກຂອງຮ່າງກາຍຄວບ ຄຸມພ ດຕິກໍາພ ຶ້ນຖານໃນການມີຊີວິດຂອງມະນຸດເຊັົ່ນ: ການຫາຍໃຈ, ການເຕັຶ້ນຂອງຫົວໃຈ, ການນອນລັບ, ການ ຕ ີ່ນຕົວຂອງຮ່າງກາຍ, ການສົນໃຈຂອງແວດລ້ອມຕ່າງໆ ກ້ານສະໝອງຈະມີສ່ວນທີີ່ເອີຶ້ນວ່າ ເມດດ ລລາ ຕົວເຊວ ສາຍໃຍປະສາດ ສາຍໃຍສົົ່ງ ຂໍໍ້ມ ນ ຈຸດເຊ ີ່ອມ ຕົວເຊວ

17 (Medulla) ຈະເປັນຕ າແໜ່ງທີີ່ເສັຶ້ນປະສາດຈາກຂ້າງໜ ີ່ງຂອງສະໝອງເຊ ີ່ອມຕໍໍ່ກັບເສັຶ້ນປະສາດຈາກຂ້າງກົົ່ກັນຂ້າມ ຂອງຮ່າງກາຍ ເປັນທາງຜ່ານຂອງກະແສປະສາດລະຫວ່າງໜ່ວຍຮັບຄວາມຮ ້ສ ກກັບສະໝອງເປັນທາງຜ່ານຂອງ ກະແສປະສາດລະຫວ່າງສະໝອອງກັບອະໄວຍະວະທີີ່ໃຊ້ໃນການປະຕິບັດງານ ແລະ ຍັງສາມາດສັົ່ງການໃນກ້າມເນ ຶ້ອ ແລະ ອະໄວຍະວະເຮັດວຽກໄດ້ເອງໂດຍບໍໍ່ຕ້ອງອາໄສສະໝອງສັົ່ງການໄດ້. 2) ຊີຣີເບລລໍາ (cerebellum) ຫຼ ສະໝອງນ້ອຍເຮັດໜ້າທີີ່ຄວບຄຸມການຊົງຕົວ ການເຄ ີ່ອນໄຫວຕ່າງໆເຊັົ່ນການຍ່າງ, ການແລ່ນ, ການຫຼິຶ້ນກິລາ, ການເຕັຶ້ນລໍາ, ການພີມດີດເປັນ. 2. ສະໝອງສ່ວນກາງ (Midbrain Mesencephalon) ເປັນສ່ວນໜ ີ່ງຂອງກ້ານສະໝອງເປັນ ສ່ວນທີີ່ມີການປ່ຽນແປງນ້ອຍທີີ່ສຸດເຮັດໜ້າທີີ່ກ່ຽວກັບແຮງຈ ງໃຈການຕອບສະໝອງທາງອາລົມ ສັນຊາດຕະຍານ ເຊັນ: ການຕໍໍ່ສ ້, ຄວາມຢ້ານ, ການຮຸກຮານ, ຄວາມຮຸນແຮງ, ຄວາມຫີວໂຫຍ, ຄວາມຕ້ອງການທາງເພດ, ຄວາມ ຈໍາ, ການສະເທ ີ່ອໃຈເປັນຕົຶ້ນ. 3. ສະໝອງສ່ວນເທີງ (Forebrain) ຫຼ ຊີຣີບ າ (cerebrum) ບາງທີເອ ຶ້ນວ່າ ສະໝອງສ່ວນໜ້າ ເປັນທີີ່ລວມເຊສປະສາດຈໍານວນຫຼາຍ ແລະ ຈະມີຫຼາຍໃນສັດຊັຶ້ນສ ງ. ການທີີ່ເຮົາແບ່ງສະໝອງເປັນ ຂ້າງຊ້າຍ ແລະ ຂ້າງຂວາ ກໍເປັນໄປຕາມໂຄງສ້າງໜ້າທີີ່ຂອງສະໝອງສ່ວນເທີງນີຶ້ເອງ. ຄົນສ່ວນຫຼາຍຈະຖະໜັດຂວາເນ ີ່ອງຈາກສະໝ ອງສ່ວນເທິງຊີຊ້າຍເຮັດວຽກຫຼາຍກວ່າເພາະສະໝອງຂ້າງຂວາຈະຄວບຸມການເຮັດວຽກຂອງອະໄວຍະວະດ້ານຂວາ ຂອງຮ່າງກາຍ ແລະ ສະໝອງສ່ວນເທິງ ຫຼ ຊີຣີລໍາມີ 4 ກີບ ຄ : 1) ກີບໜ້າ (Frontal Lobe) ຄວບຄຸມການເຄ ີ່ອນໄຫວຂອງອະໄວຍະວະດ້ານຄວາມຈ າ, ການຄິດ, ການແກ້ບັນຫາ, ການໃຊ້ເຫດຜົນ, ດ້ານບຸກຄະລິກະພາບ, (ໝາຍເຖິງ ການເຮັດວຽກຂ້າງຊ້າຍຂອງສະໝ ອງ) 2) ກີບເທິງ (Parietal Lobe) ຄວບຄຸມການເວົຶ້າ, ການສ າຜັດກັບຮ່າງກາຍ, ການຮັບລົດ ປະສາດສໍາຜັດຕ່າງໆ (ໝາຍເຖິງ ການເຮັດວຽກຂ້າງຂວາຂອງສະໝອງ) 3) ກີບຫຼັງ (Occipital Lobe) ຄວບຄຸມການເບີີ່ງເຫັນ ຫຼ ການສໍາຜັດທາງຕາ (ໝາຍເຖິງ ການເຮັດວຽກຂ້າງຂວາຂອງສະໝອງ. 4) ກີບຂ້າງ (Temporal Lobe) ຮັບຮ ້ຈາກການຟັງ ແລະ ການໄດ້ຍີນສາມາດເຂົຶ້າໃຈ ພາສາຕ່າງໆໄດ້ດີ (ໝາຍເຖິງ ການເຮັດວຽກຂ້າງຊ້າຍຂອງສະໝອງ) ພາບທີ 2.ໂຄງສ້າງ, ໜ້າທີີ່ ສ່ວນຕ່າງໆຂອງສະໝອງ

18 ສະໜອງກັບກາາຮຽນຮ ້ ຈາກການເຮັດວຽກຂອງຈຸລັງສະໝອງດັງກ່ວ ສະຫຼຸບໄດ້ວ່າ ຄວາມສະຫຼາດຂອງມະນຸດຂ ຶ້ນຢ ່ກັບຈໍານວນຈຸລັງ ສະໝອງກັບປະລິມານການສ ີ່ສານຂອງຈຸລັງສະໝອງຜ່ານເສັຶ້ນໃຍຈຸລັງປະສາດໄປຫາສອງໝອງທຸກສ່ວນ ມະນຸດສ ມາດເກັບກໍາຂໍໍ້ມ ນຮອບຕົວ ແລະ ສ້າງຄວາມຮ ້ຂ ຶ້ນມາໄດ້ເກີດການຄິດ, ການຈົດຈໍາຂ ຶ້ນໃນສະໝອງ ເກີດການສ ີ່ສານ ກັນຂ ຶ້ນກາຍເປັນການຮຽນຮ ້ສາມາດຄິດຄົຶ້ນ, ສ້າງຜົນງານ ແລະ ຜົນຜະລິດໃໝ່ໆເກີດຂ ຶ້ນ ແລະ ຖ້າເດັກມີການໃຊ້ ສະໝອງໃນການຮຽນຮ ້ ແລະ ການຄິດຫຼາຍຂ ຶ້ນເທົົ່າໃດກໍເຮັດໃຫ້ຈຸລັງສໝອງສ້າງເຄ ີ່ອຂ່າຍເສັຶ້ນໃຍການຕິດຕໍໍ່ສ ີ່ສານ ໃນສະໝອງໃໝ່ໆ ແຕກຂະແໜງເຊ ີ່ອມມຕິດຕໍໍ່ກັນຫລາຍຂ ຶ້ນເທົົ່ານັຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ສະໝອງມີການເພີີ່ມຈໍານວນຈຸລັງສະ ໝອງເສັຶ້ນໃຍສະໝອງ ແລະ ຈຸດເຊ ີ່ອມຕໍໍ່ລະຫວ່າງຈຸລັງສະໝອງນໍາໄປສ ້ການປັບຕົວຢ່າງສະຫຼຽວສະຫຼາດຂອງມະນຸດ ແຕ່ລະຄົນ ມະນຸດແຕ່ລະຄົນຈ ີ່ງມີຄວາມສາດມາດ ແລະ ຮຽນຮ ້ສິີ່ງຕ່າງໆໄດ້ແຕກຕ່າງກັນຕາມການເຮັດໜ້າທີີ່ຂອງ ສະໝອງຂອງແຕ່ລະຄົນເຊິີ່ງບໍໍ່ຄ ກັນ ເຮັດໃຫ້ຄົນມີຄວາມສາມາດທີີ່ແຕກຕ່າງກັນ ແບ່ງອອກເປັນ 8 ດ້ານໄດ້ແກ່: 1. ເກັົ່ງພາສາ ( word smart ) 2. ເກັົ່ງງເລກ ( Number smart ) 3. ເກັົ່ງດົນຕີ ( Music smart ) 4. ເກັົ່ງກິລາ ແລະ ການໃຊ້ຮ່າງກາຍ ( Body smart ) 5. ເກັົ່ງສີລະປະ, ເກັົ່ງຊ່າງສີມ ( Visual smart ) 6. ເກັົ່ງມະນຸດສໍາພັນ, ເຂົຶ້າໃຈຄົນ ( People smart ) 7. ເກັົ່ງການຄິດ ແລະ ຮ ້ຕົນເອງ ( Self-smart ) 8. ເກັົ່ງຕາມທໍາມະຊາດ (Natural smart ) ການໃຊ້ຄວາມຄິດເປັັນກົນໄກຂອງສະໝອງມະນຸດຈ ີ່ງຄວນໄດ້ຮັບການຝຶກຝ ນ ແລະ ຮຽນຮ ້ ເພ ີ່ອ ພັດທະ ນາາຄວາມຄິດ. ເຊິີ່ງຄຸນນະພາບຂອງສະຫມອງຈ ີ່ງມີພຽງແຕ່ການມີຈໍານວນຈຸລັງ ແລະ ປະລິມານການສ ີ່ສານຂອງສະ ໝອງຫຼາຍເທົົ່ານັຶ້ນ ແຕ່ຢ ່ທີີ່ວິທີການໃຊ້ສະໝອງເປັນສໍາຄັນອີກດ້ວຍ. ສະໝອງທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການຮຽນຮ ້ຂອງຄົນເຮົາຄ : ສະໝອງສ່ວນເທິງ ເຊິີ່ງມີ 4 ກີບ ໃນແຕ່ລະກີບຈະມີ ການເຮັດວຽກຕ່າງກັນ ເຊິີ່ງເຮັດໃຫ້ຄົນເຮົາແບ່ງການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງເປັນ 2 ຂ້າງ ທີີ່ຄວບຄຸບຄວາມຄິດ ແລະ ພ ດຕິກໍາຂອງມະນຸດທີີ່ແຕກຕ່າງກັນ ສະໝອງຂ້າງຊ້າຍຄວບຄຸມຄວາມຄິດທີີ່ມີລະບົບໃຊ້ເຫດຜົນເຊັົ່ນ: ດ້ານຕົວເລກ , ພາສາ, ການແກ້ໄຂບັນຫາທາງຄະນິດສາດ; ສ່ວນສະໝອງຂ້າງຂວາຈະຄວບຄຸມກ່ຽວກັບອາລົມ, ຄວາມຮ ້ສ ກ ແລະ ປະສົບການເຊັົ່ນ: ດົນຕີ, ກິລາ ແລະ ສີລະປະ. ຢ່າງໃດກໍຕາມສະໝອງທັງສອງຂ້າງຈະເຮັດວຽກປະສານກັນ ຖ້າ ຫາກສະໝອງທັງສອງເຮັດນ້າທີີ່ບໍໍ່ເຕັມທີີ່ເທົົ່າກັນ, ບໍໍ່ມີຄວສມສົມດ ນກັນ, ມີການພັດທະນາສະໝອງທັງສອງຂ້າງ ແຕກຕ່າງກັນກໍຈະເຮັດໃຫ້ການຄິດບໍໍ່ມີຄຸນນະພາບເທົົ່າທີີ່ຄວນ ເຊິີ່ງຖ້າຫາກສະໝອງທັງສອງຂ້າງມີການເຮັດວຽກທີີ່ ປະສານບໍໍ່ສົມດ ນກັນແລ້ວ ກໍຈະເຮັດໃຫ້ການຄິດ, ພ ດຕິກໍາ, ອາລົມ, ຄວາມຮ ້ສ ກຂອງຄົນແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມ ອິດທິພົນຂອງກາານຄວບຄຸມຂອງສະໝອງແຕ່ລະຂ້າງເຊັົ່ນ: ຖ້າສະໝອງດ້ານຊ້າຍເຮັດໜ້າທີີ່ຫຼາຍກວ່າດ້ານຂວາ ບຸກຄົນນັຶ້ນຈະມີການຄິດຢ່າງເປັນລະບົບ ຢ່າງເປັນເຫດເປັນຜົນຫຼາຍກວ່າ ຈະຖະໜັດໃນຄະນິດສາດ, ການຄິດວິເຄາະ ແລະ ພາສາຫຼາຍກວ່າ; ໃນຂະນະດຽວກັນບຸກຄົນນັຶ້ນອາດມີຂໍໍ້ບົກຜ່ອງດ້ານສັງຄົນ, ອາດມີຄວາມເຜົນຕົວຕົນສ ງໝົກ ໝຸ່ນຢ ່ກັບຕົວວເອງ, ເຈົຶ້າລະບຽບ, ຂາດຄວາມຍ ດຍຸ່ນ. ສ່ວນຄົນທີີ່ສະໝອງຂ້າງຂວາເຮັດໜ້າທີີ່ຫຼາຍກວ່າຂ້າງຊ້າຍ ບຸກຄົນນັຶ້ນກໍອາດຈະມີຄວາມຊ່ຽວຊານດ້ານສີລະປະ, ດົນຕີ, ກິລາ, ມີມະນຸດສໍາພັນ ແລະ ມີທັກສະທາງສັງຄົນທີີ່ ຍອດຍ້ຽມ ໃນຂະນະດຍວກັນອາດຈະເປັນຄົນທີີ່ໃຊ້ອາລົມຫຼາຍກວ່າເຫດຜົນ ຂາດຄວາມສາມາດທາງດ້ານການຈ ີ່ຈໍາ , ດ້ານຄະນິດສາດ ແລະ ຕົວເລກ ຫຼ ການຄິດວິເຄາະເຊັົ່ນ: ບໍໍ່ສາດມາດຈ ີ່ຈ າຫຼາຍເລກໂທລະສັບ, ໝາຍເລກລະຫັດ ATM, ໝາຍເລກບັດປະຈໍາໂຕປະຊາຊົນ, ອາດບໍໍ່ສາມາດຕັດສິນໃຈໃນບັນຫາຕ່າງໆໄດ້ດີ.

19 ສະຫຼຸບໄດ້ວ່າ: ສະໝອງງຂ້າງຊ້າຍເປັນການຄິດໃນລາຍລະອຽດ ແລະ ສິີ່ງທີີ່ເປັນນາມມະທໍາ ສະໝອງຂ້າງ ຂວາເປັນການຄິດໃນພາບລວມ ແລະ ສາມັນສໍານ ກ. ສະໝອງການເຮັດວຽກຕ່າງກັນ ຂ້າງຊ້າຍ ຂ້າງຂວາ ພາສາ ສັນຍາລັກ, ອັນສອນ ຄິດເປັນຂັຶ້ນຕອນ ການຄິດວິເຄາະ ການຈັດລະບົບ ວາງແຜນ ການຄິດເປັນເຫດຜົນ ຕົວເລກ ແລະ ການຄໍານວນ ວິທະຍາສາດ ແນມເຫັນລະອຽດ ປອດໄພລະມັດລະວັງ ສ ີ່ສານໂດຍໃຊ້ພາສາເວົຶ້າ ພາສາຂຽນ ຄວາມຄິດສ້າງສັນ ຈິນຕະນາການ ຮັກສາສຸຂະພາບ ສີລະປະ ແລະ ຄວາມງາມ ຄິດສັງເຄາະ ການເຄ ີ່ອນໄຫວ, ຈັງຫວະ ຈິດໄຕ້ສໍານ ກ ມັກຕ ີ່ນເຕັຶ້ນ, ສະໜຸກສະນານ ຢາກສ່ຽງ ຂີຶ້ຫຼິຶ້ນໃຊ້ອາລົມ, ຄວາມຮ ້ສ ກ ແນມພາບລວມ ມັກລົງມ ເຮັດ ເຮັດພ້ອມກັນຫຼາຍຢ່າງ ສ ີ່ສານໂດຍໃຊ້ພາສາ, ທ່າທາງ ເນັຶ້ນຄວາມສໍາພັນ ກົນໄກການເຮັດວຽກຂອງສະໜອງ ຂ້າງຊ້າຍ ຂ້າງຂວາ 1. ຄິດເປັນຂັຶ້ນຕອນແລະເປັນລະບົບ 2. ຄິດເລກແລະການຄໍານວນ 3. ຕີຄວາມຕົວເລກ, ຕົວອັກສອນ, ສັນຍາລັກ 4. ຮຽນຮ ້ໂດຍໃຊ້ຄວາມຈິງເປັນພ ຶ້ນຖານ 5. ສ ີ່ສານດ້ວຍພາສາປາກເວົຶ້າ ແລະ ພາສາຂຽນ 6. ຄິດເປັນເຫດເປັນຜົນ 7. ຄິດໃນເລ ີ່ອງລາຍລະອຽດ 1. ເກັບພາບລວມສົມບ ນຂ ຶ້ນ 2. ມັກລົງມ ປະຕິບັດ, ຢາກສ່ຽງ, ຢາກລອງ 3. ມີຈິນຕະນາການ, ຄວາມຄິດສ້າງສັນ 4. ສ ີ່ສານໂດຍການໃຊ້ພາສາທ່າທາງ, ການເວົຶ້າ 5. ບໍໍ່ມີລໍາດັບຂັຶ້ນຕອນໃນການຄິດ 6. ໃຊ້ອາລົມຄວາມຮ ້ສ ກ

