ພັດທະນາການຄິດ ຊອ ປທ ນາງ ວິໄລວັນ ເມກຈອນ

193 9. ຝຶກຄິດຈາກສິີ່ງທີີ່ຄຸມເຄ ອ ໝາຍເຖິງການຄົຶ້ນຫາຂໍໍ້ມ ນ ຫຼ ຄິດເພີີ່ມເຕີມຈາກສິີ່ງຕ່າງໆທີີ່ ບໍໍ່ຊັດເຈນ ຫຼ ຍັງບໍໍ່ທັນສົມບ ນຄົບຖ້ວນ 10. ຝຶກຈິນຕະນາການ ໝາຍເຖິງການຝຶກຝ ນ ການສະແດງອອກເຊິີ່ງຄວາມຮ ້ທີີ່ພໍດີການຮ ້ ສ ກນ ດຄິດຈາການນຈິນຕະນາການ 11. ຝຶກປັບປຸງຕົນເອງ ໝາຍເຖິງ ການຝືກໃຫ້ຮ ້ຈັກພິຈາລະນາຄວາມຜິດພາດ ແລພະ ຄວາມ ລົຶ້ມເຫຼວທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນແລ ຶ້ວໃຊ້ຄວາມຜິດພາດນັຶ້ນເປັນບົດຮຽນແກ່ຕົນເອງ 12. ສ ກສາບຸກຄົນທີີ່ມີຄວາມຄິດສ້າງສັນ ໝາຍເຖິງສ ກສາບຸກຄົນຕ່າງໆທີີ່ມີຄວາມຄິດສ້າງ ສັນ ໂດຍພິຈາລະນາເຖິງຂະບວນການຄິດ ບຸກຄະລິກກະພາບລັກສະນະຂອງບຸກຄົນເຫຼົົ່ານັຶ້ນທີີ່ເຮັດໃຫ້ເຂົາສາມາດ ສ້າງສັນຜົນງານດີເດັົ່ນ 13. ຝຶກປະເມີນສະຖານະການ ໝາຍເຖິງການຝຶກຄິດເພ ີ່ອປະເມີນສະຖານະການຕ່າງໆທີີ່ເກີດ ຂ ຶ້ນ ແລະ ແນວໂນ້ມຂອງສິີ່ງຈະເກີດຕາມມາ 14. ຝຶກທັກສະການອ່ານສ້າງສັນ ໝາຍເຖິງການພັດທະນາທັກສະການອ່ານຢ່າງສ້າງສັນເພ ີ່ອ ອ່ານຈັບໃຈຄວາມ ສະແດງຄວາມຄິດເຫັນ ສະແດງຄວາມຮ ້ສ ກຈາກເລ ີ່ອງທີີ່ອ່ານ ແລະ ຂະຫຍາຍຄວາມຄິດຈາ ກການອ່ານໃຫ້ກວ້າງຂວາງ 15. ຝຶກການຟັງສ້າງສັນ ໝາຍເຖິງການພັດທະນາທັກສະການຟັງຢ່າງສ້າງສັນເພ ີ່ອໃຫ້ຄິດຝຶກ ໃຫ້ຄິດຈາກເລ ີ່ອງທີີ່ຟັງ ນໍາເລ ີ່ອງທີີ່ຟັງໄປຂະຫຍາຍເປັນຜົນງານ ແລະ ຄວາມຮ ້ໃໝ່ ຕິດຕາມ ແລະ ຈັດລະບົບຂໍໍ້ມ ນ ໄດ້ໃນແນວທາງກວ້າງຂວາງ ແລະ ເລິກເຊິີ່ງກວ່າເກົົ່າ 16. ຝຶກການຂຽນສ້າງສັນ ໝາຍເຖິງການຄິດລິເລີີ່ມໃນການຂຽນໂດຍໃຊ້ຈິນຕານະການ ແລະ ປະສົບການມາເຊ ີ່ອມໂຍງໃຫ້ເກີດການພັດທະນາການຂຽນຢ່າງສ້າງສັນ ເກີດຄວາມຮ ້ສ ກນ ກຄິດ ແລະ ຈິນຕາ ນະການໃນການຂຽນ 17. ຝຶກການເບີີ່ງຢ່າງສ້າງສັນ ໝາຍເຖິງການພັດທະນາທັກສະຈິນຕະນາການ ເບີີ່ງເຫັນຮ ບ ໃນມິຕິຕ່າງໆ ທີີ່ແປກໃໝ່ໄປກວ່າເກົົ່າ ໃຫ້ສະແດງຄວາມຄິດຈາກມຸມມອງທີີ່ແປກໃໝ່ ບັນຍາກາດ ແລະ ສິີ່ງເວດລ້ອມທີີ່ສົົ່ງເສີມຄວາມຄິດສ້າງສັນ ບັນຍາກາດ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມທີີ່ສົົ່ງເສີມຄວາມຄິດສ້າງສັນໃນເຮ ອນ ຫຼ ຄອບຄົວຖ ວ່າມີຄວາມສໍາຄັນຢ່າງ ຍີີ່ງ ແລະ ສົົ່ງຜົນຕໍໍ່ການເສີມສ້າງຄວາມຄິດສ້າງສັນເປັນຢ່າງຫຼາຍ ພໍໍ່ແມ່ ແລະ ສະມາຊິກໃນຄອບຄົວຄວນສ້າງບັນຍາ ກາດ ແລະສິີ່ງແວດລ້ອມທີີ່ສົົ່ງເສີມຄວາມຄິດສ້າງສັນເຊິີ່ງປະກອບດ້ວຍ: 1. ຄວາມຮັກ ການສ້າງບັນຍາກາດຂອງຄວາມຮັກ ແລະ ຄວາມອົບອຸ່ນພາຍໃນຄອບຄົວການພົວພັນ ທີີ່ກີລະຫວ່າງສະມາຊິກພາຍໃນຄອບຄົວທີີ່ອາໄສຢ ່ຮ່ວມກັນ ພໍໍ່ແມ່ຮັກເດັກຢ່າງເໝາະສົມເປັນສິີ່ງສໍາຄັນພ ຶ້ນຖານທີີ່ສໍາ ຄັນທີີ່ສຸດຕໍໍ່ຄວາມສໍາເລັດຂອງການສ້າງເສີມຄວາມຄິດສ້າງສັນ 2. ການລ້ຽງດ ລ ກແບບປະຊາທິປະໄຕ ພໍໍ່ແມ່ລ້ຽງດ ເດັກດ້ວຍຄວາມຮັກ ຄວາມເຂົຶ້າໃຈໃນທໍາມະຊາດ ຂອງເດັກໃຫ້ເດັກໄດ້ສະແດງຄວາມຄິດເຫັນມີອິດສະຫຼະຕາມຄວາມເໝາະສົມ ແລະຮັບຟັງແລະຍອມຮັບໃນຄວາມ ຄິດເຫັນ ແລະຍອມຮັບໃນສິີ່ງທີີ່ເດັກຕັດສິນໃຈ ໃຫ້ເດັກມີໂອກາດຕັດສິນໃຈໃນເລ ີ່ອງຕ່າງໆດ້ວຍຕົນເອງ ຕະຫຼອດ ຈົນຄອຍເປັນກໍາລັງໃຈ ເມ ີ່ອເດັກມີບັນຫາ ຈະເຮັດໃຫ້ເດັກມີຄວາມອົບອຸ່ນໃຈ ມີຄວາມໝັນຄົງໃນຊີວີດ ແລະ ພ້ອມທີີ່ຈະພັດທະນາຕົນເອງເຕັມສະກກະຍະພາບ 3. ການຝຶກໃຫ້ເດັກໄດ້ຫຼິຶ້ນ ຫຼ ມີປະສົບການຈາການເຮັດກິດຈະກໍາຕ່າງໆ ທີີ່ມີຄຸນຄ່າ ການໄດ້ຫຼິຶ້ນ ຂອງຫຼິຶ້ນ ເຄ ີ່ອງຫຼີຶ້ນ ເກມ ແລະ ອຸປະກອນຕ່າງໆ ເປັນເຄ ີ່ອງມ ສໍາຄັນໃນການພັດທະນາຄວາມຄິດຂອງເດັກ ໃຫ້ເດັກ ມີໂອກາດສະແດງອອກ ຝືກຝ ນ ແລະ ຮຽນຮ ້ຈາກເກມ ແລະ ເຄ ີ່ອງຫຼິຶ້ນຕັຶ້ງແຕ່ເດັກນ້ອຍເຊິີ່ງຈະຊ່ວຍພັດທະນາ ຄວາມສະຫຼາດຂອງເດັກຕາມໄວ

