ພັດທະນາການຄິດ ຊອ ປທ ນາງ ວິໄລວັນ ເມກຈອນ

43 ລັກສະນະຄວາມຖະໜັດ ແນວທາງການສົົ່ງເສີມສັກກາຍະພາບ ດ້ານດົນຕີແລະ ຈັງຫວະ ມີປະສາດ ຄວາມຮ ້ສ ກໄວກ່ຽວກັບສຽງດົນຕີ ຈັງຫວະ ທໍານອງ ສາມາດແຍກແຍະຄວາມ ແຕກຕ່າງຂອງສຽງອອກສຽງຕ່າງໆ ໃຊ້ສຽງໄດ້ ດີ ຈ ີ່ເພງແລະດົນຕີໄດ້ດີ ຮ້ອງເພງຖ ກທໍານອງ ຈັງຫວະ ແລະກົມກ ນ ສາມາດຫຼິຶ້ນດົນຕີປະພັນ ເພງ ຮ້ອງເພງ ຟັງເພງຂະນະເຮັດວຽກ ການ ຮ້ອງປະສານສຽງ ການຫຼິຶ້ນດົນຕີ ເພງແຣັບ ແຕ່ງເພງ ການຝຶກກ່ຽວກັບຈັງຫວະ ເຊັົ່ນ: ເຕັຶ້ນລໍາ ການເຄ ີ່ອນໄຫວ ອອກທ່າທາງ ປະກອບເພງ ດ້ານກິລາແລະ ຮ່າງກາຍ ເຄ ີ່ອນໄຫວຮ່າງກາຍ ແລະປະສານງານຂອງ ຮ່າງກາຍ ເຄ ີ່ອນໄຫວຮ່າງກາຍໃນທ່າທີີ່ສັບ ຊ້ອນໃນທ່າທີີ່ລະອຽດຫຼ ຍາກໆໄດ້ ຄົງຕົວໄດ້ດີ ຫຼິຶ້ນກິລາເກັົ່ງ ມີຈັງຫວະໃຊ້ມ ເຮັດອີຫຍັງໄດ້ດີ ເຮັດມ ເປັນຮ ບຕ່າງໆ ໄດ້ຄ ອອກທ່າທາງຮຽນ ແບບດາລາ / ຄົນອ ີ່ນໄດ້ ເຕັຶ້ນລໍາ ລະຄອນ ການສະແດງ ອອກແບບ ການສະແດງ ການຫຼິຶ້ນທີີ່ມີຄວາມສ່ຽງ ອັນຕະລາຍ ລົດຖີບພ ເຂົາ ຫຼິຶ້ນກິລາໂຍຄະ ປີນຜາ ປະດິິດໃຊ້ຮ່າງກາຍ ແລະ ການເຄ ີ່ອນໄຫວຮ່າງກາຍໃນການຮຽນຮ ້ ດ ້ າ ນ ຕ ົ ວ ເ ລ ກ ແລະເຫດຜົນ ມີຄວາມໄວໃນການຄິດ ວິນິດໄສ ແບບແຜນ ຈໍານວນແລະເຫດຜົນ ສາມາດວິເຄາະເຫດຜົນ ທີີ່ຊໍ້າຊ້ອນ ມີຄວາມສາມາດສ ງໃນການໃຊ້ຕົວ ເລກ ຈົດຈໍາແລະທໍາງານກ່ຽວກັບຕົວເລກໄດ້ດີ ມີການຄິດເຊິງເຫດຜົນແລະນາມມະທໍາໄດ້ດີ ຫຼິຶ້ນຄອມພິວເຕີ ເລ່ນເກມທີີ່ຫຍຸ້ງຍາກສັບຊ້ອນ ແລະ ຍຸດທະວິທີຍາກໆໄດ້ດີ ຄິດໄດ້ໄວ ຫາຄໍາ ຕອບໄດ້ໄວ ມັກແລະສາມາດແກ້ໄຂບັນຫາ ມີ ຄວາມສາມາດໃນການຄິດວິຈາລະນະຍານ ຄິດ ເປັນເຫດເປັນຜົນ ແລະ ເຂົຶ້າໃຈຄວາມສໍາພັນ ຂອງສິີ່ງຕ່າງໆໄດ້ດີ ກິດຈະກໍາກ່ຽວກັບການແກ້ໄຂບັນຫາ ຮ ບ ປິດສະໜາ ເງິນ ການໃຊ້ລະຫັດ ການຈັດ ກຸ່ມແບ່ງພວກ ການຈັດລໍາດັບ ຄາດຄະເນ ທົດລອງ ໃຊ້ສັນຍະລັກ ການສັງເກດ ການ ໃຊ້ຕົວເລກ ການວາງແຜນ ການຂຽນ ໂປຣແກຣມ ການໃຊ້ເຫດຜົນ ການຄິດ ສັບຊ້ອນ ຄິດວິຈາລະນະຍານ ດ້ານມິຕິສໍາພັນ ແລະສິລະປະ ມີຄວາມສາມາດໃນການເບິີ່ງເຫັນພ ຶ້ນທີີ່ໄດ້ດີ ສາມາດເບິີ່ງກະໄລຍະໃກ້ໄກໄດ້ແມ້ນຢ າ ສາມາດປັບປຸງພ ຶ້ນທີີ່ຕ່າງໆ ມີຄວາມໄວຕໍໍ່ເສັຶ້ນ ແສງ ສີ ຮ ບຮ່າງ ຮ ບຊົງ ຮັບຮ ້ຈາກພາບໄດ້ດີ ຄິດເປັນພາບສາມມິຕິ ແລະ ປ່ຽນເປັນການຮັບ ຮ ້ ການສ້າງສິີ່ງຕ່າງໆຈາກຈິນຕະນາການ ແລ ພາບ ເຮັດສິີ່ງຂອງເຄ ີ່ອງໃຊ້ຫຼ ງານປະດິດໄດ້ດີ ແຕ້ມຮ ບ ລະບາຍສີ ແກະສະລັກ ການ ອອກແບບ ແລະ ຮ ບແບບ ໄປເບິີ່ງຂອງຈິງ ທັດສະນະສ ກສາສະຖານທີີ່ຕ່າງໆ ເກມ ການຫຼິຶ້ນກ່ຽວກັບໄລຍະທາງ ແລະການໃຊ້ ສາຍຕາເຊັົ່ນ:ຊຸມນຸມ ລ ກດອກ ການໃຊ້ ແຜນທີີ່ເດີນທາງໄກ ກໍໍ່ສ້າງຕໍໍ່ພາບ ຕໍໍ່ບັອກ

44 ດ້ານພາສາ ໄວຕໍໍ່ສຽງຂອງຄໍາ ໂຄງສ້າງຄວາມໝາຍ ແລະ ອົງປະກອບທາງພາສາ ສາມາດໃຊ້ ພາສາ ເຂົຶ້າໃຈຄວາມໝາຍຂອງພາສາທີີ່ ຍາກໆ ສະແດງອອກທາງພາສາໄດ້ໄວ ໃຊ້ ຄໍາຕ່າງໆໄດ້ດີ ມີວາລະສິນ ມີຄວາມ ສາມາດໃນການເຈລະຈາຕໍໍ່ລອງ ໂນ້ມນ້າວ ຂຽນທາງວິຊາການ ງານຂຽນຕ່າງໆ ອ່ານ ໄດ້ດີ ຂຽນອ່ານໄດ້ຄ່ອງ ກະຊັບຊ ີ່ຄວາມ ໝາຍ ໄດ້ຊັດເຈນ ໃຊ້ພາສາ ສໍານວນ ສັບ ສ ງໆ ແປກໆ ມາໃຊ້ໃນການເວົຶ້າ ການ ຂຽນ ຈ ີ່ຄໍາໄດ້ຫຼາຍ ໃຫ້ອ່ານໜັງສ ຫຼາກຫຼາຍ ຮຽນຄໍາສັບໃໝ່ໆ ຝຶກ ເວົຶ້າ / ລາຍງານ ໃຫ້ຄົນອ ີ່ນຟັງ ມີປຶົ້ມບັນທ ກ ປະຈໍາຕົວ ສໍາລັບຈົດຈໍາຄໍາຄົມ ຄໍາສັບ ເລ ີ່ອງ ລາວຕ່າງໆ ສ້າງງານຂຽນດ້ວຍຕົນເອງ ເຊັົ່ນ: ກອນ ກອນຕະຫຼົກ ບົດເພງ ບົດລະຄອນ ຄໍາຈະ ຫຼົກ ແຕ່ງນິທານ ເລົົ່ານິທານ ການຝຶກເວົຶ້າແບບ ທັນທີທັນໃດ ຮ່າຍກອນສົດ ເບິີ່ງ / ຫຼິຶ້ນເກມ ອັກສອນ ໃບ້ຄໍາ ດ້ານສັງຄົມ ແລະ ມະນຸດສໍາພັນ ເຂົຶ້າໃຈຄວາມຄິດຄວາມຮ ້ສ ກແລະຄວາມ ຕ້ອງການຂອງຜ ້ອ ີ່ນ ໄວໃນການສັງເກດ ໃບໜ້າທ່າທາງຂອງຜ ້ອ ີ່ນ ມີຄວາມ ສາມາດໃນການໂນ້ມນ້າວ ຈ ງໃຈແລະມິ ອິດທິພົນຕໍໍ່ຄົນອ ີ່ນ ມີມະນຸດສໍາພັນແລະ ທໍາງານເຂົຶ້າກັບຄົນອ ີ່ນໄດ້ງ່າຍແລະໄດ້ດີ ເປັນກັນເອງ ເຫັນອົກເຫັນໃຈ ເອ ຶ້ອເຟືົ້ອ ເພ ີ່ອແພ່ຕໍໍ່ຄົນອ ີ່ນ ມັກຈະໂດດເດັົ່ນຫຼ ເປັນ ຂວັນໃຈແລະຜ ້ນໍາໃນໝ ່ເພ ີ່ອນ ຮຽນເປັນກຸ່ມ ໄປເປັນກຸ່ມ /ຄ ່ ພັດທະນາບຸກຄະ ລິກກະພາບ ເຂົຶ້າສັງຄົມ ໄປພົບປະ ຜ ້ຮ ້ຜ ້ຊ້ຽວ ຊານ ເປັນສະມາຊິກສະໂມສອນ ຈັດຕັຶ້ງ ສະໂມສອນ ຄົບໝ ່ອາຍຸຫຼາຍ ອາສາສະໝັກ ບໍາ ພັນປະໂຫຍດ ຊ່ວຍເຫຼ ອສັງຄົມ ດ ້າ ນ ກາ ນຄິດ ແລະການຮ ້ຕົນ ມັກໄຕ່ຕອງ ຄົຶ້ນຄິດ ມັກເຮັດວຽກ ຄົນ ດຽວ ແລະ ສ ກສາດ້ວຍຕົນເອງ ມັກຢ ່ຄົນ ດຽວ ມີສັນຊາດຕະຍານ ຝັນຫວານ ມີ ຄວາມເຂົຶ້າໃຈແລະຮ ້ຕົນເອງ ຮ ້ຈຸດອ່ອນ ຈຸດແຂງຂອງຕົນເອງ ມີການວາງແຜນຢ່າງ ດີທີີ່ຈະໄປ ສ ່ເປ ົ້າໝາຍຂອງຕົນເອງ ສາມາດສະທ້ອນຄວບຄຸມຄວາມຄິດ ຄວາມຮ ້ສ ກແລະຈັດລະບົບຄວາມຄິດໄດ້ ສາມາດຄິດຄໍານວນ ຄິດວິເຄາະ ຄິດກ່ຽວ ກັບລະບົບຈໍານວນ ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາໄດ້ ດີ ນັົ່ງສະມາທິ ໃຫ້ລອງຄົຶ້ນຄິດສິີ່ງໃໝ່ໆ ໃຫ້ລອງ ຜິດລອງຖ ກ ກິດຈະກໍາທີີ່ສ້າງຄວາມພ ມໃຈໃຫ້ ຕົນເອງ ເລ ອກທີີ່ຈະເຮັດເອງ ລະມັດລະວັງ ຄວາມຄິດຄວາມຮ ້ສ ກ ໃຫ້ເຮັດວຽກດ່ຽວທີີ່ ສະແດງຄວາມສາມາດ ແລະ ມີຜົນງານ ດ້ານທໍາມະຊາດ ແລະສິີ່ງຮອບຕົວ ຮັກ ມັກ ແລະ ຫຼົງໄຫຼໃນທໍາມະຊາດ ເຊັົ່ນ: ດິນ ຫິນ ແຮ່ ພ ດ ສັດ ກ້ອນເມກ ທ້ອງຟ້າ ດວງດາວ ສາຍລົມ ແສງແດດ ເບິີ່ງປະກົດການທາງທໍາມະຊາດ ສະຖານທີີ່ ສໍາຄັນຕາມທໍາມະຊາດ ເດີນທາງໄກ ສະສົມສິີ່ງ ຂອງຕາມທໍາມະຊາດ ສັດລ້ຽງ

45 ຈົົ່ງຈ ີ່ໄວ້ສະເໝີວ່າ - ເດັກທຸກຄົນມີຄວາມສາມາດແຕກຕ່າງກັນ ຕ່າງກໍມີຈຸດແຂງ ແລະ ມີຂໍໍ້ຈໍາກັດ - ເດັກທຸກຄົນມີຄວາມສາມາດຢ ່ໃນຕົວເອງຢ ່ແລ້ວຢ່າງໜ້ອຍດ້ານໜ ີ່ງເຊິີ່ງຕ້ອງການໄດ້ຮັບການຄົຶ້ນຫາ ແລະ ພັດທະນາ - ຈົົ່ງຈ ີ່ໄວ້ວ່າຄວາມສາມາດແລະທັກສະບາງຢ່າງອາດຈະພັດທະນາແລະສະແດງອອກໃນລະດັບອາຍຸທີີ່ແຕກ ຕ່າງກັນ ບາງຄົນອາດຈະກາຍເປັນອາຍຸ 50 ປີແລ້ວ. - ບາງທີມັນອາດຈະບໍໍ່ຄຸ້ມຄ່າທີີ່ຈະພະຍາຍາມປັບປຸງທັກສະທີີ່ເຈົຶ້າເຮັດບໍໍ່ດີໃຫ້ເປັນເລີດ. ການປະເມີນຄວາມສາມາດ ແລະ ຄວາມສົນໃຈຂອງເດັກ ພາລະໜ້າທີີ່ສ າຄັນອີກປະການໜ ີ່ງສ າລັບຄ ສະຖາບັນການສ ກສາ ແລະ ຜ ້ປ ກຄອງຂອງເດັກກໍຄ ການ ພະຍາຍາມຄົຶ້ນຫາຄວາມຖະໜັດ,ຄວາມສົນໃຈ ແລະ ຄວາມສາມາດຂອງເດັກ ເພ ີ່ອນໍາໄປເປັນແນວທາງໃນການ ພັດທະນາສົົ່ງເສີມຄວາມສາມາດຂອງນັກຮຽນໃຫ້ເຕັມຕາມສັກກາຍະພາບ ວິທີໜ ີ່ງທີີ່ນິຍົມໃຊ້ໃນການຄົຶ້ນຫາ ຄວາມສາມາດແລະຄວາມສົນໃຈຂອງເດັກຄ ການໃຊ້ແບບທົດສອບ ແລະ ແບບປະເມີນ ຜົນຈາກການປະເມີນ ສາມາດນໍາມາໃຊ້ເປັນຂໍໍ້ມ ນພ ຶ້ນຖານໃນການພັດທະນາເດັກຕໍໍ່ໄປ ນັຶ້ນຄ : 1. ຂໍໍ້ມ ນທີີ່ໄດ້ຈະຊ່ວຍໃຫ້ເດັກ ນໍາມາໃຊ້ໃນການເລ ອກວິທີການຮຽນຮ ້ທີີ່ເໝາະສົມກັບແບບການ ຮຽນຮ ້ຂອງຕົນເອງ ແລະ ຄ ສາມາດຈັດການຮຽນຮ ້ທີີ່ເໝາະສົມສອດຄ່ອງກັບແບບ ແລະ ຄວາມສາມາດຂອງຜ ້ຮຽນ ເຊິີ່ງແຕກຕ່າງກັນລວມທັງນໍາໄປສົົ່ງເສີມພັດທະນາຄວາມສາມາດທີີ່ມີຢ ່ແລ້ວໃຫ້ສ ງຂ ຶ້ນ ແລະ ຖ້າຫາກວ່າຄວາມ ສາມາດຂອງເດັກດ້ານໃດກໍຕາມຢ ່ໃນລະດັບຕໍໍ່າກໍຈະໄດ້ມີການປັບປຸງໃນດ້ານນັຶ້ນໆໃຫ້ດີຂ ຶ້ນ 2. ຖ້າວ່າເດັກໄດ້ຄະແນນຕໍໍ່າໃນດ້ານທີີ່ເຫັນວ່າມີຄວາມສໍາຄັນກໍຈະເພີີ່ມການຮຽນຮ ້ໂດຍ “ໃຊ້ຈຸດ ແຂງປັບຈຸດອ່ອນ” ເຊິີ່ງໝາຍເຖິງສົົ່ງເສີມໃຫ້ເດັກເກີດການຮຽນຮ ້ໃນດ້ານທີີ່ອ່ອນແອດ້ວຍວິທີການທີີ່ເດັກຖະໜັດ ເຊິີ່ງບໍໍ່ຈໍາເປັນຕ້ອງມີວິທີການຮຽນຮ ້ຄ ກັບຄົນອ ີ່ນ 3. ແນວໃດກໍຕາມຈົົ່ງຈ ີ່ໄວ້ວ່າ ເດັກທຸກຄົນມີຄວາມສາມາດແຕກຕ່າງກັນທຸກຄົນຕ່າງກໍມີຈຸດແຂງ ແລະ ມີຂີດຈໍາກັດ ມີຄົນຈໍານວນໜ້ອຍຫຼາຍ ທີີ່ມີຄວາມສາມາດ ແລະ ມີຄະແນນສ ງໃນທຸກດ້ານຫຼ ຫຼາຍໆດ້ານ ເພາະສະນັຶ້ນ ບາງທີອາດບໍໍ່ຄຸ້ມຄ່າທີີ່ຈະພະຍາຍາມພັດທະນາດ້ານທີີ່ເດັກມີຄະແນນຕໍໍ່າຫຼ ບໍໍ່ຖະໜັດໃຫ້ໄປສ ່ຄວາມເປັນ ເລີດ ຄວນໃຊ້ເວລາທີີ່ມີຄ່າໄປໃຊ້ໃນການພັດທະນາຄວາມສາມາດທີີ່ເຂົາມີຄວາມຖະໜັດ ແລະ ມີຄວາມສົນໃຈຈະ ມີຜົນຄຸ້ມຄ່າຫຼາຍກວ່າ 4. ຈົົ່ງຈ ີ່ໄວ້ສະເໝີວ່າເດັກນ້ອຍທຸກຄົນມີຄວາມສາມາດເຊ ີ່ອງໄວ້ໃນຕົວເອງຢ ່ແລ້ວຢ່າງໜ້ອຍດ້ານໜ ີ່ ງ ເຊິີ່ງຕ້ອງໄດ້ຮັບການຄົຶ້ນພົບ ແລະ ພັດທະນາສ ງສຸດຕາມສັກກາຍະພາບຂອງເດັກແຕ່ລະຄົນ, ເຖິງແມ່ນວ່າຄວາມ ສາມາດ ແລະ ທັກສະບາງຢ່າງອາດຈະຖ ກພັດທະນາຂ ຶ້ນ ແລະ ປາກົດໃຫ້ເຫັນໄດ້ງ່າຍແລະເກີດຂ ຶ້ນໃນລະດັບອາຍຸທີີ່ ຕ່າງກັນ 5. ຂໍໍ້ມ ນທີີ່ໄດ້ນອກຈາກຈະມີປະໂຫຍດຕໍໍ່ການເລ ອກວີທີການຮຽນຮ ້ທີີ່ເໝາະສົມກັບເດັກແລ້ວຍັງຈະ ມີປະໂຫຍດຫຼາຍໃນອະນາຄົດສໍາລັບການເລ ອກຮຽນຕໍໍ່ ການວາງແຜນການຮຽນ ການປະກອບອາຊີບ ການເຮັດ ວຽກ ແລະ ການວາງແຜນຊີວິດ ຕະຫຼອດຈົນເລ ອກຮຽນຄະນະຕ່າງໆ ໃນມະຫາວິທະຍາໄລລວມທັງເພ ີ່ອການອ້າງ ອິງໃນອະນາຄົດ ເມ ີ່ອຈໍາເປັນຕ້ອງຕັດສິນໃຈກ່ຽວກັບທິດທາງໃນຊີວິດຂອງຕົນ

46 - ຂໍໍ້ມ ນທີີ່ໄດ້ຈາກການປະເມີນຄວາມສາມາດ ແລະ ວິເຄາະຜ ້ຮຽນຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກຮຽນນໍາມາ ໃຊ້ໃນການເລ ອກວິທີການຮຽນຮ ້ທີີ່ເໝາະສົມກັບວິທີການຫຼ ແບບການຮຽນຮ ້ຂອງຕົນເອງ ແລະ ຄ ຈະສາມາດໃຊ້ ວິທີການຈັດການຮຽນຮ ້ໄດ້ຢ່າງເໝາະສົມ ສອດຄ່ອງກັບແບບ ແລະ ຄວາມສາມາດໃນການຮຽນຮ ້ຂອງຜ ້ຮຽນທີີ່ ແຕກຕ່າງກັນ ລວມທັງຈະໄດ້ມີການສົົ່ງເສີມພັດທະນາຄວາມສາມາດທີີ່ມີຢ ່ແລ້ວໃຫ້ສ ງຂ ຶ້ນ ແຕ່ຖ້າວ່າຄວາມສາມາດ ຂອງນັກຮຽນດ້ານໃດກໍຕາມຢ ່ໃນລະດັບຕໍໍ່າ ກໍຈະໄດ້ມີການປັບປຸງໃນດ້ານນັຶ້ນໆໃຫ້ດີຂ ຶ້ນດ້ວຍການຮຽນຮ ້ ແລະ ຝຶກຝ ນໃຫ້ຫຼາຍຂ ຶ້ນຈະໄດ້ພັດທະນາໃນດ້ານທີີ່ນັກຮຽນອ່ອນ - ຖ້າວ່ານັກຮຽນໄດ້ຄະແນນຕໍໍ່າໃນດ້ານທີີ່ນັກຮຽນເຫັນວ່າມີຄວາມສໍາຄັນ ສິາງທີີ່ຄວນເຮັດໃນ ການເພີີ່ມການຮຽນຮ ້ຄ ”ໃຊ້ຈຸດແຂງປັບປຸງຈຸດອ່ອນ” ຄ ສົົ່ງເສິມໃຫ້ນັກຮຽນເກີດການຮຽນຮ ້ໃນດ້ານທີີ່ອ່ອນດ້ວຍ ວິທີການທີີ່ນັກຮຽນຖະໜັດ ເຊິີ່ງບໍໍ່ຈໍາເປັນຈະຕ້ອງມີວິທີການຮຽນຮ ້ຄ ກັນກັບຄ ຫຼ ຜ ້ປ ກຄອງ ຫຼ ຄົນອ ີ່ນໆ - ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມຄວນເຂົຶ້າໃຈແລະຄວນຄໍານ ງສະເໝີວ່າ ເດັກທຸກຄົນມີຄວາມສາມາດແຕກ ຕ່າງກັນ ທຸກຄົນຕ່າງກໍມີຈຸດແຂງແລະມີຂີດຈໍາກັດ ມີຄົນຈໍານວນໜ້ອຍທີີ່ມີຄະແນນສ ງໃນທຸກດ້ານຫຼ ຫຼາຍດ້ານ ບາງທີອາດບໍໍ່ຄຸ້ມຄ່າທີີ່ຈະພະຍາຍາມປັບປຸງດ້ານທີີ່ເດັກມີຄະແນນຕໍໍ່າ ຫຼ ບໍໍ່ຖະໜັດໃຫ້ໄປສ ່ຄວາມເປັນເລີດ ຄວນໃຊ້ ເວລາທີີ່ມີຄ່າໄປໃຊ້ໃນການພັດທະນາຄວາມສາມາດໃນດ້ານທີີ່ມີຄວາມຖະໜັເ ແລະ ມີຄວາມສົນໃຈຈະມີຜົນທີີ່ຄຸ້ມ ຄ່າຫຼາຍກວ່າ ແບບທົດສອບ ແລະ ການປະເມີນຄວາມສາມາດທາງປັນຍາ MIT: Multiple Intelligences Test ອ່ານສະຖານະການຂ້າງລຸ່ມນີຶ້ແລ້ວຂຽນເຄ ີ່ອງໝາຍ. ໃນຊ່ອງທີີ່ເປັນພ ດຕິກ າຂອງທ່ານ ເຊິີ່ງທ່ານສາມາດ ເລ ອກໄດ້ຫຼາຍຄໍາຕອບ ແລະ ລະມັດລະວັງເລ ອກຕາມຄວາມເປັນຈິງ - ຖ້າດ້ານໃດມີເຄ ີ່ອງໝາຍ. ຕັຶ້ງແຕ່ 6 ແຫ່ງຂ ຶ້ນໄປ ໝາຍເຖິງມີຄວາມສາມາດໃນງານນັຶ້ນຫຼາຍຫຼ ຂ້ອນ ຂ້າງຫຼາຍ - ຖ້າດ້ານໃດມີເຄ ີ່ອງໝາຍ. ຕັຶ້ງແຕ່ 4-5 ບ່ອນ ໝາຍເຖິງ ມີ/ປານກາງ - ຖ້າດ້ານໃດມີເຄ ີ່ອງໝາຍ. ຕັຶ້ງແຕ່ 0-3 ບ່ອນ ໝາຍເຖິງມີໜ້ອຍ/ໜ້ອຍຫຼາຍ ສະຖານະການ ປັນຍາ ພາສາ ຄະນິດສາດ ຊ່າງ/ສິລະປະ ດົນຕີ/ຮ້ອງ ກິລາ ທໍາມະ ຊາດ ສັງຄົມ ຕົນເອງ/ຄວາມ ຄິດ ກິດຈະກໍາ ສົນທະນາ ການທີີ່ເຮົາ ຢາກເຮັດ ອ່ານ ຂຽນ ເກມ ຄໍາສັບ ສໍານວນ ປິດສະໜາ ຊັບຊ້ອນ ວາດພາບ ລະບາຍສີ ໄປງານ ສະແດງ ພາບຂຽນ ເຄ ີ່ອງ ດົນຕີ ຮ້ອງເພງ ຟັງດົນຕີ ຫຼິຶ້ນກິລາ ເຕັຶ້ນລໍາ ເຮັດສວນ ລ້ຽງສັດ ຢ ່ກັບ ຄອບຄົວ ຢ ່ກັບໝ ່ ຢ ່ຄົນດຽວ ເຮັດວຽກຄົນ ດຽວ ເຮົາຈະຈ ີ່ໄດ້ດີ ຖ້າ...... ໄດ້ເວົຶ້ີ່າ ວາງແຜນ ສ້າງຫຼັການ ແລະ ເຫດຜົນທີີ່ ເຊ ີ່ອມໂຍງ ສ້າງເປັນພາບ ຫຼ ວາດພາບ ເຮັດຫຼ ຂຽນ ເປັນເພງ ຈັງຫວະ ໄດ້ລົງມ ເຮັດ ໄດ້ເຮັດ ກັບໝ ່ກັບ ຄົນອ ີ່ນ ເຊ ີ່ອມໂຍງກັບ ເລ ຶ້ອງລາວຂອງ ສະໝອງ