20 8. ຄວບຄຸມຄວາມໝັຶ້ນຄົງ, ປອດໄພ, ລະມັດລະວັງ 7. ເອົາໃຈເຂົາມາໃສ່ໃຈເຮົາ 8. ເນັຶ້ນໜັກຄວາມສໍາພັນ 9. ຮັກຄວາມຈົບງາມ 10. ມີຄວາມສາມາດໃນການຄ ີ່ອນໄຫວ ບໍໍ່ພຽງແຕ່ສະໝອງສ່ວນເທິງທີີ່ແບ່ງການເຮັດວຽກຂ້າງຊ້າຍ ແລະ ຂວາ, ເພ ີ່ອຄວບຄຸມພ ດຕິກໍາແລະການ ເຮັດວຽກຂອງມະນຸດເທົົ່ານັຶ້ນ ແຕ່ຍັງມີສະໝອງສ່ວນອ ີ່ນອ ີ່ນ ຄ : ຊີລີເບວລັມ ເຮັດໜ້າທີີ່ຄວບຄຸມການປະສານງານ ການຊົງຕົວຂອງຮ່າງກາຍ ສ່ວນກ້າມສະໝອງທີີ່ຄວບຄຸມການເຮັດວຽກຂອງຮ່າງກາຍ ແລະ ພ້ອມທີີ່ຄວບຄຸມ ການເຄ ີ່ອນໄຫວເທິງໃບຫນ້າອີກດ້ວຍ. ເຖິງແມ່ນວ່າສະໝອງຈະເຮັດໜ້າທີີ່ຕ່າງກັນ ແຕ່ສະໝອງທັງສອງຂ້າງກໍຈະເຮັດໜ້າທີີ່ເຊ ີ່ອມໂຍງປະສານ ສໍາພັນກັນ ໂດຍມີການຄິດຮ່ວມກັນຕະຫລອດເວລາໄປໃນທຸກໆກິດຈະກໍາ ສະໝອງທັງ 2 ຂ້າງ ຈ ີ່ງມີການເຮັດວຽກ ຄວບຄ ່ກັນໄປຕະຫຼອດເວລາ ພຽງແຕ່ວ່າຈະໃສ່ສະໝອງຂ້າງທີີ່ຕົນເອງທະນັດຫລາຍກວ່າ. ການພັດທະນາການຄິດຈ ີ່ງບໍໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງການພັດທະນາຄົນໃຫ້ມີທັກສະການຄິດ ແລະຂະບວນການຄິດທີີ່ ດີເທົົ່ານັຶ້ນ ແຕ່ຍັງໝາຍເຖິງການພັດທະນາສະໝອງທັງສອງຂ້າງໃຫ້ເຮັດໜ້າທີີ່ຢ່າງສົມດ ນກັນ ແລະ ເທົົ່າທຽມກັນ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມໃນສະຖານະການຈິງແລ້ວເຮົາຈະເຫັນວ່າການພັດທະນາການຮຽນການສອນໃນໂຮງຮຽນປະຈຸບັນ ມັກຈະໃຫ້ຄວາມສໍາຄັນກັບວິຊາຄະນິດສາດດ້ານຕົວເລກ ແລະພາສາຫຼາຍກວ່າວິຊາອ ີ່ນໆ ແລະ ວິທີການຮຽນການ ສອນກໍມັກຈະໃຫ້ນັກຮຽນອ່ານປຶົ້ມແບບຮຽນ ແລະ ຈ ີ່ຈໍາ ຫຼ ທ່ອງເອົາຈາກປຶົ້ມຕໍາລາ ໂດຍໜັງສ ຮຽນຫຼາຍກວ່າ ເຊິີ່ງ ວິທີການສອນແບບນີຶ້ເປັນການຝຶກຝ ນພັດທະນາແຕ່ສະໝອງຂ້າງຊ້າຍເປັນຫຼັກ ນັກຮຽນເຊີງມີຄວາມຖະໜັດຕາມ ການຄວບຄຸມຂອງສະໝອງຂ້າງຂວາຈ ີ່ງມັກມີບັນຫາດານການຮຽນວິຊາຕ່າງໆ ໂດຍສະເພາະວິຊາເລກແລະພາສາ ເຊິີ່ງເຮັດໃຫ້ເດັກຖ ກຈັບຫຼ ແນມເບິີ່ງວ່າເປັນພວກຂຽນອ່ອນ, ບໍໍ່ສະຫຼາດ ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວ 5 ວິທີການສອນໄດ້ ພັດທະນາຫັນມາເນັຶ້ນການຮຽນດ້ວຍການໃຊ້ປະສົບການຕົວຈິງ, ການໃຊ້ຈິນຕະນາການ, ການໃຊ້ປະສາດສໍາພັດ, ລົງມ ປະຕິບັດ ເຊິີ່ງເປັນການໃຊ້ສາມັນສໍານ ກ ເນັຶ້ນການໃຊ້ສະໝອງເບ ຶ້ອງຂວາ ແລ້ວຈັບພົບວ່າເດັກສາມາດຮຽນຮ ້ ໃດດີເຊີງຈະເຮັດໃຫ້ເຫັນວ່າ ໃນໂຮງຮຽນຍັງມີເດັກເກັົ່ງອີກຈໍານວນຫຼວງຫຼາຍ ເຊິີ່ງເດັກເທົົ່ານີຶ້ຈະບໍໍ່ສາມາດບັນລຸ ຄວາມສໍາເລັດໃນການຮຽນຮ ້ໄດ້ດີເນ ອງຈາກຄ ໃຊ້ວິທີການສອນທີີ່ບໍໍ່ສອດຄ່ອງກັບດ້ານສະໝອງທີີ່ເຂົາມີຄວາມຖະ ໜັດ, ອຸປະມາປຽບເດັກນ້ອຍຄ ກັບສັດຕ່າງໆ ໃນປ່າ ເຊັົ່ນ: ລີງ, ຊ້າງ, ມ້າ, ນົກ ແລະ ອ ີ່ນໆ ສັດແຕ່ລະຕົວຕ່າງກໍໍ່ມີ ຄວາມສາມາດທີີ່ແຕກຕ່າງກັນ ເຊັົ່ນວ່າ: ນົກມີຄວາມສາມາດໃນການບິນຈ ີ່ງຍ່ອມມີຄວາມສາມາດໃນການຮຽນຮ ້ ເລ ຶ້ອງການບິນແລະສາມາດບິນໄດ້ໄວ ແລະໄດ້ດີກວ່າສັດມ ຶ້ອ ີ່ນ ຫຼ ລິງ ກໍຍ່ອມມີຄວາມສາມາດປີນ, ໂຫນໄດ້ດີ ແລະ ຮຽນຮ ້ໄດ້ໄວກວ່າສັດອ ີ່ນໆ ສັົ່ງສັດທຸກຕົວຕ່າງກໍໍ່ມີຄວາມສາມາດແລະນີຶ້ສັກກະຍະພາບຂອງຕົນເອງ, ການທີີ່ຈະເຮັດ ໃຫ້ລິຶ້ງຮຽນຮ ້ກ່ຽວກັບເລ ຶ້ອງການບິນໄດ້ຄ ນົກຫຼ ມີຄວາມສາມາດບິນໄດ້ເທົົ່າກັບນົກ ຫຼ ເຮັດໃຫ້ມ້າປີນ, ໂກນ, ຫ້ອຍ ໄດ້ເກັົ່ງກວ່າລິງ ແລະ ຮຽນຮ ້ໄດ້ໄວເທົົ່າລີງກໍເປັນໄປໄດ້ຍາກ ແລະ ບາງທີອາດເປັນໄປບໍໍ່ໄດ້ເລີຍ. ສະຫຼຸບຄ ສັດທຸກ ຕົວຕ່າງກໍໍ່ມີຈຸດອ່ອນ, ຈຸດແຂງຢ ່ໃນຕົວເອງແລະບໍໍ່ຄ ກັບສັດອ ີ່ນໆ ເຊັົ່ນດຽວກັນກັບນັກຮຽນແຕ່ລະຄົນກໍມີຄວາມ ສາມາດຢ ່ໃນຕົວຢ ່ແລ້ວ ຕ່າງກໍໍ່ມີສັກກະຍະພາບໃນການຮຽນຮ ້ທີີ່ແຕກຕ່າງກັນ ຄ ີ່ອງໃນການຈັດການຮຽນຮ ້ຈໍາເປັນ ຈະຕ້ອງໄດ້ຄໍານ ງເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຜ ້ຮຽນ, ຄໍານ ີ່ງເຖິງສັກກະຍະພາບໃນການຮຽນຮ ້ຂອງເດັກແຕ່ລະຄົນທີີ່ ແຕກຕ່າງກັນອີກດ້ວຍ, ຄ ຈ ີ່ງຕ້ອງມີລີລາການສອນ ແລະວິທີການສອນທີີ່ຫຼາກຫຼາຍ ເພ ີ່ອຕອບສະໜອງຕໍໍ່ຄວາມຖະ ໜັດຂອງຜ ້ຮຽນຕາມຄວາມແຕກຕ່າງຂອງແຕ່ລະຄົນ

21 ເຮົາສາມາດສັງເກດລັກສະນະ ແລະ ສິີ່ງທີີ່ບົົ່ງຊີຶ້ຂອງຄົນທີີ່ມີການໃຊ້ສະໝອງໄດ້ ເຊັົ່ນ: ຜ ້ທີີ່ຖະໜັດໃນການ ໃສ່ສະໝອງຂ້າງຂວາມັກຈະມີລັກສະນະແລະພ ດຕິກໍາ ດັົ່ງນີຶ້: 1. ມັກເວົຶ້າບໍໍ່ເຕັມປະໂຫຍກ, ເຮັດໃຫ້ຄໍາເວົຶ້າຫຼາຍຄໍາຂາດຫາຍໄປ 2. ເວລາຄິດເລກຈະນັບນີຶ້ວມ 3. ມັກແຕ້ມຮ ບ 4. ມີການສ ີ່ສານດ້ວຍການໃຊ້ສີໜ້າ, ສະແດງທ່າທາງ 5. ຈະຈ ີ່ຈໍາສະຖານທີີ່, ເຫດການຕ່າງໆໄດ້ດີ ແຕ່ຈະຈ ີ່ທຸກຢ່າງທີີ່ເປັນສັນຍະລັກໄດ້ຍາກ ເຊັົ່ນ: ຊ ີ່ ຄົນ, ສິີ່ງຂອງ, ຊ ີ່ຕ່າງໆ, ຕົວອັກສອນ, ຕົວເລກ ເປັນຕົຶ້ນ 6. ມັກເຄ ີ່ອນໄຫວຕະຫຼອດເວລາ, ບໍໍ່ມັກນັົ່ງນິຶ້ງເສີຍ, ມັກຈະຍ ນໃນຂະນະເຮັດວຽກ, ລ ກຈາກ ບ່ອນນັົ່ງຕະຫຼອດ 7. ມັກຕໍໍ່ເຕີມຄໍາເວົຶ້າໃຫ້ຟັງແລ້ວມີຄວາມມ່ວນຊ ີ່ນ 8. ໂຕະເຮັດວຽກຮົກ 9. ລົງມ ປະຕິບັດໂດຍບໍໍ່ຄິດ 10. ຈະເອົາມ ໄປແຍ່, ເອົາຕີນໄປເຂ່ຍ ຫຼ ສໍາພັດຄົນທີີ່ຢ ່ໃກ້ຊິດ 11. ກ່ອນເຂົົ່າຮ້ອງຮຽນຈະມັກຍ່າງເລາະກ່ອນ 12. ໃຫ້ຄໍາຕອບທີີ່ຖ ກຕ້ອງໃຫ້ແກ້ຄ ່ໄດ້ ແຕ່ບອກບໍໍ່ໄດ້ວ່າຄໍາຕອບນັຶ້ນມາຈາກໃສ? ໄດ້ຄ ແນວໃດ? 13. ມັກເວົຶ້ານອກເລ ີ່ອງຕະຫຼອດ 14. ເກັົ່ງ, ມັກດ້ານກິລາ, ສີລະປະ, ດົນຕີ, ແຕ່ກ່ອນດ້ານຕົວເລກ, ພາສາອັງກິດ 15. ເປັນຜ ້ນໍາທີີ່ດີ ສ່ວນຜ ້ທີີ່ມີສະໝອງຂ້າງຊ້າຍກໍຈະມີລັກສະນະກົງກັນຂ້າມເຊັົ່ນ: 1. ເຮັດວຽກເປັນລະບົບ, ເຮັດວຽກເປັນລະບຽບ, ຂຽນບັນທ ກເປັນລະບົບລະບຽບຮຽບຮ້ອຍ 2. ມັກເຮັດວຽກຄົນດຽວ 3. ຈ ີ່ຄໍາເວົຶ້າ, ຈ ີ່ເລ ີ່ອງຕ່າງໆໄດ້ດີ 4. ເວົຶ້າເປັນເລ ີ່ອງເປັນລາວ, ບາງທີເວົຶ້ີ່າຄ ກັບຜ ້ໃຫຍ່ 5. ຈ ີ່ຊ ີ່ຄົນໄດ້ດີ 6. ຈັດວາງປຶົ້ມ, ກະເປ ົ໋າ, ກ່ອງໃສ່ເຄ ີ່ອງ, ຂຽນເປັນລະບຽບ 7. ນັົ່ງຟັງ, ຕັຶ້ງໃຈຮຽນ 8. ມັກເຮັດວຽກຄົນດຽວ/ມັກຢ ່ມຸມງຽບ, ມັກເຮັດສິີ່ງໃດສິີ່ງໜ ີ່ງຄົນດຽວຫຼ ກັບພ ີ່ອນ 2-3 ຄົນ 9. ມັກເກັົ່ງເລກ, ວິທະຍາສາດ, ພາສາ 10. ມັກຄິດຊັບຊ້ອນ, ຫຼິຶ້ນເກມປິດສະຫນາ

22 • ນັກຄະນິດສາດລະດັບສ ງ ແລະ ຊຽນໝາກດາມຈະໃສ່ສະໝອງຂ້າງຂວາໃນຂະນະທີີ່ຫຼິຶ້ນເກມ, ແຕ່ ສໍາລັບມ ໃຫມ່ແອບຫຼີຶ້ນຈະໃຊ້ສະໝອງຂ້າງຊ້າຍ • ຜ ້ທີີ່ຖະໜັດສະໝອງຂ້າງຊ້າຍມັກຮ້ອງເພງແຕ່ເນ ຶ້ອຮ້ອງ ສ່ວນຜ ້ທີີ່ຖະໜັດສະໝອງຂ້າງຂວາມັກ ຮ້ອງເພງທີີ່ແຕ່ງຂ ຶ້ນເອງ • ຜ ້ທີີ່ຖະໜັດສະໝອງຂ້າງຊ້າຍຈະອ່ານຄ ່ມ ເມ ີ່ອສ້ອມແປງ ຫຼ ຕິດຕັຶ້ງອຸປະກອນ ສ່ວນຄົນທີີ່ຖະໜັດໃຊ້ ສະໝອງຂ້າງຂວາຈະລອງສ້ອມແປງເບິີ່ງກ່ອນ • ຄົນທີີ່ໃຊ້ສະໝອງຂ້າງຊາຍຫຼາຍກວ່າ ເວລາຊ ຶ້ປືົ້ມຈະເບິີ່ງສາລະບານ, ເນ ຶ້ອເລ ີ່ອງ ສ່ວນຄົນທີີ່ໃຊ້ ສະໝອງຂ້າງຂວາຫຼາຍກວ່າຈະເບິີ່ງທີີ່ຮ ບແບບເຫຼັຶ້ມ, ພາບປະກອບ ສະໝອງທັງ 2 ຂ້າງມີຄວາມສໍາຄັນເທົົ່າທຽມກັນ ການໃຊ້ສະໝອງຂ້າງດຽວຈະບໍໍ່ເກີດປະໂຫຍດໄດ້ດີເທົົ່າ ກັບການໃຊ້ສະໝອງທັງສອງຂ້າງ ເພາະບັນຫາ, ສະຖານະການໃນສັງຄົມມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ ແລະ ຫຼາກຫຼາຍ, ການໃຊ້ສະໝອງ 2 ຂ້າງ ຈະເຮັດໃຫ້ສາມາດແກ້ບັນຫາໃນຮ ບແບບທີີ່ແຕກຕ່າງກັນໄດ້ດີກວ່າ, ສາມາດດໍາລົງຊີວິດຢ ່ ໃນສັງຄົມໄດ້ຢ່າງມີຄຸນນະພາບ. ການພັດທະນາການຄິດ ຈ ີ່ງໝາຍເຖິງການພັດທະນາສະໝອງທັງສອງຂ້າງໃຫ້ເຮັດ ໜ້າທີີ່ເທົົ່າທຽມກັນ ແລະ ມີການເຮັດໜ້າທີີ່ປະສານກັນໃຫ້ຫຼາຍທີີ່ສຸດ ໃນສະໝອງທັງ 2 ຂ້າງ ຍັງມີກົນໄກການເຮັດວຽກ 4 ແບບ ເຊິີ່ງສາມາດແຍກຍ່ອຍຄວາມຄິດຂອງມະນຸດ ອອກເປັນ 4 ສ່ວນ ເຊິີ່ງມີຜົນເຮັດໃຫ້ມະນຸດມີຄວາມຄິດ, ມີພ ດຕິກໍາ, ມີຄວາມສາມາດ, ມີຄວາມສົນໃຈ, ມີຄວາມ ຕ້ອງການທີີ່ແຕກຕ່າງກັນ ບໍໍ່ວ່າຈະເປັນລັກສະນະທາງຈິດໃຈ, ລັກສະນະທາງພ ດຕິກໍາ, ລວມທາງລີລາ ຫຼ ກົນລະວິທີ ການຮຽນຮ ້ ແລະ ຄວາມຕ້ອງການໃນການຮຽນຮ ້ການຈັດການຮຽນຮ ້ໃນໂລກຍຸກໃໝ່ຈ ີ່ງຕ້ອງຄໍານ ງເຖິງກົນໄກ ການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງ ແລະ ພັດທະນາການທາງສະໝອງໃຫ້ຄົບທຸກດ້ານ. ສະໝອງຂ້າງຊ້າຍ ແລະ ຂ້າງຂວານັຶ້ນ ແຕ່ກ່ອນເຂົຶ້າໃຈວ່າເປັນການເຮັດວຽກແຍກສ່ວນຈາກກັນ, ຈາກ ການສ ກສາເລ ີ່ອງການຮຽນຮ ້ໃນໄລຍະຜ່ານມາ ເຫັນວ່າການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງຈະເຮັດໜ້າທີີ່ຮ່ວມກັນທັງ 2 ຂ້າງໄປພ້ອມໆກັນ, ດັົ່ງນັຶ້ນ ເຮົົ່າຈ ີ່ງສາມາດໃຊ້ຈິນຕະນາການ, ດົນຕີ, ສີລະປະ ແລະ ມີຕິສໍາພັນ ມາສົົ່ງເສີມການ ຮຽນຮ ້ເລ ີ່ອງການໃຊ້ເຫດຜົນ, ພາສາ ແລະ ຄະນິດສາດໄດ້ ຫຼ ໃນທາງກົງກັນຂ້າມເຮົາກໍສາມາດຮຽນຮ ້ທາງດົນຕີ, ກິລາ, ສິລະປະ ຫຼ ວິຊາການທີີ່ໃຊ້ສາມັນສໍານ ກ ໃຫ້ເປັນຫຼັກການ ແລະ ມີລະບົບລະບຽບໃນການລົງມ ປະຕິບັດ ເຊັົ່ນ: ນັກເທັນນິສ ອາດຕ້ອງເຮັດການສ ກສາເລ ີ່ອງແຮງກິລິຍາກັບແຮງປະຕິກິລິຍາໃນວິຊາວິທະຍາສາດ ເພ ີ່ອໃຫ້ ເຂົຶ້າໃຈຫຼັກການຕີລ ກເທັນນິສ ຫຼ ນັກກິລາຖ່ວງນໍ້າໜັກ ຫຼ ຊັດຫຼາວ ອາຈະຕ້ອງເຮັດການສ ກສາມ ມຂອງການເຄ ີ່ອນ ໄຫວຮ່າງກາຍເພ ີ່ອທຸ່ມນໍ້າໜັກ ຫຼ ຊັດຫຼາວໄປໃຫ້ໄກທີີ່ສຸດຈາກຫຼັກການທາງຄິນສິໂອໂລຢີ (Kinesiology) ການ ຈັດລະບຽບ ແລະ ຄວາມສໍາພັນໃນການເຮັດໜ້າທີີ່ຂອງສະໝອງສ່ວນຕ່າງໆທີີ່ປະສົມປະສານໄປລະຫວ່າງສະໝອງ ຂ້າງຊ້າຍ ແລະ ຂ້າງຂວາ ຈະເຮັດໃຫ້ເກີດການຮຽນຮ ້ຢ່າງເປັນຫຼັກການ ແລະ ມີຄວາມເພີດເພີນໃນຂະນະທີີ່ອາໄສ ກິດຈະກໍາທີີ່ຫຼາກຫຼາຍໃນການຮຽນຮ ້ທີີ່ປະສົມປະສານການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງທັງ 2 ຂ້າງ.