194 4. ໃຫ້ລ ກມີໂອກາດໄດ້ພົບເພ ີ່ອນ ແລະ ຫຼິຶ້ນກັບໝ ່ ເປີດໂອກາດໃຫ້ເດັກໄປເຮ ອນໝ ່ ແລະ ໃຫ້ໝ ່ມາ ຫາຢ ່ເຮ ອນນໍາ ລວມທັງເປີດໂອກາດໃຫ້ເດັກໄດ້ພົບກັບບຸກຄົນອ ີ່ນໆທີີ່ເຂົາມັກ ຈະເຮັດໃຫ້ເດັກໄດ້ພັດທະນາປະສົບ ການຢ່າງຫຼາກຫຼາຍ ແລະ ມີຄວາມສຸກ 5. ຄວາມສະໝໍໍ່າສະເໝີຂອງພໍໍ່ແມ່ ພໍໍ່ແມ່ຄວນມີຄວາມສະໝໍໍ່າສະເໝີຄົງເສັຶ້ນຄົງວາ ໃນການໃຫ້ການ ສະໜັບສະໜຸນ ສົົ່ງເສີມ ແລະ ເອ ຶ້ອອໍານວຍ ພໍໍ່ແມ່ຕ້ອງຈັດແບ່ງເວລາ ເບີີ່ງແຍງລ ກ ແລະ ເຮັດຢ່າງສະໝໍໍ່າສະເໝີເຊິີ່ງ ບໍໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງຄວາມເຂັຶ້ມງວດ ແຕ່ການເປັນການໃຫ້ລ ກຮ ້ສ ກວ່າສິີ່ງໃດເຮັດໄດ້ສິີ່ງໃດເຮັດບໍໍ່ໄດ້ເປັນການຈັດລະ ບຽບຄວາມຄິດ ແລະ ພ ດຕິກໍາໃຫ້ລ ກໃຫ້ຍອມຮັບໃນກົດລະບຽບ 6. ເດັກໄດ້ມີໂອກາດປະສົບກັບຄວາມສໍາເລັດ ໄດ້ເຮັດໃນສິີ່ງທີີ່ມັກ ແລະ ສາມາດຕັຶ້ງເປ ົ້າໝາຍໃນຊີ ວິດ ວ່າໃຫຍ່ຂ ຶ້ນເຂົາຈະເປັນແນວໃດ ແລະ ພະຍາຍາມເຮັດໃຫ້ເຖິງເປ ົ້າໝາຍແຫ່ງຊີວິດທີີ່ວາງໃວ້ໂດຍຜ ້ປ ກຄອງຕ້ອງ ໃຫ້ການສົົ່ງເສີມ ສະໜັບສະໜ ນຢ່າງເຕັມທີີ່ ຫາກມີອຸປະສັກກໍສາມາດຈະຍ ດຍຸ່ນໄດ້ຕາມຄວາມເໝາະສົມ ການມີ ເປ ົ້າໝາຍຊີວີດ ຈະເຮັດໃຫ້ເດັກມີຈຸດໝາຍທີີ່ຊັດເຈນ ເຂົາຈະມີຄວາມມຸ່ງໝັຶ້ນ ແລະ ໃຊ້ຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງເຕັມ ທີີ່ 7. ໃຫ ຶ້ແຮງເສີມ ແລະ ກໍາລັງໃຈ ພໍໍ່ແມ່ຄວນໃຫ້ຄວາມສົນໃຈເອົາໃຈໃສ່ກິດຈະກໍາທີີ່ເດັກເຮັດ ແລະຮ ່ ຈັກຊົມເຊີຍເພ ີ່ອເປັນກໍາລັງໃຈຈະເຮັດໃຫ້ເດັກຮ ້ສ ກພ ມໃຈ ເກີດຄວາມເຊ ີ່ອໝັຶ້ນ ແລະ ມີຄວາມພະຍາຍາມທີີ່ຈະ ເຮັດໃຫ້ໄດ້ດີທີີ່ສຸດຍີີ່ງໆຂ ຶ້ນ ແລະ ການໃຫ້ກໍາລັງໃຈດ້ວຍການສະແດງຄວາມຮັກ ຄວາມຊ ີ່ນຊົມເອົາໃຈໃສ່ເຊິີ່ງຄວນ ເປັນໄປຢ່າງເໝາະສົມກັບເດັກ ບໍໍ່ຄວນເຂົຶ້າໄປກ້າວກ່າຍ ຈັດການໃຫ້ກັບເດັກໃນທຸກເລ ີ່ອງເພາະຈະເຮັດໃຫ້ເດັກບໍໍ່ຮ ້ ຈັກເພີີ່ງຕົນເອງ ແລະ ບໍໍ່ຄວນໃຫ້ກໍາລັງໃຈດ້ວຍການໃຫ້ວັດຖຸ ເງິນທອງ ສິີ່ງຂອງ ເພາະຈະເຮັດໃຫ້ເດັກຂາດຄວາມ ກະຕ ລ ລົຶ້ນ ແລະ ຂາດຄວາມມຸ່ງໝັຶ້ນ 8. ໃຫ້ເວລາ ການໃຫ້ເວລາກັບເດັກເປັນສິີ່ງສໍາຄັນ ເຮັດກິດຈະກໍາຫຼິຶ້ນກັບເດັກ ພາເດັກໄປທ່ຽວເພ ີ່ອ ເພີີ່ມປະສົບການ ບໍໍ່ປ່ອຍເດັກໃວ້ຕາມລໍາພັງຄົນດຽວຫຼ ຢ ່ກັບຄົນອ ີ່ນຫຼາຍເກ ີນໄປໂດຍບໍໍ່ຈໍາເປັນ ອຸປະສັກໃນຕົວຄົນທີີ່ສະກັດກັຶ້ນຄວາມຄິດສ້າງສັນ 1. ອັກຄະຕິ ຄົນເຮົາຍີີ່ງມີອາຍຸຫຼາຍຂ ຶ້ນ ຍີີ່ງມີອະຄະຕິເພີີ່ມຂ ຶ້ນ ເພາະຄວາມທີີ່ເຮົາຮ ້ຫຼາຍ ມີປະສົບການ ຫຼາຍ ເຮັດໃຫ້ເຮົາມີຄວາມຄິດແບບເກົົ່າໆ ທີີ່ເຮົາເຄີຍຄິດເຄີຍເຊ ີ່ອ ເຮັດໃຫ້ບໍໍ່ຍອມແນມເບີີ່ງສິີ່ງໃໝ່ທີີ່ແຕກຕ່າງໄປ ຈາກເກົົ່າ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເຮົາບໍໍ່ຍອມຮັບການປ່ຽນແປງທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນ ຄວາມຄິດແບບນີຶ້ເປັນສິີ່ງກີດຂວາງການແນມເຫັນ ຂອງຄົນ ຕົວຢ່າງການມີອະຄະຕິຕໍໍ່ຄວາມຄິດສ້າງສັນເຊັົ່ນການໃຊ້ລົດທີີ່ເຮັດຈາກໄຟເບີຶ້ຈະບໍໍ່ມີວັນດີໄປກວ່າລົດທີີ່ ເຮັດດ້ວຍເຫຼັກ ຜ ້ຍີງເປັນຜ ້ນໍາໄດ້ບໍໍ່ດີເທົົ່າຜ ້ຊາຍ ປາລາສະຕິກບໍໍ່ມີທາງແຂງແຮງໄປກວ່າແວ່ນ 2. ການຍ ດຕິ ບໍໍ່ຍ ດຍຸ່ນ ຍ ດຕິດກັບໂຄງສ້າງ ໜ້າທີີ່ ບົດບາດເກົົ່າໆ ຂອງສິີ່ງຕ່າງໆວ່າເຄີຍເຮັດ ເຄີຍເປັນ ແນວໃດ ກໍຕ້ອງເປັນຢ່າງນັຶ້ນ ເຊັົ່ນ ຈະບໍໍ່ຍອມເຮັດຖ້ວຍຈານເປັນຮ ບໂຖສ້ວມເດັດຂາດ ຈະບໍໍ່ເອົາໝ ໍ້ຂາງມາເປັນໝ ໍຶ້ ແກງ ຄົນລ້ຽງໄກກໍຕ້ອງລ້ຽງໄກ່ເທົົ່ານັ ຶ້ນ ຄົນຂາຍໄກ້ທອດກໍຕ້ອງຂາຍໄກ່ທອດ ຈະບໍໍ່ມີວັນທີີ່ຄົນລ້ຽງໄກ່ຈະໄປຂາຍ ໄກ່ທອດນໍາ ບາງຄັຶ້ງເຮົາແນມຫາວັດຖຸຈາກຊ ີ່ຂອງມັນບໍໍ່ແມ່ນຈາກສິີ່ງທີີ່ມັນເຮັດໄດ້ເຊິີ່ງສິີ່ງເຫຼົົ່ານີຶ້ມີຜົນເສຍຕໍໍ່ທາງທຸ ລະກິດ ແລະ ສັງຄົມຫຼາຍ ເພາະສະນັຶ້ນຄົນລ້ຽງໄກ່ຄວນສາມາດທີີ່ຈະເຮັດທຸລະກິດຂາຍໄກ່ທອດໄດ້ໃນຂະນະທີີ່ເຮົາ ອາດຈະເອົາໝ ໍ່ຂາງ ໄປເຮັດເປັນໝ ໍ່ເພ ີ່ອເຮັດຕົຶ້ມຍໍາກໍໄດ້ 3. ຄວາມຮ ້ສ ກອັບຈົນຫົນທາງ ເນ ີ່ອງຈາກເປັນເພາະຄິດວ່າຂ້ອຍບໍໍ່ມີຄວາມຮ ້ຂ້ອຍບໍໍ່ໄດ້ຮໍໍ່າຮຽນມາ ແລະ ຂ້ອຍບໍໍ່ຮ ້ຈະໄປປຶກສາໃຜ ຫຼ ຂໍຄວາມຊ່ວຍເຫຼ ອໃຜ ເປັນຄວາມຮ ້ສ ກວ່າຖ້າບໍໍ່ມີເຄ ີ່ອງມ ຄວາມຮ ້ຄວາມສາມາດ ຫຼ ວັດສະດຸອຸປະກອນແລ້ວ ກໍບໍໍ່ມີຄວາມສາມາດທີີ່ຈະເຮັດຫຍັງໄດ້ຈ ີ່ງບໍໍ່ຄວນສ່ຽງຫຼ ລອງເຮັດໃຫ້ເສຍເວລາ ແຕ່ແທ້ຈິງ ແລ້ວຍັງມີແນວທາງໃນການສະແຫວງຫາຄວາມຮ ້ອີກຫຼາຍ ມີວັດສະດຸ ອຸປະກອນທີີ່ຈະນໍາມາໃຊ້ໃນການຊ່ວຍເຫຼ ອ ເຮົາໄດ້ອີກຫຼາຍຕັຶ້ງແຕ່ຄົນຮອບຂ້າງ ຍາດພີີ່ນ້ອງ ເພ ີ່ອນອາຈານໜ່ວຍງານລາດຊະການ ແລະ ອົງການເອກະຊົນຕ່າງໆ ຕະຫຼອດຈົນໜັງສ ວາລະສານ ສິີ່ງພິມ ສ ີ່ໂທລະທັດວິທະຍຸ ແລະ ອິເຕີເນັດອີກເປັນຈໍານວນຫຼາຍ

195 ຈົົ່ງແນມເບີີ່ງໃຫ້ຮອບຕົວ ເຮົາຈະເຫັນວ່າສິີ່ງທີີ່ເຮົາຈະໃຊ້ຊ່ວຍເຫຼ ອໄດ້ສະເໝີແຕ່ສິີ່ງທີີ່ສໍາຄັນທີີ່ສຸດ ຄ ແນງບັນ ດານໃຈ ແລະຄວາມມຸ່ງມັຶ້ນໃນຕົວຂອງເຮົາເອງ 4. ການປິດກັຶ້ນທາງຄວາມຄິດທາງຈິດຕະວິທະຍາ ເຊັົ່ນຄວາມເປັນຕາຊັງ ຕວາມເປັນຕາຢ້ານ ຄວາມຂີຶ້ ດຽດ ຄວາມອາຍ ຢ້ານເສ ີຍສັກສີຄວາມຍີີ່ງທະນົງ ສິີ່ງເຫຼົົ່ານີຶ້ເຮັດໃຫ້ເຮົາບໍໍ່ສາມາດເຮັດສິີ່ງບາງຢ່າງພຽງເພາະເຮົາຮ ້ ສ ກວ່າຈະດີຫຼ ຖ ກຕ້ອງ ຈີີ່ງຈໍາເປັນຕ້ອງຝຶກເພ ີ່ອພັດທະນາຫຼຸດຄວາມຮ ້ສ ກເຫຼົົ່ານັຶ້ນໃຫ້ຫຼາຍຂ ຶ້ນ ຕ້ອງບໍໍ່ລ ມວ່າ ເຮົາ ອາດຈະຕ້ອງກິນຊີີ່ນງູເພ ີ່ອສາມາດດໍາລົງຊີວິດຮອດໃນປ່າໄດ້ບາງຄັຶ້ງເຮົາອາດຕ້ອງເອົາປິງ ດ ດເລ ອດງູທີີ່ມີພິດອອກ ຈາກຕົວເຮົາ ຫຼ ຕ້ອງພັກອາໄສຢ ່ກັບຄອບຄົວຊາວປ່າເມ ີ່ອຕ້ອງຫຼົງປ່າເປັນຕົຶ້ນ ການຝຶກທັກສະການຄິດສ້າງສັນ ຄິດຈາກຮ ບ, ຝຶກເບິີ່ງ ແລະສັງເກດຂໍໍ້ມ ນຈາກຮ ບ. ຮ ບພາບສາມາດກະຕຸ້ນຄວາມຄິດຂອງນັກຮຽນໄດ້ດີຫຼາຍ ຄ ອາດຈະສ້າງຮ ບພາບຂອງຕົນເອງ ຫຼ ໃຊ້ຮ ບພາບ ຈາກໜັງສ ພິມ, ວາລະສານ, ສ ີ່ຕ່າງໆ ແລະ ໂຄສະນາເປັນເຄ ີ່ອງມ ກະຕຸ້ນຄວາມຄິດຂອງນັກຮຽນ. ໂດຍການຝຶກຄິດ ໂດຍການສັງເກດການລາຍລະອຽດແລະຈິນຕະນາການ ຈາກຮ ບພາບເຊັົ່ນ: 1. ມີຮ ບພາບຫຍັງແດ່ໃນຮ ບນີຶ້? 2. ອະທິບາຍເຫດການທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນໃນຮ ບ. 3. ເບິີ່ງຮ ບແລ້ວບໍໍ່ຕ້ອງເບິີ່ງອີກ ແລ້ວໃຫ້ບອກວ່າລັກສະນະຮ ບພາບເປັນແນວໃດ ຫຼ ມີຫຍັງຢ ່ໃນຮ ບພາບ ບອກໃຫ້ຄົບທຸກຢ່າງ. 4. ປຽບທຽບ 2 ຮ ບເບິີ່ງວ່າມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນແນວໃດ? 5. ຈິນຕະນາການສິີ່ງທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນນອກເໜ ອຈາກພາບທີີ່ເຫັນ ໃຫ້ເດົາ ຫຼ ເລົົ່າເລ ີ່ອງຈາກຮ ບພາບ 6. ໃຫ້ເບິີ່ງຮ ບພາບແຕ່ພຽງສ່ວນແລ້ວເດົາວ່າແມ່ນຮ ບຫຍັງ ? 7. ເບິີ່ງຮ ບແບບຜ່ານໆ ເບິີ່ງລາຍລະອຽດຂອງຮ ບວ່າມີຫຍັງແດ່ ? 8. ເພີີ່ມເຕີມຮ ບ, ເອົາຮ ບຮ່າງຕ່າງໆມາບວກໃສ່ກັນ 9. ເລ ອກຮ ບມາແລ້ວເລົົ່າເລ ີ່ອງ, ຂຽນເລ ີ່ອງ 10. ເບິີ່ງຮ ບແລ້ວຈິນຕະນາການສິີ່ງທີີ່ບໍໍ່ມີຢ ່ໃນຮ ບແລ້ວຕ ີ່ມໃສ່ຮ ບ 11. ຄິດໃສ່ສິີ່ງທີີ່ເຫັນໃນຮ ບ ແລ້ວແຕ້ມຮ ບ 12. ຈິນຕະນາການເຖິງສິີ່ງທີີ່ຍັງບໍໍ່ທັນເຫັນ ແລ້ວແຕ້ມຮ ບ 13. ແຕ້ມຮ ບຈາກບັນຫາທີີ່ແປກ (ຖ້າຄົນທີີ່ບໍໍ່ມີຂາ ຫຼ ມ ຈະເປັນແນວໃດ?) 14. ອະທິບາຍ, ບອກຄວາມຮ ້ສ ກຈາກຮ ບທີີ່ເຫັນ. ເຈົຶ້າເຫັນຮ ບນີຶ້ແລ້ວຮ ້ສ ກແນວໃດ ຄ າສັບເໝາະສົມກັບ ຮ ບນີຶ້ 15. ແຕ້ມຮ ບປີົ້ນຫົວ 16. ແຕ້ມເປັນໂຄງສ້າງບອກຄວາມສ າພັນ ເຊັົ່ນ: ແຜນວາດຊ່ວຍຈ ີ່

196 ຕົວຢ່າງຂອງບົດຝຶກຫັດ ແລະ ກິດຈະກໍາແນວຄິດສ້າງສັນ ຄໍາສັົ່ງ: ໃຫ້ນັກຮຽນຂຽນຊ ີ່ຂອງຫວານໃຫ້ຫຼາຍເທົົ່າທີີ່ເປັນໄປໄດ້ໃນເວລາ 5 ນາທີ. ຄໍາສັົ່ງ: ໃຫ້ນັກຮຽ ນຂຽນຄໍາສັບທີີ່ມີຄວາມໝາຍຄ ກັນກັບຄໍາວ່າ: ກິນ ພາຍໃນເວລາ 5 ນາທີ.