47 ຖ້າມີສິີ່ງໃດ ເສຍຫຼ ມີີ່ສິີ່ງ ຂອງໃຊ້ການ ບໍໍ່ໄດ້ເຮົາມັກ ຈະ...... ອ່ານ ໜັງສ ຄ ່ມ ການໃຊ້ ກວດສອບ ສິຶ້ນສ່ວນ ຂອງການ ເຮັດວຽກ ຂອງ ສິີ່ງນັຶ້ນໆ ເບິີ່ງຈາກແຜນ ພ ມຫຼ ໄດອະ ແກມ ດິດນິຶ້ວ ເຄາະມ ຜິວປາກ ຄະນະ ສ້ອມແປງ ປະຊ່ອມ ຢ່າງຫຍາບໆ ກວດ ສອບຂ ຶ້ນ ທີີ່ເສີຍ ຍ່າງພິຖີພິ ຖັນ ສ້ອງແປງ ມັນກັບ ຄົນອ ີ່ນໆ ຄິດຮອດ ຄຸນຄ່າໃນການ ກວດສອບຢ່າງ ລະອຽດແລະ ຊ້ອມດ້ວຍຕົນ ເອງ ໃນການນໍາ ສະເໜີລາຍ ງານເປັນກຸ່ມ ເຮົາມັກທີີ່ຈະ ເຮັດໜ້າທີີ່ໃດ ຂຽນ ວິເຄາະຂໍໍ້ມ ນ ນໍາສະເໜີ ສະຖິຕິ ສ້າງພາບ ປະກອບ ສອດແຊກ ສຽງເພງຫຼ ດົນຕີ ອອກແບບ ທໍາທ່າ ບົດບາດປະກ ອບການນໍາ ສະເໜີ ເລ ອກ ຫົວຂໍໍ້ທີີ່ ກ່ຽວຂ້ອງ ກັບທໍາ ມະຊາດ ເປັນຜ ້ນໍາ ສະເໜີ ການລາຍ ງານ ເຮັດວຽກພຽງ ຄົນດຽວໃນ ສ່ວນທີີ່ຕົນເອງ ຮັບຜິດຊອບ ເມ ີ່ອມີຄວາມ ຂັດແຍ່ງເກີດ ຂ ຶ້ນເຮົາຈະ... ໃຊ້ວິທີການ ເວົຶ້າ,ຢ່າງ ສະຫຼາດເພ ີ່ອ ສະແດງຄວາມ ຄິດ ຫາວິທີແລະ ກົນລະຍຸດ ເພ ີ່ອເອົາ ຊະນະ ໃຊ້ສະຖານະ ການລອບຂ້າງ ຊ່ວຍຜ່ອນເບົາ ບັນຫາ ໃຊ້ດົນຕີ ເພ ີ່ອສ້າງ ຄວາມບອງ ຕົງ ໃຊ້ການຫຼິຶ້ນ ການ ອອກກໍາລັງ ເຄ ີ່ອນໄຫວ ຮ່າງກາຍສ້າງ ມິດຕະພາບ ສ້າງ ຄວາມ ສໍາພັນໃນ ງານປາຕີຶ້ ເຮັດດີເປັນ ມິດເປັນ ກັນເອງ ກັບຄົນອ ີ່ນ ໜີໄປໄກໆ ຈາກຄົນອ ີ່ນ ເມ ີ່ອຫຼິຶ້ນເກມ ໝາກລຸກຫຼ ໝາກດາມ ຕ່າງໆເຮົາມັກ ຈະ...... ເວົຶ້າກັບຕົນ ເອງເມ ີ່ອ ເລ ີ່ອນໝາກ ດາມ ສັົ່ງນໍ້າໜັກ ລໍາດັບການ ເລ ີ່ອນໝາກ ແຕ່ລະຕົວ ນ ກເຖິງພາບຕໍໍ່ ໄປວ່າເມ ີ່ອ ເລ ີ່ອນໝາກ ຕົວນີຶ້ແລ້ວຈະ ເປັນແນວໃດ ເລ ີ່ອນໝາກ ເປັນຈັງຫວະ ຫຼ ຮ້ອງເພງ ໄປນໍາ ລອງເລ ີ່ອນໝ າກໄປກ່ອນ ຫຼາຍໆຄັຶ້ງ ລຸຍຄິດວ່າ ບໍໍ່ຕາຍກໍໍ່ ຢ ່ບໍໍ່ແພ້ກໍ ຊະນະ ວິເຄາະ ແຮງຈ ງ ໃຈຄວາມ ຮ ້ສ ກຂອງ ຄ ່ຕໍໍ່ໄປ ເລ ີ່ອນໝາກ ຈາກຄວາມ ຮ ້ສ ກວ່ານ່າຈະ ດີ ເຮົາຈະມັກຫຼິຶ້ນ ເກມຫຼ ເຮັດ ບາງສິີ່ງຖ້າເຮົາ ສາມາດທີີ່ຈະ ...... ໄດ້ເວົຶ້ີ່າໄດ້ໃຊ້ ທັກສະທາງ ພາສາ ໃຊ້ຕົວເລກ ໄດ້ວິເຄາະ ຄວາມເປັນ ໄປໄດ້ ໄດ້ວາດໄດ້ໃຊ້ ຮ ບພາບ ເປັນການ ຫຼິຶ້ນທີີ່ມີສຽງ ດົນຕີ ໄດ້ເຄ ີ່ອນໄຫວ ໄດ້ໃຊ້ທັກສະ ທາງກົນໄກ ທາງຮ່າງກາຍ ໄດ້ຫຼິຶ້ນ ນອກ ສະຖານທີີ່ ຫຼ ກາງແຈ້ງ ຫຼິຶ້ນກັບ ຄົນອ ີ່ນໆ ຫຼິຶ້ນໄພ້ຄົນ ດຽວຫຼິຶ້ນຄົນ ດຽວຕັດສິນ ໃຈຄົນດຽວ ຖ້າຈະຕ້ອງ ເພິີ່ມເຕິມໃນ ແຟ້ມສະສົມ ງານເຮົາຈະ... ຂຽນເປັນ ຂໍໍ້ຄວາມ ມີ ຄະນິດສາດ ເປັນຕົວເລກ ປະກອບ ເຮັດເປັນພາບ ຫຼ ຈແຜນພ ມ ຮ ບພາບ ຂຽນບັນທ ກ ວຽກເປັນ ເພງຫຼ ດົນຕີ ບັນທ ກໄວ້ ດ້ວຍວິດີໂອຫຼ ການສະແດງ ເຮັດວຽກ ດ້ານພ ດ ຫຼ ສັດ ສະແດງ ກັບຄົນອ ີ່ນ ຂຽນເປັນບົດ ຄວາມຫຼ ການ ປະເມີນຜົນ ຂອງຂວັນທີີ່ ເຮົາມັກຄ ອີ ຫຍັງ ໜັງສ ນິຕະ ສານຕ່າງໆ ເກມປິດສະ ໜາ ເກມຈິກຊໍງານ ສິລະປະ ເທບເພງ ດົນຕີ ບັດເບີີ່ງ ຄອນເສີດ ອຸປະກອນ ກິລາ ສັດລ້ຽງ ດອກໄມ້ ງານປາຕີ ປຶົ້ມບັນທ ກ ວາລະສານ ວິຊາການ ເຮົາມັກເຮັດ ຫຍັງໃນເວລາ ຫວ່າງ ອ່ານຫຼ ຂຽນ ແກ້ບັນຫາ ຄິດປິດສະ ໜາ ວາດພາບ ລະບາຍສີ ສ້າງໂມເດວ ຟັງຫຼິຶ້ນດົນຕີ ຮ້ອງເພງ ເຮັດວຽກ ດ້ວຍມ ເພີດເພິນ ກັບທໍາ ມະຊາດ ຢ ່ກັບໝ ່ ໄປງານ ສັງຄົມ ຢ ່ຄຢນດຽວ

48 ຖ້າບັນຫາໃນດ້ານໃດ ໄດ້ມີການເຮັດເຄ ີ່ອງໝາຍ √ ຕົວຕັຶ້ງແຕ່ 6 ແຫ່ງຂ ຶ້ນໄປຖ ວ່າມີຄວາມສາມາດໃນ ດ້ານນັຶ້ນ ຂ້ອນຂ້າງຫຼາຍຫຼ ຫຼາຍ 4 - 5 ບ່ອນ ມີແນ່/ປານກາງ 0 – 3 ບ່ອນ ມີນ້ອຍ/ນ້ອຍຫຼາຍ ການສໍາຫຼວດຄວາມສາມາດສະເພາະທາງ 1. ການສໍາຫຼວດຄວາມສາມາດສະເພາະທາງບໍໍ່ແມ່ນການທົດສອບເພາະບໍໍ່ມີຄໍາຕອບຖ ກ ຫຼ ຜິດແຕ່ຈະເປັນ ເຄ ີ່ອງມ ບົົ່ງຊີຶ້ວ່າ:ຜ ້ມີພອນສະຫວັນຫຼ ມີຄວາມສາມາດໃນດ້ານໃດແລະຜົນການປະເມີນກໍຈະບໍໍ່ມີການນໍາໄປ ປຽບທຽບກັບຜ ້ອ ີ່ນແຕ່ເປັນການປະເມີນຄວາມສາມາດ 8 ດ້ານຂອງຕົວຜ ້ຕອບເທົົ່ານັຶ້ນ. 2. ຄະແແນຈາກການສໍາຫຼວດຄວາມສາມາດສະເພາະທາງ ທີີ່ຈະນໍາສະເໝີຕົວຢ່າງຕໍໍ່ໄປນີຶ້: ເປັນການບັນຍາຍຄຸນ ລັກສະນະຄວາມສາມາດ ແລະ ຈັດລໍາດັບຕັຶ້ງແຕ່ 0 – 100. 3. ຖ້າເຮັດໄດ້ຫຼາຍກວ່າຮ້ອຍລະ 60 ຈະບອກເຖິງຄວາມສາມາດທີີ່ພັດທະນາແລ້ວເປັນຢ່າງດີ ແລະ ມີຄວາມ ເຂັຶ້ມແຂງໃນດ້ານນັຶ້ນ. 4. ຖ້າໄດ້ຄະແນນລະຫວ່າງຮ້ອຍລະ 40 – 60 ຈະບອກເຖີງຄວາມສາມາດທີີ່ໄດ້ມີການພັດທະນາມາແນ່ແລ້ວ ໃນລະດັບໜ ີ່ງ. 5. ຄະແນນທີີ່ຕໍໍ່າກວ່າຮ້ອຍລະ 40 ຈະບອກເຖີງຄວາມສາມາດທີີ່ຍັງບໍໍ່ທັນໄດ້ຮັບການພັດທະນາແລະຕ້ອງໃຊ້ ຄວາມພະຍາຍາມຫຼາຍເປັນພິເສດໃນການພັດທະນາ. 6. ບໍໍ່ມີຜ ້ໃດສອບຕົກ ການປະເມີນຄວາມສາມາດສະເພາະທາງ ຈະບໍໍ່ມີໃຜສອບຕົກເພາະບໍໍ່ແມ່ນການທົດສອບ ແຕ່ ຄະແນນທີີ່ຕໍໍ່າໝາຍເຖີງ ຄວາມສາມາດທີີ່ອອ່ນແອໃນດ້ານນັຶ້ນໆ. 7. ຄະແນນທີີ່ໄດ້ຈະເຊ ີ່ອຖ ໄດ້ຂ ຶ້ນຢ ່ກັບການຮັບຮ ້ຂອງຜ ້ຕອບໃນການຕອບຄໍາຖາມຈ ີ່ງຄວນຕອບໃຫ້ກົງກັບ ຄວາມເປັນຈິງໃຫ້ຫຼາຍທີີ່ສຸດ ແລະ ເຮັດການກວດສອບເພ ີ່ອຢືນຢັນໂດຍການສະທ້ອນບຸກຄະລິກກະພາບ ແລະ ການເວົຶ້າຈາກັບບຸກຄົນໃກ້ຊິດກັບຕົນເອງ ຫຼ ຄົນທີີ່ມີຄວາມສາມາດໃກ້ຄຽງກັນ ແລະ ປຽບທຽບຜົນ ຈາກການປະເມີນອ ີ່ນໆ ເຊັົ່ນ: ຜົນການຮຽນ, ຜົນງານ ຜົນຈາກຊັຶ້ນຮຽນອ ີ່ນໆທີີ່ເຄີຍເຂົຶ້າຮ່ວມ ຍີີ່ງຜ ້ຕອບ ຮຽນຮ ້ກ່ຽວກັບຕົວເອງຫຼາຍເທົົ່າໃດ ລັກສະນະທີີ່ບົົ່ງບອກອອກມາກໍຈະຍີີ່ງເຊ ີ່ອຖ ໄດ້ຫຼາຍຂ ຶ້ນເທົົ່ານັຶ້ນ ຜົນ ຈາກການປະເມີນນີຶ້ຈ ີ່ງເປັນພຽງຕົວບົົ່ງຊີຶ້ຕົວໜ ີ່ງເທົົ່ານັຶ້ນທີີ່ບົົ່ງຊີຶ້ຖີງຄວາມສາມາດຂອງຄົນ. 8. ຜົນການປະເມີນຄວາມສາມາດສະເພາະທາງທີີ່ຖ ກສ້າງຂ ຶ້ນເພ ີ່ອເພີີ່ມຄວາມເຂົຶ້າໃຈໃນຕົວຕົນຂອງຕົນເອງ ແລະຄວາມພ ມໃຈແລະຊາບຊ ຶ້ງຕໍໍ່ທັກສະແລະຄວາມສາມາດຂອງຕົນເອງ ຖ້າບໍໍ່ເຫັນດີກັບການປະເມີນແລະມີ ການຖົກຖຽງແລະວິພາກວິຈານຫຼາຍເທົົ່າໃດກໍຍີີ່ງເຮັດໃຫ້ຕົນເອງສາມາດເຂົຶ້າໃຈຈຸດອອ່ນແລະຈຸດແຂງຂອງ ຕົນເອງໃນປັດຈຸບັນໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ຫາກພົບວ່າ ຄະແນນຈາກການປະເມີນບໍໍ່ໜ້າເຊ ີ່ອຖ ຄວນລອງເຮັດໃໝ່ ເພ ີ່ອຄົຶ້ນຄວ້າຫາລັກສະນະທີີ່ແທ້ຈິງຂອງຕົນເອງໃຫ້ໄດ້. 9. ສີີ່ງສໍາຄັນອີກຢ່າງໜ ີ່ງກໍຄ ຄວນພິຈາລະນາລະດັບຄະແນນຍ່ອຍ ເຊີີ່ງສົົ່ງລາຍລະອຽດຄວາມສາມາດລົງເລິກ ໄປອີກ ເພາະໃນບາງຄັຶ້ງຈຸດແຂງຂອງເຮົາອາດຈະຊັບຊ້ອນຢ ່ພາຍໃນຂໍໍ້ຍ່ອຍເຊີີ່ງອາດຈະບົົ່ງຊີຶ້ຄວາມສາມາດທີີ່ ຊີຶ້ສະເພາະຫຼາຍກວ່າ ເຊີີ່ງຖ້າຫາກພິຈາລະນາຈາກຄະແນນລວມແລ້ວ ຜົນການປະເມີນອາດມີຄະແນນນ້ອຍ ແຕ່ພິຈາລະນາໃນຄວາມສາມາດຍ່ອຍໆແລ້ວ ອາດມີຄະແນນໃນຂໍໍ້ຍ່ອຍໆໃນບາງຂໍໍ້ສ ງຫຼາຍເທົົ່າໃດກໍໄດ້ ຄວາມສາມາດຍ່ອຍໃນແຕ່ລະດ້ານໄດ້ແກ່: 9.1 ຄວາມສາມາດດ້ານພາສາ ແບ່ງເປັນ 9.1.1 ພວກໃຊ້ພາສາສ ງໆ ໃຊ້ຄໍາຍາກ ເຂົຶ້າໃຈຄວມໝາຍຂອງພາສາທີີ່ຍາກໆໄດ້ດີ ໃຊ້ພາສາສ ງໆ. 9.1.2 ຜ ້ເວົຶ້າ ຜ ້ເຈລະຈາ ສະແດງອອກທາງພາສາໄດ້ໄວ ໃຊ້ຄໍາຕ່າງໆໄດ້ດີ ມີຄວາມສາມາດໃນການ ອ່ານ, ການເວົຶ້າ. 9.1.3 ມີສີລະປະ ມີຄວາມສາມາດໃນການເວົຶ້າ, ເຈລະຈາ, ຕໍໍ່ລອງ ,ໂນນ້ນ້າວຈ ງໃຈຄົນ.

49 9.1.4 ນັກຂຽນ ມີຄວາມສາມາດໃນການຂຽນ ໃຊ້ຄໍາໃຊ້ພາສາໄດ້ດີໃນການຂຽນເຊັົ່ນ: ລາຍງານ, ຈົດໝາຍ, ນະວະນິຍາຍ,ເລ ີ່ອງ,ບົດບັນທ ກ. 9.2 ຄວາມສາມາດດ້ານເຫດຜົນແລະຄະນິດສາດ ແບ່ງເປັນ 9.2.1 ພວກມັກຕົວເລກ ຄວາມສາມາດໃນການເຮັດວຽກກ່ຽວກັບຕົວເລກໄດ້ດີ ໃຊ້ຕົວເລກໄດ້ ຢ່າງຄ່ອງແຄ້ວ ໃຊ້ຄະນິດສາດເຮັດວຽກໃນຊີວິດປະຈໍາວັນ ເປັນນັກຄະນິດສາດ. 9.2.2 ມັກວາງແຜນ ມັກແກ້ບັນຫາ ມີຄວາມສາມາດໃນກາໃຊ້ເຫດຜົນໃນການແກ້ໄຂບັນຫາ ຢາກ ຮ ້ຢາກເຫັນ ເປັນນັກແກ້ໄຂບັນຫາ ເປັນນັກວາງແຜນ ນັກຈັດລະບົບ. 9.2.3 ນັກຄິດ ມັກຫຼິຶ້ນເກມຊັບຊ້ອນ ຫຼິຶ້ນເກມທີີ່ຫຍຸ້ງຍາກໃຊ້ຄວາມຄິດແລະຍຸດທະວິທີຫຼາຍໆໄດ້ ດີ. 9.3 ຄວາມສາມາດດ້ານດົນຕີແບ່ງອອກເປັນ 9.3.1 ນັກຮ້ອງ ຄວາມສາມາດໃນດ້ານການໃຊ້ສຽງ ສຽງດີ ຮ້ອງເພງຖ ກຕາມທໍານອງ, ຖ ກຈັງຫວະ ,ກົມກຽວກັນ. 9.3.2 ດົນຕຣີ ມີຄວາມສາມາດໃນການຫຼິຶ້ນດົນຕຣີ ມີທັກສະແລະ ປະສົບການໃນການຫຼິຶ້ນເຄ ີ່ອງ ດົນຕຣີ. 9.3.3 ນັກແຕ່ງເພງ ນັກຮຽບຮຽງສຽງປະສານ ມັກປະພັນເພງ,ແຕ່ງເພງ,ແຕ່ງກອນ,ທໍານອງເພງ. 9.3.4 ຊາບຊ ຶ້ງຫຼົງໃນດົນຕຣີ,ມັກຟັງເພງ,ມັກເບີີ່ງການສະແດງ. 9.4 ຄວາມສາມາດດ້ານການເຄ ີ່ອນໄຫວຮ່າງກາຍ ແບ່ງອອກເປັນ 9.4.1 ນັກຫຼິຶ້ນເຄ ີ່ອນໄຫວຮ່າງກາຍໃນທ່າທີີ່ຍາກໆ ຊັບຊ້ອນໄດ້ຢ່າງມີທັກສະ,ມີການປະສານງານ ຂອງຮ່າງກາຍດີ. 9.4.2 ນັກກິລາ ນັກຜະຈົນໄພ ເຄ ີ່ອນໄຫວຮ່າງກາຍແລະ ຫຼິຶ້ນກິລາໄດ້ດີ ຊົງຕົວໄດ້ດີ ຮຽນແບບທ່າ ທາງຂອງຄົນອ ີ່ນໄດ້ຄ . 9.4.3 ນັກມາຍາກົນ ເຮັດດ້ວຍມ ໄດ້ດີ,ເຮັດໃຫ້ມ ຂອງເຂົາເຈົຶ້າເປັນຮ ບຮ່າງຕ່າງໆ ສາມາດເຄ ີ່ອນທີີ່ ໃນທ່າທີທີີ່ລະອຽດອອ່ນ ເຊັົ່ນ: ການຈ ດໄຟ,ຫຼິຶ້ນເຄ ີ່ອງກ ງ,( Jupling ) ແລ່ນໄປຖີຶ້ມລ ກຫຼ ບໍໍ່ ມີລ ກໃນເວລາດຽວກັນ. 9.5 ຄວາມສາມາດດ້ານຫັດຖະກໍາ /ສີລະປະ ແລະ ຂະໜາດຄວາມສໍາພັນ ແບ່ງອອກເປັນ 9.5.1 ດ້ານພ ຶ້ນທີີ່ ສາມາດຈອດລົດເຂົຶ້າຊອງໄດ້ດີ ໂດຍສະເພາະແມ່ນຄວາມແນ່ນອນໃນການກະ ໄລຍະໃກ້ໄກໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນ ຕາມເປ ົ້າໄດ້ແນ່ນອນ ເບີີ່ງເຫັນພ ຶ້ນທີີ່ ຫຼ ຈົດຈໍາທິດທາງຕ່າງໆ ໄດ້ດີ 9.5.2 ດ້ານຮ ບພາບ ໄວຕໍໍ່ເສັຶ້ນ , ແສງ ,ສີ ຮ ບຮ່າງ ຮຽນຮ ້ແ ແລະ ຮັບຮ ້ຈາກຮ ບພາບໄດ້ໄວ ນັກອອກ ແບບງານສີລະປະ ເປັນນັກຈິນຕະນາການ, ສ້າງງານສີລະປະ, ອອກແບບ, ແຕ້ມຮ ບລະບາຍສີ, ແກະສະຫຼັກຮ ບປັົ້ນ. 9.5.3 ວຽກດ້ານສີລະປະ ສາມາດສ້າງວຽກ ຫຼ ເຮັດວຽກດ້ານສີລະປະໄດ້ທັງໃນການເຮັດວຽກ,ວັດ ສະດຸເຊັົ່ນ:ການກໍໍ່ສ້າງ, ການປະກອບ ຫຼ ວຽກງານສີລະປະເຊັົ່ນ: ການແຕ້ມຮ ບ , ປະຕິມາກໍາ ແລະ ຫັດຖະກໍາ. 9.6 ຄວາມສາມາດລະຫວ່າງບຸກຄົນ ແບ່ງອອກເປັນ 9.6.1 ພະນັກງານສັງຄົມ, ຄວາມເຂົຶ້າໃຈຂອງຄົນອ ີ່ນ,ຄວາມອອ່ນໄຫວຕໍໍ່ກັບຜ ້ອ ີ່ນ,ເຂົຶ້າໃຈອາລົມ ຄວາມຕ້ອງການ ແລະ ທັດສະນະ.ມີຄວາມເຫັນອົກເຫັນໃຈຜ ້ອ ີ່ນ. 9.6.2 ຜ ້ນໍາມີອິດທິພົນ ແລະ ມີອິດທິພົນຕໍໍ່ຜ ້ອ ີ່ນ.

50 9.6.3 ພະນັກງານປະຊາສໍາພັນດີ ຫຼ ເຮັດວຽກກັບຜ ້ອ ີ່ນ, ມີຄວາມເປັນມິດ , ເປັນມິດຫຼາຍ , ມັກເຮັດ ວຽກ,ສັງຄົມພົບປະກັບຜ ້ອ ີ່ນ. 9.7 ຄວາມສາມາດຂອງການຄິດ ແລະ ເຂົຶ້າໃຈຕົນເອງ ແບ່ງອອກເປັນ 9.7.1 ຄວາມສາມາດໃນການເຂົຶ້າໃຈຕົນເອງ,ຮ ້ຈຸດອອ່ນແລະຈຸດແຂງຂອງຕົນເອງ,ສາມາດຄວບ ຄຸມຄວາມຄິດ ແລະ ຄວາມຮ ້ສ ກຂອງຕົນເອງ,ແກ້ໄຂບັນຫາເປັນນັກຄິດຄໍານວນ. 9.7.2 ຄວາມສາມາດໃນການຄິດຢ່າງເລິກເຊີີ່ງ,ຄວາມສາມາດໃນການຄິດວິພາກວິຈານ ແລະ ການ ຄິດແກ້ໄຂບັນຫາ ເປັນນັກຄິດຄໍານວນ. 9.7.3 ຄວາມສາມາດໃນການເຮັດວຽກຢ່າງເປັນລະບົບ,ເປັນນັກວາງແຜນ ແລະ ນັກຍຸດທະສາດ. 9.8 ຄວາມສາມາດທາງດ້ານທໍາມະຊາດ ແລະ ສີີ່ງແວດລ້ອມ ແບ່ງອອກເປັນ 9.8.1 ຄວາມຮ ້ຄວາມເຂົຶ້າໃຈກ່ຽວກັບທໍາມາະຊາດທີີ່ຢ ່ອ້ອມຂ້າງ.ພວກເຮົາເຊັົ່ນ: ນໍ້າ , ດິນ, ຫີນ , ແຮ່ທາດ , ພ ຶ້ນທີີ່, ການດ ແລພ ດ ,ປ່າໄມ້. 9.8.2 ເຂົຶ້າໃຈພ ດຕິກໍາຂອງສັດ, ຄວາມຕ້ອງການ ແລະ ຄຸນລັກສະນະຕ່າງໆ. 9.8.3 ມີຄວາມຫວ່ງໃຍກ່ຽວກັບພ ດ,ຮ ້ຊະນິດພ ດ, ມີຄວາມສາມາດໃນການປ ກ. 9.8.4 ຄວາມຮ ້ດ້ານວິທີການຂອງຊິວິດ,ການເຮັດວຽກຂອງສີີ່ງທີີ່ມີຊິວິດຢ ່ອ້ອມຂ້າງພວກເຮົາ ການສໍາຫຼວດຄວາມສາມາດ ແລະ ຄວາມສົນໃຈ ຄໍາຊີຶ້ແຈງ 1. ເປັນແບບສອບຖາມມີ 8 ດ້ານ ຈໍານວນ 120 ຂໍໍ້ 2. ແບບສອບຖາມນີຶ້ເປັນການຄົຶ້ນຫາຄວາມຖະໜັດ, ຄວາມສົນໃຈ ແລະ ພອນສະຫວັນຂອງ ນັກຮຽນ ບໍໍ່ແມ່ນແບບວັດ ຫຼ ແບບທົດສອບຈ ີ່ງບໍໍ່ຕ້ອງກັງວົນວ່າຈະໄດ້ຄະແນນນ້ອຍ ຫຼ ຄະແນນຫຼາຍ 3. ໃນກໍລະນີເດັກນ້ອຍຄວນຕອບແບບສອບຖາມຮ່ວມກັບຜ ້ປ ກຄອງ, ຜ ້ປ ກຄອງເປັນຄົນອ່ານໃຫ້ ຟັງ ອະທິບາຍຄໍາຖາມເພີີ່ມເຕີມໃຫ້ເດັກເຂົຶ້າໃຈ ແລ້ວຮ່ວມກັນຕອບແບບສອບຖາມ, ໃຫ້ພິຈາລະນາໃຫ້ດີແລ້ວຕອບ ຕາມຄວາມເປັນຈິງທີີ່ສຸດທີີ່ກ່ຽວກັບເດັກພຽງຂໍໍ້ດຽວ 4. ຜ ້ປ ກຄອງຄວນກວດສອບຄໍາຕອບຂອງນັກຮຽນແລ້ວອະພິປາຍເພ ີ່ອໃຫ້ໄດ້ຄໍາຕອບທີີ່ເປັນຈິງ, ຫ້າມເດົາ ຖ້າບໍໍ່ຮ ້/ບໍໍ່ແນ່ໃຈ ກໍຕອບໃນຂໍໍ້ບໍໍ່ແນ່ໃຈ ເພາະບາງຄໍາຖາມເດັກອາດບໍໍ່ເຄີຍເຮັດມາກ່ອນ ຫຼ ບາງຄໍາຖາມ ອາດລ ມສິີ່ງທີີ່ເຄີຍເຮັດໄປແລ້ວກໍໄດ້ ຫຼ ບາງຄໍາຖາມອາດບໍໍ່ຮ ້ຫຼ ບໍໍ່ແນ່ໃຈ ຄວາມຈິງເທົົ່ານັຶ້ນຈະເຮັດໃຫ້ສາມາດ ພັດທະນາເດັກໄດ້ເຕັມຕາມສັກກະຍະພາບສ ງສຸດ 5. ແບບສອບຖາມນີຶ້ຈະມີຄຸນຄ່າ ແລະ ເກີດປະໂຫຍດຕໍໍ່ເມ ີ່ອຕອບຕາມຄວາມເປັນຈິງເທົົ່ານັຶ້ນ ລະມັດລະວັງຢ່າປະເມີນຕໍໍ່າກວ່າ ຫຼ ສ ງກວ່າຄວາມເປັນຈິງ 6. ເນ ີ່ອງຈາກແບບສອບຖາມນີຶ້ມີຫຼາຍ ຈ ີ່ງບໍໍ່ຈໍາເປັນຕ້ອງຕອບໝົດເທ ີ່ອດຽວ ຜ ້ປ ກຄອງຄວນອ່ານ ແບບສອບຖາມແລ້ວເຮັດການສັງເກດພ ດຕິກໍາຂອງນັກຮຽນໄປພ້ອມຍິີ່ງຈະເປັນການດີຕໍໍ່ການຄົຶ້ນຫາພອນສະຫວັນ ຂອງເດັກ ຄໍາຊີຶ້ແຈງ ໃສ່ໝາຍ ✓ ລົງໃນຊ່ອງ 1 ໝາຍເຖິງ ນ້ອຍທີີ່ສຸດ/ບໍໍ່ມີ 2 ໝາຍເຖິງ ນ້ອຍ 3 ໝາຍເຖິງ ປານກາງ 4 ໝາຍເຖິງ ຫຼາຍ 5 ໝາຍເຖິງ ຫຼາຍທີີ່ສຸດ 6 ໝາຍເຖິງ ບໍໍ່ຮ ້/ບໍໍ່ແນ່ໃຈ