23 ກົນໄກການເຮັດວຽກຂອງສະໜອງຂ້າງຊ້າຍ ແລະ ຂ້າງຂວາ ແຫຼ່ງທີີ່ມາ: mibraingy.org, 2555.(Online) ປັດໃຈທີີ່ມີຜົນຕໍໍ່ການພັດທະນາ ແລະ ຢຸດຢັົ້ງການພັດທະນາສະໝອງມີດັົ່ງນີຶ້: ສະໝອງຈະເລີນເຕີບໂຕດີ(ສະຫຼາດ) ສະໝອງຖ ກທໍາລາຍ 1. ການໄດ້ເຮັດກິດຈະກໍາກຸ່ມ, ມີປະຕິສໍາພັນກັບ ສັງຄົມ 2. ໄດ້ເຮັດວຽກ/ຮຽນໃນສິີ່ງທີີ່ມັກ 3. ໄດ້ລົງມ ປະຕິບັດດ້ວຍຕົນເອງ 4. ຊ່ວຍເຫຼ ອຕົນເອງຕາມໄວ 5. ການຫຼິຶ້ນຕ່າງໆ/ຫຼິຶ້ນກັບໝ ່ເພ ີ່ອນ 6. ການໄດ້ຟັງການເລົົ່ານິທານ 7. ສີລະປະ, ດົນຕີ, ກິລາ, ອອກກໍາລັງກາຍ, ຮ້ອງເພງຕາມຄວາມມັກ ແລະ ອິດສະຫຼະ, ບໍໍ່ ຖ ກບັງຄັບ, ບໍໍ່ໃຊ້ທິດສະດີ 8. ໄດ້ຮັບການຍ້ອງຍໍຊົມເຊີຍຕະຫຼອດ 9. ເບິີ່ງຕົນເອງໃນດ້ານບວກ, ພ ມໃຈໃນຕົວເອງ 10. ບໍໍ່ເຂັຶ້ມງວດເກີນໄປ 11. ໄດ້ຮັບການຝຶກສະໝອງ 12. ຄວາມຮັກຄວາມອົບອຸ່ນຈາກພໍໍ່ແມ່/ຜ ້ໄກ້ຊິດ 13. ທັດສະນະສ ກສາ: ສໍາຜັດວັດຖຸຈິງ 14. ກິນອາຫານບໍາລຸງສະໝອງເຊັົ່ນ: ປາ, ອາຫານ ທະເລ, ກິນອາຫານໃຫ້ຄົບ 5 ໝ ່ 15. ໄດ້ບໍລິຫານສະໝອງ 16. ໄດຝຶກຝ ນເພ ີ່ອພັດທະນາສະໝອງ 17. ໄດ້ພັກຜ່ອນພຽງພໍ 18. ໄດ້ອອກກໍາລັງກາຍຢ່າງເໝາະສົມ 1. ເກີດຄວາມຕ ງຄຽດເປັນເວລາດົນນານ ເຊິີ່ງ ມີສາເຫດຫຼາຍປະການເຊັົ່ນ: • ຖ ກບັງຄັບໃຫ້ຮຽນ/ເຮັດວຽກໃນສິີ່ງທີີ່ບໍໍ່ມັກ • ເຮັດວຽກ/ຮຽນຫຼາຍ, ວຽກບ້ານຫຼາຍ, ບໍໍ່ມີ ເວລາ • ຖ ກດ່າທຸກວັນ, ຖ ກດ ຖູກຢຽບຫຍາມ • ບໍໍ່ພ ມໃຈໃນຕົນເອງ, ເບິີ່ງຄຸນຄ່າຂອງຕົນ ເອງຕໍໍ່າ • ວີຕົກກັງວົນ, ມີຄວາມທຸກ • ຄວາມຢ້ານກົວ, ຄຽດເປັນເວລາດົນນານ • ຖ ກເຂັຶ້ມງວດເກີນໄປ 2. ສະໝອງບໍໍ່ຖ ກໃຊ້ ຫຼ ກະຕຸ້ນເລີຍ, ສະໝອງບໍໍ່ໄດ້ ຮັບການຝຶກຝ ນ 3. ຂາດສານອາຫານ, ຂາດນໍ້າ 4. ການໄດ້ຮັບສານພິດເຊັົ່ນ: ຢາເສບຕິດ, ເຫຼົຶ້າ, ຢາສ ບ 5. ສະໝອງໄດ້ຮັບການກະທົບກະເທ ອນ 6. ຂາດອົກຊີແຊນ ໃນຮັບອົກຊີແຊນນ້ອຍ ອາດມາ ຈາກການນອນເອົາຜ້າຫົົ່ມປ ກກໍໄດ້ 7. ນອນເດິກ 8. ເປັນໂລກບາງຢ່າງເຊັົ່ນ ບ້າໝ 9. ຂາດການພັກຜ່ອນ/ອອກກໍາລັງກາຍທີີ່ພຽງພໍ

24 ນັກຄິດ, ນັກປາດ,ນັກວິຊາການ ນັກຄົຶ້ນຄວ້າວິໄຈ, ຄິດສັບຊ້ອນ ມັກຄວາມຈິງ, ຊັດເຈນ,ມີເຫດຜົນ ນັກບໍລິການ, ນັກມະນຸດສ າພັນ ມັກສົນທະນາ, ມັກມີໝ ່ຫຼາຍເປັນຜ ້ນໍາ, ມີ ມະນຸດສໍາພັນ, ນັກສັງຄົມສົງເຄາະ ມັກ ການບໍລິການ ນັກສ້າງສັນ, ນັກພັດທະນາ ຄິດປະດິດ, ສ້າງສັນ, ທົດລອງ ສິນລະປິນ, ກ້າໄດ້ກ້າເສຍ ມັກຄິດ, ມັກໃຊ້ອາລົມ ນັກບໍລິຫານ,ນັກວາງແຜນ, ນັກຈັດການ ມີເຫດຜົນ, ມີຫຼັກການ, ເປັນລະບຽບຕ້ອງມີ ຄວາມຮຽບຮ້ອຍ, ກົງຕໍໍ່ເວລາ ຕ້ອງຊັດເຈນ, ຫມັຶ້ນຄົງປອດໄພ ນັກຄິດ ນັກປຣາດ Thinkers ນັກປຣາດ ນັກສ້າງ ນັກພັດທະນາ Innovator s ນັກປຣາດ ນັກວາງແຜນ ນັກຈັດການ Organizer ນັກປຣາດ ມີ 4 ແບບ ຂ້າງຊ້າຍ ຂ້າງຂວາ Left brain fraction Right brain fiction ຮ ບພາບຈາກ : ການໃຊ້ສະໝອງ 2 ຂ້າງ directe.tcdcconnect.com) , 2014 (0nline) ນັກບໍລິການ ນັກມະນຸດສໍາພັນ Humanitari ans ນັກປຣາດ

25 1. ນັກຄິດ, ນັກປຣາດ (Thinkers) - ບັນລະຍາຍມີຂໍມ ນຫຼັກຖານ - ນັກຄົຶ້ນຄວ້າ ນັກວິໄຈ - ມີເຫດຜົນເຊ ີ່ອມໂຍງ - ນັກອ່ານ ນັກຂຽນ - ມີຄວາມຊໍານານ ຊ່ຽວຊານສະເພາະເລ ີ່ອງ ໃດເລ ີ່ອງໜ ີ່ງ - ຄິດຢ່າງເລີກເຊິີ່ງ - ມີຄວາມຮ ້ຫຼາກຫຼາຍ ມັກສະແຫວງຫາ ຄວາມຈິງທາງປັດຊະຍາ ນັກທິດສະດີ, ນັກຕັຶ້ງສົມມຸດຖານ ນັກວິເຄາະ ນັກວິພາກ ນັກວິຈານ 4. ນັກສ້າງ, ນັກພັດທະນາ (Innovators) - ລະດົມສະໝອງ ຫາແນວຄິດໄໝ່ໆ - ມີຄວາມຝັນ, ມີຈິນຕະນາການ - ລິເລີີ່ມສ້າງສັນ - ງານສີມ , ງານປະດິດ, ງານສີລະປະ - ແຕ້ມຮ ບ, ບັນລະຍາຍເປັນຮ ບພາບ ນັກປະຕິຮ ບ, ນັກພັດທະນາ ນັກປະດິດ 2. ນັກວາງແຜນນັກຈັດການ (Organizer) - ຄິດຫາແນວທາງຄົຶ້ນຫາກົນລະຍຸດ - ນັກວາງແຜນ - ມີຫຼັກການ - ໃຊ້ເຫດຜົນ - ເຮັດວຽກເປັນລະບົບມີຂໍໍ້ມ ນລະອຽດ - ຜົນງານສັດເຈນວັດໄດ້ກວດສອບໄດ້ - ມີກົນລະຍຸດໃນການເຮັດວຽກ - ຕ້ອງຮ ້ໃຜ, ເຮັດຫຍັງ, ເມ ີ່ອໃດ, ຢ ່ໃສ ນັກວາງແຜນ, ນັກວິຊາການ ນັກບໍລິຫານ 3. ນັກບໍລິການ, ນັກມະນຸດສ າພັນ (Humanitarians) - ຮຽນຮ ້ຮ່ວມກັນແລກປ່ຽນປະສົບການ - ເຮັດວຽກເປັນທີມ - ເປັນຜ ້ນໍາ, ເອ ຶ້ອເຟືົ້ອເພ ີ່ອແຜ່, ມີນໍ້າໃຈ - ມັກຊ່ວຍເຫຼ ອເປັນນັກບໍລິການ - ຮ ້ໃຈຄົນອ ີ່ນ, ມີສະເຫນ່ - ເປັນສ ນກາງຂອງກຸ່ມຄົນ - ນັກໄກ່ເກ່ຍປະນີປະນອມ ນັກສະແດງ, ນັກກິດຈະກໍາ, ຜ ້ນໍານັກ ບໍລິການ, ນັກສັງຄົມສົງເຄາະ

26 ສະໝອງກັບສະໝອງກັບລັກສະນະທາງຈິດ ຈິດດີ ຂ້າງຊ້າຍ ຂ້າງຂວາ ຈິດເສ ີ່ອມ ຂ້າງຊ້າຍ ຂ້າງຂວາ 1.ຄິດດີ, ແງ່ບວກ,ເຂົຶ້າໃຈ ມີ ເຫດຜົນ,ມີຄວາມເຊ ີ່ອຖ ໄດ້, ມີຄວາມສັດທາ, ມີຈຸດຢືນ ເປ ົ້າໝາຍ(ຕັດສິນໃຈດ້ວຍຂໍໍ້ ມ ນ) 2.ໃສ່ໃຈໃນລາຍລະອຽດ ອານຸລັກວັດທະນະທໍາ ປະເພນີ, ຢຶດຖ ໃນສັນຍາ ກົດເກນ, ເປັນຂັຶ້ນຕອນ, ເປັນລະບົບ,ຮ ້ຈັກຫາທາງ ແກ້ໄຂ(ຕັດສິນໃຈຕາມ ແຜນທີີ່ວາງໄວ້) 4.ລິເລີີ່ມ, ສ້າງສັນ ມີໄຫວພິບ ປະຕິພານ, ການໄດ້ກ້າເສຍ,ກ້າ ເຮັດກ້າທໍາ,ຮ ້ຈັກຈິນຕະນາການ ໄຝ່ຫາຄວາມສຸກ(ຕັດສິນໃຈ ດ້ວຍປະສົບການ) 3.ມັກຊ່ວຍເຫຼ ອ,ເຫັນໃຈຄົນ ອ ີ່ນ, ເອົາໃຈໃສ່ຄົນ,ມັກສອນ ມີຄວາມຮ ້ສ ກໄວຮ ້ຈັກຊອກ ຫາຄຸນຄ່າຄວາມພຸມໃຈ (ຕັດສິນໃຈດ້ວຍອາລົມ) ຄິດຫຼາຍ, ມອງໂລກໃນແງ່ຮ້າຍ ຍ ດຖ ບໍໍ່ຍ່ອມປ່ຽນແປງ ປ້ອງກັນຕົວ ຂາດຄວາມຕັຶ້ງໃຈ, ຈິດລະແວງ ປ້ອງກັນໄພ ຂ າ ດ ສ ະ ມ າ ທິ, ຄ ິ ດ ສ ັ ບ ສົ ນ ຜະເດັດການ, ມັກຄວບຄຸມ ຄິດແລ້ວເຮັດ-ເຮັດແລ້ວຄິດ ຈິດໃຈອ່ອນໄຫວ, ປ່ຽນໃຈໄວ, ນ້ອຍໃຈງ່າຍ,ສະເທ ອນໃຈງ່າຍ, ປ ກປິດ-ປ ກປ້ອງ ຂາດສະຕິ, ຮ ້ສ ກຕົວ, ລະອາຍໃຈທໍາຮ້າຍ ຕົນເອງ ອາລົມຮ້າຍ- ຊ ມເສົຶ້າ ສະແດງອາລົມທາງເພດ ສະແດງອາການຮຸນແຮງຈະ ເກີດຫຍັງຂ ຶ້ນກໍຕາມຂາດສະຕິ ສໍາປັດຊັນຍະຂາດການຕ ກ ຕອງ ປະສາດຫຼອນ

27 ຊ້າຍ ຂວາ • ມັກປັບແປງຫຼັກສ ດ • ມັກການທ້າທາຍ-ຄວາມສາມາດ • ມັກການວິເຄາະ - ວິຈານ • ມັກຄວາມມີເຫດຜົນ • ມັກຄິດຊັບຊ້ອນ • ມັກເຮັດສິີ່ງຕ່າງໆໃຫ້ກົງກັບເປ ົ້າໝາຍ • ມັກແລະຕ້ອງການຄວາມສໍາເລັດ • ມັກແກ້ປິດສະໜາທີີ່ຫຍຸ້ງຫຍາກແລະສັບ ຊອນ • ມັກຄວາມຊັດເຈນໃນແຕ່ລະເລ ີ່ອງ • ມັກເລ ີ່ອງກ່ຽວກັບຕົວເລກ • ມັກການອະທິບາຍຢ່າງມີເຫດຜົນ • ມັກການຄົຶ້ນຄ້ວາເພີີ່ມເຕີມ • ມັກຄິດຫຼ ເຮັດຫຍັງຕ່າງຈາກຄົນອ ີ່ນ • ມັກເຮັດສິີ່ງທີີ່ມີຜົນໃນອານາຄົດ • ມັກເຫັນຜ້າຈິນຕະນາການພາກລວມກ່ອນ ຈະເຮັດ • ໝາກຫາວິທີໄມ້ໃໝ່ໃນການແກ້ບັນຫາ • ມັກສ້າງສັນແລະປະດິດ • ມັກພັດທະນາສິີ່ງແປກໃໝ່ • ມັກສະແດງຄວາມຄິດຜົນງານຕົວເອງ • ມັກການຄາດຄະເນກ່ອນລ່ວງຫນ້າ • ມັກຄວາມປ່ຽນແປງ • ມັກຄວາມສ່ຽງ • ມັກຄິດລວມຍອດ • ມັກໃຫ້ມີການທົດລອງ • ມັກການບໍລິຫານການຈັດການ • ມັກສົນໃຈໃນລາຍລະອຽດ • ມັກສິີ່ງທີີ່ຄວບຄຸມໄດ້ • ມັກປະຕິບັດວຽກ ຂະຫຍາຍວຽກຢ່າງ ເປັນຂັຶ້ນຕອນ • ມັກທຸກຢ່າງໃຫ້ເປັນລະບຽບ • ມັກກໍານົດເວລາໃນການເຮັດສິີ່ງໃດສິີ່ງ ຫນ ີ່ງ • ມັກວຽກດ້ານສາລະບານ • ມັກວາງແຜນແກ້ບັນຫາ • ມັກຄວາມຊັດເຈນ • ມັກຄວາມໝັຶ້ນຄົງປອດໄພ • ມັກປະຕິບັດຕາຕະລາງເວລາທີີ່ກໍານົດໄວ້ • ມັກປະຕິບັດວຽກທີີ່ມີການວາງແຜນ • ມັກເປັນຜ ້ຝຶກສອນ • ມັກເຮັດວຽກກັບຄົນສ່ວນຫຼາຍ • ມັກການເວົຶ້າຈາສອບຖາມ • ມັກສ້າງຄວາມສໍາພັນ • ມັກແກ້ໄຂບັນຫາໃຫ້ຄົນອ ີ່ນ • ມັກສະແດງຄວາມຄິດເຫັນ • ມັກການສອນ • ມັກຊວນຈ ງໃຈຄົນ • ມັກການຟັງ • ມັກໃຫ້ຄໍາປຶກສາແລະແນະນໍາ • ມັກທີີ່ຈະເປັນສ່ວນໜ ີ່ງໃນກຸ່ມ • ມັກເຮັດວຽກຮ່ວມກັນມີສ່ວນຮ່ວມ • ມັກຮຽນເປັນກຸ່ມເຮັດວຽກເປັນທີມ ສະໝອງກັບຄວາມສົນໃຈ ແລະ ຄວາມຕ້ອງການຂອງມະນຸດ