197 ຕໍໍ່ -ຕ ີ່ມ- ຄໍາ ໄປທູ່ ຽວ ພ ູ່ ຄໍາສັົ່ງ: ໃຫ້ນັກຮຽ ນຫາຄໍາສັບທີີ່ມີຄໍາວ່າ: ໃຈ ໃຫ້ໄດ້ຈໍານວນຫຼາຍທີີ່ສຸດ ຄໍາສັົ່ງ: ໃຫ້ນັກຮຽນຂຽນຄໍາສັບທີີ່ອ່ານອອກສຽງວັນນະຍຸດ ເຊັົ່ນຄໍາວ່າ: ກິນເຂົຶ້າ ໃຫ້ໄດ້ຫຼາຍທີີ່ສຸດພາຍໃນເວລາ 10 ນາທີ.

198 ຊົມພ ຊ ຶ້ນໍ້າຢາເຊັດແວ່ນແກ້ວ, ເຊິີ່ງບັນຈຸຢ ່ໃນຂວດທີີ່ສວຍງາມ. ເມ ີ່ອໃຊ້ນໍາຢາເຊັດແວ່ນໝົດແລ້ວ ຊົມພ ຄິດ ເສຍດາຍຂວດ, ຈົົ່ງຊ່ວຍຊົມພ ຄິດໄດ້ບໍວ່າຈະເອົາຂວດໄປໃຊ້ເຮັດຫຍັງໄດ້ອີກ? ຊາວສວນໃນປະເທດຍີີ່ປຸ່ນສາມາດປ ກໝາກໂມແລ້ວຄວບຄຸມໃຫ້ໝາກໂມມີຮ ບຮ່າງເປັນສີີ່ຫຼ່ຽມເພ ີ່ອຫຼຸດເນ ຶ້ອທີີ່ໃນ ການຂົນສົົ່ງ, ພວກນ້ອງເດລອງຄິດຜະລິດຫາວິທີທາງການກະເສດແບບໃໝ່ໆແບບອ ີ່ນໆເຊັົ່ນວ່າ: ປ ກຕົຶ້ນກຸຫຼາບບໍໍ່ມີ ໜາມ

199 ຈ ີ່ສິີ່ງຂອງທີີ່ຢ ່ອ້ອມຂ້າງ ໃຫ້ນັກຮຽນຂຽນຊ ີ່ສິີ່ງຂອງທຸກສິີ່ງທີີ່ມີເປັນຄ ່, ເຊັົ່ນ: ຖົງຕີນ ແລະ ເກີບ ມາໃຫ້ໄດ້ຫຼາຍເທົົ່າທີີ່ເປັນໄປໄດ້ (ໃນ 5 ນາທີ) ນີຶ້ແມ່ນເປັນທຸລະກິດໃຫມ່ທີີ່ຕ້ອງໄດ້ຮັບການປັບປຸງໃຫ້ທັນສະໄຫມ ແລະ ດ ງດ ດຄວາມສົນໃຈຂອງລ ກຄ້າ. ຈົົ່ງຊ່ວຍ ຕັຶ້ງຊ ີ່ໃໝ່ໃຫ້ທຸລະກິດຕໍໍ່ໄປນີຶ້. (10 ນາທີ) ໄມ້ຖູ່ ຮ້ານສິນຄ້າ ຫໍພັກ ຮ້ານເສີມສວຍ ສວນສາທາລະນະ ຮ້ານຂາຍປຶົ້ມ ສວນສະໜຸກ ………………………………………………………………………… ……………………………… ………………………………………………………………………… ……………………………… ………………………………………………………………………… ……………………………… ………………………………………………………………………… ……………………………… ………………………………………………………………………… ……………………………… ………………………………………………………………………… ………………………………

200 ແບບຝຶກ ເລ ີ່ອງຄິດໃຫ້ໄວ ຊ ີ່ ແລະ ນາມສະກຸນ ..................................................... ຫ້ອງ.....................ເລກທີ.................... ໃຫ້ນັກຮຽນຈັດລຽງຕໍໍ່ຄໍາຕໍໍ່ໄປນີຶ້ໃຫ້ຖ ກຕ້ອງພ້ອມທັງບອກຄວາມໝາຍໃຫ້ໄດ້ຫຼາຍທີີ່ສຸດ ພາຍໃນເວລາ 20 ນາທີ ຕົວຢ່າງ: y-k-s = sky ທ້ອງຟ້າ ຄໍາຕອບ

201 ຂຽນເລ ີ່ອງໃຫມ່ ຄ ເລົົ່ານິທານໃຫ້ນັກຮຽນຟັງຈົນຈົບ. ເລີີ່ມຕົຶ້ນເລົົ່າຄ ນແຕ່ຕອນຕົຶ້ນເທົົ່ານັຶ້ນ ແລະ ໃຫ້ນັກຮຽນສ ບຕໍໍ່ຂຽນເລ ີ່ອງຕໍໍ່ຈາກ ຄ ເລີີ່ມຕົຶ້ນບໍໍ່ໃຫ້ຄ ກັນ (ອາດຈະເອົາເລ ີ່ອງເກົົ່າ ທີີ່ນັກຮຽນເຄີຍຂຽນກ່ອນ) ຕົວຢ່າງ, ຊອກຫາຄໍາທີີ່ເລີີ່ມຕົຶ້ນດ້ວຍຕົວອັກສອນຕໍໍ່ໄປນີຶ້. ຕົວອັກສອນ ສະຖານທີີ່ ດອກໄມ້ ເຄ ີ່ອງແຕ່ງກາຍ ອາຫານ ກ ສ ນ ພ ຈົົ່ງເອົາພະຍັນຊະນະຈາກໃບໄມ້ມາປະສົມເຂົຶ້າກັນເປັນຄໍາສັບໃຫມ່. ທຸກໆຄໍາສັບຕ້ອງມີ ×າ ມ ຫ ກ ເ ພ ຮ າ ະ

202 ຈົົ່ງສ້າງຄໍາສັບໃໝ່ຈາກພະຍັນຊະນະ ແລະ ສະຫຼະ ເຊິີ່ງທຸກໆຄໍາຈະຕ້ອງມີA. .............................................. .............................................. .............................................. .............................................. .............................................. .............................................. .............................................. .............................................. .............................................. ..............................................

203 ແບບຝຶກຂຽນປະໂຫຍກ ຈົົ່ງຂຽນປະໂຫຍກໃໝ່ໃຫ້ໄດ້ຫຼາຍທີີ່ສຸດ ຈາກຄໍາຕໍໍ່ໄປນີຶ້. 1. ລົດຕໍາເດັກນ້ອຍຢ ່ໂຮງຮຽນ - ທີີ່ໂຮງຮຽນລົດຕໍາເດັກນ້ອຍ - ........................................................................................... - ........................................................................................... - ........................................................................................... - ........................................................................................... 2. ສັກປ ກຕົຶ້ນໄມ້ທີີ່ສວນລຸງຍ ນ - ........................................................................................... - ........................................................................................... - ........................................................................................... - ........................................................................................... - ........................................................................................... ຂຽນຄໍາຊ້ອນ ໃຫ້ນັກຮຽນຂຽນ ຫຼ ເວົຶ້າຄໍາທີີ່ຄ ກໍານົດ - ຄ ຈັບບັດຄໍາເຊັົ່ນ ດ ຂ ຶ້ນມາ - ໃຫ້ນັກຮຽນຄິດ ແລະ ເວົຶ້າ ຫຼ ຂຽນຄໍາຊ້ອນໃສ່ເຈ້ຍ ທີີ່ມີພະຍັນຊະນະ ດ (ເດິກດ ີ່ນ) ໃຫ້ເວລາ 30 ວິນາທີ - ຄ ຈັບບັດຄໍາເຊັົ່ນ ພ ຂ ຶ້ນມາ - ໃຫ້ນັກຮຽນຄິດ ແລະ ເວົຶ້າ ຫຼ ຂຽນຄໍາຊ້ອນໃສ່ເຈ້ຍ ທີີ່ມີພະຍັນຊະນະ ພ (ພາກພຽນ) ໃຫ້ເວລາ 30 ວິນາທີ

204 ແບບຝຶກຫັດ ຈິນຕະນາການຈາກສະຖານະການທີີ່ກໍານົດ 1. ມີຫຍັງຈະເກີດຂ ຶ້ນຖ້າໂລກນີຶ້ບໍໍ່ມີຕົຶ້ນໄມ້ - ..................................................................................... - .................................................................................... - .................................................................................... - .................................................................................... - ..................................................................................... 2. ຈະເປັນແນວໃດຖ້າຄົນເຮົາທຸກຄົນສາຍຕາສັຶ້ນ - ..................................................................................... - .................................................................................... - .................................................................................... - .................................................................................... - ..................................................................................... 3. ຖ້ານໍ້າແຂງຈາກຂົຶ້ວໂລກລະລາຍ ມະນຸດຈະມີການດໍາເນີນຊີວິດຄ ແນວໃດ? - ..................................................................................... - .................................................................................... - .................................................................................... - .................................................................................... - ..................................................................................... 4. ຖ້າບໍໍ່ມີເກີບໃສ່ຈະເອົາຫຍັງມາແທນໄດ້ - ..................................................................................... - .................................................................................... - .................................................................................... - .................................................................................... - .....................................................................................

205 ຈົົ່ງບອກສິີ່ງທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຮ ບພາບ ອາຫານ ອາຊີບ ກິດຈະກໍາ ສະຖານທີີ່ ອ ີ່ນໆ ຕໍາໝາກຫຸ່ງ ຊາວສວນ ຫົດນໍ້າຕົຶ້ນໄມ້ ສວນ ປຸຸ໋ຍ

206 ໃບກິດຈະກໍາ ຊ ີ່ ແລະ ນາມສະກຸນ ..................................................... ຫ້ອງ.....................ເລກທີ.................... ຄໍາຊີຶ້ແຈງ: ໃຫ້ນັກຮຽນອະທິບາຍຄວາມຮ ້ສ ກແທນສິີ່ງຂອງທີີ່ຢ ່ໃນຮ ບພາບ. ລວມ.................................ຄະແນນ ຕ ້ເຢັນ ຄັນຮົົ່ມ ຣົດ ຕະປ

207 ໃບກິດຈະກໍາ ເລ ີ່ອງ: ເວົຶ້າຫຍັງກັນນໍ...? ຊ ີ່ ແລະ ນາມສະກຸນ ..................................................... ຫ້ອງ.....................ເລກທີ.................... ຄໍາສັົ່ງ: ໃຫ້ນັກຮຽນໃຊ້ຈິນຕະນາການ ເພ ີ່ອສ້າງບົດສົນທະນາກັນລະຫວ່າງຮ ບພາບຕໍໍ່ໄປນີຶ້. ຮ ບພາບ ບົດສົນທະນາ ຈອກນໍ໊າ-ກອງໄຟ ............................................................................ ........................................................................... ........................................................................... .......................................................................... ຣົດ - ເຮ ອນ ............................................................................ ........................................................................... ........................................................................... .......................................................................... ສໍດໍາ - ເຈ້ຍ ............................................................................ ........................................................................... ........................................................................... .......................................................................... ໂມງ - ບ່ວງ ............................................................................ ........................................................................... ........................................................................... .......................................................................... ກະຕ່າຍ - ໄກ່ ............................................................................ ........................................................................... ........................................................................... ..........................................................................

208 ຊ ີ່ ແລະ ນາມສະກຸນ ......................................... ຫ້ອງ...........ເລກທີ.............. ສາລະພັດຄໍາຖາມ ຄໍາຊີຶ້ແຈງ: ໃຫ້ນັກຮຽນເບິີ່ງຮ ບພາບຕໍໍ່ໄປນີຶ້ ແລ້ວຕັຶ້ງຄໍາຖາມກ່ຽວກັບຮ ບພາບໃຫ້ ໄດ້ຫຼາຍທີີ່ສຸດ (ເວລາ 10 ນາທີ) 1. .............................................. .............................................. 2. .............................................. ............................................. 3. .............................................. .............................................. 4. .............................................. .............................................. 5. .............................................. .............................................. 6. .............................................. .............................................. 7. .............................................. .............................................. 8. .............................................. .............................................. 9. .............................................. .............................................. 10. .............................................. ..............................................