51 1 ຂໍໍ້ ຄວາມສົນໃຈ ແລະ ພ ດຕິກໍາດ້ານດົນຕີ ນ້ອຍທີີ່ສຸດ/ບໍໍ່ມີ ນ້ອຍ ປານກາງ ຫຼາຍ ຫຼາຍທີີ່ສຸດ ບໍໍ່ຮ ້/ບໍໍ່ແນ່ໃຈ 1. ມັກຮ້ອງເພງ, ຜິວປາກ ຫຼ ຮ້ອງເພງເລ ຶ້ອຍໆ ເວລາຢ ່ຫວ່າງໆ ຫຼ ເວລາເຮັດ ວຽກ 2. ມັກຟັງເພງໃນເວລາເຮັດວຽກ, ເຮັດວຽກບ້ານ, ການອ່ານໜັງສ ຫຼ ເວລາ ພັກຜ່ອນ 3. ຈະສະເເດງອາການຕົບມ , ດີດນິຶ້ວ,ໂຢກຫົວ, ເຄາະສໍ, ຕີໂຕະ, ຕົບຂາ, ເຕັຶ້ນ, ໂຢກຫົວ/ຫນ້າ ຫຼ ເຄາະນິຶ້ວເປັນຈັງຫວະເມ ີ່ອໄດ້ຍີນສຽງເພງ ຫຼ ສຽງດົນຕີ 4. ຈ ີ່ເນ ຶ້ອເພງໄດ້ເກັົ່ງ, ຮ້ອງເພງໄດ້ຫລາຍ 5. ເຄີຍແຕ່ງເພງ ຫຼ ແຕ່ງທໍານອງເພງ, ເຄີຍຮ້ອງເພງທີີ່ແຕ່ງຂ ຶ້ນເອງ 6. ຄິດວ່າໜ້າຈະມີຄວາມສາມາດທາງດົນຕີຫຼາຍ ເຖິງວ່າອາດຈະບໍໍ່ເຄີຍໄດ້ ສະແດງຝີມ ອອກມາຢ່າງເຕັມທີີ່ກໍໍ່ຕາມ 7. ມັກຟັງ ຫຼ ມັກເບີີ່ງຕົນຕີ ທັງທາງໂທລະສັບ ວິທະຍຸ ແລະ ການສະແດງສົດ 8. ມີເພງ ແລະ ມີນັກຮ້ອງທີີ່ມັກເປັນພິເສດ 9. ມີຄວາມສາມາດໃນການແຍກສຽງ ແລະ ຊະນິດຂອງສຽງຕ່າງໆ ເຊັົ່ນ: ສຽງ ຈາກເຄ ີ່ອງດົນຕີ ສຽງສັດ, ສຽງຈາກທໍາມະຊາດ 10. ຮ ້ສ ກມັກສຽງຂອງເຄ ີ່ອງດົນຕີຢ່າງໃດຢ່າງໜ ີ່ງຫຼາຍ 11. ເມ ີ່ອຮ້ອງເພງຮ່ວມກັບຄົນອ ີ່ນ ສາມາດຮ້ອງເພງປະສານສຽງກົມກ ນກັບ ຄົນອ ີ່ນໆໄດ້ດີ 12. ມັກໄປຮຽນດົນຕີ ຫຼ ປະກອບກິດຈະກໍາທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບດົນຕີ 13. ຮ້ອງເພງຖ ກທໍານອງ ຫຼ ຖ ກຈັງຫວະ 14 ເຄີຍປະກວດຮ້ອງເພງ ຫຼ ເຄີຍສະໜັກແຂ່ງຂັນຮ້ອງເພງ ຫຼ ເຄີຍຮ້ອງເພງຕໍໍ່ ໜ້າຄົນຫຼາຍໆ 15. ຊ ຶ້ ຫຼ ຂໍໃຫ້ຊ ຶ້ກະແຊັດ, ຊີດີ, ປຶົ້ມ, ວີດີໂອກ່ຽວກັບເພງ ຫຼ ດົນຕີ

52 2 ຂໍໍ້ ຄວາມສົນໃຈ ແລະ ພ ດຕິກໍາດ້ານຮ່າງກາຍ ນ້ອຍທີີ່ສຸດ/ບໍໍ່ມີ ນ້ອຍ ປານກາງ ຫຼາຍ ຫຼາຍທີີ່ສຸດ ບໍໍ່ຮ ້/ບໍໍ່ແນ່ໃຈ 1. ບໍໍ່ຢ ່ຊ ີ່ໆ ມັກນັົ່ງບໍໍ່ຕິດບ່ອນ ຢ ່ເສີຍໆບໍໍ່ໄດ້ດົນ ມັກລຸກຈາກບ່ອນ ຍ່າງໄປຍ່າງ ມາ ແລ່ນໄປແລ່ນມາ 2. ເວລາເວົຶ້າ ຫຼ ອະທິບາຍມັກຈະອອກທາງສີໜ້າ ຫຼ ທ່າທາງ ເຮັດມ ຫຼ ສາທິດປະກອບ 3. ຫຼິຶ້ນກິລາເລ ຶ້ອຍໆ ຫຼ ເປັນປະຈໍາ 4. ຫຼິຶ້ນກິລາໄດ້ດີ ເຄ ີ່ອນໄຫວຮ່າງກາຍໄດ້ຄ່ອງແຄ້ວ ຕີລັງກາ ມ້ວນໂຕ ປິົ້ນ ຫງາຍໄດ້ 5. ມັກກິລາທັງຢ ່ເດີີ່ນການແຂ່ງຂັນ ຫຼ ໂທລະສັບ ຫຼ ຕາມສະຖານທີີ່ຕ່າງໆ 6. ຊ ຶ້ອຸປະກອນກິລາ, ປຶົ້ມກ່ຽວກັບກິລາຫຼາຍກວ່າຂອງຫຼິຶ້ນຊະນິດອ ີ່ນໆ 7. ມັກຫຼິຶ້ນປີົ້ນຫງາຍ ຫຼິຶ້ນໂລດໂຜນ ຫຼິຶ້ນເຄ ີ່ອງຫຼິຶ້ນທີີ່ຫວາດສຽວ, ຕ ີ່ນເຕັຶ້ນ ມັກຫຼິຶ້ນກິດຈະກໍາທີີ່ໃຊ້ກໍາລັງ 8. ສາມາດໃຊ້ມ ເຮັດສິີ່ງທີີ່ຍາກໆໄດ້ດີ ເຊັົ່ນ: ສັບໄພ້, ຫຼິຶ້ນມາຍາກົນ ການໂຍນ ຮັບໝາກບານໄດ້ຢ່າງຄ່ອງແຄ້ວ ອາດໂຍນຮັບສະຫຼັບກັນ 2-3 ອັນຂ ຶ້ນໄປ 9. ຮ ້ສ ກມັກຮຽນວິຊາພາລະສ ກສາ ຫຼ ວິຊາທີີ່ກ່ຽວກັບກິລາຫຼາຍກວ່າ ຊະນິດອ ີ່ນໆ 10. ມັກ ຫຼ ສາມາດເຮັດສີໜ້າ ທ່າທາງ ຮຽນແບບດາຣາຕາຫຼົກ, ຄ , ເພ ີ່ອນ ຫຼ ຄົນອ ີ່ນ 11. ມີຄວາມສາມາດໃນການໃຊ້ມ ໃນການເຮັດວຽກ ເຊັົ່ນ: ສ້ອມແປງ, ງັດເເງະ ປະກອບອຸປະກອນຕ່າງໆ 12. ເວລາຮຽນມັກລົງມ ເຮັດຫລາຍກວ່າຟັງຄໍາອະທິບາຍ 13. ສາມາດເຕັຶ້ນ ຫຼິຶ້ນກິລາກາຍຍະກໍາເກັົ່ງ 14 ຮ ້ຈັກຊ ີ່ນັກກິລາຈໍານວນຫຼາຍ 15. ສະສົມຮ ບນັກກິລາ ອຸປະກອນ ຫຼ ສິີ່ງຕ່າງໆກ່ຽວກັບກິລາ

53 3 ຂໍໍ້ ຄວາມສົນໃຈ ແລະ ພ ດຕິກໍາດ້ານຮ່າງກາຍ ນ້ອຍທີີ່ສຸດ/ບໍໍ່ມີ ນ້ອຍ ປານກາງ ຫຼາຍ ຫຼາຍທີີ່ສຸດ ບໍໍ່ຮ ້/ບໍໍ່ແນ່ໃຈ 1. ມັກຂຽນບໍໍ່ລະອຽດ ແຕ້ມຮ ບ ລົງໃນປຶົ້ມວັນທ ກ ໜັງສ ໃນເວລາຮຽນ ແລະ ເວລາຫວ່າງ 2. ໃຊ້ປຶົ້ມບັນທ ກ ໜັງສ ກະເປ ົ໋າ ຫຼ ໃນຫ້ອງນອນຈະເຕັມໄປດ້ວຍຮ ບແຕ້ມ ທັຶ້ງໂຕແຕ້ມເອງ ຫຼ ຕັດມາຈາກບ່ອນອ ີ່ນໆ 3. ໃນເວລາຫວ່າງຈະມັກແຕ້ມຮ ບ ຫຼ ລະບາຍສີ 4. ມັກປະດິດສິີ່ງຂອງ ເຄ ີ່ອງໃຊ້ຂອງຫຼິຶ້ນ ຕັດປາດ້ວຍເຈ້ຍ ເຮັດວຽກສີລະປະ ວຽກປະດິດໄດ້ດົນໆ 5. ມັກກິດຈະກໍາ ຫຼ ຫຼິຶ້ນເກມທີີ່ມີຮ ບແຕ້ມ ຫຼ ໃຊ້ແຜນທີີ່ ເຊັົ່ນ: ການຊຸມນຸມ ການຍ່າງ ການຍ່າງທາງຍາວ 6. ສາມາດໃຊ້ແຜນທີີ່ໃນການຄົຶ້ນຫາສະຖານທີີ່ຕ່າງໆ (ເຊັົ່ນ: ຕາມຖະໜົນ ຕ່າງໆ ໃນເມ ອງ ຕາມສວນສະໜຸກ ຫຼ ຄົຶ້ນຫາຈຸດໝາຍ) 7. ມັກທຸກຢ່າງທີີ່ມີສີສັນ ມັກລະບາຍສີຕົກແຕ່ງປຶົ້ມເຮັດວຽກ ຕົກແຕ່ງກະເປ ົ່າ ນັກຮຽນທີີ່ມີສີສັນກວ່າຄົນອ ີ່ນ 8. ມັກແຕ່ງໂຕສວຍງາມ ມີສີສັນ ໃສ່ເຄ ີ່ອງປະດັບຕ່າງໆ ໃສ່ແຫວນ ສາຍແຂນ 9. ຈ ີ່ທິດທາງໄດ້ດີ ແລະ ເມ ີ່ອເຂົຶ້າໄປຢ ່ໃນສະຖານທີີ່ແປກໃໝ່ ຫຼ ເຂົຶ້າໄປໃນ ຕ ກໃໝ່ໆ ຮ ້ທິດທາງ ບໍໍ່ຫຼົງທາງ 10. ມັກໄລຍະທາງທີີ່ແຕກຕ່າງໄດ້ດີຮ ້ໄລຍະໃກ້ໄກຈ ີ່ສະຖານທີີ່ຕ່າງໆໄດ້ດີ 11. ເຮັດວຽກຫັດຖະກໍາຕ່າງໆໄດ້ດີ(ເຊັົ່ນ: ງານດອກໄມ້ໃບກ້ວຍ ງານປະດິດ ແຕ້ມຂຽນ ຕັດຜົມ ງານສີລະປະ ງານຊ່າງ) 12. ມັກຈີນຕະນາການອອກແບບສິີ່ງຕ່າງໆ ເຊັົ່ນ: ອອກແບບປັກໝຸດ ຈັດ ຫຼ ຕົກແຕ່ງຫ້ອງ ເຮັດເຟີນິເຈີຶ້ 13. ຈະໃຊ້ການແຕ້ມຮ ບ ຫຼ ສະເກັດຮ ບແທນການອະທິບາຍຄວາມຄິດ ຫຼ ບອກທິດທາງທາງ 14 ມັກດັດແປງຕົກແຕ່ງຫ້ອງ ຫຼ ຕົກແຕ່ງເຮ ອນ 15. ມັກປັົ້ນ ຫຼ ແກະສະຫຼັກ

54 4 ຂໍໍ້ ຄວາມສົນໃຈ ແລະ ພ ດຕິກໍາດ້ານພາສາ ນ້ອຍທີີ່ສຸດ/ບໍໍ່ມີ ນ້ອຍ ປານກາງ ຫຼາຍ ຫຼາຍທີີ່ສຸດ ບໍໍ່ຮ ້/ບໍໍ່ແນ່ໃຈ 1. ມັກສົນທະນາ, ມັກເວົຶ້າ ມັກເລົົ່າກ່ຽວກັບເລ ີ່ອງລາວຕ່າງໆມ່ວນກັບການໄດ້ ເວົຶ້າ ຫຼ ເລົົ່າກ່ຽວກັບໜັງ, ນິທານ 2. ຫຼ ໜັງສ ີ່ທີີ່ອ່ານ ຈໍານວນຄົນ, ຄໍາສັບຕ່າງໆສໍານວນນິຍາຍຈີນ ຄໍາເວົຶ້າຕະຫຼົກ ປະໂຫຍກຍາວໆ ຄໍາສັບເເປກ ຍາກໆໄດ້ເເລ້ວນໍາມາເວົຶ້າຕໍໍ່ໄດ້ 3. ເວົຶ້າເປັນເລ ີ່ອງເປັນລາວ ເວົຶ້າຄ່ອງ ເວົຶ້າຈາຈະເເຈ້ງຊັດເຈນເກີນກວ່າອາຍຸ ເວົຶ້າ ຕະຫຼົກເລົົ່າເລ ີ່ອງຊວນຫົວໄດ້ດີ 4. ຮຽນເເບບການເວົຶ້າຄົນອ ີ່ນໄດ້ດີ 5. ມີສໍານວນການເວົຶ້າ ວະລີທີີ່ມີສີສັນ ມັກໃຊ້ຄໍາເເປກໃໝ່ ພາສາສັບ ສໍານວນ ເກີນອາຍຸມາເວົຶ້າ 6. ມັກອ່ານ ຈະອ່ານທຸກສິີ່ງທຸກຢ່າງທີີ່ພົບເຫັນ ເຊັົ່ນ ໜັງສ ີ່ປ້າຍ ຄໍາຄົມທ້າຍລົດ 7. ມີໜັງສ ີ່ຕິດຕົວ ອ່ານນັງສ ີ່ ອ່ານນິທານ ອ່ານກາຕ ນເລ ຶ້ອຍໆ 8. ອ່ານໜັງສ ີ່ໄດ້ເອງໂດຍບໍໍ່ຕ້ອງສອນອ່ານໜັງສ ີ່ໄດ້ໄວກວ່າເດັກອາຍຸດຽວກັນ 9. ຊ ຶ້ ຫຼ ຂໍໃຫ້ຊ ຶ້ໜັງສ ີ່ມາອ່ານ ມັກໄປຮ້ານໜັງສ ີ່ 10. ມັກຫຼິຶ້ນມ່ວນກັບຄໍາສັບຕ່າງໆ ເຊັົ່ນ ຫຼິຶ້ນຄໍາເປັນຈັົ່ງຫວະ ຄໍາຜວນ ຕໍໍ່ກ່ອນ ຕໍໍ່ຄໍາຄ່ອງຈອງຄໍາປະພັນ ເພງເເຮັບ ປິດສະນາອັກສອນໄຂວ່ ໃບ້ຄໍາ 11. ມັກຝັງກ່ຽວກັບເລ ີ່ອງລາວຕ່າງໆຟັງຜ ້ໃຫຍ່ເວົຶ້າກັນ ເບິີ່ງລາຍການໂຊ 12. ມັກຈົດຄໍາຂັວນ ບົດກ່ອນ ຄໍາຄົມ ຄະຕິເຕ ອນໃຈ ຄໍາປະທັບໃຈ ປະໂຫຍກ ວະລີ ມັກຈົດ ມີປຶົ້ມບັນທ ກເວລາຟັງ ຫຼ ເບິີ່ງຢ່າງໃດຈະຈົດລົງໄວ້ກ່ອນ 13. ນອກເໜ ີ່ອນຈາກການຮຽນເຄີຍເເຕ່ງກິນ ຂຽນເລ ີ່ອງ ຂຽນລຽງຄວາມ ລາຍ ງານ ຈົດໝາຍເອງ 14 ເເຕ່ງກ່ອນ ເເຕ່ງເພງ ຂຽນເລ ີ່ອງ ຂຽນລຽງຄວາມຂຽນລາຍງານ ຂຽນຈົດ ໝາຍໄດ້ດີ 15. ມັກບັນທ ກ ຫຼ ມີປືົ້ນບັນທ ກປະຈໍາຕົວ

55 5 ຂໍໍ້ ຄວາມສົນໃຈ ແລະ ພ ດຕິກໍາດ້ານມະນຸດສໍາພັນ ນ້ອຍທີີ່ສຸດ/ບໍໍ່ມີ ນ້ອຍ ປານກາງ ຫຼາຍ ຫຼາຍທີີ່ສຸດ ບໍໍ່ຮ ້/ບໍໍ່ແນ່ໃຈ 1. ມັກເວົຶ້າຫຼິຶ້ນກັບຄົນອ ີ່ນ ມັກເລົົ່າເລ ີ່ອງລາວຕ່າງໆ ແລະມັກເລົົ່າເລ ີ່ ອງກ່ຽວກັບ ຮ ບເງົາ ຫຼ ເລ ີ່ອງເລົົ່າໃນປຶົ້ມທີີ່ເຂົາອ່ານ 2. ມີໝ ່ຫຼາຍ ມັກໄປຫາໝ ່ ແລະ ມັກໃຫ້ໝ ່ມາຫາ ເປັນສ ນກາງຂອງໝ ່ 3. ບໍໍ່ມັກຂັດໃຈໃຜ ບໍໍ່ຄ່ອຍຂັດແຍ່ງ ບໍໍ່ຜິດກັບຄົນອ ີ່ນ 4. ສາມາດໂນ້ມເນົຶ້າ ແລະ ຈ ງໃຈຄົນອ ີ່ນໄດ້ດີ 5. ມັກຮ ້ວ່າຄົນອ ີ່ນຄິດແນວໃດ ຕ້ອງການຫຍັງ ເຮັດໂຕໄຫ້ເປັນທີີ່ເພີີ່ງພໍໃຈແກ່ ຜ ້ອ ີ່ນໄດ້ 6. ມັກຊ່ວຍເຫຼ ອຄົນອ ີ່ນ ຫຼ ເຄີຍອາສາສະເໜີໂຕຊ່ວຍເຫຼ ອ ແລະ ໃຫ້ບໍລິການ ຄົນອ ີ່ນ ເອົາໃຈເກັົ່ງ 7. ມັກຈະໄດ້ເປັນຫົວໜ້າ ຜ ້ນໍາໃນການເຮັດວຽກ ຫຼ ໃນກຸ່ມໝ ່ 8. ມະນຸດສໍາພັນດີ ມັກສະເໜີໂຕເຂົຶ້າໄປເປັນສ່ວນໜ ີ່ງຂອງກຸ່ມເຊັົ່ນ: ເຂົຶ້າໄປຟັງ ຜ ້ໃຫ່ຍເວົຶ້າກັນ ເຂົຶ້າໄປຊ່ວຍວຽກຕ່າງ 9. ຂີຶ້ສົງສານ ແລະ ເຫັນອົກເຫັນໃຈຄົນອ ີ່ນທີີ່ໄດ້ຮັບຄວາມເດ ອດຮ້ອນ ແລະ ປະສົບຄວາມລໍາບາກ 10. ເຂົຶ້າກັບຄົນອ ີ່ນງ່າຍ ເປັນກັນເອງ ເຖິງຈະບໍໍ່ຮ ້ຈັກກັນມາກ່ອນ 11. ມີຄວາມຮ ້ສ ກໄວຕໍໍ່ປະຕິກິລິຍາຄົນອ ີ່ນ ຮັບຮ ້ໄດ້ໄວດີ 12. ມັກເຮັດວຽກເປັນກຸ່ມ ບໍໍ່ມັກເຮັດວຽກຄົນດຽວ 13. ມັກງານລ້ຽງສ້າງສັນ ງານປາຕີຶ້ ງານສັງຄົມ ງານພົບປະຜ ້ຄົນ ມັກຢ ່ກັບຄົນ ສ່ວນຫຼາຍ 14 ມັກໄຕ່ຕອງ ອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ ເປັນແມ່ສ ີ່ 15. ມັກອາສາຈັດການໃນເລ ຶ້ອງຕ່າງ ມັກມີບົດບາດໜ້າທີີ່ໃນສັງຄົມ

56 6 ຂໍໍ້ ຄວາມສົນໃຈ ແລະ ພ ດຕິກໍາດ້ານເຫດຜົນ ແລະ ຄະນິດສາດ ນ້ອຍທີີ່ສຸດ/ບໍໍ່ມີ ນ້ອຍ ປານກາງ ຫຼາຍ ຫຼາຍທີີ່ສຸດ ບໍໍ່ຮ ້/ບໍໍ່ແນ່ໃຈ 1. ມັກຫຼິຶ້ນເກມທີີ່ຕ້ອງຄິດຍາກໆ, ສັບຊ້ອນ ເຊັົ່ນເກມປິດສະໜາ, ຖອດ ລະຫັດ, ໝາກດາມ... 2. ມັກຕັຶ້ງຄໍາຖາມແປກໆ ເກີນອາຍຸ ຕອບຍາກ 3. ມັກຄິດເລກໄດ້ໄວ, ແກ້ບັນຫາໄດ້ໄວ, ຄິດຫາຄໍາຕອບຕ່າງໆໄດ້ໄວ ມັກ ແກ້ໂຈດບັນຫາ 4. ສາມາດຄິດ, ຄໍານວນ, ຊັົ່ງຕວງ, ວັດ, ຄິດເງິນ, ຄາດຄະເນໄດ້ດີ 5. ມັກຈັດລະບົບ, ມັກຈັດໝວດໝ ່, ຈັດສິີ່ງຂອງໃຫ້ເປັນລະບຽບ, ຈັດ ລຽນລໍາດັບສິີ່ງຂອງ ເຫດການ ເລ ີ່ອງຕ່າງໆໄດ້ ຈໍາແນກໝວດໝ ່ຂອງສິີ່ງ ຕ່າງໆໄດ້ 6. ເຊ ີ່ອມໂຢງເຫດການ ອະທິບາຍເຫດການຕ່າງໆ ຢ່າງສົມເຫດສົມຜົນ 7. ມີຄວາມກະຕ ລ ລົຶ້ນຢາກຮ ້ຢາກເຫັນ ແລະ ມັກສາມາດເຂົຶ້າໃຈກ່ຽວກັບ ລະບົບການເຮັດວຽກຂອງກົນໄກຂອງສິີ່ງຕ່າງໆ 8. ມັກເຮັດວຽກ ຫຼິຶ້ນເກມກ່ຽວກັບຕົວເລກ ມັກຫຼິຶ້ນຄອມພິວເຕີ 9. ມັກ ແລະ ສົນໃຈເລ ີ່ອງຕ່າງໆ ທີີ່ເປັນນາມມະທໍາ ເຊັົ່ນ: ປະຕິທິນ, ເວລາ, ສັນຍາລັກ 10. ມີເຫດຜົນໃນການຄິດ ແລະ ຕັດສິນໃຈ 11. ເຂົຶ້າໃຈເລ ີ່ອງຕ່າງໆທີີ່ຍາກ ແລະ ຊັບຊ້ອນໄດ້ດີ 12. ມັກອ່ານເລ ີ່ອງສ ບສວນສອບສວນ ຊັບຊ້ອນມີເງ ີ່ອນງໍາ 13. ມັກສອບຖາມ ມັກຕັຶ້ງຄໍາຖາມທີີ່ເປັນເຫດເປັນຜົນເຊັົ່ນ: ຖ້າບໍໍ່ເປັນແບບນີຶ້ ແລ້ວຈະເປັນແບບໃດ?, ຖ້າເຮັດແບບນີຶ້ແລ້ວ ຈະເກີດຫຍັງຂ ຶ້ນ? 14 ມັກ ແລະ ຫຼົງໄຫຼໃນຕົວເລກ, ຄິດ, ຈິນຕະນາການສິີ່ງຕ່າງໆເປັນຕົວເລກ 15. ຊ່າງຄິດ ຊ່າງສັງເກດ ມັກສັງເກດສິີ່ງທີີ່ຢ ່ອ້ອມຕົວ ເຫັນລາຍລະອຽດຂອງ ສິີ່ງຕ່າງໆ ທີີ່ຄົນອ ີ່ນບໍໍ່ສາມາດເຫັນໄດ້

57 7 ຂໍໍ້ ຄວາມສົນໃຈ ແລະ ພ ດຕິກໍາດ້ານເຫດຜົນ ແລະ ຄະນິດສາດ ນ້ອຍທີີ່ສຸດ/ບໍໍ່ມີ ນ້ອຍ ປານກາງ ຫຼາຍ ຫຼາຍທີີ່ສຸດ ບໍໍ່ຮ ້/ບໍໍ່ແນ່ໃຈ 1. ມີຄວາມຢາກຮ ້ຢາກເຫັນ ຊ່າງຊັກຊ່າງຖາມ ມັກຕັຶ້ງຄໍາຖາມ ເປັນຫຍັງ ແມ່ນຫຍັງ ຍ້ອນຫຍັງ ແລະ ມີຄວາມກະຕ ລ ລົຶ້ນຢາກຮ ້ຄໍາຕອບ 2. ມັກຕັຶ້ງຄໍາຖາມແປກໆ ເກີນອາຍຸ ຕອບຍາກ 3. ມັກຄິດ ແລະ ເຮັດທຸກຢ່າງບໍໍ່ຄ ກັບຄົນອ ີ່ນ ເຊັົ່ນ: ການເຮັດວຽກ ການແກ້ ບັນຫາສ່ວນໂຕທີີ່ບໍໍ່ຄ່ອຍຄ ໃຜ 4. ມັກລອງຂອງໃຫມ່ ມັກ ແລະ ສົນໃຈອີີ່ຫຍັງແປກໆໃຫມ່ໆ ບໍໍ່ມັກເຮັດ ຫຍັງຄ ເກົົ່າ ເບ ີ່ອໜ່າຍສິີ່ງຕ່າງໆ ທີີ່ຊໍ້າຊາກຢ ່ບ່ອນເກົົ່າ ມັກປ່ຽນແປງ 5. ມັກເຮັດກິດຈະກໍາທີີ່ຍາກໆ ແລະ ທ້າທາຍຄວາມສາມາດ 6. ບໍໍ່ມັກວຸ້ນວາຍກັບໃຜ ມັກໝຸກໝົຶ້ນກັບສິີ່ງຕ່າງໆຢ ່ຄົນດຽວ 7. ມັກຢ ່ຄົນດຽວ ມັກເຮັດວຽກຄົນດຽວ ບໍໍ່ມັກໃຫ້ໃຜມາຫຍຸ້ງໃນເວລາໂຕ ເອງເຮັດວຽກ 8. ມີສະມາທິ ແລະ ຈົດຈໍໍ່ກັບການເຮັດວຽກທີີ່ຕົນເອງມັກໄດ້ຫລາຍ 9. ມັກ ແລະ ສົນໃຈຮຽນຮ ້ສິີ່ງໃໝ່ໆ ແລະ ຮຽນຮ ້ໄດ້ໄວ 10. ຈົດຈໍາໄດ້ໄວ ຈ ີ່ເລ ີ່ອງລາວຕ່າງໆ ໄດ້ເປັນຢ່າງດີ 11. ຊ່າງສັງເກດ ແລະ ສາມາດເບິີ່ງເຫັນລາຍລະອຽດຂອງສິີ່ງຕ່າງໆ ທີີ່ຄົນອ ີ່ນ ເບີີ່ງບໍໍ່ເຫັນ 12. ເຮັດວຽກເກີນຄໍາສັົ່ງ ເຮັດວຽກກວ່າທີີ່ສັົ່ງ 13. ມີການວາງແຜນຢ ່ຕະຫຼອດເວລາເພ ີ່ອເຮັດສິີ່ງຕ່າງໆ ຈະຫຍັງທີີ່ຄິດໄວ້ລ່ວງ ໜ້າ 14 ເຊ ີ່ອໜັຶ້ນໃນຄວາມຄິດເຫັນ ແລະ ໜັຶ້ນໃຈໃນຄວາມຖ ກຕ້ອງຂອງຕົນເອງ ຫຼາຍກວ່າຄວາມຄິດເຫັນຂອງຜ ້ອ ີ່ນ 15. ມັກ ແລະ ສົນໃຈໃນສິີ່ງທີີ່ເປັນນາມມະທໍາ ເຊັົ່ນ: ເຮັດບຸນ ນັົ່ງສະມາທິ ສວດມົນ ສາສະໜາ ຄວາມດີ ຄວາມເຊ ີ່ອຕ່າງໆ