28 ສະໝອງກັບອາລົມ ແລະ ຄວາມຮ ້ສ ກ ຂ້າງຊ້າຍ ຂ້າງຂວາ ສະໝອງກັບການຮຽນຮ ້ ໂດຍປ ກກະຕິແລ້ວສະໝອງມະນຸດຈະມີສານເຄມີ 2 ກຸ່ມຄ 1. ສານແຫ່ງຄວາມສຸກ ເປັນສານເຄມີກຸ່ມກະຕຸນສະໝອງທີີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສຸກອາລົມດີເຮັດໃຫ້ສະ ໝອງຈະເລີນເຕີບໂຕແລະຮຽນຮ ້ໄດ້ດີ ສານແຫ່ງຄວາມສຸກ ໄດ້ແກ່ສານເອັນເດີຟິນ ( Endorphine ) ເປັນສານເຄມີທີີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດ ຄວາມສຸກ, ອາລົມດີ ເຮັດໃຫ້ສະໝອງຈະເລີນເຕີບໂຕ ແລະ ຮຽນຮ ້ໄດ້ດີ, ສານອາຊິທີີ່ຄໍຣີນ (Acetylcholine) ເປັນສານທີເຮັດໜ້າທີີ່ກ່ຽວກັບຄວາມຈໍາ, ຂະບວນການຮຽນຮ ້ ແລະ ສາມາດເກັບຄວາມຈ ີ່ຈໍາໄດ້ດົນ ຊ່ວຍໃຫ້ສະໝ ອງເກັບຄວາມຮ ້ທີີ່ເຫົົ່າຮຽນໃນເວລາກາງເວັນໄປເກັບໃນສະໝອງໃນເວລາທີີ່ເຮົາກໍາລັງຫຼັບ, ເປັນສານເຄມີທີີ່ມີຄິດ ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມຝັນ ຖ້າຂາດສານນີຶ້ຈະເຮັດໃຫ້ສະມາທິສັຶ້ນລົງ, ຫລົງລ ມ, ນອນບໍໍ່ຫລັບ. ສານໂດພາມີນ (Dopamine) ເປັນສານທີີ່ເຮັດໃຫ້ອາລົມຕ ີ່ນຕົວ ມີສະມາທິຫຼາຍຂ ຶ້ນມີຄວາມຮ ້ສ ກກະຕຸ້ນຕ່າງໆອ້ອມຮອບຕົວ. ສານເຊໂຣໂທນິນ (Serotonin) ເປັນສານຄວບຄຸມຈະເຮັດໜ້າທີີ່ຄວບຄຸມຄວມປະພ ດການສະແດງອອກແລະ ອາລົມ, ຄິດໃຫ້ສະໝອງຕ ີ່ນຕົວແລະມີຄວາມສຸກ ເຮັດໃຫ້ການອ່ານຂໍມ ນຂ່າວສານໄດ້ຢ່າງໄວວາເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍ ຄິດວິເຄາະ,ຄິດຫາເຫດຜົນ, ຕ້ອງຮ ້ໃຫ້ໄດ້, ຄົຶ້ນຫາຄວາມ ເປັນຈິງ, ຕ້ອງມີຫຼັກການ ເຫດຜົນ ຄວາມປອດໄພ ເຮັດເປັນຂະບວນ ການ ຕ້ອງຮີບຮ້ອນ, ຕ້ອງໝັຶ້ນຄົງ, ເຊ ີ່ອຖ ໄດ້ ເຮັດວຽກເປັນລະບົບ ລະບຽບ, ມີຄວາມພ້ອມສົມບ ນແບບ, ກົງກັບເວລາ, ຄິດວາງແຜນ ສາມາດເຫັນພາບລວມ, ມີ ຈ ິ ນ ຕ ະ ນ າ ກ າ ນ , ຄ ວ າ ມ ຕ ີ່ນເຕັຶ້ນ, ກ້າສ່ຽງ, ກ້າທ້າທາຍ , ການກະຕຸ້ນ, ມັກປັບປ່ຽນ ກົດເກນເກົົ່າ, ການທົດລອງ ການຢາກຮ ້ຢາກເຫັນ ເຂົຶ້າໃຈຄວາມຮ ້ສ ກ ເຫັນໃຈ ຄົນອ ີ່ນ, ການສອນ, ມັກ ຊ່ວຍເຫຼ ອ, ມັກເຮັດວຽກເປັນ ກຸ່ມ, ການສໍາຜັດ, ໄດ້ສະໜັບ ສະໜ ນໃຫ້ກໍາລັງໃຈຄົນອ ີ່ນ, ໄດ້ສະແດງອອກເຖິງອາລົມ ຄວາມຮ ້ສ ກ

29 ຮ ້ສ ກດີຄ ນພ ມຕ້ານທາດມີສຸຂະພາບແຂງແຮງສານເຄມີກຸ່ມທໍາອິດນັຶ້ນຈະລ້າງອອກມາຫຼາຍຫາກໄດ້ຮັບສິີ່ງທີີ່ດີມີ ກິດຈະກໍາດີໆເປັນປະຈໍາເຊັົ່ນ: • ການອອກກໍາລັງກາຍ, ຢືນຂ ຶ້ນ, ຍ ດເສັຶ້ນຍ ດສາຍ, ການຫຼິຶ້ນມາຍາກົນ, ການຫຼິຶ້ນຕະຫຼົກ ການ ບໍລິຫານຮ່າງກາຍເລັກນ້ອຍ, ບິດຕົວເຄ ີ່ອນໄຫວໄປມາ, ການຫຼິຶ້ນກິລາ • ໄດ້ຮັບຄວາມຮັກຄວາມອົບອຸນຈາກພໍໍ່ແມ່ຜ ້ໃຫຍ່ ຫຼ ຄົນໃກ້ຊິດ • ໄດ້ຮັບການສໍາພັດທີີ່ອົບອຸ່ນການຍິຶ້ມແຍ້ມແຈ່ມໃສ ລ ບຫົວ ຈັບມ ໂອບໄລ່ ຕົບຫຼັງຄ່ອຍໆ ໃຫ້ ກໍາລັງໃຈ • ໄດ້ຮັບຄໍາຍ້ອງຍໍ ບໍໍ່ຖ ກດ່າຕິຕຽນ • ການຮ້ອງເພງຫຼິຶ້ນດົນຕີໂດຍສະເພາະດົນຕີໃນຈັງຫວະທີີ່ມີຄວາມມ່ວນຊ ີ່ນ • ໃນປະຕິບັດງານທາງສິນລະປະ • ການຫຼິຶ້ນເປັນກຸ່ມ • ມີສິີ່ງແວດລ້ອມບັນຍາກາດຢ ່ເຮ ອນ ໃນຫ້ອງຮຽນທີີ່ດີສະອາດສະບາຍເປັນຕາຢ ່ • ການໄດ້ເຮັດກິດຈະກໍາກຸ່ມຮ ້ສ ກວ່າມີສ່ວນຮ່ວມ • ໄດ້ສໍາພັດກັບວັດຖຸຈິງໄດ້ທັດສະນະສ ກສາ • ການເບິີ່ງເຫັນຄຸນຄ່າຂອງຕົນເອງການພ ມໃຈຕົນເອງການເບິີ່ງວ່າໂຕເອງໃນແງ່ດີການຄິດໃນແງ່ ບວກຕໍໍ່ຕົນເອງ • ການໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫຼ ອຜ ້ອ ີ່ນ • ການຫຼິຶ້ນດົນຕີແລະຮຽນສິນລະປະໂດຍບໍໍ່ຖ ກບັງຄັບ • ການໄດ້ຮັບສິີ່ງທີີ່ມັກການໄດ້ເຮັດວຽກຫຼ ຮຽນໃນວິຊາທີີ່ຕົນເອງມັກ • ຄວາມສໍາພັນທີີ່ດີຕໍໍ່ກັນ • ການຮັບປະທານອາຫານປະເພດຜັກແລະໂປຕີນສ ງໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິງກ້ວຍໄຂ່ແອັບເປີົ້ນຍ້ອມ ແລະໂອເມກ້າ 3 • ການໄດ້ຮັບການເບິີ່ງແຍງຈາກຄ ແລະ ຜ ້ຜ ້ປ ກຄອງທີີ່ດີຮ ້ສ ກມີຄວາມໝັຶ້ນຄົງ • ເປັນອິດສະລະບໍໍ່ຖ ບັງຄັບ • ໄດ້ຫຼິຶ້ນໄດ້ຟັງນິທານຮ່ວມກັບຄົນອ ີ່ນ ແລະ ຫຼາຍຄົນ 2. ສານແຫ່ງຄວາມທຸກ ຄ ກຸ່ມສານທີີ່ກົດການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງ ເຊັົ່ນ: ສານອໍດຣີນາລິນ (Adrenalin) ແລະ ສານຄໍຕິໂຊ (Cortisol) ຊ ີ່ງຈະຫຼັົ່ງອອກມາເອງໂດຍສັນຊາດຕະຍານຂອງມະນຸດເມ ີ່ອມະນຸດມີ ຄວາມຄຽດ, ເສົຶ້າໝອງ ຫຼ ມີຄວາມທຸກ ສານແຫ່ງຄວາມທຸກເປັນສານເຄມີທີີ່ກຽ່ວຂ້ອງກັບຄວາມຄຽດ ຈະລັົ່ງເມ ີ່ອ ສະໝອງໄດ້ຮັບຄວາມກົດດັນ, ຄວາມຄຽດຢ່າງຕໍໍ່ເນ ອງ ໃນແກ້ສານສານອໍດຣີນາລິນ (Adrenalin) ເຄ ີ່ອງຈະລ້າງ ອອກທຸກຄັຶ້ງເມ ີ່ອເກີດພາວະຄຽດຕົກໃຈຕ ີ່ເຕັຶ້ນຢ່າງຮຸ່ນແຮງ ເຮັດໃຫ້ເກີດການປ່ຽນແປງທາງຮ່າງກາຍເພ ີ່ອຮັບມ ກັບ ສະຖານະການທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນໂດຍສະເພາະຄວາມຄຽດຢ່າງຕໍໍ່ເນ ອງມິດຜົນໂດຍກົງເຊີງເພັດໃຫ້ການເຮັດວຽກຂອງ

30 ຮ່າງກາຍທຸກລະບົບເຮັດວຽກໜັກຫຼາຍຂ ຶ້ນ. ຜົນຂອງຮໍໂມນຫຼ ສານຊະນິດນີຶ້ມີຜົນເສຍຕໍໍ່ຮ່າງກາຍຫຼາຍ ເມ ີ່ອຮ່າງກາຍ ມີການລັົ່ງຈະເຮັດໃຫ້ຫຼອດເລ ອດໃນຮ່າງກາຍບີບຕົວ. ສານນຄໍຕິໂຊ (Cortisol) ຖ ກຜະລິດຂ ຶ້ນຈາກຕ່ອມໝວດໄຕ ເປັນຮໍໂມນທີີ່ຮ່າງກາຍຜະລິດຈາກສະພາບ ຄວາມຄຽດຕ່າງໆ ທາງດ້ານຮ່າງກາຍ, ຈິດໃຈ ແລະ ອາລົມ. ຄວາມຄຽດຕ່າງຕ່າງລາວນັຶ້ນເກີດຂ ຶ້ນຈາກຄວາມກົດ ດັນ, ຄວາມຂ້ອງຂັບໃຈ, ຄວາມບໍໍ່ພໍໃຈ, ຄວາມຢາກຮ້າຍ, ຄວາມເສົຶ້າໝອງ, ຄວາມເສຍໃຈ, ຄວາມຄຽດເກີດຈາກ ການຮຽນການເຮັດວຽກຫຼ ຄວາມຄຽດຈາກຄອບຄົວມີຄວາມຮ ້ສ ກບໍໍ່ດີມີຄວາມສຸກການເບິີ່ງເຫັນຄຸນຄ່າຕົວເອງຕໍໍ່າ, ຖ ກຮ້າຍດ່າທຸກວັນ, ຊ ມເສົຶ້າ, ຄຽດ, ເຂັຶ້ມງວດເກີນໄປ, ຄວາມວີຕົກກັງວົນລວມເຖິງການອົດອາຫານການ ອອກກໍາລັງກາຍໜັກ ຫຼ ອອກກໍາລັງກາຍດົນ, ການພັກຜ່ອນບໍໍ່ພຽງພໍແລະ ອ ີ່ນໆ ເມ ີ່ອເຮົາຕ ີ່ນນອນຕອນເຊົົ່າສານຮໍໂມນຄໍຕິໂຊ (Cortisol) ກໍເພີຶ້ມຂ ຶ້ນແລ້ວ ເພ ີ່ອຊ່ວຍໃຫ້ຫົວໃຈບີບ ຕົວແຮງຂ ຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ເລ ອດໄປລ້ຽງສະໝອງເຊິີ່ງເປັນການກຽມພ້ອມຂອງຮ່າງກາຍຄົນເຮົາ ສໍາລັບການເຮັດວຽກໃນ ມ ຶ້ໃໝ່ ຮໍໂມນຄໍຕິໂຊ (Cortisol) ຈະຄ່ອຍໆລົດລົງ ໃນຕອນແລກຈົນເຖິງຊ່ວງເວລານອນຫຼັບ ມ ີ່ສານເຄມີກຸ່ມທີ2 ນີຶ້ລັົ່ງ ຈະເຮັດໃຫ້ເກີດການທໍາລາຍສະໝອງຄ ເສັຶ້ນໄຍປະສາດຕ່າງ ແລະ ເຊວສະໝອງ ພ້ອມທາງໃຈຢຸດຢັົ້ງການສົົ່ງຂໍໍ້ ມ ນລະຫວ່າງເຊວສະໝອງ ເຮັດໃຫ້ບໍໍ່ສາມາດຄິດຫຍັງອອກ ຢັບຢັົ້ງເສນທາງຄວາມຈ ີ່ຈໍາທຸກໆສ່ວນ ອິດການຮຽນຮ ້, ພ ມຕ້ານທານຕໍໍ່າ, ສະມາທິສັຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ບໍໍ່ສາມາດເກີດການຮຽນຮ ້ແລະຄິດບໍໍ່ໄດ້ ສັົ່ງເປັນສິີ່ງສໍາຄັນສໍາລັບຄ ຫຼ ຜ ້ ປ ກຄອງໝ ່ໃກ້ຊິດຕ້ອງລະວັງຄ ຫຼ ຜ ້ປ ກຄອງເອງບໍໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຄຽດເຫຼົົ່ານີຶ້ ໃນຂະນະທີີ່ສອນ ຫຼ ຢ ່ກັບເດັກຄວນ ລົດຄວາມຄຽດໃນສະຖານະການຕ່າງໆໃຫ້ຫຼາຍທີີ່ສຸດໂດຍສະເພາະໃນຫ້ອງຮຽນຈະເຮັດໃຫ້ສະໝອງສາມາດຮຽນຮ ້ ໄດ້ດີທີີ່ສຸດ ກິດຈະກໍາທີີ່ຊ່ວຍສົົ່ງເສີມການພັດທະນາສະໝອງໃຫ້ກັບເດັກມີຫຼາກຫຼາຍທີີ່ຄ ແລະ ຜ ້ປ ກຄອງສາມາດ ເຮັດໄດ້ຫຼາຍວິທີເຊັົ່ນ: 1. ຮ້ອງເພງ ຫຼ ຫຼິຶ້ນດົນຕີ ໂດຍສະເພາະທີີ່ມີຈັງຫວະໄວໆ ມ່ວນຊ ີ່ນ 2. ບໍໍ່ຄຽດເມ ີ່ອເວລາເດັກກະທໍາຜິດເລັກນ້ອຍ ແລະ ຟັງເຫດຜົນເດັກກ່ອນຈະຮ້າຍໃຫ້ເດັກ, ບໍໍ່ຄວນ ຕໍານິເດັກເລ ຶ້ອຍໆ ແລະ ຮຸນແຮງ 3. ຈັດກິດຈະກໍາກຸ່ມເພ ີ່ອຫຼຸດຄວາມຕ ງຄຽດ 4. ຈັດກິດຈະກໍາການຮຽນຮ ້ທີີ່ມ່ວນຊ ີ່ນມີຄວາມສຸກ ເດັກມີຄວາມສໍາຄັນ ແລະ ມີສ່ວນຮ່ວມ 5. ມີການເຄ ີ່ອນໄຫວຮ່າງກາຍ, ຢືດເສັຶ້ນຢືດສາຍ, ການສະແດງບົດບາດສົມມຸດ, ການສະແດງ ລະຄອນກ່ຽວກັບເລ ີ່ອງທີີ່ຮຽນ 6. ເປີດໂອກາດໃຫ້ເດັກໄດ້ສະແດງອອກດ້ວຍວິທີຕ່າງໆ ເຊັົ່ນ: ຂຽນເລ ີ່ອງ, ສະຫຼຸບໃຈຄວາມສໍາຄັນ , ລົງມ ປະຕິບັດ ແລະ ສະແດງຄວາມຄິດເຫັນ 7. ໃຫ້ເດັກໄດ້ສະແດງອອກເຖິງຄວາມຕ້ອງການ ແລະ ຄວາມຮ ້ສ ກ 8. ກິດຈະກໍາມ່ວນຊ ີ່ນ, ແປກໃໝ່, ໜ້າສົນໃຈ, ບໍໍ່ຊໍ້າຊາກ ທີີ່ໜ້າເບ ີ່ອໜ່າຍ ຫຼ ຍາກເກີນໄປ ບໍໍ່ ຄວນຈັດກິດຈະກໍາທີີ່ເກິດປະໂຫຍດໜ້ອຍ,ບໍໍ່ໄດ້ໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈໍາວັນ 9. ຄ ຕ້ອງມີອາລົມດີ, ບໍໍ່ມີອາລົມຕ ງຄຽດ