209 ແບບຝຶກທັກສະການຕັຶ້ງຄໍາຖາມ ຄໍາຊີຶ້ແຈງ: ໃຫ້ນັກຮຽນຕັຶ້ງຄໍາຖາມໂດຍມີຄໍາຕອບຕໍໍ່ໄປນີຶ້ ຄໍາຖາມຄ ປ່ຽນກັນເລົົ່າເລ ີ່ອງຕົຶ້ນໄມ້ຢ ່ເຮ ອນຂອງນັກຮຽນໃຫ້ໝ ່ເພ ີ່ອນຟັງ ຄໍາຖາມຄ ຄໍາຕອບຄ ຄໍາຕອບຄ ປ່ຽນກັນເລົົ່າເລ ີ່ອງຣົດທີີ່ນັກຮຽນຮ ້ຈັກໃຫ້ໝ ່ເພ ີ່ອນຟັງ ຄໍາຖາມຄ ຄໍາຕອບຄ ເລົົ່າເວິທີໂຮມເງິນຂອງກຮຽນໃຫ້ໝ ່ເພ ີ່ອນຟັງ

210 ຊ ີ່ ແລະ ນາມສະກຸນ ......................................... ຫ້ອງ...........ເລກທີ.............. ເລ ີ່ອງ ການຝຶກຕັຶ້ງຄໍາຖາມ ຊ ີ່ ແລະ ນາມສະກຸນ ......................................... ຫ້ອງ................ເລກທີ.............. ນັກຮຽນລອງມາຊ່ວຍຕັຶ້ງຄໍາຖາມ ທີີ່ສາມາດຕອບວ່າ ລວຍ ໄດ້ ກົງກົນຂ້າມກັບຄໍາວ່າ “ ຈົນ “ ແມ່ນຄໍາໃດ?

211 ລອງຝຶກຕັຶ້ງຄໍາຖາມຈາກຄໍາຕອບດັງຕໍໍ່ໄປນີຶ້: ຄໍາຕອບຄ ຄໍາຖາມຄ 1. ເສດຖະກິດພໍພຽງ 2. ແມ່ 3. ໂຮງຮຽນ 4. ປະຊາທິປະໄຕ 5. ປະເທດມຽນມາ 6. 10 7. ທະວີບອາຊີ 8. ນັກຮຽນ 1. ......................................... 2. ......................................... 3. ......................................... 4. .......................................... 5. .......................................... 6. .......................................... 7. ......................................... 8. .........................................

212 ເວົຶ້າ,ເລົົ່າເລ ີ່ອງ,ຂຽນເລ ີ່ອງ ໃບກິດຈະກໍາ ໃບກິດຈະກໍາ ໃຫ້ນັກຮຽນນັົ່ງເປັນວົງມົນ ເລົົ່າເລ ີ່ອງຕໍໍ່ໆກັນໃຫ້ສໍາພັນກັນຈົນຮອບທຸກຄົນ - ຄົນທີ 1 ເລີີ່ມຕົຶ້ນເລົ່ົາເລ ີ່ອງ (ຈາກພາບຕ່າງໆ ) - ແລະ ຄົນສຸດທ້າຍຈະຕ້ອງຈົບເລ ີ່ອງໄດ້ດີ / ເໝາະສົມ ໃຫ້ນັກຮຽນຈັບຄ ່ /ແບ່ງກຸ່ມ / ເປັນ 2 ຝ່າຍ - ຝ່າຍໜ ີ່ງ ເລີມຕົຶ້ນເລົົ່າເລ ີ່ອງ (ຈາກພາບ, ຈາກເລ ີ່ອງທີີ່ອ່ານ) - ຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ ຕໍໍ່ເລ ີ່ອງລາວໃຫ້ສໍາພັນກັນ - ໃຫ້ທັງສອງຝ່າຍ ໂຕ້ຕອບເລົົ່າເລ ີ່ອງກັນໄປມາຢ່າງວອງໄວ - ຝ່າຍໃດຊ້າກວ່າ 10 ວິນາທີ ຕັດທີແພ້ 1 ແຕັຶ້ມ ແລະ ເລີມເລົົ່າໃຫມ່

213 ຄໍາຊີຶ້ແຈງ: ໃຫ້ນັກຮຽນເລົົ່າເລ ີ່ອງ ແລະ ຕັຶ້ງຊ ີ່ເລ ີ່ອງຈາກພາບຢ່າງສ້າງສັນ ຊ ີ່ເລ ີ່ອງ:......................................................... ...................................................................................................... ...................................................................................................... ...................................................................................................... ...................................................................................................... ...................................................................................................... ...................................................................................................... ...................................................................................................... ...................................................................................................... ...................................................................................................... ...................................................................................................... ...................................................................................................... ...................................................................................................... ...................................................................................................... ...................................................................................................... ຊ ີ່..................................................................ຊັຶ້ນ...........................ເລກທີ.................

214 ເຄ ີ່ອງໃຊ້ ຈິນຕານການ ການຄິດປະສົມປະສານ ຄ ຄວາມສາມາດໃນການນໍາຄວາມຮ ້ຫຼາຍໆ ມາປະສົມປະສານກັນ ຈົນເກີດແນວ ຄວາມຄິດໃຫມ່ ຜົນຜະລິດໃໝ່ໆ ຂະບວນການໃໝ່ໆ ທັງເປັນສິີ່ງຂອງ ຄໍາເວົຶ້າ, ພາສາ, ວິທີການ ພາບເລົານີຶ້ເປັນຜົນງານສ້າງສັນຂອງນັກຄິດສ້າງສັນ ຜະລິດທາງກະເສດຊາວຢີິ່ປຸນ ສາມາດປ ກແຕງໂມເປັນຮ ບ ສີີ່ລຽມໄດ້

215 ໃຫ້ນັກຮຽນຄັດ ແລະ ປະສົມປະສານສິີ່ງຕໍໍ່ນີຶ້ ໃຫ້ເກີດເປັນສິີ່ງໃໝ່ 1. ໂທລະສັບ + ຄອມພິວເຕີ ເປັນ ໂທລະສັບທີີ່ໃຊ້ ເປັນຄອມພິວເຕີໄດ້ 2. ພັດລົມ + ຫຼອດໄຟຟ້າ ເປັນ ພັດລົມທີີ່ມີໄຟຟ້າດ້ວຍ 3. ສົມສີ + ດີວັນ ເປັນ ສົມດີ 4. ......................... ເປັນ ................................................. 5. .......................... ເປັນ ................................................... 6. .......................... ເປັນ .................................................... 7. ........................... ເປັນ ................................................. 8. ........................... ເປັນ ................................................... 9. ........................... ເປັນ ................................................... 10............................ ເປັນ ................................................... ໃຫ້ນັກຮຽນແຕ່ງເລ ີ່ອງສັຶ້ນ 8 – 10 ແຖວ ທີີ່ມີຄ່າຕໍໍ່ໄປນີຶ້ ໃຫ້ໄດ້ເປັນເລ ີ່ອງໃໝ່ ກຸຫຼາບ,ສາຍນໍ້າ,ຄວາມດີງາມ, ໂຫດຮ້າຍ ວິທີີ່ຊິວິດ, ລີລາຊີວິດ, ປ ກປ້ອງ, ຜາສຸກ. ........................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................ .......................................................................................................................................................

216 ໝາກໂມຮ ບທຽງຕ່າງໆ ຄິດກັບຂ້າງ ເຮັດແນວອ ີ່ນໄດ້ອີກ ຜົນງານຄວາມຄິດສ້າງສັນ

217 ບົດທີ 7 ສອນວິທີໃດໃຫ້ຄິດເປັນ ການຈັດການຮຽນການສອນເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດ ການຄິດ ແລະ ການສອນຄິດມີຄວາມສໍາຄັນຫຼາຍໃນການຈັດການສ ກສາໃນປັດຈຸບັນ ປະເທດຕ່າງໆທົົ່ວ ໂລກໄດ້ຫັນມາສົນໃຈ ແລະ ເຫັນຄວາມສໍາຄັນໃນການສອນຄິດເຖີງແນວໃດກໍຕາມການສອນການຄິດຍັງບໍໍ່ທັນເປັນ ທີີ່ເຂົຶ້າໃຈກັນຢ່າງຈະແຈ້ງ ຄຸຈໍານວນຫຼາຍບໍໍ່ຮ ້ວ່າສອນໃຫ້ຜ ້ຮຽນຄິດແນວໃດ ອີກທັງຍັງບໍໍ່ເຂົຶ້າໃນວ່າການສອນການ ຄິດໝາຍເຖິງຫຍັງ ເນ ີ່ອງຈາກລັກສະນະການສອນຄິດນັຶ້ນບໍໍ່ໄດ້ມີເນ ຶ້ອຫາທີີ່ປາກົດໃຫ້ເຫັນຢ່າງຊັດເຈນຈ ີ່ງຕ້ອງທໍາ ຄວາມເຂົຶ້າໃຈກັບການຈັດການຮຽນການສອນໃຫ້ຜ ້ຮຽນຄິດໄດ້ຄິດເປັນຈ ີ່ງຈະສາມາດພັດທະນາຄວາມສາມາດໃນ ການຄິດໃຫ້ແກ່ເດັກໄດ້ ການຈັດຮຽນການສອນເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດເປັນການສອນທີີ່ມີການໃຊ້ທັກສະການຄິດ ເພ ີ່ອຄົຶ້ນຫາຄໍາຕອບໃນສະຖານະການຕ່າງໆ ໂດຍອາໃສປະສົບການແລະການຝຶກປະຕິບັດຕົວຈິງເພ ີ່ອໃຫ້ສາມາດພົບ ກັບບັນຫາແລະແກ້ໄຂບັນຫາໃນພາວະຕ່າງໆໄດ້ຢ່າງເໝາະສົມອັນຈະເປັນປະໂຫຍຕໍໍ່ຕົນເອງ ແລະ ສ່ວນລວມ ເຊີີ່ງມີ ວິທີການສອນໄດ້ຫຼາຍວິທີຂ ຶ້ນຢ ່ກັບຈຸດເນັຶ້ນຂອງການຮຽນການສອນ ທັງນີຶ້ຂອບເຂດເນ ຶ້ອຫາການຝືກທັກສະການ ຄິດນັຶ້ນຄວນມ ່ງຝືກທັກສະການສັງເກດ, ການປຽບທຽບ, ການຕັຶ້ງຄໍາຖາມ, ການແປຄວາມໝາຍ, ການຕີຄວາມໝ າຍ, ການຂະຫຍາຍຄວາມ, ການອ້າງອີງ, ການຄາດຄະເນ, ການສະຫຼຸບ, ການຄິດສ້າງສັນ ແລະ ການຄິດວິເຄາະເປັນ ພ ຶ້ນຖານສໍາຄັນ. ການຄິດເປັນຄ ຂະບວນການຄິດໃນການຈັດແລະ ຫຼູດຜ່ອນບັນຫາຂອງມະນຸດ ເພ ີ່ອໃຫ້ຕົນເອງເກີດ ຄວາມສຸກ ການຄິດເປັນຈ ີ່ງເປັນການສະແດງສັກກະຍະພາບຂອງມະນຸດ ໃນການແກ້ໄຂບັນຫາຕ່າງໆເພ ີ່ອດໍາເນີນ ຊີວິດຂອງຕົນເອງໄດ້ຢ່າງມີຄ ນນະພາບໂດຍຂະບວນການແກ້ໄຂບັນຫາຂອງມະນຸດຈະນໍາຂໍໍ້ມ ນ 3 ດ້ານ ມາ ພິຈາລະນາໃນການແກ້ໄຂບັນຫານໍາສະເໝີຄ ຂໍໍ້ມ ນກ່ຽວຂ້ອງກັບຕົນເອງ ຂໍໍ້ມ ນດ້ານສັງຄົມແລະສິີ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ຂໍໍ້ມ ນທາງວິຊາການ ເຊີີ່ງຜ ້ທີີ່ຄິດເປັນຍ່ອມສາມາດສະແຫວງຫາຂໍໍ້ມ ນທັງ 3 ດ້ານມາປະກອບໃນການແກ້ບັນຫາ ແລະ ຕັດສິນໃຈໃນສະຖານະການຕ່າງໆ ການຄິດເປັນບໍໍ່ໄດ້ໝາຍເຖີງຄວາມສາມາດໃນການພົບບັນຫາແລະຕັດສິນໃຈໄດ້ດີເທົົ່ານັຶ້ນແຕ່ການຄິດເປັນ ຍັງໝາຍເຖີງການຄິດຖ ກແລະຄິດດີອີກດ້ວຍ ເພາະການຄິດເປັນເປັນການສະແດງສັກກະຍະພາບໃນການໃຊ້ສະໝອງ ຂອງມະນຸດໃນການຈັດການຫຼຸດຜ່ອນບັນຫາແລະການສ້າງສັນຜົນງານຕ່າງໆເພ ີ່ອໃຫ້ຕົນເອງເກີດຄວາມສຸກສັງຄົມ ໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດຈາກຜົນຂອງການຄິດນັຶ້ນນອກຈາກນີຶ້ການຄິດຍັງເປັນຂະບວນການທີີ່ບຸກຄົນລວບລວມປະສົມ ປະສານແລະໃຊ້ຂໍໍ້ມ ນທີີ່ລວບລວມໃວ້ໃນສະໝອງເມ ີ່ອພົບກັບຄໍາຖາມ ເຫດການ ສະຖານະການ ຫຼ ກິດຈະກໍາຕ່າງໆ ທີີ່ຕ້ອງແກ້ໄຂບັນຫາເຊີີ່ງຂໍໍ້ມ ນທີີ່ນໍາມາໃຊ້ອາດເປັນຄວາມຈິງທີີ່ສໍາຜັດໄດ້ຫຼ ເປັນພຽງຈິນຕະນາການທີີ່ມີອາດສໍາຜັດ ໄດ້. ການສ ກສາໃນປັດຈຸບັນໄດ້ໃຫ້ຄວາມສົນໃຈໃນການພັດທະນາການຄິດຂອງມະນຸດຫຼາຍຂ ຶ້ນຕາມລໍາດັບ ຈາກອະດີດທີີ່ມະນຸດເປັນຜ ້ຄົຶ້ນຄິດສີີ່ງຕ່າງໆມັກຈະເປັນຄວາມຄິດທີີ່ເກີດຈາກພາຍໃນຂອງແຕ່ລະບຸກຄົນ ໄດ້ເລີຶ້ມມີ ການສົົ່ງເສີມໂດຍໃຊ້ຂະບວນການທາງການສ ກສາເພ ີ່ອພັດທະນາບຸກຄົນໃຫ້ມີການພັດທະນາຄວາມຄິດເພີີ່ມຫຼາຍ ຂ ຶ້ນໂດຍເຊ ີ່ອວ່າຄວາມຄິດເປັນສີີ່ງທີີ່ສາມາດພັດທະນາແລະເຝີກຝ ນໄດ້ໂດຍໃຊ້ສີີ່ງແວດລ້ອມຈາກພາຍນອກດ້ວຍ ເຫດຜົນດັົ່ງກ່າວຂະບວນການທາງການສສ ກສາຂອງແຕ່ລະປະເທດໄດ້ມີການກໍານົດການພັດທະນາແລະສົົ່ງເສີມການ ຄິດໄວ້ໃນຈ ດປະສົງຂອງຫຼັກສ ດແລະ ແຜນການສ ກສາແຫ່ງຊາດ