58 8 ຂໍໍ້ ຄວາມສົນໃຈ ແລະ ພ ດຕິກໍາດ້ານທໍາມະຊາດ ນ້ອຍທີີ່ສຸດ/ບໍໍ່ມີ ນ້ອຍ ປານກາງ ຫຼາຍ ຫຼາຍທີີ່ສຸດ ບໍໍ່ຮ ້/ບໍໍ່ແນ່ໃຈ 1. ມັກ ແລະ ສົນໃຈສັດຕ່າງໆ ເຊັົ່ນ: ແມງໄມ່ ແມງກະເບ ຶ້ອ ກະຕ່າຍ ໝາ 2. ຢາກລ້ຽງສັດຊະນິດໃດ ຊະນິດໜ ີ່ງ ຫຼ ຫຼາຍຊະນິດ ຕະຫຼອດເວລາ ຫຼ ຖ້າມີ ໂອກາດກໍໍ່ຈະເຮັດ 3. ຮ ້ຈັກພັນສັດຕ່າງໆ ຮ ້ ແລະ ເຂົຶ້າໃຈຄວາມແຕກຕ່າງ ລະຫວ່າງສັດ ບຸກຄະ ລິກກະພາບ ລັກສະນະນິໄສ ລັກສະນະສະເພາະຂອງສັດແຕ່ລະຊະນິດ ບອກ ພັນສັດໄດ້ 4. ເຄີຍ ແລະ ມັກໝຸກໝຸ້ນຢ ່ກັບສັດ ໄປສວນສັດ ໄປເບີີ່ງສັດ ໄປຕະຫຼາດ ທີີ່ ຂາຍສັດລ້ຽງ ຫຼ ສ ກສາກ່ຽວກັບສັດປ່າ 5. ສົນໃຈ ແລະ ມີຄວາມຢາກຮ ້ຢາກເຫັນ ຫຼ ມັກເລ ອກເຮັດວຽກເຮັດ ກິດຈະກໍາໃນເລ ີ່ອງຕ່າງໆ ທີີ່ກ່ຽວກັບທໍາມະຊາດເຊັົ່ນ: ສັດ ພ ດ ດີນ ຫີນ ກ້ອນເມກ ດວງດາວ 6. ມັກຕົຶ້ນໄມ້ ດອກໄມ້ ເຄີຍປຸກ ຫຼ ຢາກປຸກຕົຶ້ນໄມ້ 7. ສາມາດບອກຊ ີ່ ຊະນິດຂອງຕົຶ້ນໄມ້ ແລະ ອະທິບາຍລັກສະນະຂອງຕົຶ້ນໄມ້ ໄດ້ຫຼາຍ 8. ມັກ ແລະ ຮ ້ສ ກມ່ວນກັບການເດີນທາງໃນປ່າ ຫຼ ປີນພ 9. ຊັກຖາມເວົຶ້າຈາກັບຄົນອ ີ່ນ ກ່ຽວກັບປາກົດການທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນຕາມທໍາມະຊາດ ເຊັົ່ນ: ຄ ຶ້ນຊິນາມິ ການເກີດຝ ນດາວຕົກ ບັຶ້ງໄຟພະຍານາກ ຈັນທະຄາດ ສຸລິຍະຄາດ ດ້ວຍຄວາມສົນໃຈ 10. ມັກເບິີ່ງດາວ ກ້ອນເມກ ຢາກ/ມັກໄປທ້ອງຟ້າຈໍາລອງ/ຫຼ ໄປເບີີ່ງ ປາກົດການທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນຕາມທໍາມະຊາດ 11. ຮ ້ສ ກຫ່ວງໃຍທໍາມະຊາດ ຢາກເຮັດກິດຈະກໍາເພ ີ່ອອະນຸລັກທໍາມະຊາດ 12. ຫຼົງມັກໃນທໍາມະຊາດ ແລະ ຢາກເຮັດກິດຈະກໍາທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບທໍາມະຊາດ ດ້ວຍຕົນເອງ ເຊັົ່ນ: ອອກຄ້າຍ ປີນພ ໄປເບີີ່ງສັດ ຣີໄຊເຄີຶ້ນ ປ ກປ່າ 13. ມັກ ຫຼ ເຄີຍຖ່າຍຮ ບ ແຕ້ມຮ ບ ຂຽນເລ ີ່ອງລາວ ເຮັດວຽກສີລະປະ ແລະ ວຽກອ ີ່ນໆ ທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບທໍາມະຊາດ 14 ຖ້າໃຫ້ເລ ອກໄປຫຼິຶ້ນ ຈະໄປຫຼິຶ້ນຕາມສະຖານທີີ່ທໍາມະຊາດ ເຊັົ່ນສວນສັດ ປ່າ ທະເລ ພ ເຂົາ ນໍ້າຕົກຕາດຫຼາຍກວ່າ ຫ້າງຊັບພະສີນຄ້າ ຫຼ ຢ່າງອ ີ່ນ 15. ມັກເບິີ່ງສາລະຄະດີ ພາບພະຍົນກ່ຽວກັບສັດ ພ ດ ຫຼ ປາກົດການທາງທໍາມະ ຊາດ

59 ການໃຫ້ຄະແນນ ໝາຍ ຊ່ອງທີ 1 ເທົົ່າກັບ 0 ຄະແນນ ຊ່ອງທີ 2 ເທົົ່າກັບ 1 ຄະແນນ ຊ່ອງທີ 3 ເທົົ່າກັບ 2 ຄະແນນ ຊ່ອງທີ 4 ເທົົ່າກັບ 3 ຄະແນນ ຊ່ອງທີ 5 ເທົົ່າກັບ 4 ຄະແນນ ຊ່ອງທີ 6 ເທົົ່າກັບ 5 ຄະແນນ ການວິເຄາະ: ໃຫ້ວິເຄາະໃນແຕ່ລະດ້ານໂດຍໃຊ້ສ ດດັົ່ງນີຶ້ ສ ດ = ຄະແນນລວມທີີ່ເຮັດໄດ້ຈາກແບບສອບຖາມ × 100 60 (ຄະແນນເຕັມ) = ຄະແນນທີີ່ໄດ້ ການແປຄວາມໝາຍ ໄດ້ຄະແນນ 60 ຂ ຶ້ນໄປ ໝາຍເຖິງ ມີຄວາມສາມາດໃນລະດັບຫຼາຍ ໄດ້ຄະແນນ 40-59 ໝາຍເຖິງ ມີຄວາມສາມາດໃນລະດັບປານກາງ ໄດ້ຄະແນນ 0-39 ໝາຍເຖິງ ມີຄວາມສາມາດໃນລະດັບນ້ອຍ

60 ຕົວຢ່າງການວິເຄາະ ຊ ີ່: ທ້າວ ອະພິຊິດ ສະຫຼາດຄິດ ຫ້ອງ ປ 5 ຂໍໍ້ ຄວາມສາມາດດ້ານ............................ ຄະແນນ 1 2 3 4 5 6 1. √ 1 2. √ 2 3. √ 3 4. √ 4 5. √ 3 6. √ 3 7. √ 2 8. √ 4 9. √ 3 10. √ 0 11. √ 2 12. √ 0 13. √ 4 14 √ 4 15. √ 4 ຄະແນນລວມ 0 1 6 12 20 0 39 ຄະແນນຈາກ ການວິເຄາະ 39 60 × 100 65 ຜົນການວິເຄາະໄດ້ຄະແນນ 65 ຄະແນນ ທ້າວ ອະພິຊິດ ມີຄວາມສາມາດດ້ານ.................ໃນລະດັບຫຼາຍ

61

62 ບົດທີ 3 ການຄິດວິເຄາະ ການຄິດວິເຄາະເປັນຮາກຖານທີີ່ສໍາຄັນຊອງການຮຽນຮ ້ ແລະ ການດໍາເນີນຊີວິດ ການຄິດວິເຄາະເປັນ ພ ຶ້ນຖານຂອງການຄິດທັງໝົດ. ບຸກຄົນທີີ່ມີຄວາມສາມາດໃນການຄິດວິເຄາະຈະມີ ຄວາມສາມາດໃນດ້ານອ ີ່ນໆ ສ ງກວ່າບຸກຄົນທົົ່ວໄປ ທັງທາງດ້ານສະຕິປັນຍາ ແລະ ການດໍາເນີນຊີວິດ ເປັນທັກສະທີີ່ທຸກຄົນສາມາດພັດທະນາໄດ້ ເຊິີ່ງປະກອຍດ້ວຍທັກສະທີີ່ສໍາຄັນຄ : ການສັງເກດ, ການປຽບທຽບ, ການຄາດຄະເນ, ການປະຍຸກໃຊ້, ການປະເມີນ, ການຈໍາແນກແຍກປະເພດ, ການຈັດໝວດໝ ່, ການສັນນິຖານ, ການສ ກສາຫຼັກການ, ການເຊ ີ່ອມໂຍງຄວາມສໍາ ພັນຂອງສິີ່ງຕ່າງໆ ທັກສະການຄິດວິເຄາະຈິີ່ງເປັນທັກສະການຄິດລະດັບສ ງ ທີີ່ເປັນອົງປະກອບສໍາຄັນຂອງຂະບວນ ການຄິດລະດັບສ ງ ທັງການຄິດວິຈາລະນະຍານ ແລະ ການຄິດແກ້ໄຂບັນຫາ. ໃນການພັດທະນາການຄິດວິເຄາະມີຄວາມມຸ້ງໝາຍໃຫ້ຜ ້ຮຽນຄິດຢ່າງແຍກແຍກໄດ້, ມີທັກສະໃນການຄິດ ແບບວິເຄາະໄດ້ ເຊິີ່ງສິີ່ງສໍາຄັນທີີ່ສຸດກໍຄ ຄ ຜ ້ສອນຕ້ອງມີຄວາມຮ ້, ຄວາມເຂົົ່າໃຈກ່ຽວກັບການຄິດແບບວິເຄາະໃຫ້ດີ ເສຍກ່ອນ ຫຼັງຈາກນັຶ້ນຈ ີ່ງຄ່ອຍຄ່ອຍປະສົມປະສານການຄິດແບບນີຶ້ເຂົຶ້າໄປໃນຂະບວນການການຮຽນການສອນເພ ີ່ອ ພັດທະນາການຄິດວິເຄາະໃຫ້ເກີດຂ ຶ້ນໃນຕົວຜ ້ຮຽນ. ຄວາມໝາຍຂອງການຄິດວິເຄາະ ນັກສ ກສາຫຼາຍທ່ານໄດ້ໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງການຄິດວິເຄາະໄວ້ ແຕ່ລະຄົນອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງການ ຄິດວິເຄາະໂດຍໃຊ້ຕວາມໝາຍທີີ່ແຕກຕ່າງກັນເຊັົ່ນ: ການຄິດວິເຄາະເປັນກິດຈະກໍາທີີ່ມີຄວາມຊັບຊ້ອນ, ການຄິດ ວິເຄາະເປັນກິດຈະກໍາທາງປັນຍາ ການຄິດວິເຄາະເປັນການໃຊ້ເຫດຜົນ ແລະ ເປັນການຕັດສິນໃຈທັງນີຶ້ ເດີໂນໂຍ (De Bono 1976: 29-32) ກ່າວວ່າ ຜ ້ຊ່ຽວຊານໄດ້ກໍານົດນິຍາມຂອງການຄິດວິເຄາະໃນຫຼາຍໆທັກສະ ທຸກຄໍາ ນິຍາມລ້ວນມີຄວາມຖ ກຕ້ອງ ແຕ່ບໍໍ່ມີຄວາມໝາຍໃດສາມາດອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງການຄິດວິເຄາະໄດ້ສົມບ ນ ທີີ່ສຸດ. ພົດຈະນານຸກົມສະບັບສະເຫຼີມພະກຽດ ພ.ສ. 2530 (2530: 472) ສະຫຼຸບໄດ້ວ່າ ຄິດ ໝາຍເຖິງ ການນ ກ ຄິດ ຕ ກຕອງ ສ່ວນຄໍາວ່າ ວິເຄາະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມສາມາດໃນການເຫັນໄດ້ລາຍລະອຽດ, ຮອບຄອບໃນເລ ີ່ອງຕ່າງໆ ຢ່າງມີເຫດຜົນ ໂດຍຫາສ່ວນດີ, ສ່ວນທີີ່ບົກຜ່ອງ, ຈຸດເດັົ່ນ, ຈຸດອ່ອນຂອງເລ ີ່ອງນັຶ້ນໆ ແລ້ວສະເຫນີແນະນໍາສິີ່ງທີີ່ດີ, ທີີ່ເໝາະສົມ ຢ່າງຍຸດຕິທໍາ (ພົດຈະນານຸກົມສະບັບລາດຊະບັນດິດສະຖານ ພ.ສ. 2530: 492). ບຣ ມ ແລະ ຄະນະ (Bloom. 1956: 6-9) ໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງການຄິດວິເຄາະໄວ້ວ່າ ການຄິດວິເຄາະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມສາມາດໃນການເຫັນໄດ້ລາຍລະອຽດ ແລະ ຈໍາແນກແຍກແຍະຂໍໍ້ມ ນ ອົງປະກອບຂອງສິີ່ງຕ່າງໆບໍໍ່ ວ່າຈະເປັນວັດຖຸ, ເຫດການຕ່າງຕ່າງອອກເປັນສ່ວນຍ່ອຍໆ, ແລະ ຈັດເປັນໝວດໝ ່ ເພ ີ່ອຄົຶ້ນຫາຄວາມຈິງ, ຄົຶ້ນຫາ ຄວາມສໍາຄັນຂອງອົງປະກອບ ຫຼ ຫຼັກການຂອງເລ ີ່ອງນັຶ້ນໆ, ສາມາດອະທິບາຍ, ຕີຄວາມໝາຍຂອງສິີ່ງທີີ່ເຫັນ ທັງທີີ່ ອາດແຝງຊ້ອນຢ ່ພາຍໃນສິີ່ງຕ່າງໆ ວ່າມີຄວາມກ່ຽວພັນກັນຄ ແນວໃດ? ແມ່ນຫຍັງເປັນສາເຫດ? ແມ່ນຫຍັງເປັນ ຜົນ ແລະ ທີີ່ເປັນຄ ແນວນັຶ້ນ ໂດຍອາໄສຫຼັກການໃດ? ຈົນໄດ້ຄວາມຄິດເພ ີ່ອນໍາໄປສ ່ການສະຫຼຸບ, ການປະຫຍຸກໃຊ້ ຄາດເດົາ ຫຼ ຄາດການສິີ່ງຕ່າງຕ່າງໄດ້, ເປັນການຄິດຢ່າງມີເຫດຜົນໃນການລວບລວມສິີ່ງຕ່າງຕ່າງເຂົຶ້າກັນໂດຍອາໄສ ຂໍໍ້ຄວາມເປັນຈິງທີີ່ປະກົດຂ ຶ້ນ ໄດ້ແກ່: 1. ຄວາມຄ້າຍຄ ກັນທາງດ້ານກາຍຍະພາບ ເຊັົ່ນ: ມີສີ, ລວດລາຍ, ຂະໜາດຮ ບຮ່າງຄ ກັນ.

63 2. ການສະແດງອອກຄ ກັນ ເຊັົ່ນ: ຍ່າງ, ນັົ່ງ, ນອນ ຄ ກັນ. 3. ການມີສິີ່ງທີີ່ຄ ກັນ ເຊັົ່ນ: ມີກະດຸມ, ມີຄໍເສ ຶ້ອ, ມີລົດຊາດສົຶ້ມ, ມີລົດຊາດຫວານ ຄ ກັນ. 4. ມີເພດ ຫຼ ອາຍຸຄ ກັນ ເຊັົ່ນ: ຜ ້ຊາຍ, ຜ ້ຍິງ, ເດັກນອ້ຍ, ຜ ້ໃຫຍ່, ຜ ້ສ ງອາຍຸ. 5. ມີສ່ວນປະກອບຫຼ ໂຄງສ້າງຄ ກັນ ເຊັົ່ນ: ສ້າງດ້ວຍໄມ້ຫຼ ພະລັສຕິກ. ມາຣຊາໂນ ( Marzano. 2001: 30-37) ກ່າວວ່າການວິເຄາະ (Analysis) ເປັນຄວາມສາມາດໃນການ ໃຊ້ເຫດຜົນ ແລະຄວາມລະອຽດຖ້ວນໃນການຈໍາແນກແຍກແຍະສິີ່ງຕ່າງໆເຊິີ່ງນີຶ້ຂະບວນການສໍາຄັນຍ່ອຍ 5 ປະການ ໄດ້ແກ່: 1) ການຈໍາແນກ 2) ການຈັດໝວດໝ ່ 3) ການວິເຄາະຂໍໍ້ຜິດພາດ 4) ການສະຫຼຸບເປັນຫຼັກການ 5) ການຄາດເດົາ ກຽງສັກ ຈະເລີນວົງສັກສີ (2546: 25) ໄດ້ໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງການວິເຄາະ (Analytical thinking) ວ່າໝາຍເຖິງ ຄວາມສາມາດໃນການສ ບຄົຶ້ນຂໍໍ້ຄວາມເປັນຈິງ ເພ ີ່ອຕອບຄໍາຖາມກ່ຽວກັບບາງສິີ່ງບາງຢ່າງ ໂດຍການຕີ ຄວາມໝາຍ, ການຈໍາແນກ ແລະ ການທໍາຄວາມເຂົຶ້າໃຈກັບອົງປະກອບຂອງສິີ່ງນັຶ້ນ ແລະອົງປະກອບອ ີ່ນອ ີ່ນ ທີີ່ ສໍາພັນກັນ ລວມທາງເຊ ີ່ອມໂຍງຄວາມສໍາພັນກັນທາງຢາກເຫດຜົນທີີ່ບໍໍ່ຂັດແຍ່ງກັນ ແລະອົງປະກອບເຫຼົົ່ານັຶ້ນ, ເຫດຜົນທີີ່ຫນັກແຫນ້ນຫນ້າເຊ ີ່ອຖ ເຮັດໃຫ້ເຮົາໄດ້ຄວາມເປັນຈິງທີີ່ເປັນພ ຶ້ນຖານໃນການຕັດສິນໃຈແກ້ບັນຫາ, ປະ ເມີນ ແລະ ຕັດສິນໃຈເບ ຶ້ອງຕົຶ້ນໄດ້ຢ່າງຖ ກຕ້ອງ. ຈາກຄ ່ມ ການພັດທະນາຊັບພະຍາກອນ (Development Resource Guide) ໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງການ ຄິດວິເຄາະໄວ້ວ່າເປັນຄວາມສາມາດວິເຄາະຂໍໍ້ມ ນ ລະບຸປະເດັນສໍາຄັນ ຄວາມສໍາພັນ ແລະ ຈຸດປະສົງ ຈາກຄວາມ ກ່ຽວພັນຂອງບັນຫາ ສະແດງຄວາມສໍາພັນຂອງສິີ່ງຕ່າງໆ ທີີ່ມີຄວາມສໍາຄັນແອບແຝງບໍໍ່ປະກົດໃຫ້ເຫັນຢ່າງຊັດເຈນ, ຄິດຢ່າງເປັນລະບົບ, ມີຂັຶ້ນຕອນການຄິດ ເປັນໄປຕາມລໍາດັບຈົນເຖິງລະດັບສ ງ ແລະ ໃຫ້ຂໍໍ້ສະຫຼຸບຢ່າງມີເຫດຜົນ ໃຊ້ ປະສົບການທີີ່ມີມາກ່ອນໃນການປະເມີນ, ຄິດຈາກສິີ່ງທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນໃນປະຈຸບັນ ແລະ ໃຊ້ຂໍໍ້ມ ນພຽງພໍໃນການອ້າງອີງ, ວິນິດໄສ ແລະ ຕັດສິນໃຈ. ສະຫຼຸບໄດ້ວ່າ ການຄິດວິເຄາະໝາຍເຖິງ ຄວາມສາມາດໃນການເຫັນໄດ້ຫລາຍລະອຽດແລະຈໍາແນກແຍກ ແຍະຂໍໍ້ມ ນອົງປະກອບຂອງສິີ່ງຕ່າງໆບໍໍ່ວ່າຈະເປັນວັດຖຸ, ເລ ີ່ອງຕ່າງຕ່າງ, ເຫດການຕ່າງໆອອກເປັນຍ່ອຍ ແລະ ຈັດ ເປັນໝວດໝ ່ ເພ ີ່ອຄົຶ້ນຫາຄວາມຈິງ, ຄວາມສໍາຄັນ, ອົງປະກອບ ຫຼ ຫຼັກການຂອງເລ ີ່ອງນັຶ້ນໆ ສາມາດອະທິບາຍຕີ ຄວາມສິີ່ງທີີ່ເຫັນ ທັງທີີ່ອາດແຝງຊ້ອນຢ ່ພາຍໃນສິີ່ງຕ່າງຕ່າງຫຼ ກົດໄດ້ຢ່າງຊັດເຈນ, ລວມທັງຄວາມສໍາຄັນ ແລະ ການ ເຊ ອມໂຍງຂອງສິີ່ງຕ່າງໆ ວ່າກ່ຽວພັນກັນແນວໃດ ມີຫຍັງເປັນເຫດ ແມ່ນຫຍັງເປັນຜົນ ສົົ່ງຜົນກະທົບຕໍໍ່ກັນແນວໃດ ອາໄສຫຼັກການໃດ ຈົນໄດ້ຄວາມຄິດຈົນນໍາໄປສ້າງເປັນຮ ບແບບໃນການປະຍຸກໃຊ້ທໍານວຍ ຫຼ ຄາດການສິີ່ງຕ່າງໆ ໄດ້ຢ່າງຖ ກຕ້ອງ. ການທີີ່ເຮົາສາມາດຈໍາແນກຂໍໍ້ມ ນ, ອົງປະກອບ ຫຼ ເລ ີ່ອງຕ່າງຕ່າງອອກເປັນສ່ວນສ່ວນໄດ້ ຈໍາເປັນຢ່າງຍິີ່ງຈະ ຕ້ອງມີຄວາມຮ ້ແລະ ມີຂໍໍ້ມ ນທີີ່ພຽງພໍທີີ່ຈະນໍາມາໃຊ້ໃນການວິເຄາະຕົວຢ່າງງ່າຍໆ ເຊັົ່ນ: ແມ່ຄົວທີີ່ຈະປຸງ

64 ແຕ່ງອາຫານ ຈໍາເປັນຢ່າງຍິີ່ງຈະຕ້ອງມີຄວາມຮ ້ກ່ຽວກັບອາຫານທຸກຊະນິດທີີ່ຈະນໍາມາປຸງແຕ່ງ ບໍໍ່ວ່າຈະເປັນຜັກ, ຊີຶ້ນ ໝ ່, ຊີຶ້ນໄກ່, ປາ ແລະເຄ ີ່ອງປຸງຊະນິດຕ່າງໆຕະຫຼອດຮອດຈະຕ້ອງມີຄວາມຮ ້ໃນເລ ີ່ອງວັດຖຸອຸປະກອນທີີ່ໃຊ້ໃນການ ປຸງ ລວມທັງວິທີການໃຊ້ອຸປະກອນເຫຼົົ່ານັຶ້ນ. ນອກຈາກນີຶ້ຍັງຈາກຕ້ອງມີຄວາມຮ ້ເລ ອງຂັຶ້ນຕອນວິທີການປຸງອາຫານ ນັຶ້ນອີກດ້ວຍ ອາຫານທີີ່ປຸງຈ ີ່ງຈະເປັນອາຫານທີີ່ມີລົດຊາດເປັນເລີດ. ດັົ່ງນັຶ້ນການທີີ່ຈະຄິດວິເຄາະໄດ້ດີ ສິີ່ງຕ້ອງມີ ຄວາມຮ ້ເປັນພ ຶ້ນຖານສໍາຄັນ ນັກຮຽນຈ ີ່ງຕ້ອງຝຶກການອ່ານ, ຝຶກການຟັງ ແລະສະແຫວງຫາຂໍໍ້ມ ນຄວາມຮ ້ໃຫ້ຫຼາຍ. ອົງປະກອບຂອງການຄິດວິເຄາະ ກຽງສັກ ຈະເລີນວົງສັກ (2546: 25-30) ກ່າວວ່າ ຕວາມສາມາດໃນການຄິດວິເຄາະຄວນປະກອບໄປ ດ້ວຍ: 1. ຄວາມສາມາດໃນການຕີຄວາມ ການຄິດວິເຄາະສິີ່ງຕ່າງໆໄດ້ ເກີດຈາກການທໍາຄວາມເຂົຶ້າໃຈກັບຂໍໍ້ມ ນທີີ່ປະກົດເລີີ່ມຕົຶ້ນຈາກເຮົາ ຈໍາເປັນຕ້ອງພິຈາລະນາຂໍໍ້ມ ນທີີ່ໄດ້ຮັບ ເພ ີ່ອໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົຶ້າໃຈ ດ້ວຍການຕີຄວາມ. ການຕີຄວາມໝາຍ (Interpretation) ໝາຍເຖິງ ການພະຍາຍາມທໍາຄວາມເຂົຶ້າໃຈ ແລະ ໃຫ້ ເຫດຜົນແກ່ສິີ່ງທີີ່ເຮົາຕ້ອງການວິເຄາະ ເພ ີ່ອແປຄວາມໝາຍທີີ່ບໍໍ່ໄດ້ປະກົດໂດຍກົງ ເປັນຂໍໍ້ມ ນທີີ່ແອບແຝງຢ ່ໃນການ ຕີຄວາມໝາຍ, ຂໍໍ້ມ ນບໍໍ່ໄດ້ບອກໂດຍກົງແຕ່ຈະຕ້ອງທໍາຄວາມເຂົຶ້າໃຈຫຼາຍເກີນກວ່າສິີ່ງທີີ່ປະກົດຂ ຶ້ນໃນຂໍໍ້ມ ນ, ການ ຕີຄວາມໝາຍໃຫ້ໄດ້ດີພຽງໃດນັຶ້ນຂ ຶ້ນຢ ່ກັບເກນທີີ່ຄົນແຕ່ລະຄົນໃຊ້ເປັນມາດຕະຖານໃນການຕີຄວາມໝາຍ ປະກອບກັບຄວາມສາມາດໃນການເຊ ີ່ອມໂຍງຄວາມສໍາພັນທາງດ້ານເຫດຜົນເປັນມາດຖານໃນການຕັດສິນ. ໃນ ການຕີຄວາມໝາຍຂອງແຕ່ລະຄົນນັຶ້ນ ຈະແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມຄວາມຮ ້, ປະສົບການ ແລະ ຄ່ານິຍົມຂອງແຕ່ລະ ບຸກຄົນ ໃນການຕີຄວາມໝາຍຈາກຄວາມຮ ້ນັຶ້ນ ຕົວຢ່າງເຊັົ່ນ: ເມ ີ່ອເຫັນຄົນບ້າປີນເສົາໄຟ ລາວນ່າອາດຈະເກີດ ຈາກອາການເມົາຢາບ້າ, ເມ ີ່ອພົບເຫັນນັກຮຽນບໍໍ່ມັກເຮັດວຽກເປັນກຸ່ມ ຫຼ ບໍໍ່ຄ່ອຍມັກສະແດງຄວາມຄິດເຫັນໃນ ການເຮັດວຽກເປັນທີມ ສາມາດຕີຄວາມໝາຍໄດ້ວ່າ ເດັກອາດມີປ ມດ້ອຍບາງຢ່າງ ແລະ ຖ ກໝ ່ເພ ີ່ອນເວົຶ້າໃຫ້ ເຊິີ່ງ ເນ ີ່ອງມາຈາກຮຽນບໍໍ່ເກັົ່ງ, ຮຽນບໍໍ່ທັນໝ ່, ເວົຶ້າບໍໍ່ເກັົ່ງ ຫຼ ມີລັກສະນະບາງຢ່າງທີີ່ເພ ີ່ອນລັງກຽດ, ສ່ວນການຕີຄວາມ ໝາຍຈາກປະສົບການ ຕົວຢ່າງ: ເມ ີ່ອເຫັນຟ້າມ ດຄ ຶ້ມຈະຕ້ອງມີຝ ນຕົກ, ອອກກໍາລັງການໜັກໆຈະປວດເມ ີ່ອຍລໍາ ຕົວໃນມ ຶ້ຕໍໍ່ໄປ ຫຼ ຖ້າບໍໍ່ສົົ່ງວຽກບ້ານຈະຖ ກຄ ໃສ່ໂທດ. 2. ຄວາມຮ ້ຄວາມເຂົຶ້າໃຈໃນເລ ີ່ອງທີີ່ຈະວິເຄາະ ຂໍໍ້ມ ນຄວາມຮ ້ເປັນປັດໄຈສໍາຄົນຫຼາຍຕໍໍ່ີ່ປະສິດທິພາບໃນການຄິດວິເຄາະ ການທີີ່ຈະຄິດວິເຄາະໄດ້ດີນັຶ້ນ ຈໍາເປັນຕ້ອງມີຄວາມຮ ້ຄວາມເຂົຶ້າໃຈພ ຶ້ນຖານໃນເລ ີ່ອງນັຶ້ນ ເພາະຄວາມຮ ້ຈະຊ່ວຍໃຫ້ກໍານົດຂອບເຂດຂອງການ ວິເຄາະ ແຈກແຈງ ແລະ ຈໍາແນກໄດ້ວ່າ ເລ ີ່ອງນັຶ້ນກ່ຽວຂ້ອງກັບຫຍັ? ມີອົງປະກອບຍ່ອຍຫຍັງແດ່? ມີຈັກໝວດໝ ່ ? ຈັດລໍາດັບຄວາມສ າຄັນໄດ້ຄ ແນວໃດ? ມີເລ ີ່ອງໃດກ່ຽວຂ້ອງເຊ ີ່ອມໂຍງສ າພັນກັນ ແລະ ຮ ້ວ່າອັນໃດເປັນສາເຫດ ແລະ ຈະນໍາໄປສ ່ເລ ີ່ອງໃດ? ຖ້າບໍໍ່ມີຄວາມຮ ້ຄວາມເຂົຶ້າໃຈກໍຈະບໍໍ່ສາມາດຫາແນວທາງແກ້ໄຂບັນຫາໄດ້. ການຄິດວິເຄາະຈະບໍໍ່ສົມເຫດສົມຜົນແລະບໍໍ່ມີຄຸນະພາບເລີຍຖ້າບໍໍ່ມີຄວາມຮ ້ຄວາມເຂົຶ້າໃຈໃນເລ ີ່ອງນັຶ້ນ, ເຮົົ່າຈໍາເປັນຕ້ອງໃຊ້ຄວາມຮ ້ທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງເຂົຶ້າມາເປັນອົງປະກອບໃນການຄິດ ຖ້າເຮົາຂາດຄວາມຮ ້ເຮົາຈະບໍໍ່ສາມາດ ວິເຄາະເຫດຜົນໃດວ່າຍ້ອນຫຍັງຈ ີ່ງເປັນແບບນີຶ້? ຕົວຢ່າງເຊັົ່ນ: ມີຄົນຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງນໍ້າຈ ີ່ງຖ້ວມ? ມ ຶ້ເກີດນໍ້າ ຖ້ວມແລ້ວປະເທດຈະເປັນຄ ແນວໃດ? ຜາເຫົົ່າບໍໍ່ມີຂໍມ ນຄວາມຮ ້ແລະຄວາມສາມາດໃນການຄິດວິເຄາະສາເຫດປັດ ໄຈຕ່າງຕ່າງທີີ່ມີຜົນຕໍໍ່ການເກີດນໍ້າຖ້ວມ ທັງປັດໃຈທາງພ ມສາດ, ພາວະໂລກຮ້ອນ, ການບໍລິຫານຈັດການນໍາທີີ່ບໍໍ່ມີ ປະສິດຕິພາບລວມທັງການຕັດໄມທໍາລາຍປ່າຢ່າງຮອບດ້ານ ແລະບໍໍ່ພຽງພໍ ເຫົົ່າຍ່ອມບໍໍ່ສາມາດວິເຄາະໄດ້ວ່າຈະເກີດ ຫຍັງຂ ຶ້ນແລະບໍໍ່ສາມາດຫາແນວທາງໃນການແກ້ໄຂບັນຫາໄດ້ຢ່າງຖ ກຕ້ອງ.