31 10. ໃຊ້ສາຍຕາ ແລະ ການເຄ ີ່ອນໄຫວຂອງຮ່າງກາຍເຊັົ່ນ: ຮ ບພາບ ວັດຖຸຈິງ, ແສງ, ສີ, ສຽງ, ດົນຕີ ແລະ ການຫຼິຶ້ນ ຈະເຮັດໃຫ້ຄວາມຈ ີ່ຈໍາ ແລະ ການຮຽນຮ ້ເກີດຂ ຶ້ນໄດ້ດີ ຈະເຫັນໄດ້ວ່າ ຖ້າຄ ແລະ ຜ ້ປ ກຄອງມີຄວາມເຂົຶ້າໃຈໃນເລ ີ່ອງຂອງສະໝອງ ເຂົຶ້າໃຈເຖິງການຈະເລີນເຕີບ ໂຕ ແລະ ພັດທະນາການຂອງສະໝອງ ແລະ ອິດທິພົນຂອງສະໝອງທີີ່ມີຕໍໍ່ການຮຽນຮ ້ແລະ ຄິດສະເໝີວ່າການ ພັດທະນາການທາງສະໝອງນັຶ້ນສ່ວນໃຫຍ່ ລ້ວນແລ້ວແຕ່ມີຜົນນມາຈາກຄ ແລະຜ ້ປ ກຄອງ ຈະເຮັດໃຫ້ສາມາດ ພັດທະນາຜ ້ຮຽນໄດ້ດີ ແລະ ເຕັມຕາມສັກກະຍະພາບ, ຄ ແລະ ຜ ້ປ ກຄອງທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການພັດທະນາເດັກຈ ີ່ງ ຕ້ອງປັບປ່ຽນພ ດຕິກໍາ, ຈັດບັນຍາກາດ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ຈັດກິດຈະກໍາການສອນ, ປະສົບການຕ່າງໆເພ ີ່ອ ຕອບສະໜອງຕໍໍ່ການຮຽນຮ ້ຂອງເດັກ ໂດຍຄໍານ ງເຖິງພັດທະນາການທາງສະໝອງ. ຫຼັກການໃນການຈັດການຮຽນຮ ້ທີີ່ໃຊ້ສະໝອງເປັນຖານ ຫຼັກການຮຽນຮ ້ທີີ່ໃຊ້ສະໝອງເປັນຖານກໍຄ ການຈັດການຮຽນການສອນທີີ່ເນັຶ້ນ ຜ ້ຮຽນເປັນໃຈກາງ ໂດຍ ເຊ ີ່ອວ່າຄວາມສໍາເລັດຂອງການຈັດການສ ກສາເພ ີ່ອພັດທະນາຄຸນນະພາບຂອງມະນຸດກໍຄ ການພັດທະນາສັກກາຍະ ພາບຂອງສະໝອງແລະການຮຽນຮ ້ຂອງຜ ້ຮຽນ ສັນສະນີຊັດຕະຄຸບ (2545: 3) ກ່າວວ່າ ການຈັດການສ ກສາທີີ່ເໝາະສົມຜ ້ຈັດການສ ກສາຈ ີ່ງຄວນມີ ຄວາມຮ ້ພ ຶ້ນຖານໃນເລ ີ່ອງຂອງໂຄງສ້າງຂອງສະໝອງ ແລະ ການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງລວມເຖິງປັດໃຈທີີ່ມີຜົນຕໍໍ່ ການຈະເລີນເຕີບໂຕພັດທະນາການຂອງສະໝອງແລະການຮຽນຮ ້. ເຣເນດ ນັມເມລາ ເຄນ ແລະ ກັອບຟີ ເຄນ (Renate Nummela Caine and Geoffrey Caine) ມະຫາວິທະຍາໄລມໍຣັດແຄລີຟໍເນຍ ໄດ້ສະເໜີຫຼັກການ 12 ປະການໃນການຈັດການຮຽນຮ ້ທີີ່ໃຊ້ສະໝອງເປັນຖານ ດັົ່ງຕໍໍ່ໄປນີຶ້ (ອາລີ ສັນສະວີ.2550: 76-77) ຈີນ. ເຄນ (R.N. Caine; G. Caine. 2009: online) 1. ສະໝອງກັບຮ່າງກາຍ, ຄວາມຄິດ, ອາລົມ ມີຂະບວນການເຮັດວຽກໄປພ້ອມໆກັນ, ການຮຽນຮ ້ທັງໝົດ ກ່ຽວຂ້ອງການເຮັດວຽກຂອງຮ່າງກາຍ. ການເຄ ີ່ອນໄຫວຕາມລະບົບຮ່າງກາຍວິທະຍາ ການຮຽນຮ ້ໃນຮ ບ ແບບໃໝ່ຈ ີ່ງຕ້ອງມີກິດຈະກໍາຫຼາກຫຼາຍເພ ີ່ອໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບການເຮັດວຽກຂອງລະບົບຮ່າງກາຍທີີ່ເກີດ ຈາກການເຊ ີ່ອມໂຍງກັນລະຫວ່າງສະໝອງກັບຮ່າງກາຍ. 2. ສະໝອງຈະມີການຮຽນຮ ້ໄດ້ຖ້າມີປະຕິສໍາພັນກັບຜ ້ອ ີ່ນ ແລະໃນສັງຄົມ ດັົ່ງນັຶ້ນ ສະໝອງຖ ກອອກແບບມາ ເພ ີ່ອການຮຽນຮ ້ໂດຍການຮຽນແບບ ແລະ ຈາກການສ້າງສະຖານະການຈໍາລອງ 3. ມະນຸດມີຄວາມຕ້ອງການທີີ່ຈະສະແຫວງຫາຄວາມໝາຍຂອງຊີວິດ ແລະ ພະຍາຍາມທີີ່ຈະຄົຶ້ນຫາ ແລະ ອະທິບາຍສິີ່ງຕ່າງໆທີີ່ກໍາລັງພົບຢ ່, ມີຄວາມໃນສິີ່ງທີີ່ມີຄວາມໝາຍ ແລະ ມີເປ ົ້າໝາຍ ຈ ີ່ງພະຍາຍາມຄົຶ້ນຫາ, ຕ ກຕອງຂໍໍ້ມ ນຈັດການຂໍໍ້ມ ນ ແລະ ປະສົບການ ແລະ ຕັຶ້ງຄໍາຖາມໃນສິີ່ງທີີ່ພວກເຂົາສົນໃຈ ແລະ ໃສ່ໃຈ 4. ການສະແຫວງຫາ, ຄົຶ້ນຫາຄວາມໝາຍຂອງມະນຸດເປັນກິດຈະກໍາທີີ່ເປັນຮ ບແບບ ພະຍາຍາມທີີ່ຈະສ້າງຮ ບ ແບບໂດຍເພີີ່ມເຕີມໃນຂໍໍ້ມ ນເພ ີ່ອສ້າງປະສົບການທີີ່ມີຄວາມໝາຍ ເຊັົ່ນ ການຈັດໝວດໝ ່, ການກໍານົດ ກອບແນວຄິດ ແລະ ໂຄງສ້າງທາງຄວາມຮ ້ 5. ອາລົມມີຄວາມສໍາຄັນຕໍໍ່ການຮຽນຮ ້ ອາລົມມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມຄິດ ການຕັດສິນໃຈ ແລະ ການ ຕອບສະໜອງ, ອາລົມ ແລະ ຮາງກາຍມີສ່ວນຮ່ວມກັນໃນການຮຽນຮ ້. ດັົ່ງນັຶ້ນ ການຮຽນຮ ້ຢ່າງເຕັມຮ ບ ແບບຈະຕ້ອງສົົ່ງເສີມການຈັດປະສົບການການຮຽນຮ ້ທີີ່ໃຫ້ນັກຮຽນມີອາລົມຮ່ວມ ແລະ ມີການລົງມ ປະຕິບັດກິດຈະກໍາ

32 6. ການຮຽນຮ ້ຂອງສະໝອງຮຽນຮ ້ພ້ອມໆກັນ ເປັນທັງພາບລວມ ແລະ ເປັນສ່ວນຍ່ອຍພ້ອມໆກັນ ເຊັົ່ນ: ສີ ແລະ ເສັຶ້ນລວມກັນເປັນປະຕ ກໍເປັນສ່ວນໜ ີ່ງຂອງເຮ ອນ ແລະ ເຮ ອນກໍໍ່ເປັນສ່ວນໜ ີ່ງຂອງໝ ່ບ້ານ 7. ການຮຽນຮ ້ເກີດຈາກການຕັຶ້ງໃຈ, ຊອກຮ ້ ໂດຍການຕັຶ້ງໃຈຕໍໍ່ສິີ່ງໃດສິີ່ງໜ ີ່ງ ແລະ ການຮັບຮ ້ຕໍໍ່ສະພາບແວດ ລ້ອມອ້ອມຂ້າງທີີ່ບໍໍ່ໄດ້ຕັຶ້ງໃຈຈະສ ກສາ, ບາງຄັຶ້ງເອີຶ້ນການຮຽນຮ ້ໃນລັກສະນະນີຶ້ວ່າເປັນການຮຽນຮ ້ໂດຍ ການອອສໂມຊິສ 8. ການຮຽນຮ ້ຈະມີຂະບວນການຮັບຮ ້ໂດຍຮ ້ຕົວ (ມີຈິດສໍານ ກ) ແລະ ການຮ ້ໂດຍບໍໍ່ຮ ້ຕົວ (ມີຈິດໃຕ້ສໍານ ກ) ສະໝອງຈັດການກັບຂໍໍ້ມ ນ ແລະ ປະສົບການທີີ່ເອີຶ້ນວ່າ ບໍໍ່ມີສະຕິຮັບຮ ້ (ຈາກຈິດໃຕ້ສໍານ ກ) ຈະນໍາໄປສ ່ ຄວາມເຂົຶ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິີ່ງຕ້ອງໃຊ້ໄລຍະເວລາໃນການອົບຮົມຄວາມຮ ້ ເກີດຈາກປະສົບການທີີ່ຮຽນຮ ້ໃນ ອາດີດ ແລະ ການຮຽນຮ ້ແບບທີີ່ມີຄວາມຮ ້ສ ກ (ມີຈິດສໍານ ກ) ປະກອບດ້ວຍຄວາມສາມາດໃນການວາງ ແຜນການຕັດສິນໃຈ ແລະ ການສະທ້ອນຜົນຂະບວນການຄິດຂອງຕົນເອງ 9. ຄົນເຮົາມີວິທີການໃນການຈ ີ່ຈໍາຢ່າງນ້ອຍ 2 ວິທີຄ : ຄວາມຈ ີ່ຈໍາແບບເຊ ີ່ອມໂຍງມິຕິ/ໄລຍະເວລາເປັນການ ບັນທ ກ, ຄວາມເຂົຶ້າໃຈ, ການຈັດເກັບປະສົບການທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນຢ່າງເປັນທໍາມະຊາດ ແລະ ຄວາມຈົດຈໍາແບບ ຈ ີ່ໂດຍການຮັບ ແລະ ຈັດເກັບຂໍໍ້ມ ນຢ່າງສະໝໍໍ່າສະເໝີ 10. ການຮຽນຮ ້ເປັນໄປຕາມພັດທະນາການ ເຊິີ່ງທໍາມະຊາດຂອງການຮຽນຮ ້ເປັນຂະບວນການທີີ່ດໍາເນີນໄປຢ່າງ ຕໍໍ່ເນ ອງ ດັົ່ງນັຶ້ນ ຄວາມເຂົຶ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິີ່ງກໍຈະເກີດຂ ຶ້ນຈາກໜ້ອຍໄປຫາຫຼາຍ ລວມທັງທັກສະ ແລະ ຄວາມສາມາດກໍຈະພັດທະນາຢ່າງຕໍໍ່ເນ ີ່ອງເຊັົ່ນກັນ 11. ການຮຽນຮ ້ລະດັບສ ງແບບເລິກເຊິີ່ງ ແລະ ສັບຊ້ອນ ຖ ກກະຕຸ້ນໃນບັນຍາກາດທີີ່ທ້າທາຍ ແລະ ສະໝອງຈະ ມີປະສິດທິພາບ ຫຼຸດລົງໄດ້ດ້ວຍເຊັົ່ນດຽວກັນ, ຖ້ານີຶ້ບັນຍາກາດຕ ງຄຽດ ແລະ ກົດດັນຈະເຮັດໃຫ້ບໍໍ່ເກີດມີ ການຮຽນຮ ້, ມະນຸດຈະສ ນເສຍຄວາມສາມາດໃນການປະຕິບັດວຽກງານ ແລະ ຄວາມຄິດສ້າງສັນເນ ີ່ອງ ຈາກປັດໄຈບາງຢ່າງເຊັົ່ນ: ການຮ ້ສ ກແພ້, ການສ ນເສຍການຄວບຄຸມ ແລະ ຄວາມຄຽດ 12. ສະໝອງຂອງແຕ່ລະຄົນມີຄວາມເປັນສະເພາະ ບໍໍ່ຄ ກັນ ການບໍລິຫານສະໝອງ ດັົ່ງທີີ່ຮ ້ກັນແລ້ວວ່າ ສະໝອງຂອງຄົນເປັນແຫຼ່ງກໍາເນີດຂອງສະຕິປັນຍາ ປັນຍາ ໝາຍເຖິງຄວາມຮອບຮ ້, ຄວາມຮ ້ກວ້າງຂວາງ, ຄວາມຮ ້ຈະແຈ້ງ ຊັດເຈນ, ຮ ້ເລິກເຊິີ່ງມີຄວາມເຂົຶ້າໃຈເປັນຄວາມຮອບຮ ້ ທັງໃນດ້ານຕົນເອງ ຫຼັກການຈັດການຮຽນຮ ້ 1. ຈັດການຮຽນຮ ້ໂດຍຄໍານ ີ່ງເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງລະວ່າງບຸກຄົນແລະພັດທະນາການທາງສະໝອງ 2. ຜ ້ສອນໃຊ້ວິທີການສອນທີີ່ຫຼາກຫຼາຍສອດຄອງກັບຄວາມສົນໃຈຄວາມທະນາແລະທໍາມະຊາດ ໃນການຮຽນຮ ້ຂອງຜ ້ຮຽນ 3. ຜ ້ຮຽນໄດ້ຮຽນຮ ້ແລະປະສົບຜົນສໍາເລັດໃນການຮຽນຮ ້ໄດ້ຕາມແນວທາງແລະວິຖີທີີ່ຕົນຖະໜັດ

33 ດ້ານວິຊາການຕ່າງໆ ດ້ານສິີ່ງແວດລ້ອມ, ສັງຄົມ ແລະ ຄວາມເປັນໄປໄດ້ຂອງໂລກ. ຄົນທົົ່ວໄປເມ ີ່ອເກີດມາແລ້ວ ລ້ວນແຕ່ມີຂະໜາດຂອງສະໝອງ ແລະ ຈໍານວນເຊວ ສະໝອງໃກ້ຄຽງກັນ ເຊິີ່ງຈໍານວນເຊວສະໝອງ ແລະ ປະລິມານການຕິດຕໍໍ່ສ ີ່ສານຂອງເຊວສະໝອງຜ່ານເສັນໄຍປະສາດ ເປັນຕົວຊີຶ້ວັດເຖິງສະຕິປັນຍາ ແລະ ຄວາມ ສະຫຼາດມະນຸດ. ໃນການພັດທະນາສະຕິປັນຍາ ແລະ ຄວາມສະຫຼຽວສະຫຼາດຂອງມະນຸດຈ ີ່ງໝາຍເຖິງ ການເຮັດໃຫ້ ສຸຂະພາບສະໝອງແຂງແຮງໂດຍການເພີີ່ມປະລິມານການສ ີ່ສານຂອງເຊວສະໝອງ, ຂະບວນການທີີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດ ການພັດທະນາສະໝອງທີີ່ກໍາລັງເປັນທີີ່ສົນໃຈໃນປະຈຸບັນອີກຢ່າງໜ ີ່ງ ຄ ການບໍລິຫານສະໝອງ ການບໍລິຫານສະໝອງແບ່ງເປັນ 2 ປະເພດໃຫຍ່ ຄ : (2555: online) 1. ການບໍລິຫານປາສາດ (Neurotic exercise) ໝາຍເຖິງ ການພັດທະນາການເຮັດວຽກຂອງ ສະໝອງ ໂດຍກະຕຸ້ນລະບົບປະສາດດ້ວຍວິທີການທີີ່ຫຼາກຫຼາຍແຕ່ຕ່າງກັນຈາກປ ກກະຕິວິໄສໃນຊີວິດປະຈໍາວັນ ໄດ້ແກ່: 1) ການພະຍາຍາມໃຊ້ຄວາມຮ ້ສ ກໃນການເຮັດສິີ່ງຕ່າງໆໃນຊີວິດປະຈໍາວັນເຊັນ: ຫລັບຕາແຕ່ງ ຫນ້າ, ຫຼັບຕາອາບນໍ້າ, ສະຜົມ, ຫລັບຕາຍ່າງ ໃຊ້ສາຍຕາໃນການສ ີ່ສານກັນ 2) ໃຊ້ຄວາມຮ ້ສ ກ 2 ຢ່າງລວມກັນເຊັົ່ນ: ຟັງເພງໃນຂະນະທີີ່ດົມກິີ່ນດອກໄມ້, ຟັງສຽງຝ ນຕົກ ພ້ອມກັບເຄາະນີຶ້ວມ , ກີນເຂົຶ້າໃນຂະນະດຽວກັບການເບິີ່ງໂທລະທັດ 3) ເຮັດສິີ່ງໃໝ່ໆໃນການດໍາເນີນຊີວິດປະຈໍາວັນ ເຊັົ່ນ: ໃຊ້ເສັຶ້ນທາງຍ່າງໃຫມ່ຈາກເສັຶ້ນທາງ ປ ກກະຕິໃນເວລາຍ່າງໄປເຮັດວຽກ, ໃຊ້ມ ຶ້ຊາຍທີີ່ບໍໍ່ຖະໜັດໃນການເຮັດກິດຈະກໍາຕ່າງໆ ເຊັົ່ນ: ກີນເຂົຶ້າ, ຂຽນໜັງສ , ແຕ້ມຮ ບ ຫຼ ເຮັດອາຫານ, ປ່ຽນສະຖານທີີ່ຊ ຶ້ຂອງໃນຮ້ານເກົົ່າທີີ່ເຄີຍຊ ຶ້ເປັນປະຈໍາ, ເຮັດຊົງຜົມ, ຈ່າຍເງິນຄ່າ ໂທລະສັບ ອ ີ່ນໆ ຮ້ານໃໝ່ 2. ບໍລິຫານຮ່າງກາຍເພ ີ່ອພັດທະນາສະໝອງ (physical exercise for better brain) ຫຼ ທີີ່ເຮົາຮ ້ ກັນວ່າ Brain Gym ຄ ຂະບວນການເຄ ີ່ອນໄຫວຂອງຮ່າງກາຍທີີ່ງ່າຍດາຍ ທີີ່ກະຕຸ້ນໃຫ້ສະໝອງເຮັດວຽກ ແລະ ຮຽນຮ ້ໄດ້ດີ, ເປັນການນໍາສາດທາງການສ ກສາ (Educational) ແລະ ສາດການເຄ ີ່ອນໄຫວຮ່າງກາຍ (Kinesthetic) ມາບ ລະນະການເຂົຶ້າກັນ ແລ້ວພັດທະນາຂ ຶ້ນເປັນຊຸດຂອງກິດຈະກໍາການເຄ ອນໄວຮ່າງກາຍແບບ ເບົາໆຄ ເພີີ່ມປະສິດທິພາບການຮຽນຮ ້ ຜົນການສ ກສາຈາກນັກວິທະຍາສາດ, ນັກການສ ກສາສະໄໝໃໝ່ທີີ່ເຊ ີ່ອວ່າ ສະຕິປັນຍາສາມາດຝຶກ ຝ ນດ້ວຍການບໍລິຫານຮ່າງກາຍ ແລະ ການບໍລິຫານສະໝອງໄດ້ດ້ວຍ ໂດຍມີການສ ກສາທົດລອງປຽບທຽບການ ບໍລິຫານຮ່າງກາຍຝຶກສະໝອງ, ການນັົ່ງສະມະທິ ທີີ່ມີຜົນຕໍໍ່ການຮັບຮ ້ຂອງຄົນ 4 ດ້ານ ໄດ້ແກ່: ຄວາມຈ ີ່ຈໍາ, ການ ເຮັດວຽກ, ຄວາມຕັຶ້ງໃຈ ແລະ ຄວາມໄວໃນການເຄ ີ່ອນໄຫວຮ່າງກາຍໂດຍມີກຸ່ມຕົວຢ່າງ 2 ກຸ່ມຄ : ກຸ່ມທີີ່ບໍລິຫານ ຮ່າງກາຍເພ ີ່ອຝຶກສະໝອງກັບກຸ່ມທີີ່ນັົ່ງສະມາທິ, ໂດຍເຮັດການທົດລອງເປັນໄລຍະເວລາ 4 ເດ ອນ ຜົນການວິໄຈ ພົບວ່າ: ການບໍລິຫານຮ່າງກາຍເຮັດໃຫ້ຂະບວນການການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງໃນດ້ານຄວາມຈ ີ່ຈໍາ ແລະ ການ ເຮັດວຽກສ ງຂ ຶ້ນຢ່າງມີລະດັບຄວາມສໍາຄັນທາງສະຖິຕິ (ເຊິີ່ງລວມເຖິງການວາງແຜນການປະສານງານ ແລະ ຄວາມ ສາມາດໃນການເຮັດວຽກຫຼາຍຢ່າງໄດ້ໃນເວລາດຽວກັນ, ການຄົຶ້ນພົບດັົ່ງກ່າວສະຫຼຸບໄດ້ວ່າ ການບໍລິຫານຮ່າງກາຍ ນັຶ້ນເຮັດໃຫ້ການພັດທະນາຜົນດີຕໍໍ່ຄວາມຈ ີ່ຈໍາເຊິີ່ງເປັນການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງສ່ວນໜ້ານໍາໄປພັດທະນາສະໝ ອງຂອງທຸກຄົນ,ທຸກໄວ) ການບໍລິຫານຮ່າງກາຍເພ ີ່ອພັດທະນາສະໝອງ (Brain Gym) ໄດ້ເລີຶ້ມຕົຶ້ນຂ ຶ້ນໃນປີ 1970 ໂດຍ ດຣ. ພອລ ເດນ ນິດສັນ (Paul Dennisson) ( Dennisson.2010: Brain Gym.com: online) ນັກການສ ກສາສາວ