218 ປະເທດໄທໄດ້ມີການປະຕິຮ ບການສ ກສາໂດຍກໍານົດຂະບວນການຈັດການຮຽນຮ ້ເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດໍາ ໄວ້ໃນບັນຍັດການສ ກສາແຫ່ງຊາດ ພ.ສ 2542 ແລະໃນການປະເມີນຄຸນນະພາບສະຖານສ ກສາຕະຫຼອດຈົນການປະ ເມີນການທົດສອບມາດຖານຂອງຊາດໄດ້ມີການປະເມີນດ້ານການພັດທະນາການຄິດດ້ວຍເຊີີ່ງເປັນສີີ່ງທີີ່ບົົ່ງຊີຶ້ວ່າປະ ເທດໄທໄດ້ຫັນມາໃຫ້ຄວາມສໍາຄັນຂອງການຈັດການສ ກສາເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດໃຫ້ກັບເດັກແລະເຍົາວະຊົນຫຼາຍ ຂ ຶ້ນແລະຄ ເປັນບ ກຄົນສໍາຄັນທີີ່ມີບົດບາດໃນການພັດທະນາການຄິດສໍາລັບເດັກແລະເຍົາວະຊົນເປັນຢ່າງຍິີ່ງ. ແນວທາງຈັດກິດຈະກໍາເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດ ໃນການຈັດກິດຈະກໍາເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດນັຶ້ນທັງໂຮງຮຽນແລະຄອບຄົວຕ່າງກໍມີສ່ວນຮ່ວມໃນການ ພັດທະນາຄວາມຄິດໃຫ້ແກ່ເດັກໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ປະສົບການທີີ່ຄວນຈັດໃຫ້ເດັກໄດ້ແກ່ ການບໍລິຫານສະໝອງ, ການ ຈັດກິດຈະກໍາການຄິດສອດແຊກໃນການຮຽນການສອນການຈັດກິດຈະກໍາ/ ໂປຼແກຣມເຝີກຄິດໃຊ້ສ ີ່ ນະວັດຕະກໍາ ຝືກທັກສະການຄິດ ການອອສໂມຊິສ ການຊ ມຊັບຈາກບຸກຄົນທີີ່ເປັນແບບຢ່າງຈັດອາຫານທີີ່ບໍາລຸງສະໝອງ ຈັດ ແລະສົົ່ງເສີມສີີ່ງແວດລ້ອມ ວັດທະນະທໍາທີີ່ສົົ່ງເສີມນິໄສນັກຄິດ ຕະຫຼອດຈົນສ້າງນິໄສໃຫ້ເປັນນັກຄິດ ໃນການຈັດການຮຽນຮ ້ເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດນອກຈາກຄ ຈະຕ້ອງມີຄວາມຮ ້ມີທັກສະພ ຶ້ນຖານດ້ານການ ສອນແລະສາລະເນ ຶ້ອຫາວິຊາທີີ່ສອນແລ້ວຄ ຈະຕ້ອງມີຄວາມຮ ້ຄວາມເຂົຶ້າໃຈພ ຶ້ນຖານທີີ່ສໍາຄັນໃນການສອນເພ ີ່ອ ພັດທະນາການຄິດເຊີີ່ງປະກອບດ້ວຍ 1. ຄວາມຮ ້ເປັນພ ຶ້ນຖານສໍາຄັນຂອງການຄິດ ການມີຄວາມຮ ້ທີີ່ພຽນພໍໃນເລ ີ່ອງຕ່າງໆທີີ່ຕ້ອງຄິດຈະ ເຮັດໃຫ້ສາມາດຄິດໄດ້ຢ່າງຖ ກຕ້ອງ ສາມາດດໍາເນີນຊິວິດໄດ້ຢ່າງມີຄ ນນະພາບແລະມີຄວາມສຸກສາມາດແກ້ໄຂ ບັນຫາທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບຄ ຈ ງຕ້ອງສອນໃຫ້ຄວາມຮ ້ໃຫ້ກັບຜ ້ຮຽນຜ່ານສາລະເນ ຶ້ອຫາວິຊາຕາມ ຫຼັກສ ດທີີ່ມີການພິຈາລະນາຢ່າງຮອບດ້ານໃຫ້ເໝາະສົມ 2. ຄ ຕ້ອງມີຄວາມຮ ້ຄວາມເຂົຶ້າໃຈກ່ຽວກັບລະດັບຂອງການຄິດໃນແຕ່ລະທັກສະທັງການຄິດວິເຄາະ ຄິດສ້າງສັນ ຄິດວິຈາລະນະຍານ ຄິດແກ້ໄຂບັນຫາ ເພາະທັກສະການຄິດມີຫຼາຍລະດັບແລະຈະຕ້ອງພັດທະນາທັກສະ ເຫຼົົ່ານັຶ້ນຈາກຊັຶ້ນຕໍໍ່າໃຫ້ໃປສ ່ລະດັບສ ງສຸດຕາມສັກກະຍະພາບຂອງນັກຮຽນແຕ່ລະຄົນເຊີີ່ງມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ ຕົວຢ່າງເຊັົ່ນ ຄວາມຮ ້ຄວາມຄິດຕາມທິດສະດີການຮຽນຮ ້ຂອງບ ມ ເຊີີ່ງມີ6 ລະດັບໄດ້ແກ່: ຄວາມຮ ້ຄວາມຈໍາ, ຄວາມເຂົຶ້າໃຈ, ການນໍາໄປໃຊ້, ການວິເຄາະ, ການສັງເຄາະ ແລະ ການປະເມີນຄ່າ ຕົວຢ່າງພ ດຕິກໍາການຮຽນການສອນທີີ່ສົົ່ງເສີມການຄິດແບບຕ່າງໆ ຈ ີ່ຈໍາ ຈ ີ່ຊ ີ່ເຫດການ ສະຖານທີີ່ ລໍາດັບເຫດການຂອງເລ ີ່ອງ ເຂົຶ້າໃຈ ສະຫຼຸບເລ ີ່ອງສັຶ້ນໆຈາກເລ ີ່ອງທີີ່ອ່ານ ຍົກຕົວຢ່າງ ຄິດວິເຄາະ ສີີ່ງໃດເປັນແຮງຈ ງໃຈທີີ່ໃຫ້ບຸກຄົນນັຶ້ນສະແດງພ ດຕິກໍາແບບນັຶ້ນ ຄິດສັງເຄາະ ເຮົາຈະມີແຜນປ້ອງກັນການເກີດບັນຫາແບບນັຶ້ນໄດ້ແນວໃດ? ນໍາໄປໃຊ້ ຖ້າເຫດການແບບນີຶ້ເກີດຂ ຶ້ນກັບນັກຮຽນຈະເຮັດແນວໃດ ປະເມີນຄ່າ ການກະທໍາຂອງບຸກຄົນຄົນນັຶ້ນເໝາະສົມຫຼ ບໍໍ່ເພາະຫຍັງ ຄິດສ້າງສັນ ທາງອອກໃນເລ ີ່ອງນີຶ້ທີີ່ເໝາະສົມຄວນເປັນແນວໃດ? ມີຫຍັງແດ່? ຄິດວິເຄາະ ແມ່ນຫຍັງເປັນສາເຫດທີີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດສີີ່ງນີຶ້ ຄິດລວມຍອດ ຂຽນແຜນພ ມຄວາມຄິດກ່ຽວກັບສີີ່ງທີີ່ຮຽນ ຄິດວິຈາລະນະຍານ ຖ້າເຮົາເປັນຄົນນັຶ້ນເຮົາຈະຕັດສິນໃຈເລ ອກແນວໃດ ເພາະເຫດໃດ ຄິດຈິນຕະນາການ ຖ້າຖ ກຫວຍລາງວັນທີ1 ຈະເອົາເງີນໄປເຮັດຫຍັງ ຄິດສ້າງສັນ ຈະຜະລິດພ ດຜົນທາງການກະເສດໃຫ້ເປັນແນວໃດຈ ງຈະດີກວ່ານີຶ້ ຄິດວິໄສທັດ ພາຍຫຼັງຈາກເຫດການນີຶ້(ເຊັົ່ນ ນໍ້າຖ້ວມ, ສ ບຢາ, ອອກກໍາລັງກາຍ