65 3. ມັກເບິີ່ງ, ມັກສັງເກດ, ມັກສົງໄສ ແລະ ມັກຖາມ ນັກຕິດເຊີງວິເຄາະຈະຕ້ອງມີອົງປະກອບທັງສາມນີຶ້ຮ່ວມດ້ວຍຄ : ຕ້ອງເປັນຄົນມັກເບິີ່ງ ມັກສັງເກດ ສາມາດຄົຶ້ນພົບຄວາມຜິດປ ກກະຕິທີີ່ຊ້ອນຢ ່ທ່າມກາງສິີ່ງທີີ່ເບິີ່ງແບບຜິວເຜີນແລ້ວຄ ບໍໍ່ມີຫຍັງຜິດປ ົກຕິເກີດຂ ຶ້ນ ຕ້ອງ ເປັນຄົນຊ່າງສົງໄສ ເມ ີ່ອຄວາມຜິດປ ກກະຕິແລ້ວບໍໍ່ລະເລີຍຢຸດຄິດພິຈາລະນາໄຕ່ຕອງ ແລະ ສ ບຄົຶ້ນເລ ີ່ອງລາວເພ ີ່ອ ຊອກຫາຄໍາຕອບ ແລະ ຕ້ອງເປັນຄົນຊ່າງຖາມ ມັກຕັຶ້ວຄໍາຖາມກັບຄົນອ້ອມຂ້າງກ່ຽວກັບສິີ່ງທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນ ເພ ີ່ອນໍາໄປສ ່ ການຄິດກ່ຽວກັບເລ ີ່ອງນັຶ້ນຕໍໍ່ີ່ໄປ ການຕັຶ້ງຄໍາຖາມ ຈະນໍາໄປສ ່ການສ ບຄົຶ້ນຄວາມຈິງ ແລະ ເກີດຄວາມຊັດເຈນໃນ ປະເດັນທີີ່ຕ້ອງວິເຄາະ. ຂອບເຂດຄໍາຖາມທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການຄິດວິເຄາະ ຈະຢືດຫຼັກການຕັຶ້ງຄໍາຖາມໂດຍໃຊ້ຫຼັກ 5W 1 H ຄ : ໃຜ (Who), ແມ່ນຫຍັງ ( What), ຢ ່ໃສ (Where), ເມ ີ່ອໃດ (When), ຍ້ອນຫຍັງ (Why), ດ້ວຍວິທີໃດ (How). ຄໍາຖາມເຫຼົົ່ານີຶ້ອາດບໍໍ່ຈໍາເປັນຕ້ອງໃຊ້ທຸກຂໍໍ້ ເພາະການຕັຶ້ງຄໍາຖາມມີຈຸດມຸ່ງໝາຍເພ ີ່ອໃຫ້ເກີດຄວາມຊັດ ເຈນຄວບຄຸມແລະຕົງປະເດັນທີີ່ເຫົົ່າຕ້ອງການຊອກຫາຈ ີ່ງຕ້ອງເລ ອກໃຊ້ຄໍາຖາມໃຫ້ຖ ກຕ້ອງ. 4. ຄວາມສາມາດໃນການຫາຄວາມເຊ ີ່ອມໂຍງຄວາມສໍາພັນເຫດຜົນ ນັກຄິດວິເຄາະຈະຕ້ອງມີຄວາມສາມາດໃນການຫາຄວາມເຊ ີ່ອມໂຍງສໍາພັນມີເຫດຜົນ ສາມາດຄົຶ້ນຫາ ຄໍາຕອບໄດ້ວ່າ ສິີ່ງທີີ່ຄິດມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບເລ ີ່ອງໃດ ແລະ ກ່ຽວຂ້ອງແນວໃດເຊັົ່ນ: - ... ສາເຫດທີີ່ກໍໍ່ໃຫ້ເກີດເຫດການນີຶ້ - ... ອັນໃດຄ ສາເຫດທີີ່ກໍໍ່ໃຫ້ເກີດສິີ່ງນີຶ້ - ... ເລ ີ່ອງນັຶ້ນເຊ ີ່ອມໂຍງກັບເລ ີ່ອງນີຶ້ໄດ້ແນວໃດ? - ... ເລ ີ່ອງນີມີໃຜກ່ຽວຂ້ອງແດ່ ກ່ຽວຂ້ອງກັນແນວໃດ? - ... ຖ້າເກີດເລ ີ່ອງນີຶ້ຈະສົົ່ງຜົນກະທົບແນວໃດແດ່? - ... ມີອົງປະກອບໃດແດ່ທີີ່ນ າໄປສ ່ສິີ່ງນັຶ້ນ? - ... ວິທີການຂັຶ້ນຕອນເຮັດໃຫ້ເກີດສິີ່ງນີຶ້ - ... ແນວທາງການແກ້ໄຂບັນຫາມີຫຍັງແດ່? - ... ຖ້າເຮັດແບບນີຶ້ຈະເກີດຫຍັງຂ ຶ້ນໃນອະນາຄົດ ການຄິດວິເຄາະຈ ີ່ງມຸ່ງໝາຍໃຫ້ມີການແຮງທາງສະໝອງ ໃຫ້ຕ້ອງຄິດຢ່າງມີເຫດຜົນ ເຊ ີ່ອມໂຍງກັບ ເລ ີ່ອງທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນ ຕົວຢ່າງ ເຊັົ່ນ: ເມ ີ່ອໃຫ້ນັກຮຽນອ່ານບົດຂຽນຕ່າງໆ ເມ ີ່ອອ່ານຂໍໍ້ຄວາມແລ້ວຕ້ອງພະຍາຍາມບອກ ໄດ້ວ່າຜ ້ຂຽນກໍາລັງຮ ້ສ ກແນວໃດກັບເລ ີ່ອງທີີ່ຂຽນ, ຜ ້ຂຽນມີແຮງຈ ງໃຈ ແລະ ມີຈຸດປະສົງຄ ແນວໃດໃນການຂຽນ, ມີຈຸດປະສົງເພ ີ່ອຊັກຊວນ, ໂຄສະນາຊວນເຊ ີ່ອ, ເພ ີ່ອເປັນຈຸດເລິີ່ມຕົຶ້ນທີີ່ຈະທໍາລາຍ ຫຼ ເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກຄວາມ ສາມັກຄີ, ຜ ້ອ່ານຕ້ອງສາມາດຕີຄວາມໝາຍເຖິງລັກສະນະບຸກຄະລິກກະພາບ ຫຼ ທັດສະນະຄະຕິການເບິີ່ງໂລກຂອງຜ ້ ຂຽນໄດ້ດ້ວຍ ເຊັົ່ນ: ຜ ້ຂຽນໜ້າຈະເປັນຄົນມອງໂລກໃນແງ່ຮ້າຍ ເຊິີ່ງເປັນການວິເຄາະສິີ່ງແອບແຝງເຊີງບໍໍ່ປະກົດ ເປັນຕົຶ້ນ. ນັກຄິດດ້ານວິເຄາະຈ ີ່ງຕ້ອງເປັນຜ ້ທີີ່ມີຄວາມສາມາດໃນການໃຊ້ເຫດຜົນ, ຈໍາແນກແຍກແຍະໄດ້ວ່າສິງ ໄດ້ເປັນຄວາມຈິງ, ສິີ່ງໃດບໍໍ່ເປັນຄວາມຈິງ, ສິີ່ງໃດມີອົງປະກອບໃນລະອຽດ ເຊ ີ່ອມໂຍງສໍາພັນກັນຄ ແນວໃດ? ຮ ້ ເຫດຜົນທີີ່ຢ ່ເບ ຶ້ອງຫຼັງການກະທໍາ, ຮ ້ອາລົມຄວາມຮ ້ສ ກທີີ່ບົົ່ມຊ່ອນຢ ່ເບ ຶ້ອງຫຼັງ ສີໜ້າ ແລະການສະແດງ.

66 ການຄິດດ້ານວິເຄາະຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາຮ ້ຂໍໍ້ແທ້ຈິງ, ຮ ້ເຫດຜົນເບ ຶ້ອງຫຼັງຂອງສິີ່ງທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນ ເຂົຶ້າໃຈຄວາມເປັນ ມາເປັນໄປຂອງເຫດການຕັຶ້ງຕ່າງໄດ້ຢ່າງຖ ກຕ້ອງ. ຫຼັກການຄິດວິເຄາະ ໃນການຄິດວິເຄາະນັຶ້ນຈະຕ້ອງບໍໍ່ເຊ ີ່ອ ແລະ ຍອມຮັບຂໍໍ້ມ ນທີີ່ມີມາກ່ອນ ແລະ ບໍໍ່ຟ້າວສະຫຼຸບກ່ອນທີີ່ຈະໄດ້ມີ ການຄິດວິເຄາະເສຍກ່ອນ ດັົ່ງນັຶ້ນຈ ີ່ງຄໍານ ງເຖິງສິີ່ງສໍາຄັນດັົ່ງນີຶ້: 1. ການຄິດວິເຄາະຈະຕ້ອງພະຍາຍາມເບິີ່ງສິີ່ງຕ່າງໆຕາມເນ ຶ້ອໃນທີີ່ມີຕາມຄວາມເປັນຈິງ ຫຼ ຕາມຂໍໍ້ມ ນທີີ່ປະກົດໃນຕອນນັຶ້ນ ແລະ ຢ່າພະຍາຍາມຄາດເດົາວ່າສິີ່ງນັຶ້ນນ່າຈະເປັນແບບນີຶ້ ສິີ່ງນັຶ້ນໜ້າຈະເປັນແບບ ນັຶ້ນ ໂດຍບໍໍ່ຄໍານ ງເຖິງຄວາເປັນໄປໄດ້ທີີ່ອາດມີເຖິງຈະມີຄວາມເປັນໄໄດ້ເລັກນ້ອຍກໍຕາມ. 2. ຄົນເຮົາມີແນວຄິດທີີ່ຈະຢຶດຕິດກັບການແກ້ໄຂບັນຫາແບບເດີມໆ ທີີ່ເຄີຍເຮັດແລ້ວປະສົບ ຜົນສໍາເລັດ ຈົນກາຍເປັນຄວາມຊິນເຄີຍ ເຊິີ່ງສິີ່ງເຫຼົົ່ານີຶ້ຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາຫຼົງທາງ ອາດຖ ກຫຼອກກໍໃຫ້ລັງເລໃຈໄປເພາະ ຄວາມຄ້າຍຄ ກັນ ເຊິີ່ງເປັນການປິດກັຶ້ນການຄິດວິເຄາະຂອງເຮົາໄດ້ ຈ ີ່ງຝຶກຄິດ ແລະ ຄິດນອກກອບ. 3. ຄົນເຮົາຈະຖ ກຄອບງໍາເຮັດໃຫ້ເຊ ີ່ອ ແລະ ຍອມຮັບຈາກສິີ່ງທີີ່ກໍານົດໃຫ້ ແລະ ເຊ ີ່ອວ່າສິີ່ງນັຶ້ນ ເປັນຄວາມຈິງທີີ່ຍອມຮັບກັນໂດຍທົົ່ວໄປ ເຊິີ່ງເປັນການປິດກັຶ້ນການເຄິດໃນການທີີ່ຈະຄົຶ້ນຫາໃນມຸມມອງອ ີ່ນໆທີີ່ບໍໍ່ ໄດ້ປະກົດ ທີີ່ເປັນການຄິດເລິກເຊິີ່ງນອກກອບທີີ່ກໍານົດມາໃຫ້ ຈ ີ່ງຕ້ອງຝຶກເບິີ່ງ ແລະ ຄິດໃນມຸມມອງທີີ່ແຕກຕ່າງ ກັນ. 4. ການເປັນຄົນຊ່າງສັງເກດຢ່າງຮອບຄອບໃນການພິຈາລະນາຄວາມຈິງ ຫາຄວາມສໍາພັນ ມີ ເຫດຜົນຈະຊ່ວຍໃຫ້ເຮົາແກ້ບັນຫາຊັບຊ້ອນໄດ້ດີ. ປະເພດຂອງການຄິດວິເຄາະ ບຣ ມ (Bloom 1956: 201-207) ໄດ້ລະບຸໄວ້ວ່າມີສາມປະເພດຂອງການຄິດວິເຄາະ ມີ 3 ດ້ານດັົ່ງນິຶ້ 1. ການວິເຄາະຄວາມສໍາຄັນ ຫຼ ເນ ຶ້ອໃນຂອງສິີ່ງຕ່າງໆ (Analysis of Element) ເປັນຄວາມສາມາດໃນ ການເເຍກເເຍະໄດ້ວາ ີ່ສິີ່ງໃດຈໍາເປັນ, ສິີ່ງໃດສໍາຄັນ, ສິີ່ງໃດມີບົດບາດຫລາຍທີີ່ສຸດປະກອບດ້ວຍ 1.1 ການວິເຄາະຫາຊະນິດ ເປັນການວິນິໄສວ່າ ສິີ່ງນັຶ້ນ ເຫດການນັຶ້ນໆ ຈັດເປັນຊະນິດໃດ, ລັກສະນະໃດ, ເພາະເຫດໃດເຊັົ່ນ ຕົຶ້ນຜັກຊີເປັນພ ດຊະນິດໃດ ປະກາລັງນໍ້ໍາເປັນພ ດຫຼ ສັດ. 1.2 ວິເຄາະຫາສິີ່ງສໍາຄັນ ເປັນການວິນິດໄສວ່າຂອງສິີ່ງໃດສໍາຄັນ. ສິີ່ງບໍໍ່ສໍາຄັນເປັນການຄົຶ້ນຫາ ສາລະສໍາຄັນ ຂໍໍ້ຄວາມຫຼັກ, ຂໍໍ້ສະຫຼຸບ, ຈຸດເດັົ່ນແລະຈຸດດ້ອຍຂອງສິີ່ງຕ່າງໆເຊັົ່ນ - ສາລະສໍາຄັນຂອງເລ ີ່ອງນີຶ້ຄ ຫຍັງ - ຄວນຕັຶ້ງຊ ີ່ເລ ີ່ອງນີຶ້ວາ ີ່ຫຍັງ-ການປະຕິບັດເຊັົ່ນນັຶ້ນ ເພ ີ່ອຫຍັງ - ສິີ່ງໃດສໍາຄັນທີີ່ສຸດ ສິີ່ງໃດມີບົດບາດຫຼາຍທີີ່ສຸດຈາກສະຖານະການນີຶ້ 1.3 ວິເຄາະເລສໄນ ເປັນການມ່ ຸງຄົຶ້ນຫາສິງທີີ່ເເອບແຝງຊ່ອນເຣ້ນ ຫຼ ຢ ່ເບ ຶ້ອງຫຼັງຈາກສິີ່ງທີີ່ເຫັນ. ເຊິີ່ງໄດ້ເບົງບອກຕົງໆ ແຕ່ມີຮ່ອງຮອຍຂອງຄວາມຈິຊ່ອນເຣ້ນຢ ່ ເຊັົ່ນ ສົມທົງແມ່ນປ້າຂອງຂ້ອຍ.( ຈ ີ່ງໝາຍຄວາມ ວ່າ ສົມທົງເປັນຜ ້ຍິງ) ຖ້າເຫັນຄົນໃສ່ເສ ຶ້ອຂະມຸກຂະມອມ ສົກກະປ ກຈ ງນ່າຈະເປັນຄົນຍາກຈົນ ຂໍໍ້ຄວາມນີຶ້ໝາຍເຖີີ່ງໃຜຫຼ ສະຖານະການໃດ - ສົມຊາຍກັບສົມສີເປັນພີີ່ນ້ອງກັນ ພົບເດັກຄົນໜ ີ່ງສົມຊາຍບອກວ່າເດັກຄົນນີຶ້ເປັນຫຼານ ຂອງຂ້ອຍເເຕ່ສົມສີບອກວ່າເດັກຄົນນີຶ້ບໍໍ່ແມ່ນຫຼານຂອງຂ້ອຍ ເປັນຫຍັງຄົນທັງສອງຈ ງເວົຶ້າບໍໍ່ຄ ກັນ (ເພາະເດັກຄົນ ນັຶ້ນເປັນລ ກຂອງສົມສີ)

67 - ເລ ີ່ອງນີຶ້ໃຫ້ຂໍໍ້ຄິດຫຍັງ ຜ ້ຂຽນມີຄວາມເຊ ີ່ອເເນວໃດ ມີຈຸດປະສົງຄ ຫຍັງ 2. ການຄິດວິເຄາະຄວາມສໍາພັນ (Analysis of Relationship) ເປັນການຄົຶ້ນຫາຄວາມສໍາພັນຂອງສອງສິີ່ງ ທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນ, ມີຫຍັງສໍາພັນກັນ ສໍາພັນກັນເຊ ີ່ອມໂຍງແນວໃດ ສໍາພັນກັບຫຼາຍນ້ອຍພ່ຽງໃດ ສອດຄອງຫຼ ຂັດເເຍງກັນໄດ້ແກ່ 2.1 ວິເຄາະຊະນິດຂອງຄວາມສໍາພັນ - ມ່ ຸງໃຫ້ຄິດວາ ີ່ເປັນຄວາມສໍາພັນເເບບໃດ ເຊັົ່ນມີສິງໃດສອດຄ້ອງກັນຫຼ ບໍໍ່ສອດຄ້ອງກັນ ມີ ສິີ່ງໃດກຽ່ວຂ້ອງກັບເລ ີ່ອງນີຶ້ ແລະ ມີສິີ່ງໃດບໍໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບເລ ີ່ອງນີຶ້ອງ ເຊັົ່ນ ນົກ ເປັດ ສິງ ເສ ີ່ອ ສັດຊະນິດໃດບໍໍ່ເຂົຶ້າ ພວກ - ມີຂໍໍ້ຄວາມໃດ ມີສິີ່ງໃດບໍໍ່ສົມເຫດສົມຜົນ ເພາະຫຍັງ - ຄໍາກ່າວໄດ້ສະລຸບຜິດການຕັດສິນໃຈຢ່າງໃດຫຼ ການກະທໍາຫຍັງທີີ່ບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງ - ພາບທີີ່ພາບໃດ 1 ຄ ່ກັບຮ ບ 2, ຮ ບ 3 ຄ ່ກັບຮ ບພາບໃດ ເຊັົ່ນ ມີຂ່າວລົງໜັງສ ີ່ພີມວ່າ ກິນການເເຜເຖິງກັບເຮັດໃຫ້ຕາອັກເສບ ໄດ້ ເນ ອງຈາກຜ ້ດ ີ່ມ ກາເຟໄດ້ເອົາຊ້ອນອອກຈາກຖ້ວຍກາເຟຊ້ອນຈ ງໄປທີີ່ຂະນະດ ີ່ມ ຂໍໍ້ຄວາມນີຶ້ບໍໍ່ສົມເຫດສົມຜົນເພາະອັກເສບບໍໍ່ໄດ້ມາ ຈາກກາເຟ ເເຕ່ມາຈາກຊ້ອນ ເຖິງເປັນຄໍາກ່າວທີີ່ສະຫຼຸບຂໍໍ້ມ ນບໍໍ່ມີຄວາມເຊ ອມໂຍງກສໍາພັນກັນອີກຕົວຢ່າງໜ ີ່ງທີີ່ ເປັນການສະຫຼຸບຂໍໍ້ມ ນແຕ່ຂາດການເຊ ີ່ອມໂຍງກັບຂໍໍ້ມ ນຮອບດ້ານເຊັົ່ນ ການສະຫຼຸບວາ ີ່ຜ ້ຍີງສາວທີີ່ເຮັດວຽກ ສະຖານະອາບອົບນວດ ຕ້ອງເປັນໝ ນວດທີີ່ອາດຈະມີຜ ້ຍິງບາງຄົນອາດຈະທໍາງານຢ່າງອ ີ່ນໃນສະຖານະອາບອົບນວດ ກໍໄດ້ເຊັົ່ນ: ພະນັກງານບັນຊີ ພະນັກງານທໍາຄວາມສະອາດ ປະຊາສໍາພັນໃນສະຖານະອາບອົບນວດ 2.2 ວິເຄາະຂະໜາດຂອງຄວາມສໍາພັນ - ສິີ່ງໃດກຽ໋ວຂ້ອງຫຼາຍທີີ່ສຸດ ສິີ່ງໃດກ່ຽວຂ້ອງນ້ອຍສຸດ - ສິີ່ງໃດສໍາພັນກັບສະສະຖານະການ ຫຼ ເລ ີ່ອງລາວຫຼາຍທີີ່ສຸດ - ການລຽງລໍາດັບຫຼາຍນ້ອຍຂອງສິງຕ່າງໆ ທີີ່ກຽ່ວຂອ້ງເຊັນລຽງລໍາດັບ ຄວາມຮຸນເເຮງ ຈໍາ ນວນ ຂະໜາດ ໄລຍະທາງ ໄລຍະເວລາ ໃກ້-ໄກ ຫຼາຍ-ນ້ອຍ ໜັກ-ເບົາ ໃຫຍ່-ນ້ອຍ ກອນ-ຫຼັງ 2.3 ວິເຄາະຂັຶ້ນຕອນການຄວາມສໍາພັນ -ການລຽງລໍາດັບຂັຶ້ນຕອນຂອງເຫດການ ຕາມລໍາດັບກອນຫຼັງວົງຈອນຂອງສິີ່ງຂອງຕາ ີ່ງໆ ສິງທີີ່ຈະເກີດຂ ຶ້ນຕາມມາ ຕາມລໍາດັບຂັຶ້ນຕອນ ເຊັົ່ນ ວິເຄາະວົງຈອນຂອງຝ ນ ຜີເສ ຶ້ອ ເມ ີ່ອເກີດສິີ່ງນີຶ້ເເລ້ວເກີດຜົນສໍາພັນຫຍັງຕາມມາບ້າງ ຕາມລໍາດັບຜົນສຸດທ້າຍຈະເປັນແນວໃດ. 2.4 ວິເຄາະຈຸດປະສົງ ແລະ ວິທີການ - ເຮັດເເບບນີີ໊ ມີເປ ົ້າໝາຍຫຍັງ, ມີຈຸດໝາຍຫຍັງ, ການເຮັດເເບບນີຶ້ຕ້ອງການຫຍັງ, ເຮັດ ໄປເພ ີ່ອຫຍັງ ເຊັົ່ນ: ການເຮັດບຸນຕັກບາດ - ເມ ີ່ອເຮັດເເບບນີຶ້ເເລ້ວຈະເກີດສໍາມະທິຫຍັງ ອອກກໍາລັງກາຍທຸກວັນ ເປັນຫຍັງ(ຮ່າງກາຍ ເເຂງແຮງ) 2.5 ວິເຄາະເຫດ ແລະ ຜົນ - ສິີ່ງໃດເປັນສາເຫດຂອງເລ ີ່ອງນີຶ້ - ຫາກບໍໍ່ເຮັດເເບບນີຶ້ຜົນຈະເປັນເເນວໃດ - ຫາກເຮັດເເບບນີຶ້ີ່ຜົນຈະເປັນເເນວໃດ - 2 ສີີ່ງນີຶ້ຄ ຄວາມເປັນເຫດຜົນເເກ່ກັນ ຫຼ ຂັດເເຍ້ງກັນ