34 ແຄລິຟໍເນຍ ສະຫະລັດອາເມລິກາ ໂດຍມີແນວຄິດໃນການນໍາເອົາການເຄ ີ່ອນໄຫວຮ່າງກາຍມາໃຊ້ໃນຄຣີນິກ ພັດທະນາເດັກຕາບອດທີີ່ມີບັນຫາທາງການຮຽນຮ ້ ເພ ີ່ອຊ່ວຍໃຫ້ສະໝອງຕ ີ່ນຕົວ, ເກີດຄວາມກະຕ ລ ລົຶ້ນ ຜ່ອນຄາຍ ຄວາມຄຽດ ແລະ ຊ່ວຍການຮຽນຮ ້ ຫຼ ການເຮັດວຽກເກີດປະສິດທິພາບ. ຕໍໍ່ມາຈ ີ່ງເຜີຍແຜ່ ແລະ ຂະຫຍາຍນໍາໄປໃຊ້ ໃນການພັດທະນາເດັກ ແລະ ຄົນປ ກກະຕິທົົ່ວໄປ. ການບໍລິຫານສະໝອງຊ່ວຍໃຫ້ສະໝອງຂ້າງຊ້າຍ ແລະ ສະໝອງ ຂ້າງຂວາ ສາມາດເຮັດວຽກປະສານກັນຢ່າງດຸ່ນດ່ຽງ ເນ ີ່ອງຈາກສະໝອງຂອງຄົນເຮົາແບ່ງອອກເປັນສ່ວນໆ ຄ : ສະ ໝອງຂ້າງຊາຍ-ຂ້າງຂວາດ ສະໝອງເບ ຶ້ອງໜ້າ-ເບ ຶ້ອງຫຼັງ ແລະ ສະໝອງເບ ຶ້ອງເທິງ-ເບ ຶ້ອງລຸ່ມ. ໂດຍສະໝອງແຕ່ລະ ດ້ານຈະມີເສັຶ້ນໄຍປະສາດເຊ ີ່ອມຕໍໍ່ກັນກັບດ້ານກົງກັນຂ້າມ ເຊັົ່ນ: ສະໝອງຂ້າງຊາຍເຊ ີ່ອມຕໍໍ່ກັບສະໝອງຂ້າງຂວາ, ສະໝອງເບ ຶ້ອງໜ້າເຊ ີ່ອມກັບສະໝອງເບ ຶ້ອງຫຼັງ ເປັນຕົຶ້ນ. ໃນການຮຽນຮ ້ຫຼ ປະຕິບັດວຽກງານຕ່າງໆເຮົາບໍໍ່ໄດ້ໃຊ້ສະ ໝອງພຽງສ່ວນໃດສ່ວນໜ ີ່ງເທົົ່ານັຶ້ນ ສະໝອງທຸກສ່ວນຈະຊ່ວຍກັນເຮັດໜ້າທີີ່ພ້ອມກັນ. ດັົ່ງນັຶ້ນ ການທີີ່ສະໝອງ ສ່ວນໃດສ່ວນໜ ີ່ງມີຄວາມບົກພ່ອງຈ ີ່ງເຮັດໃຫ້ການຮຽນຮ ້ທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບສະໝອງບົກຜ່ອງໄປຕາມກັນອີກດ້ວຍ, ຈ ີ່ງຕ້ອງມີການບໍລິຫານສະໝອງເພ ີ່ອໃຫ້ເສັຶ້ນໄຍປະສາດເກີດມີຄວາມແຂງແຮງ ເຮັດໜ້າທີີ່ໄດ້ຢ່າງຄ່ອງແຄ້ວ ເຊິີ່ງ ເຮັດໃຫ້ການໄທໂອນຂໍໍ້ມ ນແລະການຮຽນຮ ້ຂອງສະໝອງທຸກສ່ວນເປັນໄປຢ່າງດຸ່ນດ່ຽງ ເກີດການບ ລະນາການການ ເຮັດວຽກຂອງສະໝອງໃຫ້ມີຄວາມສົມດຸນ ສາມາດປະສານງານຮ່ວມກັນ ແລະ ເຮັດວຽກໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ ເຊິີ່ງຜົນການສ ກສາຕໍໍ່ມາພາຍຫຼັງພົບວ່າ: ປະໂຫຍດທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນບໍໍ່ພຽງແຕ່ສະເພາະຄົນຕາບອດຫຼ ຜ ້ທີີ່ມີຄວາມບົກຜ່ອງ ການຮຽນຮຽນຮ ້ເທົົ່ານັຶ້ນ ແຕ່ຍັງລວມໄປເຖິງບຸກຄົນທົົ່ວໄປອີກດ້ວຍທີີ່ສາມາດຊ່ວຍພັດທະນາການຮຽນຮ ້ ແລະ ການປະຕິບັດໜ້າທີີ່ ຊ່ວຍເສີມສ້າງສຸກຂະພາບຮ່າງກາຍ ສາມາດສະຫງົບສະຕິອາລົມ ປັບປຸງການຟັງ ຊ່ວຍຫຼຸດຄວາມ ກົດດັນ ແລະ ຄວາມຕ ງຄຽດ, ເກີດຄວາມຈ ີ່ຈໍາທັງໄລຍະສັຶ້ນ ແລະ ໄລຍະຍາວ, ມີອາລົມດີ ລວມໄປເຖິງຊ່ວຍເສີມ ສ້າງຄວາມສໍາພັນລະບາງບຸກຄົນໄດ້ເປັນຢ່າງດີອີກດ້ວຍ. ການບໍລິຫານສະໝອງ ຈ ີ່ງເປັນການກະຕຸ້ນສະໝອງເຊິີ່ງເປັນການບໍາລຸງສະໝອງຢ່າງໜ ີ່ງ ເພາະເຮັດໃຫ້ ສະໝອງເຮັດວຽກປະສານສໍາພັນກັນ ຈະມີຜົນໃຫ້ການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງມີຄວາມດຸ່ນດ່ຽງ ເກີດປະສິດທິພາບ ຫຼາຍຂ ຶ້ນ ເຮົາຄວນປະຕິບັດເປັນປະຈໍາສະໝໍໍ່າສະເໝີ ໂດຍມີຫຼັກການ ແລະ ວິທີການ ດັົ່ງນີຶ້: ດ ີ່ມນົມໃຫ້ຫຼາຍໆ ນວດປຸ່ມສະໝອງ ເຄ ີ່ອນໄຫວຮ່າງການສະຫຼັບຂາ ຜ່ອນຄາຍສະໝອງ ຮ ບພາບທີ 3 ເຕັກນິກການບໍລິຫານສະໝອງ ໂດຍມີວິທີການບໍລິຫານສະໝອງດັົ່ງນີຶ້ 1. “ດ ີ່ມນໍ້າໃຫ້ຫລາຍ” ການດ ີ່ມນ ຶ້າຫລາຍ ຈະເຮັດໃຫ້ສາມາດລໍາລຽງເລ ອດໄປລ້ຽງສະໝອງໄດ້ດີແລະ ນໍ້າເອງກໍເຮັດໃຫ້ສານເຄມີໃນສະໝອງສົົ່ງເຖິງກັນໄດ້ດີຂ ຶ້ນ, ສະໝອງຈະມີການສ ີ່ສານເຖິງກັນຫລາຍຂ ຶ້ນ ເຊິີ່ງ ປະລິມານການສ ີ່ສານຂອງສະໝອງທີີ່ຫລາຍຂ ຶ້ນ ໝາຍເຖິງ ຄວາມສາມາດທາງສະຕິປັນຍາທີີ່ຫຼາຍຂ ຶ້ນ

35 2. “ນວດປຸ່ມສະໝອງ” ປຸ່ມສະໝອງຈະຢ ່ໃຕ້ກະດ ກມີດຈັບເບິີ່ງເຮົາຈະສັງເກດວ່າເປັນຫຼຸມຕ ຶ້ນໆຄ ກັບຊີກ ໂຄງກະດ ກມີ 2 ຫລຸມຂ້າງຊ້າຍ ແລະ ຂວາ ຂອງໜ້າເອິກໂດຍມີກະດ ກເອິກຂັຶ້ນກາງ, ເອົານິຶ້ວຊີຶ້ກັບນິຶ້ວໂປ້ມ ຶ້ຂວາບີບ , ເອົາຝາມ ຂ້າງຊ້າຍວາງໄວ້ທີີ່ຫນ້າທ້ອງແລ້ວນວດເບົາໆ ພ້ອມກັນທັງສອງມ ຶ້, ໃຫ້ມ ຂອງເຮົາເຄ ີ່ອນໄຫວຂ ຶ້ນລົງ ເປັນຈັງຫວະ, ຫາຍໃຈເຂົາອອກຊ້າໆ ທ່ານີຶ້ເປັນການກະຕຸ້ນເຊວສະໝອງ ແລະ ປະສາດ ຫຼັງຈາກນັຶ້ນນັົ່ງລົງຊ ີ່ແລ້ວ ນວດອ້ອມຮິມປາກເບ ຶ້ອງເທິງ ແລະ ລຸ່ມ. ການນັົ່ງຫຼັງຊ ີ່ເພ ີ່ອຂະຫຍາຍຄວາມຈຸປອດທ່ານີຶ້ຊ່ວຍກະຕຸ້ນອົກຊີແຊນເຂົຶ້າ ສ ່ລະບົບການຫາຍໃຈ. " ທ່ານວດໜ້າຜາກ " ສະໝອງເບ ຶ້ອງໜ້າຂອງຄົນເຮົາເຮັດໜ້າທີີ່ໜັກຫຼາຍໃນການຄິດ, ການແກ້ ບັນຫາຕ່າງໆ ເພາະສະນັຶ້ນຄວນນວດລົງໜ້າຜາກ ໂດຍເອົານິຶ້ວມ ທັງສອງຂ້າງວາງປາຍນິຶ້ວລົງທີີ່ໜ້າຜາກ ແລະ ນວດ ເບົາໆ “ທ່າຕາເບິີ່ງ ຫ ຟັງ” ເປັນການນວດສະໝອງສ່ວນຫຼັງ ໃນສ່ວນທີີ່ມີຜົມປ ກຄຸມເຊິີ່ງຈະເປັນການກະຕຸ້ນ ສາຍຕາ ແລະ ກະຕຸ້ນສະໝອງດ້ານຂ້າງ ເຊິີ່ງເຮັດໜ້າທີີ່ຮັບຟັງສຽງ ໂດຍການດ ງໃບຫ ອອກມາແລ້ວນວດເບົາໆ, ການໃຊ້ນິຶ້ວມ ເຄາະຫົວເບົາໆ ກໍເປັນການນວດສະໝອງເຊັົ່ນກັນ. ຮ ບພາບທີີ່ 4 ນວດປຸ່ມສະໝອງ 3. “ເຄ ີ່ອນໄຫວສະຫຼັບຂ້າງ” ເປັນການກະຕຸ້ນໃຫ້ສະໝອງເຮັດໜ້າທີີ່ທັງສອງຂ້າງ ທ່າເຄ ີ່ອນ ໄຫວສະຫຼັບ ຂ້າງ (Cross Crawl) ພ້ອມໆກັນ ຈະເຮັດໃຫ້ສະໝອງມີການເຮັດໜ້າທີີ່ແບບບ ລະນາການຫຼາຍຂ ຶ້ນ, ເຮັດໃຫ້ມີ ການປະສານງານກັນໄດ້ຫຼາຍຂ ຶ້ນ, ສະໝອງເບ ຶ້ອງຊ້າຍຈະຕ ີ່ນຕົວເມ ີ່ອໃຊ້ຮ່າງກາຍຂ້າງຂວາ, ສ່ວນສະໝອງເບ ຶ້ອງ ຂວາຈະຕ ີ່ນຕົວເມ ີ່ອໃຊ້ຮ່າງກາຍຂ້າງຊ້າຍ. ການເຄ ີ່ອນໄຫວສະຫຼັບຂ້າງເປັນກິດຈະກໍາການບໍລິຫານສະໝອງທີີ່ຊ່ວຍ ຝຶກການໃຊ້ສະໝອງທັງສອງຂ້າງໃຫ້ເຮັດໜ້າທີີ່ຮ່ວມກັນຢ່າງກົມກຽວ ເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍກັບສະໝອງເຮັດໜ້າທີີ່ ປະສານກັນໄດ້ດີຂ ຶ້ນ ຕົວຢ່າງເຊັົ່ນ: 1) ທ່າຍ່າງແບບທະຫານ 2) ທ່າກະໂດດສະຫລັບຂາ 3) ທ່າກະໂດດແຕະຂາຫຼັງ 4) ທ່າແລ່ນຄ່ອຍໆ

36 5) ທ່າກະໂດດສະຫຼັບຂ້າງ, ໂດຍຍົກແຂນຂວາພ້ອມກັບຍົກຂາຊ້າຍສະຫຼັບກັບຍົກແຂນຊ້າຍພ້ອມກັບ ຍົກຂາຂວາ ຫຼ ອາດແກວ່ງແຂນທັງສອງຂ້າງພ້ອມກັນໄປດ້ານໃດດ້ານໜ ີ່ງ ໃນຂະນະທີີ່ຢຽດຂາຂ້າງໃດຂ້າງໜ ີ່ງໄປ ໃນທິດທາງກົງກັນຂ້າມກໍໄດ້ ຫຼ ເອົາມ ຊ້າຍໄປແຕະທີີ່ປາຍຂາຂວາ ແລະ ເອົາມ ຶ້ຂວາໄປແຕະທີີ່ປາຍຂາຊ້າຍ ທັງຂ້າງ ໜ້າ, ຂ້າງຫຼັງ ປະຕິບັດສະຫລັບກັນ ເຊິີ່ງສາມາດເຮັດໄດ້ທັງໃນຂະນະນັົ່ງຢືນກະໂດດ ດັົ່ງຮ ບພາບ ຮ ບພາບທີີ່ 5 ການເຄ ີ່ອນໄຫວຮ່າງກາຍສະຫລັບຂ້າງ 6) ທ່ານັົ່ງຊັນເຂົົ່າ ມ ທັງສອງຂ້າງປະສານກັນທີີ່ທ້າຍ...ຄ້າຍຄ ທ່າສິດອັບ (Sit up) ກົຶ້ມຕົວງ່ຽງເອົາ ສອກຂວາແຕະເຂົົ່າຊ້າຍ ແລະ ສອກຊ້າຍແຕະເຂົົ່າຂວາສະຫຼັບກັນ 7) ການຂຽນ 2 ມ ຶ້ (double double) ເປັນທ່າທາງທີີ່ໃຊ້ມ ທັງສອງຂ້າງຂີດຂຽນ ຫຼ ແຕ້ມຮ ບ ໂດຍ ອາດຈັບບິກ, ສໍດໍາ,ອຸປະກອນການຂຽນ ຫຼ ໃຊ້ມ ທັງສອງຂ້າງຂີດຂຽນໃນອາກາດ ໂດຍຂຽນທັງ 2 ມ ໃນເວລາດຽວ ກັນ ໂດຍອາດຂຽນຕົວອັກສອນ, ແຕ້ມຮ ບດອກໄມ້ຫຼ ຮ ບຕ່າງໆພ້ອມພ້ອມກັນ ເຊັົ່ນ: ມ ຶ້ຊ້າຍຂຽນ A B C ມ ຶ້ຂວາຂຽນ ກ ຂ ຄ ຮ ບພາບທີ 6 ສອງມ ຶ້ຂຽນພ້ອມກັນ