219 ທຸກມ ຶ້) ພາຍຫຼັງຈາກນີຶ້(ອີກ 1 ອາທິດ 1 ເດ ອນ 1 ປີ ຫຼ 10 ປີ) ຈະເປັນແນວໃດ 3. ຄ ຄວນນໍາເຄ ີ່ອງມີແລະຄິດຈະກໍາຕ່າງໆ ໃປໃຊ້ໃນການພັດທະນາການຄິດໃຫ້ເໝາະສົມເພາະ ເຄ ີ່ອງມ ເຫຼົົ່ານັຶ້ນຈະເຮັດໃຫ້ເດັກມີການພັດທະນາການຄິດໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບຫຼາຍຂ ຶ້ນເຊັົ່ນ ໝວກຫົກໃບ, ການ ຕັຶ້ງຄໍາຖາມ ແບບເຝີກ ການໃຊ້ແຜນຜັງຄວາມຄິດ, ການລະດົມສະໝອງ, ການຫຼິຶ້ນເກມ, ກິດຈະກໍາອະພິປາຍກຸ່ມ ເປັນຕົຶ້ນໆ 4. ຄ ສ້າງບັນຍາກາດການຄິດໂດຍການ 1) ກະຕຸ້ນຊຸກຍ ້ແລະ ສ້າງຄວາມທ້າທາຍທີີ່ເໝາະສົມໃຫ້ກັບເດັກໃນການຮຽນຮ ້ຢາກຄິດ ຢາກ ສະແຫວງຫາຄໍາຕອບໂດຍການກະຕ ້ນດ້ວຍຄໍາຖາມສ ີ່, ກິດຈະກໍາ, ຮ ບພາບ ແບບຕ່າງໆ 2) ເປີດໂອກາດໃຫ້ເດັກໄດ້ສະແດງອອກເຊີີ່ງຄວາມຄິດ ຍອມຮັບ ແລະ ໃຫ້ຄວາມສົນໃຈໃນ ຄວາມຄິດຂອງເດັກ ແລະ ຈັດເວທີໃຫ້ເດັກໄດ້ແລກປ່ຽນຫຼ ຖ່າຍທອດຄວາມຄິດ 3) ຄ ຄວນພະຍາຍາມສະກັດກັຶ້ນການລັົ່ງຂອງສານແຫ່ງຄວາມທຸກໃນສະໝອງຂອງເດັກ ແລະ ສົົ່ງ ເສີມໃຫ້ເກີດສານແຫ່ງຄວາມສຸກໂດຍໃຫ້ການເສີມແຮງທີີ່ເໝາະສົມ ບໍໍ່ຍາກເກີນໄປ ບໍໍ່ໜັກໜ່ວງຈົນເກີນໄປ ເດັກ ທຸກຄົນຮ ້ສ ກເຖີງຄວາມປອດໄພແລະມີຄວາມສຸກ ດັົ່ງທີີ່ກ່າວໄປແລ້ວວ່າ ໂດຍທໍາມະຊາດໃນສະໝອງມະນຸດຈະມີສານເຄມີ2 ກຸ່ມຄ : ສານແຫ່ງ ຄວາມສຸກແລະສານແຫ່ງຄວາມທຸກ ເຊີີ່ງການຫຼັົ່ງສານເຄມີດັົ່ງກ່າວນັຶ້ນ ຈະມີຜົນຕໍໍ່ການຮຽນຮ ້ຂອງມະນຸດ ຄຸຈ ີ່ງຄວນ ຈັດກິດຈະກໍາທີີ່ມີຜົນແລະກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດການຫຼັົ່ງສານແຫ່ງຄວາມສຸກເພ ີ່ອກະຕຸ້ນໃຫ້ຜ ້ຮຽນມີອາລົມ ການສະແດງ ອອກສະໝອງຕ ີ່ນຕົວແລະມີຄວາມສຸກຊ່ວຍໃຫ້ການອ່ານຂໍໍ້ມຸນຂ່າວສານໄດ້ຢ່າງໃວວາ ເກີດການຮຽນຮ ້ໄດ້ດີຂ ຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍຮ ້ສ ກດີມີຄວາມສຸກ ເຮັດໃຫ້ເພີີ່ມພ ມຕ້ານທານ ສຸຂະພາບແຂງແຮງສານເຄມີກຸ່ມທໍາອິດນີຶ້ຈະຫຼັົ່ງ ຫຼາຍເມ ີ່ອ - ການເຄ ີ່ອນໄຫວໃນຂະນະທີີ່ຮຽນ - ການສໍາຜັດທີີ່ອົບອຸ່ນ ການຍິຶ້ມແຍ້ມແຈ່ມໃສ ຈັບມ ໂອບໄຫຼ່ - ການໃຫ້ກໍາລັງໃຈ - ຊົມເຊີຍ ບໍໍ່ຮ້າຍດ່າ ຕິເຕ ອນ - ການຮ້ອງເພງ ສຽງດົນຕຼີ - ສີີ່ງແວດລ້ອມໃນຫ້ອງຮຽນທີີ່ດີ - ການໃຫ້ເຮັດກິດຈະກໍາກຸ່ມເຮັດໃຫ້ເດັກຮ ້ສ ກວ່າມີສ່ວນຮ່ວມ - ການໄດ້ຊ່ວຍເຫຼ ອໃຫ້ທານຜ ້ອ ີ່ນ - ສ້າງຄວາມສໍາພັນທີີ່ດີຕໍໍ່ກັນ - ການໄດ້ເຮັດວຽກ ຫຼ ຮຽນໃນວິຊາທີີ່ມັກ - ການເບີີ່ງແຍງຈາກຄ ດີຮ ້ສ ກໝັຶ້ນຄົງ - ມີອິດສະຫຼະ ບໍໍ່ຖ ກບັງຄັບ ການຫຼຸດຄວາມຕ ງຄຽດໃນຫ້ອງຮຽນໄດ້ຫຼາຍເທົົ່າໃດ ກໍໝາຍເຖີງການເຮັດໃຫ້ສະໝອງເກີດການຮຽນຮ ້ ໄດ້ດີຫຼາຍເທົົ່ານັຶ້ນ ດ້ວຍເຫດຜົນດັົ່ງກ່າວຄ ຈ ີ່ງຕ້ອງຈັດພ ດຕິກໍາ ຈັດບັນຍາກາດແລະສີີ່ງແວດລ້ອມແລະຈັດກິດຈະກໍາການສອນ ເພ ີ່ອສະໜອງຕອບການຮຽນຮ ້ຂອງຜ ້ຮຽນຕາມພັດທະນາການທາງສະໝອງ

220 ວິທີການຈັດການຮຽນການສອນເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດ ວິທີຈັດການຮຽນການສອນເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດ ການຈັດການຮຽນການສອນ ຫຼ ການຈັດການຮຽນຮ ້ເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດ ສາມາດເຮັດໄດ້ທັງ 2 ແນວທາງ ຄ ການສອນໂດຍກົງ ແລະ ການສອນໂດຍອ້ອມ. ການສອນໂດຍກົງໄດ້ແກ່ ການສອນຕາມສາລະເນ ຶ້ອ ຫາໃນຫຼັກສ ດເພ ີ່ອມຸ້ງພັດທະນາການຄິດໂດຍກົງເປັນຫຼັກໂດຍບໍໍ່ຄໍານ ງເຖີງເນ ຶ້ອຫາສາລະການຮຽນຮ ້ຕາມຫຼັກສ ກ ເທົົ່າໃດໂດຍການໃຊ້ກິດຈະກໍາສອນແບບຕ່າງໆ ການໃຊ້ໂປຼແກຣມສໍາເລັດຮ ບ ສ ີ່ການສອນ ແບບເຝີກຫັດຫຼ ບົດຮຽນສໍາເລັດຮ ບເພ ີ່ອມຸ້ງພັດທະນາທັກສະແລະຂະບວນການຄິດໃຫ້ເດັກໂດຍກົງແລະການສອນໂດຍອ້ອມໄດ້ແກ່ ການສອດແຊກປະສົມເຂົຶ້າໃປໃນເນ ຶ້ອຫາວິຊາຕາມຫຼັກສ ດໃນໂຮຮຽນ ການເຮັດໂຕເປັນແບບຢ່າງ ການກະຕຸ້ນສົົ່ງ ເສີມໃຫ້ເກີດການຮຽນຮ ້ຈາກການເຫັນແລະປະສົບການໃນສັງຄົມສີີ່ງແວດລ້ອມແລະວັດທະນະທໍາທັງນີຶ້ ໂດຍມີວີທີ ການທີີ່ສໍາຄັນໄດ້ແກ່: 1. ການສອນໂດຍວິທີອອສໂມຊິສ ວິທີການສອນແບບນີຶ້ເປັນວິທີໃຫ້ຜ ້ຮຽນຊ ມຊັບຄວາມຮ ້ຄວາມ ເຂົຶ້າໃຈກັບສະຖານະການສິີ່ງແວດລ້ອມຕ່າງໆ ຕະຫຼອດການຊ ມຊັບການຮ ້ຈັກຄິດຈາກຄົນອ້ອມຂ້າງເຊີີ່ງເປັນວິທີທີີ່ ໃຊ້ເວລາດົນນານແລະຈະໃຊ້ໃດ້ດີກັບຜ ້ທີີ່ມີສະຕິປັນຍາດີແລະມີຄວາມສະຫຼາດ ເພາະຈະເປັນການຮຽນຮ ້ດ້ວຍຕົນ ເອງເປັນສ່ວນໃຫຍ່ ການຮຽນຮ ້ແບບນີຶ້ຈະສາມາດພັດທະນາຄວາມຄິດໄດ້ດີແລະມີປະໂຫຍດສ ງສຸດຖ້າຫາກສະຖານະ ການສີີ່ງແວດລ້ອມແລະຜ ້ຄົນອ້ອມຂ້າງເອ ຶ້ອອໍານວຍກໍໍ່ໃຫ້ເກີດການຊ ມຊັບໃນສີີ່ງທີີ່ດີແລະເກີດການເຝີກຝ ນທັກສະ ຂະບວນການຄິດທີີ່ດີໃນທາງກົງກັນຂ້າມສີີ່ງແວດລ້ອມກໍມີອິດທິພົນຢ່າງຍີີ່ງຈະເຮັດໃຫ້ເດັກເກີດຄວາມຄິດໃນທາງ ທີີ່ບໍໍ່ດີເກີດຄວາມເສຍຫາຍຕໍໍ່ຕົນເອງແລະສ່ວນລວມໄດ້ອີກດ້ວຍ 2. ການສອນໂດຍການໃຊ້ໂປຼແກມ ສ ີ່ການສອນ ແບບເຝີກຫຼ ບບົດຮຽນສໍາເລັດຮ ບເປັນການສອນ ເພ ີ່ອພັດທະນາທັກສະແລະຂະບວນການຄິດໂດຍກົງມີຈຸດມຸ່ງໝາຍເພ ີ່ອພັດທະນາຄວາມຄິດຂອງເດັກໂດຍສະເພາະ ເນ ຶ້ອຫາຂອງໂປຼແກມຫຼ ສ ີ່ການສອນດັົ່ງກ່າວຈະເນັຶ້ນຫຼ ບໍໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບເນ ຶ້ອໃນວິຊາທີີ່ຮຽນໃນຫຼັກສ ດເຖີງແມ່ນວ່າ ບາງເທ ີ່ອອາດນໍາເນ ຶ້ອໃນວິຊາທີີ່ຮຽນມາໃຊ້ເປັນແບບເຝີກຫຼ ຈັດກິດຈະກໍາແຕ່ກໍບໍໍ່ໄດ້ມີຈຸດມຸ່ງໝາຍເພ ີ່ອໃຫ້ເກີດ ຄວາມສໍາລິດຜົນທາງການຮຽນວິຊານັຶ້ນໆ ແຕ່ແນວໃດ ແຕ່ເປັນການສອນມຸ່ງເນັຶ້ນການພັດທະນາທັກສະແລະຂະ ບວນການຄິດໂດຍສະເພາະເຊັົ່ນ ຄິດສ້າງສັນ ຄິດວິຈາລະນະຍານ ຄິດແກ້ໄຂບັນຫາ ຄິດຕັດສິນໃຈ ເປັນຕົຶ້ນ ວິທີການສອນໂດຍບໍຜ່ານເນ ຶ້ອໃນວິຊາຕາມຫຼັກສຸດນີຶ້ເປັນວິທີການທີີ່ສາມາດໃຊ້ໄດ້ງ່າຍແລະສະດວກໂດຍ ໂຮງຮຽນຈະກໍານົດເນ ຶ້ອຫາສາລະ ຊົົ່ວໂມງຮຽນໄວ້ໃນຕາຕະລາງການຮຽນການສອນຂອງໂຮງຮຽນສີີ່ງສໍາຄັນຄ ຄ ຈະ ຕ້ອງເຂົຶ້າໃຈແລະຮ ້ຈັກຄັດເລ ອກສ ີ່ອຸປະກອນ ແບບເຝີກຫັດແລະກິດຈະກໍາທີີ່ເໝາະສົມກັບໄວຂອງເດັກແລະເໝາະ ສົມກັບການພັດທະນາການຄິດຂອງເດັກຢ່າງແທ້ຈິງ ການໃຊ້ໂປຼແກມ ສ ີ່ການສອນ ແບບເຝີກຫັດຫຼ ບົດຮຽນສໍາເລັດຮ ບ ເພ ີ່ອພັດທະນາທັກສະຂະບວນການ ຄິດ ໂດຍສະເພາະໃນໂຮງຮຽນຂອງປະເທດໄທຍັງບໍໍ່ໄດ້ກໍານົດໃຫ້ມີການຮຽນການສອນໃນຕາຕະລາງຮຽນແລະຕາລາງ ສອນໃນຊັຶ້ນຮຽນ ແຕ່ສໍາລັບໂຮງຮຽນໃນເອີຣົບແລະສະຫະລັດອາເມຣິກາຈໍານວນຫຼາຍໄດ້ກໍານົດໃຫ້ມີການສອນ ການຄິດບໍໍ່ເນັຶ້ນເນ ຶ້ອໃນວິຊາໃວ້ໃນຕາຕະລາງສອນຂອງໂຮງຮຽນມາເປັນເວລາດົນນານແລ້ວ ສໍາລັບສ ີ່ ແລະ ໂປຼແກຣມສໍາເລັດຮ ບເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດນັຶ້ນໄດ້ມີການຜະລິດແລະໃຊ້ກັນຢ່າງແຜ່ຫຼາຍໃນ ໝ ່ເດັກ ເຍົາວະຊົນ ນັກການສ ກສາ ແລະ ໂຮງຮຽນໃນປະເທດຕ່າງໆ ທີີ່ຈະເລີນແລ້ວຢ່າງແຜ່ຫຼາຍແຕ່ສໍາລັບປະເທດ ໄປເຫັນວ່າ ສ ີ່ ໂປຼແກຣມ ແບບເຝີກ ແລະ ວັດສະດຸອຸປະກອນເພ ີ່ອພັດທະນາທັກສະແລະຂະບວນການການຄິດຂ້ອງ ຂ້າງຍາກທີີ່ມີຢ ່ກໍບໍພຽງພໍແລະບໍໄດ້ແຜ່ຫຼາຍລົງໄປສ ່ຄົນສ່ວນຫຼາຍແລະລາຄາຂ້ອນຂ້າງແພງ ໂດຍສະເພາະສ ີ່ແລະໂປຼ ແກຣມສໍາເລັດຮ ບໃນການພັດທະນາຄວາມຄິດລະດັບສ ງນັຶ້ນນັບວ່າມີຢ ່ຈໍານວນໜ້ອຍຫຼາຍແລະບໍໍ່ທັນສະໄໝສອດ

