ພັດທະນາການຄິດ ຊອ ປທ ນາງ ວິໄລວັນ ເມກຈອນ

93 1. ……………………………………………………………………………………………………………………………… 2. ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 3. ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 4. ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 5. ……………………………………………………………………………………………………………………………………… “ ຜ ້ຊາຍຄົນນີຶ້ຕ້ອງມີອາຍຸຫຼາຍກວ່າ 80 ປີແທ້ໆ ” ມີຫຍັງທີີ່ເຮັດໃຫ້ທ້າວເອກະພົນ ເວົຶ້າແນວນັຶ້ນ 1. ………………………………………………………………………………………………………………………………… 2. ………………………………………………………………………………………………………………………………… 3. ………………………………………………………………………………………………………………………………… 4. ………………………………………………………………………………………………………………………………… 5. ………………………………………………………………………………………………………………………………… ສົມສີເວົຶ້າວ່າ “ ຕົຶ້ນໄມ້ນີຶ້ ຕ້ອງມີອາຍຸຫຼາຍແທ້ໆ ” ສົມສີຮ ້ໄດ້ແນວໃດ? ລວມຄະແນນ……………………………………... ເລ ີ່ອງ ການວິເຄາະຫຼັກການ ຊ ີ່: ……………………………………………..ຊັຶ້ນ………………………………ເລກທີ…………………..

94 1. ………………………………………………………… 2. ………………………………………………………… 3. ………………………………………………………… 4. ………………………………………………………… 5. ………………………………………………………… 6. ………………………………………………………… 7. ………………………………………………………… 8. ………………………………………………………… ຈາກຄວາມຄິດຂ້າງເທິງໃຫ້ເລ ອກຄວາມຄິດທີີ່ດີມາ 2 ຄວາມຄິດ 1. ………………………………………………………… 2. ………………………………………………………… ເລ ີ່ອງ ການວິເຄາະຫຼັກການ ຊ ີ່: ………………………………………..ຊັຶ້ນ………………………………ເລກທີ………………….. ຖ້ານັກຮຽນເຫັນໝ ່ຄົນໜ ີ່ງກໍາລັງຈະລັກກ່າຍວຽກບ້ານຂອງໝ ່ ນັກຮຽນຈະໃຊ້ຄໍາເວົຶ້າ ແນວໃດເພ ີ່ອຈະບອກວ່າການທີີ່ເຮັດແບບນັຶ້ນເປັນສີີ່ງບໍໍ່ດີແລະ ເຂົາຄວນຈະເຮັດ ວຽກບ້ານດ້ວຍໂຕເອງ ໂດຍທີີ່ໝ ່ຈະບໍໍ່ຮ້າຍ ລວມຄະແນນ...........................

95 1. ………………………………………………………. 2. ………………………………………………………. 3. ………………………………………………………. 4. ………………………………………………………. 1. ……………………………………………………… 2. ..…………………………………………………… 3. ..…………………………………………………… 4. ..………………………………………………………. 1. ……………………………………………………… 2. ..…………………………………………………… 3. ..…………………………………………………… 4. ........................................................................... ເລ ີ່ອງ ການທວາຍ ຊ ……………………………………………..ຊັຶ້ນ………………………ເລກທີ………………….. ຈະເກີດຫຍັງຂ ຶ້ນຖ້າ…… 1. ຫຼານລ ມກະແຈໄວ້ໃນເຮ ອນ ແລະ ຕອນນີຶ້ປະຕ ເຮ ອນກໍໍ່ລັອກໝົດແລ້ວ ແລະ ກໍໍ່ບໍໍ່ມີໃຜຢ ່ ເນ ີ່ອງຈາກວ່າ ພໍໍ່ແມ່ກໍໍ່ໄປວຽກ ອີກ 4 ຊົົ່ວໂມງຈ ີ່ງຈະກັບ 2. ຫຼານແລະຄອບຄົວທັຶ້ງໝົດເດີນທາງໄປຕ່າງແຂວງ ແລະ ລ ມປິດປະຕ ປ່ອງຢ້ຽມເຮ ອນ ແລະຕອນນີຶ້ຝ ນກໍາລັງຕົກແຮງນໍາອີກ 3. ເອົາສິີ່ງຂອງ ຂອງໝ ່ໄປໂດຍບໍໍ່ບອກໝ ່ ລວມຄະແນນ……………………………………...

96 1. ຄົນໃນຮ ບໜ້າຈະມີອາຊີບຫຍັງ?………………………………………………………..… 2. ລາວກໍາລັງຈະໄປໃສ?……………………………………………………………………… 3. ສະຖານທີີ່ແຫ່ງນີຶ້ເປັນສະຖານທີໃດ?……………………………………………………. 4. ນີຶ້ແມ່ນເວລາກາງເວັນຫຼ ກາງຄ ນ?………………………………………………………… 5. ເຂົາກໍາລັງມີຄວາມຮ ້ສ ກແນວໃດ?………………………………… …………………….. 6. ຂອງໃນກະເປ ົ໋າໜ້າຈະແມ່ນຫຍັງ?…………………………… ………………………… 7. ຫຼັງຈາກນີຶ້ເຂົາະເປັນແນວໃດແນ່?……………………………. ………………………… ເລ ີ່ອງ ການທວາຍ ຊ ີ່: …………………………………………..ຊັຶ້ນ…………………………ເລກທີ………………….. ີ ອກ ຈົົ່ງພິຈາລະນາຈາກຮ ບແລ້ວໃຫ້ພວກນ້ອງ ຕອບຄໍາຖາມຕໍໍ່ໄປນີຶ້ ລວມຄະແນນ……………………………………...

97 ບົດທີ 4 ການຄິດວິຈາລະນະຍານ ທຸກຄົນເກີດມາຕ່າງກໍໍ່ຕ້ອງຄິດ ແລະ ມີຄວາມຄິດດ້ວຍກັນທາງນັຶ້ນ ແຕ່ທຸກຄົນມັກມີຄວາມຄິດຕາມທ າ ມະຊາດ ຕາມຕົວຕົນຂອງຕົວເອງ ບິດບ້ຽວໄປຈາກຄວາມຈິງ ຄິດບໍໍ່ຮອບດ້ານ ຖ ກເປັນບາງສ່ວນ ແລະ ຜິດເປັນບາງ ສ່ວນເຊິີ່ງເປັນການຄິດທີີ່ບໍໍ່ມີຄຸນນະພາບ ອາດຈະສົົ່ງຜົນໃຫ້ຄົນ, ສັງຄົມ ແລະ ປະເທດຊາດບໍໍ່ມີຄຸນນະພາບໄປນໍາກັນ ການຄິດວິຈານະຍານຈ ີ່ງມີຄວາມສໍາຄັນ ແລະ ຈໍາເປັນໃນຍຸກປະຈຸບັນທີີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຂໍໍ້ມ ກຂ່າວສານຫຼາກຫຼາຍ ແລະ ຂໍໍ້ມ ນຂ່າວສານເຫຼົົ່ານັຶ້ນບໍໍ່ວ່າຈະເປັນການຂຽນ, ການເວົຶ້າ, ການບອກເລົົ່າມັກມີຂໍໍ້ມ ນຈິງ ແລະ ຂໍໍ້ມ ນເທັດ ຫຼ ຈິງບາງ ສ່ວນ, ບໍໍ່ຈິງບາງສ່ວນ ແລະ ບາງຄັຶ້ງເທັດ ບາງຄັຶ້ງຈິງ ຜ ້ຮັບຂໍໍ້ມ ນຈະຕ້ອງໃຊ້ການຄິດວິຈາລະຍານຫຼາຍໃນການຕັດສິນ ໃຈ ຫຼ ແກ້ໄຂບັນຫາ ການຄິດວິຈາລະຍານຈ ີ່ງມີຄວາມຈໍາເປັນ ແລະ ມີຄວາມສໍາຄັນສໍາລັບຄົນໃນສັງຄົມທຸກຄົນ ເຊິີ່ງເປັນຜ ້ຮັບ ແລະ ຜ ້ໃຫ້ຂໍໍ້ມ ນຂ່າວສານທັງທີີ່ເປັນຜ ້ຟັງ , ຜ ້ອ່ານ ແລະ ຜ ້ຂຽນ. ເນ ີ່ອງຈາກການຄິດວິຈາລະຍານເປັນການຄິດທີີ່ເປັນລະບົບມີຂະບວນການທີີ່ຫຼາກຫຼາຍ ການກວດສອບຂໍໍ້ ສະຫຼຸບ ການຄົຶ້ນຫາສໍາລັບການຄຸ້ມຄອງ ການວິເຄາະ ແລະ ປະເມີນຫຼັກຖານທີີ່ປາກົດ ຈ ີ່ງເປັນການໃຊ້ຄວາມຄິດທີີ່ ຕໍໍ່າ ທີີ່ຕ້ອງໃຊ້ທັກສາຄວາມຄິດລວມຍອດ, ການປະຍຸກໃຊ້, ການວິເຄາະ, ການສັງເຄາະ ແລະ ການປະເມີນຂໍໍ້ມ ນ ເຊິີ່ງຂໍໍ້ມ ນທີີ່ໄດ້ມາຕ້ອງຜ່ານທັກສາຂະບວນການລວບລວມຂໍໍ້ມ ນທີີ່ເປັນລະບົບ, ເຊ ີ່ອຖ ໄດ້ ຈາກປະສົບການທີີ່ດີ, ຈາກການສັງເກດ, ການສ ີ່ສານ, ການໃຊ້ເຫດຜົນ ແລະ ການສະທ້ອນກັບຂໍໍ້ມ ນຢ່າງຊັດເຈນ ຈ ີ່ງສະຫຼຸບເປັນຄວາມ ຄິດລວມຍອດທີີ່ເປັນຈິງກົງກັບຈຸດມຸ້ງໜາຍ ສອດຄ່ອງກັບບັນຫາ ແລະ ສະຖານະການທີີ່ເປັນຈິງໃນສັງຄົມ ເຊິີ່ງ ໜາຍລວມກັບການດໍາລົງຊິວິດປະຈໍາວັນຂອງຕົນເອງລວມໄປເຖິງການມີສ່ວນຮ່ວມທາງສັງຄົມ, ການມີສ່ວນຮ່ວມ ທາງການເມ ອງ ການເຕັມໃຈຍອມຮັບກົດກະຕິກາຂອງສັງຄົມ ການໃຈກວ້າງໃນການຍອມຮັບຄວາມຄິດໃໜ່ໆ ມຸມ ມອງໃໜ່ໆ ຫຼ ຍອມຮັບການວິພາກວິຈານ ແລະ ຄວາມຄິດທີີ່ຫຼາກຫຼາຍເຫຼົົ່ານັຶ້ນມາບ ລະການຄວາມຄິດ ແລະ ປັບໃຊ້ ຢ່າງເໜາະສົມ. ການຄິດວິຈາລະນະຍານ ຈ ີ່ງບໍໍ່ໃຊ້ການປະຕິເສດ ຫຼ ການບໍໍ່ຍອມຮັບສິີ່ງຕ່າງໆເຊິີ່ງເປັນການຄິດໃນແງ່ບວກ ດ້ວຍເຊັົ່ນດຽວກັນເຊິີ່ງໜາຍເຖິງການຫາທາງອອກໃນບັນຫາທີີ່ຫຍຸ້ງຍາກສັບຊ້ອນໂດຍພິຈາລະຍານໄຕ່ຕອງຢ່າງ ຮອບຄອບ ມີການໂຕ້ແຍ້ງ ຜິດຖຽງ ເທິງຂໍໍ້ມ ນຄວາມຮ ້ທີີ່ຫຼາກຫຼາຍຢ່າງມີເຫດຜົນແລ້ວຈ ີ່ງນໍາໄປສ ່ການສະຫຼຸບທີີ່ ເຊ ີ່ອຖ ໄດ້. ໂດຍທົົ່ວໄປແລ້ວອົງປະກອບສ າຄັນຂອງການຄິດວິຊາລະຍານ 2 ຂະບວນການ: 1. ຊຸດຂໍໍ້ມ ນທີີ່ມີຄວາມໜ້າເຊ ີ່ອຖ ຖ ກຕ້ອງ ຊັດເຈນກ່ຽວຂ້ອງບໍໍ່ນອກເລ ີ່ອງຕົງກັບປະເດັນ ມິຄວາມ ລຸ່ມລ ກ ມີຄວາມກ້ວາງ ຄອບຄຸມມີຫຼັກຖານຕວບສອບ ບໍໍ່ລໍາອຽງ ລວມທັງທັກສະ ແລະ ຂະບວນການທີີ່ໄດ້ຂໍໍ້ມ ນ ມາມີຄວາມໜ້າເຊ ີ່ອຖ . 2. ສັນຍາລັກນິດໄສ ແລະ ທັກສະ ແລະ ການໃຊ້ຂໍໍ້ມ ນ ເຫຼົົ່ານັຶ້ນເປັນໄປຢ່າງສະຫຼຽວສະຫຼາດ ແລະ ໃຊ້ເປັນ ຍາ. ການຝຶກຄິດວິຈາລະຍານຕ້ອງຄໍານ ງເຖິງຂໍໍ້ມ ນ ແລະ ທັກສະນິໄສໃນການຮ ້ຈັກສະແຫວງຫາຂໍໍ້ມ ນຂ່າວສານ ແລະ ການເກັບລວບລວມຂໍໍ້ມ ນ ເຊິີ່ງຖ ວ່າເປັນພ ຶ້ນຖານສໍາຄັນຂອງການຄິດຢ່າງມີວິຈາລະຍານເຊິີ່ງຂໍໍ້ມ ນ ແລະ ການ ລວບລວມຂໍໍ້ມ ນທີີ່ດີຈະຕ້ອງມີລັກສະນະດັົ່ງນີີ່: 1) ມີຄວາມຊັດເຈນ, ມີສາລະ, ຄວາມຮ ້ທີີ່ຖ ກຕ້ອງ. 2) ເປັນທີີ່ຍອມຮັບຢ່າງກວ້າງຂວາງ ສົມເຫດສົມຜົນ ແລະ ເຊ ີ່ອຖ ໄດ້.

98 3) ມີຂະບວນການສະຫຼຸບເຊິີ່ງນິລະໄນ ແລະ ອຸປະໄນ ແລະ ຄໍານ ງເຖິງການຕັດສິນຄຸນຄ່າທີີ່ແທ້ຈິງ. 4) ການໄດ້ມາຂອງຂໍໍ້ມ ນເປັນໄປຢ່າງຫຼາກຫຼາຍວິທີ ແລະ ຫຼາຍແຫຼ່ງມີການປະສໍາພັນກັບຄົນອ ີ່ນໆ ເພ ີ່ອໃຫ້ຂໍໍ້ມ ນທີີ່ຫຼາກຫຼາຍ ແລະ ສົມບ ນຫຼາຍຍິີ່ງຂ ຶ້ນ. ຄວາມສາມາດໃນການເກັບຂໍໍ້ມ ນເປັນຄວາມສາມາດທີີ່ສໍາຄັນໃນການຄິດຢ່າງວິຈາະຍານເຊິີ່ງຈະຕ້ອງອາໄສ ທັກສະພ ຶ້ນຖານທີີ່ສໍາຄັນຄ : ທັກສະການສັງເກດ, ການຟັງ ແລະ ການອ່ານຢ່າງໄວວາໄປພ້ອມໆກັນກັບການວິເຄາະຂໍໍ້ ມ ນຈາກການທີີ່ໄດ້ເບິີ່ງ, ໄດ້ອ່ານ ແລະ ໄດ້ຟັງຢ່າງເປັນລະບົບ ແລະ ເປັນໄປຕາມລໍາດັບຂັຶ້ນຕອນ ຕະຫຼອດຈົນ ສາມາດສ້າງຄວາມຄິດລວມຍອດຈາກສິີ່ງທີີ່ເຫັນ, ທີີ່ອ່ານ, ທີີ່ໄດ້ຟັງ ດ້ວຍເຫດນີຶ້ໃນການສະແຫວງຫາ ແລະ ລວບລວມຂໍໍ້ມ ນຂ່າວສານ ແລະ ການເກັບລວບລວມຂໍໍ້ມ ນ ຝຶກຝ ນ ແລະ ພັດທະນາການຄິດວິຈາລະຍານນັຶ້ນຄວາມ ລະນ ກຢ ່ສະເໜີວ່າ: 1. ການຄິດວິຈາລະຍານເປັນການສະແຫວງຫາເພ ີ່ອນໍາຂໍໍ້ມ ນໄປໃຊ້ ຈ ີ່ງບໍໍ່ໃຊ້ພຽງແຕ່ການຮ ້ ຫຼ ການຈ ີ່ຈໍາ ຂໍໍ້ມ ນແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວ. 2. ການຄິດວິຈາລະຍານຈະຕ້ອງມີການຝຶກຝ ນ ແລະ ການໃຊ້ທັກສະຢ່າງຕໍໍ່ເນ ີ່ອງທີີ່ຕ້ອງໃຊ້ຢ່າງສະໜໍໍ່າ ສະເໜີຕໍໍ່ເນ ີ່ອງເປັນປະຈໍາ. 3. ການຄິດວິຈາລະຍານບໍໍ່ພຽງມຸ້ງແຕ່ການຝຶກທັກສະເພ ີ່ອການວິຈາລະຍານກ່ຽວກັບຂໍໍ້ມ ນແຕ່ພຽງຢ່າງ ດຽວເທົົ່ານັຶ້ນແຕ່ຈະຕ້ອງມີການຝຶກຝ ນທັກສາອ ີ່ນໆທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງອາດຈະມີຜົນຕໍໍ່ທັກສະຕ່າງໆທີີ່ປະກອບກັນເປັນການ ຄິດວິຈາລະຍານທີີ່ມີຢ່າງຫຼາກຫຼາຍແຕກຕ່າງໄປຕາມທິດສະດີການຮຽນຮ ້. ເນ ີ່ອງຈາກຂະຂວນການຄິດວິຈາລະຍານຕ້ອງໃຊ້ທັກສະການຄິດທີີ່ຫຼາກຫຼາຍເພ ີ່ອນໍາໄປສ ່ການຕັດສິນໃຈ ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາໃນຊິວິດປະຈໍາວັນຂອງມະນຸດທຸກຄົນ ເປັນອົງປະກອບທີີ່ສໍາຄັນໃນທຸກວິຊາຊີບ ທີີ່ຕ້ອງໃຊ້ໃນ ການໄຕ່ຕອງພິຈາລະຍານຢ່າງຮອບຄອບກ່ຽວຂ້ອງກັບຂໍໍ້ມ ນ ຫຼ ສິີ່ງຕ່າງໆວ່າເຊ ີ່ອຖ ໄດ້ ຫຼ ເຊ ີ່ອຖ ບໍໍ່ໄດ້ ສິີ່ງໃດເປັນ ເລ ີ່ອງຈິງ ສິີ່ງໄດເປັນເລ ີ່ອງເທັດ ຫຼ ຂໍໍ້ມ ບາງຄັຶ້ງຈິງ ບາງຄັຶ້ງບໍໍ່ຈິງ ຫຼ ອາດຈິງເປັນບາງສ່ວນ ບໍໍ່ຈິງບາງສ່ວນ ເຊິີ່ງຈະຕ້ອງ ມີການພິຈາລະນາ ໄຕ່ຕອງຢ່າງຮອບຄອບເພ ີ່ອນໍາໄປສ ່ການຕັດສິນໃຈໃນການແກ້ບັນຫາ ຫຼ ຕອບຄໍາຖາມໃຫ້ດີທີີ່ ສຸດ ຖ ກຕ້ອງເໜາະສົມຫຼາຍທີີ່ສຸດ ຈ ີ່ງຕ້ອງໃຊ້ທັກສະ ແລະ ວິທີການຄິດທຸກຮ ້ແບບເຂົຶ້າມາເປັນສ່ວນປະກອບໃນ ການຄິດ. ຄວາມໜາຍຂອງການຄິດຢ່າງມີວິຈາລະຍານ ການຄິດວິຈາລະນະຍານ ໃນອະລິຍະທໍາຕາວັນຕົກເລີີ່ມຕົກຈາກແນວຄິດວິທີການຄິດໂສເຄຕິດ (Socratic Method) ເຊິີ່ງເກີດຂ ຶ້ນມານານແລ້ວຕັຶ້ງແຕ່ສະໄໜບ ຮານ ສ່ວນອະລິຍະທໍາຕາເວັນອອກ ເລີີ່ມຕົຶ້ນຈາກແນວຄິດຕາມ ຫຼັກທໍາທາງສາສະໜາພຸດ ແລະ ເລີີ່ມມີຄວາມສໍາຄັນ ແລະ ຂະຫຍາຍວົງກວ້າງເພີີ່ມຫຼາຍຂ ຶ້ນຕາມລໍາດັບ ໂດຍ ສະເພາະຢ່າງຍິີ່ງໄດ້ຂະຫຍາຍກ້ວາງໄປໃນວົງການສ ກສາ ມີການຈັດການສ ກສາໃນລະດັບມະຫາວິທະຍາໄລ ແລະ ຫຼາຍເພີີ່ມຂ ຶ້ນໃນລະດັບປະລິນຍາໂທ ແລະ ປະລິນຍາເອກ ແລະ ໄດ້ຂະຫຼາຍເຂົຶ້າມາສ ່ໃນໂຮງຮຽນຢ່າງຈິງຈັງໂດຍໃນ ຄັຶ້ງທໍາອິດເມ ີ່ອປີ ຄສ 1970 ໄດ້ເລີີ່ມຕົຶ້ນທີີ່ໂຮງຮຽນໃນເມ ອງແຟງເຟີດ ປະເທດເຢຍລະມັນນີໂດຍນັກການສ ກສາຊ ີ່ ເຈີເກັນ ເຮເບີມາສ໌ (Uurgen Herbermas) ໂດຍມີຈຸດປະສົງເພ ີ່ອນໍາມາປັບປຸງ ແກ້ໄຂແນວຄິດ ທິດສະດີມາກຊິດ (Marxis Theory) ໃຫ້ເໜາະສົມ. ຄ າວ່າ Critical ໜາຍເຖິງ Crucial ແປວ່າ ສໍາຄັນຫຼາຍ ຫຼ ກ່ຽວກັບຫຼັກເກນສໍາຄັນ ຫຼັກເກນຫຼັກຫຼາຍ ຈາກພາສາກະເຣັກ ຈາກຄໍາວ່າ Kriterion ເຊິີ່ງໜາຍຄວາມວ່າ ມີມາດຖານ ແລະ ຄໍາວ່າ Kriticos ເຊິີ່ງໜາຍ ຄວາມວ່າການຕັດສິນໃຈຢ່າງສະຫຼຽວສະຫຼາດ. ການຄິດວິຈາລະນະຍານ ( Critical Thinking) ເປັນຄວາມຄິດລະດັບສ ງ ເປັນຂະບວນການການທາງສະ ໜອງທີີ່ມີຄວາມສັບຊ້ອນ ຈິີ່ງມີຜ ້ໃຫ້ຄໍານິຍາມສັບໄວ້ຢ່າງຫຼາກຫຼາຍກວ້າງຂວາງ ແລະ ບາງຄັຶ້ງນິຍາມສັບໄປຊໍ້າກັບ

99 ຄວາມໜາຍຂອງການວິເຄາະ ແລະ ການແກ້ບັນຫາ ຄໍາວ່າ ການວິຈາລະນະຍານ ມີຜ ້ໃຊ້ຊ ີ່ພາສາໄທທີີ່ແຕກຕ່າງກັນ ອອກໄປ ເຊັົ່ນ: ການຄິດວິຈາລະນະຍານ ການຄິດເຊິີ່ງວິພາກ ຫຼ ການຄິດວິເຄາະ, ການວິຈານ, ການຄິດວິພາກ ວິຈານ ແລະ ການປະເມີນຜົນຜ ້ນິຍາມໄວ້ຫຼາຍລັກສະນະທີີ່ແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມທັກສະນະຂອງແຕ່ລະບຸກຄົນ. ສະກິນເນີ, ວັດສັນ ແລະ ເກເຊີ (SKinnei, 1976, :292 – 299; Watson and Gtaser, 1964: 1) ໄດ້ໃຫ້ຄວາມໜາຍໄວ້ໄກ້ຄຽງກັນ ສະຫຼຸບໄດ້ວ່າ ການຄິດວິຈາລະຍານເປັນສະລິປະຂອງການຄິດທີີ່ປະກອບດ້ວຍ ຄວາມຮ ້ ເຈດຄະຕິ ແລະ ທັກສະ ເປັນການສະແດງອອກທາງຄວາມຄິດຈິດໃຈທີີ່ຕ້ອງການສ ບຄົຶ້ນຂໍໍ້ມ ນ ບັນຫາ ຂໍໍ້ ເທັດຈິງຂອງສິີ່ງຕ່າງໆ ເປັນການຄິດຢ່າງມີເຫດຜົນທີີ່ຄິດດ້ວຍຕົນເອງຄິດຢ່າງຮອບຄອບ ມີການປະເມີນ ແລະ ມີຫຼັກ ຖານອ້າງອີງເພ ີ່ອຫາຂໍໍ້ສະຫຼຸບທີີ່ໜ້າຈະເປັນໄປໄດ້. ດີວອີຶ້ (Dewey, 1933: 30) ກ່າວວ່າ ການຄິດວິຈາລະຍານຄ : ການຄິດຢ່າງໄຕ່ຕອງ ແລະ ສະທ້ອນຄວາມ ຄິດອອກມາເປັນການຄິດທີີ່ເລີີ່ມຕົຶ້ນຈາກມີບັນຫາ ແລະ ເກີດ ສະຖານະການທີີ່ຫຍຸ້ງຍາກ ສັບສົນ ດ້ວຍສະຖານະ ການທີີ່ມີຄວາມຊັດເຈນ. ເອນນິດ (Ennis, 1985: 10) ກ່າວວ່າ ການຄິດຢ່າງມີວິຈາລະຍານໜາຍເຖິງຂະບວນການສ ກສາທີີ່ຜ່ານ ຂະບວນການພິຈາລະນາໄຕ່ຕອງຢ່າງມີເຫດຜົນພຽງຕັດສິນໃຈວ່າສິີ່ງໃດຄວນເຊ ີ່ອ, ສິີ່ງໃດບໍໍ່ຄວນເຊ ີ່ອ, ສິີ່ງໃດຄວນ ເຮັດ, ສິີ່ງໃດບໍໍ່ຄວນເຮັດ, ເພ ີ່ອຕັດສິນໃຈໃນສະຖານະການຕ່າງໆໄດ້ຢ່າງຖ ກຕ້ອງ. ວ ດສ (Woods, 1993: 65) ກ່າວວ່າ ການຄິດວິຈາລະຍານເປັນຂະບວນການທາງບັນຫາທີີ່ມີຄວາມຄ່ອງ ແຄ້ວໃນການຕິດຕໍໍ່ສ ີ່ສານ, ລວບລວມຂໍໍ້ມ ນ, ການວິເຄາະ, ການສັງເຄາະ, ການປະເມີນຜົນ , ຜ່ານການສັງເກດ, ການໄຕ່ຕອງ, ການໃຫ້ເຫດຜົນ ມີທັກສະໃນການສ້າງຄວາມຄິດລວມຍອດ ແລະ ການປະຍຸກໃຊ້. ສະຄຣີເວັນ ແລະ ພັອດ (Scriven and Paut, 1987; online ) ກ່າວວ່າ ການຄິດວິຈາລະຍານເປັນ ຂະບວນການທາງປັນຍາທີີ່ເປັນລະບົບໂດຍໃຊ້ຄວາມສະຫຼາດສະຫຼຽວເປັນຢ່າງຫຼາຍ ແລະ ຕ້ອງໃຊ້ຄວາມສາມາດ ຫຼາກຫຼາຍໄດ້ແກ່ ຄວາມແຂ່ງຂັນ, ຄວາມຊ້ຽວຊານ, ຄວາມສາມາດໃນການຄິດລວມຍອດ, ການປະຍຸກໃຊ້, ການ ວິເຄາະ, ການສັງເຄາະ, ການປະເມີນຂໍໍ້ມ ນທີີ່ລວບລວມມາໄດ້ຈາກການສັງເກດ ຈາກປະສົບການທີີ່ໄດ້ພົບ ການ ສະທ້ອນຄວາມຄິດເຫັນຢ່າງມີເຫດຜົນເພ ີ່ອໃຫ້ຂໍໍ້ມ ນມີຄວາມຊັດເຈນຖ ກຕ້ອງ ກ່ຽວຂ້ອງຕົງປະເດັນ ມີຫຼັກຖານ ກວດສອບໄດ້ມີເຫດຜົນ, ມີຄວາມກວ້າງຂວາງ ແລະ ເປັນທໍາບໍໍ່ລໍາອຽງ ເພ ີ່ອໃຊ້ເປັນແນວທາງໃນການຄິດ, ການ ຕັດສິນໃຈວ່າຄວນເຊ ີ່ອ ຄວນປະຕິບັດເພ ີ່ອໃຫ້ໄດ້ແນວທາງໃນການແກ້ບັນຫາຢ່າງເໜາະສົມ. ສະຫຼຸບໄດ້ວ່າ: ການຄິດຢ່າງມີວິຈາລະນະຍານ ໜາຍເຖິງຂະບວນການຄິດລະດັບສ ງທີີ່ເປັນຄວາມສາມາດ ທາງປັນຍາຂັຶ້ນສ ງ ແລະຕ້ອງໃຊ້ຄວາມສາມາດຫຼາຍໃນການຄິດເພ ີ່ອພິຈາລະນາໄຕ່ຕອງຢ່າງຮອບຄອບເພ ີ່ອການ ຕັດສິນໃຈ ໄດ້ແກ່ຄວາມສາມາດໃນການຄິດລວມຍອດ ການປະຍຸກໃຊ້, ການວິເຄາະ, ການສັງເຄາະ, ແລະ ການປະ ເມີນຜົນ ເພ ີ່ອນໍາຂໍໍ້ມ ນທີີ່ໄດ້ລວບລວມມາຢ່າງຮວບດ້ານທັງຂໍໍ້ມ ນເຊິີ່ງວິຊາການ ຂໍໍ້ມ ນດ້ານສິີ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ຂໍໍ້ ມ ນສ່ວນຕົວຂອງຜ ້ຄິດໃຫ້ເກີດຄວາມຊັດເຈນຖ ກຕ້ອງ ກ່ຽວຂ້ອງຕົງປະເດັນ ສະໜໍໍ່າສະເໜີ ມີຫຼັກຖານກວດສອບ ໄດ້ມີເຫດຜົນ, ມີຄວາມກວ້າງຂວາງ ແລະ ເປັນທໍາບໍໍ່ລໍາອຽງ ນໍາໄປສ ່ການສະຫຼຸບ ແລະ ຕັດສິນໃຈກ່ຽວກັບສິີ່ງຕ່າງໆ ທີີ່ເປັນບັນຫາຢ່າງຖ ກຕ້ອງເໜາະສົມ. ການຄິດຢ່າງມີວິຈາລະຍານປະກອບດ້ວຍທັກສະຍ່ອຍໆຄ : ທັກສະການຮັບຄວາມຮ ້ ແລະ ການ ສະແຫວງຫາຄວາມຮ ້ ຖ້າມີຄວາມຮ ້ຫຼາຍຈະເຮັດໃຫ້ຄິດໄດ້ໄວ ແລະ ດີກວ່າ ທັກສະການປະເມີນເພາະການປະເມີນ ເປັນສິີ່ງທີີ່ເຮັດໃຫ້ສາມາດລະບຸ ແລະ ເລ ອກຂໍໍ້ມ ນໄດ້ເໜາະສົມເຊ ີ່ອຖ ໄດ້ ໂດຍສາມາດປຽບທຽບ ແລະ ຊັົ່ງນໍ້າໜັກ ຈາກຂໍໍ້ມ ນທີີ່ມີຢ ່ທັກສະການສະຫຼຸບອ້າງອີງ ຈະເຮັດໃຫ້ຄວາມສາມາດເຂົຶ້າໃຈສາຖານະການຕ່າງໆໄດ້ດີຂ ຶ້ນ ແລະ ເລິກເຊິີ່ງຫຼາຍຂ ຶ້ນ ແລະ ທັກສະການວິເຄາະຄວາມຄິດຄ : ຄວາມສາມາດໃນການພິຈາລະນາເຖິງຄວາມເໜາະສົມຂອງ ຄວາມຄິດ ແລະ ປັບຄວາມຄິດໃຫ້ເໜາະສົມ ສາມາດສະຫຼຸບຄວາມຄິດ ແລະ ສາມາດຕັດສິນໃຈໄດ້ຢ່າງຖ ກຕ້ອງ.