37 8) ເລກ 8 ທາງນອນ (Lazy 8) ເປັນການກວາດສາຍຕາຈາກຊ້າຍໄປຂວາຕາມການຂຽນເລກ 8 ທີີ່ ຂຽນໄວ້ ໂດຍວິທີການຍ ຶ້ແຂນອອກໄປທາງໜ້າແລ້ວຢືດຫົວນີຶ້ວໂປ້ອອກມາ ໝຸນເລກເປັນເລກ 8 ຕາມທາງນອນຂະ ໜາດໃຫຍ່ໃນອາກາດຢ່າງຊ້າໆ ລັກສະນະໝຸນເຂັມໂມງ ແລະ ໃຊ້ສາຍຕາແນມເບິີ່ງໄປທີີ່ຫົວນິຶ້ວໂປ້ມ ທີີ່ກໍາລັງຂຽນ ເລກ 8 ໂດຍປ່ຽນໃຊ້ແຂນເທ ີ່ອລະຂ້າງ, ຂ້າງລະຫລາຍໆເທ ີ່ອຈະກະຕຸ້ນສາຍຕາ ແລະ ສະໝອງຫຼາຍຍິີ່ງຂ ຶ້ນ ຮ ບພາບທີ 7 ຂຽນເລກ 8 ທາງນອນ 4. “ທ່າກ້ຽວຂໍເກາະ” ເປັນທ່າທີີ່ເຮັດໃຫ້ປະສານຜ່ອນຄາຍຫຼາຍຂ ຶ້ນ ໂດຍການນັົ່ງ ຫຼ ຢືນ ຫຼັງຊ ີ່ ຕີນ ວາງໄຂວ່ກັນສະບາຍ (ໄຂວ່ຂາ) ຫາຍໃຈເຂົຶ້າອອກເລິກໆ, ເອົາແຂນໄຂວ່ກັນແລ້ວເອົາມ ພິກມາປະສານກັນຫລົມໆ , ມ້ວນມ ເຂົຶ້າມາຫາໜ້າເອິກແລ້ວມ້ວນອອກໄປ ປະຕິບັດແບບນີຶ້ 4-5 ຄັຶ້ງ ຮ ບພາບທີີ່ 8 ທ່າກ້ຽວຂໍເກາະ ສະໝອງກັບສະຕິປັນຍາຂອງມະນຸດ ດັົ່ງທີີ່ໄດ້ກ່າວໄປແລ້ວວ່າ ໃນການພັດທະນາສະຕິປັນຍາໃຫ້ມີຄວາມສາມາດສ ງສຸດຈະຕ້ອງພັດທະນາສະໝ ອງທັງສອງຂ້າງໄປພ້ອມກັນ ແລະໃນສະໝອງທັງສອງຂ້າງນັຶ້ນຍັງແຍກຍ່ອຍເປັນຄວາມຄິດຫຼ ສະຕີປັນຍາຕາມຄວາມ ສາມາດຂອງຄົນ ໄດ້ແບ່ງອອກເປັນ 4 ສ່ວນ ແລະ ສະຕິປັນຍາທາງ 4 ສ່ວນດັົ່ງກ່າວ ຍັງແຍກຍ່ອຍອອກເປັນປັນຍາ ດ້ານຕ່າງໆໄດ້ອີກເຖິງ 8 ດ້ານ ໂດຍສະຫຼຸບກໍຄ ມະນຸດມີຄວາມສາມາດແລະມີປັນຍາທີີ່ມີລາຍລະອຽດຍ້ອຍຍ່ອຍໄດ້

38 ອີກແປດດ້ານຕາມແນວຄິດທິດສະດີພະຫຸປັນຍາ (Multiples Intelligence) ພ້ອມດຽວກັນນີຶ້ ກາດເນີຶ້(Gadner 1993)ໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງລັກສະນະຂອງເດັກທີີ່ມີຄວາມສາມາດທີີ່ແຕກຕ່າງກັນ 8 ດ້ານເຊິີ່ງເປັນຜົນມາຈາກ ການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງທັງສອງຂ້າງໂດຍໄດ້ສະເຫນີແນວຄິດທິດສະດີພະຫຸປັນຍາໄວ້. ທິດສະດີພະຫຸປັນຍາ (Multiples Intelligence) ທິດສະດີພະຫຸປັນຍາ ເປັນທິດສະດີທີີ່ສົນໃຈໃນເລ ີ່ອງຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງບຸກຄົນຂອງຜ ້ຮຽນໂດຍເຊ ີ່ອ ວ່າເດັກທຸກຄົນນອກຈາກຈະມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໃນເລ ີ່ອງການໃຊ້ສະໝອງທັງສອງຂ້າງແລ້ວຍັງມີຄວາມສາມາດ ພິເສດດານປັນຍາສະເພາະແອບແຝງຢ ່ໃນຕົວເອງຢ່າງໜ້ອຍ 1 ດ້ານ, ເດັກແຕ່ລະຄົນລ້ວນແຕ່ມີຄວາມສາມາດທາງ ປັນຍາແຕ່ຕ່າງກັນແລະບໍໍ່ເທົົ່າກັນ ເຊິີ່ງກາດເນີຶ້(Gadner 1993) ໄດ້ຈໍາແນກສະຕິປັນຍາຂອງມະນຸດອອກເປັນ 8 ດ້ານ ແລະມະນຸດໄດ້ໃຊ້ຄວາມສາມາດທາງສະຕິປັນຍາຂອງຕົນເອງທີີ່ມີຢ ່ມາປະຕິບັດໃນດ້ານຕ່າງໝແຕກຕ່າງກັນ ຕາມລັກສະນະຂອງແຕ່ລະບຸກຄົນ, ບາງຄົນອາດມີປັນຍາ(ຄວາມສາມາດ) ຫລາຍ ໃນຫຼາຍດ້ານ ແຕ່ບາງຄົນອາດມີ ພຽງດ້ານດຽວ ເຊິີ່ງສະຕິປັນຍາຂອງມະນຸດທາງ 8 ດ້ານນີຶ້ ເປັນຜົນມາຈາກການເຮັດໜ້າທີີ່ຂອງສະໝອງທັງ 2 ຂ້າງ ດັົ່ງກ່າວ. ຄວາມສາມາດທາງສະຕິປັນຍາທີີ່ແຕກຕ່າງກັນຂອງເດັກ 8 ດ້ານມີດັົ່ງນີຶ້: 1. ດ້ານພາສາ (Verbal / Linguistic) 2. ດ້ານຄະນິດສາດແລະເຫດຜົນ (Logical / Mathematical) 3. ດ້ານດົນຕີແລະຈັງຫວະ (Musical / Rhythmic) 4. ດ້ານການເຄ ີ່ອນໄວ້ຮ່າງກາຍ/ກິລາ (Kinesthetic) 5. ດ້ານສິນລະປະ /ການຊ່າງ (Visual/Spatial) 6. ດ້ານມະນຸດສໍາພັນ (Interpersonal) 7. ດານການຄິດແລະຄວາມເຂົຶ້າໃຈໃນຕົນເອງ (Interpersonal) 8. ດ້ານຄວາມເຂົຶ້າໃຈໃນທໍາມະຊາດແລະສິີ່ງແວດລ້ອມ (Naturalistic) ຄ ມີໜ້າທີີ່ຕ້ອງພັດທະນາໃຫ້ຜ ້ຮຽນເກີດການຮຽນຮ ້ເກີດການພັດທະນາໄປສ ່ສັກກະຍະພາບສ ງສຸດ, ຕາມ ຄວາມສາມາດ, ຕາມແນວທາງ ແລະ ຕາມສະພາບຂອງຜ ້ຮຽນແຕ່ລະຄົນ. ລາເຊຍ (Lazear:1999) ໄດ້ໃຫ້ຄໍາອະທິບາຍເພີມເຕີມກ່ຽວກັບລັກສະນະທີີ່ບົົ່ງບອກເຖິງຄວາມສາມາດ ພິເສດຂອງເດັກທັງ 8 ດ້ານຕາມແນວຄວາມຄິດຂອງກາດເນີຶ້ ພ້ອມດຽວກັນນີຶ້ຍັງໄດ້ສະເຫນີແນວທາງໃນການ ພັດທະນາສົົ່ງເສີມສັກກະຍະພາບໃຫ້ແກ້ຜ ້ຮຽນທີີ່ມີຄວາມສາມາດທີີ່ແຕກຕ່າງກັນໄວ້ດັົ່ງນີຶ້: 1. ເດັກທີີ່ມີຄວາມສາມາດພິເສດດ້ານພາສາ ( Linguisticslntel ligences) ລັກສະນະທົົ່ວໄປ: ສະໝັກມີຄາລົມຄົມຄາຍ ແລະ ຄວາມໝາຍທີີ່ມ່ວນຊ້ອຍຂອງພາສາ, ຈ ີ່ ຈໍາຄໍາສັບໄດ້ງ່າຍ, ສະກົດຄໍາໃດດີ, ຄິດເປັນຄໍາ, ໃຊ້ພາສາໃນການສະແດງຄວາມຄິດເຫັນ, ມີຄວາມເຂົຶ້າໃຈຄວາມໝ າຍຂອງພາສາທີີ່ຍາກໄດ້ດີ, ມັກໃຊ້ສັບພາສາ, ມັກຫຼິຶ້ນເກມທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຕົວອັກສອນ, ເຂົົ່າໃຈໃນການຫຼິຶ້ນຄໍາສັບ ຕ່າງໆໄດ້ດີ, ເຂົົ່າໃຈຄໍາເວົຶ້າຕະຫຼົກ, ຄໍາປິດສະໜາຕ່າງໆ, ມີທັກສະການຟັງໄດ້ດີ, ສາມາດບັນລະຍາຍສິີ່ງຕ່າງໆໄດ້ດີ, ຈ ີ່ຈໍາເກັົ່ງ, ເລົົ່າເລ ີ່ອງໄດ້ດີ, ມີຄວາມມ່ວນຊ ີ່ນກັບສຽງ ແລະ ຈັງຫວະທາງພາສາ, ມັກອ່ານ.

39 ອາຊີບທີີ່ເໝາະສົມ ໄດ້ແກ່: ນັກການທ ດ, ນັກເຈລະຈາຕໍໍ່ລອງ, ນັກວ່າວພິທີກອນໂຄສົກຄຸນຄ່າ ຂາຍນັກຈັດລາຍການວິທະຍຸໂທລະທັດຜ ້ປະກາດຂ່າວນັກຂຽນນັກປະພັນ ແນວທາງການຈັດກິຈະກໍາເພ ີ່ອສົງເສີມສັກກະຍະພາບ ການເລົົ່າເລ ີ່ອງ, ນິທານ, ຂຽນວາລະສານ, ການຂຽນເລ ີ່ອງ, ການບໍໍ່ເປັນຈັງຫວະ, ລໍາ, ບົດກະວີ, ກອນ, ອ່ານບົດກອນ, ການເວົຶ້ີ່າ, ອ່ານລ ີ່ອງຕົວຈິງ, ເຮັດການວິໄຈ, ສະແດງ ລະຄອນ, ວາງແຜນກ່ຽວກັບເລ ີ່ອງລາວຕ່າງໆ, ມັກໃຊ້ຄໍາສັບ, ອ່ານຄໍາກັບຫຼັງ, ຫຼິຶ້ນເກມຕົວອັກສອນໄຂວ່, ຄໍາ ຕະຫລົກ, ຫຼິຶ້ນເກມກ່ຽວກັບຕົວອັກສອນ ເຊັົ່ນ: ເກມຕໍໍ່ຕົວອັກສອນ, ເກມຕໍໍ່ຕົວອັກສອນພາສາອັງກິດ (Scrabbles) ເກມອັກສອນໄຂວ່ (Crossword), ປິດສະໜາຄໍາທວາຍ ເປັນຕົຶ້ນ. 2. ເດັກທີີ່ມີຄວາມສາມາດພິເສດດ້ານເຫດຜົນ ແລະ ຄະນິດສາດ (Logical mathematical Intelligences) ລັກສະນະທົົ່ວໄປ ມັກໃຊ້ຕົວເລກມີລະບຽບແບບແຜນເຂົຶ້າໃຈສິີ່ງທີີ່ເປັນນາມມະທ າໄດ້ດີມັກ ກິດຈະກໍາການຄິດທີີ່ຕ້ອງໃຊ້ສະໝອງເກມປິດສະໜາ ເກມທີີ່ໃຊ້ຍຸດທະວິທີມັກຈັດໝວດໝ ່, ມັກຄອມພິວເຕີແລະ ເກມປິດສະໜາ, ມັກການຄໍານວນຄິດເປັນລະບົບມີຮ ບແບບຄວາມຄິດ ແລະ 5 ຄວາມສໍາຄັນມີຶ້ກອບແນວຄວາມຄິດ ກິດເປັນເຫດເປັນຜົນແກ້ບັນຫາຢ່າງມີລະບົບ. ອາຊີບທີີ່ເໝາະສົມ ໄດ້ແກ້ນັກສະຖິຕິນັກຄອມພິວເຕີນັກວິໄຈນັກວິທະຍາສາດນັກຄະນິດສາດນັກ ບໍລິຫານຈັດການນັກວິເຄາະ ແນວທາງການຈັດກິດຈະກໍາເພ ີ່ອສົົ່ງເສີມສັກກາຍະພາບ ການແກ້ບັນຫາຮ ບປິດສະໜາການໃສ່ ລະຫັດເລກຂາຄະນິດການວັດການຈໍາແນກການຄາດຄະເນການເກັບກໍາຂໍໍ້ມ ນ ການຈັດກຸ່ມການແບ່ງໝວດໝ ່ການ ຈັດອັນດັບການຈັດລັກສະນະການທົດລອງເກມປິດສະຫນາທີີ່ມີຄວາມຊັບຊ້ອນ ເງິນເວລາການຄິດວິຈາລະຍານການ ຫຼິນເກມຕໍໍ່ຕົວການກໍໍ່ສ້າງບ໋ອກ ເຊັົ່ນ: ເລໂກ້, ກີຶ້ໂກ້ ຝຶກຄິດຄົຶ້ນຫາວິທີການຕ່າງໆ ໃຊ້ສະຖິຕິໃນການວິເຄາະຂໍໍ້ມ ນ ໃຊ້ໂປຣແກຣມຄອມພິວເຕີໃນການສອນ, ຫຼິຶ້ນເກມລັບສະໝອງ (Puzzles and mazes) ຂຽນແຜ່ນທີີ່ເລ ີ່ອງລາວ ຕ່າງໆ (story mapping) ການປ ພ ຶ້ນກະເບ ຶ້ອງເປັນລວດລາຍຕ່າງໆການຕໍໍ່ຮ ບປິດສະໜາ (Tangram) ຄໍານວນ ຄວາມສ ງຂອງຕົຶ້ນໄມ້. 3. ເດັກທີີ່ມີຄວາມສາມາດພິເສດດ້ານດົນຕີ (musical intelligences) ລັກສະນະທົົ່ວໄປ ຄິດເປັນສຽງດົນຕີ, ຈັງຫວະ, ມີຄວາມຮ ້ສ ກໄວກ່ຽວກັບດົນຕີ, ຮ້ອງເພງ, ຮຽນ ຮ ້ໄດ້ຖ້າມີສຽງດົນຕີ, ຈ ີ່ຈໍາສຽງດົນຕີໄດ້ດີ, ມັກຟັງເພັງ, ມັກຮ້ອງເພງ, ແຕ່ງເພງເອງ, ຮຽນແບບຈັງຫວະໄດ້ດີ, ຮ ້ ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງສຽງ, ມີຄວາມຮັບຮ ້ທີີ່ດີກ່ຽວກັບສຽງແລະ ທໍານອງ, ແຍກແຍະຄວາມແຕກຕ່າງຂອງສຽງໄດ້, ຄ ີ່ອນໄວ້ຮ່າງກາຍຫຼ ຕອບສະໜອງໄດ້ທັນທີເມ ີ່ອໄດ້ຍິນສຽງເພງ. ອາຊີບທີີ່ເໝາະສົມ ໄດ້ແກ່ ເປັນເຈົຶ້າຂອງຮ້ານຂາຍເຄ ີ່ອງສຽງ, ນັກດົນຕີ, ນັກຮ້ອງ, ໝ ລໍາ, ນັກແຕ່ງເພງ, ນັກຈັດລາຍການເພງ, ຜ ້ຂາຍແຜ່ນຊີດີ, ຄົນອັດສຽງ. ແນວທາງການຈັດກິດຈະກໍາເພ ີ່ອສົົ່ງເສີມສັກກະຍະພາບ ໃຊ້ສຽງເພງ, ການຮ້ອງເພງໃສ່ດົນຕີ ປະກອບການເຮັດກິດຈະກໍາການສອນໃຫ້ຊາບຊ ມໃນດົນຕີມີການເຕັນລໍາຫຼິຶ້ນດົນຕີ ຮ ້ເລ ີ່ອງເກມປະກອບເພງຂອງ ປະເທດຕ່າງໆ, ເປີດເພງໄປພ້ອມເມ ີ່ອເຮັດກິຈະກໍາຕ່າງຕ່າງ, ຮຽບຮຽງເພງ, ການແຕ່ງເພງ, ເບົາເປັນຈັງຫວະ, ສະກົດ ຄໍາສັບເປັນຈັງຫວະ, ເລົົ່າບັຶ້ງສ ດຄ ນ, ອ່ານສ ດ, ທິດສະດີເປັນເພງຫຼ ຈັງຫວະ.