221 ຄ່ອງກັບຍຸກສະໄໝໃນສັງຄົມປັດຈຸບັນເຊີີ່ງສີີ່ງຕ່າງໆເຫຼົົ່ານີຶ້ນັກການສ ກສາຄວນຈະຫັນມາສົົ່ງເສີມ ເລ ອກ ຈັດຫາ ແລະຜະລິດສ ີ່ອຸປະກອນເພ ີ່ອພັດທະນາທັກສະແລະຂະບວນການການຄິດໃຫ່ແກ່ເດັກໃຫ້ພຽງພໍກັບຄວາມຕ້ອງການ ສໍາລັບການສອນການຄິດໂດຍຜ່ານເນ ຶ້ອໃນວິຊາໃນຫຼັກສ ດເປັນການສອນທີີ່ສອດແຊກການເຝີກຄິດຫຼ ບ ລະ ນາການການສອນການຄິດກັບເນ ຶ້ອໃນວິຊາຕ່າງໆໃນຫຼັກສ ດທີີ່ໃຊ້ໃນປັດຈ ບັນເຊັົ່ນ ການສອນເນ ຶ້ອໃນວິຊາສັງຄົມ ສ ກສາ ພາສາໄທ ຄະນິດສາດ ວິທະຍາສາດ ພາລະສ ກສາ ສິນລະປະສ ກສາ ໂດຍທີີ່ຄ ຈະໃຊ້ຂະບວນການ ແລະ ວິທີ ການສອນເພ ີ່ອເສີມສ້າງທັກສະຄວາມຄິດລັກສະນະຕ່າງໆສອດແຊກເຂົຶ້າໃປໃນຂັຶ້ນຕອນຕ່າງໆຂອງການສອນວິຊາ ເຫຼົົ່ານັຶ້ນເຊັົ່ນ ການໃຊ້ຄໍາຖາມການໃຊ້ເທັກນິກໝວກ 6 ໃບການໃຊ້ແຜນພ ມມະໂນທັດທັງນີຶ້ວິທີການສອນໂດຍ ສອດແຊກເຝີກທັກສະຄວາມຄິດໂດຍການບ ລະນາການກັບເນ ຶ້ອໃນວິຊາຕາມຫຼັກສ ດບໍໍ່ແມ່ນເລ ີ່ອງທີີ່ງ່າຍ ຄ ຜ ້ສອນດີ ເດັົ່ນຈ ີ່ງຈະສາມາດກະຕ ້ນໃຫ້ນັກຮຽນໄດ້ມີໂອກາດເຝີກທັກສະຄວາມຄິດຄຽງຄ ່ກັບການຮຽນຮ ້ໃນເນ ຶ້ອໃນວີຊາໄດ້ ຢ່າງໜ້າສົນໃຈມີຊີວິດຊີວາ ແນວໃດກໍຕາມການຮ ້ຈັກການວາງແຜນການສອນທີີ່ດີແລະການຮ ້ຈັກເລ ອກສ ີ່ຈະເປັນສີີ່ ງທີີ່ເຮັດໃຫ້ການສອນເພ ີ່ອພັດທະນາທັກສະການຄິດໂດຍຜ່ານເນ ຶ້ອໃນຫຼັກສ ດທີີ່ຮຽນປະສົບຄວາມສໍາເລັດໄດ້ດີ ໃນການສອນເພ ີ່ອໃຫ້ນັກຮຽນຄິດຢ່າງມີຄ ນນະພາບຄວນຕ້ອງດໍາເນີນການ 3 ແນວທາງຄ (Otuel and Bullard 1993: 228) 1. ການສອນໃຫ້ຮ ຈັກຄິດ (Teaching for Thinking ) ເປັນການຈັດການຮຽນຮ ້ເພ ີ່ອກະຕຸ້ນ ໃຫ້ຜ ້ຮຽນໃດ້ຮ ້ຈັກຄິດເຫັນຄຸນຄ່າລະປະໂຫຍດຂອງການຄິດໂດຍການສອດແຊກການຄິດເຂົຶ້າໃປໃນຂັຶ້ນຕອນການ ສອນເພ ີ່ອກະຕຸ້ນຊ່ວຍໃຫ້ເດັກຢາກສະແດງຫາຄວາມຮ ້ຄວາມຄິດດ້ວຍຕົນເອງ ການສອນໃນແນວທາງນີຶ້ຈະປະສົບ ຜົນສໍາເລັດໄດ້ກໍຕໍໍ່ເມ ີ່ອຄ ຈັດບັນຍາກາດໃນຫ້ອງຮຽນໃຫ້ເອ ຶ້ອອໍານວຍຕໍໍ່ການໃຫ້ຜ ້ຮຽນຄິດຄົຶ້ນແລະສະແຫວງຫາ ຄວາມຮ ້ຫາຄໍາຕອບເອົາເອງເຊີີ່ງຈະຕ້ອງເປັນຄໍາຕອບທີີ່ເກີດຈາກການວິເຄາະ ການຈັດໝວດໝ ່ ປະມວນຂໍໍ້ມ ນກ່ຽວ ກັບສີີ່ງນັຶ້ນໆກ່ອນຕອບຄໍາຖາມ 2. ການສອນການຄິດ(Teaching of Thinking )ເປັນການສອນທີີ່ເນັຶ້ນໃຫ້ຜ ້ຮຽນໄດ້ເຝີກໄດ້ ຮຽນຮ ້ວີທີການຄິດແບບຕ່າງໆໂດຍກົງເປັນວິຊາທີີ່ມມີການຮຽນການສອນກັນຕາມປ ກກະຕິທີີ່ບໍໍ່ພຽງແຕ່ຈະມີຈຸດ ປະສົງຂອງຄວາມຮ ້ທີີ່ໄດ້ເທົົ່ານັຶ້ນ ແຕ່ຄ ຈະກໍານົດໃວ້ໃນຈຸດປະສົງຂອງການຮຽນການສອນໂດຍຄ ສອນວິຊາການຄິດ ໃຫ້ແກ່ນັກຮຽນແລະມີການເຝີກທັກສະການຄິດໃນກິດຈະກໍາການຮຽນການສອນເຊັົ່ນການຄິດຄໍານວນການແຕ່ງຄໍາ ປະພັນການເຮັດໂຄງງານວິທະຍາສາດເພ ີ່ອໃຫ້ໃດ້ຫຼັກການແລະທັກສະການຄິດເຊີີ່ງເປັນການປປະຍຸກໃຊ້ໃນການ ຮຽນວິຊາຕ່າງໆ 3. ການສອນກ່ຽວກກັບຄວາມຄິດ(Teaching about Thinking ) ເປັນການສອນທີີ່ເນັຶ້ນໃຫ້ຜ ້ ຮຽນໃດ້ຄໍານ ງເຖີງຂະບວນການຄິດຂອງຕໄນເອງແລະບຸກຄົນອ ີ່ນໄດ້ຮຽນຮ ້ຜົນງານຄວາມຄິດແລະວິທີການຄິດຂອງ ບຸກຄົນອ ີ່ນໆ ເພ ີ່ອໃຫ້ເກີດທັກສະທາງການຄິດວິທີການແລະຄວາມເຂົຶ້າໃຂກ່ຽວກັບຂະບວນການຄິດແບບຕ່າງໆຢ່າງ ຫຼວງຫຼາຍ ນັກຮຽນຈະເກີດຄວາມຮ ້ແລະເຂົຶ້າໃຈກ່ຽວກັບວິທີການຄິດທີີ່ຫຼາກຫຼາຍແລະສ ກສາເພີີ່ມເຕີມໃຫ້ໃດ້ ແນວທາງສ້າງສັນແລະແກ້ໄຂບັນຫາໃນອະນາຄົດເປັນການສອນທີີ່ເນັຶ້ນການວາງແຜນກ່ຽວກັບຄວາມຄິດການກວດ ສອບຄວາມຖ ກຕ້ອງເເໝາະສົມຂອງຄວາມຄິດຂອງຕົນເອງຈະເນັຶ້ນທີີ່ຂະບວນການເຮັດວຽກຂອງຜ ້ຮຽນຕົວຢ່າງເຊັົ່ນ ເມ ີ່ອເລີີ່ມຕົຶ້ນສອນຄ ຈະກະຕຸ້ນໃຫ້ນັກຮຽນເກີດຄວາມສົນໃຈຢາກຮ ້ແລະວາງແຜນໃນການຄົຶ້ນຄວ້າຫາຄວາມຮ ້ນັຶ້ນ ໂດຍຕັຶ້ງສົມມ ດຖານຈາກການກະທໍາຂອງຕົນເອງແລະເມ ີ່ອຊິຶ້ນສຸດການສອນຄ ອາດຕັຶ້ງຄໍາຖາມເຮົາຄົຶ້ນພົບຄໍາຕອບນີຶ້ ໃດ້ແນວໃດ ແມ່ນຫຍັງແນ່ທີີ່ເຮົາເຮັດໃດ້ດີທີີ່ສຸດ ເຮົາຈະຮັກສາວິທີການທີີ່ດີເຫຼົົ່ານີຶ້ໃວ້ໃດ້ແນວໃດ ມີວິທີການອ ີ່ນໆທີີ່ ດີກວ່ານີຶ້ອີກຫຼ ບໍເປັນຕົຶ້ນ ເບເຍີຶ້(Bayer,1988) ສະເໜີວ່າ ໃນການສອນການຄິດຄວນມຸ່ງການພັດທະນາທັກສະການຄິດທີີ່ ສໍາຄັນ 3 ປະການຄ