100 ການຄິດພິຈາລະຍານຈ ີ່ງເປັນສິີ່ງສໍາຄັນ ແລະ ມີຄວາມຈໍາເປັນຕໍໍ່ການດໍາລົງຊິວິດຂອງມະນຸດທີີ່ຕ້ອງປະສົບ ກັບບັນຫາທີີ່ສັບຊ້ອນ ແລະ ຕ້ອງການຕັດສິນໃຈຢ ່ຕະຫຼອດເວລາ ການຄິວິຈາລະຍານຈ ີ່ງຕ້ອງມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ ແລະ ມີຄວາມສໍາຄັນກັບທຸກສາຂາວິຊາຊີບ ເຊິີ່ງຄວນປ ກຝັງໃຫ້ກັບເດັກ ແລະ ເຍົາວະຊົນຕັຶ້ງແຕ່ໃນໂຮງຮຽນໄດ້ຮັບ ການພັດທະນາຄວາມສາມາດ ແລະ ທັກສະການຄິດວິຈາລະນະຍານ ຝຶກສະຫຼຸບ ແລະ ນໍາສະເໜີຂໍໍ້ມ ນທີີ່ເຊ ີ່ອຖ ໄດ້ ສາມາດສ ີ່ສານທີີ່ມີປະສິດທິພາບ ເປັນອິດສະຫຼະ ຈາກການຄອບງໍາຂອງອິດທີພົນຕ່າງໆ ເພາະຈະຊ່ວຍກໍາຈັດຄວາມ ເຊ ີ່ອຖ ບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງ ລວມເຖິງການກໍາຈັດຄວາມອິດຫິວ ໂດຍການປ ຝັງໃຫ້ເກີດຂ ຶ້ນໃນຈິດໃຈຂອງເດັກຈົນເປັນນິດໃສ ຕິດຕົວ ເຊິີ່ງຄ ຕ້ອງຈັດໄວ້ໃນຫຼັກສ ດ ເນ ຶ້ອຫາວິຊາ ຫຼ ສອດແທດໄວ້ໃນຂະບວນການຮຽນການສອນຕະຫຼອດເວລາ. ການຄິດຢ່າງມີວິຈາລະຍານເປັນການຄິດໃນລະດັບສ ງ ການສົົ່ງເສີມໃຫ້ເດັກເກີດການຄິດໃນລະດັບນີຶ້ຈະ ຕ້ອງຜ່ານການຄິດໃນລະດັບງ່າຍໆມາກ່ອນ ນັຶ້ນຄ : ການຄິດພ ຶ້ນຖານ ແລະ ການຄິດລະດັບກາງ ເຊິີ່ງມີຂັຶ້ນຕອນ ແລະ ຄວາມສັບຊ້ອນໃນການຄິດບໍໍ່ຫຼາຍ ເປັນທັກສະທີີ່ໃຊ້ຢ ່ສະເໝີໃນຊີວິດປະຈໍາວັນ ແລະ ໃນການຮຽນເນ ຶ້ອຫາວິຊາ ຕ່າງໆເຊັົ່ນ: ການອ່ານ, ການເບີີ່ງ, ການຟັງ, ການຖາມ , ການສະຫຼຸບເປັນຕົຶ້ນ. ເມ ີ່ອນໍາທັກສະເຫຼົົ່ານີຶ້ມາປະສົມ ປະສານເຂົຶ້າກັນກໍໍ່ຈະເປັນການຄິດໃນລະດັບສ ງ ການຄິດຢ່າງມີວິຈາລະນະຍານ ເປັນສິີ່ງທີີ່ສາມາດພັດທະນາໃຫ້ເກີດ ຂ ຶ້ນໄດ້ຕັຶ້ງແຕ່ຊັຶ້ນປະຖົມໄວ ໂດຍການຝຶກທັກສະການຄິດຂັຶ້ນພ ຶ້ນຖານກ່ອນ ແລະ ເພີີ່ມຄວາມສັບຊ້ອນໃຫ້ຫຼາຍຂ ຶ້ນ ເປັນຄວາມຄິດລະດັບກາງ ຖ້າໄດ້ຝືກຝ ນຢ ່ສາເໝີກໍໍ່ຈະກາຍເປັນການຄິດລະດັບສ ງ ຫຼ ການຄິດຢ່າງມີວິຈາລະຍານໄດ້ ແນວທາງທີີ່ເຮັດໃຫ້ຜ ້ຮຽນເກີດການຄິດຢ່າງມີວິຈາລະນະຍານ ຄ : ການໃຫ້ຜ ້ຮຽນໄດ້ລົງມ ເຮັດກິດຈະກໍາຈາກປະສົບ ການຕົງ ຮຽນຮ ້ຈາກຂອງຈິງ ປະກອບກັບການໃຊ້ສ ີ່ທີີ່ເປັນຮ ບປະທໍາຈະເປັນສິີ່ງທີີ່ກະຕຸ້ນໃຫ້ຜ ້ຮຽນໄດ້ໃຊ້ສະໝອງ ໃນການຄິດ. ການຄິດຢ່າງມີວິຈາລະຍານຖ ໄດ້ວ່າ ເປັນພ ຶ້ນຖານທີີ່ສໍາຄັນຂອງການຄິດແກ້ບັນຫາ ເພາະ ສະນັຶ້ນໃນການ ພັດທະນາຄວາມສາມາດໃນການຄິດແກ້ບັນຫາຈ ີ່ງຈໍາເປັນຕ້ອງພັດທະນາການຄິດຢ່າງມີວິຈາລະຍານເປັນອັນດັບ ແລກ. ລະດັບການຄິດວິຈາລະຍານ ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ມີຄວາມສາມາດ ແລະ ມີສັກກາຍະພາບໃນການຄິດ ແຕ່ບາງທີເຮົາບໍໍ່ໄດ້ນໍາເອົາມາໃຊ້ ບາງ ຄົນອາດບໍໍ່ມີການຝຶກຝ ນ ຫຼ ບໍໍ່ໄດ້ຮັບການພັດທະນາ ເປັນເຫດໃຫ້ຄົນເຮົາມີຄວາມສາມາດໃນການຄິດແຕກຕ່າງກັນ ເພາະການຄິດກໍໍ່ເໝ ອກັບການຫຼິຶ້ນກິລາຕ່າງໆເຊັົ່ນ: ຟຸດບອນ, ບາດເກັດບອນ, ກະຕໍໍ້, ມວຍ ຫຼ ການຫຼິຶ້ນດົນຕີເຊັົ່ນ: ຫຼິຶ້ນເປໂນ ,ໄອໂອດິນ , ເປ ົ່າຄຸ່ຍ ເຊິີ່ງຖ້າຫານບໍໍ່ມີການຝຶກຫັດກໍໍ່ຈະຫຼິຶ້ນບໍໍ່ເປັນ ຫາກບໍໍ່ມີການຝຶກຝ ນຢ ່ເປັນນິດກໍໍ່ຈະບໍໍ່ ເກັົ່ງ ບໍໍ່ມີຄວາມສໍານານ ຄວາມຄິດກໍໍ່ເຊັົ່ນ:ດຽວກັນ ຖ້າຫາກບໍໍ່ມີການຝຶກຫັດ ກໍໍ່ຈະຄິດບໍໍ່ໄດ້ ຄິດບໍໍ່ເປັນ ຄວາມຄິດກໍໍ່ ຈະຢຸດນິຶ້ງ ຫຼ້າຫຼັງ ບໍໍ່ມີການພັດທະນາຄວາມຄິດ ແລະ ບໍໍ່ສະຫຼາດຄິດເຊັົ່ນດຽວກັນ ແຕ່ການຝຶກຄິດມີຂໍໍ້ດີກວ່າການ ຫຼິຶ້ນກິລາ ແລະ ຫຼິຶ້ນດົນຕີ ຄ ບໍໍ່ຈໍາເປັນຕ້ອງໃຊ້ອຸປະກອນ ຫຼ ຕ້ອງມີສະຖານທີີ່ ຢ ່ບ່ອນໃດກໍໍ່ສາມາດຝຶກຄິດໄດ້ແຕ່ກໍໍ່ ຕ້ອງມີການມຸ້ງໝັົ່ນ ແລະ ຫາເວລາ ແລະ ໂອກາດຝຶກຄິດຢ ່ສາເໝີ. ການພັດທະນາການຄິດນັຶ້ນ ບໍໍ່ແມ່ນການຝຶກຝ ນພຽງຄັຶ້ງດຽວກໍໍ່ຈະກາຍເປັນຄົນຄິດເກັົ່ງ ຫຼ ສະຫຼາດຄິດໄດ້ ໂດຍທັນທີ ແຕ່ການຄິດເປັນຂະບວນການທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນໄດ້ຈາກການຝຶກຝ ນໂດຍມີການສະສົມທີີ່ລະເລັກລະນ້ອຍ ຕ້ອງ ໃຊ້ເວລານານຫຼາຍບໍໍ່ໃຊ້ພຽງແຕ່ອາທິດ ເປັນເດ ອນ ເປັນປີ ແຕ່ຈະຕ້ອງໃຊ້ເວລາຫຼາຍໆ ປີ ຈ ີ່ງສາມາດພັດທະນາໃຫ້ ກາຍເປັນນັກຄິດລະດັບສ ງໄດ້ ທັງນີຶ້ລະດັບຂອງການຄິດ ແລະ ການພັດທະນາການຄິດວິຈາລະຍານມີ 6 ລະດັບດັົ່ງນີຶ້: (Elder and Paul 1996: online) ຂັຶ້ນ 1 ບໍໍ່ຮ ້ຄິດ (The Unreflective Thinker) ຂັຶ້ນ 2 ເລີີ່ມຄິດ (The Challenged Thinker) ຂັຶ້ນ 3 ຮ ້ຄິດ (The Beginning Thinker)

101 ຂັຶ້ນ 4 ຮັກຄິດ (The Practicing Thinker) ຂັຶ້ນ 5 ຄິດຂັຶ້ນສ ງ (The Advanced Thinker) ຂັຶ້ນ 6 ຄິດຂັຶ້ນຄ (The Master Thinker) ໂດຍມີລາຍລະອຽດດັົ່ງນີຶ້: ຂັຶ້ນ 1 ບໍໍ່ຮ ້ຄິດ (The Unreflective Thinker) ນັກຄິດລະດັບນີຶ້ຈະຄິດວ ວາມບໍໍ່ຮ ້ຈັກຢັົ້ງຄິດ ແລະ ມີ ຄວາມຄິດບໍໍ່ຮອບຄອບບໍໍ່ຮ ້ວ່າຕົນເອງເປັນແຫຼ່ງສໍາຄັນ ແລະ ເປັນຕົຶ້ນກໍາເນີດຂອງຄວາມຄິດ ຄວາມຮ ້ ຄວາມຈິງທັງ ໜົດຈະເພິີ່ງຄວາມຮ ້ຄວາມຄິດຂອງຄົນອ ີ່ນເປັນສ່ວນໃຫຍ່ບໍໍ່ມີຄວາມຄິດເປັນຂອງຕົວເອງບໍໍ່ໃສ່ໃຈ ແລະ ບໍໍ່ຮັບຮ ້ເຖິງ ຄວາມສໍາຄັນຂອງບັນຫາ ບໍໍ່ຮັບຮ ້ເຖິງຄວາມສໍາຄັນມີປະໂຫຍດ ແລະ ຄຸນຄ່າຂອງການຄິດ ບາງຄົນບໍໍ່ມີຂໍໍ້ມ ນຄວາມຮ ້ ແລະ ບໍໍ່ຮ ້ວ່າຕົວເອງບໍໍ່ຮ ້ ກໍໍ່ເລີຍບໍໍ່ຍອມພັດທະນາຕົນເອງໃຫ້ມີຄວາມຮ ້ບາງຄົນບໍໍ່ຮ ້ວ່າຕົນເອງຂາດທັກສະດ້ານຄວາມ ຮ ້ ຄວາມຄິດ ກໍໍ່ເລີຍບໍໍ່ມີການພັດທະນາທັກສະຂອງຕົນເອງ ບາງຄົນບໍໍ່ຍອມຮັບວ່າຕົນເອງມີບັນຫາ ເມ ີ່ອບໍໍ່ຍອມຮັບ ວ່າມີບັນຫາ ກໍໍ່ຈະບໍໍ່ມີຄວາມພະຍາຍາມໃນການແກ້ບັນຫາ ຄວາມຄິດລະດັບນີຶ້ຍັງມີມາດຖານທາງປັນຍາທີີ່ບໍໍ່ພຽງພໍ ຄົນກຸ່ມນີຶ້ຈ ີ່ງເຊ ີ່ອຄົນງ່າຍໆ ຫຼົງງົມງາຍໃນເລ ີ່ອງສາລະບໍໍ່ເກີດປະໂຫຍດ, ເຊ ີ່ອໃນສິີ່ງທີີ່ຜິດ, ເຊ ີ່ອໃນສິີ່ງທີີ່ມີເຫດຜົນ, ເຊ ີ່ອໃນພາບລວງຕາ, ເຊ ີ່ອຈາກການສັງຫອນ, ເຊ ີ່ອຈາກຄໍາບອກເລົົ່າຂອງຄົນອ ີ່ນເປັນຄວາມເຊ ີ່ອທີີ່ເກີດຈາກ ສິີ່ງອ ີ່ນໆ ຮອບຕົວທັງຊິຶ້ນ ບໍໍ່ເຄີຍຕັຶ້ງຄໍາຖາມເຮັດໃຫ້ເຮົາຕ້ອງເຊ ີ່ອ ຫຼ ສະຫຼັບສິີ່ງນີຶ້( ເງິນ, ຄົນ, ຊ ີ່ສຽງ, ກຽດສັກສີ, ສິີ່ງຂອງ) ເປັນຄວາມເຊ ີ່ອເພາະຖ ກຊັກຊວນໃຫ້ເຊ ີ່ອ ແລະ ພາຍາຍາມຈະຕ້ອງເຊ ີ່ອ ແລະ ເຮັດຄວາມເຊ ີ່ອໃຫ້ ເປັນຄວາມຈິງບາງຄົນບອກວ່າເຫັນ ຫຼ ປະສົບອຸປະຕິເຫດບາງຢ່າງດ້ວຍຕົນເອງ ແຕ່ທີີ່ຈິງບໍໍ່ເຄີຍເຫັນສິີ່ງນັຶ້ນ ຫຼ ປະສົບກັບອຸປະຕິເຫດນັຶ້ນມາກ່ອນ ພຽງແຕ່ຟັງເຂົາເລົົ່າມາ ແຕ່ຍັງພາຍາຍາມທີີ່ຈະຍ ນຍັນຄວາມເຊ ີ່ອຂອງຕົວເອງໂດຍ ວິທີການຕ່າງໆ ບາງຄົນເປັນພວກວັດຖຸນິຍົມໃຊ້ສິນຄ້າລະຄາແພງຈາກຕ່າງປະເທດໂດຍບໍໍ່ພິຈາລະນາເຖິງຄຸນຄ່າແທ້ ແລະ ຄຸນຄ່າທຽມ ບາງຄົນເຊ ີ່ອຖ ໂຊກລາບ ສິີ່ງລ ກລັບ ເຊິີ່ງພິສ ດກວດສອບບໍໍ່ໄດ້ ໂດຍບໍໍ່ເຄີຍຕັຶ້ງຄໍາຖາມວ່າຈິງຫຼ ບໍໍ່ ເພາະບໍໍ່ມີເຫດຜົນທີີ່ເປັນທີີ່ຍອມຮັບ ນອກຈາກນີຶ້ ຄົນກຸ່ມນີຶ້ເມ ີ່ອເຊ ີ່ອ ຫຼ ມີຄ່ານິຍົມຕໍໍ່ສິີ່ງໃດ ແລ້ວຈະຍ ດຕິດ ແລະ ປ່ຽນຄວາມຄິດໄດ້ຍາກ ບໍໍ່ວ່າຈະເປັນຕົວບຸກຄົນສິີ່ງຂອງ ຄ່ານິຍົມ ການປະຕິບັດກຸ່ມນີຶ້ຈະຖ ກລ້າງສະໝອງມັກຕົກ ເປັນເຫຍ ີ່ອຂອງຄົນອ ີ່ນ ຄົນບໍໍ່ດີ ຫຼ ມ ອາຊີບໄດ້ງ່າຍ ການຄິດແບບນີຶ້ຖ ວ່າເປັນລະດັບຄວາມຄິດຂັຶ້ນຕໍໍ່າສຸດ. ການພັດທະນາຄວາມຄິດຂັຶ້ນນີຶ້ ຕ້ອງການໄດ້ຮັບການພັດທະນາຫຼາຍທາງດ້ານຄວາມຮ ້ ທັກສະການຄິດ ຄ່າ ນິຍົມ ປະສົບການຊິວິດທາງດ້ານສັງຄົມ ສິີ່ງແວດລ້ອມ ວັດທະນະທໍາທີີ່ດີຮອບດ້ານໂດຍຕ້ອງຝຶກຝ ນເປັນປະຈໍາສະ ໝໍໍ່າສະເໝີ ແລະ ອາດຕ້ອງໃຊ້ໄລຍະເວລາທີີ່ຍາວນານ ຄົນທີີ່ມີຄວາມຮ ້ຫຼາຍມີສະຕິປັນຍາສ ງ ຖານະທາງການເງິນດີ ມີຕໍາແໜ່ງໜ້າທີີ່ການງານດີ ມີຄວາມສາມາດຫຼາຍ ເຊັົ່ນ:ຄວາມສາມາດທາງດ້ານກິລາ ທາງສີລະປະ, ທາງດົນຕີ, ທາງຄອມພິວເຕີ, ທາງພາສາ, ທາງຄະນິດສາດ, ກໍໍ່ບໍໍ່ໄດ້ໜາຍຄວາມວ່າຈະຕ້ອງເປັນຄົນທີີ່ມີລະດັບຄວາມຄິດສ ງທຸກ ຄົນ ບາງຄົນກໍອາດມີຄວາມຄິດໃນລະດັບບໍໍ່ຮ ້ຄິດກໍໄດ້ ຄ ມີຄວາມຄິດ ແລະ ມີພ ດຕິກໍາທີີ່ບໍໍ່ເກີດປະໂຫຍດ ແລະ ອາດເປັນໄຟຕໍໍ່ຕົນເອງ ສັງຄົມ ແລະ ປະເທດຊາດຢ່າງບໍໍ່ໜ້າເຊ ີ່ອ ດັົ່ງທີີ່ມີຄໍາກ່າວວ່າ ມີຄວາມຮ ້ຖ້ວມຫົວເອົາຕົວບໍໍ່ ລອດ. ຂັຶ້ນ 2 ເລີີ່ມຄິດ (The Challenged Thinker) ໝາຍເຖິງ ພ້ອມທີີ່ຈະໃຊ້ຄວາມຄິດໃນການຕັດສິນໃຈ ເລີີ່ມ ຮັບຮ ້ເຖິງຄວາມສໍາຄັນຂອງການຄິດ ແລະ ພະຍາຍາມທີີ່ຄິດແກ້ບັນຫາ ຫຼ ຄິດເພ ີ່ອພັດທະນາ ແຕ່ບໍໍ່ສາມາດຄິດ ໄດ້ຖ ກຕ້ອງ ຖ ກທາງ ບໍໍ່ຮອບດ້ານ ແລະ ບໍໍ່ເລິກເຊິີ່ງພຽງພໍ ເຮັດໃຫ້ເກິດຄວາມທີີ່ບໍໍ່ມີປະໂຫຍດ ແກ້ບັນຫາບໍໍ່ໄດ້ ທັງ ນີຶ້ ເນ ີ່ອງມາຈາກຍັງຂາດທັກສະ ແລະ ຄວາມສາມາດທີີ່ຈໍາເປັນໃນການຄິດໄດ້ແກ່ ທັກສະຕັຶ້ງສົມມຸດຕິຖານ ຫຼ ຕັຶ້ງ ສົມມຸດດຕິຖານຜິດ ບໍໍ່ສາມາດສະແຫວງຫາຫຼ ໃຊ້ຂໍໍ້ມ ນໄດ້ດີບໍໍ່ສາມາດເຮັດການລວບລວມຂໍໍ້ມ ນທີີ່ເປັນໄປໄດ້ ຈ ີ່ງ ເຮັດໃຫ້ໄດ້ຂໍໍ້ມ ນຂ່າວສານບໍໍ່ຄົບຖ້ວນ ຂໍໍ້ມ ນຂ່າວສານບິດເບ ອນ ບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງ ໃຊ້ຂໍໍ້ມ ນຂ່າວສານທີີ່ຜິດພາດ ແລະ ຂາດທັກສະການຕັດສິນໃຈ ເລ ອກຂໍໍ້ມ ນທີີ່ມີເຫດຜົນ ແລະ ມີຄວາມສໍາຄັນ ລ້ວນສະຫຼຸບບັນຫາຢ່າງບໍໍ່ຮອບຄອບ ລ້ວນສະຫຼຸບບັນຫາ ແລະ ຕັດສິນໃຈຈາກຂໍໍ້ມ ນທີີ່ບໍໍ່ພຽງພໍ ບໍໍ່ຮອບດ້ານແລະຂ້າມຂັຶ້ນຕອນ ບໍໍ່ສາມາດປະເມີນຄວາມ

102 ຄິດ ຫຼ ສະຖານະການຕ່າງໆໄດ້ດີ ຄົນກຸ່ມນີຶ້ແມ້ຈະເລີີ່ມຮັບຮ ້ເຖິງຄວາມສໍາຄັນຂອງການແກ້ໄຂບັນຫາ ແລະ ຈະ ພະຍາຍາມຄິດແລະຕັດສິນໃຈໃນເລ ີ່ອງຕ່າງໆ ດ້ວຍຕົນເອງໄດ້ ແຕ່ເນ ີ່ອງຂາດທັກສະການຄິດດັົ່ງກ່າວເຮັດໃຫ້ສະຫຼຸບ ບັນຫາແລະຕຕັດສິນໃຈຜິດພາດ ການພັດທະນາການຄິດໃນຂັຶ້ນນີຶ້ ຕ້ອງຝຶກໃຫ້ກ້າທີີ່ຈະຄິດເຖິງຈະບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງ ຝຶກໃຫ້ກ້າພະເຊີນກັບບັນຫາ ສ້າງຄວາມສົນໃຈແລະທ້າທາຍໃຫ້ຢາກຄິດ ຝຶກໃຫ້ທົບທວນຄວາມຮ ້ຄວາມຄິຂອງເອງ ແລະໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມ ສໍາຄັນໃນການໃຊ້ຂໍໍ້ມ ນຂ່າວສານໃນການຕັດສິນໃຈ ສ້າງການຍຍອມຮັບວ່າ ທັງຄັຶ້ງທີີ່ເຮົາຈະມີຄວາມຄິດທີີ່ຜິດພາດ ບົກຜ່ອງ ບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງເກີດຂ ຶ້ນ ໃນຂັຶ້ນນີຶ້ ເມ ີ່ອເຫັນປະໂຫບຍດຂອງການຄິດ ແລະ ກ້າຍອມຮັບວ່າເຮົາອາດຄິດທີີ່ບໍໍ່ຖ ກ ຕ້ອງໄດ້ແລ້ວ ກໍຈະເກີດຄວາມພະຍາຍາມຝຶກຝ ນ ມຸ້ງມັຶ້ນທີີ່ຈະພັດທະນາ ຄວາມຄິດຂອງຕົນເອງໃຫ້ດີຂ ຶ້ນດ້ວຍວິທີ ການຕ່າງໆ ຈະເລີີ່ມຫັນໄປທົບທວນຄວາມຄິດ ພ ດຕິກໍາຂອງຕົນເອງ ວ່າມີຄວາມຖ ກຕ້ອງເໝາະສົມຫຼ ບໍໍ່ ກ້າປະເຊີນ ກັບຄວາມຈິງທີີ່ວ່າຄວາມຄິດຂອງເຮົາອາດຈະຍັງບໍໍ່ດີພໍ ບໍໍ່ຊັດເຈນ ຍັງເປັນອັນຕະລາຍ ລວມທັງຕ້ອງຝຶກຝ ນ ທັກສະ ຄວາມສາມາດໃນການຄິດຂອງຕົນເອງ ໝັົ່ນກວດສອບຄວາມຄິດຂອງຕົນເອງວ່າ ມີຄວາມລໍາອຽງ ເຂົຶ້າຂ້າງຕົນເອງ ເຫັນແກ່ຕົວ ແລະ ມີອັກຄະຕິຫຼ ບໍໍ່ ໝັົ່ນກະຕຸ້ນເຕ ອນຕົນເອງໃຫ້ພ້ອມທີີ່ຈະພັດທະນາຄວາມຄິດຂອງຕົນເອງໃຫ້ດີຂ ຶ້ນ ຢ ່ຕະຫຼອດເວລາ ໝັົ່ນຝຶກຝ ນຕັຶ້ງຄໍາຖາມເພ ີ່ອກວດສອບຄວາມຄິດຕົນເອງຢ ່ສະເໝີວ່າເຮົາຄິດດີຂ ຶ້ນ ຫຼ ຫຼຸດລົງ ເຮົາ ຄິດຖ ກຕ້ອງເໝາະສົມຫຼ ບໍໍ່ ຂັຶ້ນ 3 ຮ ້ຄິດ ( The Beginning Thinker ) ຂັຶ້ນນີຶ້ເປັນຂັຶ້ນທີີ່ນັກຄິດເລີີ່ມຕົຶ້ນຄິດ ແລະ ພັດທະນາທັກ ສະການຄິດໃຫ້ດີຂ ຶ້ນ ແຕ່ຍັງຂາດລະບົບການຄິດ ຂັຶ້ນນີຶ້ຈະມີຄວາມຄິດທີີ່ເປັນເຫດຜົນ ມີຈດມຸ້ງໝາຍໃນການຄິດ ມີ ການກໍານົດ ແລະ ລະບຸບັນຫາໄດ້ຊັດເຈນ ສາມາດຄົຶ້ນຫາ ແລະ ລວບລວມຂໍໍ້ມ ນ ແລະ ກວດສອບຂໍໍ້ມ ນຢ່າງພິນິດ ພິເຄາະ ຈົນເກີດຄວາມຊັດເຈນ ຖ ກຕ້ອງ ແມ່ນຢ າ ກົງປະເດັນ ຄິດໄດ້ກວ້າງ ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບບັນຫາ ແລະ ຍຸດຕິທໍາ ມີຄວາມສາມາດຕີຄວາມໝາຍຂອງຂໍໍ້ມ ນໄດ້ ຈະມີການກວດສອບຕັຶ້ງແລະຄໍາຖາມຖາມກັບຕົນເອງວ່າ ຂໍໍ້ ມ ນທີີ່ໄດ້ຮັບມີຄວາມລໍາອຽງ ມີອັກຄະຕິ ຮ ້ວ່າມີການໃຊ້ຂໍໍ້ມ ນຜິດ ຍອມຮັບຄວາມຄິດເຫັນຈາກມຸມມອງຕ່າງໆຢ່າງ ມີເຫດຜົນບໍໍ່ວ່າຈະເປັນຂໍໍ້ມ ນທີີ່ສອດຄ່ອງຕາມກັນຫຼ ຂັດແຍ່ງກັນ ເລີີ່ມຮ ້ວ່າທໍາມະຊາດຂອງມະນຸດທີີ່ມັກມີຄວາມຄິດ ເຂົຶ້າຂ້າງຕົນເອງ ແລະ ໃຊ້ຄວາມຄິດຕົນເອງຄອບງໍາຄວາມຄິດຂອງຄົນອ ີ່ນ ເຮັດໃຫ້ຄວາມຄິດຜິດພາດ ຈະຮ ້ວ່າຂໍໍ້ມ ນ ໃດແນ່ເກີດຈາກອັກຄະຕິເຂົຶ້າຂ້າງຕົນເອງ ລວມທັງນ ກເຖິງຄວາມຮ ້ສ ກນ ກຄິດ ສິດທິ ແລະ ຄວາມຕ້ອງການຂອງຄົນ ອ ີ່ນ ເລີີ່ມມີການພັດທະນາທັກສະການຄິດໃນແຕ່ລະອົງປະກອບໄດ້ເປັນຢ່າງດີເພ ີ່ອໃຫ້ການຄິດມີຄວາມຖ ກຕ້ອງ ເຊ ີ່ອ ຖ ໄດ້ແຕ່ຍັງຂາດທັກສະນິດໄສຂະບວນການຄິດ ບໍໍ່ມີແຜນການຄິດ ບໍໍ່ມີການຄິດຢ່າງເປັນລະບົບ ແລະ ບໍໍ່ມີຍຸດທະວິທີ ການຄິດວົງຈອນຄວາມຄິດຍັງບໍໍ່ສົມບ ນ. ການພັດທະນາການຄິດໃນຂັຶ້ນນີຶ້ ເປັນຂັຶ້ນທີີ່ຝຶກໃຫ້ຍອມຮັບວ່າເຮົາມີຄວາມຮ ້ ຄວາມຄິດນ້ອຍບໍໍ່ພຽງພໍ ຍອມຮັບວ່າຂາດ ທັກສະ ຂະບວນການຄິດທີີ່ຖ ກຕ້ອງເລີີ່ມຮັບຮ ້ ເຫັນຄວາມສໍາຄັນ ແລະ ຄວາມຈໍາເປັນຂອງທັກສະ ຂະບວນການຄິດ ແລະ ມີຄວາມຕັດສິນໃຈຢ່າງແຂ່ງຂັນທີີ່ມຸ້ງຈະປັບປຸງ ແລະ ພັດທະນາທັກສະ ຂະບວນການຄິດ ຂອງຕົນເອງ ຂັຶ້ນ 4 ຮັກຄິດ (The Practicing Thinker) ເປັນຂັຶ້ນຝຶກຝ ນຄິດຢ່າງຈິງຈັງປ່ຽນຈາກຄວາມຄິດທີີ່ເປັນ ລະບົບໃຫ້ເປັນລະບົບເລີີ່ມມີແຜນການຄິດ ມີຍຸດທະສາດໃນການຄິດ ມີທັກສະຂະບວນການຄິດເປັນຂັຶ້ນຕອນຕາມ ລໍາດັບເຊິີ່ງບໍໍ່ພຽງແຕ່ຈະມີຄວາມຄິດທີີ່ເປັນລະບົບເທົົ່ານັຶ້ນແຕ່ຍັງມີຄວາມມຸມານະພາຍາຍາມທີີ່ຈະພັດທະນາຄວາມ ຄິດຂອງຕົນເອງຢ່າງສະໝໍໍ່າສະເໝີເປັນປະຈໍາ ສິີ່ງທີີ່ສໍາຄັນໃນຂັຶ້ນນີຶ້ກໍໍ່ຄ ຈະມີຄວາມສາມາດສ້າງຍຸດທະສາດທີີ່ດີໃນ ການຄິດ ແລະ ແກ້ບັນຫາ ສາມາດປະເມີນຍຸດທະສາດເຫຼົົ່ານັຶ້ນໄດ້ດີ ແລະ ພັດທະນາຍຸດທະສາດເຫຼົົ່ານັຶ້ນໃຫ້ດີຂ ຶ້ນ ເລ ຶ້ອຍໆໄປຢ່າງຕໍໍ່ເນ ີ່ອງ ສະໝໍໍ່າສະເໝີ ແລະ ໝັຶ້ນຄົງ ໃນຂັຶ້ນນີຶ້ຈະຮ ້ວ່າອັນໃດດີ ອັນໃດບໍໍ່ດີ ຈະຍອມຮັບແນວຄິດທີີ່ມີ ຄວາມແຕກຕ່າງບໍໍ່ຖ ກຊັກຈ ງ ຫຼ ຖ ກຄອບງໍາ ແລະ ໄປຄອບງໍາຄວາມຄິດຂອງຄົນອ ີ່ນຈະມີການວາງແຜນ ແລະ ຝຶກ ຝ ນຍຸດທະສາດໃນການຄິດ ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາ ແລະ ກໍໍ່ໃຫ້ເກີດນິໄສໃນການພັດທະນາການຄິດ ລວມທັງຈະມີການ

103 ປະເມີນຍຸດທະສາດເຫຼົົ່ານີຶ້ຢ່າງສະໝໍໍ່າສະເໝີ ນັກຄິດລະດັບນີຶ້ຈະມີຄວາມມຸ້ງໝັົ່ນການຝຶກຝ ນຢ ່ປະຈໍາສາມາດການ ຄິດຢ່າງມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ ສອດຄ່ອງເຊ ີ່ອມໂຍງສໍາພັນກັບວິຖີຊີວິດ ຄ່ານິຍົມໃນຊີວິດປະຈໍາວັນ ແລະ ຄວາມເປັນ ໄປໃນສັງຄົມທີີ່ເປັນຢ ່ໃນຂັຶ້ນນີຶ້ ຈະຮ ້ວ່າ ອັນໃດດີ ອັນໃດບໍໍ່ດີອັນໃດທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ຫຼ ບໍໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຕົນເອງ ແລະ ສັງຄົມ ຖ້າພົບວ່າຄວາມຄິດທີີ່ມີຢ ່ບໍໍ່ດີ, ບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງ, ບໍໍ່ເໝາະສົມກໍໍ່ຈະແກ້ໄຂ ແລະ ຄົຶ້ນຫາແນວທາງໃໝ່ທີີ່ເໝາະສົມ. ລະດັບການຄິດ ແລະ ແນວທາງການພັດທະນາເພ ີ່ອໄປສ ່ຍຸດທະສາດໃນການຄິດໃນຂັຶ້ນນີຶ້ໄດ້ແກ່: 1. ທົບທວນຕົນເອງ ໝັົ່ນຕັຶ້ງຄໍາຖາມກ່ຽວກັບລັກສະນະ ແລະ ທໍາມະຊາດໃນຊິວິດຂອງຕົນເອງ ເຊັົ່ນ: ເຮົາເປັນຄົນແນວໃດ ມີຄວາມເຊ ີ່ອແນວໃດ ເຮົາມີຄວາມເຄົາລົບສິດເສລີພາບຂອງຕົນເອງ ແລະ ຄົນອ ີ່ນຫຼາຍ ນ້ອຍພຽງໃດ ເຮົາຕ້ອງມີເຫດຜົນຫຼ ບໍໍ່ ເປັນຄົນໃຊ້ອັກຄະຕິອາລົມ ແລະ ຄວາມຮ ້ສ ກເຂົຶ້າມາກ່ຽວຂ້ອງກັບການ ຕັດສິນໃຈຕ່າງໆຫຼາຍນ້ອຍພຽງໃດ. 2. ມີການສ ກສາຂໍໍ້ມ ນຄວາມຮ ້ຈາກແຫຼ່ງຕ່າງໆ ແລະ ເກັບລວບລວມຂໍໍ້ມ ນ ຄວາມຮ ້ທາງວິຊາການ ເພ ີ່ອນໍາມາເປັນພ ຶ້ນຖານໃນການຄິດ. 3. ເມ ີ່ອຮ ້ສ ກບໍໍ່ຄ່ອຍດີກັບເລ ີ່ອງທີີ່ຄິດ ຈະບໍໍ່ຜ່ານເລີຍໄປ ຈະຖາມຕົນເອງວ່າເລ ີ່ອງນີຶ້ເຮັດໃຫ້ເຮົາຮ ້ສ ກ ບໍໍ່ດີ ຫຼ ບໍໍ່ ຄວາມຄິດນີຶ້ມີຫຍັງທີີ່ບໍໍ່ດີ ຂໍໍ້ມ ນນີຶ້ມີໜ້າເຊ ີ່ອຖ ຫຼ ບໍໍ່ພຽງໃດ. 4. ເມ ີ່ອເກີດຄວາມຫຍຸ້ງຍາກ ສັບສົນໃນຄວາມຄິດໃຊ້ເວລາໃນການວິເຄາະລາຍລະອຽດຂອງບັນຫາ ຢ່າງຈິງຈັງ ດ ງຈຸດປະສົງຂອງການຄິດອອກມາໃຫ້ຊັດເຈນ ຂຽນຄໍາຖາມທີີ່ເຮົາຕ້ອງການຄົຶ້ນຫາຄໍາຕອບ ຈົດບັນທ ກ ຂໍໍ້ມ ນທີີ່ເປັນທີີ່ຍອມຮັບທີີ່ເປັນໄປໄດ້ທີີ່ຢ່າງສົມເຫດສົມຜົນ ລວບລວມຂໍໍ້ມ ນ ແລະ ຄົຶ້ນຫາຂໍໍ້ມ ນຢ ່ບ່ອນໃດ ຄິດຮອດ ຄົນທີຈະຊ່ວຍໃຫ້ຄວາມຮ ້ທີີ່ເໝາະສົມ ຢ່າພ້າວສະຫຼຸບ ໃຫ້ວິເຄາະສົມມຸດຖານ ແລະ ປະເມີນສົມມຸດຖານ ພັດທະນາ ຄວາມຄິດລວມຍອດຕະຫຼອດຈົນແນວຄິດ ທິດສະດີທີີ່ກຽ່ວຂ້ອງຄົຶ້ນຫາທາງເລ ອກ ແລະ ຄວາມຄິດເຫັນອ ີ່ນໆທີີ່ເປັນ ໄປໄດ້ ຕວບສອບທາງເລ ອກທັງໝົດ ລວມທັງຕວບສອບຜົນທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນຕາມມາຈາການຕັດສິນໃຈ. 5. ສັງເກດພ ດຕິກໍາການຕັດສິນໃຈຂອງຕົນເອງຢ່າງໃກ້ຊິດ ຫາວ່າເຮົາມີຄະຕິ ຄວາມເຫັນແກ່ຕົວ ການຄິດເຂົຶ້າຕົນເອງຫຼ ບໍໍ່ ພິຈາລະນາວ່າເຮົາຊີຶ້ນໍາ ຫຼ ຄອບງໍາຄວາມຄິດຂອງຄົນອ ີ່ນ ຫຼ ຄອຍຕາມຄວາມຄິດຂອງຄົນ ອ ີ່ນເພ ີ່ອໃຫ້ເປັນໄປ ຫຼ ສະໜັບສະໜ ນຕາມຄວາມຕ້ອງການຂອງເຮົາຫຼ ບໍໍ່. 6. ສັງເກດຕົນເອງວ່າເຮົາມີປະຕິກິລິຍາແນວໃດເມ ີ່ອເຮົາບໍໍ່ໄດ້ຕາມສິີ່ງທີີ່ຕ້ອງການ ໂດຍສັງເກດ ຄວາມຮ ້ສ ກອາລົມທີີ່ແທ້ຈິງ ພ ດຕິກໍາທີີ່ແທ້ຈິງທີີ່ເຮົາເປັນ ບໍໍ່ໄດ້ສະແດງເຮັດ ຖ້າພົບວ່າເຮົາຊີຶ້ນໍາ ຫຼ ຄອບງໍາຄວາມຄິດ ຂອງຄົນອ ີ່ນ ຫຼ ຄ້ອຍຕາມຄວາມຄິດຂອງຄົນອ ີ່ນງ່າເກີນໄປໂດຍບໍໍ່ຄິດເຮົາຕ້ອງຮີບປ່ຽນແປງຄວາມຄິດໃໝ່ໃຫ້ມີ ເຫດຜົນໂດຍການສະທ້ອນຕົນເອງ ເຊັົ່ນ: ຄົນທີີ່ມີເຫດຜົນເຂົາຈະເຮັດແນວໃດເຂົາຈະຮ ້ສ ກ ຫຼ ມີອາລົມແນວໃດ ປະສົບກັບສະຖານະການແບບດຽວກັບເຮົາ ບາງທີເຮົາອາດຕົວະ ຫຼ ຫຼອກລວງຕົນເອງກໍໍ່ໄດ້. 7. ເມ ີ່ອເຮັດວຽກເປັນກຸ່ມ ຢ ່ໃນສັງຄົມເປັນກຸ່ມ ວິເຄາະພ ດຕິກໍາຢ່າງລະອຽດຖີີ່ຖ້ວນທີີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດ ກໍາລັງໃຈ ແລະ ເຮັດໃຫ້ທໍໍ້ແທ້ແນວໃດຄ ສິີ່ງທີີ່ຕ້ອງເຊ ີ່ອ ແນວໃດຄ ຂໍໍ້ຫ້າມ ແນວໃດເຮັດໄດ້ ແນວໃດບໍໍ່ຄວນເຮັດ ຖ້າ ສະຫຼຸບວ່າກຸ່ມຂອງຄົນຄອຍຕາມກັນທຸກເລ ີ່ອງ ຫຼ ມີອຸປະສັກຄວາມທໍໍ້ແທ້ ຜິດຫວັງທຸກເລ ີ່ອງ ກໍໍ່ສະຫຼຸບໄດ້ເຮົາຍັງບໍໍ່ ໄດ້ວິເຄາະກຸ່ມຢ່າງເລິກເຊິີ່ງ ຕ້ອງສ ກສາສັງຄົມວິທະຍາ ແລະ ເລ ີ່ອງຂະບວນການກຸ່ມເພີີ່ມເຕີມ. 8. ກໍານົດເປ ົ້າໝາຍ ຫຼ ບັນຫາຕ່າງໆທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນໃນຊີວິດ ແລະ ຄິດຮອດສິີ່ງທີີ່ເຮົາຈະຕ້ອງພົບເຫັນ ແລະ ຝ່າຝັນ ຖາມຕົນເອງວ່າຍຸດທະສາດໃນເລ ີ່ອງນັຶ້ນຄ ຫຍັງ ມັນເຮັດແນວໃດ ມີຍຸດທະສາດອັນໃດທີີ່ດີ ແລະ ບໍໍ່ດີຖ້າ ຕອບບໍໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າການຄິດຍັງບໍໍ່ເລິກເຊິີ່ງພໍ. ຂັຶ້ນ 5 ຄິດຂັຶ້ນສ ງ (The Advanced Thinker) ນັກຄິດລະດັບນີຶ້ເປັນນັກຄິດຂັຶ້ນສ ງສາມາດຈັດການກັບ ບັນຫາຕ່າງໆທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນໃນຊີວິດປະຈໍາວັນໄດ້ ແລະ ເຮັດໃຫ້ມັນດີຂ ຶ້ນໄດ້ເປັນການຄິດທີີ່ຢ ່ໃນວີຖີຊີວິດຈິງກ່ຽວຂ້ອງ ກັບຊີວິດປະຈໍາວັນຂອງຕົນເອງຢ່າງເປັນຕົກກະຕິວິໄສ ນັກຄິດລະດັບນີຶ້ມັນທີີ່ຈະຄິດ ແລະ ຈະມີຄວາມສຸກ ແລະ ສະ ໜຸກກັບການຄິດຂອງຕົນເອງ ແລະ ມຸມມອງຄວາມຄິດຂອງຄົນອ ີ່ນເຊິີ່ງພ ດຕິກໍາຄວາມຄິດເຫຼົົ່ານີຶ້ຈະເຮັດເປັນປະຈໍາ ຄິດເປັນນິດໄສ ບໍໍ່ຕ້ອງໃຊ້ຄວາມພາຍາຍາມຫຼາຍມັນເປັນໄປໂດຍອັດຕະໂນມັດນັກຄິດລະດັບນີຶ້ເປັນພວກນໍ້າບໍໍ່ເຕັມ