68 2.6 ວິເຄາະເເບບຄວາມສໍາພັນໃນຮ ບຄໍາອຸປະມາເຊັົ່ນ - ບິນໄວຄ ນົກ - ບ່ວງຄ ່ສ້ອມ ປະຕ ຈະຄ ່ກັບຫຍັງ? - ຄວາຍຢ ່ໃນນາ ປາຢ ່ໃນນໍ້າ - ລະບົບປະຊາທິປະໄຕຄ ກັບລະບົບການເຮັດວຽກຂອງອະໄວຍະວະໃນຮ່າງກາຍ 3. ການວິເຄາະເຊິງຫຼັກການ (Analysis of Organizational Principles) ໝາຍເຖິງການຄົຶ້ນຫາໂຄງ ສ້າງລະບົບ, ເລ ີ່ອງລາວ, ສິີ່ງຂອງ ແລະ ການເຮັດວຽກຕ່າງໆ ວ່າ ສິີ່ງເຫຼົົ່ານັຶ້ນດໍາລົງຢ່ ູໄດ້ສະພາບເຊັົ່ນນັຶ້ນ ເນ ອງຈາກ ຫຍັງ, ມີຫຍັງເປັນແກນຫຼັກ, ມີຫຼັກການເເນວໃດ, ມີເຕັກນິກຄ ເເບບໃດ, ຫຼ ຍ ດຖ ຄະຕິໃດ, ມີສິງໃດເປັນຕົວເຊ ີ່ອມ ໂຍງ ການວິເຄາະຫຼັກການເປັນການວິເຄາະທີີ່ຖ ວ່າ ມີຄວາມສໍາຄັນທີີ່ສຸດ ການທີີ່ຈະວິເຄາະເຖີງຫຼັກການໄດ້ດີ ຈະຕ້ອງ ມີຄວາມຮ ້ ຄວາມສາມາດໃນການວິເຄາະອົງປະກອບເເລະວິເຄາະຄວາມສໍາຈະເຮັດໃຫ້ສາມາດສະຫຼຸບເປັນຫຼັກການ ໄດ້ ປະກອບດ້ວຍ. 3.1 ການວິເຄາະໂຄງສ້າງເປັນການຊອກຫາໂຄງສ້າງຂອງສິີ່ງຕ່າງໆເຊັົ່ນ - ການເຮັດວິໄຈມີຂະບວນການເຮັດວຽກເປັນແນວໃດ? - ສິີ່ງນີຶ້ບົງບອກຄວາມຄິດຫຼ ເຈດຕະນາແນວໃດ? - ຄໍາກ່າວນີຶ້ມີລັກສະນະເເນວ (ຄໍາເຊີນ, ການໂຄສະນາເຜີຍແຜ່) - ໂຄງສ້າງຂອງສັງຄົມໄທເປັນແນວໃດ? - ສ່ວນປະກອບຂອງສິີ່ງນີຶ້ມີຫຍັງແດ່? - ຂະບວນການທາງວິທະຍາສາດ 3.2 ການວິເຄາະຫຼັກການເປັນການແຍກອອກເພ ີ່ອຊອກຫາຄວາມຈິງຂອງສິີ່ງຕ່າງໆ ໂດຍອີງໃສ່ຄວາມ ຮ ້ເດີີ່ມເເລ້ວສະຫຼຸບຄໍາຕອບຫຼັກໄດ້ - ຫຼັກການຂອງເລ ີ່ອງນີຶ້ແມ່ນຫຍັງ? - ຫຼັກການສໍາຄັນຂອງປະຊາທິປະໄຕແມ່ນຫຍັງ?(ການເຄົາລົບສິດທິແລະເສລີພາບ ຄວາມ ຄິດເຫັນຂອງຜ ້ອ ີ່ນ) - ຫຼັກການໃນການສອນຂອງຄ ຄວນເປັນແນວໃດ? (ເນັຶ້ນໃສ່ຜ ້ຮຽນເປັນສໍາຄັນ) ລັກສະນະຂອງສິີ່ງຕ່າງໆທີີ່ຈະນໍາມາໃຊ້ໃນການຄິດວິເຄາະເຊັົ່ນ: ວິເຄາະວັດຖຸ ສະຖານະການ ບຸກຄົນ ຂໍໍ້ຄວາມ ຂ່າວສານ ແລະ ສານເຄມີເປັນຕົຶ້ນ ສະຫຼຸບໄດ້ວ່າໃນການວິເຄາະຈະວິເຄາະທັງຂໍໍ້ມ ນກາຍພາບ, ຮ ບປະທໍາ ແລະ ນາມມະທໍາ. ທັກສະການຄິດວິເຄາະ ມາຣ໌ຊາໂນ (Marzano 2001:38-44) ໄດ້ກ່າວວ່າ ທັກສະການຄິດວິເຄາະປະກອບດ້ວຍ: 1. ທັກສະຈັບຄ ່ 2. ທັກສະການຈັບໝວດໝ ່ 3. ທັກສະການຈັບຜິດ ຫຼ ວິເຄາະສິີ່ງຜິດພາດ 4. ທັກສະການສະຫຼຸບອ້າງອີງເປັນຫຼັກການໄດ້ 5. ທັກສະການທວາຍ

69 ຄວາມສາມາດໃນການຄິດວີເຄາະ ການວິເຄາະຕາມແນວຄວາມຂອງ ມາຊາໂນ ( Marzano. 2021: 38-45) ນັຶ້ນຄວາມໝາຍໃກ້ຄຽງກັບ ແນວຄວາມຄິຂອງ ບ ມ ກ່າວຄ ມາຊາໂນ ໄດ້ກ່າວວ່າ ການວີເຄາະເປັນກິດຈະກໍາທີີ່ໃຊ້ເຫດຜົນເປັນການຄິດຢ່າງເລີກ ເຊີີ່ງ ແລະ ຫຼາກຫຼາຍ ມີການຄິດພິຈາລະນາຂໍໍ້ມ ນຢ່າງລະອຽດຖີີ່ຖ້ວນອອບຮອບດ້ານ ແລະ ມີເຫດຜົນກະທັງສາມາດ ສະຫຼູບຕົກຜ ກເປັນຄວາມຮ ້ໃໝ່ໄດ້ ປະກອບດ້ວຍຄວາມສາມາດ 5 ດ້ານໄດ້ແກ່: 1. ການຈັບຄ ່ ( Matching ) ໝາຍເຖີງ ຄວາມສາມາດໃນການໃນການຈັບຄ ່ສີີ່ງຕ່າງໆ ທີີ່ຄ ກັນ ທັງຮ ບຮ່າງ ລັກສະນະແຫຼ່ງກໍາເນີດ ສາມາດຈໍາແນກສີີ່ງງຕ່າງໆ ຫຼ ເຫດການທີີ່ຄ ກັນ ແລະ ແຕກຕ່າງກັນອອກເປັນແຕ່ ລະສ່ວນໃຫ້ເຂົຶ້າໃຈງ່າຍຢ່າງມີຫຼັກເກນ ສາມາດລະບຸຕົວຢ່າງຫຼັກຖານ ແລະ ລັກສະນະຄວາມຄ ຄວາມແຕກຕ່າງໄດ້ ເຊີີ່ງຈະເຊ ີ່ອມໂຍງສ ່ຄວາມສາມາດໃນການຈັບຄ ່ໄດ້ເປັນການຝືກໂດຍໃຊ້ຄວາມຮ ້ພ ຶ້ນຖານ ໂດຍບໍໍ່ໃຊ້ຂໍໍ້ມ ນທັງໝົດ ເປັນການຈັບຄ ່ລະຫວ່າງສີີ່ງ 2 ສີີ່ງທີີ່ມີຄວາມຄ ກັນ ແລະ ແຕກຕ່າງກັນຕັຶ້ງແຕ່ການຈັບຄ ່ງ່າຍໆ ໄປຈົນເຖີງການຈັບຄ ່ ຢ່າງສະລັບຊັບຊ້ອນ ຖ້າຕ້ອງການຫາສີີ່ງທີີ່ຄ ກັນຂອງໝາ 2 ຕົວ ຈີີ່ງຕ້ອງເລີີ່ມຈະປຽບທຽບຄຸນສົມບັດຄ ກັນຂອງໝາ 2 ຕົວນີຶ້ ເຊີີ່ງອາດຈະຕ້ອງເບີີ່ງຕັຶ້ງແຕ່ຈາກລັກສະນະພາຍນອກທີີ່ເຫັນໄປຈົນເຖີງຕ້ອງຮ ້ເຖີງສາຍພັນຂອງໝາ ປະກອບ ດ້ວຍຄວາມສາມາດຕ່າງ ດັົ່ງນີຶ້: 1) ລະບຸສີີ່ງທີີ່ຕ້ອງການວີເຄາະ 2) ລະບຸລັກສະນະ ຄຸນສົມຂອງສີີ່ງທີີ່ຕ້ອງການວີເຄາະ 3) ຫາຄວາມຄ ແລະ ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງສີີ່ງທີີ່ຕ້ອງການວີເຄາະ 4) ຫາຄວາມແຕກຕ່າງ ແລະ ຄວາມຖ ກຕ້ອງ ຕົວຢ່າງ : ປຽບທຽບຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງນົກກັບແມວ : ປຽບທຽບຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງໝາພັນພຸດເດີຶ້ນກັບຊິສຸ. 2. ດ້ານການຈັດໝວດໝ ່ ຫຼ ການຈັດກຸ່ມ ( Classifcation ) ໝາຍເຖີງຄວາມສາມ່າດໃນການ ປະມວນຄວາມຮ ້ເພ ີ່ອການຈັດກຸ່ມ ຈັດລໍາລັບ ແລະ ຈັດປະເພດຂອງສີີ່ງຕ່າງໆຢ່າງມີຄວາມໝາຍອອກເປັນພວກເປັນ ກຸ່ມ ສາມາດຈັດກຸ່ມທີີ່ມີຫຼັກການ ແລະ ລັກສະນະທີີ່ຄ້າຍຄ ເຂົຶ້າກັນຢ່າງມີຫຼັກເກນ ເລ ອກສີີ່ງຂອງທີີ່ຄ ກັນໃນການຈັດ ກຸ່ມ ສາມາດຫາຄຸນລັກສະນະ ຫຼ ຄຸນສົມບັດຂອງສີີ່ງຂອງທີີ່ຄ ກັນ ຈັດປະເພດຂອງສີີ່ງຕ່າງໆ ທີີ່ມີລັກສະນະຈຸດລວມຄ ກັນ ທັງດ້ານເນ ຶ້ອໃນ ແລະ ດ້ານດ້ານຄວາມຮ ້ດ້ານທັກສະປະກອບດ້ວຍຄວາມສາມາດ 1) ເລ ອກສີີ່ງຂອງທີີ່ຄ ກັນ ກໍານົດຕົວບົົ່ງຊ ີ່ຂອງສີີ່ງທີີ່ຕ້ອງການຈັດກຸ່ມ 2) ໃຫ້ຄໍານິຍາມ ຫຼ ຄຸນລັກສະນະ ຫຼ ຄຸນສົມບັດຂອງສີີ່ງທີີ່ຕ້ອງການຈັດກຸ່ມ 3) ກໍານົດໝວດໝ ່ຂອງສີີ່ງຕ່າງໆ ແລະ ເຫດຜົນວ່າຜົນໃດຈີີ່ງຢ ່ໃນກຸ່ມ 4) ກໍານົດທີີ່ມີຄວາມສໍາພັນກ່ຽວຂ້ອງ.ເພີີ່ມເຕີມ ( ຖ້າມີ ) ໃຫ້ເຫດຜົນວ່າມີຄວາມ ສໍາພັນກັນແນວໃດ ຕົວຢ່າງ: ສີີ່ງໃດຕໍໍ່ໄປນີຶ້ແນວໃດບໍໍ່ເຂົຶ້າພວກ ນົກ, ແມວ, ເສ ອ, ໝາ, ເປັດ, ( ເສ ອ ) : ສີີ່ງໃດຕໍໍ່ໄປນີຶ້ມີຄຸນລັກສະນະທີີ່ຄ ກັນຄ ແນວໃດ ຕົຶ້ນໄມ້, ແມວ, ຄົນ ( ຫາຍໃຈໄດ້ ສ ບພັນໄດ້ ) 3. ການຈັບຜິດຫຼ ການວີເຄາະຂໍໍ້ຜິດພາດ ( Error anaiysis ) ໝາຍເຖີງຄວາມສາມາດໃນການ ຈໍາແນກຂໍໍ້ຜິດພາດ ເບີີ່ງເຫັນຄວາມສໍາພັນ ແລະ ຄວາມບໍໍ່ສໍາຄັນສອດຄ່ອງຂອງສີີ່ງຕ່າງໆ ສາມາດລະບຸສີີ່ງທີີ່ຖ ກຕ້ອງ ສີີ່ງຜິດປ ກກະຕິບໍໍ່ເໝາະສົມ ເປັນໄປໄດ້ໃນສະຖານະການຈາກການສັງເກດ ແລະ ການໃຫ້ຄວາມຮ ້ປະລິມານກັບ ຄວາມຮ ້ໃໝ່ ສາມາດເຊ ີ່ອມໂຍງກັບຄວາມສໍາພັນສ ່ການສະຫຼຸບ ແລະ ລົງຄວາມເຫັນໄດ້ຢ່າງສົມເຫດສົມຜົນ ສາມາດ

70 ສະຫຼຸບປະເດັນຕ່າງໆ ແລະ ຍົກເຫດຜົນປະກອບໄດ້ໂດຍຜ່ານການໂຕ້ຕອບຢ່າງເໝາະສົມ ແລະ ມີເຫດຜົນ ທັງນີຶ້ ຕ້ອງ ມີຄວາມສາມາດໃນການສະຫຼຸບຈາກຄວາມຮ ້ທີີ່ເປັນຈີີ່ງທີີ່ມີມາກ່ອນ ເປັນຄວາມຮ ້ທີີ່ຍອມຮັບໂດຍທົົ່ວໄປ ເຊັົ່ນຈາກ ຄວາມຄິດຂອງຜ ້ຊ່ຽວຊານ ຫຼ ມີການທົດລອງ ມີພະຍານຫຼັກຖານມີຂໍໍ້ມ ນສະໜັບສະໜ ນ ຫຼ ມີການພິສ ດແລ້ວວ່າ ເປັນຄວາມຈິງ ການພັດທະນາຄວາມສາມາດໃນດ້ານນີຶ້ຈະເກີດຂ ຶ້ນໄດ້ ຈະຕ້ອງຝືກຄວາມສາມາດໃນການໃຊ້ເຫດຜົນທີີ່ ທຸກຄົນຍອມຮັບ ຝືກການອະທິບາຍຄວາມສໍາພັນ ແລະ ການລະບຸຂໍໍ້ມ ນ ຫ ສີີ່ບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງບໍໍ່ສົມເຫດສົມຜົນ ສີີ່ງທີີ່ຜິດ ປ ກກະຕີແຕກຕ່າງອອກໄປຈາກທີຄວນເປັນ ຄວນໃຫ້ມີການໂຕ້ຕອບ ຖົກຖຽງກັນໂດຍໃຊ້ເຫດຜົນ ໂດຍຕ້ອງມີອົງ ປະກອບສໍາຄັນດິີ່ງນີຶ້ 3.1ມີຄວາມີຮ ້ພ ຶ້ນຖານ ຕ້ອງຝືກອ້າງອີງຄວາມຮ ້ເດີມ ເຊີີ່ງໝາຍເຖີງຄວາມຮ ້ທີີ່ເປັນຄວາມຈີີ່ງ ເປັນທີີ່ ຍອມຮັບກັນໂດຍທົົ່ວໄປ ຄວາມຮ ້ເຊ ີ່ອກັນມາດົນ ຄວາມຮ ້ຈາກການພິສ ດທົດລອງ ຄວາມຮ ້ຈາກຄວາມຄິດເຫັນ ຂອງຜ ້ຊ່ຽນຊານ 3.2 ຝືກຝ ນການໃຊ້ຫຼັກຖານ ຫຼັກຖານເປັນການອະທິບາຍຢ່າງລະອຽດ ແລະ ຕິຄວາມໝາຍຂໍໍ້ມ ນ ພ ຶ້ນຖານນັຶ້ນ ຜ ້ໂຕ້ຖຽງກັນຕ້ອງມີຫຼັກຖານທີີ່ເປັນໜ້າເຊ ີ່ອຖ ໄດ້ປະກອບໃນການຖົກຖຽງ 3.3 ມີຂໍໍ້ມ ນສະໜັບສະໜ ນ ສາມາດຫາຂໍໍ້ມ ນຈາກແຫຼ່ງຕ່າງໆ ມາສະໜັບສະໜຸນຄວາມຄິດຂອງຕົນ ເອງເປັນການສະໜັບສະໜຸນໃຫ້ຫຼັກຖານໄດ້ຮັບການຍອມຮັບນັບຖ ຫຼາຍຂ ຶ້ນ 3.4 ຂະຫຍາຍຄວາມສາມາດຂະຫຍາຍຄວາມຄິດຂອງຕົນເອງໃຫ້ເປັນທີີ່ຍອມຮັບໃຫ້ຂໍໍ້ມ ນເພີີ່ມ ເຕີມໃນເລ ີ່ອງນັຶ້ນໆ ສີີ່ງຜິດພາດທີີ່ມັກຈະເກີດຂ ຶ້ນໃນການພັດທະນາການຄິດໂດຍໃຊ້ເຫດຜົນເຮັດໃຫ້ຜົນການສະຫຼຸບບໍໍ່ ຖ ກຕ້ອງບໍໍ່ໄດ້ຂໍໍ້ມ ນທີີ່ເປັນຈີີ່ງໄດ້ແກ່: 1) ການລົງຄວາມເຫັນແບບຮີບດ່ວນມີການລວບລວມຂໍໍ້ມ ນຕົວຢ່າງນ້ອຍເກີນໄປ 2) ເກີດຄວາມບັງເອີນຂ ຶ້ນ ເຊີີ່ງບໍໍ່ສາມາດພິສ ດ ຫຼ ຖົກຖຽງກັນ 3) ເຂົຶ້າໃຈຜິດ ຂໍໍ້ມ ນມີຄວາມສັບສົນ ມີຄວາມເຫັນຜິດໆບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງບໍໍ່ມີເຫດຜົນບໍໍ່ສາມາດ ບອກຂໍໍ້ສະຫຼຸບໄດ້ 4) ອຸປະມາ ອຸປະໄມຜິດ ຈັບຄ ່ທີີ່ບໍໍ່ເຂົຶ້າກັນ 5) ຈໍາຕ້ອງສະເໜີຊໍໍ້ມ ນໃຫ້ເປັນໄປຕາມບົດບາດສະຖານະຕໍາແໜ່ງທີີ່ດໍາລົງຢ ່ຫຼາຍກວ່າຂໍໍ້ມ ນ ຈາກຄວາມເປັນຈີີ່ງ 6) ການຮ້ອງຂໍ ການຖ ກຂໍຮ້ອງຈາກຄົນອ ີ່ນໆ 7) ການລຽງປະເດັນ ລຽງບັນຫາດ້ວຍການປ່ຽນຫົວຂໍໍ້ 8) ໃຊ້ອໍານາດຄວບຄຸມບົົ່ງການ 9) ຕໍໍ່ຕ້ານຂັດແຍ່ງໂດຍສ່ວນຕົວມີທັດສະນະຄະຕິທາງລົບຕໍໍ່ສີີ່ງນັຶ້ນ 10) ບໍໍ່ຢາກຂັດແຍ່ງຈາກຂໍໍ້ມ ນຈີີ່ງ 11) ໃຊ້ສຽງສ່ວນຫຼາຍຕັດສີຶ້ນຂໍໍ້ມ ນ 12) ໃຊ້ອາລົມ 13) ຂົົ່ມຂ ່ບັງຄັບ 14) ໂຕ້ຖຽງຢ່າງເອົາເປັນເອົາຕາຍ 4. ການສະຫຼບອ້າງອີງຫຼັກການໄດ້ ( Generalization ) ໝາຍເຖີງຄວາມສາມາດໃນການນໍາ ຄວາມຮ ້ເດີີ່ມທີີ່ມີໄປສະຫຼຸບເປັນຫຼັກການໃໝ່ ນໍາໄປປະຍົກໃຊ້ໃນສະຖານະການໃໝ່ໄດ້ຢ່າງເໝາະສົມ ຫຼ ສາມາດນໍາ

71 ຄວາມຮ ້ໄປໃຊ້ໃນກິດຈະກໍາໃນຊີວິດປະຈໍາວັນໄດ້ ສ່ວນຫຼາຍເປັນການໃຊ້ເຫດຜົນ ຄ ຮຽນຮ ້ຈາກຕົວຢ່າງ ເຫດຫານ ລາຍລະອຽດຍ່ອຍ ສະຫຼຸບເປັນຫຼັກການ ມາຊາໂນ ແລະ ຄະນະ ( 2001 : 42 ) ໄດ້ສະເໜີຂັຶ້ນຕອນຂອງການສະຫຼຸບອ້າງອີງດັງນີຶ້: 4.1 ພິຈາລະນາ ສັງເກດຂໍໍ້ມ ນຢ່າງຖີີ່ຖ້ວນ ແລະ ສັນນິຖານຂໍໍ້ສະຫຼຸບຂໍໍ້ມ ນທີີ່ຢ ່ໃນ ຈິນຕະນາການຕົນເອງ 4.2 ຫາຮ ບແບບການເຊ ີ່ອມໂຍງຂໍໍ້ມ ນເຫຼົົ່ານັຶ້ນ 4.3 ສ້າງຫຼັກການ ຮ ບແບບການອະທິບາຍຂໍໍ້ມ ນ 4.4 ສ ກສາເພີຶ້ມເຕີມເພ ີ່ອຢືນຢັນຫຼັກການຫຼ ປ່ຽນແປງຫຼັກການນັຶ້ນໂດຍມີຄວາມສາມາດໃນ ດ້ານຕ່າງໆ ດັົ່ງນີຶ້: 1) ສາມາດຍົກຕົວຢ່າງຫຼ ແຕ້ມຮ ບ ສະແດງໃຫ້ເຫັນເປັນຮ ບທໍາມະຊາດໄດ້ 2) ຕ້ອງສະຫຼຸບແລະນໍາໄປໃຊ້ບ່ອນຫຼັກການແລະບ່ອນກະຕິກາໄດ້ຕ້ອງບໍສະຫຼຸບ ນອກເໝ ອໄປຈາກກະຕິກາທີີ່ກໍາກົດໄວ້ 3) ລະມັດລະວັງໃນການເຂົຶ້າໃຈຜິດ ແລະ ມີຄວາມເຫັນຜິດໆ ບໍຖ ກຕ້ອງ ບໍໍ່ມີ ເຫດຜົນ 4) ສາມາດບອກຂໍໍ້ສະຫຼຸບໄດ້ 5) ສາມາດຕັຶ້ງຄໍາຖາມກ່ຽວກັບເລ ີ່ອງນັຶ້ນໆ ໄດ້ 6) ສາມາດປ່ຽນເລ ີ່ອງຫຼ ເຊ ີ່ອມໂຍງໄປສ ່ເລ ີ່ອງອ ີ່ນໄດ້ 7) ລະມັດລະວັງການຄອບຄຸ້ມແລະຖ ກຄອບຄຸມຈາກຄົນອ ີ່ນ 8) ລະມັດລະວັງການອັກຄະຕິ ແລະ ຕໍໍ່ຕ້ານໂດຍສວ່ນຕົວ 9) ຄວນນຮ ້ຈັກການປານີປານອມລະມັດລະວັງການໂຕ້ແຍ້ງບໍໍ່ວຸ້ນວາຍ 10) ບໍໍ່ຄວນພະຍາຍາມໃຊ້ສຽງສວ່ນຫຼາຍເປັນໃນການຕັດສິນໃຈຫຼາຍກວ່າການໃຊ້ ເຫດຜົນ 11) ບໍໍ່ໃຊ້ອາລົມ 12) ບໍໍ່ຄວນຖຽງກັນຢ່າງເອົາເປັນເອົາຕາຍ ຕົວຢ່າງ : ສິີ່ງນີຶ້ເປັນສັດຢ ່ໃນນໍ້າຈ ດ ຕົວສີດໍາ ຜິວໝັງມ ີ່ນ ມີໝວດບໍມີເກັດ ມັນຄ ປາດຸກ : ຖ້າສິີ່ງນັຶ້ນເປັນປາ ຕ້ອງມີກ້າງ : ຖ້າສິີ່ງນັຶ້ນເປັນປາ ຕ້ອງຢ ່ໃນນໍ້າ : ຖ້າຄົນໄປຍອກໝາ ໝາຈະເຫົົ່າ ຖ້າຄົນຜິວປາກເອີຶ້ນ ມັນຈະແລ່ນມາຫາ : ຖ້າໝາໄລ່ກັດ ຄົນຈະແລ່ນໜີ ຖ້າໝາກະດິກຫາງ ຄົນກໍຈະລ ບຫົວ 5. ການທວາຍ (specifying) ໝາຍເຖິງຄວາມສາມາດໃນການນໍາຄວາມຮ ້ ຫຼ ຫຼັການທີີ່ມີຢ ່ ແລ້ວໄປໃຊ້ເພ ີ່ອປະມານແລະທໍານາຍສະຖານະການທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນໃນອະນາຄົດໄດ້ຢ່າສະເພາະເຈາະຈົຶ້ງ ສາມາດເຂົຶ້າໃຈ ທຸກກໍລະນີ ມີຄວາມຮ ້ ສາມາດລະບຸລາຍລະອຽດໃນເຫດການນັຶ້ນ ສາມາດລະບຸຜົນທີີ່ຕາມມາແລະປັບປ່ຽນວິທີການ ທີີ່ເໝາະສົມກັບສິີ່ງທີີ່ຈະເກີດຂ ຶ້ນຕໍໍ່ໄປໄດ້ສວ່ນໃຫຍ່ໃຫ້ເຫດຜົນເຊິງນິໄສ ກວ່າ ຄ ຈາກຂໍໍ້ສະຫຼຸບ ຈາກກົດຫຼ ຫຼັກການໃຫຍ່ແລ້ວສາມາດລະບຸລາຍລະອຽດໄດ້ ສ້າງເຫດຜົນແລະ ສະຖານະການທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນຢ່າງສະເພາະເຈາະຈົງໄດ້ ເລ ອກຫຼັກການ ຫຼ ກົດທີີ່ຈະນໍາໄປປະຍຸກໃຊ້ໃນສະຖານະການທີີ່ເຈາະຈົຶ້ງໄດ້ເປັນການໃຊ້ຂະບວນການທາງນິໄສຫຼາຍ ກວ່າໃນຂະທີີ່ຂັຶ້ນຕອນທີ4 ການສະຫຼຸບອ້າງອີຶ້ງເປັນຂະບວນການທາງອຸປະນິດໄສຫຼາຍກວ່າ ດັົ່ງນີຶ້

72 5.1 ບອກສະຖານະການທີີ່ເໝາະສົມ ແລະ ບໍໍ່ເໝາະສົມໄດ້ 5.2 ລະບຸຫຼັກການແລະສະຖານະການທີີ່ຈະເກີດຂ ຶ້ນ 5.3 ສ້າງຄວາມໝັຶ້ນໃຈໃນສະຖານະການແລະເງ ີ່ອນໄຂທີີ່ອາດຈະເກີດຂ ຶ້ນ 5.4 ເມ ີ່ອນໍາຫຼັກການໄປໃຊ້ແລ້ວ ລະບຸສະຖານະການໄດ້ ລະບຸຂໍໍ້ສະຫຼຸບໄດ້ ສາມາດທໍານາຍໄດ້ ບອກຂໍໍ້ສະຫຼຸບ ສະຖານະການແລະສິີ່ງທີີ່ຈະເກີດຂ ຶ້ນໄດ້ຫາກມີການນໍາໃຊ້ ທັກສະໃນການວິເຄາະ ແນວຄິດຂອງບຣ ມ ແນວຄິດຂອງມາຊາຣໂນ 1 . ການວິເຄາະຄວາມສໍາຄັນ ຫຼ ວິເຄາະເນ ຶ້ອຫາ 1 . ການຈັບຄ ່/ ການປຽບທຽບ 2 . ການວິເຄາະຄວາມສໍາຄັນ 2 . ການຈັດໝວດໝ ່ 3 . ການວິເຄາະຫຼັກການ 3 . ການວິເຄາະຂໍໍ້ຜິດພາດ / ການຈັບຜິດ 4 . ການສະຫຼຸບອ້າງອີງເປັນຫຼັກການ 5 . ການທໍານາຍ ຄວາມສອດຄ່ອງດ້ານການຄິດວິເຄາະລະຫວ່າງແນວຄິດຂອງບຣ ມ ແລະ ມາຣຊາໂນ ຖ້າສັງເຄາະແນວຄິດຂອງບຣ ມ ( Bioom ‘s Taxonomy)ແລະມາຣຊາໂນ (Marzano ‘s Taxonomy) ແລ້ວຈະເຫັນໄດ້ວ່າ ທັງສອງແນວຄິດ ມີຄວາມຄ້າຍຄ ກັນໂດຍທີີ່ບຣ ມໄດ້ນໍາສະເໝີໃນຮ ບຢ່າງກວ້າງໆແຕ່ ມາຊາຮ ໂນ ຈະສະແດງໃຫ້ເຫັນຮ ບຂອງກິດຈະກໍາແລະທັກສະໃນການນໍາໄປໃຊ້ ໃນການປະຕິບັດກ່າວຄ 1. ໃນການຄິດວິເຄາະຄວາມສໍາຄັນ ຫຼ ເນ ຶ້ອຫາຂອງສິີ່ງຕ່າງໆ ຂອງບຣ ມທີີ່ກ່າວວ່າເປັນຄວາມ ສາມາດໃນການແຍກແຍະໄດ້ວ່າສິີ່ງໃດຈໍາເປັນ ສິີ່ງໃດສໍາຄັນ ສິີ່ງໃດມີບົດບາດຫຼາຍທີີ່ສຸດ ປະກອບດ້ວຍ ວິເຄາະ ຊະນິດ ເປັນການໃຫ້ນັກຮຽນວິໄຈວ່າ ສິີ່ງນັຶ້ນ ເຫດການນັຶ້ນໆ ຈັດເປັນຊະນິດໃດ ລັກສະນະໃດ ເພາະເຫດໃດ ສິີ່ງໃດ ສໍາຄັນ ສິີ່ງໃດບໍໍ່ສໍາຄັນ ເປັນການຄົຶ້ນຫາສະລະສໍາຄັຶ້ນ ຂໍໍ້ຄວາມຫຼັກຂໍໍ້ສະຫຼຸບຈຸດເດັົ່ນ ຈຸດດ້ອຍຂອງສິີ່ງແລະການຄນ ຫາສິີ່ງທີີ່ແອບແຝຝງຊ້ອນເດັນຈະເຫັນໄດ້ວ່າມີຄວາມເໝ ອກັນກັບຄວາມສາມາດໃນການສັງເກດປຽບທຽບແລະຈໍາ ແນກແຍກແຍະຂໍໍ້ມ ນຈັບຄ ່ທີີ່ຄ ກັນແລະແຕກຕ່າງກັນຂອງມາຊາຣໂນນັຶ້ນເອງ 2. ການຄິດວິເຄາຄວາມສໍພັນຂອງບຣ ມເຊິີ່ງໝາຍເຖິງການຄົຶ້ນຫາຄວາມສໍາພັນຂອງສິີ່ງຫ່າງໆວ່າມີ ຫຍັງສໍາພັນກັນ ສໍາພັນເຊ ີ່ອມໂຍງກັນຢ່າງໃດ ສໍາພັນກັນຫຼາຍນ້ອຍພຽງໃດສອດຄ່ອງຫຼ ຂັດແຍ້ງ ມີສິີ່ງໃດສໍາພັນກັນ ມີສິີ່ງໃດກຽ່ວຂ້ອງກັບເລ ີ່ອງນີຶ້ແລະມີສິີ່ງໃດບໍໍ່ກຽວ່ຂ້ອງກັບເລ ີ່ອງນີຶ້ ສິີ່ງໃດເຂົຶ້າພວກ ສິີ່ງໃດບໍໍ່ເຂົຶ້າພວກ ສິີ່ງໃດກຽວ່ ຂ້ອງຫຼາຍທີສຸດ ສິີ່ງໃດກຽ່ວຂ້ອງໝ້ອຍທີີ່ສຸດ ການລຽງລໍາລັບຂັຶ້ນຕອນເຫດການຄວາມສາມາດໝ້ອຍສິີ່ງຕ່າງໆເມ ີ່ອ ເກີດສິີ່ງນີຶ້ແລ້ວ ເກີດຜົນຫຍັງແນ່ຕາມມາ ຕາມລໍາດັບ ສາເຫດຈຸດປະສົງແລະຜົນແລະແບບຄວາມສໍາພັນໃນຮ ບອຸປະ ໄນ ກໍມີຄວາມໝາຍດຽວກັນ ແລະ ການລະບຸສະຫຼຸບຂໍໍ້ມ ນການໃຊ້ເຫດຜົນການອະທິບາຍຄວາມສໍາພັນ ແລະ ຄວາມບໍສໍາພັນຂອງສິີ່ງຕ່າງ ໆ ການລະບຸຂໍໍ້ມ ນສິີ່ງທີີ່ບໍຖ ກຕ້ອງ ບໍສົມເຫດສົມຜົນ ສິີ່ງທີີ່ຜິດປ ກກະຕິ ແຕ່ຕ່າງອອກ ໄປຈາກສິີ່ງທີີ່ຈະເປັນຂອງມາຊາຣໂນນັຶ້ນເອງ