40 ສ້າງບ໋ອກ, ການປັົ້ນດິນ, ການປັົ້ນແປ້ງ, ງານຫັດຖະກໍາຕ່າງໆການສ້າງແຜນທີີ່ເລ ີ່ອງລາວ, ການ ສ້າງປ້າຍນິເທດ, ການສ້າງແຜນທີີ່ຄວາມຄິດ, ການສ້າງໂພດສະເຕີ, ການຈັດນິທັດສະການ, ການຕົກແຕ່ງສວນ, ການພາໄປເບິີ່ງສິີ່ງຂອງຕົວຈິງ. 4. ເດັກທີີ່ມີຄວາມສາມາດພິເສດທາງດ້ານການເຄ ີ່ອນໄຫວຮ່າງກາຍ (Bodily-Kinesthetic Intelligence) ລັກສະນະທົົ່ວໄປ ມັກເຄ ີ່ອນໄຫວຮ່າງກາຍ ຄ ີ່ອນໄຫວຮ່າງກາຍໃນທ່າທີີ່ຊັບຊ້ອນໄດ້ດີ, ການ ປະສານງານຂອງຮ່າງກາຍດີດີ, ຄ່ອງແຄ້ວວ່ອງໄວ, ຄວບຄຸມຮ່າງກາຍໄດ້ດີ, ຮັບຂໍໍ້ມ ນຂ່າວສານ ແລະ ຮຽນຮ ້ໄດ້ດີ ຈາການສໍາພັດ ຮຽນຮ ້ດ້ວຍການລົງມ , ເຄ ີ່ອນໄຫວຂາ, ໂຍກລໍາຕົວໄປມາ, ມີທັກສະທາງກົນໄກທີີ່ດີມີການໄວ້ແລະ ທ່າທາງດີໃຊ້ພາສາຮ່າງກາຍໄດ້ດີ ສະແດງທ່າທາງ ແລະ ສາທິດໄດ້ດີ ມັກອອກກໍາລັງກາຍ, ມັກແລ່ນ, ມັກປີົ້ນຕົວຕີ ລັງກາ, ມັກປີນຕົຶ້ນໄມ້. ອາຊີບທີີ່ເໝາະສົມ ໄດ້ແກ່ ນັກກິລາ, ນັກເຕັຶ້ນລໍາ, ນັກກາຍະກໍາ, ນັກມາຍາກົນ, ມັກຫຼິຶ້ນລະຄອນ ໄບ້, ນັກສະແດງ, ນັກສະແດງລະຄອນສັດ… ແນວທາງການຈັດກິດຈະກໍາເພ ີ່ອສົົ່ງເສີມສັກກະຍະພາບ ກິດຈະກໍາພາກ ສະໜາມ, ກິດຈະກໍາການ ເຄ ີ່ອນໄຫວ, ບົດບາດສົມມຸດ, ສະຖານະການຈໍາລອງ, ການສ້າງສັນທ່າທາງການເຄ ີ່ອນໄຫວ, ກິດຈະກໍາທີີ່ລົງມ ປະຕິບັດ, ການໃຊ້ພາສາມ ກິດຈະກໍາພາລະສ ກສາ, ກິລາ, ຫັດຖະກໍາ, ລະຄອນ, ກິດຈະກໍາເສີມສ້າງບຸກຄະລິກ ເຊັົ່ນ: ການຍ່າງ, ການຢືນ, ການລຸກ, ການນັົ່ງ, ການຟ້ອນທີີ່ສວຍງາມ, ການຫຼິຶ້ນກິລາປະເພດບຸກຄົນ, ການນັົ່ງສະມາທິຫຼ ຝຶກໂຢຄະ, ກິດຈະກໍາທີີ່ຜ່ອນຄາຍຄວາມຄຽດ, ຄວາມຂັດຂ້ອງໃຈ ເຊັົ່ນ: ການຕີໝອນ, ການຈີກເຈ້ຍ, ການເຕະ ກະສອບດິນຊາຍ, ການຊົກເປ ົ້າ, ການປັົ້ນແປ້ງ, ການສະແດງລອກຮຽນແບບ, ເກມທີີ່ໃຊ້ຄົນເປັນອຸປະກອນ ເຊັົ່ນ: ຕົວໝາກກລຸກ, ການສະແດງສີໜ້າທ່າທາງ, ລະຄອນໄບ້, ຫຼິຶ້ນເກມປະກອບເນ ຶ້ອຫາສາລະ, ການໃຊ້ພາສາມ , ທ່າ ທາງ, ພາສາໄບ້. 5. ເດັກທີີ່ມີຄວາມສາມາດພິເສດດ້ານສີລະປະ ແລະ ມະນຸດສໍາພັນ (Spatial Intelligences) ລັກສະນະທົົ່ວໄປ ຮ ້ກ່ຽວກັບພ ຶ້ນທີີ່, ໄລຍະຂອງພ ຶ້ນທີີ່, ມັກເບິີ່ງ, ມັກຄິດກ່ຽວກັບຮ ູບພາບ, ຄິດ ແລະ ເຫັນເປັນພາບ, ຮັບຮ ້ຈາກພາບໄດ້ດີ, ມັກແຕ້ມຮ ບ, ມັກສ້າງແຜນວາດ ແລະ ແຜນພ ມຕ່າງໆ, ມັກອອກແບບ, ກໍໍ່ສ້າງ, ມັກສ້າງສັນສິີ່ງຕ່າງໆ, ມັກມີຈິນຕະນາການ ແລະ ແຕ້ມຮ ບ, ເຮັດເຄ ີ່ອງຂອງເຄ ີ່ອງໃຊ້ຕ່າງໆ ຫຼ ວຽກການ ຊ່າງໄດ້ດີ, ມັກເບິີ່ງລະຄອນ, ວິທີທັດ, ສະໄຣ, ແຜນພ ມ, ແຜນທີີ່, ຮ ບພາບ, ມັກຫຼິຶ້ນຕໍໍ່ຈິກຊໍ, ຈໍາແນກ ຫຼ ຈັດໝ ວດສີໄດ້, ມ່ວນຊ ີ່ນເພີດເພີນກັບສີ ແລະ ການອອກແບບ, ທາສີຮ ບພາບມີສີສັນສົດໃສ, ມັກຜ ກໂບ, ຜ ກຣິບບີຶ້ນຢ່າງ ມີສີສັນ, ມັກໃສ່ເຄ ີ່ອງປະດັບຕ່າງໆ ເຊັົ່ນ: ຕ້າງຫ , ສາຍແຂນ, ສ້ອຍຄໍທີີ່ເປັນຕຸ້ຮ້ອຍເປັນສາຍ, ມີຄວາມມ່ວນຊ ີ່ນກັບ ການຄໍານວນທາງພ ມສາດ, ມັກຂີດລາກເສັຶ້ນ ແລະ ຂຽນຂະຍຸກຂະຍິກ. ອາຊີບທີີ່ເໝາະສົມ ໄດ້ແກ່ ນັກແຕ້ມຮ ບ, ຊ່າງປັົ້ນ, ຈິດຕະກອນ, ປະຕິມະກໍາ, ຊ່າງລະລາຍສີ, ຊ່າງ ແກະສະຫລັກ, ນັກປະດິດ, ນັກນັນທະນາການ, ນັກອອກແບບ, ນັກຕົກແຕ່ງ, ນັກຈັດດອກໄມ້, ນັກບິນ ແລະ ອ ີ່ນໆ

41 ແນວທາງການຈັດກິດຈະກໍາເພ ີ່ອສົົ່ງເສີມສັກກະຍະພາບ ໃຊ້ຊາດ (Chart), ແຜນພິມ ຫຼ ຮ ບພາບ ປະກອບການຮຽນການສອນ, ການແຕ້ມຮ ບ, ການທາສີ, ການແຕ້ມຮ ບປະກອບຕາມຈິນຕະນາການ, ການສະເກັດ ພາບ, ແຜນວາດຄວາມຄິດ, ສັນຍາລັກ, ກິດຈະກໍາຝາຜະໜັງ, ສິລະປະການອອກແບບ, ການຕົກແຕ່ງ, ການສ້າງ ສະພາບແວດລ້ອມ, ການເຮັດວຽກງານເປັນທີມ, ການສອນແບບເພ ີ່ອນຄ ່ຮຽນ (Buddy) ເພ ີ່ອສອນເພ ີ່ອນ, ການ ຮຽນເປັນກຸ່ມ, ນຽນກັບເພ ີ່ອນທີີ່ອາຍຸຕ່າງກັນ, ມີບົດບາດໜ້າທີີ່ໃນສັງຄົມ, ການນັົ່ງສະມາທິ, ການເຂົຶ້າສັງຄົມ, ການຈັດຕັຶ້ງຊົມລົມ, ການລະດົມສະໝອງ, ກິດຈະກໍາເປັນຄ ່, ການຫຼິຶ້ນຈັບກຸ່ມຈັບຄ ່ກັບເພ ີ່ອນຕ່າງຊັຶ້ນ, ສໍາພາດ ບຸກຄົນຕ່າງໆ, ເອ ຶ້ອເຝືົ້ອເພ ີ່ອແຜ່, ການສອນ ແລະ ຊ່ວຍເຫຼ ອຜ ້ອ ີ່ນ, ສົນທຄ ແລະ ສໍາພາດຜ ້ຊ່ຽວຊານໃນດ້ານ ຕ່າງໆ. 6. ເດັກທີີ່ມີຄວາມສາມາດພິເສດດ້ານມະນຸດສໍາພັນ (Interpersonal Intelligences) ລັກສະນະທົົ່ວໄປ ມັກເວົຶ້າຈາ, ມັກໄປລົມຢ ່ບ້ານເຮ ອນໜ ່ເພ ີ່ອນ ແລະ ໃຫ້ເພ ີ່ອນມາຫຼິຶ້ນນໍາຢ ່ ເຮ ອນ, ຈະເປັນຂວັນໃຈໃນໝ ່ບ້ານ, ມັກເຮັດວຽກ ແລະ ຫຼິຶ້ນ ແລະ ຫຼິຶ້ນເກມເປັນກຸ່ມ ຫຼ ເປັນທີມ, ເປັນຜ ້ນໍາ, ມັກ ຟັງຄວາມຄິດເຫັນຂອງຜ ້ອ ີ່ນ, ເຂົຶ້າໃຈ, ເອົາໃຈໃສ່, ເປັນຫ່ວງເປັນໄຍ, ແລະ ຮ ້ຄວາມຮ ້ສ ກ, ອາລົມ, ຄວາມຄິດ. ດີ ຕໍໍ່ຄວາມຕ້ອງການຂອງຜ ້ອ ີ່ນ, ເຫັນອົກເຫັນໃຈ, ມີໝ ່ເພ ີ່ອນຫຼາຍ, ມັກເຂົຶ້າສັງຄົມ, ມັກຄິດບັນຫາກຸ່ມ, ເປັນຄົນກາງ , ມີມະນຸດສໍາພັນດີ. ເປັນການປະນີປະນອມ ຜ ້ໄກ່ເກ່ຍຄວາມຂັດແຍ້ງ ຄວາມອ່ອນໄຫວ, ຄວາມເຂົຶ້າໃຈແລະຮັບຮ ້ ການຍອມຮັບແລະການປະຕິເສດຂອງສັງຄົມ ມັກອາສາສະໝັກຊ່ວຍຜ ້ອ ີ່ນ, ສ ີ່ສານເປັນພາສາປາກເວົຶ້າ ຫຼ ພາສາມ ໄດ້ດີ. ອາຊີບທີີ່ເໝາະສົມໄດ້ແກ່ ຄ , ນັກຈິດຕະວິທະຍາ, ພະນັກງານສັງຄົມ. ນັກໂຄສະນາ, ນັກ ການເມ ອງ, ນັກເຈລະຈາ, ນັກໂຄສະນາ, ຜ ້ປະນີປະນອມ, ຜ ້ປະສານງານ, ນັກເຄ ີ່ອນໄຫວ, ພະນັກງານຂາຍ. ນັກສະແດງໂທລະພາບ ເຈົຶ້າພາບວິທະຍຸ, ອາສາສະໝັກ. ແນວທາງການຈັດກິດຈະກໍາເພ ີ່ອສົົ່ງເສີມສັກກະຍະພາບ ການຮຽນຮ ້ການຮ່ວມມ ຄວາມເອ ຶ້ອເຟືົ້ອ ເພ ີ່ອແຜ່, ການເຮັດວຽກເປັນທີມ ສອນເປັນໝ ່ (Buddy) ໝ ່ສອນເພ ີ່ອນ, ຮຽນເປັນກຸ່ມ, ຮຽນກັບໝ ່ທີີ່ມີອາຍຸຕ່າງ ກັນ. ມີບົດບາດໃນສັງຄົມ, ສະມາທິ, ສັງຄົມ, ສ້າງຕັຶ້ງສະໂມສອນ, ລະດົມສະຫມອງ, ກິດຈະກໍາຄ ່ ຫຼິຶ້ນກັບຫມ ່ ເພ ີ່ອນຂອງຫ້ອງຮຽນທີີ່ແຕກຕ່າງກັນ ການສໍາພາດປະຊາຊົນ, ມີຄວາມເອ ຶ້ອເຟືົ້ອເພ ີ່ອແຜ່, ມີນໍ້ໍາໃຈ, ສອນແລະ ຊ່ວຍເຫຼ ອຜ ້ອ ີ່ນ. ການສົນທະນາແລະການສໍາພາດກັບຜ ້ຊ່ຽວຊານໃນດ້ານຕ່າງໆ. 7. ເດັກທີີ່ມີຄວາມສາມາດພິເສດທາງດ້ານຄວາມຄິດ ແລະ ເຂົຶ້າໃຈຕົນເອງ (Intrapersonal Intelligences) ລັກສະນະທົົ່ວໄປ ມີແຮງຈ ງໃຈພາຍໃນສ ງ, ຕ້ອງການຄວາມເປັນສ່ວນຕົວ, ເຮັດວຽກແລະສ ກສາ ດ້ວຍຕົນເອງ ປະຕິບັດກິດຈະກໍາຕ່າງໆ ອີງຕາມຜົນປະໂຫຍດແລະເປ ົ້າໝາຍຂອງຕົນເອງແຖບແມ່ນດີທີີ່ຈະໄປສ ່ເປ ົ້າ ໝາຍຂອງຕົນເອງ. ມັກການຈັດຕັຶ້ງແລະຄວບຄຸມຄວາມຄິດຂອງຕົນ, ຄວາມຮ ້ແລະຄວາມເຂັຶ້ມແຂງຂອງຕົນ, ມັກ ການຝັນຫວານພຽງແຕ່ມັກເຮັດວຽກແລະການສ ກສາດ້ວຍຕົນເອງ, leech ເປັນສ່ວນບຸກຄົນແລະການວາງແຜນທີີ່ ຈະໄປຢ້ຽມຢາມບາງ ຈຸດອ່ອນ ແລະຈຸດແຂງຂອງຕົນເອງ, ມັກຢ ່ຄົນດຽວ ອ່ອນໄຫວ

42 ອາຊີບທີີ່ເໝາະສົມ ແມ່ນນັກປັດຊະຍາ, ນັກບວດ, ນັກຄິດ, ນັກຄົຶ້ນຄວ້າ, ນັກວິເຄາະ.ນັກວິຈານ, ແລະອ ີ່ນໆ. ແນວທາງການຈັດກິດຈະກໍາເພ ີ່ອສົົ່ງເສີມສັກກະຍະພາບ ການຮຽນຮ ້ຂອງບຸກຄົນ ເຄີຍເປັນສ່ວນ ບຸກຄົນ ເພ ີ່ອເຮັດວຽກໜ ີ່ງ ເລ ອກສິີ່ງທີີ່ຕ້ອງເຮັດດ້ວຍຕົວທ່ານເອງ ກິດຈະກໍາການຕອບສະຫນອງ Cale Read Alone Pride Activity - Praise Yourself ຂຽນຈົດໝາຍຮ້ອງຂໍ. ການປິິ່ນປ ວຈາກຜ ້ທີີ່ມີຄວາມຮ ້ເພ ີ່ອເຮັດໃຫ້ ບົດລາຍງານ, ການຄົຶ້ນຄວ້າ, ປະດິດສ້າງກ່ຽວກັບຄວາມສົນໃຈຂອງເຂົາເຈົຶ້າຫຼ ສະຫຼຸບເລ ີ່ອງຕ່າງໆດ້ວຍຕົນເອງ. ການ ຂຽນວາລະສານ, ວາລະສານ, ບັນທ ກສ່ວນຕົວ ສ້າງຕາຕະລາງແລະຕາຕະລາງຄວາມສົນໃຈຂອງເຂົາເຈົຶ້າ. ສ້າງແຜນ ວາດອະທິບາຍ ຄວາມຄ້າຍຄ ກັນ ຫຼ ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງໝ ່ຮ່ວມຫ້ອງຮຽນ ສ້າງແຜນທີີ່ຈິດໃຈທີີ່ມີຄວາມຮ ້ສ ກ , ອະທິບາຍລັກສະນະອາກາດທີີ່ທ່ານມັກແລະໃຫ້ເຫດຜົນ. ສ້າງຕາຕະລາງສ່ວນຕົວ 8. ເດັກທີີ່ມີຄວາມສາມາດພິເສດທາງດ້ານ ຄວາມເຂົຶ້າໃຈທໍາມະຊາດ (Naturalistic Intelligences) ລັກສະນະທົົ່ວໄປ ມັກ ແລະ ມີຄວາມສົນໃຈໃນສັດ, ພ ດ, ຫີນ, ກ້ອນຫີນ, ມັກລ້ຽງສັດ, ມັກປ ກ ຕົຶ້ນໄມ້, ສາມາດຈໍາແນກລັກສະນະພ ດ ແລະ ສັດໄດ້. ຈ ີ່ຈໍາສັນຍາລັກຂອງສິີ່ງທີີ່ຢ ່ອ້ອມຮອບເຂົາໄດ້ດີ, ມັກທໍາມະ ຊາດ, ເປັນຫ່ວງກ່ຽວກັບທໍາມະຊາດແລະສິີ່ງແວດລ້ອມ. ແນວທາງການຈັດກິດຈະກໍາເພ ີ່ອສົົ່ງເສີມສັກກະຍະພາບ ການປ ກພ ດສວນ, ການປ ກຝັງ, ຂະຫຍາຍພັນພ ດ ການລ້ຽງສັດ, ການດ ແລພ ດ, ການທ່ອງທ່ຽວສວນສັດ ສະຖານທີີ່ທໍາມະຊາດ, ຫໍພິພິທະພັນ, ການທ່ອງທ່ຽວສວນສັດເປີດ, ແຄມທະເລ, ການທ່ອງທ່ຽວທາງໄກ ຕັຶ້ງແຄ້ມຢ ່ສະຖານທີີ່ທໍາມະຊາດ, ສົນທະນາແລະ ສົນທະນາກັບຜ ້ຊ່ຽວຊານທໍາມະຊາດຊຸມຊົນ. ຄົຶ້ນຄ້ວາແລະສ້າງບົດລາຍງານກ່ຽວກັບສັດທີີ່ທ່ານມັກ. ການທົດລອງ ຂະຫຍາຍພັນພ ດ ສ ກສາໃນສວນ, ໃຕ້ຕົຶ້ນ, ໃນສວນ, ສ ກສານອກບ້ານ. ສ ກສາແຫຼ່ງນໍ້າ, ຟາມ, ຊະນິດພັນພ ດ, ສໍາ ຫຼວດສະຖານທີີ່ຕ່າງໆ. ສ ກສາທົົ່ວບ້ານ ການທ່ອງທ່ຽວແບບນິເວດ ທັດສະນະສ ກສາ ຫ້ອງການລະບາຍນໍ້າ ຫນ່ວຍ ລະບາຍນໍ້ໍາ ການເຮັດນາເກ ອ ໃຫ້ນັກສ ກສາກວດກາແຫຼ່ງນໍ້າ. ແຫຼ່ງເພາະພັນຂອງຍຸງໃນຊຸມຊົນ; ການດ ແລແຫຼ່ງນໍ້າ ງານວາງສະແດງສິີ່ງແວດລ້ອມ ການຕົບແຕ່ງສວນຫີນ, ສວນ, ການເຮັດປ້າຍກ່ຽວກັບທໍາມະຊາດ, ການແຕ້ມຮ ບ ແລະ ການໃສ່ສີສິີ່ງຂອງຕ່າງໆ. ການເຮັດສິີ່ງຂອງຈາກວັດສະດຸທໍາມະຊາ ແລະ ຮ ້ຈັກພ ດຕິກໍາ ຄວາມຕ້ອງການ ແລະ ນິໄສຂອງສັດມັກເຮັດສວນຜັກ ແລະ ໝາກໄມ້, ປ ກຝັງ, ລ້ຽງສັດ, ເຊີນນັກບັນຍາຍໃຫ້ບັນຍາຍກ່ຽວກັບທໍາມະຊາດ ເຊັົ່ນ: ໂລກຮ້ອນ. ອາຊີບທີີ່ເໝາະສົມ ໄດ້ແກ່ ເຈົຶ້າຂອງຟາມ, ນັກການກະເສດ, ນັກອຸຕຸນິຍົມວິທະຍາ, ຊາວສວນ, ນັກດາລາສາດ, ເຈົຶ້າຂອງສວນສັດ, ເຈົຶ້າຂອງສວນ, ເຈົຶ້າຂອງໄຮ່, ຄົນລ້ຽງສັດ, ຄົນຝຶກຝ ນສັດ, ສັດຕະວະແພດ, ຊາວໄຮ່ຊາວນາ, ນັກສໍາຫຼວດພ ຶ້ນທີີ່, ນັກທ່ອງທ່ຽວທາງທໍາມະຊາດ.