104 ແກ້ວ ເຂົາຈະມີຄວາມສຸກກັບການໄດ້ເຫັນມຸມມອງທີີ່ຫຼາກຫຼາຍຂອງຄົນອ ີ່ນ ເຂົາຈະພໍໃຈກັບການໄດ້ຮຽນຮ ້ ແລະ ໄດ້ຟັງຄວາມຄິດເຫັນທີີ່ແຕກຕ່າງ ແລະ ເຫັນສົມມຸດຖານທີີ່ເຕັມໄປໄດ້ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຈາກມຸມມອງຄວາມຄິດທີີ່ ແຕກຕ່າງຫຼາກຫຼາຍເຫຼົົ່ານີຶ້ ເມ ີ່ອພົບວ່າຄວາມຄິດຂອງຕົນເອງຜິດພາດກໍຈະຍອມຮັບຄວາມຜິດພາດ ແລະ ຮັບຟັງ ການວິພາກວິຈານຈາກຄົນອ ີ່ນ ເຂົາບໍໍ່ກາງວົນກັບພາບວ່າມັນຈະເຮັດໃຫ້ເຂົາເບິີ່ງດ້ວຍຄຸນຄ່າລົງໄປ ຫຼ ບໍໍ່ເຂົາຈະຄົຶ້ນ ຫາຄວາມຄິດທີີ່ຖ ກຕ້ອງຫຼາຍແນວທາງ ແລະ ພ້ອມທີີ່ຈະປ່ຽນແປງຄວາມຄິດຂອງເຂົາເອງເຂົຶ້າທີີ່ຂັດແຍ້ງກັບຄວາມ ຄິດຂອງກ່ ຸມບໍໍ່ເຫັນດ້ວຍກັບຄວາມຄິດເຫັນຂອງຄວາມຄົນສ່ວນໃຫຍ່ ຫຼ ຄ່ານິຍົມເດີມໆ ເມ ີ່ອພົບວ່າຄວາມຮ ້ຄວາມ ຄິດໃໝ່ທີີ່ເຂົາພົບ ມີຄວາມຖ ກຕ້ອງເໝາະສົມ ແລະ ມີເຫດຜົນຫຼາຍກວ່າຄົນທີີ່ມີຄວາມຄິດລະດັບນີຶ້ຈະປະສົບຄວາມ ສໍາເລັດໃນຊິວິດ ເພາະເຂົາຈະສາມາດຈັດການສິີ່ງຕ່າງໆທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຊີວິດເຂົາໄດ້ດີ ບໍໍ່ວ່າຈະເປັນເລ ີ່ອງອາຊີບ ການ ຮຽນ , ການງານ, ສາມີ , ພັນລະຍາ, ລ ກ, ພໍໍ່ແມ່, ຄອບຄົວ, ລ ກຄ້າ, ນັກຮຽນ, ເພ ີ່ອນ, ເພ ີ່ອນທີີ່ເຮັດວຽກ, ເພ ີ່ອນ ບ້ານ, ເຈົຶ້ານາຍ, ລ ກນ້ອງ. ແນວໃດກໍໍ່ຄວາມຄິດລະດັບນີຶ້ກະອາດອາດີດການຄິດເຂົຶ້າຂ້າງຕົນເອງຢ ່ບາງອັນເປັນທໍາມະ ຊາດຂອງມະນຸດ ແຕ່ຄົນກ ່ມນີຶ້ຈະຍອມຮັບຄວາມຜິດພາດເຫຼົົ່ານັຶ້ນໂດຍບໍໍ່ຍາກ ແລະ ຈະຍອມຮັບການວິພາກວິຈານ ຈາກຄົນອ ີ່ນເພ ີ່ອເຮັດໃຫ້ຄວາມຄິເຂົາດີຂ ຶ້ໃນການພັດທະນາຄວາມຄິດໃຫ້ຢ ່ໃນລະດັບນີຶ້ໄດ້ ຕ້ອງຫຼຸດອາດີດ ຫຼຸດການ ຄິດເຂົຶ້າຂ້າງຕົນເອງບໍໍ່ພາຍາຍາມບໍໍ່ຄອບງໍາ ຫຼ ຊີຶ້ນໍາຄວາມຄິດຂອງຄົນອ ີ່ນ ໃນຄະນະດຽວກັນກໍໍ່ຈະບໍໍ່ຄ່ອຍຕາມຄວາມ ຄິດຂອງຄົນອ ີ່ນເມ ີ່ອເຫັນວ່າບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງບໍໍ່ເໝາະສົມ ບໍໍ່ມີເຫດຜົນດ້ວຍເຊັົ່ນດຽວກັນ ຂັຶ້ນນີຶ້ຈະຮ ້ວ່າພ ດຕິກໍາແບບໃດ ຄວາມຄິດແບບໃດທີີ່ກໍາລັງຄອບງໍາຄົນອ ີ່ນ ແລະຕັດສິນໃຈແນວໃດງ່າໆ ຈະປະຕິເສດຄວາມຄິດທີີ່ໄດ້ມາງ່າຍໆ ຂັຶ້ນນີຶ້ ບໍໍ່ພຽງແຕ່ຈະເປັນຄວາມຄິດທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຕົນເອງເທົົ່ານັຶ້ນ ແຕ່ຈະຄິດກ່ຽວກັບສິີ່ງອ ີ່ນໆຄົນອ ີ່ນໃນສັງຄົມດ້ວຍ. ນັກຄິດໃນຂັຶ້ນນີຶ້ຖ ວ່າເປັນຜ ້ທີີ່ມີທັກສະ ມີຝີມ ມີຄວາມສາມາດໃນການກໍານົດຄວາມຄິດລວມຍອດ ຕັຶ້ງ ສົມມຸດຖານ, ຈຸດປະສົງ, ຂໍໍ້ມ ນ, ມຸມມອງຕ່າງໆ, ຂໍໍ້ສະຫຼຸບ, ການນໍາໄປໃຊ້ຄໍາຖາມເພ ີ່ອໃຫ້ເກີດຄວາມຊັດເຈນ ຕົງ ປະເດັນ ແມ່ນຍໍາ ລຸ່ມລ ກ ຮອບດ້ານ ແລະ ມີຄວາມເຊ ີ່ອມໂຍງກ່ຽວຂ້ອງ ແລະ ສາມາດກວດສອບໄດ້. ການຕັຶ້ງຄໍາຖາມເພ ີ່ອຕວບສອບ ແລະ ເຕ ອນສະຕິຕົນເອງຢ ່ສາເໝີທີີ່ໃຊ້ການພັດທະນາຄວາມຄິດໃນລະດັບນີຶ້ ເຊັົ່ນ: “ຂ້ອຍຍັງບໍໍ່ມີຄວາມຊັດເຈນໃນສິີ່ງທີີ່ຄົນໆນີຶ້ກໍາລັງພາຍາຍາມບອກຂ້ອຍ “ “ຂ້ອຍຕ້ອງຖາມຫາ/ຄົຶ້ນຫາແນວໃດອີກ ເພ ີ່ອເຮັດໃຫ້ສິີ່ງນີຶ້ເກີດຄວາມແຈ້ງຫຼາຍກວ່າທີີ່ເປັນຢ ່ “ “ຂ້ອຍຕ້ອງມີຕົວຢ່າງໃນສິີ່ງທີີ່ເຂົາເວົຶ້າເພ ີ່ອຈະເຂົຶ້າໃຈເຂົາດີຂ ຶ້ນກວ່ານີຶ້ “ “ສິີ່ງທີີ່ເວົຶ້າ ຫຼ ສິີ່ງທີີ່ເຮັດມັນກ່ຽວຂ້ອງກັບປະເດັນຫຼ ບໍໍ່ “ “ເບິີ່ງເໝ ອນວ່າມັນມີແນວໃດທີີ່ບໍໍ່ຄອ່ຍມີເຫດຜົນໃນການຕີຄວາມແບບນີຶ້“ “ເຮົາໄດ້ສະຫຼຸບມັນເທິງຂໍໍ້ມ ນທີີ່ຖ ກຕ້ອງ ເປັນຈິງຂໍໍ້ມ ນມີຄວາມຄາດເຄ ອນຫຼ ບໍໍ່ “ “ເຮົາຂ້າມຂັຶ້ນຕອນໄປສຸຂໍໍ້ສະຫຼຸບໄວເກີນໄປ ໂດຍບໍໍ່ມີການລວບລວມຢ່າງຫຼາກຫຼາຍ ແລະ ຄົບຖ້ວນ “ “ການຕີຄວາມຂໍໍ້ມ ນມີຄວາມລໍາອຽງ ເຂົຶ້າຂ້າງຕົນເອງເປັນໄປຕາມຄວາມຕ້ອງການຂອງຂ້ອຍບໍໍ່ “ “ຂ້ອຍສະຫຼຸບເຂົຶ້າຂ້າງຕົນເອງເພ ີ່ອໃຫ້ເປັນໄປຕາມຄວາມຄິດເຫັນຂອງຂ້ອຍ ຫຼ ວ່າມີອໍານາດ ອິດທິພົນ ແນວໃດທີີ່ມາຄວບຄຸມ ບັງຄັບ ຄວາມຄິດຂ້ອຍ“ “ຂ້ອຍກໍາລັງບໍໍ່ຍອມຮັບຟັງ ບໍໍ່ຍອມຄອມຕາມຄວາມຄິດເຫັນຂອງຄົນອ ີ່ນຢ ່ ຫຼ ບໍໍ່ “ “ເມ ີ່ອຮ ້ວ່າຄວາມຄິດຂ້ອຍກໍາລັງຖ ກຄັດຄ້ານ ຫຼ ຕໍໍ່ຕ້ານຂ້ອຍຮັບຟັງຄົນອ ີ່ນບໍໍ່ ຂ້ອຍຄິດເຂົຶ້າຂ້າງຕົນເອງ ຫຼ ບໍໍ່“ “ຂ້ອຍກໍາລັງພາຍາຍາມເຮັດໃຫ້ຄົນອ ີ່ນຄອຍຕາມຂ້ອຍ ຂ້ອຍກໍາລັງຄອບງໍາຫຼ ຊີຶ້ນໍາຄົນອ ີ່ນຫຼ ບໍໍ່“

105 “ຂ້ອຍກໍາລັງໂກດຫຼ ບໍໍ່ເມ ີ່ອມີຄົນອ ີ່ນຄັດຄ້ານຫຼ ໂຕ້ແຍ້ງຄວາມຄິດຂ້ອຍ “ “ຂ້ອຍກໍາລັງຖ ກຄອບງໍາຄວາມຄິດຈາກຄົນອ ີ່ນຫຼ ຈາກສິີ່ງອ ີ່ນ ເຊັົ່ນ: ເງິນ, ອໍານາດ, ຕໍາແໜ່ງ, ຊ ີ່ສຽງ ຫຼ ບໍໍ່“ “ຂ້ອຍສົງໃສວ່າເປັນຫຍັງຂ້ອຍຈ ີ່ງຍອມໃຫ້ຄົນອ ີ່ນມາຂົົ່ມຂ ່ ຫຼ ບີບບັງຄັບຂ້ອຍ“ “ຂ້ອຍມີຄວາມຕ້ອງການຫຍັງແນ່ຈາກຄົນອ ີ່ນ“ “ເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍຈະຕ້ອງຄອຍຕາມ ເຫັນດ້ວຍກັບຄວາມຄິດຂອງຄົນອ ີ່ນ ດ້ວຍແທນທີີ່ຈະໃຊ້ເຫດຜົນ” “ຖ້າຂ້ອຍເວົຶ້າຄວາມຈິງ ຂ້ອຍຈະໄດ້ຫຍັງຕາມຄວາມຕ້ອງການບໍ” ນັກຄິດລະດັບນີຶ້ເປັນນັກຄິດທີີ່ເລີີ່ມມີຝີມ ໃນການຄິດ ແລະ ເຫັນຄຸນຄ່າຂອງຄໍາຖາມຕ່າງໆດັົ່ງກ່າວ ຮ ້ ວ່າຄວາມຄິດຂອງຕົນເອງບໍໍ່ຈໍາເປັນຕ້ອງຖ ກຕ້ອງສົມບ ນ ຈະຕວບສອບປະເມີນຄວາມຄິດຂອງຕົນເອງຕະຫຼອດເວລາ ຕັຶ້ງຄໍາຖາມ ຄົຶ້ນຫາຄໍາຕອບ ແລະ ຈົດບັນທ ກ ແລະ ເຮັດການວິເຄາະຄວາມສົມເຫດສົມຜົນຂອງຂໍໍ້ມ ນ ຄວາມຄິດ ລະດັບນີຶ້ຈ ີ່ງມີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກ ສະຫຼັບສັບຊ້ອນສ ງຫຼາຍ ການທີີ່ຈະປະສົບຄວາມສໍາເລັດຈະຕ້ອງໃຊ້ການຝຶກຝ ນຫຼາຍ ຍິີ່ງມີຄວາມມຸ້ງມັົ່ນ ມີຄວາມອົດທົນ ແລະ ພາຍາຍາມຫຼາຍເທົົ່າໃດກໍໍ່ຈະປະສົບຄວາມສໍາເລັດໄດ້ດີ ແລະ ໄວຫຼາຍຂ ຶ້ນ ເທົົ່ານັຶ້ນ. ຂັຶ້ນ 6 ຄິດຂັຶ້ນຄຣ (The Master Thinker) ການຄິດຂັຶ້ນຄ ເປັນຂະບວນການຄິດລະດັບສ ງ ນັກຄິດຂັຶ້ນ ນີຶ້ມີຄວາມສາມາດ ແລະ ປະສົບການໃນການນໍາຄວາມຄິດ ຄວາມຮ ້ສ ກ ແລະ ການກະທໍາ ມາບ ນະການໃຊ້ ສອດຄ່ອງກັບອຸດົມການຂອງຊີວິດ ນັກຄິດລະດັບສ ງນີຶ້ຮັບຮ ້ເຖິງຄວາມສໍາຄັນ ແລະ ຄວາມເປັນຈິງຂອງຊີວິດ ເປັນຜ ້ ຮ ້, ຜ ້ຕ ີ່ນຕົວ, ຜ ້ເບີກບານ, ການໃຊ້ຄວາມຄິດຈ ີ່ງກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມສຸກ ແລະ ຄຸນນະພາບຊີວິດຂອງຜ ້ຄິດ ນັກ ຄິດລະດັບນີຶ້ປະສົບຄວາມສໍາເລັດໃນຊີວິດສາມາດຈັດການກັບຊີວິດໄດ້ດີ ເນ ີ່ອງຈາກຜ່ານປະສົບການ ແລະ ການໄດ້ ຮັບການປ ກຝັງໃຫ້ມີການພັດທະນາການຄິດມາຢ່າງຫຼາກຫຼາຍ ແລະ ຍາວນານມີປະສົບການແລະ ມີການຝຶກຝ ນທີີ່ດີ ທາງວັດທານະທໍາທາງສັງຄົມ ສິີ່ງແວດລ້ອມການລວບລວມການສ ກສາ, ໂຮງຮຽນ, ເພ ີ່ອນ, ພໍໍ່ແມ່, ກຸ່ມໃນສັງຄົມ ແລະ ສ ີ່ຕ່າງໆ ມາທັງໝົດນີຶ້ເຮັດໃຫ້ການຄິດຂອງເຂົາມີຄຸນນະພາບ ຕົວຕົນຂອງຄົນກ່ ຸມນີຶ້ເກີດຈາກຄວາມມີເຫດຜົນ ເປັນພ ຶ້ນຖານຫຼັກ ບໍໍ່ໄດ້ເກີດຈາກຄວາມເຊ ີ່ອທີີ່ບໍໍ່ມີເຫດຜົນ ແລະ ເຂົາສາມາດປ່ຽນຄວາມເຊ ີ່ອໂດຍບໍໍ່ລັງເລໃຈເມ ີ່ອ ພົບວ່າມີຂໍໍ້ມ ນ ແລະ ມີເຫດຜົນທີີ່ດີກວ່າ ເຂົາຈະກ້າທີີ່ຈະຕໍໍ່ຕ້ານກັບ ກິເດດ ອໍານາດໃດໆທີີ່ມາຂົົ່ມຂ ່ຄຸກຄາມບໍໍ່ວ່າຈະ ເປັນຄວາມໂລບ ຄວາມໂກດ , ຄວາມຫຼົງ, ອໍານາດເງິນ, ຕໍາແໜ່ງ, ຄວາມຮ ້, ສະຖານະທາງສັງຄົມ ໃນຂະນະທີີ່ຄົນ ອ ີ່ນມີຄວາມຢ້ານ ແລະ ຍອມຈໍານົນຕໍໍ່ກິເດດ ແລະ ອໍານາດເລົົ່ານັຶ້ນພວກເຂົາຈະຮັບຮ ້ເຖິງຄວາມສໍາຄັນຂອງໄລຍະ ເວລາສັຶ້ນໆໃນການມີຊິວິດ ຈ ີ່ງພາຍາຍາມທີີ່ຈະຮັກສາໄວ້ເຊິີ່ງຄຸນຄ່າຂອງການດໍາລົງຊີວິດຢ່າງມີຄວາມສຸກ ຄວາມ ຖ ກຕ້ອງ ຍ ດໝັຶ້ນຄວາມຊ ີ່ສັດ ຄວາມພໍພຽງ ແລະ ຄຸນນະພາບຂອງຊີວິດໃນການດໍາເນີນຊີວິດປະຈໍາວັນ ໂດຍ ລະມັດລະວັງຄວາມຜິດພາດ ເສຍໃຈທີີ່ຈະຕາມມາເຂົາຈະມີການວາງແຜນໂດຍບໍໍ່ຖ ກຄອບງໍາດ້ວຍແຜນນັຶ້ນ ຫຼ ກິ ເດດ ຄວາມເຊ ີ່ອໃດໆ ແລະ ລົງມ ປະຕິບັດຕາມແຜນໂດຍບໍໍ່ຜິດພາດເຂົາຈະຮ ້ເຖິງສະຖານະຂອງຕົວເອງ ໃນໂລກອັນ ກວ້າງໃຫຍ່ ແລະ ປະຕິບັດຕົນໄດ້ດີໃນໂລກແຫ່ງຄວາມເປັນຈິີ່ງ ແລະ ຮ ້ວ່າມະນຸດມີທັງປະສົບຄວາມສໍາເລັດ ແລະ ຄວາມລົຶ້ມເລວ ບໍໍ່ຫຼອກຕົວເອງ ເຂົາຢືນຢັດຕໍໍ່ສ ້ໂດຍບໍຫຍໍໍ້ທໍໍ້ຕໍໍ່ຊີວິດ ບໍໍ່ມີຄໍາວ່ານ້ອຍໃຈ ຫຼ ບໍໍ່ພໍໃຈໃນໂຊກຊະຕາ ການຄິດລະດັບນີຶ້ຖ ວ່າເປັນຂັຶ້ນສ ງສຸດ ລັກສະນະຂອງນັກຄິດຊັຶ້ນຄ ມີ3 ປະການຄ : 1. ມີມາດຖານທາງປັນຍາ ( intellectual standards ) ໝາຍເຖິງການມີຄຸນນະພາບໃນການຄິດທີີ່ ຖ ກຕ້ອງ ເຊ ີ່ອຖ ໄດ້ມີລັກສະນະດັົ່ງນີຶ້ 1) ມີຄວາມຊັດເຈນ (CLARITY ) ບໍສັບສົນກັບບັນຫາ ອະທິບາຍໄດ້ ຍົກຕົວຢ່າງໄດ້

106 2) ມີຄວາມຖ ກຕ້ອງ ( ACCURACY ) ສາມາດກວດສອບໄດ້ ກອບສອບຫາຄວາມຈິີ່ງໄດ້ ທົດ ສອບໄດ້ 3) ຕົງປະເດັນ ( PRECISION ) ເຈາະຈົງໄດ້ ສາມາດໃຫ້ລາຍລະອຽດເພີີ່ມເຕີມໄດ້ 4) ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ ( RELEVANCE ) ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບບັນຫາ ແລະ ສິີ່ງທີີ່ບໍໍ່ກ່ຽວຂ້ອງ ກັບບັນຫາທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນໄດ້ 5) ຄວາມເລິກເຊິີ່ງ ( DEPTH ) ບອກໄດ້ວ່າມີຫຍັງແນ່ເຮັດໃຫ້ສິີ່ງນີຶ້ຍາກ ແມ່ນຫຍັງຄ ຄວາມສັບ ສ້ອນຂອງເລ ີ່ອງນີຶ້ ຄວາມລໍາບາກທີີ່ເຮົາຕ້ອງຈັດການກັບການກັບເລ ີ່ອງນີຶ້ 6) ຄວາມກວ້າງ ( BREADTH ) ຄົຶ້ນຫາ ພິຈາລະນາຈາກມຸມມອງອ ີ່ນ ຫາຫົນທາງໃນຮ ບ ແບບອ ີ່ນໆ 7) ມີເຫດຜົນ ( LOGIC ) ບອກໄດ້ວ່າສິີ່ງເຫຼົົ່ານີຶ້ມີຄວາມສໍາພັນກັນແນວໃດ ເຂົຶ້າກັນໄດ້ແທ້ ຫຼ ຄວາມຄິດຄັຶ້ງແລກກັບຄັຶ້ງນີຶ້ມັນສອດຄ່ອງກັນບໍໍ່ ສິີ່ງທີີ່ເວົຶ້າເປັນໄປຕາມຫຼັກຖານຫຍັງ 8) ມີຄວາມສໍາຄັນ ( SIGNIFICANCE ) ກໍານົດສິີ່ງນີຶ້ເປັນບັນຫາທີີ່ສໍາຄັນທີີ່ສຸດ ສິີ່ງນີຶ້ສິີ່ງທີີ່ ເປັນຄວາມຄິດຫຼັກທີີ່ຈະມຸ່ງເນັຶ້ນ ຂໍໍ້ແທ້ຈິີ່ງ ທີີ່ມີຄວາມສໍາຄັນຫຼາຍທີີ່ສຸດ 9) ຄວາມເປັນທໍາ ຍຸດຕິທໍາ ( FAIRNESS ) ຄໍານ ງເຖິງຄວາມຍຸດຕິທໍາ ຄວາມຄິດຂອງຂ້ອຍມີ ຄວາມເປັນທໍາພຽງພໍບໍໍ່ ຄໍານ ງເຖິງຄວາມຄິດຂອງຄົນອ ນ ບໍບິດເບ ອນຂໍໍ້ມ ນເພ ີ່ອເປັນປະໂຫຍດຕໍໍ່ຕົນເອງ 10) ມີຄວາມຄົບຖ້ວນ ( Completeness ) ມີຂໍໍ້ມ ນລາຍລະອຽດຕ່າງໆຄົບຖ້ວນ 2. ຄອບຄຸມສ່ວນປະກອບສໍາຄັນຂອງການຄິດ ( elements of thought ) ໝາຍເຖິງຂະບວນການ ຄວາມເຊ ີ່ອ ການຕັດສິນໃຈ ແລະ ການດໍາເນີນການໃນເລ ີ່ອງຕ່າງໆ ເປັນລະບົບ ມີຄວາມຄອບຄຸມອົງປະກອບຂອງ ການຄິດຄົບຖ້ວນໃນເລ ີ່ອງຕ່າງໆດັົ່ງນີຶ້ 1) ມີຈຸດປະສົງ (Purposes ) 2) ມີການຕັຶ້ງຄໍາຖາມຕັຶ້ງຂໍໍ້ສົງໃສເພ ີ່ອຄົຶ້ນຫາຄໍາຕອບ ( Questions ) 3) ມາຈາກຄວາມເປັນໄປໄດ້ຂອງມຸມມອງທີີ່ຫຼາກຫຼາຍ ( Points of view ) 4) ມີຂໍໍ້ມ ນທີີ່ເຊ ີ່ອຖ ໄດ້ ຜ່ານການຮັບຮອງ ແລະ ຜ່ານການຕີຄວາມ ( Information ) 5) ສາມາດອ້າງອີງ ແລະ ສາມາດກວດສອບໄດ້ ( Inferences ) 6) ຜົນງານຄວາມຄິດເກີດຈາກຄວາມຄິດລວມຍອດ ( Concepts ) 7) ສາມາດນໍາໄປໃຊ້ໄດ້ຈິງ ແລະ ເກີດຜົນຕາມມາ ( Implications ) 8) ຕ້ອງຕອບຄໍາຖາມຕາມສົມມຸດຖານທີີ່ຕັຶ້ງໄວ້ ( Assumptions ) 3. ລັກສະນະນິດໄສໃຊ້ປັນຍາ ( intellectual traits ) ຄົນຈໍານວນຫຼາຍມີບັນຫາໃນການດໍາລົງຊີວິດ ແລະ ບໍໍ່ຮ ້ຕົວເອງ ເປັນຄົນບໍໍ່ປ ກກະຕິ ບໍໍ່ຄິດວ່າຕົວເອງເປັນຄົນທີີ່ໃຊ້ຊີວິດຜິດປ ກກະຕິຈາກຄົນສ່ວນໃຫຍ່ ບໍໍ່ຮ ້ວ່າຕົວ ເອງເປັນຄົນມີບັນຫາ ເຮັດໃຫ້ການດໍາເນີນຊີວິດບໍໍ່ສະດວກ ຊີວິດຂາດຄວາມສຸກ ບໍໍ່ມີຄຸນນະພາບ ເຊິີ່ງເປັນຜົນມາ ບຸກຄົນເຫຼົົ່ານີຶ້ມີມາດຖານທາງປັນຍາ ແລະ ມີລັກສະນະນິໄສທາງປັນຍາບາງປະການທີີ່ເຮັດໃຫ້ມີຄວາມຄິດບໍໍ່ມີຄຸນ ນະພາບຈ ີ່ງຕ້ອງຝຶກຝ ນລັກສະນະນິໄສບາງປະການທີີ່ຈະສົົ່ງຜົນໃຫ້ຄວາມຄິດມີຄຸນນະພາບໄດ້ແກ່ 1) ຄວາມອອນນ້ອມຖອມຕົນ ທາງປັນຍາ (( intellectual Humility ) ລະມັດລະວັງຄວາມຄິດ ຂອງຕົນເອງ ແລະ ຍອມຮັບຍົກຍ້ອງຄວາມຄິດຂອງຄົນອ ີ່ນ 2) ຄວາມກ້າຫານທາງປັນຍາ ( intellectual courage ) ກ້າທໍາ ກ້າຄິດ ກ້າເວົຶ້າ 3) ຄວາມເຫັນອົກເຫັນໃຈ ( intellectual empathy ) ເຂົຶ້າໃຈຄົນອ ີ່ນ ເອົາໃຈເຂົາມາໃສ່ໃຈເຮົາ 4) ເປັນອິດສະຫຼະທາງປັນຍາ ( intellectual autonomy ) ເປັນນາຍຕົນເອງ ບໍໍ່ຖ ກຄອບງໍາຈາກ ຄົນອ ີ່ນພຽງເພາະຄວາມຢ້ານກົວ 5) ຄວາມຊ ີ່ສັດທາງປັນຍາ ( intellectual integrity ) ຄວາມຊ ີ່ຕົງຕໍໍ່ຂໍໍ້ມ ນ ບໍໍ່ລໍາອ່ຽງ