73 3. ການຄິດວິເຄາະຫຼັກການຂອງບຣ ມ ໝາຍເຖິງການຄົຶ້ນຫາໂຄງສ້າງລະບົບ ເລ ີ່ອງລາວສິີ່ງຂອງ ແລະ ການທໍາງານຕ່າງໆວ່າດໍາລົງຢ ່ໃນສະພາບແບບນັຶ້ນ ເນ ີ່ອງມາຈາກຫຍັງ ມີຫຍັງເປັນແກນຫຼັກ ມີຫລັກການ ຢ່າງໃດມີເທັກນິກຫຍັງ ຫຼ ຍ ດຖ ຄະຕິໃດ ມີສິີ່ງໃດເປັນຕົວເຊ ີ່ອມໂຍງເປັນການຄົຶ້ນຫາໂຄງສ້າງຂະບວນການເຮັດວຽກ ລັກສະນະສວ່ນປະກອບ ຂອງສິີ່ງຕ່າງໆກໍມີຄວາມມາຍຄ ກັນ ການນໍາຄວາມຮ ້ທີີ່ໄດ້ຮັບຫຼ ທີີ່ມີ່ີຢ ່ສະເໝີເປັນຄວາມຮ ້ ແລະຫຼັກການໃໝ່ສາມາດລະບຸໃຊ້ໃນສະຖານະການໃໝ່ ໄດ້ຢ່າງເໝາະສົມລວມທັງຄວາມສາມາດໃນການຄາດເລົາ ທໍານາຍສິີ່ງທີີ່ຈະເກີດຂ ຶ້ນໃນອະນາຄົດ ສາມາດລະບຸສິີ່ງທີີ່ມີຜົນຕາມມາ ສິີ່ງໃດຈິງ ສິີ່ງໃດບໍຈິງ ແລະສາມາດປັບປ່ຽນ ວິທີການຕົວຢ່າງເໝາະສົມຂອງ ມາຊາຮໂນ ນັຶ້ນເອງ ການພັດທະນາການຄິດວິເຄາະ ດິລກ ດິລການນົນ (2525;64-65) ກ່າວວ່າແນວທາງໃນການພັດທະນາການຄິດວິເຄາະຂອງຄ ກໍຄ ສອນ ໃຫ້ນັກຮຽນຄິດເປັນເສຍກ່ອນ ຄ ຕ້ອງພັດທະນາລະດັບຄວາມຄິດຂອງຜ ້ຮຽນໃຫ້ເຂົາມີຄວາມຄິດດີ ຄິດມັກ ເພ ີ່ອ ປະໂຫຍດຂອງສັງຄົມສ່ວນລວມ ດ້ວຍການສ້າງເຈຄະຕິ ຄ່ນິຍົມທີຖ ກຕ້ອງໃຫ້ເກີດຂ ຶ້ນເສຍກ່ອນ ແນວທາງທີີ່ຈະ ປະຕິບັດໄດ້ແກ່ ການຝຶກໃຫ້ຮ ້ຈັກຄິດແລະຕັດສິນໃຈໄດ້ຢ່າງມີລະບົບ ດ້ວຍ ວິທີການເຮັດຄ່ານິຍົມໃຫ້ກະຈ່າງ (value clarification) ໂດຍຄ ຍົກເລ ີ່ອງລາວຫຼ ເຫດການຕ່າງໆຂ ຶ້ນ ມາທັງຈິງ ແລະ ເລ ີ່ອງທີີ່ສະສົມດີຂ ຶ້ນ ຝຶກໃຫ້ຜ ້ ຮຽນໄດ້ມີໂອກາດຄິດວິເຄາະສະຫຼຸບໄດ້ດັົ່ງນີຶ້: 1. ກໍານົດສິີ່ງທີຈະວິເຄາະຫຍັງ ກໍານົດຂອບເຂດ ແລະ ນິຍາມຂອງສິີ່ງທີີ່ຈະຄິດໃຫ້ຊັດເຈນ ເຊັົ່ນ: ຈະວິເຄາະບັນຫາສິີ່ງແວດລ້ອມ ບັນຫາສິີ່ງແວດລ້ອມໝາຍເຖິງ ບັນຫາທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຂິຶ້ເຫຍ ີ່ອທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນໃນ ໂຮງຮຽນຂອງເຮົາ 2. ກໍານົດຈຸດມຸ້ງໝາຍຂອງການວິເຄາະວ່າຕ້ອງການວິເຄາະເພ ີ່ອຫຍັງ ເຊັົ່ນ ເພ ີ່ອຈັດອັນດັບເພ ີ່ອ ຫາລັກສະນະ ເພ ີ່ອຫາຂໍໍ້ສະຫຼຸບ ເພ ີ່ອຫາເຫດຜົນ ເພ ີ່ອຫາແນວທາງແກ້ໄຂ 3. ພິຈາລະນາຂໍໍ້ມ ນຄວາມຮ ້ ທິດສະດີ ຫຼັກການ ກົດເກນໃນການວິເຄາວ່າຈະໃຊ້ຫຼັກການໃດເປັນ ເຄ ີ່ອງມີໃນການວິເຄາະ ແລະໃຊ້ຫຼັກຄວາມຮ ້ນັຶ້ນຄວນໃຊ້ໃນການວິເຄາະຢ່າງໃດເຊັົ່ນ ຈະຈໍາແນກຫຼ ຈັດໝວດໝ ່ຂອງ ສິີ່ງຕ່າງໆ ທີີ່ຢ ່ໃນຫ້ອງຮຽນອອກເປັນສອງກຸ່ມ ຈະໃຊ້ເກນຫຍັງຈໍາແນກ ເຊັົ່ນ ເກນສິີ່ງມີຊີວິດແລະບໍມີຊີວິດຫຼ ເກນ ສິີ່ງທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນຕາມທໍາມະຊາດຫຼ ບໍໄດ້ເກີດຂ ຶ້ນເອງຕາມທໍາມະຊາດສິີ່ງແວດລ້ອມທາງສັງຄົມຫຼ ທາງຊີວະພາບ ເປັນຕົຶ້ນ 4. ສະຫຼຸບແລະລາຍງານຜົນການວິເຄາະໃຫ້ເປັນລະບົບແລະຊັດເຈນ ທັກສະການຄິດວິເຄາະເປັນ ທັກສະທີີ່ສາມາດພັດທະນາໄດ້ຈາກປະສົບການທີີ່ຫຼາກຫຼາຍແລະບັນຍາກາດຮຽນຮ ້ຮວ່ມກັບຂອງຜ ້ຮຽນ ກິດຈະກໍາທີີ່ ຄ ຄວນຈັດໃຫ້ຜ ້ຮຽນໃນຮ ບແບບການຕັຶ້ງຄໍາຖາມ, ສັງເກດ, ການຄົຶ້ນຫາ ການຄາດເດົາ ເເລະເນ ີ່ອງຈາກວ່າການຄິດ ວິເຄາະເປັນທັກສະການຄິດລະດັບສ ງ ເຊັົ່ນດຽວກັນກັບການຄິດວິຈາລະນະຍານຈ ີ່ງຈໍາເປັນທີີ່ຜ ້ຮຽນຈະຕ້ອງມີທັກສະ ອ ີ່ນພ ຶ້ນຖານອີກມາຊ່ວຍ ເຊັົ່ນທັກສະການອ່ານ, ການຂຽນ, ການຟັງ ນອກຈາກນີຶ້ຄ ຕ້ງອາໄສເຕັກນິກຕ່າງໆໃນການ ພັດທະນາການຄິດອີກດ້ວຍ ເຊັົ່ນວ່າ: ເຕັກນິກການສັງເກດ, ການຕັຶ້ງຄໍາຖາມ, ການໃຊ້ແຜນວາດຊ່ວຍຈ ີ່, ເຕັກນິກ ໝວກ 6 ໃບ, ເຕັກນິກ ການໃຊ້ແບບຝຶກ ເປັນຕົຶ້ນ. ເຊິີ່ງຈະຕ້ອງມີການດໍາເນີນການຢ່າງຕໍໍ່ເນ ີ່ອງ ເໝາະສົມກັບໄວ ຂອງນັກຮຽນອີກດ້ວຍ. ການຕັຶ້ງຄໍາຖາມໃຫ້ຄິດວິເຄາະ ການຕັຶ້ງຄໍາຖາມທີີ່ດີ ຈະເປັນປະໂຫຍດ ແລະ ຈະຊ່ວຍພັດທະນາການຄິດໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ໃນການຖາມເພ ີ່ອ ພັດທະນາການຄິດວິເຄາະນັຶ້ນ ຄ ຈະຕ້ອງມີພ ຶ້ນຖານ ແລະ ມີຄວາມຮ ້ຄວາມເຂົຶ້າໃຈກ່ຽວກັບການຄິດວິເຄາະເສຍກ່ອນ ຈ ີ່ງຈະເຮັດໃຫ້ສາມາດຕັຶ້ງຕໍາຖາມເພ ີ່ອພັດທະນາຄິດວິເຄາະໄດ້. ດັົ່ງທີີ່ກ່າວມາຂ້າງເທິີ່ງວ່າ ການຄິດວິເຄາະເປັນການຈໍາແນກລາຍລະອຽດ ແລະ ເບິີ່ງຫາຄວາມສໍາພັນເຊ ອມ ໂຍງຂອງສິີ່ງຕ່າງໆຈົນສາມາດສະຫຼຸບເປັນຫຼັກການ ແລະ ຄາດເດົາເຫດການທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນໃນຕໍໍ່ໄປໄດ້ ຄໍາຖາມໃນການ ຄິດວິເຄາະຈ ີ່ງມີລັກສະນະດັົ່ງຕໍໍ່ໄປນີຶ້:

74 1. ຄ ກັນບ່ອນໃດ ມີຫຍັງທີີ່ຄ ກັນ ? 2. ມີລັກສະນະຮ່ວມກັນມີຫຍັງແດ່ ? 3. ຍ້ອນຫຍັງຈ ີ່ງເຮັດໃຫ້ເຊ ີ່ອແບບນັຶ້ນ ? 4. ລຽງລໍາດັບໃຫ້ແດ່ ? 5. ບອກວົງຈອນຂອງສິີ່ງນີຶ້? 6. ສະຫຼຸບໄດ້ວ່າແນວໃດ ? 7. ແມ່ນຫຍັງເປັນສາເຫດຂອງເລ ີ່ອງນີຶ້? 8. ລອງຈັດເປັນກຸ່ມຕົວຢ່າງໄດ້ແນວໃດ ? 9. ລັກສະນະສໍາຄັນແມ່ນຫຍັງ ? 10. ແມ່ນຫຍັງທີີ່ບົງບອກວ່າເປັນສິີ່ງນີຶ້? 11. ເປັນຢ່າງອ ີ່ນໃຫ້ດີກວ່ານີຶ້ໄດ້ບໍໍ່ ? 12. ມີຢ່າງອ ີ່ນອີກບໍໍ່ທີີ່ເຮັດໃຫ້ເປັນຫຼ ເປັນ ແລະ ມີຢ່າງນີຶ້? 13. ຕ່າງກັນບ່ອນໃດແບບນີຶ້ຕ່າງຈາກແບບນັຶ້ນບ່ອນໃດ ? 14. ມີຫຍັງທີີ່ບໍໍ່ເຂົຶ້າກັບໝ ່ ? 15. ມີຫຍັງຜິດປ ກກະຕິແມ່ນຫຍັງບໍໍ່ເປັນຢ່າງທີີ່ຄວນຈະເປັນ ? 16. ຈັດແນວໃດ ຫຼ ເຮັດແນວໃດຈ ີ່ງຈະເປັນແບບນີຶ້? 17. ຈະເກີດຫຍັງຂ ຶ້ນຖ້າ....? 18. ຖ້າ...ເຮັດແບບນີຶ້ແລ້ວຈະເປັນແບບໃດຕໍໍ່ໄປ ? 19. ທາງອອກທີີ່ເໝາະສົມຂອງເລ ີ່ອງນີຶ້ຄ ຫຍັງຄວນເປັນແນວໃດ ? 20. ມີຫຍັງສໍາພັນກ່ຽວຂ້ອງກັບສິີ່ງນີຶ້ອີກ ມີຫຍັງຢ ່ເບ ຶ້ອງຫຼັງ ? ຕົວຢ່າງຄໍາຖາມ 1. ຈົົ່ງຈໍາແນກສິີ່ງຂອງທີີ່ຢ ່ໃນຫ້ອງຮຽນອອກເປັນກຸ່ມໆ ? 2. ຈົົ່ງບອກຄຸນລັກສະນະຂອງເດັກດີ? 3. ອົງປະກອບໂຄງສ້າງຂອງສັງຄົມລາວມີຫຍັງແດ່ ? 4. ລັກສະນະຂອງວັດທະນະທໍາລາວເປັນແນວໃດ ? 5. ວິເຄາະສ່ວນປະກອບຂອງຢາສີຟັນ ? 6. ສ່ວນປະກອບຂອງຕົຶ້ນໄມ້ມີຫຍັງແດ່ ? 7. ສະຫຼຸບສາລະສໍາຄັນຂອງເລ ີ່ອງນີຶ້? 8. ຄວນຕັຶ້ງຊ ີ່ເລ ີ່ອງທີີ່ອ່ານນີຶ້ວ່າແນວໃດ ? 9. ບອກວິທີການສຽບກິີ່ງ ? 10. ຖ້າຄົນເພີີ່ມຂ ຶ້ນ ຊິວິດຈະເປັນແນວໃດ ? 11. ອີກ 50 ປີຂ້າງໜ້າ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ຈະເປັນແນວໃດ ? 12. ລອງເດົາວ່າ...ຖ້າເອົາລ ກອົມລົດມິນທໃສ່ປະສົມລົງໄປໃນຂວດໂຄກແລ້ວຄວໍໍ່າຂວດລົງແລ້ວປິດ ຝາຈະເກີດຫຍັງຂ ຶ້ນ ? 13. ແມງກະເບ ຶ້ອໃຊ້ອະໄວຍະວະສ່ວນໃດຮັບລົດຊາດ ? 14. ຈະເກີດຫຍັງຂ ຶ້ນຖ້າເອົາແມ່ເຫຼັກໄປຈໍໜ້າໂທລະສັບ ? 15. ຖ້າເປີດເພງໃຫ້ໄກ່ໃນຟາມຟັງທຸກວັນຈະອອກໄຂ່ເພີີ່ມຂ ຶ້ນກວ່າເກົົ່າ ຫຼ ບໍໍ່ ? 16. ຖ້າບໍໍ່ມີກົດໝາຍ ສັງຄົມຈະເປັນແນວໃດ ? 17. ຈະເປັນແນວໃດ ຖ້າຄົບເພ ີ່ອນຕິດຢາ ?

75 18. ເອົາທະເລມາໃສ່ໃນບໍໍ່ນໍ້າຈ ດ ຈະເປັນແນວໃດ ? 19. ມີສາເຫດໃດແດ່ ທີີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດພາວະໂລກຮ້ອນ ? 20. ແມ່ນ ຫຼ ບໍໍ່ ອີກ 20 ປີນໍ້າແຂງຂົຶ້ວໂລກຈະລະລາຍ ຈະເກີດພາວະໂລກຮ້ອນເພາະເຫດໃດ ? 21. ເຮົາຄວນສະໜັບສະໜ ນເທັກໂນໂລຢີການຕັດຕໍໍ່ພັນພ ດດີຫຼ ບໍໍ່ ເພາະເຫດໃດ ? 22. ຫຼັກການໃນການດໍາເນີນຊີວິດຂອງຄົນລາວຄວນເປັນແນວໃດ ? 23. ສາເຫດຂອງການຂັດແຍງຂອງປະຊາຊົນຊາວລາວມາຈາກສາເຫດໃດແດ່ ? 24. ລະບອບສັງຄົມນິຍົມກັບປະຊາທິປະໄຕແຕກຕ່າງກັນແນວໃດ ? 25. ສາລະສໍາຄັນຂອງການດໍາເນີນຊີວິດຕາມແນວຄິດເສດຖະກິດພໍພຽງມີວ່າແນວໃດ ? ການເບິີ່ງ ແລະ ການສັງເກດ ການເບິີ່ງ ແລະ ການສັງເກດແມ່ນຖ ວ່າເປັນທັກສະພ ຶ້ນຖານທີີ່ສໍາຄັນທີີ່ສຸດຂອງການຄິດ ຈ ີ່ງຄວນສ ບຕໍໍ່ໝັົ່ນ ຝຶກຝ ນທັກສະ ແລະ ການສັງເກດເປັນປະຈໍາ. 1. ຝຶກການຮ ້ຈັກເບິີ່ງ ແລະ ສັງເກດສິີ່ງຕ່າງຢ່າງມີການກວດສອບ, ປະຕິບັດເບິີ່ງລາຍລະອຽດຂອງຮ ບ ເຫດການ 2. ຝຶກການຊີມລົດຊາດທີີ່ແຕກຕ່າງ, ຝຶກຟັງສຽງ, ຟັງຜ ້ອ ີ່ນເວົຶ້າ, ຝຶກສໍາຜັດ, ດົມກິີ່ນຕ່າງໆ 3. ຝຶກສັງເກດຕົວເອງ 4. ສັງເກດສິີ່ງທີີ່ຢ ່ອ້ອມຮອບຕົວ. 5. ຝຶກເບິີ່ງໃຫ້ເຫັນເຖິງສິີ່ງຂອງ ຫຼ ສັນຍານອັນຕະລາຍຂອງສິີ່ງຕ່າງໆ ທີີ່ຈະເກີດຂ ຶ້ນຕາມຫຼັງ, ຝຶກໃນການ ຂະຫຍາຍຄວາມໝາຍກ່ຽວກັບສິີ່ງທີີ່ຍັງບໍໍ່ທັນໄດ້ເກີດຂ ຶ້ນ. ຕົວຢ່າງການຝຶກການສັງເກດ - ໃນກອງນີຶ້ມີຫຼຽນໃດແດ່ ? - ແມ່ນຫຍັງທີີ່ບໍໍ່ຢ ່ໃນກຸ່ມດຽວກັນ? - ອະທິບາຍລັກສະນະສິີ່ງຂອງ... - ມາເບິີ່ງກັນວ່າຈະມີຫຍັງເກີດຂ ຶ້ນ. - ລັກສະນະຂອງຊ້າງ - ພັດລົມຫມຸນໄປທາງຊ້າຍຫຼ ຂວາ. - ອານຸສາວະລີໄຊສະມໍລະພ ມມີທາງແຍກຈັກແຍກ? - ຂັຶ້ນໄດໂຮງຮຽນມີຈັກຂັຶ້ນ? - ບອກຊ ີ່ຕົຶ້ນໄມ້ໃນໂຮງຮຽນ - ບ້ານທີີ່ໃກ້ໂຮງຮຽນຊ ີ່ຫຍັງ? - ມີບ່ອນໃດແດ່ທີີ່ຢ ່ໃກ້ກັບໂຮງຮຽນ? - ປະຕິບັດແບບນີຶ້ແລ້ວສັງເກດເບິີ່ງວ່າຈະເກີດຫຍັງຂ ຶ້ນ (ເຈ້ຍຈະປ່ຽນແນວໃດ?) - ຮ ບດ້ານຫຼັງຂອງເງິນສິບບາດເປັນຮ ບຫຍັງ? - ມີຫຍັງຜິດປ ກກະຕິໃນໃບໜ້າໝ ່ຂອງເຈົຶ້າ? - ຜົນປະໂຫຍດຂອງສິີ່ງນີຶ້ແມ່ນຫຍັງ?

76 ການສັງເກດຈາກສໍາຜັດຕ່າງໆ ການສໍາຜັດດ້ວຍມ ວິທີຫຼິຶ້ນ 1. ນ າເອົາສິີ່ງຂອງທີີ່ເປັນຮ ບຊົງຕ່າງໆໃສ່ໃນກ່ອງເຊັົ່ນ: ໝາກກ້ຽງ, ໝາກແອັບເປີົ້ນ, ບານກ໊ອຟ, ບານ ອ່ອນ, ໝາກກອກ, ໝາກນາວ ແລະ ອ ີ່ນໆ ປະມານ 10 ຊະນິດ. 2. ໃຫ້ແຕ່ລະຄົນຊອກຫາລາຍການຢ ່ໃນກ່ອງ. 3. ປຶກສາຫາລ ກັນໃນກຸ່ມ ວ່າມີຫຍັງແດ່? (ຖ້າເປັນກິດຈະກໍາກຸ່ມ) ໝາຍເຫດ ສິີ່ງຂອງທີີ່ໃສ່ໄວ້ໃນກ່ອງ ອາດເປັນເຈ້ຍແຂງທີີ່ຕັດເປັນຮ ບຊົງຕ່າງໆຫຼ ອາດເປັນໜ່ວຍກົມເຊັົ່ນ: ໝາກ ບານ, ລ ກປິິ່ງປ່ອງ, ລ ກກ໋ອບ, ເທນນິສ, ໝາກນາວ, ໝາກຂີຶ້ຮ ດ ແລະ ອ ີ່ນໆ ຕົວຢ່າງເຊັົ່ນ: ເມ ີ່ອຈັບບາຍ ຫຼ ສໍາຜັດແລ້ວໃຫ້ແຕ້ມຮ ບມາສົົ່ງຫຼ ບອກວ່າມີຫຍັງແດ່ຢ ່ໃນກ່ອງໃຫ້ຫຼາຍທີີ່ສຸດ ການທົດສອບດ້ວຍດັງໃຫ້ດົມກິີ່ນ 1. ໃຫ້ທຸກຄົນປິດຕາແລ້ວຈັດຂວດນ້ອຍປະມານ 20 ຂວດ ໃນແຕ່ລະຂວດບັນຈຸສານເຫຼວ ຫຼ ໃສ່ ຂອງມີກິີ່ນໄວ້ ເຊັົ່ນ: ນໍ້າຫອມ, ກະປິ, ນໍ້າປາ, ນໍ້າສົຶ້ມ, ຫມາກນາວ, ໝາກຂີຶ້ຮ ດ, ໃບກະເພົາ, ແອມໂມເນຍ, ຫົວ ຜັກບົົ່ວ, ຫົວຜັກທຽມ, ເຫຼົຶ້າ, ກາລະບ ນ, ກຸຫລາບ, ດອກມະລິ, ຢາມ່ອງ, ນໍ້າມັນກາດ 2. ໃຫ້ດົມເທ ີ່ອລະຂວດ, ຈົນຄົບທຸກຄົນ 3. ຫຼັງຈາກນັຶ້ນໃຫ້ແຕ່ລະຄົນຫຼ ແຕ່ລະກຸ່ມໄປປຶກສາຫາລ ກັນວ່າມີຫຍັງແດ່ ແລ້ວສົົ່ງຄໍາຕອບ ສໍາຜັດດ້ວຍຫ ໃຫ້ຟັງສຽງ 1. ໃຫ້ທຸກຄົນເອົາຜ້າປິດຕາຫຼ ເອົາຜ້າມາບັງຕາບໍໍ່ໃຫ້ເຫັນວ່າຈະເຮັດຫຍັງ 2. ເຮັດສຽງຕ່າງຕ່າງເຊັົ່ນ ຕີຊິີ່ງ, ຕີກອງ, ເຄາະຂັນ, ຈີກເຈ້ຍ, ຂີດໄມ້ຂີດໄຟ, ເປີດໄຟແຊັກ ແລະ ອ ີ່ນໆ 3. ໃຫ້ປິດຕາແລະສ ກສາວ່າຜ ່ນ າໄດ້ເຮັດເສຍຫຍັງແດ່

77 ສໍາຜັດດ້ວຍລີຶ້ນໃຫ້ຊີມລົດຊາດ 1. ໃຫ້ປິດຕາ 2. ກຽມສິີ່ງຂອງທີີ່ມີລົດຊາດຕ່າງຕ່າງໃຫ້ຜ ້ຫຼິຶ້ນຊີມລົດຊາດແລ້ວໃຫ້ບອກວ່າມີຫຍັງແດ່ ເຊັົ່ນ: ໝ າກຍົມ, ໝາກກ້ຽງ, ໝາກມ່ວງ, ນໍ້າຕານ, ນໍ້າອັດລົມ, ຂະໜົມອົມ. ສໍາຜັດດ້ວຍຕາ ຜ ້ນໍາຈະໃຫ້ພິຈາລະນາສິີ່ງຂອງຕ່າງຕ່າງທັງໝົດປະມານ 1-2 ນາທີ ແລ້ວເກັບຂອງທັງໝົດ ແລ້ວໃຫ້ຜ ້ຫຼິຶ້ນ ຈົດລາຍການວ່າມີຫຍັງແດ່ ແລະ ມີສີຫຍັງ ໃຫ້ໄດ້ຫຼາຍທີີ່ສຸດ (1 ຄໍາຕອບ= 1 ຄະແນນ) ລາຍການສິີ່ງຂອງ ສີ 1. 2. 3. 4. ວິທີຫຼິຶ້ນ ສາມາດເຮັດໄດ້ຫຼາຍວິທີ ຕົວຢ່າງເຊັົ່ນ: ວິທີທີ 1 ນໍາສິີ່ງຂອງທັງໝົດມາວາງໄວ້ເທິງໂຕະ ແລ້ວເລົົ່ານິທານທີີ່ກຽ່ວກັບສິີ່ງຂອງນັຶ້ນ ເຊັົ່ນ: ເລົົ່າວ່າ “ວັນພັກທີີ່ຈະເຖິງນີຶ້ຂ້ອຍຈະໄປທ່ຽວທະເລກັບພໍໍ່ແມ່, ຂ້ອຍໄດ້ກຽມສິີ່ງຂອງດັົ່ງຕໍໍ່ໄປນີຶ້ໃສ່ກະເປ ົ໋າ ມີ ຊຸດລອຍນໍ້າ, ແວ່ນຕາກັນແດດ, ປຶົ້ມບັນທ ກ, ໝາກບານ ອໍໍ້...ແລ້ວຂ້ອຍຈະຕ້ອງເອົາກ້ອງຖ່າຍຮ ບໄປນໍາອີກດ້ວຍ...“ ໃນຂະນະທີີ່ ເລົົ່າ ຄ ກໍຈັບສິີ່ງຂອງທີີ່ກໍາລັງກ່າວເຖິງໃສ່ກະເປ ົ໋າ ເມ ີ່ອເລົົ່າຈົບສິີ່ງຂອງເຖິງຕົກກໍຈະໄປຢ ່ໃນກະເປ ົ໋າຈົນໝົດ ແລ້ວຜ ້ນໍາ ຖາມວ່າ ຈ ີ່ໄດ້ບໍໍ່ວ່າຂ້ອຍໄດ້ກຽມຫຍັງແດ່ໄປທ່ຽວທະເລ. ວິທີທີີ່ 2 ເອົາຈ ີ່ຫຼ ແຜນທີີ່ເຊິີ່ງແບ່ງອອກເປັນຊ່ອງໆ ຕາມຈໍານວນຂອງ, ຖ້າຂອງມີ 11 ອັນ ກໍຈະແບ່ງ ເປັນ 11 ຊ່ອງ ດັົ່ງຕົວຢ່າງ. ນໍາຂອງທັງ 11 ອັນ ວາງໄວ້ຕາມຊ່ອງຕ່າງຕ່າງ ໃຫ້ໝົດທຸກຄົນໃນກຸ່ມພິຈາລະນາ 2 ນາທີ ວ່າສິີ່ງໃດຢ ່ ໃນຊ່ອງໃດ ຫຼັງຈາກນັຶ້ນເອົາຂອງເກັບໃສ່ກ່ອງ ແລ້ວໃຫ້ຜ ້ຫຼິຶ້ນແຕ່ລະຄົນໃນກຸ່ມຜັດປ່ຽນກັນມາຈັບຂອງໃນກ່ອງໂດຍ ແນມບໍໍ່ເຫັນ ແລ້ວນໍາໄປວາງໄວ້ຢ ່ບ່ອນເກົົ່າ ຖ້າບໍໍ່ແນ່ໃຈໃຫ້ປຶກສາກັນໃນກຸ່ມໄດ້.