107 6) ຄວາມພຽນພະຍາຍາມທາງປັນຍາ ( intellectual Perseverance ) ມີຄວາມອຸດສາຫະ ມຸ່ງ ໝັຶ້ນທີີ່ຈະໄປສ ່ເປ ົ້າໝາຍ ສາມາດແກ້ໄຂບັນຫາໄດ້ຢ່າງຖ ກຕ້ອງທີີ່ສຸດ ຫຼ ພຽນພະຍາຍາມຄົຶ້ນພົບຄໍາຕອບໃຫ້ໄດ້ 7) ຄວາມເຊ ີ່ອໝັຶ້ນໃນເຫດຜົນ ( Confidence in reason ) ເຊ ີ່ອໝັຶ້ນໃນເຫດຜົນທີີ່ມີ ຫຼັກ ຖານອ້າງອີງ ບໍໍ່ຕັດສິນໃຈບົນອາລົມຄວາມຮ ້ສ ກ 8) ໃຈທ່ຽງທໍາ ( Fair – mindedness ) ຍຸດຕິທໍາບໍໍ່ມີອັກຄະຕິ ຈະເຫັນໄດ້ວ່າການທີີ່ຈະມີຄວາມ ຄິດ ລະດັບສ ງສຸດຈົນເກີດບັນຫາໄດ້ນັຶ້ນ ຕ້ອງອາໃສອົງປະກອບຫຼາຍປະການຈ ີ່ງຈະສາມາດພັດທະນາໄປສ ່ຄວາມຄິດ ລະດັບສ ງໄດ້ທັງດ້ານທັກສະ ຂະບວນການທາງປັນຍາໃນການຄິດ ຄຸນນະພາບການຄິດ ແລະ ລັກສະນະນິໄສທີີ່ດີຕໍໍ່ ການຄິດ ທັງນີຶ້ແນວທາງໃນການພັດທະນາຄວາມຄິດໃຫ້ໄປສ ່ລະດັບສ ງ ຫຼ ເກີດປັນຍາໄດ້ນັຶ້ນຕາມແນວຄໍາສອນໃນ ສາສະໜາພຸດ ມີແນວທາງ 3 ປະການຄ : ( ສັດຕະຍາ ນາລະຍັນ ໂກເອນກ້າ . 2555: Online ) 1. ສຸທັມມະປັນຍາ ຄ ປັນຍາເກີດຈາກການຮຽນຮ ້ຈາກຄົນອ ີ່ນ ຫຼ ສິີ່ງອ ີ່ນ ເຊັົ່ນຮຽນຮ ້ຈາກ ການຟັງ ການອ່ານ ເຊັົ່ນ ຟັງເທດ ຟັງທໍາ ຟັງການອົບລົມສໍາມະນາ ຟັງການສອນບັນລະຍາຍ ຟັງການອະພິປາຍ ຟັງ ການເສວະນາ ຟັງການລະດົມສະໝອງ ການເລົົ່າລຽນ ການອ່ານໜັງສ ອ່ານຕໍາລາ ຫຼ ເອກະສານຕ່າງໆ ການ ສົນທະນາຊັກຖາມ ການພົບເຫັນ ການໄດ້ເບິີ່ງໄດ້ຟັງຈາກສ ີ່ ແລະ ປະສົບການຕ່າງໆ ການຮຽນຮ ້ແບບນີຶ້ເກີດຈາກຄົນ ອ ີ່ນ ຫຼ ສິີ່ງອ ີ່ນ ບໍໍ່ໄດ້ເກີດຈາກຕົນເອງອາດບໍໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຄິດຢ່າງສະຫຼາດໄດ້ ເພາະບາງເທ ີ່ອອາດເປັນການ ເຊ ີ່ອຢ່າງງົມງາຍ 2. ຈິດຕາທັມປັນຍາ ຄ ປັນຍາອັນເກີດຈາກການຄິດພິຈະລານາຫາເຫດຜົນແລ້ວນໍາມາສ ກ ສາໃຫ້ເຫດຜົນສ ກສາເຫດປັດໄຈຕ່າງໆ ບໍໍ່ເຊ ີ່ອຫຍັງງ່າຍໆ ໃຊ້ປັນຍາໃນການພິຈາລະນາຕີຄວາມໝາຍໂດຍໃຊ້ ເຫດຜົນເປັນເກນການຕັດສິນ ປັນຍາເກີດຈາກຄວາມຄິດທີີ່ຖ ກຕ້ອງ ລະອຽດເລິກເຊິີ່ງ ຮອບດ້ານ ເປັນຄວາມຄິດ ແບບໂຍນິໂສມະນະສິການ ເຊິີ່ງເມ ີ່ອຄວາມຄິດພັດທະນາເຖີງຂັຶ້ນນີຶ້ແລ້ວຕ້ອງພັດທະນາຕໍໍ່ປ ເພາະມີພຽງແຕ່ຈິນຕະທໍາ ມະປັນຍາກາບໍໍ່ເກີດປະໂຫຍດອັນໃດ. 3. ພາວະນາທໍາມະປັນຍາ ຄ ປັນຍາທີເກີດຈາກການຝຶກອົບຮົມ ລົງມ ປະຕິບັດ ອົບຮົມຝຶກ ຝ ນຕົນເອງທັງທາງຮ່າງກາຍ ແລະ ທາງຈິດ ຈົນເກີດທັກສະຄວາມຊໍານານ ເກີດຄວາມສະຫງົບໃນຈິດ ຈົນສາມາດ ວິເຄາະ ໄຕ່ຕອງເລ ີ່ອງຕ່າງໆໄດ້ຢ່າງດີ ເຮັດວງກສໍາເລັດ ມີປະສິດທິພາບ ແລະ ເກີດຄວາມສຸກ ເພາະເກີດຈາກການ ປະຕິບັດຈົນຮ ້ແຈ້ງເຫັນຈິງດ້ວຍຕົນເອງ ປະເທດໄທທີີ່ຜ່ານມາຈົນເຖີງປັດຈຸບັນເກີດວິກິດການໃນປະເທດຢ່າງຮຸນແຮງ ຈົນເປັນ ບັນຫາທີີ່ກໍໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມບໍໍ່ສະຫງົບສຸກໃນສັງຄົມ ແລະ ປະເທດຊາດ ທັງດ້ານການກໍໍ່ການຮ້າຍ ສະຖານະການຄວາມ ຮຸນແຮງຈາກການວາງລະເບີດ ການໃຊ້ອາວຸດຮຸນແຮງທໍາຮ້າຍຄົນໄທດ້ວຍກັນ ບັນຫາຢາເສບຕິດ ຄວາມແຕກແຍກ ບໍໍ່ສາມັກຄີ ມີຄວາມຂັດແຍ່ງໃນດ້ານຄວາມຄິດເຫັນທາງການເມ ອງ ແລະ ບໍໍ່ສາມາດຫັນໜ້າມາປັບຄວາມປອງດອງ ກັນໄດ້ ເຖີງວ່າ ໃນຂະນະທີີ່ຈະຮ່ວມມ ກັນຝ່າຟັນ ຕໍໍ່ສ ້ກັບບັນຫາພາວະວິກິດນໍ້າຖ້ວມ ຫຼ ບັນຫາຄວາມສໍາຄັນກັບ ປະເທດເພ ີ່ອນບ້ານ ບັນຫາອຸທົກກະໄພ ວິກິດການນໍ້າຖ້ວມທີີ່ບໍໍ່ມີມາດຕາການແກ້ໄຂໄດ້ເດັດຂາດ ແລະ ເປັນລະບົບ ບັນຫາການຫຼົງເຊ ີ່ອສິີ່ງງົມງາຍ ແລະ ເຊ ີ່ອໃນສີີ່ງທີີ່ບມີເຫດຜົນ ຂໍໍ້ດີທີີ່ເກີດຈາກວິກິດການນໍ້າຖ້ວມທີີ່ໄດ້ສະແດງໃຫ້ ເຫັນເຖີງນໍ້າໃຈຂອງຄົນໄທການຊ່ວຍເຫຼ ອຜ ້ປະສົບໄພແລະ ມີຈິດອາສາແຕ່ກໍໍ່ຍັງຖ ກຕັຶ້ງຂໍສັງເກດກ່ຽວກັບຈິດວິນ ຍານ (Spirit) ຂອງຄົນໄທເມ ີ່ອປຽບທຽບກັບຄົນຢີິ່ປຸ່ນເມ ີ່ ອປະສົບກັບວິກິດການໄພທ າມະຊາດກ່ຽວກັບການຂາດ ລະບຽບວິໄນ ການໃຊ້ອາລົມຫຼາຍກວ່າເຫດຜົນ ການຄິດເຂົຶ້າຂ້ອງຕົນເອງ ແລະ ກຸ່ມຫຼາຍກວ່າສ່ວນລວມ ການ ເຫັນແກ່ປະໂຫຍດຂອງຕົນເອງຫຼາຍກວ່າສ່ວນລວມ ການບໍໍ່ຍອມຮັບຟັງຄວາມຄິດເຫັນຂອງຄົນອ ີ່ນ ຂາດການເພີີ່ງ ພາຕົນເອງຫຼາຍກວ່າການເພີີ່ງພາຄົນອ ີ່ນ ເຊ ີ່ອການຊັກຈ ງໂດຍຂາດການຄິດໄຕ່ຕອງຢ່າງຮອບຄອບ ຫຍາບຄາຍ ບໍໍ່ ຢ້ານກົວຕໍໍ່ກົດໝາຍແລະອໍານາດລັດໃນຂະນະທີີ່ໜ່ວຍງານຂອງລັດກໍໍ່ບໍໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຊ ີ່ ອໝັຶ້ນ ປະຊາຊົນພ້ອມ ທີີ່ຈະໃຊ້ກົດໝ ່ ເໜ ອກົດໝາຍ ເຊີີ່ງສີີ່ງເລົົ່ານີຶ້ມີຜົນມາຈາກຄຸນນະພາບຄວາມຄິດຂອງຄົນທຸກລະດັບ ຖ້າຄົນໄທເປັນໄປຕາມຂໍໍ້ສັງເກດແບບນີຶ້ແທ້ ໂອກາດທີີ່ປະເທດໄທຈະມີຄວາມຈະເລີນກ້າວໜ້າ ໝັຶ້ນ ຄົງປະຊາຊົນຄົນໄທຢ ່ຢ່າງມີຄວາມສຸກກໍຈະເປັນໄປໄດ້ຍາກ ລໍາບາກ ເພາະສີີ່ງທີີ່ໂຫດຮ້າຍເລົົ່ານີຶ້ຈະບໍໍ່ມີວັນໝົດໄປ

108 ຈາກສັງຄົມໄທໄດ້ເລີຍ ຈະກາຍເປັນບັນຫາທີີ່ຝັງເລີກຂອງສັງຄົມໄທທີີ່ນັບມ ຶ້ຈະແກ້ໄຂໃຫ້ມົດໄປຍິີ່ງຍາກຂ ຶ້ນ ດັົ່ງທີີ່ ພະບາດສົມເດັດພະເຈົຶ້າຢ ່ຫົວໄດ້ມີພະລາສະດໍາລັດໄວ້ວ່າ : ການຄິດນັຶ້ນອາດຄິດໄດ້ຫຼາຍຢ່າງ ຈະຄິດໃຫ້ວັດທະນາ ຄ ຄິດແລ້ວເຮັດໃຫ້ຈະເລີນງອກງາມກໍໄດ້ ຈະຄິດໃຫ້ຫາຍະນະ ຄ ຄິດແລ້ວ ພິນາດຊິບຫາຍກໍໄດ້. ດັົ່ງນັຶ້ນຈໍາເປັນຈະຕ້ອງພັດທະນາຄວາມຄິດຂອງຄົນພາຍໃນປະເທດໃຫ້ໄປສ ່ລະດັບສ ງເຊິີ່ງການທີີ່ຈະ ພັດທະນາຄວາມຄິດໃຫ້ໄປສ ່ຂັຶ້ນສ ງຕໍໍ່ໄປໄດ້ຈະຕ້ອງຍອມຮັບບັນຫາການຄິດທີີ່ມີ ແລະ ຄິດເຖິງຄວາມສໍາຄັນຂອງ ບັນຫາ ແລະ ຕ້ອງເລີີ່ມຕົຶ້ນຝຶກການຄິດຢ ່ເປັນປະຈໍາຢ່າງສະໝໍໍ່າສະເໝີກ່ອນເປັນຫຼັກ. ຄວາມສາມາດໃນການຄິດວິຈາລະນະຍານ ໄດ້ມີນັກຄີດທິດສະດີຫຼາຍຄົນໄດ້ສະເໜີຄວາມຄີດເຫັນກ່ຽວກັບຄວາມສາມາດໃນການຄີດວິຈາລະນະຍານ ສະຫຼູບໄດ້ວ່າ ຄວາມສາມາດໃນການຄີດຢ່າງມີວິຈາລະນະຍານ ຄວນປະກອບດ້ວຍ 1. ສາມານກໍານົດຫຼ ລະບຸປະເດັນຄໍາຖາມຫຼ ບັນຫາສາມາດລະບຸບັນຫາສໍາຄັນໄດ້ຊັດເຈນ ລະບຸຄວາມສໍາຄັນ ສາລະສໍາຄັນ ຈຸດເດັົ່ນຂອງເລ ີ່ອງນັຶ້ນໆ ໄດ້ຊັດເຈນ ສາມາດໃຫ້ຄວາມໝາຍຫຼ ນິຍາມຂອງເລ ີ່ອງໄດ້ 2. ສາມາດວິເຄາະຂໍໍ້ໂຕ້ແຍ່ງຫຼ ຂໍໍ້ຖົກຖຽງແລະຄວາມສາມາດໃນການປຽບທຽບຂໍໍ້ມ ນ 1) ສາມາດລະບຸຄວາມມີເຫດຜົນ ຫຼ ໜ້າເຊ ີ່ອຖ ໄດ້ຂໍໍ້ມ ນ 2) ລະບຸຂໍໍ້ມ ນທີີ່ມີເຫດຜົນ ແລະ ບໍໍ່ມີເຫດຜົນ 3) ລະບຸຄວາມຄ້າຍຄ ແລະ ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຄວາມຄີດເຫັນຫຼ ຂໍໍ້ມ ນທີີ່ມີຢ ່ໄດ້ 4) ສາມາດບອກຈຸດຮ່ວມຂອງສີີ່ງຕ່າງໆ ຈົນສາມາດແຍກແລະຈັດໝວດໝ ່ຈັດປະເພດຂອງຂໍໍ້ມ ນໄດ້ 3. ສາມາດຕັຶ້ງຄ າຖາມທີີ່ທ້າທາຍ ກະຕຸ້ນຄວາມຢາກຮ ້ຢາກເຫັນ ແລະສາມາດຕອບຄໍາຖາມໄດ້ຢ່າງຊັດເຈນ ຕົວຢ່າງຄໍາຖາມທີີ່ໃຊ້ ເຊັົ່ນ: - ແມ່ນຫຍັງ, ເພາະເຫດຜົນຫຍັງ, ເປັນໄປໄດ້ແນວໃດ ,ໝາຍຄວາມວ່າແນວໃດ, ແຕກຕ່າງກັນ ແນວໃດ - ຈຸດສໍາຄັນຂອງເລ ີ່ອງແມ່ນຫຍັງ - ຈາກຂໍໍ້ມ ນທີີ່ໄດ້ຮັບມີສີີ່ງໃດແດ່ ຫຼ ຄໍາກ່າວໃດບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງ - ຂໍໍ້ມ ນນີຶ້ໜ້າເຊ ີ່ອຖ ຫຼ ບໍໍ່ໜ້າເຊ ີ່ອຖ ເພາະຫຍັງ - ຂໍໍ້ມ ນໃດທີີ່ເປັນຂໍໍ້ເທັດຈິງ ຂໍໍ້ມ ນໃດທີີ່ເປັນຄວາມຄີດເຫັນ ບໍໍ່ມີເຫດຜົນ - ຈາກຂໍໍ້ມ ນທີີ່ໄດ້ຮັບ ຫາກບໍໍ່ມີການແກ້ໄຂຈະເກີດຫຍັງຂ ຶ້ນໃນອານາຄົດ 4. ສາມາດພິຈາລະນາ ປະເມີນ ຄວາມເຊ ີ່ອຖ ຂອງຂໍໍ້ມ ນໄດ້ວ່າ ເປັນຂໍໍ້ມ ນຈາກຜ ້ຊ່ຽວຊານ ຫຼ ເປັນຂໍໍ້ມ ນຈາກ ແຫຼ່ງໃດ ຄຸມເຄ ອ ຫຼ ບໍໍ່ຄຸມເຄ ອ ຂໍໍ້ມ ນໃດເປັນຈິງ ຂໍໍ້ມ ນໃດເປັນຄວາມຄີດເຫັນ ຂໍໍ້ມ ນໃດຈໍາເປັນ ຫຼ ຂໍໍ້ມ ນ ໃດບໍໍ່ຈໍາເປັນ ບໍໍ່ກ່ຽວຂ້ອງຫຼ ກ່ຽວຂ້ອງ ຫຼ ຂໍໍ້ມ ນໃດຄວນເຊ ີ່ອຖ ຫຼ ບໍໍ່ຄວນເຊ ີ່ອ ຂໍໍ້ມ ນທີີ່ໄດ້ການຍອມຮັບບໍໍ່ ມີຂໍໍ້ໂຕ້ແຍ່ງມີເຫດຜົນໜ້າເຊ ີ່ອຖ 5. ຄວາມສາມາດສັງເກດແລະຕັດສິນຂໍໍ້ມ ນໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ ຫຼ ໄດ້ຍິນສຽງຟັງມາຈາກຄົນອ ີ່ນໂດຍບໍໍ່ໃຊ້ອາລົມ ຄວາມຮ ້ສ ກເຂົຶ້າມາກ່ຽວຂ້ອງ ສາມາດກໍາຈັດອັກຄະຕິຄວາມລໍາອຽງສ່ວນໂຕໃນການພິຈາລະນາຂໍໍ້ມ ນ 6. ສາມາດນໍາຫຼັກການໃຫຍ່ໆ ໄປແຕກເປັນຫຼັກການຍ່ອຍໆ ຫຼ ສາມາດນໍາຫຼັກການໄປປະຍຸດໃຊ້ໃນສະຖານະ ການຕ່າງໆ ຫຼ ສາມາດນໍາທີດສະດີໄປສ ່ການປະຕິບັດຕົວຈິງ( ນິລະໄນ) 7. ສາມາດສະຫຼຸບອ້າງອີງຈາກສະຖານະການເຫດການທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນ ຈາກຫຼັກການຍ່ອຍໆໄປສະຫຼຸບເປັນຫຼັກການ ໃຫ່ຍໆ (ອຸປະໄນ) 8. ສາມາດປະເມີນແລະພິຈາລະນາ ຕັດສິນຄວາມຄຸ້ມຄ່າຂອງຂໍໍ້ມ ນໄດ້ໂດຍມີຂໍໍ້ມ ນພຽງພໍທີີ່ຈະບອກວ່າວສີີ່ງ ໃດດີ ແລະ ສີີ່ງໃດທີີ່ບໍໍ່ດີກ່ອນການຕັດສິນໃຈ ສີີ່ງໃດເປັນຄຸນຄ່າແທ້ຄຸນຄ່າທຽມ ສີີ່ງໃດເປັນອະຄະຕິເຂົຶ້າຂ້າງ

109 ຕົນເອງ ບອກໄດ້ວ່າສີີ່ງໃດຖ ກ ສີີ່ງໃດຜິດ ສີີ່ງໃດເປັນປະໂຫຍດ ແລະ ບໍໍ່ເປັນປະໂຫຍດ ທັຶ້ງໃນລະດັບຍ່ອຍ ແລະ ພາບລວມ 9. ສາມາດໃຫ້ຄວາມມາຍຂອງຄໍາຕ່າງໆ ແລະ ຕັດສິນຄວາມໝາຍຕ່າງໆ 1) ສາມາດບອກຄໍາທີີ່ຄ້າຍຄ ແລະ ຄໍາທີີ່ມີຄວາມໝາຍຄ້າຍກັນໄດ້ 2) ສາມາດຈໍາແນກຈັດກຸ່ມໄດ້ 3) ສາມາກໃຫ້ນິຍາມໃນທາງປະຕິເສດໄດ້ 4) ສາມາດຍົກຕົວຢ່າງຄໍາທີີ່ໃຊ້ແລ້ວ ຫຼ ຄໍາທີີ່ຍັງບໍໍ່ທັນໄດ້ໃຊ້ 10. ສາມາດບອກສັນນິຖານ ຄາດເດົາ ຄາດຄະເນ ສີີ່ງທີີ່ຈະເກີດຂ ຶ້ນ ລ ຜົນທີີ່ຈະເກີດຂ ຶ້ນມາຕາມຫຼັງໄດ້ 11. ສາມາດປະຕິສໍາພັນກັບຜ ້ອ ີ່ນໄດ້ ເຂົຶ້າໃຈຕົນເອງ ແລະ ຜ ້ອ ີ່ນ ສາມາດປະເມີນສາຖານະການຕ່າງໆໄດ້ດີໃນ ການເຂົຶ້າຮ່ວມກັບຜ ້ອ ີ່ນ ມີຄວາາມຮ ້ສ ກໄວ້ຕໍໍ່ປະຕິກິລິຍາຂອງຄົນ ແລະ ສາມາດປັບຕົວເຂົາກັບຄົນອ ີ່ນໄດ້ ຢ່າງເໝາະສົມ 12. ສາມາດຕັດສິນໃຈເພ ີ່ອນໍາໄປສ ່ການປະຕິບັດໄດ້ ສາມາດກໍານົດບັນຫາວາງແຜນ, ກໍານົດທາງເລ ອກ ແລະ ທົບທວນທາງເລ ອກ ແລະ ຕັດສິນໃຈໄດ້ຢ່າງຖ ກຕ້ອງເໝາະສົມ ນິວເລີຣ໌( Kneedler)( ສໍານັກງານຄະນະກໍາມະກາານການສ ກສາແຫ່ງຊາດ ພສ 2540 : 258) 1. ນິຍາມ ແລະ ການເຮັດຄວາມກະຈ່າງແຈ້ງກັບບັນຫາປະກອບດ້ວຍ 1.1 ການລະບຸປະເດັນທີີ່ສໍາຄັນ ຫຼ ບັນຫາ 1.2 ການປຽບທຽບຄວາມຄ້າຍຄ ແລະ ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຄົນຄວາມຄິດ,ວັດຖຸສີີ່ງຂອງ 1.3 ການຕັດສິນໃຈວ່າຂໍໍ້ມ ນໃດຊັດເຈນ, ຂໍໍ້ມ ນໃດຄຸມເຄ ອ ຂໍໍ້ມ ນໃດກ່ຽວ , ຂ້ອງຂໍໍ້ມ ນໃດບໍໍ່ ກ່ຽວຂ້ອງ, ຂໍໍ້ມ ນໃດຈໍາເປັນ , ຂໍໍ້ມ ນໃດບໍໍ່ມີຄວາມຈໍາເປັນ 1.4 ການຕັຶ້ງຄ າຖາມທີີ່ຈະນ າໄປສ ່ຄວາມເຂົຶ້າໃຈ ແລະ ເລິກເຊີີ່ງເກີດຄວາມຊັດເຈນ ກ່ຽວກັບ ເລ ີ່ອງລາວຫຼ ສະຖານະການຕ່າງໆ 2. ການພິຈາລະນາຕັດສິນຂໍໍ້ມ ນທ່ມີຄວາມສໍາພັນກັບບັນຫາປະກອບດ້ວຍ 1) ການຈໍາແນກຄວາມແຕກຕ່າງລະຫ່ວາງຂໍໍ້ເທັດຈິງ ແລະ ຄວາມຄິດ 2) ການຕັດສິນວ່າຂໍໍ້ຄວາມນັຶ້ນ, ສີີ່ງນັນ ຫຼ ສັນຍາລັກທີີ່ກໍານົດນັຶ້ນມີຄວາມສ ດຄອງສໍາພັນ ກັນ ແລະ ສອຄ່ອງກັນທັງໜົດ ຫຼ ບໍໍ່ 3) ການຄາດເດົາ ຫຼ ບອກຂໍໍ້ສົມມຸດຕິຖານທີີ່ ບໍໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນການອ້າງເຫດຜົນ 4) ການບອກຄວາມຄິດເດີມໆ ທີີ່ຄົນຍ ດຕິດ 5) ການບອກຄວາມມີສະຕິ ປັດໄຈດ້ານອາລົມ , ການໂຄສະນາ ການເຂົຶ້າຂ້າງຕົນເອງ 6) ການບອກຄວາມຄວາມຄ້າຍຄ ແລະ ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫ່ວາງຄ່ານິຍົມ ແລະ ອຸດົມການ 3. ການແກ້ບັນຫາ ແລະ ການລົງຂໍໍ້ສະຫຼຸບ 1) ບອກຄວາມພຽງພໍຂອງຂໍໍ້ມ ນ ສາມາດຕັດສິນໃຈວ່າຂໍໍ້ມ ນທີີ່ມີພຽງພໍ ຫຼ ບໍໍ່ທັງທາງດ້ານ ປະລິມານ ແລະ ຄຸນນະພາບ 2) ພະຍາກອນທໍານາາຍຜະລິດຕະພັນທີີ່ອາດເປັນໄປໄດ້ ເດຣສເຊລ ແລະ ເມຍ໌ຮິວສ໌ ( Dressel and Mayhew,1957: 179 - 181) ໄດ້ກ່າວເຖິງຄວາມສາມາດໃນ ການຄິດໃນການຄິດຢ່າງມີວີຈານະຍານດັົ່ງນີຶ້: 1. ຄວາມສາມາດໃນການນນິຍາມບັນຫາ ເປັນຄວາມສາມາດໃນການຄິດເຖິງສີີ່ງທີີ່ເປັນບັນຫາ ຮັບຮ ້ ເຖິງສະພາບທີີ່ກໍາລັງເປັນບັນຫາ, ມີສີີ່ງໃທີີ່ບໍໍ່ສົມບ ນ , ໃດທີີ່ບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງ , ມີສີີ່ງໃດທີີ່ຂາດຫາຍໄປ ສາມາດວິເຄາະ ຂໍໍ້ຄວາມ ຫຼ ສະຖານະການຕ່າງໆທີີ່ເປັນບັນຫາ ແລ້ວສາມາດບອກ ລັກສະນະຂອງບັນຫາ ແລະ ບອກປະເດັນທີີ່

110 ສໍາຄັນ ບອກອົງປະກອບຂອງບັນຫາ ຂອງເຫດຜົນ ແລະ ເລ ີ່ອງລາວທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນໄດ້ ການນິຍາມບັນຫານັຶ້ນມີຄວາມ ສໍາຄັນຫຼາຍສໍາລັບການອ່ານ ອລະ ການຟັງເລ ີ່ອງລາວຕ່າງໆ 2. ຄວາມສາມາດໃນການເລ ອກຂໍໍ້ມ ນ ຫຼ ລວບລວມຂໍໍ້ມ ນທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ເປັນຄວາມສາມາດໃນການ ພິຈາລະນາ ແລະ ການເລອກຂໍໍ້ມ ນເພ ີ່ອນໍາມາແກ້ໄຂ້ບັນຫາໄດ້ຢ່າງຖ ກຕ້ອງ ການພິຈາລະນາຄວາມພຽງພໍທາງດ້ານ ປະລິມານ ແລະ ຄຸນນະພາບຂອງຂໍໍ້ມ ນ ພີຈາລະນາຄວາມໜ້າເຊ ີ່ອຖ ຂອງຂໍໍ້ມ ນຈະເຮັດໃຫ້ສາມາດໃນການເບີີ່ງເຫັນ ວ່າແມ່ນຫຍັງຄ ບັນຫາທີີ່ແທ້ຈິງ , ແມ່ນຫຍັງຄ ຂໍໍ້ເທັດຈິງ ຄວາມສາມາດນີຶ້ເປັນສີີ່ງຈໍາເປັນສໍາລັບຄວາມຄິດທີີ່ຈະໃຊ້ ໃນການທີີ່ຈະແກ້ໄຂບັນຫາຕ່າງໆ 3. ຄວາມສາມາດໃນການບອກຂໍໍ້ມ ນຂໍໍ້ຕົກລົງເບ ຶ້ອງຕົຶ້ນ ຫຼ ຈັດລະບົບຂໍໍ້ມ ນເປັນຄວາມສາມາດ ພິຈາລະນາໄຈ້ແຍກວ່າຂໍໍ້ຄວາມໃດເປັນຂໍໍ້ຕົກລົງເບ ຶ້ອງຕົຶ້ນ ແລະ ຂໍໍ້ຄວາມໃດເປັນບໍໍ່ເປັນຂໍໍ້ຕົກລົງເບ ຶ້ອງຕົຶ້ນຕາມ ຂໍໍ້ຄວາມ ຫຼ ສະຖານະການທີີ່ກໍານົດໃຫ້ ຂໍໍ້ມ ນໃດເປັນຂໍໍ້ເທັດຈິງ ຂໍໍ້ມ ນໃດເປັນຄວາມຄິດເຫັນ ຂໍໍ້ມ ນໃດກ່ຽວຂ້ອງ ກັບບັນຫາ ຫຼ ເຫດການຂໍໍ້ມ ນໃດບໍໍ່ກ່ຽວຂ້ອງ ຂໍໍ້ມ ນໃດ ໜ້າເຊ ີ່ອຖ ຂໍໍ້ມ ນໃດບໍໍ່ໜ້າເຊ ີ່ອຖ ຄວາມສາມາດນີຶ້ມີຄວາມ ສໍາຄັນເພາະວ່າເຮັດໃຫ້ເຫັນຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຂໍໍ້ມ ນເພ ີ່ອລົງຄວາມເຫັນວ່າຄວນຈະຍອມຮັບຂໍໍ້ມ ນທີີ່ໄດ້ມາ ຫຼ ບໍໍ່ 4. ຄວາມສາມາດໃນການກໍານົດ ແລະ ຕັຶ້ງສົມມຸດຕິຖານ ເປັນຄວາມສາມາດໃນການກໍານົດ ຫຼ ເລ ອກສົມມຸດຕິຖານຈາກຂໍໍ້ຄວາມຫຼ ສະຖານະການໃນກົງກັບບັນຫາໃນຂໍໍ້ຄວາມຫຼ ສະຖານະການນັຶ້ນປະກອບດ້ວຍ ການຊີຶ້ແນະຄໍາຕອບ ການກໍານົດສົມມຸດຕິຖານຕ່າງໆການເລ ອກສົມມຸດຕິຖານທີີ່ເປັນໄປໄດ້ຫຼາຍທີີ່ສຸດການກວດ ສອບຄວາມສອດຕ່ອງລະຫ່ວາງສົມມມຸດຕິຖານກກັບຂໍໍ້ມ ນ ແລະ ຂໍໍ້ຕົກເບ ຶ້ອງຕົຶ້ນ ຄວາມສາມມາດນີຶ້ມີຄວາມສໍາຄັນ ເພາະເຮັດໃຫ້ມີຄວາມຮອບຄອບ ແລະ ມີຄວາມພະຍາຍາມໃນການຄິດເຖິງຄວາມເປັນໄປໄດ້ໃນການແກ້ໄຂບັນຫາ ຫຼ ຄວາມເປັນໄປໄດ້ໃນການຕັຶ້ງສົມມຸດຕິຖານ 5. ຄວາມສາມາດໃນການລົງສະຫຼຸບຢ່າງສົມເຫດສົມຜົນ ເປັນຄວາມສາມາດໃນການຄິດພິຈາລະນາ ຂໍໍ້ຄວາມກ່ຽວກັບເຫດຜົນ ໂດຍຄໍານ ງເຖິງຂໍໍ້ເທັດຈິງທີີ່ເປັນສາເຫດ ສາມາດລົງສະຫຼຸບຢ່າງມີເຫດຜົນຂໍໍ້ມ ນທີີ່ ກ່ຽວຂ້ອງໄດ້ແກ່ການລະບຸເງ ີ່ອນໄຂທີີ່ຈໍາເປັນໄດ້ສາມາດລະບຸເປັນເຫດຜົນເຫດຜົນໄດ້ ແລະ ສາມາດຕັດສິນສີີ່ງ ຕ່າງໆ ຢ່າງສົມເຫດສົມຜົນເພ ີ່ອນໍາໄປສ ້ຂໍໍ້ສະຫຼຸບ ແລະ ສາມາດປະເມີນຂໍໍ້ສະຫຼຸບໄດ້ວ່າພຽງພໍວ່າມີຄຸນຄ່າ ແລະ ມີ ປະໂຫຍດຕໍໍ່ການນໍາໄປປະຕິບັດໄດ້ດຫຼາຍໜ້ອຍພຽງໃດຄວາມສາມາດໃນການສະຫຼຸບນີຶ້ມີຄວາມສໍາຄັນເພາະເຮັດໃຫ້ ສາາດລົງຄວາມເຫັນຕາມຫຼັກຖານ ຫຼ ຂໍໍ້ມ ນທີີ່ມີຢ ່ ດີຄາໂຣລີ ( decaroli , 1973: 67 – 68 ) ໄດ້ສະເໝີແນວຄິດກ່ຽວກັບທັກສະຂະບວນການຄິດຢ່າງມີ ວິຈາລະນະຍານໄວ້ຢ່າງຮອບຄອບ ດັົ່ງນີຶ້ : 1. ການນິຍາມເປັນການກ ານົດບັນຫາເຮັດຄວາມຕົກລົງກ່ຽວກັບຄວາມໝາຍຂອງຄ່າຂໍໍ້ຄວາມ ແລະ ກໍານົດເກນເປັນຄວາມສາມາດໃນການລະບຸລັກສະນະຂອງສີີ່ງຕ່າງທ ລະບຸບັນຫາາໄດດ້ລວບລວມສາລະສໍາຄັນ ແລະ ຈຸດເດັົ່ນຂອງເລ ີ່ອງລາວຕ່າງໆ 2. ການວິເຄາະນີຶ້ເປັນການພັດທະນາຂໍໍ້ມ ນຢ່າງລະອຍດ ແຍກຍ່ອຍໂດຍການຄໍານ ງເຖິງຄວາມສໍາພັນ ຂອງເຫດຜົນເພ ີ່ອທໍາຄວາມເຂົຶ້າໃຈກັບສີີ່ງນັຶ້ນ ຈົນສາມາດປະເມີນຄ່າ ແລະ ສາມາດຕັດສິນໃຈໄດ້ສາມມາດສັງເກດ ຈໍາແນກ ບອກລາຍລະອຽດຂອງສີີ່ງຕ່າງໆ ຈຸດຕ່າງຈຸດລວມ ຂອງສີີ່ງຕ່າງໆ ແລະ ສາມາດຈັດໝວດໝ ່ຂອງຂໍໍ້ມ ນໄດ້ 3. ການສັງເຄາະເປັນການປະມວນຜົນຂໍໍ້ມ ນ ທັກສະບອກຂໍໍ້ມ ນທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ແລະ ຈັດລະບົບຂໍໍ້ມ ນ ແລ້ວສາມາດເລ ອກໃຫ້ຂໍໍ້ມ ນໄດ້ວ່າຂໍໍ້ມ ນໃດຈໍາເປັນ ແລະ ຂໍໍ້ມ ນໃດບໍໍ່ຈໍາເປັນ , ຂໍໍ້ມ ນໃດໜ້າເຊ ີ່ອຖ ຫຼ ບໍໍ່ໜ້າເຊ ີ່ອຖ 4. ການຕີຄວາມຂໍໍ້ເທັດຈິງ ແລະ ການສະຫຼຸບຂໍໍ້ອ້າງອີງ ການບລະບຸອະຄະຕິ ການລໍາອຽງ 5. ການໃຊ້ເຫດຜົນໂດຍການລະບຸເຫດຜົນຄວາມສໍາພັນຢ່ີ່າງມີເຫດຜົນ 6. ການປະເມິນໂດຍການຕັດສິນຄຸນຄ່າຂອງສີີ່ງຕ່າງໆຢ່າງສົມເຫດສົມຜົນໂດຍການນໍາຜົນທີີ່ໄດ້ໄປ ປຽບທຽບກັນ ຮ ້ວ່າຂໍໍ້ມ ນໃດເປັນນຂໍໍ້ເທັດຈິງ ຫຼ ຂໍໍ້ຄິດເຫັນ ບອກໄດ້ວ່າສີີ່ງໃດເປັນອະຄະຕິ ສີີ່ງໃດກ່ຽວຂ້ອງຫຼ ບໍໍ່ ກ່ຽວຂ້ອງ ສີີ່ງໃດຖ ກຫຼ ຜິດຈົນສາມາດຕັດສີນໃຈໄດ້ 7. ການປະຍຸກໃຊ້ ຫຼ ນໍາໄປປະຕິບັດໃນສະຖານະການໃໝ່

111 8. ການປະເມີນຄວາມສໍາເລັດຂອງຄໍາຕອບ ໂດຍການໃຊ້ເກນໃນການຕັດສິນຄວາມພຽງພໍຂອງຄໍາ ຕອບຕາມທິດສະດີ ສະຫຼຸບໄດ້ວ່າການຄິດຢ່າງມີວິຈານະຢານປະກອບດ້ວຍຂະບວນການຕ່າງໆ ທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການຄິດ ເລີີ່ມ ຈາກບັນຫາ ແລ້ວມີການສ ກສານັຶ້ນໃຫ້ຊັດເຈນ ການລວບລວມຂໍໍ້ມ ນ ການຈັດລະບົບຂໍໍ້ມ ນ ການຕັຶ້ງສົມມຸດຕິຖານ ແລະ ການລົງສະຫຼຸບຢ່າງສົມເຫດສົມຜົນ ເພ ີ່ອນໍາໄປສ ່ການຕັດສິນໃຈທີີ່ຖ ກຕ້ອງ ຂະບວນການຄິດ ແລະ ການຕັດສິນໃຈດ້ວຍຂໍໍ້ມ ນ ແລະ ຫຼັກການແຫ່ງເຫດຜົນທີີ່ກວ່າມານີຶ້ນັບວ່າມີ ຄວາມຈໍາເປັຍກັບສັງຄົມ ທີີ່ມີຂໍໍ້ມ ນຫຼາກຫຼາຍຊັບຊ້ອນ ແລະ ມີຄວາມຂັດແຍ່ງຈ ີ່ງສາມາດຈັດຄວາມບໍໍ່ຮ ້ ຄວາມເຊ ີ່ອ ແລະການກະທໍາທີີ່ບໍໍ່ມີເຫດຜົນ ແລະ ຄວາມບໍໍ່ຮ ້ເທົົ່າທັນກັບກະແສການປ່ຽນແປງມທີີ່ເກິດຂ ຶ້ນ. ການຂາດຄວາມສາມາດໃນການຄິດວິຈາລະນະຍານ ສີີ່ງທີີ່ເປັນບັນຫາໃນການຄິດວິຈາລະນະຍານ ເຮັດໃຫ້ການຄິດຂອງຄົນເຮົາບໍໍ່ມີຄຸນນະພາບ ແລະ ຂາດ ປະສິດທິພາບ ເປັນທີີ່ມາຂອງການຂາດຄວາມສາມາດໃນການຄິດ ໄດ້ແກ່: 1. ຂ້າມຂັຶ້ນຕອນ ລົງສະຫຼຸບໄວເກີນໄປ 19. ຕັຶ້ງສົມມຸດຕິຖານບໍໍ່ໄດ້ 2. ລົຶ້ມແຫຼວໃນການນໍາໄປໃຊ້ 20. ຕັຶ້ງສົມມຸດຕິຖານລໍາອຽງ 3. ຄິດບບໍໍ່ກົງກັບຂໍໍ້ມ ນ ບໍໍ່ກົງກັບຈຸດປະສົ’ 21. ຂາດຄວາມຄິດ / ຂໍໍ້ມ ນທີີ່ສ າຄັນ 4. ບໍໍ່ເປັນຈິງ 22. ໃຊ້ຄວາມຄິດ / ຂໍໍ້ມ ນທີີ່ບໍໍ່ກ່ຽວຂ້ອງ 5. ເນັຶ້ນໄປທີີ່ເລ ີ່ອງຍ່ອຍ ບໍໍ່ສໍາຄັນ 23. ຄິດດ້ານດຽວ 6. ບໍໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາຂໍໍ້ໂຕ້ແຍ້ງຂໍໍ້ຄິດເຫັນທີີ່ແຕກຕ່າງ 24. ຄວາມຄິດບໍໍ່ເລິກ 7. ຍອມຮັບຂໍໍ້ມ ນທີີ່ບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງ 25. ໃຊ້ຄ າຜິດ ສ ີ່ສານຜິດ 8. ຄໍາຖາມກວມລວມ 26. ບໍໍ່ສົນໃຈຂໍໍ້ມ ນອ ີ່ນທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງ 9. ຄໍາຕອບກວມລວມ 27. ຄວາມຄິດສັບສົນ 10. ຄໍາຖາມ / ຕັຶ້ງປະເດັນບໍໍ່ກ່ຽວຂ້ອງ 28. ສັບສົນໄປໃນປະເດັນດຽວ 11. ສັບສົນກັບຄໍາຖາມ ຄໍາຖາມບໍໍ່ຊັດເຈນ 29. ຄິດແຄບ 12. ຄໍາຖາມບໍໍ່ມີຄວາມສາມາດໃນການໃຫ້ຄໍາຕອບ 30. ຄິດຄຸມເຄ ອ ບໍໍ່ລະມັດລະວັງ 13. ສະຫຼຸບຂໍໍ້ມ ນທີີ່ບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງ ແລະ ບໍໍ່ກ່ຽວຂ້ອງ 31. ຄິດບໍໍ່ມີເຫດຜົນ 14. ຂໍໍ້ມ ນທີີ່ບໍໍ່ກົງຫຼ ຂັດແຍ້ງກັບຄວາມຄິດຂອງເຂົາ 32. ບໍໍ່ເບີີ່ງ ຫຼ ບໍໍ່ສາມາດເບີີ່ງເຫັນໄດ້ 15. ໃຫ້ຂໍໍ້ສະຫຼຸບບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງ 33. ທ າທ່າຄິດ 16. ບິດເບ ອນຂໍໍ້ມ ນ ແລະ ບໍໍ່ແມ້ນ 34. ຄິດເຂົຶ້າຂ້າງຕົນເອງ , ມີອະຄະຕິສ ງ 17. ສະຫຼຸບບໍໍ່ມີເຫດຜົນ 35. ແກ້ບັນຫບໍໍ່ດີ ບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງ 18. ເຈົຶ້າອາລົມ ໃຊ້ອາລົມຕັດສິນ 36. ບໍໍ່ຮ ້ວ່າຕົນເອງບໍໍ່ຮ ້

112 ທັກສະການຄິດຢ່າງມີການພິຈາລະນາ ເມ ີ່ອສ ກສາຈາກແນວຄິດກ່ຽວກັບການພິຈາລະນາແລ້ວ ຈະເຫັນໄດ້ວ່າທັກສະການຄິດພິຈາລະນາປະກອບ ດ້ວຍທັກສະຕ່າງໆທີີ່ຄວນຝຶກຝ ນດັົ່ງຕໍໍ່ໄປນີຶ້: 1. ການນິຍາມບັນຫາ ການໃຫ້ຄວາມຈະແຈງກັບຫາ ຄິດໃຫ້ຊັດເຈນສາມາດຮ ້ ແລະ ເຂົຶ້າໃຈ ສະຖານະການບັນຫາທີີ່ແທ້ຈິງໄດ້ ສາມາດບົງບອກແລະຈັດລະດັບຄວາມຮຸ້ນແຮງຂອງບັນຫາໄດ້ ລະບຸບັນຫາສໍາຄັນ ຈຸດເດັົ່ນ ຂອງບັນຫາ ຫຼ ເລ ີ່ອງລາວຕ່າງໆໄດ້. 2. ທັກສະການລວບລວມຂໍໍ້ມ ນ ມີທັກສະດ້ານການສ ີ່ສານ ການອ່ານ ຂຽນ ການຟັງ ແລະ ເວົຶ້າ ໃຊ້ ເຄ ີ່ອງມ ເທັກໂນໂລຊີຕ່າງໆໃນການລວບລວມຂໍໍ້ມ ນໄດ້ ສາມາດເລ ອກຂໍໍ້ມ ນທີີ່ເໝາະສົມ ແລະ ບໍໍ່ເໝາະສົມໄດ້ ມີ ຄວາມຮ ້ສ ກໄວຕໍໍ່ຂໍໍ້ມ ນ ແລະ ການໄດ້ມາເຊິີ່ງຂໍໍ້ມ ນຕ່າງໆ. 3. ທັກສະການວິເຄາະຂໍໍ້ມ ນ ເປັນທັກສະໃນການສັງເກດ ຈໍາແນກຂໍໍ້ມ ນສາມາດລະບຸລາຍລະອຽດ ຂອງຂໍໍ້ມ ນສາມາດປຽບທຽບຄວາມຄ້າຍຄ ແລະ ຄວາມແຕກຕ່າງ ຈັດກຸ່ມ ຈັດລໍາຄວາມສໍາຄັນ ແລະ ຄວາມຮຸ່ນແຮງ ຂອງຂໍໍ້ມ ນໄດ້. 4. ທັກສະການສັງເຄາະຂໍໍ້ມ ນ ເປັນທັກສະໃນການຕີຄວາມຂໍໍ້ມ ນ ແລະ ເລ ີ່ອກໃຊ້ຂໍໍ້ມ ນໄດ້ ສາມາດນໍາ ເອົາຂໍໍ້ມ ນເຫຼົົ່ານັຶ້ນມາປະມວນຜົນ ແລ້ວສະຫຼຸບເປັນຄວາມຄິດໄດ້. 5. ທັກສະການປະເມີນຂໍໍ້ມ ນ ແລະ ການປະເມີນຄວາມສໍາຄັນຂອງຫຼັກຖານຂອງຂໍໍ້ມ ນທີີ່ເໝາະສົມ ແລະ ປະເມີນຂໍໍ້ໂຕ້ແຍ້ງໄດ້ຢ່າງຖ ກຕ້ອງ ການປຽບທຽບເຊິີ່ງນໍໜັກຈາກຂໍໍ້ມ ນທີີ່ມີຢ ່ວ່າຂໍໍ້ມ ນໃດເປັນຂໍໍ້ມ ນຈິງ ແລະ ຂໍໍ້ ມ ນໃດເປັນຂໍໍ້ມ ນປອມ ຂໍໍ້ມ ນທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ແລະ ຂໍໍ້ມ ນໃດບໍໍ່ກ່ຽວຂ້ອງ 6. ທັກສະການຕັດສິນໃຈໄດ້ດີ ຖ ກຕ້ອງຊັດເຈນ ເປັນປະໂຫຍດ ວ່ອງໄວ ແລະ ມີເຫດຜົນ ຄຸນລັກສະນະນິດໄສຂອງຜ ້ຄິດພິຈາລະນາ ໃນການຝຶກໃຫ້ມີຄວາມຄິດພິຈາລະນານັຶ້ນ ບໍໍ່ພຽງແຕ່ຈະຕ້ອງມີການຝຶກຝ ນທັກສະໃນການຄິດຕ່າງໆເປັນ ປະຈໍາຢ່າງສະໝໍາສະເໝີເທົົ່ານັຶ້ນແຕ່ຈະຕ້ອງມີການຝຶກຝ ນລັກສະນະນິໄສບາງປະເພດ ເຊິງມີອິດທິພົນຕໍໍ່ຄຸນນະພາບ ໃນການຄິດພິຈາລະນາດ້ວຍເຊັົ່ນກັນ ລັກສະນະນິໄສສໍາຄັນໄດ້ແກ່: 1. ໃຈກວ້າງ ຄ ຍ່ອມຮັບຟັງ ແລະ ພິຈາລະນາ ຄວາມຄິດຂອງຜ ້ອ ີ່ນບໍໍ່ໃຈແຄບຄວາມຄິດຂອງຕົນເອງເປັນຫຼັກ ບໍໍ່ໂອ້ ອວດມີໃຈທີີ່ສັດຊ ີ່ ແລະ ຕັດສິນໃຈໂດຍໃຊ້ຂໍໍ້ມ ນປະກອບເພ ີ່ອມີໃຈກວ້າງຂວາງຈະເຮັດໃຫ້ຂໍໍ້ມ ນກວ້າງຂວາງ ຫຼາກ ຫຼາຍ ເນ ີ່ ອງຈາກພ້ອມທີີ່ຈະຮັບຟັງຄວາມຄິດຂອງຜ ້ອ ີ່ນ ຮັບຟັງຄວາມຄິດເຫັນທີີ່ຕົນເອງຍັງບໍໍ່ເຂົຶ້າໃຈ ແລະ ພ້ອມຮັບ ທີີ່ຈະພິຈາລະນາ ຈາກຂໍໍ້ມ ນແນວຄິດທີີ່ຍັງບໍໍ່ແນ່ນອນ ແລະ ພ້ອມທີີ່ຈະຫາຂໍໍ້ມ ນ ຍ່ອມຮັບຟັງຄໍາວິພາກວິຈານຂອງຜ ້ ໂຕ້ແຍ້ງ ຂໍໍ້ຄິດເຫັນ ທີີ່ມີເຫດຜົນຂອງຜ ້ອ ີ່ນ ໂດຍບໍໍ່ຍ ດໝັຶ້ນຄວາມຄິດຂອງໂຕເອງຝ່າຍດຽວ ພ້ອມທີຈະຫາຂໍໍ້ມ ນເພີີ່ມ ຕ ີ່ມ ຈະເຮັດໃຫ້ມີຂໍໍ້ມ ນພຽງພໍ ຕໍໍ່ການຕັດສິນໃຈ ແລະ ພະຍາຍາມທໍາຄວາມເຂົຶ້າໃຈໃນປະເດັນບັນຫາ ຍ້ອມຮັບການ ປ່ຽນແປງ ທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນເຖິງຈະບໍໍ່ສອດຄ່ອງກັບຄວາມຄິດເກົົ່າໆຂອງໂຕເອງ. 2. ຢາກຮ ້ຢາກເຫັນ ນັກຄິດພິຈາຈະລະນາ ຕ້ອງເປັນຜ ້ທີີ່ຢາກຮ ້ຢາກເຫັນສົງໃສ່ກ່ຽວກັບປະກົດການຕ່າງໆ ແລະ ພະຍາຍາມສະແຫວງຫາຄໍາຕອບທີີ່ມີເຫດຜົນໃນເລ ີ່ອງຕ່າງໆ ມັກທົດສອບຄົຶ້ນຄົຶ້ວາ ມັກສົນທະນາສອບຖາມ ຟັງ ອ່ານເພ ີ່ອໃຫ້ເກີດຄວາມຮ ້ເພີີ່ມຕ ີ່ມ ແລະ ຈະມີຄວາມຍິນດີ ຫຼາຍທີີ່ພົບເຫັນຄວາມຮ ້ໃໝ່ໆ ມີຄວາມກະຕ ລ ລົຶ້ນຕໍໍ່ ກິດຈະກໍາ ແລະ ເລ ີ່ອງລາວຕ່າງໆ ກະຕ ລ ລົຶ້ນໃນການຄົຶ້ນຫາຂໍໍ້ມ ນ ແລະ ຄວາມຮ ້ ການຄິດພິຈະລະນາຕ້ອງການ ຄວາມຮ ້ຂໍໍ້ມ ນຕ່າງໆ ເພ ີ່ ອປະກອບໃນການຕັດສິນໃຈ ເຖິງບາງຄັຶ້ງຂໍໍ້ມ ນອາດມີປະໂຫຍດໜ້ອຍກໍໍ່ຕາມ ການມີຂໍໍ້ມ ນ ແລະ ມີຄວາມຮ ້ຫຼາຍເຮັດໃຫ້ການຕັດສິນໃຈຈະຖ ກຕ້ອງ

113 3. ໄວຕໍໍ່ຄໍາເວົຶ້າຄວາມຮ ້ສ ກຂອງຜ ້ອ ີ່ນ ຕໍໍ່ເຫດການສະຖານະການທ່າທີຂອງສິີ່ງຕ່າງໆທີີ່ຜິດຈາກປ ກກະຕິ ສາມາດເຂົຶ້າໃຈຄວາມຮ ້ສ ກຂອງຜ ້ ອ ີ່ນ ແລະ ປະເມີນສະຖານະການຕ່າງໆຢ່າງວ່ອງໄວ ການມີຄວາມຮ ້ສ ກທີີ່ໄວຈະເຮັດໃຫ້ຮັບຮ ້ສະຖານະການຄວາມ ຄິດ ຄວາມຮ ້ສ ກຂອງຜ ້ອ ີ່ນໄດ້ດີກວ່າ ແລະ ປັບປ່ຽນທ່າທີຕອບສະໜອງຕໍໍ່ສິີ່ງນັຶ້ນ 4. ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບ ແລະ ມຸ່ງໝັຶ້ນ ສະຖານະການທີີ່ມີຄວາມພະຍາຍາມບໍໍ່ທໍໍ້ຖ່ອຍເມ ີ່ອມີອຸປະສັກຫຼ ເກີດຄວາມລົຶ້ມລະລາຍໃນການ ທົດລອງມີຄວາມອົດທົນຕໍໍ່ອຸປະສັກຫຼ ຄວາມລົຶ້ມລະລາຍທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນບໍໍ່ຍໍໍ້ທໍໍ້ຕໍໍ່ການແກ້ບັນຫາຈະຍຸ້ງຍາກຫຼ ໃຊ້ ດົນນານ ເທົົ່າໃດກໍໍ່ຕາມຍອມຮັບພົນການກະທໍາຂອງຕົນເອງ ທັງຄວາມສໍາເລັດ ຄວາມຜິດພາດ ບໍໍ່ທໍໍ້ຖ່ອຍຕໍໍ່ການເຮັດວຽກ ມີ ທັກສະນະຕິທີີ່ດີ ແລະ ເຫັນຄຸນຄ່າຕໍໍ່ຄວາມຮັບຜິດ ແລະ ຄວາມພະຍາຍາມ ວ່າເປັນສິີ່ງທີີ່ຈະເຮັດໃຫ້ປະສົບຄວາມ ສໍາເລັດມີຄວາມຕັຶ້ງໃຈຕໍໍ່ການສະແຫວງຫາຄວາມຮ ້ຢ່າງເຕັມຄວາມສາມາດແລະດໍາເນີນການສະແຫວງຫາຄໍາຕອບທີີ່ ເພິີ່ງພໍໃຈ 5. ມີເຫດຜົນ ນັກພິຈາລະນາຕ້ອງມີເຫດຜົນ ບໍໍ່ມີອະຄະຕິບໍໍ່ໃຊ້ອາລົມໃນການຕັດສິນໃຈສາມາດອະທິບາຍຫຼ ສະແດງ ຄວາມຄິດເຫັນຢ່າງມີເຫດຜົນພະຍາຍາມຄົຶ້ນຫາລຫຼັກຖານຂໍໍ້ມ ນດ້ວຍວີການຕ່າງໆ ຈາກສັງເກດແລະການທົດລອງ ເພ ີ່ອສະໜັບສະໜ ນການອະທິບາຍສາມາດຫາຄວາມສໍາພັນຂອງເຫດ ແລະ ພົນທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນ ກວດສອບຄວາມ ຖ ກຕ້ອງສົມເຫດສົມພັນຂອງແນວຄິດຕ່າງໆ ກັບແຫຼ່ງຂໍໍ້ມ ນທີີ່ເຊ ີ່ອຖ ໄດ້ ຫຼັກຖານ ແລະ ຂໍໍ້ມ ນພຽງພໍສະເໝີກ່ອນ ສະຫຼຸບ ຍອມຮັບໃນຄໍາອະທິບາຍ ເມ ີ່ອມີຫຼັກຖານ ແລະ ຂໍໍ້ມ ນມາສະໜັບສະໜ ນຢ່າງພຽງພໍເຫັນຄຸນຄ່າໃນການ ສະຫຼຸບພົນ ເຫັນຄຸນຄ່າໃນການໃຊ້ເຫດຜົນ ບໍໍ່ເຊ ີ່ອໂຊກສະຕາ ຫຼ ຄໍາທໍານາຍທີີ່ບໍາມາດພິສ ດໄດ້ ຫຼ ອະທິບາຍວິທີີ່ ການທາງວິທະຍາສາດໄດ້ ຍິນດີໃຫ້ການພິສ ດຕາມເຫດພົນ ແລະ ຂໍໍ້ແທ້ຈິງສາມາດປ່ຽນຄໍາຄິດເຫັນທີີ່ຕົນມີຢ ່ ໄດ້ ຖ້າມີຂໍໍ້ມ ນມີເຫດຜົນຫຼາຍກວ່າສາມາດກວດສອບໄດ້ ການຍອມຮັບຂໍໍ້ມ ນໄດໆ ຫຼ ການຕັດສິນໃຈໃດໆ ຈະບໍໍ່ເຊ ີ່ອ ໝັນໃນຕົວບຸກ ຫຼ ອາລົມ ຈະເຊ ີ່ອໝັນໃນຂໍໍ້ມ ນທີີ່ມີເຫດຜົນ ແລະ ນໍາເຫດຜົນເຫຼົົ່ານັຶ້ນໄປສ ້ການຕັດສິນໃຈ 6. ຄວາມມີລະບຽບ ແລະ ຄວາມຮອບຂອບ ຜ ້ພິຈາລະນາຕ້ອງເຫັນຄຸນຄ່າຂອງຄວາມມີລະບຽບຮອບຂອບວ່າມີປະໂຫຍດໃນການວາງແຜນການເຮັດ ວຽກ ແລະ ການຈັດລະບົບການເຮັດວຽກ ບໍໍ່ຄວນສະຫຼຸບບັນຫາ ຫຼ ການຕັດສິນໃຈໂດຍບໍໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາຢ່າງຮອບ ຂອບ ຈະຕ້ອງມີການວາງແຜນໃນການເຮັດວຽກ ແລະ ຈັດລະບົບເຮັດວຽກ ລວມທັງການກວດສອບຄວາມຮຽບ ຮ້ອຍ ຫຼ ຄຸນນະພາບຂອງອຸປະກອນເຄ ີ່ອງມ ກ່ອນຈະເຮັດວຽກ ແລະ ໃຊ້ວິທີການຫຼາກຫຼາຍມາທົດສອບຜົນການສ ກ ສາຄົຶ້ນຫາ ທົດລອງໂດຍມີການໂຕ່ຕ້ອງ ທີີ່ຕ້ອງຄິດໃນການວິເຄາະໃນການເຮັດວຽກ ເຮັດວຽກດ້ວຍຄວາມຮຽບ ຮ້ອຍ ແລະ ເປັນລະບົບ. 7. ບໍໍ່ຄວາມລໍາອ່ຽງ ຫຼ ອະຄະຕິ ຜ ້ຄິດພິຈາລະນາຈະຕ້ອງມີຄວາມເຊ ີ່ອການຕັດຫຍໍໍ້ຂໍໍ້ມ ນທີີ່ມີຢ ່ ເຫດຜົນຂອງການສະເໜີຂໍໍ້ມ ນຄວາມຈິງ ເມ ີ່ອມີຂໍໍ້ມ ນທີີ່ບໍໍ່ແນ່ໃຈທີີ່ ຈະພຽງພໍຈະວິເຄາະຊອກຫາຂໍໍ້ມ ນເພີີ່ມຕ ີ່ມ ເພ ີ່ອໃຫ້ໄດ້ຄໍາຕອບທີແທ້ຈິງຫຼາຍທີີ່ສຸດ ຈະບໍໍ່ ໃຫ້ຄວາມຄິດເຫັນ ຫຼ ຄວາມຮ ້ສ ກຂອງຕົນເອງເຂົຶ້າໄປກ່ຽວຂອງກັບການຕັດສິນໃຈໃດໆ ຈະບັນທ ກຜົນ ແລະ ນໍາ ສະເໜີຂໍໍ້ມ ນ ຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເຖິງວ່າຈະມີຄວາມແຕກຕ່າງກັບຜ ້ອ ນ ຫຼ ແຕກຕ່າງຈາກຄວາມຮ ້ສ ກ ຄວາມຄິດ ເຫັນເກົົ່າໆ ຫຼ ຂັດແຍງກັບຄວາມຄິດເຫັນຂອງຕົນສ່ວນໃຫຍ່ . ກົດ 6 ຂໍໍ້ສ າຫຼັບຜ ້ຄິດພິຈາລະນາ ( Falchors ) 1. ສາມາດຄົຶ້ນຫາສິີ່ງທີບໍໍ່ແມ່ນຄວາມຈິງ ຄົຶ້ນພົບສິີ່ງທີຜິດປ ກກະຕິ(False abllity ) 2. ມີເຫດຜົນ ( Logic ) 3. ຄວມຄຸ້ມປະເດັນທີີ່ມີຂໍໍ້ມ ນຍ່ອມຮັບຂໍໍ້ມ ນຮອບດ້ານຢ່າງພຽງພໍ ແລະ ຄວບຄຸມ ( Comprehehsivenss )

114 4. ຊ ີ່ສັດບໍໍ່ລໍາອ່ຽງ ແລະ ບໍໍ່ມີອະຄະຕິ( Honesty ) 5. ຄວາມສາມາດໃນການກວດສອບ ( Reppllcate Ability ) 6. ຂໍໍ້ມ ນພຽງພໍຕໍໍ່ການຕັດສິນໃຈ (Sufficiency ) ລັກສະນະຂອງຄົນທີີ່ມີການຄິດວິຈາລະນາຍານ ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ມັກມີບັນຫາໃນການດ າເນີນຊີວິດ ແລະ ບໍໍ່ຮ ້ວ່າຕົນເອງເປັນຄົນບໍໍ່ປ ກກະຕິ ຜິດຈາກຄົນ ສ່ວນໃຫຍ່ ບໍໍ່ຄິດວ່າຕົນເອງເປັນຄົນທີີ່ໃຊ້ຊີວິດທີີ່ຜິດປ ກກະຕິເປັນຄົນມີບັນຫາ ເຮັດໃຫ້ການດໍາເນີນຊີວິດລາບລ ີ່ນ ຊິວິດຂາດຄວາມສຸກເຮັດໃຫ້ຊີວິດບໍໍ່ມີຄຸນນະພາບ ເຊິງເປັນພົນມາຈາກບຸກຄົນເຫຼົົ່ານີຶ້ ມີລັກສະນະຂອງຄວາມ ໃຈແຄບ ຄວາມໃຈແຄບເຮັດມີຄວາມຄິດທີີ່ບໍໍ່ມີຄຸນນະພາບ ທັຶ້ງນີຶ້ ການໃຊ້ຊີວິດຢ່າງມີຄວາມສຸກ ປະສົບຜົນສໍາເລັດ ໃນການດໍາເນີນຊີວິດຈ ີ່ງຂ ຶ້ນຢ ່ກັບເຈົຶ້າຂອງຄວາມຄິດຂອງແຕ່ລະບຸກຄົນ ດ້ວຍຄວາມສໍາຄັນ ໂດຍຕ້ອງມີຄວາມໃຈກ້ ວາງເປັນພ ຶ້ນຖານສໍາຄັນ ລັກສະນນະ ແລະ ພ ດຕິກໍາຕໍໍ່ໄປນີຶ້ ເປັນສ່ວນໜ ີ່ງທີີ່ເຮັດໃຫ້ຊີວິດຂອງຕົນມີຄຸນນະພາບ ເຊິີ່ງ ມີການທົດສອບຕົນເອງວ່າເຮົາມີລັກສະນະຫຍັງແດ່? ມີຄວາມມັກຮັກຕໍໍ່ສະຖານນະການ ຫຼ ມີຄວາມຄິດແບບນີຶ້ ຫຼ ບໍໍ່? ອັນຈະເປັນການສະທ້ອນຄວາມເປັນຄົນໃຈແຄບ ຄົນໃຈແຄບຈະເປັນຄົນຂາດຄວາມຄິດວິຈາລະນາຍານທີີ່ສຸດ ເນ ີ່ອງຈາກຈະບໍໍ່ຍອມຮັບຂໍໍ້ມ ນຂ່າວສານ ແລະ ຄວາມຄິດຂອງຄົນອ ີ່ນ ອັນເປັນປັດໄຈສໍາຄັນຂອງວິຈາລະນາຍານ ຂອງລັກສະນະລັກນະດັົ່ງກ່າວ ຈົົ່ງເລັົ່ງລັດ ແລະ ປັບປຸງແກ້ໄຂຄວາມຄິດ ແລະ ພ ດຕິກໍາທີີ່ບໍໍ່ດີເຫຼົົ່ານີຶ້ໃຫ້ໝົດໄປໂດຍ ໄວ 1. ຄົນຮອບຕົວທີີ່ມີຄວາມຄິດຄ ກັນ ເຮົາບໍໍ່ມັກ ແລະ ບໍໍ່ຢາກໃຫ້ໄຜວິພາກ-ວິຈານ ດັົ່ງນັຶ້ນເຮົາຈະຜ ກ ພັນບໍໍ່ ຫຼ ຈະຕັດອອກຄົນທີີ່ມີຄວາເຫັນແຕກຕ່າງ 2. ພວກເຮົາບໍໍ່ມັກມີບັນຫາ ບໍໍ່ມັກສ ້ກັບບັນຫາ ຖ້າເປັນໄປໄດ້ເຮົາຈະສ ກສາກ່ຽວກັບບັນຫາ. 3. ຖ້າຖ ກວິພາກ ວິຈານຈາກຄົນທີີ່ເຮົາຮັກ ເຮົາຈະຮ ້ສ ກເສຍໃຈ ແລະ ເສຍໃຈຫລາຍ ຮ ້ສ ກຜິດຫວັງ ແລະ ບໍໍ່ເຂົຶ້າໃຈວ່າເປັນຫຍັງຄົນທີີ່ເຮົາຮັກ ແລະ ຄິດເຂົາຕ້ອງວິພາກວິຈານເຮົາ ຄິດວ່າເຂົາຮັກເຮົາ 4. ເຮົາມີເຫດຜົນ ມີຂໍໍ້ອ້າງ ແລະ ມີຂໍໍ້ແກ່ໂຕທຸກຄັຶ້ງ ເມ ີ່ອຫາຫຍັງທີີ່ບໍໍ່ມີເຫດຜົນ ເພ ີ່ອທີີ່ຈະບໍໍ່ມີຄວາມ ຮັບຜິດຊອບໃນສິີ່ງທີເຮັດ ຖ້າຫາເຫດຜົນຫຍັງບໍໍ່ໄດ້ພຽງພໍ ກໍໍ່ຈະຕອບແບບບໍໍ່ແນ່ໃຈ ເຮົາຈະເຮັກແນວໃດຖ້າມັນ ຈໍາເປັນແທ້. 5. ມັກທຸກໆແງ່ມຸມໃນດ້ານລົບ ແລະ ມັກປະຊົດຄົນອ ີ່ນໂດຍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໂຕເອງລໍາບາກ ຫຼ ທໍລະມານຕົວເອງ ແລະ ເເພ ີ່ອທີີ່ຈະບໍໍ່ໃຫ້ຄົນອ ີ່ນສໍານ ກຜິດ ຫຼ ເພ ີ່ອເປັນການໃຫ້ໂທດຄົນອ ີ່ນ ຫຼ ສິີ່ງອ ີ່ນ 6. ເມ ີ່ອຕົນເອງເຮັດຜິດຈະໂທດຄົນອ ີ່ນ ຫຼ ຕິຕຽນຄົນອ ີ່ນເພ ີ່ອທີີ່ຈະບໍໍ່ໄດ້ຮັບຜິດຊອບໃນສິີ່ງທີີ່ເຮັດມາ 7. ໂຈມຕີໃສ່ຮ້າຍຕໍໍ່ວ່າດຸດ່າຄົນວິພາກວິຈານໃນໂຕເຮົາເພ ີ່ອໃຫ້ເຂົາຢຸດວິພາກວິຈານໂຕເຮົາ 8. ຄົບ ຫຼ ເຂົຶ້າໄດ້ຄ ກັບສະເພາະພວກຕົນເອງ ຫຼ ຄົນທີີ່ຕົນເອງຢາກຄົບເທົົ່ານັຶ້ນ ຈະບໍໍ່ຕ້ຶ້ອງຄວນໃຈ ແລະ ບໍໍ່ຕ້ອງຄິດຫຍັງຫຼາຍ. 9. ບໍໍ່ຮ ້ຈັກຄວບຄຸມອາລົມ ສະແດງອາການຂອງໂຕເອງອກມາງ່າຍໆໂດຍບໍໍ່ຕ້ອງສົນໃຈຄວາມຮ ້ສ ກ ຫຼ ການເສີຍຊາຂອງຄົນອ ີ່ນ ແລະ ມັກຫາຂໍໍ້ອ້າງວ່າເຮົາເປັນຄົນແບບນີຶ້ເອງ ເຮົາກໍໍ່ເປັນຄົນເຈົຶ້າອາລົມເຊິີ່ງທຸກຄົນຈະ ຕ້ອງເຂົຶ້າໃຈ ແລະ ມັກອ້າງ ຫຼ ຫາຂໍໍ້ແກ້ຕົວວ່າ ຈະຕ້ອງສະແດງອາລົມອອກມາ ໃຫ້ເຫັນພວກເຮົາບໍໍ່ມີຄວາມສັບສົນ ຫຼ ເພາະວ່າເຮົາບໍໍ່ແມ່ນຄົນທີີ່ເກັບກົດມາ. 10.ການອິດສາ ສະແດງອາການ ຫຼ ການກະທໍາ ຄ ຄົນອ ນໄດຮັບການຍອມຮັບ ຫຼ ເປັນໜາສົນໃຈ ຫຼາຍກວ່າ ຫຼ ຖ້າບໍໍ່ມີຫຍັງກໍໍ່ຕາມ ທີີ່ຕົນເອງນັຶ້ນມີຄວາມຕ້ອງການນັຶ້ນບໍໍ່ຫຼາຍ ແລະ ບໍໍ່ເຕັຶ້ມໃຈຮັບຟັງເລ ີ່ອງຂອງຄົນ ອ ນ. 11.ຫວັົ່ນໄຫວ ປັົ່ນປວນ ຫງຸດຫງິດ ເມ ີ່ອຕ້ອງທົນຟັງຄວາມຄິດ ການສະແດງອອກ ຫຼ ເຫດຜົນຂອງ ຄົນອ ີ່ນ