78 ” ລອງກັບເບ ຶ້ອງເບີີ່ງ “ ຄໍາຕອບ 5. ຝຶກເບິີ່ງ ແລະ ສັງເກດສິີ່ງທີີ່ພົບເຫັນເປັນປ ກກະຕິທົົ່ວໄປເຊັົ່ນ: ໄຟຈາລະຈອນຢ ່ 4 ແຍກມີສີໃດຢ ່ ເທິງສຸດ, ລອງແຕ້ມຮ ບຫ້ອງນອນໃຫ້ເບິີ່ງ, ແລ້ວເອົາໄປປຽບທຽບເບິີ່ງວ່າຄ ກັນບໍ, ມີຫຍັງແດ່ທີີ່ແຕກຕ່າງອອກໄປ ນ້ອງພິຈາລະນາແປ້ນໂທລະສັບເບິີ່ງວ່າເປັນແນວໃດ 6. ຝຶກເບິີ່ງ ແລະ ສັງເກດສິີ່ງທີີ່ມີຄວາມລະອຽດລະອໍ ຝຶກຄິດແລະເບິີ່ງສິີ່ງຕ່າງຕ່າງອີກແງ່ມຸມໜ ີ່ງ 7. ຝຶກເບິີ່ງພາບປ່ຽບທຽບຫຼ ຫາຄວາມສໍາພັນ ຂອງສິີ່ງຂອງທີພີລ ກເຊັົ່ນ: ສໍດໍາ, ເກີບ, ຕົຶ້ນໄມ້, ຜ້າປ ໂຕະ ກ່ຽວຂ້ອງກັນຄ ແນວໃດ 8. ຝຶກຮຽນຮ ້ຈາກຄົນອ້ອມຂ້າງລາວ ແລະ ສອບຖາມຄວາມຄິດຄວາມຮ ້ສ ກຂອງເຂົາ ແລະສັງເກດ ປະຕິກິລິຍາຂອງເຂົາ 9. ຝຶກຄິດຈາກຮ ບພາບ, ຝືກເບິີ່ງພາບລວງຕາທັງຫຼາຍທີີ່ເປັນພາບດຽວແຕ່ແນມເຫັນໄດ້ສອງພາບ ພາບທີ 9 - 13 ພາບລວງຕາ ມີໃຜອີກຄົນເຊ ີ່ອງຊ່ອນໃນພາບນີຶ້ ພາບນີຶ້ມີຜ ້ຍິງເຖົຶ້າອີກຄົນ

79 ” ແລ້ວເບີີ່ງທີີ່ດວງຕາຈະພົບວ່າດວງຕາເຂົາຄ ກັນ ໃຫ້ໝົດ ລອງປິດສ່ວນຕ່າງໆ “ ຄໍາຕອບ ຊາຍສອງຄົນນີຶ້ ຄ ກັນຢ ່ໃສແນ່ ພາບນີຶ້ມີຈັກຂາ ແນມເບີີ່ງຮ ບນີຶ້ແລ້ວເຫັນຫຍັງ 2 ແຕ່ເບີີ່ງອີກເທ ີ່ອກໍໍ່ມີ ຂາ 3 ມີ ແນມເບີີ່ງເຜີນໆ ຄໍາຕອບ ຂາ ໃບ ຄ ບາງສ່ວນຂອງວົງມົນທີີ່ຫາຍໄປ ພາບຕົຶ້ນແປກ ຄໍາຕອບ ຂອງຈົຶ້ນແປກ

80 ແບບຝຶກຫັດ ແບບຝຶກຫັດ ຫຼ ເອີຶ້ນສັຶ້ນໆວ່າ ແບບຝຶກ ເປັນສ ີ່ການຮຽນອີກຊະນິດໜ ີ່ງທີີ່ນິຍົມນໍາມາໃຊ້ໃນການຈັດການ ຮຽນການສອນສໍາລັບນັກຮຽນໄດ້ຝຶກປະຕິບັດດ້ວຍຕົນເອງເພ ີ່ອໃຫ້ເກີດຄວາມຮ ້, ຄວາມເຂົຶ້າໃຈ ແລະ ມີທັກສະໃນ ການພັດທະນາການຕ່າງໆ ຂອງນັກຮຽນ ເຊັົ່ນ: ການອ່ານ, ການຂຽນ, ແລະ ການຄິດທຸກຮ ບແບບກັບຜ ້ຮຽນໄດ້ ເປັນຢ່າງດີ. ແບບຝຶກເປັນເຄ ີ່ອງມ ທີີ່ຊ່ວຍໃຫ້ເກີດການຮຽນຮ ້ທີີ່ເກີດຈາກການເຮັດຕົວຈິງ ເປັນປະສົບການໂດຍກົງທີີ່ຜ ່ ຮຽນມີຈຸດມຸ້ງໝາຍທີີ່ແນ່ນອນ ເຮັດໃຫ້ນັກຮຽນເຫັນຄຸນຄ່າຂອງສິີ່ງທີີ່ຮຽນສາມາດຮຽນຮ ້ແລະຈ ີ່ຈໍາສິີ່ງທີີ່ຮຽນໄດ້ດີ ແລະ ນໍາໄປໃຊ້ໃນສະຖານະການເຊັົ່ນດຽວກັນໄດ້. ນັກຮຽນສາມາດພັດທະນາທັກສະການອ່ານ,ການຂຽນ, ການ ຄິດ ຈົນຮອດເຖິງທັກສະໃນການຮຽນຮ ້ໃນລາຍວິຊາຕ່າງຕ່າງ ໄປໄດ້ໃນເວລາດຽວກັນ. ແບບຝຶກທີີ່ດີຄວນເໝາະ ສົມກັບໄວ ແລະ ອາຍຸ ແລະ ຄວາມສາມາດຂອງເດັກ, ເປັນຂໍໍ້ຄວາມດຽວ ແລະ ມີຄວາມຊັດເຈນ, ໃຊ້ພາສາທີີ່ ເຂົຶ້າໃຈງ່າຍ, ມີຮ ບປະກອບດ ງດ ດຄວາມສົນໃຈຂອງເດັກໄດ້ດີແລະ ໃຊ້ເວລາທີີ່ເໝາະສົມ. ການຝຶກຝ ນໂດຍໃຊ້ແບບຝຶກຫັດ ຈະມີຜົນຕໍໍ່ການພັດທະນາການຄິດວິເຄາະເປັນຢ່າງດີ, ຈາກການລາຍ ງານການວິໄຈຂອງ ປະພັນສິລິ ສຸເສົາລັດ (2552) ໄດ້ເຮັດການວິໄຈເລ ີ່ອງ ການພັດທະນາແບບຝຶກທັກສະການຄິດ ວິເຄາະສໍາລັບນັກຮຽນດັບປະຖົມສ ກສາໂດຍການສ ກສາຄົນຄວ້າ ທີີ່ມີວັດຖຸປະສົງເພ ີ່ອ: 1. ເພ ີ່ອສ້າງແບບຝຶກທັກສະການຄິດວິເຄາະສໍາລັບນັກຮຽນລະດັບປະຖົມສ ກສາ 2. ເພ ີ່ອປຽບທຽບຄວາມສາມາດໃນການຄິດວິເຄາະຂອງນັກຮຽນກ່ອນ ແລະ ຫຼັງການໃຊ້ແບບຝຶກ ທັກສະການຄິດວິເຄາະ 3. ເພ ີ່ອປະເມີນຄວາມເໝາະສົມຂອງແບບຝຶກ ປະຊາກອນທີີ່ໃຊ້ໃນການສ ກສາຄົຶ້ນຄວ້າຄັຶ້ງນີຶ້ແມ່ນ 1) ນັກຮຽນຊັຶ້ນປະຖົມສ ກສາປີທີ 3 ເລກຊັຶ້ນປະຖົມ ສ ກສາປີທີີ່ 6 ປີການສ ກສາ 2552, ກຸ່ມຕົວຢ່າງທີີ່ໃຊ້ໃນການທົດລອງໄດ້ແກ່ ນັກຮຽນທີີ່ກໍາລັງຮຽນຢ ່ຊັຶ້ນປະຖົມ ສ ກສາປີທີ3 ແລະ ນັກຮຽນຊັຶ້ນປະຖົມສ ກສາປີທີ6 ປີການສ ກສາ 2552 ໂຮງຮຽນສາທິດມະຫາວິທະຍາໄລສີນະ ຄະຣິນວິໂຣດປະຖົມສ ກສາຄະນະສ ກສາສາດມະຫາວິທະຍາໄລສີນະຄະຣິນວິໂຣດ, ໂຮງຮຽນພະຫະໄທດອນເມ ອງ ແລະໂຮງຮຽນສາຍນໍ້າທິບ ຫ້ອງລະ 40 ຄົນ ໄດ້ເລ ອກຕົວຢ່າງມາໂດຍການສຸ່ມແບບງ່າຍໂດຍໃຊ້ຫ້ອງຮຽນເປັນໜ່ ວຍການສຸ່ມ 2) ຄ ຜ ້ສອນລະດັບປະຖົມສ ກສາໂຮງຮຽນສາທິດມະຫາວິທະຍາໄລສີນະຄະຣິນວິໂຣດໄຟປະຖົມສ ກສາ ຄະນະສ ກສາສາດມະຫາວິທະຍາໄລ ສີນະຄະຣິນວິໂຣດ, ໂຮງຮຽນພະຫະໄທດອນເມ ອງ ແລະ ໂຮງຮຽນສາຍນໍ້າທິບ. ເຄ ີ່ອງມ ທີີ່ໃຊ້ໃນການວິໄຈ ມີດັົ່ງນີຶ້ 1. ແບບຝຶກທັກສະການຄິດວິເຄາະຂອງນັກຮຽນຊັຶ້ນປະຖົມສ ກສາປີທີ3 ແລະ ຊັຶ້ນປະຖົມສ ກສາ ປີທີ 6 ຈໍານວນຊັຶ້ນລະ 5 ຊຸດ ລວມທັງໝົດຊັຶ້ນລະ 50 ແບບຝຶກ, ດ້ວຍພັດທະນາຕາມແນວຄວາມຄິດຂອງມາຊາໂນ (Marzano) ຄ : ການຈໍາແນກການຈັດກຸ່ມການວິເຄາະສິງທີີ່ຜິດການນໍາໄປໃຊ້ແລະ ການທວາຍ 2. ແບບທົດສອບວັດຄວາມສາມາດໃນການຄິດວິເຄາະ 3. ແບບປະເມີນຄວາມເພິີ່ງພໍໃຈຂອງນັກຮຽນທີີ່ມີຕໍໍ່ແບບຝຶກການຄິດວິເຄາະ 4. ແບບສອບຖາມຄວາມຄິດເຫັນຂອງຄ ກ່ຽວກັບຄວາມເໝາະສົມຂອງແບບຝຶກ

81 ໂດຍມີຄໍານິຍາມສັບ ແບບຝຶກດັົ່ງນີຶ້ 1. ການຈໍາແນກ (Matching) ແມ່ນຄວາມສາມາດໃນການຈໍາແນກສິີ່ງຂອງ ຫຼ ເຫດການຕ່າງໆ ທາງດ້ານ ເນ ຶ້ອໃນ, ຄວາມຮ ້ ແລະ ຄວາມສາມາດທີີ່ຄ ກັນ ແລະ ແຕກຕ່າງກັນອອກເປັນແຕ່ລະພາກສ່ວນຢ່າງເຂົຶ້າໃຈງ່າຍ ມີ ມາດຖານ, ສາມາດກໍານົດຕົວຢ່າງຫຼັກຖານໄດ້ແລະ ຄວາມຄ້າຍຄ ກັນ 2. ການຈັດກຸ່ມ (Classification) ແມ່ນຄວາມສາມາດໃນການປະມວນຜົນຄວາມຮ ້ເພ ີ່ອການຈັດປະເພດ ຄວາມໝາຍແລະການຈັດປະເພດຂອງກຸ່ມ ສາມາດຖ ກຈັດກຸ່ມດ້ວຍຫຼັກການແລະຄຸນລັກສະນະ ຄວາມຄ້າຍຄ ກັນ ຂອງສິີ່ງຕ່າງໆ ທັງໃນດ້ານຂອງເນ ຶ້ອໃນ ຄວາມຮ ້ແລະທັກສະ 3. ການວິເຄາະສິີ່ງທີີ່ຜິດ (Errer analysis) ແມ່ນຄວາມສາມາດໃນການໃຊ້ເຫດຜົນ. ໃນການອະທິບາຍ ຄວາມສໍາພັນແລະການບໍໍ່ກ່ຽວຂ້ອງຂອງສິີ່ງຕ່າງໆ ໃນການສະຫຼຸບທີີ່ສົມເຫດສົມຜົນ, ການລະບຸຄວາມບໍໍ່ແນ່ນອນຫຼ ສິີ່ງທີີ່ບໍໍ່ສົມເຫດສົມຜົນ. ບາງສິີ່ງບາງຢ່າງຜິດພາດ ແຕກຕ່າງຈາກສິີ່ງທີີ່ມັນຄວນຈະເປັນ ສາມາດສະຫຼຸບບັນຫາຕ່າງໆ ແລະອ້າງເຫດຜົນ ຈາກການສັງເກດແລະການນໍາໃຊ້ຄວາມຮ ້ທີີ່ຜ່ານມາລວມ ກັບຄວາມຮ ້ໃຫມ່ 4. ການວິເຄາະຫຼັກການ (Generalization) ໝາຍເຖິງຄວາມສາມາດໃນການນໍາພາ ຄວາມຮ ້ຫຼ ຫຼັກການ ຈາກການຮຽນຮ ້ທີີ່ເປັນຄວາມຮ ້ແລະຫຼັກການໃຫມ່. ສາມາດນໍາໃຊ້ເຂົຶ້າໃນສະຖານະການໃໝ່ໆ ຫຼ ສາມາດນໍາໃຊ້ ຄວາມຮ ້ເຂົຶ້າໃນກິດຈະກໍາໃນຊີວິດປະຈໍາວັນ 5. ການຄາດເດົາ (Specification) ໝາຍເຖິງຄວາມສາມາດໃນການນໍາໃຊ້ຄວາມຮ ້ ຫຼ ຫຼັກການໃຊ້ກັບ ການຄາດຄະເນແລະການຄາດເດົາ. ສາມາດຄາດຄະເນສະຖານະການໃນອະນາຄົດ; ສາມາດເຂົຶ້າໃຈເຫດການ ມີ ຄວາມຮ ້ກ່ຽວກັບເຫດການສາມາດກໍານົດຜົນສະທ້ອນແລະຄາດຄະເນສິີ່ງທີີ່ຈະເກີດຂ ຶ້ນຕໍໍ່ໄປ. ທ່ານສາມາດຊອກຫາລາຍລະອຽດໄດ້ໃນເອກະສານການຄົຶ້ນຄວ້າໃນຫ້ອງສະຫມຸດວິທະຍາໄລສີນະຄະຣິນ ວິໂຣດ ຫຼ ສາມາດອ່ານຈາກປຶົ້ມເພ ີ່ອຝຶກທັກສະການວິເຄາະ, ສະບັບທີ 1 ແລະ ສະບັບທີ 2. ຜົນໄດ້ຮັບຂອງການວິເຄາະຂໍໍ້ມ ນໄດ້ເປີດເຜີຍວ່າ 1. ປະສິດທິພາບຂອງການຝຶກທັກສະການຄິດວິເຄາະຂອງນັກຮຽນ ຊັຶ້ນປະຖົມ, ປ 3 ແລະ ປ 6 ມີຜົນສັກສິດ ຕາມມາດຖານ 80/80 ທີີ່ກໍານົດໄວ້ທຸກຊຸດ. 2. ນັກຮຽນທີີ່ໄດ້ຮັບການຝຶກອົບຮົມມີຄະແນນສະຖິຕິດ້ານຄວາມສາມາດທາງດ້ານສະຕິປັນຍາ ພາຍຫຼັງ ການຝຶກອົບຮົມສ ງກວ່າລະດັບ 0.05 3. ນັກຮຽນມີຄວາມພໍໃຈກັບບົດຝຶກຫັດໃນລະດັບສ ງສຸດ. 4. ການຝຶກທັກສະການຄິດວິເຄາະຂອງນັກຮຽນ ປ.3 ແລະ ປ.6 ຢ ່ໃນລະດັບທີີ່ເໝາະສົມທີີ່ສຸດ.

82 ຂີດເສັຶ້ນ ຮ ບຂາຂອງສັດເຫຼົົ່ານີຶ້ໃຫ້ຖ ກຕ້ອງ ຄະແນນລວມ.................................... ເລ ີ່ອງ ການສັງເກດ ແລະ ການຈໍາແນກ ( ການຈັບຄ ່) ຊ ີ່: ………………………………...........…..ຫ້ອງ…………………ເລກທີ………………….. ຕົວຢ່າງແບບເຝິກທັກສະການຄິດວິເຄາະຈາກຮາຍງານການວິໄຈຂອງປຣະພັນສິຣິສຸເສົາຣັດ

83 ຈ ັ ບຄ ູ່ ຄົນເຫຼົົ່ານີຶ້ກໍາລັງຈະໄປເຮັດວຽກ ແຕ່ຫາຂອງບາງຢ່າງບໍໍ່ເຫັນ ນ້ອງໆ ຊ່ວຍຫາໃຫ້ແນ່ ແລ້ວຂີດເສັຶ້ນໃສ່ຮ ບເບ ຶ້ອງຊ້າຍແລະຂວາມ ຶ້ທີີ່ຄ ່ກັນ. ເລ ີ່ອງ ການສັງເກດ ແລະ ການຈໍາແນກ ( ການຈັບຄ ່) ຊ ີ່: ………………………………...........…..ຫ້ອງ…………………ເລກທີ………………….. ຄະແນນລວມ....................................

84 ຫາຄ ່ທີີ່ຄ ກັນ ຂີດເສັຶ້ນຮອຍຕີນສັດທີີ່ຄ ກັນພຽງ 2 ຄ ່ ຄະແນນລວມ……………….. ເລ ີ່ອງ ການສັງເກດ ແລະ ການຈໍາແນກ ( ການຈັບຄ ່) ຊ ີ່: ………………………………...........…..ຫ້ອງ…………………ເລກທີ…………………..

85 ☺ ໃນແຕ່ລະແຖວມີຮ ບທີີ່ 1 ຮ ບທີີ່ບໍໍ່ເຂົຶ້າກຸ່ມ ໃຫ້ນ້ອງໆ ບອກຮ ບທີີ່ແຕກຕ່າງຈາກຮ ບອ ີ່ນ ແລະບອກເຫດຜົນ ກ ຂ ຄ ງ ຮ ບ……………………… ບໍໍ່ເຂົຶ້າກຸ່ມຍ້ອນວ່າ……………………………... ແມ່ນຫຍັງທີີ່ບໍໍ່ເຂົຶ້າໝ ່ ຄະແນນລວມ…………………….. ເລ ີ່ອງ ການຈັດກຸ່ມ ຊ ີ່: ………………………………...........…..ຫ້ອງ…………………ເລກທີ………………….. ກ ຂ ຄ ງ ຮ ບ……………………… ບໍໍ່ເຂົຶ້າກຸ່ມຍ້ອນວ່າ……………………………... ກ ຂ ຄ ງ ຮ ບ……………………… ບໍໍ່ເຂົຶ້າກຸ່ມຍ້ອນວ່າ……………………………...

86 ☺ ຂຽນ ອ້ອມສີີ່ງຂອງທີີ່ໃຊ້ໃນລະດ ໜາວ ແລະ ທັບສີີ່ງຂອງທີີ່ໃຊ້ ໃນລະດ ຮ້ອນ ແລະ ຂຽນ ທັບ ແລະ ອ້ອມຮອບສີີ່ງຂອງທີີ່ໃຊ້ ທຸກລະດ ເລ ີ່ອງ ການຈັດກຸ່ມ ຊ ີ່: ………………………………...........…..ຫ້ອງ…………………ເລກທີ………………….. ລວມຄະແນນ........................... ແນນ ..

87 ເລ ີ່ອງ ການຈັດກຸ່ມ ຊ ີ່: ……………………………………..ຊັຶ້ນ………………………………ເລກທີ………………….. ຈັບຄ ່ຮ ບໃຫ້ແນ່ ຖ້າຮ ບ A ຄ ່ກັບຮ ບ B ແລ້ວພາບ C ຈະຄ ່ກັບພາບໃດ? ລວມຄະແນນ........................... ແນນ……………………..

88 ເລ ີ່ອງ ການຈັດກຸ່ມ ຊ ີ່: ……………………………………..ຊັຶ້ນ…………………ເລກທີ………………….. ບໍໍ່ເຂົຶ້າໝວດໝ ່ ☺ ໃຫ້ຂີວົງອ້ອມຮອບຄໍາທີີ່ບໍໍ່ເຂົຶ້າໝວດໝ ່ 1. ກ. ທຸບ ຂ. ຕໍາ ຄ. ກະທ ບ ງ. ກັດ 2. ກ. ຮ້ອນຮົນ ຂ. ລວບລວມ ຄ. ເລັົ່ງເລົຶ້າ ງ. ຮີບເລັົ່ງ 3. ກ. ມ ຂ. ແຂນ ຄ. ນິຶ້ວ ງ. ເຂົົ່າ 4. ກ. ໜາວ ຂ. ຮ້ອນ ຄ. ປຽກ ງ. ເຢັນ 5. ກ. ແລ່ນ ຂ. ຂຽນ ຄ. ມ ງ. ເບີີ່ງ 6. ກ. ທະເລ ຂ. ພ ຄ. ແມ່ນໍ້າ ງ. ປາ 7. ກ. ລຸງ ຂ. ຍ່າ ຄ. ປ ່ ງ. ພໍໍ່ 8. ກ. ຮ້າຍດ່າ ຂ. ສັົ່ງສອນ ຄ. ຕໍານິ ງ. ຕໍໍ່ວ່າ 9. ກ. ໄມ້ບັນທັດ ຂ. ນິຶ້ວມ ຄ. ຊັງຕີແມັດ ງ. ຟຸດ 10. ກ. ຝາດ ຂ. ຫວານ ຄ. ສົຶ້ມ ງ. ໝາກຂາມ 11. ກ. ຊາວສວນ ຂ. ເຮັດນາ ຄ. ຄວາມ ງ. ຄົນ 12. ກ. ງຽບຂ ມ ຂ. ໂວຍວາຍ ຄ. ເອະອະ ງ. ຮ້ອງໂຮ 13. ກ. ຄ ຂ. ນັກຮຽນ ຄ. ໜັງສ ງ. ພານໂຮງ ລວມຄະແນນ........................... ແນນ ..

89 ເລ ີ່ອງ ການວິເຄາະສີີ່ງທີີ່ຜິດ ( ການຈັບຜິດ ) ຊ ີ່: ………………………………………………..ຊັຶ້ນ………ເລກທີ………………….. ພາບສັດເຫຼົົ່ານີຶ້ມີຫຍັງທີີ່ບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງແດ່? ຖ້າພົບເຫັນແລ້ວຈົົ່ງຂີດວົງມົນອ້ອມ ລວມຄະແນນ........................... ແນນ……………………..

90 ເລ ີ່ອງ ການວິເຄາະສີີ່ງຜ ດ ( ການຈັບຜິດ ) ຊ ີ່: ……………………………………………..ຊັຶ້ນ………………ເລກທີ………………….. ມີຫຍັງເຊ ີ່ອງໄວ້ຢ ່ ........ ຮ ບພາບທັງ 2 ຮ ບມີບ່ອນແຕກຕ່າງກັນຢ ່ 7 ບ່ອນ ຖ້າພົບເຫັນແລ້ວໃຫ້ຂີດວົງມົນອ້ອມຮອບໄວ້ ລວມຄະແນນ........................... ແນນ……………………..

91 ລວມຄະແນນ........................... ແນນ…………………….. ເລ ີ່ອງ ການວິເຄາະຫຼັກການ ຊ ີ່: ……………………………………………..ຊັຶ້ນ………………………………ເລກທີ………………….. ບອກຊ ີ່ໃຫ້ແດ່....... ຄະນະນັກຮ້ອງປະຈໍາໂຮງຮຽນ 5 ຄົນ ແຕ່ງຕົວຢ່າງເທ້ເລີຍ ປະກອບດ້ວຍສະມາຊິກ ຄ : ສີງໂຕ ຊາຄຣິດ ວິນລີີ່ ແລະ ມາຣິໂອ ຢາກຮ ້ຈັກເດວ່າໃຜຊ ີ່ຫຍັງແດ່? ຊ່ວຍບອກຊ ີ່ໃຫ້ແດ່? 1. ເຄນຢ ່ລະຫວ່າງຄົນໃສ່ໝວກຊົງສ ງກັບວິນລີີ່ 2. ຊາຄຣິດບໍໍ່ມັກຢ ່ໃກ້ວິນລີີ່ ຈ ີ່ງໜີໄປຢ ່ໄກສຸດຕິດກັບມາຣິໂອ ລວມຄະແນນ……………………………....................

92 ແມວ ໝານ້ອຍ ແບ້ ແລະ ມ້າ ມີຊ ີ່ຫຼິຶ້ນວ່າ: ນາງຟ້າ ສາວງາມ ຄົມຄາຍ ແລະ ຮອບຮ ້ ລອງອ່ານເບີີ່ງເງ ີ່ອນໄຂຂ້າງລຸ່ມນີຶ້ ແລ້ວບອກວ່າ ໃຜມີຊ ີ່ຫຼິຶ້ນວ່າແນວໃດ 1. ຄົມຄາຍໂຕນ້ອຍກວ່າໝານ້ອຍ ແລະ ຮອບຮ ້ 2. ມ້າອາຍຸນ້ອຍກວ່ານາງຟ້າ 3. ສາວງາມ ມີອາຍຸຫຼາຍທີີ່ສຸດ ແລະ ເປັນໝ ່ທີີ່ດີຂອງໝານ້ອຍ ( ຄວນໃຊ້ຕາຕະລາງຊ່ວຍໃນການຄິດ ຈະງ່າຍຂ ຶ້ນ ) ນາງຟ້າ ສາວງາມ ຄົມຄາຍ ຮອບຮ ້ ແມວ ໝານ້ອຍ ແບ້ ມ້າ ປິດສະໜາສະໝອງໄວ ເລ ີ່ອງ ການວິເຄາະຫຼັກການ ຊ ີ່: ……………………………………………..ຊັຶ້ນ………………………………ເລກທີ………………….. ລວມຄະແນນ……………………………....................