115 12.ມັກຕໍໍ່ຕ້ານຄວາມຄິດເຫັນຂອງການກະທໍາຂໍໍ້ຄິດເຫັນຂອງຄົນອ ີ່ນ ລະຫວ່າງການສົນທະນາ ຫຼ ລະ ວ່າງການອະພິປາຍຄວາມຄິດເຫັນ ຕ້ອງສະແດງຄວາມຄິດເຫັນຕໍໍ່ຕ້ານ ວິພາກ ວິຈານຄວາມຄິດເຫັນຂອງຄົນອ ນ ຜ ້ ທີີ່ສ ີ່ສານດ້ານລົບ. 13.ບໍໍ່ຍອມຮັບຟັງຄວາມຄິເຫັນ ແລະ ເຫດຜົນຂອງຄົນອ ີ່ນ. ການຝຶກຕົນເອງໃຫ້ເປັນນັກຄິດວິຈາລະນະຍານ ການຄິດເປັນສິີ່ງທີີ່ພັດທະນາໄດ້ແລະອາດຈະຕ້ອງໃຊ້ເວລາດົນຈ ີ່ງຄວນຕ້ອງຝຶກຝ ນທັກສະການຄິດເສຍກ່ອນ ໄວ ທັກສະການຄິດວິຈາລະຍານທີີ່ສໍາຄັນຄວນຝຶກຝ ນເປັນປະຈໍາໄດ້ແກ່: 1. ເຮັດຄວາມຄິດໃຫ້ຈະແຈ້ງ ຝຶກເຮັດຄວາມຈະແຈ້ງກັບບັນຫາພະຍາຍາມໃຫ້ເດັກໄດ້ສະແດງຄວາມ ຄິດອອກມາໃຫ້ຊັດເຈນຫາຄວາມໝາຍທີີ່ແທ້ຈິງຂອງຄວາມຄິດພິຈາລະນາໃນສິີ່ງທີີ່ບໍໍ່ຈະແຈ້ງບໍໍ່ຄ່ອຍຊັດໃຫ້ຊັດເຈນ ໂດຍພິຈາລະນາທັງເບ ຶ້ອງໜ້າ ເບ ຶ້ອງຫຼັງສິີ່ງທີີ່ປະກົດແລະສິີ່ງທີີ່ແອບແຝງເຊ ີ່ອງໄວ້ຢ ່ໃຫ້ເຫັນໄດ້ຊັດເຈນ ຈ ີ່ງຕ້ອງມີ ການກວດສອບຄວາມຊັດເຈນຂອງປະເດັນຕ່າງໆ ໂດຍການຝຶກຝ ນໃຫ້ສະຫຼຸບຄວາມຄິດອອກມາ ແລະ ກວດສອບ ຄວາມຖ ກຕ້ອງ ຄວາມຊັດເຈນຂອງຄວາມຄິດດ້ວຍວິທີການຕ່າງໆໂດຍການອະທິບາຍຄວາມຄິດ ມຸມມອງຂອງເຮົາ ໃຫ້ຄົນອ ີ່ນຟັງແລະໃຫ້ຄົນຟັງສະທ້ອນຄວາມຄິດຂອງເຮົາວ່າມີຄວາມຊັດເຈນ ຈະແຈ້ງພຽງພໍຫຼ ບໍໍ່ ຝຶກຫັດສະຫຼຸບ ຄວາມຮ ້ຄວາມຄິດຈາກການຟັງຄົນອ ີ່ນວ່າເຂົາເວົຶ້າຫຼ ຄິດແນວໃດແລະຝຶກໂດຍການໃຫ້ຄົນອ ີ່ນສະທ້ອນກັບວ່າເຮົາ ເຂົຶ້າໃຈໃນສິີ່ງທີີ່ເຂົາຄິດ ສິີ່ງທີີ່ເຂົາເວົຶ້າຖ ກຕ້ອງຫຼ ບໍໍ່ ຈະແຈ້ງພຽງໃດແລະຈະຕ້ອງຝຶກພະຍາຍາມໃຫ້ຍອມຮັບຫຼ ບໍໍ່ ຍອມຮັບໃນສິີ່ງທີີ່ໄດ້ຮັບຂໍໍ້ມ ນມາຫຼ ສິີ່ງທີີ່ຄົນອ ີ່ນເວົຶ້າມາ ຈົນກວ່າເຮົາຈະເຂົຶ້າໃຈຈະແຈ້ງດີແລ້ວຄວາມຄິດຂອງເຮົາທີີ່ ວ່າຊັດເຈນດີແລ້ວມັນອາດບໍໍ່ຊັດເຈນເລີຍ ອາດເຊ ີ່ອງໄວ້ ສັບສົນ ງ ດ ຫຼ ເຂົຶ້າໃຈຜິດພາດກໍໄດ້ ຈ ີ່ງຕ້ອງເຮັດການກວດ ສອບຕະຫຼອດເວລາ ວ່າເຮົາຈະແຈ້ງຊັດເຈນສໍໍ່າໃດ ເຊິີ່ງໃນຂະນະທີີ່ເຮົາສະຫຼຸບຄວາມຄິດອອກໄປ ອາດພົບວ່າຄົນຟັງ ບໍໍ່ເຂົຶ້າໃຈໃນສິີ່ງທີີ່ເຮົາເວົຶ້າກໍເປັນໄດ້ການເຮັດໃຫ້ຄວາມຄິດຈະແຈ້ງໝາຍເຖິງ - ສາມາດບອກຄວາມຄິດຫຼ ສິີ່ງທີີ່ເຮົາຄິດໄດ້ - ບອກແລະໃຫ້ລາຍລະອຽດໄດ້ ສິີ່ງທີີ່ຄິດໄດ້ - ຍົກຕົວຢ່າງໄດ້ - ປຽບທຽບແລະຮ ບພາບໄດ້ 2. ບໍໍ່ຫຼົງປະເດັນ ຍ ດໝັຶ້ນຢ ່ກັບປະເດັນບັນຫາທີີ່ເປັນຢ ່ ຕ້ອງຝຶກລວບລວມຂໍໍ້ມ ນທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງແລະຝຶກ ຕີຄວາມຂໍໍ້ມ ນໃຫ້ມີປະສິດທິພາບໃນຂະນະທີີ່ກໍາລັງຄິດ ຈະມີຂໍໍ້ມ ນຫຼ ສະຖານະການຕ່າງໆທີີ່ເຂົຶ້າມາຈໍານວນຫຼາຍ ຂໍໍ້ ມ ນເຫຼົົ່ານັຶ້ນອາດຈະເປັນຂໍໍ້ມ ນໃນເລ ີ່ອງດຽວກັນ ແຕ່ແທ້ຈິງແລ້ວອາດມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບປະເດັນບັນຫາ ໜ້ອຍຫຼາຍເປັນຂໍໍ້ມ ນທີີ່ບໍໍ່ເປັນປະໂຫຍດຕໍໍ່ການແກ້ໄຂບັນຫາໄດ້ເລີຍ ຫຼາຍຄັຶ້ງທີີ່ຂໍໍ້ມ ນໃໝ່ໆແປກໆ ຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາ ຕ ີ່ນເຕັຶ້ນ ຫຼົງໄຫຼ ຫັນໄປສົນໃຈຂໍໍ້ມ ນໃໝ່ທີີ່ແຊກແຊງເຂົຶ້າມາແຕ່ກໍພົບວ່າຂໍໍ້ມ ນເຫຼົົ່ານັຶ້ນບໍໍ່ມີປະໂຫຍດແລະບໍໍ່ໄດ້ຊ່ວຍ ຫຍັງໄດ້ເລີຍຫຼ ບາງທີກໍອາດນໍາເອົາຂໍໍ້ມ ນໄປໃຊ້ຕອບບັນຫາທີີ່ບໍໍ່ຕົງຈຸດສິີ່ງທີີ່ຄວນຕ້ອງຮັບຮ ້ກໍຄ ຕ້ອງຍ ດໝັຶ້ນຢ ່ກັບ ປະເດັນບັນຫາໃຫ້ໄດ້ ຈະຕ້ອງບໍໍ່ສັົ່ນ ໂລເລກັບສິີ່ງທີີ່ບໍໍ່ກ່ຽວຂ້ອງ ຢ່າປ່ອຍໃຫ້ຄວາມຄິດຫຼຸດໄປຈາກປະເດັນຫຼັກ ຕ້ອງ ຕັຶ້ງຄໍາຖາມກັບຕົນເອງຕະຫຼອດເວລາເພ ີ່ອເຕ ອນຕົນເອງບໍໍ່ໃຫ້ຫຼົງປະເດັນເຊັົ່ນ 1) ຂໍໍ້ມ ນນີຶ້ຫຼ ສິີ່ງນີຶ້ສາມາດຊ່ວຍໃນການແກ້ບັນຫາໄດ້ຫຼ ບໍໍ່ 2) ມີຫຍັງທີີ່ເຊ ີ່ອມໂຍງກັບສິີ່ງນີຶ້ໄດ້ແນ່ ແລະສິີ່ງນັຶ້ນແມ່ນຫຍັງ 3) ຂໍໍ້ມ ນນີຶ້ກ່ຽວຂ້ອງກັບບັນຫາຫຼ ບໍໍ່ 4) ຂ້ອຍຕ້ອງເນັຶ້ນຄວາມສົນໃຈໄປໃນເລ ີ່ອງຫຍັງ ຈ ີ່ງຈະຕ້ອງກ່ຽວຂ້ອງກັບບັນຫາ 5) ຂ້ອຍພາດຄວາມຄິດຫຼ ມຸມມອງປະເດັນຫຍັງໄປແນ່ 6) ວິທີການນີຶ້ກ່ຽວຂ້ອງກັບບັນຫາຫຼ ບໍໍ່ ວິທີການນີຶ້ຈະເຮັດໃຫ້ພົບຄໍາຕອບໄດ້ຫຼ ບໍໍ່ 7) ມັນເປັນຄວາມຄິດທີີ່ແທ້ຈິງຫຼ ບໍໍ່ ມັນເຊ ີ່ອມໂຍງກ່ຽວຂ້ອງກັນແນວໃດ

116 3. ຝຶກຖາມຢ ່ສະເໝີ ຮຽນຮ ້ທີີ່ຈະຖາມຄໍາຖາມ ຮຽນຮ ້ຟັງຄໍາຖາມຂອງຜ ້ອ ີ່ນ ຟັງ ສໍາຫຼວດຄໍາຖາມ ຕ່າງໆຢ່າງລະມັດລະວັງວີເຄາະວ່າເປັນຄໍາຖາມທີີ່ດີຫຼ ບໍໍ່ດີ ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ມັກຕັຶ້ງຄໍາຖາມບໍໍ່ເປັນ ບາງຄັຶ້ງຕັຶ້ງຄໍາຖາມທີີ່ບໍໍ່ ເລິກເຊິີ່ງ ເປັນຄໍາຖາມທີີ່ຍາກ ເຊິີ່ງຄໍາຖາມເຫຼົົ່ານັຶ້ນບໍໍ່ສາມາດນໍາໄປສ ່ການແກ້ບັນຫາໄດ້ແຕ່ຢ່າງໃດ ນັກຄິດທີີ່ດີຈ ີ່ງ ມັກເປັນຜ ້ທີີ່ມີຄວາມສາມາດໃນການຕັຶ້ງຄໍາຖາມໄດ້ດີ ຄໍາຖາມຂອງເຂົາຈະຊັດເຈນຕົງປະເດັນ ແລະເຈາະປະເດັນໄດ້ ຢ່າງເລິກເຊິີ່ງ ສາມາດນໍາໄປສ ່ຄໍາຕອບທີີ່ຊັດເຈນຕົງປະເດັນ ນັກຮຽນຈ ີ່ງຄວນຕ້ອງໄດ້ຮັບການຝຶກຝ ນໃຫ້ມີຄວາມ ສາມາດໃນການຕັຶ້ງຄໍາຖາມຢ ່ສະເໝີເຊິີ່ງມີວິທີການດັົ່ງນີຶ້ 1) ເມ ີ່ອບໍໍ່ເຂົຶ້າໃຈສິີ່ງໃດ ໃຫ້ຖາມຜ ້ຮ ້ ບຸກຄົນຕ່າງໆ ຄົຶ້ນຫາຈາກສ ີ່ໜັງສ ຕ່າງໆ ທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ເພ ີ່ອຫາຄວາມຈະແຈ້ງ 2) ເມ ີ່ອພົບກັບບັນຫາທີີ່ມີຄວາມຊັບຊ້ອນ ໃຫ້ຮຽບຮຽງຂໍໍ້ຄໍາຖາມທີີ່ຕ້ອງການຄົຶ້ນຫາຄໍາ ຕອບໄວ້ຫຼາຍໆແນວທາງຈົນກວ່າຈະພົບຄໍາຖາມທີີ່ຈະເຮັດໃຫ້ຄໍາຕອບທີີ່ດີທີີ່ສຸດ 3) ເມ ີ່ອໃດກໍໍ່ຕາມທີີ່ຈະເຮັດການອະພິປາຍບັນຫາຫຼ ປະເດັນທີີ່ສໍາຄັນ ຄວນຂຽນຄໍາຖາມໄວ້ ລ່ວງໜ້າໃຫ້ຊັດເຈນ ຕົງປະເດັນແລະພ້ອມທີີ່ຈະປ່ຽນປະເດັນຄໍາຖາມໄປປະເດັນອ ີ່ນຫຼ ຫົວຂໍໍ້ອ ີ່ນ ໃນການຕັຶ້ງຄໍາຖາມຄວນຝຶກຝ ນດັົ່ງນີຶ້ - ຄໍາຖາມແມ່ນຫຍັງທີີ່ຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາໄດ້ຄໍາຕອບທີີ່ຕ້ອງການ - ຄໍາຖາມທີີ່ດີທີີ່ສຸດໃນສະຖານະການນີຶ້ແມ່ນຫຍັງ - ມີຄໍາຖາມຫຍັງທີີ່ສໍາຄັນກວ່ານີຶ້ອີກບໍໍ່ - ຄໍາຖາມນີຶ້ເປັນຈິງກົງກັບສິີ່ງທີີ່ເຮົາເຈີຢ ່ບໍ - ມີຄໍາຖາມຫຍັງອ ີ່ນທີີ່ເຮົາຄວນຕ້ອງຖາມກ່ອນຄໍາຖາມນີຶ້ບໍ - ມີຂໍໍ້ມ ນຫຍັງແນ່ທີີ່ເຮົາຕ້ອງການຕອບຄໍາຖາມນີຶ້ - ແມ່ນຫຍັງແນ່ຄ ຄວາມຄິດເຫັນຂອງເຮົາ ເຮົາຄວນຈະຕ້ອງພິຈາລະນາປະເດັນອ ີ່ນ ອີກບໍ - ມີແນວທາງອ ີ່ນໃນການພິຈາລະນາຄໍາຖາມຫຼ ບັນຫາອີກບໍ - ມີຫຍັງເຊ ີ່ອມໂຍງ ກ່ຽວຂ້ອງກັບບັນຫາຫຼ ຄໍາຖາມທີີ່ເຮົາຄວນຈະຕ້ອງພິຈາລະນາ ເພິີ່ມເຕິມ - ມັນເປັນຄໍາຖາມດ້ານໃດ ເສດຖະກິດ ສັງຄົມ ການເມ ອງ ການທະຫານ ການຄ້າ ຫຼ ການສ ກສາ 4. ໃຊ້ເຫດຜົນ ປະຕິບັດການພິຈາລະນາສົມເຫດສົມຜົນ ປະຕິບັດວິເຄາະສິີ່ງທີີ່ມີເຫດຜົນແລະບໍໍ່ມີ ເຫດຜົນຂອງຄວາມຄິດຕ່າງໆ ຢ່າງໃກ້ຊິດ ຝຶກການສະຫຼຸບໂດຍໃຊ້ເຫດຜົນກວດສອບຄວາມກ່ຽວຂ້ອງລະຫວ່າງຜົນ ສະຫຼຸບກັບມາດຕະຖານແລະເກນທີີ່ຕັຶ້ງໄວ້ ປະຕິບັດພິຈາລະນາແລະກວດສອບຕົນເອງວ່າຍ້ອນຫຍັງຈ ີ່ງບໍໍ່ເຫັນນໍາຫຼ ບໍໍ່ ເຊ ີ່ອຂໍໍ້ມ ນນີຶ້ ແລະຍ້ອນຫຍັງຄວາມຄິດຂອງຕົນເອງຈ ີ່ງຖ ກຕ້ອງ ຄວາມຄິດຂອງຄົນອ ີ່ນຈ ີ່ງຜິ ເຕ ອນຕົນເອງສະເໝີວ່າ ເປັນໄປໄດ້ບໍທີີ່ຄວາມຄິດຂອງຄົນອ ີ່ນອາດຖ ກຕ້ອງຫຼາຍກວ່າສັງເກດຄວາມບໍໍ່ມີເຫດຜົນຂອງຕົນເອງແລະຜ ້ອ ີ່ນ ພະຍາຍາມອະທິບາຍອອກມາເຖິງຄວາມບໍໍ່ມີເຫດຜົນເຫຼົົ່ານັຶ້ນຝຶກປະເມີນສະຫຼຸບຜົນແລະນໍາໄປໃຊ້ຕາມລໍາດັບຢ່າງຕໍໍ່ ເນ ີ່ອງ ແລະຕັດສິນໃຈເລ ອກແນວທາງຕາມຄວາມຕ້ອງການຕາມຄວາມຈໍາເປັນໃນທາງເລ ອກທີີ່ຫຼາກຫຼາຍ 5. ຝຶກເປັນຄົນໃຈກວ້າງ ຄິດກວ້າງ ນັກຄິດທີີ່ດີຕ້ອງປ່ຽນຄວາມຄິດຂອງຕົນເອງໄດ້ຕະຫຼອດເວລາ ເມ ີ່ອພົບຄວາມຄິດທີີ່ດີ ມີເຫດຜົນຫຼາຍກວ່າ ຄົນສ່ວນຫຼາຍມັກບໍໍ່ມີຄວາມໃຈກວ້າງພໍທີີ່ຈະແນມເຫັນເຫດຜົນທີີ່ດິກ ວ່າຄົນອ ີ່ນ ບໍໍ່ປ່ຽນໃຈທີີ່ຈະປ່ຽນຄວາມເຊ ີ່ອຫຼ ທັດສະນະຄະຕິຂອງຕົນເອງ ເຊິີ່ງສິີ່ງເຫຼົົ່ານີຶ້ມາຈາກຄວາມໃຈແຄບ ເດັກ ຄວນໄດ້ຮັບການຝຶກຝ ນໂດຍການໄດ້ຮັບຝຶກນິໄສ ຝຶກຕັຶ້ງຄໍາຖາມ ແລະ ເຕ ອນຕົນເອງສະເໝີຄ 1) ຂ້ອຍບໍໍ່ແມ່ນຄົນທີີ່ສົມບ ນແບບຫຼ ຖ ກຕ້ອງສະເໝີໄປດອກ

117 2) ຂ້ອຍອາດຄິດຜິດ ຂ້ອຍໄດ້ເຮັກສິີ່ງທີີ່ຜິດພາດ 3) ເຈົຶ້າເຮັດຖ ກແລະຂ້ອຍໄດ້ເຮັດຜິດໄປແລ້ວ 4) ຂ້ອຍອາດຈະຖ ກລົບກວນຫຼ ມີຄວາມຫຼົງລ ມສັບສົນອີີ່ຫຍັງບາງຢ່າງໄປກໍໄດ້ 5) ຝຶກເວົຶ້າໃນໃຈກັບຕົວເອງສະເມີວ່າ ຂ້ອຍເຕັມໃຈທີີ່ຈະຕ້ອງປ່ຽນຄວາມຄິດເມ ີ່ອມີ ເຫດຜົນທີີ່ດີ 6) ພະຍາຍາມແນມຫາໂອກາດຫຼ ສິີ່ງທີີ່ຈະເຮັດໃຫ້ຄວາມຄິດຂອງຕົນເອງປ່ຽນແປງໄປຈາກ ເດິມ 7) ຕ້ອງພະຍາຍາມໃຫ້ເຫດຜົນໃຫ້ໄດ້ວ່າເຫດໃດຈ ີ່ງບໍໍ່ຍອມຮັບຄວາມຄິດນີຶ້ຄວາມຄິດທີີ່ດີກ ວ່ານີຶ້ຄ ຫຍັງຫຼ ຄວາມຄິດນີຶ້ດີກວ່າເພາະຫຍັງ 8) ຈ ີ່ໄວ້ຢ ່ສະເໝີວ່າການໃຈແຄບຈະເຮັດໃຫ້ຄວາມຄິດຂອງເຮົາມ ດບອດສະຕິປັນຍາຈະ ຄັບແຄບ 6. ຝຶກຄິດອະພິປາຍ ກວດສອບຄວາມຮ ້ຄວາມຄິດກັບຄົນອ ີ່ນສິີ່ງທີີ່ສໍາຄັນອີກປະການໜ ີ່ງໃນການ ພັດທະນາການຄິດຢ່າງມີວິຈາລະຍານຄ ພະຍາຍາມຝຶກຝ ນຕົນເອງໃຫ້ຄິດອະພິປາຍກວດສອບຄວາມຮ ້ຄວາມຄິດຂອງ ຕົນເອງກັບຄົນອ ີ່ນຄ ຄວນຈັດໃຫ້ຜ ້ຮຽນໄດ້ມີການຮຽນຫຼ ເຮັດກິດຈະກໍາເປັນກຸ່ມຫຼ ຢ່າງໜ້ອຍເປັນຄ ່ການຮຽນໃນ ລະບົບກຸ່ມຢ່າງໜ້ອຍສອງຄົນຂ ຶ້ນໄປຈະເປັນເຄ ີ່ອງມ ບັງຄັບໃຫ້ເດັກໄດ້ສະແດງຄວາມຄິດອອກມາໃຫ້ຜ ້ອ ີ່ນຮ ້ເຊີາງ ນອກຈາກຈະເປັນການຝຶກຝ ນໃຫ້ເຂົາກ້າສະແດງຄວາມຄິດເຫັນຂອງຕົນເອງບໍໍ່ວ່າຈະຜິດຫຼ ຖ ກກໍຕາມແລ້ວຍັງເຮັດ ໃຫ້ຕົນເອງແລະຜ ້ອ ີ່ນໄດ້ຮ ້ຫຼຮ ້ຄວາມຄິດແລະແນມເຫັນຂໍໍ້ບົກຜ່ອງຫຼ ຂໍໍ້ຜິດພາດໃນການຄິດເຫຼົົ່ານັຶ້ນວ່າມີຂໍໍ້ຜິດພາດ ແນວໃດມີການຂ້າມຂັຶ້ນຕອນຂອງຂະບວນການຄິດໄປຫຼ ບໍໍ່ເພາະຄວາມສໍາຄັນຂອງການຄິດຕ່າງໆລວມທັງການຄິດ ຢ່າງມີວິຈາລະຍານຈະຢ ່ທີີ່ຂໍໍ້ມ ນຄົບຖ້ວນຖ ກຕ້ອງຊັດເຈນແລະມີການສະທ້ອນຄວາມຄິດແລະຈາກການທີີ່ໄດ້ສະແດງ ຄວາມຄິດອອກມາຈະເຮັດໃຫ້ຜ ້ອ ີ່ນແນມເຫັນເຮັດໃຫ້ມີການຝຶກຝ ນແກ້ໄຂພັດທະນາຄວາມຄິດໄດ້ຶ້ເນ ີ່ອງຈາກຈະໄດ້ຶ້ ຮັບຂໍໍ້ມ ນສະທ້ອນກັບບໍໍ່ວ່າຈາກການວິພາກວິຈານໂດຍກົງຫຼ ການຮັບຮ ້ໂດຍທາງອອ້ມກໍຕາມນອກຈາກນີຶ້ຍັງເປັນ ການຝຶກຝ ນໃຫ້ຜ ້ຮຽນມີຄວາມລະມັດລະວັງ ຮອບຄອບແລະຮ ້ຈັກກວດສອບຄວາມຄິດທີີ່ບໍໍ່ເປັນລະບົບຂອງຕົນເອງ ຕະຫຼອດຈົນຂອງຜ ້ອ ີ່ນເປັນຢ່າງດີ 7. ຝຶກນິໄສນັກຄິດ ໄດ້ແກ່ 1) ສ້າງຄວາມກະຕ ລ ລົຶ້ນ ຢາກຮ ້ ຢາກເຫັນ (Curiosity) ໂດຍຕ້ອງໄດ້ຮັບການກະຕຸ້ນຍົວະ ຍຸໂດຍໃຊ້ຄໍາຖາມກິດຈະກໍາ 2) ຝຶກໃຫ້ມີຄວາມກ້າສ່ຽງ (Risk Taking) ກ້າຄິດແຕກຕ່າງໄປຈາກຄົນສ່ວນຫຼາຍກ້າ ສ່ຽງທີີ່ຈະສ້າງສິີ່ງໃໝ່ໆຫຼ ແຕກຕ່າງຈາກເກົົ່າໂດຍໃຊ້ເຫດການທີີ່ຍົວະຍຸໃຫ້ຄາດການແລະຄາດເດົາສິີ່ງຕ່າງໆເຊີີ່ງອາດ ມີຄໍາຕອບຫຼາຍໆແນວທາງ 3) ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກຊັບຊ້ອນ (Complexity) ຄວາມຫຍຸງຍາກຊັບຊ້ອນຈະເຮັດໃຫ້ເກີດ ການພັດທະນາຄວາມຄິດລະດັບສ ງໄດ້ຕ້ອງພັດທະນາຈາກງ່າຍໄປຫາຍາກກິດຈະກໍາທີີ່ໃຊ້ແລະລະດັບຄວາມຍາກງ່າຍ ຕ້ອງສອດຄ່ອງເໝາະສົມກັບເດັກແຕ່ລະຄົນ 4) ກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດຈິນຕະນາການ (Imagination) ເດັກຕ້ອງໄດ້ຮັບການກະຕຸ້ນໃຫ້ມີ ຄວາມຄິດຈິນຕະນາການສ້າງສັນຢ່າງຫຼາກຫຼາຍທັງເປັນການຈິນຕະນາການຈາກພາບຈາກນິທານຈາກປະສົບການ ເກົົ່າຈາກເຫດການສິີ່ງເເວດລ້ອມຮອບຕົວຈາກຄວາມຮ ້ສ ກຂອງຕົນເອງ 5) ຝຶກຮັບຟັງຄວາມຄິດເຫັນຂອງຄົນອ ີ່ນ (Open Mind) ເດັກຄວນໄດ້ຮັບການຝຶກຝ ນ ໃຫ້ເຮັດວຽກກຸ່ມການອະພິປາຍກຸ່ມ ຝຶກຮັບການວິພາບວິຈານ ຝຶກການເປັນຜ ້ນໍາຕາມ ຝຶກການເຮັດວຽກເປັນທີມ ການຮັບຟັງແລະຍອມຮັບຄວາມຄິດເຫັນຂອງຄົນອ ີ່ນຍອມຮັບໃນເຫດຜົນແລະຂໍໍ້ມ ນຂອງກຸ່ມຫຼ ຄົນອ ີ່ນທີີ່ດີກວ່າຫຼ ມີ ຫຼາຍກວ່າ

118 6) ສ້າງຄວາມໝັຶ້ນໃຈໃນຕົນເອງ (SeIf Confindence) ຄວາມບໍໍ່ໝັຶ້ນໃຈໃນຕົນເອງຈະ ເຮັດໃຫ້ເດັກໄດ້ມີການພັດທະນາການຄິດ ແລະກ້າສະແດງອອກເຊິີ່ງຄວາມຄິດການເລ ອກສັນຫາກິດຈະກໍາທີີ່ຫຼາກ ຫຼາຍແລະເໝາຍສົມຈະເຮັດໃຫ້ເດັກກ້າສະແດງອອກເລີີ່ມຈາກການຕັຶ້ງຄໍາຖາມງ່າຍໆການສະແດງອອກຢ່າງງ່າຍແລະ ຍາກຂ ຶ້ນຕາມລໍາດັບການຫຼິຶ້ນແລະການເຮັດວຽກເປັນກຸ່ມແລ້ວລົດລົງຈົນເຫຼ ອຄົນດຽວເຊິີ່ງການສະແດງອອກຂອງ ເດັກຕ້ອງໄດ້ຮັບກໍາລັງໃຈແລະການສະໜັບສະໜ ນຈະເຮັດໃຫ້ເດັກມີຄວາມໝັຶ້ນໃຈຫຼາຍຂ ຶ້ນ ວິທີຝຶກຄິດວິຈາລະນະຍານ ພອລ ແລະ ເອລເດີ (Paul and Elder,2001,online) ໄດ້ສະເໜີວິທີຄິດວິຈະລະນະຍານ 9 ວິທີີ່ດັົ່ງນີຶ້: 1. ຄິດທຸກທີີ່ ທຸກເວລາ ໃຊ້ເວລາວ່າງ ເວລາທີີ່ເສຍໄປໂດຍບໍໍ່ມີປະໂຫຍດ ເຊັົ່ນ:ຕ່ອນລົດຕິດ ຕອ່ນ ນອນປ່ວຍຢ ່ໂຮງໝ ນັົ່ງເບິີ່ງໂທລະທັດ ໂດຍບໍໍ່ມີເປ ົ້າໝາຍໄປໃຊ້ໃນການຄິດເພາະຄົນເຮົາມີເວລາວ່າງແລະໃຊ້ເວລາ ວ່າງໄປຢ່າງບໍໍ່ມີສາລະທັງທີີ່ຕັຶ້ງໃຈແລະບໍໍ່ຕັຶ້ງໃຈໂດຍບໍໍ່ມີຄຸນຄ່າແຕ່ຢ່າງໃດ ຈົົ່ງໃຊ້ເວລາເຫຼົົ່ານັຶ້ນມາໃຊ້ໃນການຝຶກຝ ນ ຄວາມຄິດຂອງຕົວເອງເຊັົ່ນ ອາດຕັຶ້ງຄໍາຖາມກັບຕົວເອງວ່າ ເມ ີ່ອໃດແດ່ທີີ່ຂ້ອຍຈະເຮັດສິີ່ບໍໍ່ດີແນ່ ຫຼ ເມ ີ່ອໃດແດ່ທີີ່ ຂ້ອຍຈະເຮັດໃນສິີ່ງທີີ່ດີແນ່ ມ ຶ້ນີຶ້ຂ້ອຍຄວນເຮັດຫຍັງແດ່ ມ ຶ້ນີຶ້ຂ້ອຍຄວນຈະເຮັດໃນສິີ່ງທີີ່ສົົ່ງຜົນໃຫ້ເກີດຜົນສໍາເລັດຕໍໍ່ ເປ ົ້າໝາຍຂອງຊີວິດຂ້ອຍໃນອະນາຄົດໄດ້ແນ່ຊ ີ່ງການຕັຶ້ງຄໍາຖາມ ການຝຶກສັງເກດສິີ່ງຕ່າງໆເລັກໆ ນ້ອຍໆເຫຼົົ່ານີຶ້ຈະມີ ປະໂຫຍດຕໍໍ່ການພັດທະນາການຄິດ. 2. 1 ວັນ 1 ຄວາມຄິດເລີີ່ມຕົຶ້ນບັນຫາແລະຄິດທຸກໆວັນ ຄວນເລີີ່ມຕົຶ້ນວັນໃໝ່ແຕ່ລະວັນດ້ວຍການ ຝຶກຄິດອາດໃນຂະນະນັົ່ງລົດໄປໂຮງຮຽນຫຼ ໄປເຮັດວຽກ ຄິດເຖິງສິີ່ງທີີ່ເຮັດແລະຄິດໃຫ້ລາຍລະອຽດຂອງງານມັນ ກ່ຽວຂ້ອງກັບຊີວິດເຮົາແນວໃດ ໃຫ້ລາຍລະອຽດຂອງສິີ່ງທີີ່ຄິດ ຄວາມຊັດເຈນຂອງບັນຫາ ບັນຫາແລະອຸປະສັກທີີ່ ອາດເກີດຂ ຶ້ນ ການຄິດເຖິງຂໍໍ້ມ ນທີີ່ເຮົາຕ້ອງການມີຫຍັງແດ່ ການວິເຄາະແລະຕີຄວາມສິີ່ງຕ່າງໆ ຢ່າງລະມັດລະວັງ ແລະບອກແນວທາງປະຕິບັດທີີ່ເຮົາຄວນເຮັດຕໍໍ່ໄປແລະຄວນເຮັດແນວໃດ ຄິດເຖິີ່ງຄ່າໃຊ້ຈ່າຍ,ເວລາ,ວັສະດຸ ອຸປະກອນທີີ່ຕ້ອງໃຊ້ທາງເລ ອກທີີ່ດີທີີ່ສຸດ ການນໍາໄປປະຍຸກໃຊ້. 3. ຕັຶ້ງເກນຕັຶ້ງເປ ົ້າໝາຍຂອງການຄິດໄວ້ໂດຍຕັຶ້ງຕົງຊີຶ້ວັດໄວ້ວ່າຕ້ອງການລາຍລະອຽດຄວາມຊັດ ເຈນ ຖ ກຕ້ອງ ການຍົກຕົວຢ່າງຈາກປະສົບການທີີ່ມີ ການອຸປະມາອຸປະໄມ ພຽງໃດ ຖ ກຕ້ອງຄວມລຸ່ມເລິກ ກວ້າງຂວາງ ຄອບຄຸມ ສໍາໃດພຽງໃດ 4. ຈົດບັນທ ກ ຂຽນສິີ່ງທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນປະຈໍາວັນປະຈໍາອາທິດ ປະຈໍາເດ ອນໄວ້ ທັງປະສົບການ,ເຫດການ ອາລົມຕ່າງໆບັນທ ກສິີ່ງທີີ່ເຮົາສະແດງປະຕິກິລິຍາຫຼ ອາລົມຕໍໍ່ສິີ່ງນັຶ້ນ ແລະ ວິເຄາະຄວາມຖ ກຕ້ອງຄວາມມີເຫດຜົນໃນ ສິີ່ງທີີ່ເຮັດແລະປະເມີນຄ່າຕົວເອງວ່າເຮັດຖ ກຫຼ ຜິດ ເຮົາຮ ້ຕົວບໍໍ່ວ່າເຮັດຫຍັງ? ຖ້າຍ້ອນເຫດການກັບໄປໃໝ່ໄດ້ເຮົາຈະ ເຮົາຈະແກ້ໄຂເຮັດໃຫ້ມັນດີຂ ຶ້ນຫຼ ມີປະຕິກິລິຍາໃໝ່ແນວໃດ? 5. ປ່ຽນແປງຕົວໃໝ່ໃນທາງທີີ່ດີ ເຊັົ່ນຄວາມມຸ່ງໝັນພະຍາຍາມຄວາມກ້າປະເຊີນບັນຫາ ຄວາມອອ່ນນ້ອມຖອມຕົນ ຄວາມກ້າຫານ ການຮ ້ຈັກເອົາໃຈໃສ່ຕໍໍ່ສີີ່ງຕ່າງໆໃຫ້ຫຼາຍຂ ຶ້ນການປັບປຸງລັກສະນະບໍໍ່ດີ ຂອງຕົວເອງ ໂດຍການພິຈາລະນານິໄສຫຼ ການກະທໍາທີີ່ບໍໍ່ດີທີີ່ລະຢ່າງຂອງຕົວເອງວ່າມີຫຍັງແດ່? ແລະ ມີບໍໍ່?ທີີ່ເຮົາ ຍອມຮັບຜິດແລະ ບໍໍ່ຍອມຮັບຜິດເມ ີ່ອໃດແນ່ທີີ່ເຮົາແກ້ຕົວ ແລະ ປ ກປ້ອງຕົວເອງ ແລະ ບາງຄັຶ້ງໂຍນຄວາມຜິດໃຫ້ ຄົນອ ີ່ນບາງຄັຶ້ງໂອ້ອວດຈົນເກີນຈິງ ເຊັົ່ນ:ຂ້ອຍບໍໍ່ໄດ້ເຮັດຄົນນັຶ້ນເຮັດຕ່າງຫາກຂ້ອຍເຮັດແບບນີຶ້ເພາະຖ ກບັງຄັບ ຂ້ອຍ ເຮັດແບບນີຶ້ເພາະຄວາມຈໍາເປັນ ຂ້ອຍເຮັດແບບນີຶ້ເພາະບໍໍ່ມີວິທີອ ີ່ນແລ້ວ ຫຼ ຂ້ອຍເຮັດແບບນີຶ້ເພາະມັນເປັນລະບຽບ ຂ້ອຍເຮັດແບບນີຶ້ເພາະມັນຄວນຕ້ອງເຮັດ ບໍໍ່ວ່າຈະເວົຶ້າອອກມາໃນຮ ບແບບໃດ ປະເດັນຢ ່ທີີ່ວ່າເຮົາໄດ້ປ ກປ້ອງຕົວເອງ ຈົນເກີນໄປຫຼ ບໍໍ່ ຄົນອ ີ່ນໆຍອມຮັບການປ ກປ້ອງຕົວເອງຂອງເຮົາໄດ້ຫຼ ບໍໍ່? ເຮົາຕ້ອງເລີີ່ມຕົຶ້ນພິນິດວິເຄາະນິດໄສທີີ່ບໍໍ່ດີ ແລະ ປັບປຸງແກ້ໄຂລັກສະນະນິດໄສທີີ່ບໍໍ່ດີເຫຼົົ່ານີຶ້ໂດຍໄວ 6. ຈັດການຄວາມຢຶດໝັຶ້ນ ທີີ່ເອີຶ້ນວ່າຄວາມເປັນອັດຕາຂອງຕົວເອງຄົນສວ່ນໃຫຍ່ມັກຄິດເຂົຶ້າຂ້າງ ຕົວເອງ ບາງຄົນໃຈແຄບ ເຫັນແກ່ຕົວ ແລະ ບໍໍ່ເປີດຮັບຄວາມຄິດຄົນອ ີ່ນໆມັກຄິດວ່າສິີ່ງທີີ່ຕົນເອງເຮັດຕົນເອງຄິດ

119 ເປັນສິີ່ງທີີ່ດີີ່ທີີ່ຖ ກຕ້ອງພຽງຜ ້ດຽວ ຄວາມຄິດຂອງຄົນອ ີ່ນໆບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງບໍໍ່ເໝາະສົມແລະບໍໍ່ສະຫຼາດພໍ ຝຶກສໍາຫຼວດ ຕົນ ເອງທຸກວັນ ເຊັົ່ນຖາມຕົນເອງວ່າຂ້ອຍເຮັດຫຼ ຄິດສິີ່ງໃດທີີ່ບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງ ຂ້ອຍເຮັດຫຍັງທີີ່ເຫັນແກ່ຕົວແນ່? ຂ້ອຍຄິດ ຫຍັງທີີ່ເຂົຶ້າຂ້າງຕົນເອງ ຂ້ອຍພະຍາຍາມກົດດັນ ຄວບຄຸມ ຫຼ ຊີຶ້ນໍາຄົນອ ີ່ນໃຫ້ຄິດຄ ຂ້ອຍຫຼ ບໍໍ່ ຂ້ອຍເຄີຍຄິດໂມໂຫ ພາຍຫຼັງຫຼ ບໍໍ່?ເມ ີ່ອເຮັດບາງຢ່າງຜິດພາດ ວິເຄາະຫາເຫດຜົນໃໝ່ເຊັົ່ນ:ຖ້າເປັນຄົນນັຶ້ນ (ຄົນທີີ່ເປັນແບບຢ່າງດ້ານ ອາລົມແລະການຄິດທີີ່ເຈົຶ້າຍົກຍ້ອງ)ຕົກຢ ່ໃນສະຖານະການແບບນີຶ້ເຂົາຈະເຮັດແບບໃດ?ຄິດວ່າເຂົາຈະເຮັດຄ ເຈົຶ້າບໍ? ຊ ີ່ງຫາກຝຶກຕົນເອງແບບນີຶ້ໄດ້ກໍໍ່ຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາມີເຫດຜົນຫຼາຍຂ ຶ້ນເບິີ່ງທຸກສິີ່ງໃນແງ່ບວກ ໃນໂລກນີຶ້ບໍໍ່ໄດ້ມີພຽງ ອາລົມຄວາມຮ ້ສ ກຂອງເຮົາເທົົ່ານັຶ້ນທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການຄິດ ແຕ່ຍັງມີສະຖານະການທາງສັງຄົມເຂົຶ້າມາເປັນຕົວ ກໍານົດການຄິດອີກດ້ວຍເພາະເຮົາເປັນສັດສັງຄົມ ປະສົບການ 7. ເບິີ່ງທຸກສິີ່ງໃນທາງບວກ ສັງຄົມເຮັດໃຫ້ຄົນເຮົາມີຄວາມຄິດແຕກຕ່າງກັນບາງຄົນຄິດໃນສິີ່ງດຽວ ກັນໃນແງ່ບວກ ແຕ່ບາງຄົນຄິດໃນສິີ່ງດຽວກັນໃນແງ່ລົບ ຢາ ີ່ງໃດກໍໍ່ຕາມການທີີ່ມີຊີວິດຢ ່ໃນສັງຄົມຢາ ີ່ງເປັນສຸກຄວນ ມີຄວາມຄິດໃນແງ່ດີການຄິດໃນທາງລົບຈະມີແຕ່ຄວາມຄຽດຄວາມເສົຶ້າໝອງໃນຊີວິດເຕັມແຕ່ຄວາມຫົດຫ ຄວນ ປ່ຽນຄວາມຄິດແງ່ລົບມາເປັນຄວາມຄິດເເງ່ບວກເບິີ່ງທຸກສິີ່ງທຸກຢ່າງສາມາດແກ້ໄຂໄດ້ແລະຕັຶ້ງຕົຶ້ນໃໝ່ໄດ້ສະເໝີເບິີ່ງ ຄວາມລົຶ້ມເລວແລະຄວາມຄິດຜິດພາດເປັນຄ ທີີ່ເຮັດໃຫ້ເຮົາໄດ້ຮຽນຮ ້ ໃນການຝຶກຝ ນໃຫ້ຄິດໃນແງ່ບວກອາດເຮັດ ໃຫ້ໂດຍການຂຽນລາຍງານການທີີ່ເປັນເຫດການດ້ານລົບຕ່າງໆ ກ່ຽວກັບຄວາມໂມໂຫ ຄວາມເສົຶ້າ ຄວາມລົຶ້ມເຫຼວ ໄພອັນຕະລາຍຕ່າງໆ ເຊັົ່ນ:ນໍ້າຖ້ວມ,ນັກການເມ ອງໂກງກິນ,ການກະທໍາຮຸນແຮງຕໍໍ່ເດັກ ການເສຍຊີວິດຂອງຄົນ ໃກ້ຊິດ ແລ້ວສ້າງຄວາມຄິດໃນທາງບວກໃໝ່ກ່ຽວກັບສິີ່ງນັຶ້ນອອກມາວ່າ ສິີ່ງນັຶ້ນມັນໃຫ້ຂໍໍ້ຄິດໃນແງ່ບວກແນວໃດຫຼ ຫາຫົນທາງທີີ່ເປັນໄປໄດ້ຫຼ ທາງເລ ອກອ ີ່ນແນວໃດໄດ້ອີກເພິງລະລ ກສະເໝີວ່າທຸກວິກິດຍອມມີໂອກາດສະເໝີ 8. ຝຶກຄວບຄຸມອາລົມແລະຈັດການກັບອາລົມຂອງຕົວເອງ ເມ ີ່ອໃດທີີ່ເກີດຄວາມຮ ້ສ ກແລະອາລົມ ໃນທາງທີີ່ດີໃຫ້ພິຈາລະນາສະຕິຂອງຕົນເອງຝຶກສະຕິຕັຶ້ງສະມາທິໃຫ້ດີ ຝຶກຖາມຕົນເອງວ່າເປັນຫຍັງຈ ີ່ງມີອາລົມ ມີ ສາເຫດໃດທີີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດອາລົມ ຈະຄິດ ແລະ ແກ້ໄຂສະຖານະການທີີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດອາລົມນີຶ້ໄດ້ແນວໃດຫຼ ປ່ຽນມຸມ ມອງເຫັນອາລົມທີີ່ບໍໍ່ດີເຫຼົົ່ານັຶ້ນເປັນສິີ່ງທີີ່ຂົບຂັນແລະໜ້າເວຖະໜາ 9. ວິເຄາະ ແລະ ຈັດກຸ່ມຄວາມຄິດທີີ່ມີອິດທິພົນຕໍໍ່ຕົນເອງ ພິຈາລະນາວິເຄາະສິີ່ງທີີ່ມີອິດທິພົນຕ່າງໆຕໍໍ່ ຄວາມຄິດຂອງເຮົາ ອາດແບ່ງກຸ່ມຄວາມຄິດອອກເປັນກຸ່ມຄ : 1) ສິີ່ງທີີ່ຕ້ອງເຊ ີ່ອຕ້ອງເຮັດ. 2) ສິີ່ງທີີ່ບໍໍ່ຄວນເຊ ີ່ອບໍໍ່ຄວນເຮັດ.ການຝຶກຄິດແບບນີຶ້ຈະເຮັດໃຫ້ບໍໍ່ຕົກພາຍໃຕ້ອິດທິພົນການຊີຶ້ ນໍາຫຼ ການກົດດັນທາງຄິດຂອງໃຜໆຈະເຮັດໃຫ້ສາມາດຕັດສິນໃຈໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ. ສະຫຼຸບວ່າ ການທີີ່ຜ ້ຄົນຈະຄິດແນວໃດນັຶ້ນ ເປັນຜົນມາຈາກອາລົມແລະປະສົບການສະຖານະການທາງ ສັງຄົມພ ມຫຼັງເຂົຶ້າມາກ່ຽວຂ້ອງຈ ີ່ງຕ້ອງຫັນມາພັດທະນາຄວາມຄິດໃໝ່ຕາມກົນລະຍຸດທັງ 9 ວິທີດັົ່ງກ່າວ ໃນການຝຶກຝ ນທັກສະການຄິດຢ່າງມີວິຈະລະນາຍານໃຫ້ແກ່ເດັກນັກຮຽນຄ ຄວນກຽມສະຖານະການທີີ່ຝຶກ ຝ ນໃຫ້ເດັກໄດ້ລາກຫຼາຍວິທີີ່ ຕົວຢ່າງເຊັົ່ນ: 1.ກຽມຂໍໍ້ມ ນຫຼ ສະຖານະການ ເພ ີ່ອໃຫ້ນັກຮຽນໄດ້ສັງເກດແລະພິຈາກະນາຕັດສິນໃຈວ່າຂໍໍ້ມ ນໃດຖ ກຕ້ອງ ແລະມີຄວາມໜ້າເຊ ີ່ອຖ ຫຼາຍກວ່າກັນ 2. ກຽມຄໍາຖາມຫຼ ສະຖານະການທີີ່ມີຜ ້ຕັຶ້ງຂໍໍ້ສັງເກດຫຼ ໃຫ້ຄໍາຕອບໄວ້ແລ້ວນໍາມາໃຫ້ນັກຮຽນຕັດສິນໃຈວ່າ ຂໍໍ້ສັງເກດນັຶ້ນ ມີຂໍໍ້ສະໜັບສະໜ ນຂໍໍ້ຂັດຄ້ານ ຫຼ ບໍໍ່ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບຂໍໍ້ເທັດຈິງເລີຍ 3. ກຽມຂໍໍ້ມ ນຫຼ ສະຖານະການທີີ່ເປັນເຫດເປັນຜົນກັນແລ້ວນໍາມາໃຫ້ນັກຮຽນສະຫຼຸບຈາກຂໍໍ້ຄວາມຫຼັກທີີ່ ກໍານົດ 4. ກຽມຂໍໍ້ມ ນຫຼ ສະຖານະການທີີ່ມີຂໍໍ້ມ ນກ່ຽວພັນກັນ ແລ້ວນ າມາໃຫ້ນັກຮຽນຕັດສິນໃຈວ່າຂໍໍ້ຄວາມໃດ ສໍາຄັນທີີ່ສຸດຫຼ ຈໍາເປັນຕ້ອງເກີດຂ ຶ້ນກອ່ນຈ ີ່ງຈະສົມເຫດສົມຜົນ.

120 ຕົວຢ່າງກິດຈະກໍາແບບຝຶກທັກສະ ແລະ ແບບຝຶກທັກສະການຄິດແບບວິຈາລະຍານ

121 ຕົວຢ່າງແບບເຝີກທັກສະການຄິດວິຈານະຍານ ..............ສະໜັບສະໜ ນຫຼ ຄັດຄ້ານ................. .......................................................... ນາງແບບ 23 ຖ່າຍພາບເປືອຍກາຍເພ ີ່ອລະດົມເງີນບໍລິຈາກ ໄປຊ່ວຍເຫຼ ອຜ ້ປ່ວຍໂລກເອດ ວັດພຣະປ່ານໍ້າພຸ ສະໜັບສະໜ ນ ເພາະ ຄັດຄ້ານ ເພາະ 1. 1. 2. 2. 3. 3. 4. 4. ...........ຊ່ວຍດີ ຫຼ ບໍ?................. .............................................. ໃນຂະນະທີີ່ເຈົຶ້າກົດເງີນຈາກຕ ້ATM ແລ້ວມິຜ ້ຍີງຄົນເຖົຶ້າຢືນຕໍໍ່ຄິວ ຂໍຄວາມຊ່ວຍເຫຼ ອໃຫ້ກົດເງີນໃນ ຕ ້ ATMໃຫ້ເນ ີ່ອງຈາກຕາແນມບໍໍ່ເຫັນ ແລະ ກົດບໍໍ່ເປັນ. ເຈົຶ້າຈະເຮັດແນວໃດ? ປະຕິເສດ ຫຼ ໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫຼ ອ ແລະ ບອກເຫດຜົນ ຢ່າງນ້ອຍ 2 ຂໍໍ້.

122 ສີີ່ງນີຶ້ຄ ຍ້ອນຫຍັງ? ບໍໍ່ຄ ຍ້ອນຫຍັງ? 1. ການໃຊ້ອິນເຕີເນັດ 2. ເສດຖະກິດເສລິທ ນນິຍົມ 3. ບໍລິສັດຂ້າມຊາດ 4. ການໃຊ້ໂທລະສັບມ ຖ ເຫັນດີ ຫຼ ບໍໍ່ເຫັນດີກັບສີີ່ງນີຶ້ 1. ກອງທ ນໝ ່ບ້ານ 2. ການແປຮ ບວິສາຫາກິດ 3. ການເຊັນເຊີຶ້ລາຍການໂທລະທັດ 4. ນະໂຍບາຍຈໍານໍາລາຄາເຂົຶ້າ 5. ການລົດວຽກບ້ານຂອງນັກຮຽນ ສະໜັບສະໜ ນ ຫຼ ຄັດຄ້ານ 1. ການຂາຍເລກເທີງດິນ 2. ການສ້າງເຂ ີ່ອນເສ ອເຕັຶ້ນ 3. ການເປີດບ່ອນຄາຊີໂນໃນປະເທດໄທ 4. ການຕັຶ້ງຕ ້ຖຢງຢາງອະນາໄມຢອດຫຼຽນຂາຍໃນໂຮງຮຽນ

123 ຄວນເຮັດ ຫຼ ບໍໍ່ຄວນເຮັດ 1. ຄົບໝ ່ຕ່າງເພດໃນໄວຮຽນ 2. ການໄປທ່ຽວສະຖານບັນເທິງໃນໄວຮຽນ 3. ສ ບຢາຕາມຄໍາຊັກຊວນເພາະບໍໍ່ຢາກຂັດໃຈໝ ່ 4. ລັດຄິວຊ ຶ້ອາຫານໃຫ້ແມ່ເພາະຈໍາເປັນຕ້ອງຟ້າວເນ ີ່ງຈາກແມ່ປ່ວນໜັກ 5. ຄວນອະນຸຍາດໃຫ້ສາສະໜາພຸດເປັນສາສະໜາປະຈໍາຊາດໄວ້ໃນລັດຖະທໍາມະນ ນ ເໝາະສົມ ຫຼ ບໍໍ່ເໝາະສົມ 1. ການຢ ່ກິນກັນກ່ອນແຕ່ງງານ 2. ນັກຮຽນແຕ່ງໜ້າທາປາກ 3. ນຸ່ງໂສ້ງຂາສັຶ້ນ ໃສ່ເສ ຶ້ ອສາຍດ່ຽວ 4. ສະແດງຄວາມຄິດເຫັນໂຕ້ແຍ້ງຜ ້ໃຫຍ່ເພາະບໍໍ່ເຫັນດີ ຄວນເຊ ີ່ອ ຫຼ ບໍໍ່ຄວນເຊ ີ່ອ 1. ບັຶ້ງໄຟພະຍານາກ 2. ຄົນລວຍມັກບໍໍ່ໂກງ 3. ແຫ່ນາງແມວເພ ີ່ອຂໍຝ ນ 4. ອີກ 20 ປີນ ຶ້າຖ້ວມໂລກ 5. ຄວນປ່ຽນຊ ີ່ ຖ້າຊ ີ່ເດີມມີຕົວອັກສອນພາກິນີ 6. ທາເລັບສີແດງ ຫຼ ແຕ່ງກາຍເປັນຜ ້ຍີງເພ ີ່ອປ້ອງກັນຜີແມ່ໝ້າຍມາເອົາຊີວິດ

124 ຕົວຢ່າງແບບຝຶກຫັດ ຊ ີ່................................................................................ເລກທີ................ຫ້ອງ................. ມາພິຈາລະນາຂໍໍ້ຄວາມຕໍໍ່ໄປນີຶ້ ແລ້ວບອກວ່າເປັນຄວາມເຊ ີ່ອ, ຄວາມຄິດເຫັນ ຫຼ ຄວາມຈິງ ຂໍໍ້ຄວາມ ຄວາມເຊ ີ່ອຄວາມຄິດເຫັນ ຄວາມຈິງ 1. ກິນອຸ້ງຕີນໝີຈະອາຍຸຢືນ 2. ແຫ່ນາງແມວເຮັດໃຫ້ຝ ນຕົກ 3. ເມ ີ່ອໂທດົນໆຈະເຮັດໃຫ້ຫ ຕ ງ 4. ຄົນດີຜີຄຸ້ມ 5. ກີນຜັກຫຼາຍເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍ ແຂງແຮງ 6. ນອນເດີກເຮັດໃຫ້ຂອບຕາດໍາ 7. ຍ່າງຕາມຜ ້ໃຫຍ່ໝາບໍໍ່ກັດ

125 ທັກສະການນິຍາມ / ລະບຸຂໍໍ້ຄວາມສໍາຄັນ ຄໍາຊີຶ້ແຈງ: ຈາກຂໍໍ້ຄວາມຕໍໍ່ໄປນີຶ້ຂໍໍ້ໃດຄ ເນ ຶ້ອໃນຫຼັກ ຄໍາສັົ່ງ: ຈົົ່ງ ວົງມົນ ຂໍໍ້ທີີ່ຖ ກຕ້ອງ 1. ນາງດີມັກກີນຂະໜົມຫວານຫຼາຍທີີ່ສຸດ ຈ ີ່ງເຮັດໃຫ້ອ້ວນ ແລະ ແຂ້ວເປັນແມງ ກ. ຂະໜົມຫວານເຮັດໃຫ້ອ້ວນ ແລະ ເປັນແຂ້ວແມງ ຂ.ນາງດີມັກກິນຂະໜົມຫວານ ຄ.ນາງດີມັກກີນຂະໜົມຫວານຫຼາຍທີີ່ສຸດ ງ.ການທີີ່ນາງດີອ້ວນ ແລະ ເປັນແຂ້ວແມງບໍໍ່ກ່ຽວກັບຂະໜົມຫວານ 2. ລະດ ໜາວຄົນໃສ່ເສ ຶ້ອກັນໜາວ ເພາະເສ ຶ້ອກັນໜາວຈະເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍອົບອຸ່ນ ກ.ລະດ ໜາວອາກາດໜາວ ຂ.ເສ ຶ້ອກັນໜາວຈະເຮັດໃຫ້ຄວາມອົບອຸ່ນແກ່ຮ່າງກາຍໃນລະດ ໜາວ ຄ.ລະດ ໜາວທຸກໆ ຄົນມັກນຸ່ງເສ ຶ້ອກັນໜາວ ງ.ເສ ຶ້ອກັນໜາວເປັນທີີ່ນິຍົມຂອງທຸກຄົນ 3. ໜັງສ ເຮັດໃຫ້ນັກຮຽນມີຄວາມຮ ້ແລະສາມາດເຮັດໃຫ້ນັກຮຽນປະສົບຄວາມສໍາເລັດໃນຊີວິດຖ້າໄດ້ອ່ານ ໜັງສ ກ.ໜັງສ ມີຫຼາຍຊະນິດ ຂ.ໜັງສ ເຮັດໃຫ້ເຮົາອ່ານອອກ,ຂຽນໄດ້ ຄ.ໜັງສ ເຮັດໃຫ້ມີຄວາມສຸກ ງ.ປະໂຫຍດຂອງໜັງສ ຄ ໃຫ້ຄວາມຮ ້ ແລະ ແນວທາງການດໍາເນີນຊີວິດ

126 ຄະນິດຄິດຮອບດ້ານ ຈົົ່ງຕ ີ່ມຕົວເລກ 1 – 9 ລົງໃນວົງມົນໂດຍບໍໍ່ໃຫ້ຊ ຶ້າກັນ ຜົນບວກຂອງຕົວເລກໃນແຕ່ລະແຖວຕ້ອງບວກກັນແລ້ວເທົົ່າກັບ 18 ຄໍາຕອບ

127 ເລກປິດສະໜາ ຈົົ່ງຕ ີ່ມຕົວເລກ 1 – 9 ລົງໃນຊ່ອງທີີ່ກ ານົດໃຫ້ ໂດຍຫ້າມບໍໍ່ໃຫ້ຕົວເລກຊ ຶ້າກັນ ແລະ ເມ ີ່ອຄໍານວນອອກມາແລ້ວຈະຕ້ອງໄດ້ຜົນທີີ່ອອກມາຖ ກຕາມທີີ່ລະບຸໄວ້ ຄໍາຕອບ

128 ໃຫ້ນັກຮຽນຕອບບັນຫາຕໍໍ່ໄປນີຶ້ ເອ ຈະຂ້າມແມ່ນໍ໊າ ໂດຍພາໝາ, ກະຕ່າຍ ແລະ ແຄຣອດ ໄປນໍາ ແຕ່ທີີ່ແຄມນໍ້າມີເຮ ີ່ອຈ້າງພຽງ 1 ລ າ ແລະ ເຈົຶ້າຂອງເຮ ີ່ອຍອມໃຫ້ເຂົາ ເອົາເຄ ີ່ອງໄປໄດ້ທ້ຽວລະ 1 ຢ່າງເທົົ່ານັຶ້ນ ເພິີ່ນຈະມີວິທີເຮັດແນວໃດ? ຈ ີ່ງບໍໍ່ໃຫ້ໝາກິນກະຕ່າຍ ເມ ີ່ອເຂົານໍາແຄຣອດຂ້າມໄປກ່ອນ ຫຼ ບໍໍ່ ໃຫ້ກະຕ່າຍກິນແຄຣອດ ຫາກພາໝາຂ້າມໄປກ່ອນ ຄໍາຕອບ: ເອົາກະຕ່າຍໄປກ່ອນ 1. າຖົງແຄຣອດໄປ ເອົ 2. ໃນຂະນະທີີ່ກັບມາເອົາໝາເອົາກະຕ່າຍກັບມານໍາ 3. ເອົາກະຕ່າຍລົງຈາກເຮ ອແລ້ວເອົາໝາໄປ 4. ກັບມາຮັບເອົາກະຕ່າຍອີກຄັຶ້ງໜ ີ່ງ 5.

129 6 ເລກປິດສະໜາ ມອມແມມເຮັດເງິນເສຍໃນລະຫວ່າງຍ່າງໄປໂຮງຮຽນ ເມ ີ່ອອ່ານເງ ີ່ອນໄຂຂ້າງລຸ່ມແລ້ວ ລອງຕອບເບິີ່ງວ່າເງິນ ຂອງມອມແມມທີເສຍໄປມີຫຼຽນຍັງແນ່ ແລະ ເສຍໄປແນວລະຈັກຫຼຽນ 1. ມີຫຼຽນ 50 ສະຕາງ 1 ບາດ ແລະ 5 ບາດ ຫາຍໄປຢ່າງນ້ອຍແນວລະ 1 ຫຼຽນ 2. ມັນເສຍໄປປະມານ 9 ຫຼຽນ 3. ມັນເປັນເງິນຈໍານວນ 10 ບາດ 4. ຫຼຽນ 50 ສະຕາງ ເສຍໄປຫຼາຍກວ່າຫຼຽນບາດ 5. ຫຼຽນ 1 ບາດ ເສຍໄປຫຼາຍກວ່າຫຼຫຽນ 5 ບາດ 6. ຫຼຽນ 5 ບາດ ເສຍໄປນ້ອຍກວ່າຫຼຽນບາດ 2 ເທົົ່າ ຫຼຽນ 6 ສະຕາງ 50 ຫຼຽນ, ຫຼຽນ 2 ຫຼຽນບາດ , ຫຼຽນ 1 ບາດ 5 ຫຼຽນ ຄໍາຕອບ:

130 ຄະນິດປິດສະໜາ ວິທີຫຼິຶ້ນ ໃຫ້ຕ ີ່ມເລກ 1 – 9 ລົງໃນຫ້ອງສີີ່ຫຼຽມນ້ອຍທັງ 9 ຫ້ອງ ໂດຍທີີ່ຜົນບວກພາຍໃນຫ້ອງສີີ່ຫຼຽມດັົ່ງກ່າວຕາມທາງຕັຶ້ງ ແລະ ທາງນອນ ຜົນທີີ່ອອກມາຈະຕ້ອງເທົົ່າກັບ 15 ຕົວຢ່າງ ຄໍາຕອບ

131 ເລກປິດສະໜາ 5 ຫຼຽນບາດ 5 ບາດ 10 ບາດ ມອມແມມມີເງິນຈໍານວນໜ ີ່ງຢ ່ໃນກະເປ ົ໋າ ອ່ານເງ ີ່ອນໄຂດ້ານລຸ່ມກ່ອນແລ້ວບອກວ່າ ມອມແມມມີຫຼຽນ ຫຍັງແນ່ ແລະ ຫຼຽນແຕ່ລະຊະນິດມີຈັກຫຼຽນ 1. ລາວມີຫຼຽນບາດ ຫຼຽນ 5 ແລະ ຫຼຽນ 10 ຢ່າງນ້ອຍຫຼຽນລະ 1 ຫຼຽນ 2. ລາວມີຫຼຽນທັງໝົດ 5 ຫຼຽນ 3. ລາວມີເງິນລວມທັງໝົດ 22 ບາດ 4. ລາວມີຫຼຽນບາດຫຼາຍກວ່າຫຼຽນ 10 ບາດ 5. ລາວມີຈໍານວນຫຼຽນບາດ ເທົົ່າກັບຈໍານວນຫຼຽນ 5 ບາດ ຫຼຽນ 2 ບາດ ມີ 5 ຫຼຽນ ແລະຫຼຽນ ຄໍາຕອບ: ຫຼຽນ 1 ບາດມີ 10 ຫຼຽນ

132 4 ເລກປິດສະໜາ ນໍາເອົາເລກ ທັງສາມຕົວ ມາຄ ນກັນໄດ້ 50 ມັນຄ ເລກຫຍັງ? 255 ຄໍາຕອບ:

133 ເລກປິດສະໜາ 1 ມັນເປັນເລກຄ ່ ເລກປິດສະໜາຕົວນັຶ້ນສາມາດຫານດ້ວຍ 11 ໄດ້ 22 ຄໍາຕອບ:

134 ແມວ ໝານ້ອຍ ແພະ ແລະ ມ້າ ມີຊ ີ່ຫຼິຶ້ນວ່າ ອອມ ບວບ ເຂັມ ແລະ ສວຍ ລອງອ່ານເງ ີ່ອນໄຂບາງສ່ວນແລ້ວຫາເບິີ່ງວ່າໃຜມີຊ ີ່ຫຼິຶ້ນວ່າແນວໃດ? 1. ເຂັມ ໂຕນ້ອຍ ກວ່າໝານ້ອຍ ແລະ ສວຍ 2. ມ້າ ອານ້ອຍນ້ອຍກວ່າ ອອມ 3. ບວບ ມີອາຍຸຫຼາຍທີີ່ສຸດ ແລະ ເປັນເພ ີ່ອທີີ່ດີຂອງໝານ້ອຍ ອອມ ບວບ ເຂັມ ສວຍ ແມວ ໝານ້ອຍ ແພະ ມ້າ ອອມ ບວບ ເຂັມ ສວຍ ແມວ × × ✓ × ໝານ້ອຍ ✓ × × × ແພະ × ✓ × × ມ້າ × × × ✓ ຄໍາຕອບ ປິດສະໜາ ສະໝອງໄວ

135 ນ້ອຍ, ອ້ອຍ ແລະ ພອນ ມີອາຊີບຕ່າງກັນ ຄ : ນັກບິນ,ອາຈານ ແລະ ພະຍາບານ ຄົນທີີ່ມີຊ ີ່ຂ ຶ້ນຕົຶ້ນດ້ວຍຕົວອັກສອນໃດ ຈະມີອາຊີບທີີ່ຕ້ອງບໍໍ່ຂ ຶ້ນຕົຶ້ນດ້ວຍ ອັກສອນບໍໍ່ຊໍາກັນ - ພອນ ບໍໍ່ໄດ້ເປັນອາຈານ ລອງຫາເບິີ່ງວ່າມີໃຜເປັນອາຊີບໃດແດ່? ນັກບິນ ອາຈານ ພະຍາບານ ອ້ອຍ ນ້ອຍ ພອນ ໃຊ້ຕາຕະລາງຊ່ວຍຄິດຈະເຮັດໃຫ້ຜົນຄໍາຕອບໄດ້ໄວຂ ຶ້ນ ປິດສະໜາ ສະໝອງໄວ : ຄໍາຕອບ ເປັນພະຍາບານ 1. ອ້ອຍ 2. ນ້ອຍ ເປັນອາຈານ 3. ພອນ ເປັນນັກບິນ

136 ອາລິຍາເປັນນັກຮຽນໃໝ່ ລາວມີປຶົ້ມ 5 ຫົວ ທີີ່ຈະຕ້ອງລຽງລໍາດັບຕັຶ້ງແຕ່ ຫົວນ້ອຍສຸດ ໄປຈົນເຖິງ ຫົວໃຫຍ່ສຸດ ໃຫ້ຖ ກຕ້ອງ . ລາວຈ ີ່ງສາມາດໃສ່ໜັ ງສ ຮຽນເຂົຶ້າໄປໃນໂຕະໄດ້ຊ່ວຍລຽງໃຫ້ແນ່ໄດ້ບໍ 1. ໜັງສ ພາສາໄທເຫຼັຶ້ມໃຫຍ່ກວ່າໜັງສ ສັງຄົມສ ກສາ 2. ໜັງສ ເຫຼັຶ້ມໃຫຍ່ກວ່າໜັງສ ພາສາອັງກິດ 3. ໜັງສ ວິທະຍາສາດໃຫຍ່ກວ່າໜັງສ ສັງຄົມແຕ່ນ້ອຍກວ່າໜັງສ ພາສາໄທ 4. ໜັງສ ພາສາໄທໜ້ອຍກວ່າໜັງສ ພາສາອັງກິດ ປິດສະໜາ ສະໝອງໄວ

137 ແບບຝຶກ ເລ ີ່ອງ: ມາເຂົຶ້າແຖວນໍາກັນເດີ ຊ ີ່...........................................ນາມສະກຸນ............ຊັຶ້ນ...............ເລກທີ.................. ໃນຫ້ອງ ປ 5 / 2 ມີນັກຮຽນຜ ້ຊາຍຢ ່ 6 ຄົນຢືນເຂົຶ້າແຖວສະຫຼັບກັນ ເຊີີ່ງຄ ບອກໃຫ້ນັກຮຽນຢືນເຂົຶ້າແຖວ ຕາມດໍາລັບດັງນີຶ້: ຂຽວ ຕ້ອງຢ ່ຫຼັງ ຂາວ ດໍາ ຕ້ອງຢ ່ຫຼັງ ແດງ ເຫຼ ອງ ຕ້ອງຢ ່ຫຼັງ ສົຶ້ມ ແດງ ຕ້ອງຢ ່ໜ້າເຫຼ ອງ ສົຶ້ມ ຕ້ອງຢ ່ຫຼັງ ຂຽວ ໃຜຢ ່ໜ້າສຸດ ........................ ໃຜຢ ່ຫຼັງສຸດ .......................... ໃຜຢ ່ຄົນທີ4 ........................ ຄໍາຕອບ: ຂຽວ ຂາວ ສົຶ້ມ ແດງ ເຫຼ ອງ

138 ບົດທີ 5 ການຄິດແກ້ບັນຫາ ການແກ້ໄຂບັນຫາ ມັນເປັນສິີ່ງສໍາຄັນຕໍໍ່ວິຖີຊີວິດຂອງສັງຄົມມະນຸດ, ມັນເປັນສິີ່ງຈໍາເປັນແລະສໍາຄັນສໍາລັບ ທຸກຄົນ. ເນ ີ່ອງຈາກວ່າມັນຕ້ອງຖ ກນໍາໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈໍາວັນ ຊ ີ່ງຈະຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການຄິດແກ້ໄຂ ບັນຫາທີີ່ເກີດ ຂ ຶ້ນຕະຫຼອດເວລາ ຄວາມສາມາດແລະທັກສະການແກ້ໄຂບັນຫາແມ່ນທັກສະທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງແລະເປັນປະໂຫຍດສໍາລັບ ການດໍາລົງຊີວິດທີີ່ຫຍຸ້ງແລະສັບສົນ. ຄວາມສາມາດໃນການຄິດ ການແກ້ໄຂຂອງແຕ່ລະຄົນແມ່ນແຕກຕ່າງກັນ. ມັນ ຂ ຶ້ນກັບລະດັບຂອງປັນຍາ, ຄວາມຮ ້, ອາລົມ, ປະສົບການແລະການພັດທະນາ. ດັົ່ງນັຶ້ນ, ຈິີ່ງສາມາດເລ ອກວິທີແກ້ໄຂ ບັນຫາໄດ້ຢ່າງຖ ກຕ້ອງ ແລະ ເໝາະສົມ ເຊິີ່ງວິທີການແກ້ໄຂບັນຫາດັົ່ງກ່າວກໍໍ່ບໍໍ່ຄົງຕົວສະເໝີໄປ. ວິທີການທີີ່ໃຊ້ໃນ ການຄົຶ້ນຫາ ຄໍາຕອບຈະອອກມາໃນຫຼາຍວິທີ, ຂ ຶ້ນກັບປະສົບການສ່ວນບຸກຄົນແລະສະຖານະການຂອງເຂົາເຈົຶ້າ. ບັນຫາ ຜ ້ທີີ່ມີຄວາມສາມາດແລະຄວາມສາມາດໃນການຄິດໄລ່ແກ້ໄຂບັນຫາແມ່ນສາມາດປະເຊີນກັບສະພາບການ ຂອງສັງຄົມ. ສະນັຶ້ນ, ທັກສະການແກ້ບັນຫາບໍໍ່ພຽງແຕ່ເປັນການຮ ້ວິທີຄິດ ແລະ ຮ ້ຈັກໃຊ້ສະໝອງ ຫຼ ມຸ່ງໄປເຖິງການ ພັດທະນາສະຕິປັນຍາເພ ີ່ອແກ້ໄຂບັນຫາຢ່າງດຽວເທົົ່ານັຶ້ນ, ແຕ່ຍັງເປັນການພັດທະນາທັດສະນະຄະຕິ, ວິທີຄິດ, ຄຸນຄ່າ , ຄວາມຮ ້, ຄວາມເຂົຶ້າໃຈໃນສະຖານະການຂອງສັງຄົມ. ເຊັົ່ນດຽວກັນ (Stanish ແລະ Eberle. 1996: 9) ດັົ່ງນັຶ້ນ, ການພັດທະນາການຄິດແກ້ໄຂບັນຫາຕ້ອງມີການຝຶກຝ ນ ຈ ີ່ງເຮັດໃຫ້ທຸກຄົນສາມາດຄິດແກ້ບັນຫາ ໄດ້ຢ່າງຖ ກຕ້ອງແລະເຫມາະສົມ, ໂດຍສະເພາະໃນການຄຸ້ມຄອງການຮຽນຮ ້ຂອງເດັກນ້ອຍ ແລະໄວໜຸ່ມເປັນສິີ່ງຈໍາ ເປັນ ແລະ ມີຄວາມສໍາຄັນຫຼາຍທີີ່ຈະສົົ່ງຜົນໃຫ້ຄວາມສາມາດໃນການຄິດແກ້ໄຂບັນຫາໃຫ້ດີຂ ຶ້ນໄດ້. ພ້ອມດຽວກັນ ນີຶ້ ໃນລະບົບການສ ກສາຕ້ອງເອົາໃຈໃສ່ໃນການພັດທະນາ ແລະ ຝຶກອົບຮົມເຍົາວະຊົນທັງພາຍໃນ ແລະ ນອກ ໂຮງຮຽນໄດ້ມີໂອກາດຝຶກທັກສະການຄິດແກ້ໄຂບັນຫາໃຫ້ຫລາຍຂ ຶ້ນ. ຄວນຈະຖ ກກໍານົດໄວ້ໃນເນ ຶ້ອໃນ ແລະ ມາດຕະຖານຂອງຫຼັກສ ດ ການຈັດກິດຈະກໍາທີີ່ຈັດຢ ່ໃນໂຮງຮຽນ ແລະ ລວມເຂົຶ້າໃນກິດຈະກໍາການຮຽນການສອນ ຂອງຄ ອາຈານຕະຫຼອດເວລາ. ບັນຫາແມ່ນຫຍັງ ? ບັນຫາ (Problem) ແມ່ນຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງສະພາບການເປັນຢ ່ທີີ່ຄວນຈະເປັນ ຫຼ ຕ້ອງການໃຫ້ເປັນ ຫຼ ຕ້ອງການໃຫ້ເກີດ ຫຼ ຖ ກບັງຄັບໃຫ້ເກີດ ເປັນຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງຄວາມຈິງທີີ່ເປັນຢ ່ກັບຄວາມຕ້ອງການ ໃຫ້ເກີດຍິີ່ງຫ່າງກັນເທົົ່າໃດບັນຫາກໍຈະມີຫຼາຍຂ ຶ້ນເທົົ່ານັຶ້ນ. ບັນຫາ ດັົ່ງນັຶ້ນ, ບັນຫາທີີ່ມີຢ ່ແມ່ນວັດແທກຈາກຄວາມເປັນຈິງຂອງຄວາມເປັນຢ ່ຂອງຄົນນັຶ້ນແລະສະພາບຂອງລາວ ດັົ່ງນັຶ້ນ, ໃນສະຖານະການດຽວກັນ, ສະພາບດຽວກັນອາດຈະເປັນບັນຫາສໍາລັບຄົນໜ ີ່ງ, ແຕ່ມັນອາດຈະບໍໍ່ແມ່ນ ບັນຫາຂອງຄົນອ ີ່ນ. ເມ ີ່ອລາວຕ້ອງການເງິນຫຼາຍ ລາວພຽງແຕ່ມີບັນຫາຫຼາຍກວ່າ. ໃນຂະນະທີີ່ຄົນອ ີ່ນ ຄົນໜ ີ່ງມີຕໍາ ແຫນ່ງທາງດ້ານການເງິນດຽວກັນຫຼ ຄ້າຍຄ ກັນ. ແຕ່ລາວຮ ້ສ ກວ່ານີຶ້ພໍ, ພໍຢ ່, ພໍກິນ, ພໍພໍ, ຄົນນັຶ້ນຈະບໍໍ່ມີບັນຫາຫຍັງ ຄວາມຕ້ອງການ (ສິີ່ງທີີ່ຕ້ອງການທີີ່ຈະເປັນ) ຄວາມຈິງ (ສະພາບກໍາລັງເປັນຢ ່)

139 ເລີຍ. ດັົ່ງນັຶ້ນ, ໃນການແກ້ໄຂບັນຫາ, ຈໍາເປັນຕ້ອງຫຼຸດຜ່ອນຊ່ອງຫວ່າງລະຫວ່າງສະຖານະພາບແລະລັດທີີ່ຕ້ອງການ. ພ້ອມທັງເຮັດໃຫ້ສິີ່ງທີີ່ດີຂ ຶ້ນຕາມເງ ີ່ອນໄຂໃໝ່ທີີ່ຕົນຢາກເປັນການແກ້ໄຂ, ດັົ່ງນັຶ້ນ, ທັງເປັນການແກ້ໄຂ ແລະ ພັດທະ ນາທີີ່ດີຂ ຶ້ນ. ຖ້າບໍໍ່ມີບັນຫາ ຈະບໍໍ່ມີການພັດທະນາ ເມ ີ່ອມີບັນຫາ ບັນຫາສໍາເລັດຜົນ ມັນໝາຍຄວາມວ່າມັນໄດ້ ພັດທະນາອີກບາດກ້າວໜ ີ່ງ. ເພາະສະນັຶ້ນ, ໃນເວລາທີີ່ປະເຊີນກັບ ໂອກາດໃນການແກ້ໄຂບັນຫາໃຫ້ມີການພັດທະນາ ຢ່າງບໍໍ່ຢຸດຢັົ້ງ ແລະ ກ້າວໜ້າ ຈາກການສົນທະນາ, ຖາມ ແລະ ການສັງເກດຂອງເດັກນ້ອຍໃນລະດັບທີີ່ແຕກຕ່າງກັນ ຄວາມໝາຍຂອງບັນ ຫາ ເຊິີ່ງມີຄວາມໝາຍແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມລະດັບອາຍຸ ແລະ ປະສົບການຂອງເດັກແຕ່ລະຄົນ. ນັກຮຽນຊັຶ້ນ ປ.1 ບັນຫາຄ : ............... • ເຮັດຕຸກກະຕາເສຍ • ເຮັດຂອງແຕກຫັກເສຍຫາຍ • ຂາມັກຕິດຢ ່ຂຸມ • ເອ ຶ້ອຍມັກຕີມັກຢອກ • ກິນນົມ ຫຼ ນໍ້າໝາກໄມ້ທີີ່ມີສານພິດ • ເມ ີ່ອຢ ່ຄົນດຽວແລ້ວເກີດອຸບັດຕິເຫດໄດ້ຮັບບາດເຈັບ ນັກຮຽນຊັຶ້ນ ປ.2 ບັນຫາຄ : ............... • ເມ ີ່ອຕ້ອງການຄວາມຊ່ວຍເຫຼ ອ • ເມ ີ່ອບບໍໍ່ມີໝ ່ຫຼິຶ້ນນໍາ • ເມ ີ່ອແມ່ປ່ຽນຊ່ອງໂມລະທັດໄປລາຍການທີີ່ມັກ • ເມ ີ່ອພົບສິີ່ງທີີ່ຍາກໃນການແກ້ໄຂ • ເມ ີ່ອມີຄົນຍຸແຫຍ່ ນັກຮຽນຊັຶ້ນ ປ.3 ບັນຫາຄ : ............... • ເມ ີ່ອບໍໍ່ສາມາດກໍາຈັດສິີ່ງບໍໍ່ມັກອອກໄປ • ເອ ຶ້ອຍມັກວົນແລະວຸ້ນວາຍນໍາ • ເມ ີ່ອຢາກໄດ້ສິີ່ງຂອງບາງຢ່າງ ແຕ່ແມ່ບອກວ່າບໍໍ່ດີ • ເຮັດຜິດແລ້ວຢ້ານຖ ກຈັບໄດ້ • ເມ ີ່ອຖ ກຢອກ ນັກຮຽນຊັຶ້ນ ປ.4 ບັນຫາຄ : ............... • ຕ້ອງເຮັດວຽກໃຫ້ສໍາເລັດ • ເມ ີ່ອໝ ່ຫຼ ຄົນອ ີ່ນຄຽດໃຫ້ກັນແລ້ວໃຫ້ເຮົາຄຽດໄປນໍາ • ເມ ີ່ອກໍາລັງຈະຕັດສິນໃຈວ່າຈະບອກຄວາມຈິງຫຼ ບໍໍ່ • ເມ ີ່ອຢາກຊ ຶ້ຂອງທີີ່ມັກແຕ່ມີເງິນບໍໍ່ພໍ

140 • ໃບແຈ້ງຜົນການຮຽນກໍາລັງຈະອອກ • ເມ ີ່ອໝ ່ມາຢອກຕົນເອງ ຫຼ ຢອກຄົນອ ີ່ນໆ ນັກຮຽນຊັຶ້ນ ປ.5 ບັນຫາຄ : ............... • ເມ ີ່ອມີໃຜບາງຄົນມາທໍາຮ້າຍຈິດໃຈ • ຕ້ອງເຮັດຕິທໍາດີກັບນ້ອງ ໃນເວລາທີີ່ຢາກຮ້າຍ • ເມ ີ່ອພໍໍ່ກັບແມ່ຜິດກັນ • ເມ ີ່ອຈະທວງເງີນຄ ນຈາກຄົນທີີ່ຢືມເງິນເຮົາໄປ • ເມ ີ່ອຜິດກັນກັບໝ ່ ນັກຮຽນຊັຶ້ນ ມ. 1 ບັນຫາຄ : ............... • ບໍໍ່ຮ ້ວ່າຈະເຮັດຫຍັງ • ສິີ່ງຂອງທີີ່ດີທີີ່ເຮົາມີຢ ່ກາຍເປັນສິີ່ງຂອງທີີ່ບໍໍ່ດີ • ແມ່ເຮັດວຽກຢ ່ຕະຫຼອດເວລາ ບໍໍ່ມີເວລາວ່າງ • ພໍໍ່-ແມ່ ບໍໍ່ຮັກສາສັນຍາ • ພໍໍ່ແມ່ຮັກນ້ອງ ຫຼ ເອ ຶ້ອຍ-ອ້າຍຫຼາຍກວ່າຕົວເອງ ຄວາມໝາຍຂອງການຄິດແກ້ໄຂບັນຫາ ດັົ່ງທີີ່ກ່າວໄປແລ້ວວ່າ ການແກ້ໄຂບັນຫາໝາຍເຖິງການແກ້ໄຂຊ່ອງວ່າງລະຫວ່າງສິີ່ງທີີ່ເປັນຈິງກັບສິີ່ງທີີ່ ຕ້ອງການໃຫ້ແຄບລົງໂດຍໃຊ້ວິທີການທີີ່ຖ ກຕ້ອງ ແລະ ເໝາະສົມ ການຄິດແກ້ບັນຫາຈ ີ່ງເປັນຂະບວນການ ພິຈາລະນາໄຕ່ຕອງຢ່າງກວດກາວິເຄາະສິີ່ງຕ່າງໆ ທີີ່ເປັນປະເດັນສໍາຄັນຂອງເລ ີ່ອງຫຼ ສິີ່ງຕ່າງໆທີຶ້ີ່ຄ່ອຍເກາະຄວນສ້າງ ຄວາມລໍາຄານສ້າງຄວາມຫຍຸ້ງຍາກສັບສົນແລະຄວາມວິຕົກກັງວົນແລະພະຍາຍາມຫາຫົນທາງແກ້ໄຂສິີ່ງເຫຼົົ່ານັຶ້ນໃຫ້ ປະກົດ ແລະ ຫາຫົນທາງກໍາຈັດປັດເປ ົ່າສິີ່ງທີີ່ເບັນຫາກໍໍ່ຄວາມລໍາຄານ ຄວາມວິຕົກກັງວົນ ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກສັບສົນ ໃຫ້ໝົດໄປ. ຂະບວນການແກ້ໄຂບັນຫາ ( Problem Solving Process ) ຂະບວນການແກ້ໄຂບັນຫາຈ ີ່ງຄວນເປັນໄປຕາມລໍາຂັຶ້ນບໍໍ່ຄວນຂ້າມຂັຶ້ນຕອນໃດຂັຶ້ນຕອນໜ ີ່ງ ແຕ່ລະຂັຶ້ນ ຕອນຕ້ອງເປັນໄປຢ່າງຮອບຄອບຈົນໝັຶ້ນໃຈວ່າບໍໍ່ໄດ້ແນມຂ້າມຫຼ ລະເສີຍສິີ່ງໃດໄປເມ ີ່ອໄດ້ຮັບຄໍາຕອບຫຼ ຂໍໍ້ສະຫຼຸບທີີ່ ຖ ກຕ້ອງ ເໝາະສົມຈ ີ່ງຈະສາມາດເລີີ່ມຂັຶ້ນຕອນຖັດໄປຂະບວນການເຫຼົົ່ານີຶ້ຈະຊ່ວຍໃຫ້ມີຄວາມຮ ້ ມີຄວາມຮອບ ຄອບແລະເຕ ອນຄວາມຈ ີ່ທີີ່ຈະຊ່ວຍນໍາໄປໃຊ້ໃນການແກ້ໄຂບັນຫາ ມີ 6 ຂັຶ້ນຕອນດັົ່ງນີຶ້: 1. ຂັຶ້ນຕອນກໍານົດບັນຫາ ( Problem Definition ) 2. ຂັຶ້ນວິເຄາະບັນຫາ ( Problem Analysis ) 3. ຂັຶ້ນຫາວິທີແກ້ໄຂບັນຫາທີີ່ເປັນໄປໄດ້ ( Generating Possible Solutions ) 4. ຂັຶ້ນວິເຄາະວິທີການແກ້ບັນຫາ ( Analyzing the Solutions ) 5. ຂັຶ້ນເລ ອກວິທີການແກ້ບັນຫາທີີ່ດີທີີ່ສຸດ ( Selecting the best Solutions ) 6. ຂັຶ້ນວາງແຜນດໍາເນີນການແກ້ບັນຫາ ( Planning the next course of action )

141 1. ຂັຶ້ນຕອນກໍານົດປັນນຫາ ( Problem Definition ) ເປັນຂັຶ້ນຕອນທໍາອິດທີີ່ມີຄວາມສໍາຄັນທີີ່ສຸດ ຄວາມຜິດພາດແລະຄວາມລົຶ້ມເຫຼວໃນການແກ້ບັນຫາເກີດ ຈາກການກໍານົດບັນຫາທີີ່ບໍໍ່ຖ ກຕ້ອງຂັຶ້ນຕອນນີຶ້ເປັນການລວບລວມບັນຫາແລະກໍານົດວ່າ ບັນຫາຄ ຫຍັງ ແມ່ນຫຍັງ ຄ ເປ ົ້າໝາຍຄວາມສໍາເລັດໃນການແກ້ປບັນຫາ ແລ້ວຕ້ອງບັນທ ກເປ ົ້າໝາຍຄວາມສໍາເລັດນັຶ້ນໂດຍການບັນທ ກໄວ້ ນັກຄິດຫຼາຍຄົນບໍໍ່ຍອມເຮັດການຂຽນລາຍການຄວາມສໍາເລັດຕາມທີີ່ຕ້ອງການໄວ້ ໂດຍຈະຈົດຈໍາເອົາໄວ້ໃນສະໝ ອງແຕ່ເມ ີ່ອເວລາຜ່ານໄປຫຼາຍຈະຈ ີ່ບໍໍ່ໄດ້ຫຼ ຈ ີ່ໄດ້ພໍພາງໆສົົ່ງຜົນໃຫ້ການດໍາເນີນແກ້ບັນຫາບໍໍ່ໄປຕາມທີີ່ຕັຶ້ງເປ ົ້າໝາຍໄວ້ ການກໍານົດບັນຫາຈ ີ່ງເປັນເຄ ີ່ອງມມ ໃນການຄວບຄຸມ ບັງຄັບໃຫ້ເຮົາຄິດເຖິງບັນຫາທີີ່ຕ້ອງການແກ້ໄຂຫຼ ພັດທະນາ ຢ່າງແທ້ຈິງ ໃນຂັຶ້ນີຶ້ບໍໍ່ພຽງແຕ່ຈະເປັນການບັນທ ກຂຽນລາຍການບັນຫາລົງໄປເພ ີ່ອເຕ ອນຄວາມຈໍາເທົົ່ານັຶ້ນແຕ່ເປັນ ການກວດສອບຄວາມສໍາເລັດທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນດ້ວຍວ່າໄດ້ມີການແກ້ໄຂບັນຫາຖ ກຈຸດ ຫຼ ບໍໍ່ ຈະເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມໝັຶ້ນ ໃຈໄດ້ວ່າບໍໍ່ມີການກວດບັນຫານອກເລ ີ່ອງນອກປະເດັນ ຫຼ ມີການແກ້ໄຂບັນຫາບໍໍ່ຄົບຖ້ວນ ຫຼ ມີການແກ້ໄຂບັນຫາ ພຽງບາງສ່ວນເທົົ່ານັຶ້ນ ມັກຈະລະເລີຍກັບບັນຫາເລັກໜ້ອຍຫຼ ບັນຫາອ ີ່ນໆທີີ່ຕາມມາພາຍຫຼັງ ຕົວຢ່າງການກໍານົດ ບັນຫາເຊັົ່ນ: ໂຮງຮຽນບໍໍ່ຜ່ານການປະເມີນເພ ີ່ອຮັບຮອງຄຸນນະພາບ 2. ຂັຶ້ນວິເຄາະບັນຫາ ( Problem Analysis ) ຂັຶ້ນຕອນີຶ້ເປັນການກວດສອບແລະຫາສາເຫດຂອງບັນຫາວ່າສະພາບການທີີ່ກໍາລັງເປັນຢ ່ໃນປັດຈຸບັນວ່າ ເປັນແນວໃດ ຂະນະນີຶ້ເຮົາກໍາລັງເຮັດຫຍັງ ສິີ່ງໃດທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງຫຼ ບໍໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບັນຫາເປັນການແກ້ໄຂພິຈາລະນາວ່າ ເປັນຫຍັງເຮົາຈ ີ່ງຕ້ອງເຮັດເລ ີ່ອງນີຶ້ ເຮົາເຮັດເລ ີ່ອງນີຶ້ເພາະຕ້ອງການຫັຍງສະຖານະການສະພາບແວດລ້ອມປັດຈຸບັນ ເປັນແນວໃດ ຂັຶ້ນຕອນນີຶ້ຈ ີ່ງເປັນການທົບທວນກວດສອບແລະເປັນການສ້າງຄວາມໝັຶ້ນໃຈວ່າໃນການກໍານົດນົດ ບັນຫາຂັຶ້ນທີ 1 ນັຶ້ນເປັນບັນຫາທີີ່ເຮົາຕ້ອງການແກ້ໄຂຈິງນັຶ້ນບໍໍ່ກົງກັບການກໍານົດບັນຫາຕາມຂັຶ້ນຕອນທີ 1 ຕົວຢ່າງ ເຊັົ່ນ: ບັນຫາໂຮງຮຽນບໍໍ່ຜ່ານການປະເມີນການປະກັນຄຸນນະພາບສະຖານະການສ ກສາ ການວິເຄາະບັນຫາຈ ີ່ງຕ້ອງ ລະບຸວ່າ ຕົວຊີຶ້ວັດຂໍໍ້ໃດແດ່ທີີ່ບໍໍ່ຜ່ານການປະເມີນເຊັົ່ນ: ການຈັດການຮຽນ-ການສອນຂອງຄ , ຫຼັກສ ດ, ການບໍລິຫານ , ອາຄານສະຖານທີີ່ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມໃນໂຮງຮຽນແລະອ ີ່ນໆ ເຮົາມີຈຸດແຂງຈຸດອ່ອນຫຍັງແດ່ ແມ່ນຫຍັງຄ ສິີ່ງ ສໍາຄັນທີີ່ເຮັດໃຫ້ໂຮງຮຽນມີຄຸນນະພາບຕາມຕົວຊີຶ້ວັດ ການວິເຄາະສິີ່ງເຫຼົົ່າຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາມີຄວາມຊັດເຈນວ່າ ຄຸນ ນະພາບຂອງໂຮງຮຽນຄ ສິີ່ງໃດ ແລະ ແມ່ນຫຍັງທີີ່ຈະສົົ່ງຜົນຕໍໍ່ຄຸນະພາບຂອງໂຮງຮຽນ 3. ຂັຶ້ນຫາວິທີແກ້ໄຂບັນຫາທີີ່ເປັນໄປໄດ້ ( Generating Possible Solutions ) ເມ ີ່ອໄດ້ບັນຫາທີີ່ແທ້ຈິງທີີ່ຕ້ອງການປ່ຽນແປງແກ້ໄຂໂດຍຜ່ານການວິເຄາະມາເປັນຢ່າງດີແລ້ວຂັຶ້ນຕອນຕໍໍ່ ໄປຄ ການເລ ອກວິທີການແກ້ບັນຫາທີີ່ເໝາະສົມແລະເປັນໄປເປັນມາໃຫ້ຫຼາຍແລະພິຈາລລະນາແຕ່ລະວິທີການແກ້ໄຂ ບັນຫາເຫຼົົ່ານັຶ້ນຢ່າງຮອບຄອບລົງເລິກປະເມີນຜົນທີີ່ຈະເກີດເກີດຂ ຶ້ນທັງສ່ວນຕົວແລະສັງຄົມຢ່າງຮອບດ້ານເພ ີ່ອຈະ ເລ ອກວິທີການທີີ່ເປັນໄປໄດ້ເທົົ່ານັຶ້ນ ບາງແນວທາງທີີ່ບໍໍ່ກ່ຽວຂ້ອງ,ບໍໍ່ສອດຄ່ອງ ແລະ ບໍໍ່ເໝາະສົມກັບປບັນຫາກໍຕັດ ຖິຶ້ມໄປ ໃນຂັຶ້ນຕອນນີຶ້ເປັນການເລ ອກແລະລວບລວມວິທີການແກ້ບັນຫາຫຼາຍໆແນວທາງ ຍັງບບໍໍ່ຈໍາເປັນຕ້ອງປະ ເມີນສະຫຼຸບວ່າວິທີການໃດດີທີີ່ສຸດຕໍໍ່ກາານແກ້ບັນຫາ ແຕ່ຄວນພິຈາລະນາວິທີເລ ອກມາແລ້ວຢ່າງຖີີ່ຖ້ວນ ວິເຄາະຄ ກັບວ່າມັນເປັນຄວາມຄິດໃໝ່ໆ 4. ຂັຶ້ນວິເຄາະວິທີການແກ້ບັນຫາ ( Analyzing the Solutions ) ວິທີການແກ້ບັນຫາທີີ່ຜ່ານການວິເຄາະມາຢ່າງດີແລ້ວອາດຈະມີຢ ່ຫຼາຍວິທີຈໍາເປັນຕ້ອງນໍາວິທີການເຫຼົົ່ານັຶ້ນ ມາວິເຄາະ ໂດຍບັນທ ກຂຽນຂໍໍ້ດີຂໍໍ້ເສຍ ແລະ ລາຍລະອຽດຕ່າງໆຂອງວິທີການຕ່າງໆເຫຼົົ່ານັຶ້ນລົງໄປທຸກວິທີໃນຂັຶ້ນ ຕອນນີຶ້ຈະບໍໍ່ເຮັດການປະເມີນວິທີການເຫຼົົ່ານັຶ້ນເປັນອັນຂາດວ່າວິທີການໃດດີທີີ່ສຸດ ຈະເປັນພຽງແຕ່ບອກຈຸດແຂງຂໍໍ້ດີ ແລະຈຸດອ່ອນ ຂໍໍ້ເສຍຂອງແຕ່ລະວິທີການເຫຼົົ່ານັຶ້ນ ເພາະຖ້າເຮົາເຮັດການປະເມີນໄປແລ້ວວ່າວິທີໃດບໍໍ່ດີ ບໍໍ່ເໝາະສົມ ເຮົາກໍຈະບໍໍ່ສົນໃຈແລະບໍໍ່ມີການບັນທ ກຂໍໍ້ມ ນບໍໍ່ມີການຂຽນລາຍການ ແລະ ລາຍລະອຽດວິທີການເຫຼົົ່ານັຶ້ນລົງໄປເນ ີ່ອງ ຈາກເຮົາຕັດສິນໄປແລ້ວວ່າມັນບໍໍ່ດີ ສິີ່ງເຫຼົົ່ານີຶ້ເຮັດໃຫ້ເຮົາລະເລີຍວິທີການບາງວິທີໄປ ຢ່າງໃດກໍຕາມລາຍການຂໍໍ້ດີຂໍໍ້

142 ເສຍແລະລາຍລະອຽດຕ່າງໆທີີ່ເຮົາຂຽນລົງໄປນັຶ້ນ ຈະຕ້ອງມີຂໍໍ້ດີ ຂໍໍ້ຄວາມແປກໃໝ່ໜ້າສົນໃຈເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມ ພະຍາຍາມແລະເກີດແຮງຈ ງໃຈໃນການແກ້ໄຂບັນຫາ 5. ຂັຶ້ນເລ ອກວິທີການແກ້ບັນຫາທີີ່ດີທີີ່ສຸດ ( Selecting the best Solutions ) ເມ ີ່ອເຮົາພິຈາລະນາວິທີການແກ້ບັນຫາມາຢ່າງຮອບຄອບແລະເຂົຶ້າໃຈຢ່າງຈະແຈ້ງແລ້ວ ຂັຶ້ນຕອນນີຶ້ເປັນ ການພິຈາລະນາເລ ອກທາງເລ ອກທີີ່ດີທີີ່ສຸດ ເປັນການຕັດສິນໃຈວ່າວິທີການໃດທີີ່ເຮົານໍາມາໃຊ້ແລະວິທີການໃດທີີ່ ເຮົາຕັດຖິຶ້ມໄປໂດຍພິຈາລະນາທຸກໆທາງເລ ອກແລະຕັດສິນໃຈຈາກການໃຊ້ເຄ ີ່ອງມ ປະເມີນທາງເລ ອກທີີ່ເໝາະສົມ ວ່າຈະນໍາໄປໃຊ້ດີຫຼ ບໍໍ່ດີພຽງໃດອາດເປັນແບບປະເມີນແບບປະມານຄ່າແບບກວດສອບລາຍການວ່າແມ່ນຫຼ ບໍໍ່ແມ່ນ ໄດ້ຫຼ ບໍໍ່ໄດ້ ບາງເທ ີ່ອຄວາມເປັນຈິງຄວາມຄິດອາດໄປດ້ວຍກັນໄດ້ຫຼ ບໍໍ່ໄດ້ກໍໄດ້ ຕ້ອງກວດສອບຄວາມເປັນໄປໄດ້ຂອງ ວິທີການເຫຼົົ່ານັຶ້ນດ້ວຍ ນອກຈາກນີຶ້ການປະເມີນຈາກສັນຊາດຕະຍານແລະອາລົມອາດນໍາມາໃຊ້ໃນການຕັດສິນທາງ ເລ ອກນໍາກໍໄດ້ເພາະສັນຊາດຕະຍານເກີດຈາກການສະສົມປະສົບການຊີວິດທີີ່ມີມາຍາວນານໃນຂັຶ້ນຕອນນີຶ້ຕ້ອງຂຽນ ລາຍລະອຽດໃຫ້ຫຼາຍແລະລົງເລິກເພ ີ່ອສະຫຼຸບວ່າແຕ່ລະວິທີມີຂໍໍ້ດີແລະຂໍໍ້ເສຍແນວໃດແລະພິຈາລະນາອີກຄັຶ້ງໜ ີ່ງຈາກ ລາຍການທີີ່ຂຽນໄວ້ຈ ີ່ງຕັດສິນເລ ອກ ເມ ີ່ອຕັດສິນໃຈແລ້ວອາດພົບວ່າມີທາງເລ ອກທີີ່ດີພຽງ 1 ແນວທາງຫຼ ຫຼາຍ ແນວທາງຫຼ ອາດບໍໍ່ມີເລີຍກໍໄດ້ໃນຂະນະທີີ່ບໍໍ່ມີທາງເລ ອກຫຼ ວິທີການໃດໆເລີຍກໍຕ້ອງກັບໄປທົບທວນຂັຶ້ນທີ 3 ຄ ຫາ ແນວທາງວິທີການທີີ່ເປັນໄປໄດ້ໃໝ່ຫຼ ຈໍາຕ້ອງພັດທະນາຂ ຶ້ນມາໃໝ່ເພາະວິທີຶ້ບໍໍ່ສາມາດຫາວິທີການແກ້ບັນຫາໄດ້ ເນ ີ່ອງມາຈາກກໍານົດບັນຫາບໍໍ່ດີພໍຫຼ ບັນຫາມີຄວາມຂັດແຍ່ງໃນຕົນເອງ 6. ຂັຶ້ນວາງແຜນດໍາເນີນການແກ້ບັນຫາ ( Planning the next course of action ) ເມ ີ່ອເລ ອກວິທີການແກ້ບັນຫາແລ້ວຂັຶ້ນຕອນນີຶ້ຈ ີ່ງເປັນການວາງແຜນໃນການດໍາເນິນການແກ້ບັນຫາໂດຍ ການຂຽນລາຍການຈະຕ້ອງການເຮັດຫຍັງແດ່ທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການແກ້ບັນຫາເຊິີ່ງຈະມີລາຍການທີີ່ຕ້ອງຂຽນເປັນ ຈໍານວນຫຼາຍເຊິີ່ງມີຫຼາຍສິີ່ງຫຼາຍຢ່າງທີີ່ເຂົຶ້າມາກ່ຽວຂ້ອງກັບຄົນ,ເວລາສິີ່ງຂອງເພ ີ່ອເປັນການຢືນຢັນວ່າແຜນທີີ່ວາງ ໄວ້ສາມາດນໍາໄປປະຕິບັດໄດ້ ໃນຂັຶ້ນນີຶ້ເປັນຂັຶ້ນຕອນທີີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມໝັຶ້ນໃຈໄດ້ວ່າບັນຫາຈະສາມາດເຮັດການ ແກ້ໄຂໄດ້ຈິງ. ການກໍານົດບັນຫາ (Problem Deflnltlon) ສໍາຄັນທີີ່ສຸດ ສິີ່ງທີີ່ສໍາຄັນທີີ່ສຸດຂອງການແກ້ໄຂບັນຫາຄ ການກໍານົດບັນຫາ ດັົ່ງທີີ່ໄອສຕາຍ (Albert Einstein)ນັກຄິດທີີ່ ມີຊ ີ່ສຽງຂອງໂລກກ່າວວ່າ ຖ້າເຮົາມີໜ ີ່ງຫົວໜ່ວຍເວລາ 1 ຊົົ່ວໂມງໃນການຮັກສາປ ກປ້ອງໂລກຂອງເຮົາຈົົ່ງໃຊ້ ເວລາ 55 ນາທີໃນການກ ານົດບັນຫາແລະໃຊ້ເວລາ 5 ນາທີໃນການດໍາເນີນການແກ້ບັນຫາ ນັຶ້ນໝາຍຄວາມວ່າ ການກໍານົດບັນຫາໂດຍທໍາຄວາມເຂົຶ້າໃຈກັບບັນຫາການເຮັດບັນຫາໃຫ້ມີຄວາມກະຈ່າງແຈ້ງສີີ່ງທີີ່ສໍາຄັນທີີ່ສຸດໃນ ການແກ້ໄຂບັນຫາ ເປັນການກະຕຸ້ນໃຫ້ເກິດຄວາມຕ້ອງການໃນການແກ້ໄຂບັນຫາທີີ່ຖ ກຈຸດເຊີີ່ງເຮົາຈະຕ້ອງທຸ້ມເທ ແລະໃຊ້ເວລາກັບມັນຫຼາຍທີີ່ສຸດ ກ່ອນທີີ່ເຮົາຈະກະໂຈນສ ່ບັນຫາເຂົຶ້າສ ່ບັນຫາແລະແກ້ໄຂບັນຫາເຫຼົົ່ານັຶ້ນ ທັຶ້ງນີຶ້ ຍົດ ທະວິທີໃນການແກ້ໄຂບັນຫາມີວິທີການຫຼາກຫຼາຍດັົ່ງຕໍໍ່ໄປນີຶ້: 1. ໃຊ້ຄໍາເວົຶ້າກະຕຸ້ນ ບັນຫາຫຼາຍບັນຫາບໍໍ່ສ້າງແຮງກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດຄວາມຕ້ອງການໃນການແກ້ໄຂ ບັນຫາ ອັນເນ ີ່ອງມາຈາກການໃຊ້ຄໍາເວົຶ້າທີີ່ບໍໍ່ບໍໍ່ສົົ່ງຜົນໃຫ້ຫາຍາກ ບໍໍ່ເກີດຄວາມຕ້ອງການໃນການແກ້ບັນຫາ ບໍໍ່ມີຜົນ ຜັກດັນທາງຈິດວິທະຍາ ຕົວຢ່າງເຊັົ່ນ:ຜ ້ອໍານວຍການໂຮງຮຽນຖາມຄ ແລະບຸກຄະລາກອນທາງໂຮງຮຽນ ເຮົາຈະເຮັດ ແນວໃດໃຫ້ໂຮງຮຽນຜ່ານການປະເມີນມາດຕະຖານການສ ກສາ ເຂົາກໍຈະບໍໍ່ໄດ້ຮັບຄໍາຕອບໃດໆເລີຍກໍເປັນໄດ້ເຂົາ ອາດພົບກັບແວວຕາທີີ່ວ່າງປ່າວຫຼ ສີໜ້າທີີ່ສະແດງຄວາມເບ ີ່ອໜ່າຍແຕ່ຖ້າເຂົາປ່ຽນຄໍາເວົຶ້າໃໝ່ເປັນ ເຮົາຈະເຮັດ ແນວໃດດີທີີ່ຈະໃຫ້ຄ ແລະບຸກຄະລາກອນໃນໂຮງຮຽນເຮັດວຽກໄດ້ງ່າຍໆ ສະດວກສະບາຍ ມີຄວາມສຸພາບຕາມເກີນ ມາດຕະຖານການສ ກສາກໍຈະພົບວ່າຈະມີມີຜ ້ສະເໜີຄວາມຄິດເຫັນອອກມາຫຼາກຫຼາຍຈົນນັບບໍໍ່ຖ້ວນການໃຊ້ຄໍາເວົຶ້າ ກະຕຸ້ນເຫຼົົ່ານີຶ້ເກີດຈາກການທີີ່ຜ ້ຟັງເລີີ່ມຮ ້ສ ກວ່າຕົນເອງມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງມີສ່ວນໄດ້ສ່ວນເສຍກັບບັນຫາ ບັນຫາມີ ຜົນກະທົບກັບຕົວເຂົາ ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍີີ່ງທີີ່ເປັນທາງບວກ ເຂົາຈະຮ ້ສ ກວ່າເຂົາເຂົາຈະຮ ້ສ ກວ່າເຂົາຈະໄດ້ຮັບຜົນ