222 1. ຍຸດທະສາດການຄິດ (Thinking strategies ) ເຊີີ່ງປະກອບດ້ວຍການວາງແຜນທັກສະການແກ້ ບັນຫາທັກສະການຕັດສິນໃຈແລະທັກສະການສ້າງຄວາມຄິດລວມຍອດກ່ຽວກັບສີີ່ງຕ່າງ 2. ທັກສະການຄິດວິຈາລະນະຍານ (Critical Thinking skills) ເຊີີ່ງປະກກອບດ້ວຍການ ພິຈາລະນາໄຕ່ຕອງຄວາມຖ ກຕ້ອງຄວາມໜ້າເຊ ີ່ອຖ ຄວາມຝືດເຄ ອງ ສົມມຸດຖານ ຄວາມລໍາອຽງ ຄວາມກົງໄປກົງ ມາ ຄວາມຜິດພາດ ຄວາມສໍາພັນເປັນເຫດຜົນ ການສັງເຄາະຂໍໍ້ມ ນ ການປະເມີນຜົນຂໍໍ້ມ ນ ແລະການອະທິບາຍຂໍໍ້ມ ນ ແລະ ຄວາມໜ້າເຊ ີ່ອຖ ຂອງເຫດການຫຼ ຂໍໍ້ມຸນ 3. ທັກສະການວິເຄາະຂໍໍ້ມ ນ (Information Processing skills)ເຊີີ່ງປະກອບດ້ວຍທັກສະແລະ ຄວາມສາມາດໃນການເຊ ີ່ອມໂຍງການແປຄວາມໝາຍ ການຕີຄວາມໝາຍ ການປະຍຸກ ການວິເຄາະໃນລັກສະນະ ຕ່າງໆເຊົ່ັນ ການປຽບທຽບຄວາມຄ້າຍຄ ຄວາມແຕກຕ່າງ ການາຈັດໝວດໝ ່ ການຮຽງລໍາດັບ ການສອນເພ ີ່ອພັດທະນາຄວາມຄິດບໍໍ່ວ່າຈະດ້ວຍການສອນໃນແນວທາງໃດ ຈະໂດຍຜ່ານເນ ຶ້ອໃນວິຊາ ຫຼັກສ ດຫຼ ການສອນເພ ີ່ອພັດທະນາຄວາມຄິດໂດຍກົງນັຶ້ນ ສີີ່ງສໍາຄັນຄ ເດັກຈະເກີດຄວາມຄິດໄດ້ຕ້ອງເລີີ່ມຈາກການ ໄດ້ລົງມ ເຮັດສາກ່ອນ ການໄດ້ລົງມ ປະຕິບັດຈະເຮັດໃຫ້ເດັກຄ່ອຍໆເກີດຄວາມຄິດສ້າງພາບສ້າງຈິນຕະນາການເຂົຶ້າ ໃຈສີີ່ງເປັນນາມມະທໍາໃນພາຍຫຼັງເຊີີ່ງຈະສົົ່ງຜົນໃຫ້ເດັກສາມາດທີີ່ຈະເຂົຶ້າໃນເລ ີ່ອງສັນຍາລັກໄດ້ເທັກນິກການສອນ ແລະກິດຈະກໍາການສອນຈະຕ້ອງຜ່ານການເລ ອກສອນ ອອກແບບມາແລ້ວເປັນແນວໃດ ແລະນໍາມາຈັດສະຖານະ ການການຮຽນຮ ້ສ້າງບັນຍາກາດຂອງຫ້ອງຮຽນໂດຍໃຊ້ກິດຈະກໍາທີີ່ມ່ວນຊ ີ່ນຕ ີ່ນເຕັຶ້ນ ຈະເປັນການກະຕຸ້ນແລະທ້າ ທາຍໃຫ້ຜ ້ຮຽນໃດ້ຄິດໃຫ້ຫຼາຍຍີີ່ງຂ ຶ້ນຈະເຮັດໃຫ້ຜ ້ຮຽນເພີດເພີນມ່ວນຊ ີ່ນແລະຈິງຈັງຢ ່ກັບຄວາມຄິດເຊັົ່ນ ທວາຍ ບັນຫາ ການໃຊ້ເກມໝາກກະລ໋ອກ ໝາກລຸ໋ກ ໝາກຮ໋ອກ ແບບເຝີກກິດຈະກໍາແຣລີຶ້ວ໋ອກກີຶ້ງ ການສະກົດຮອຍ ເປັນຕົຶ້ນ ເຊີີ່ງກິດຈະກໍາຕ່າງໆສາມາດຈະປະຍຸກໃຊ້ໃຫ້ເໝາະສົມຕາມແຕ່ສະຖານະການເພ ີ່ອເຝີກໃຫ້ເດັກຄິດແບບ ຕ່າງໆທັຶ້ງການແກ້ໄຂບັນຫາຄິດວິຈາລະນະຍານຄິດວິເຄາະ ຄິດສ້າງສັນ ນອກຈາກນີຶ້ຈອຍສ ແລະ ແວນລ (Joyce & weil : 1980 ອ້າງເຖີງໃນ ທິດນາ ແຊມມີ ແລະ ຄະນະ 2540:12) ໄດ້ສະເໜີຮ ບແບບການພັດທະນາຄວາມຄີດໂດຍການສອນແບບມະໂນທັດ (Concept Attainment Model)ໂດຍມີສາລະສໍາຄັນຄ ໃນການຮຽນຮ ້ເພ ີ່ອໃຫ້ຜ ້ຮຽນເກີດມະໂນທັດຄວນມີຂັຶ້ນຕອນດັົ່ງນີຶ້ 1. ໃຫ້ນັກຮຽນສັງເກດຄວາມຄ້າຍຄ ແລະຄວາມແຕກຕ່າງຂອງສີີ່ງຕ່າງໆ 2. ໃຫ້ນັກຈໍາແນກສີີ່ງຕ່າງໆອອກເປັນກຸ່ມໆຕາມເກນທີີ່ກໍານົດໃຫ້ 3. ໃຫ້ນັກຮຽນບອກລັກສະນະຮ່ວມຂອງສີີ່ງຂອງທີີ່ຮ່ວມກຸ່ມກັນນັຶ້ນເພ ີ່ອເຫັນພາບລວມຂອງສີີ່ງຂອງຂອງ ແຕ່ລະກຸ່ມ ນອກຈາກນີຶ້ຍັງໄດ້ສະເໜີຮ ບແບບການສອນແບບອຸປະໄນ ( Inductive Thinking)ໂດຍມີແນວຄິດວ່າ ນັກຮຽນຈະເກີດຄວາມຄິດໄດ້ເມ ີ່ອມີປະຕິສໍາພັນກັບຂໍໍ້ມ ນຮອບໆໂຕແລະຄວາມຄິດຈະເກີດຂ ຶ້ນໃດ້ຈະເລີີ່ມຈາກຂັຶ້ນ ຕອນຕ່າງໆຕາມລໍາດັບນີຶ້ 1. ຂັຶ້ນກະຕຸ້ນການຄິດເພ ີ່ອສ້າງມະໂນທັດໂດຍການຄິດລວບລວມຂໍໍ້ມ ນການປຽບທຽບແຍກແຍະຂໍໍ້ ມ ນເພ ີ່ອສ້າງມະໂນທັດເຊີີ່ງຈະໄດ້ຫຼາຍໆມະໂນທັດ 2. ຫາຄວາມສໍາພັນຂອງມະໂນທັດຕ່າງໆເຫຼົົ່ານັຶ້ນແລ້ວລົງສະຫຼຸບ 3. ເຊ ີ່ອມໂຍງຄວາມສໍາພັນປຽບທຽບກັບເຫດການອ ີ່ນໆທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຂໍໍ້ສະຫຼຸບທີີ່ມີຢ ່ 4. ໃຊ້ຂໍໍ້ສະຫຼຸບທີີ່ໃດ້ໃປອະທິບາຍແລະທໍານາຍເຫດການອ ີ່ນໆທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ເພີກິນ (Perkin) (1984: 18-25)ໃດ້ພັດທະນາຫຼັກສ ດການສົົ່ງເສີມຄວາມຄິດສິີ່ງປະດິດຂ ຶ້ນ ເນ ຶ້ອໃນສໍາຄັນ ຂອງການສົົ່ງເສີມຄວາມຄິດເຊິງປະດິດມີດັົ່ງນີຶ້: 1. ການວິເຄາະວຽກອອກແບບທີີ່ພົບເຫັນໃນຊີວິດປະຈໍາວັນເຊັົ່ນໂຕະ,ຕັົ່ງ ເຂັມໝຸດ ມີດຕັດ ເປັນຕັຶ້ນ

223 2. ປະເມີນວຽກອອກແບບເຫຼົົ່ານັຶ້ນ ພ້ອມສະເໜີແນວທາງປັບປຸງທີີ່ຈະເຮັດໃກວຽກນັຶ້ນດີຂ ຶ້ນ 3. ອອກແບບເຄ ີ່ອງມ ເຄ ີ່ອງໃຊ້ຜະລິດຕະພັນຕ່າງໆເທີີ່ຍັງບໍໍ່ເຄີຍມີຜ ້ໃດຄິດຂ ຶ້ນມາກ່ອນ 4. ວິເຄາະວຽກອອກມາແບບທີີ່ເປັນນາມມະທໍາເຊັົ່ນສ ດຄະນິດສາດ ສ່ວນມາເຍີ(Myer 1997:11)ໄດ້ສະເໜີວິທີສອນເພ ີ່ອພັດທະນາຄວາມຄິດເປັນຂັຶ້ນຕອນດັົ່ງນີຶ້ 1. ຕ້ອງເລີີ່ມຈາກກິດຈະກໍາການອຸ່ນສະໝອງຫຼ ການກະຕຸ້ນສະໝອງໃຫ້ເດັກໃດ້ມີຄວາມຄິດຂອງຕົນເອງ ເຊີີ່ງກິດຈະກໍາອຸ່ນສະໝອງຈະຕ້ອງສໍາພັນກັບກິດຈະກໍາທີີ່ຈະເຝີກ 2. ຕັຶ້ງບັນຫາຫຼ ຄໍາຖາມເພ ີ່ອກະຕ ້ນໃຫ້ຄິດແລະມີອາລົມທີີ່ຈະສົນໃຈໃນບົດຮຽນໃນຂັຶ້ນຕອນນີຶ້ເດັກຈະບໍໍ່ ໃດ້ລົງມ ປະຕິບັດດ້ວຍການທົດລອງ 3. ເດັກຈະສ້າງຄວາມຄິດຂ ຶ້ນມາເອງໂດຍກະຕຸ້ນໃຫ້ເດັກຄິດລິເລີີ່ມເອົາເອງຈາກຂໍໍ້ມ ນທີີ່ເຂົາມີເຊີີ່ງຈະເປັນ ເລ ີ່ອງກ່ຽວກັບຫຍັງກໍໃດ້ 4. ປະເມີນຄວາມຄິດຂອງເດັກໂດຍພິຈາລະນາຈາກຄວາມສໍາເລັດແລະປະສິດທິຜົນຂອງການຄິດ ນອກຈາກນີຶ້ຈອຍສ ແລະ ວິວ ຍັງໃດ້ສະເໜີຮ ບການສອນແບບສ ບສວນ (Inquity Model) ເພ ີ່ອເພ ີ່ອສົົ່ງ ເສີມໃຫ້ນັກຮຽນຮ ້ຈັກຄິດຢ່າງເປັນລະບົບມີຫຼັກເກນແລະລໍາດັບຂັຶ້ນຕອນໃນການສະແຫວງຫາຄໍາຕອບອັນເປັນການ ເຝີກຄິດຢ່າງມີວິຈາລະນະຍານໂດຍຄ ຈະເລີີ່ມຕົຶ້ນຈາກກໍານົດບັນຫາເພ ີ່ອກະຕຸ້ນໃຫ້ນັກຮຽນຄິດແລະເປີດໂອກາດໃຫ້ ນັກຮຽນຄິດຕັຶ້ງສົມມຸດຖານ ສ່ວນທໍແຣນສ ໄດ້ກ່າວວ່າໃນການສົົ່ງເສີມຄວາມຄິດສ້າງສັນຄວນໃຫ້ເດັກໃດ້ເຝີກຝ ນດັົ່ງນີຶ້ 1. ຄວາມຄິດຄ່ອງແຄ້ວ ໝາຍເຖີງໃຫ້ເດັກໃດ້ຮ ້ຈັກຄິດໃຫ້ໃດ້ປະລິມານຫຼາຍໃນເວລາຈໍາກັດ ຫຼ ຄິດ ໃຫ້ໃດ້ຫຼາຍໆ ຄວາມຄິດຈາກໂຈດທີີ່ຄ ໃຫ້ເຊັົ່ນໃຫ້ບອກຂອງໃຊ້ທີີ່ມີຢ ່ໃນຄອບຄົວມາໃຫ້ຫຼາຍທີີ່ ສຸດພາຍໃນ 5 ນາທີ - ໃຫ້ບອກຄໍາລາຊາສັບກ່ຽວກັບອະໄວຍະວະໃນຮ່າງກາຍມາໃຫ້ຫຼາຍທີີ່ສຸດໃນເວລາ 10 ນາທີ - ບອກສີີ່ງຂອງທີີ່ມີເປັນຄ ່ (ໄມ້ທ ່ ໆລໆ) ໃນເວລາຕາມກໍານົດ - ບອກຄໍາທີີ່ຂ ຶ້ນຕົຶ້ນດ້ວຍຄໍາວ່າ “ແມ່”ມາໃຫ້ຫຼາຍທີີ່ສຸດໃນເວລາທິີ່ກໍານົດ 2. ຄວາມຄິດຍ ດຍຸ່ນ ໝາຍເຖີງໃຫ້ເດັກຮ ້ຈັກຄິດໃຫ້ໃດ້ປະລິມານຫຼາກຫຼາຍທິດທາງຍັງມີຫຼາຍແນວ ທາງຫຼາຍປະເພດຍີີ່ງດີຄໍາຕອບທີີ່ໃດ້ມີຄວາມໝາຍຫຼາຍຫຼາຍບໍໍ່ໃດ້ຢ ່ໃນປະເພດດຽວກັນຍີີ່ງແຕກ ຕ່າງກັນຫຼາຍໃດ້ເທົົ່າໃດກໍຍີີ່ງດີເທົົ່ານັຶ້ນເຊັົ່ນຄ ຖາມວ່າໄມ້ຈີຶ້ມແຂ້ວເຮັດຫຍັງໃດ້ແນ່ນອກຈາກໃຊ້ ຈີຶ້ມແຂ້ວ 3. ຄວາມຄິດລີເລີີ່ມ ໝາຍເຖີງການເຝີກໃຫ້ເດັກມີຄວາມຄິດທີີ່ແປກໃຫມ່ທີີ່ບໍໍ່ເຄີຍມີຫຼ ບໍໍ່ຊໍ້າກັບຄົນ ອ ີ່ນເຊັົ່ນ ໃຫ້ຕໍໍ່ເຕີມຮ ບທີີ່ໃຫ້ມາ ຟັງນິທານແລ້ວຕໍໍ່ເລ ີ່ອງໃຫ້ຈົບ ເບີີ່ງຮ ບພາບແລ້ວບອກວ່າຫຼັງຈາກ ນັຶ້ນຈະມີຫຍັງເກີດຂ ຶ້ນ ຂຽນເລ ີ່ອງໃໝ່ເປັນຕົຶ້ນ ສໍາລັບວະທີການພັດທະນາການຄິດເຊີີ່ງເປັນຂອງໄທນັຶ້ນໜ່ວຍສ ກສານິເທດກົມສາມັນ ສ ກສາໄດ້ສະເໜີແນວຂະບວນການສອນເພ ີ່ອໃຫ້ຄິດເປັນເພ ີ່ອການດໍາລົງຊິວິດໃນສັງ ຄົມໄທໃວ້5 ຂັຶ້ນຕອນຄ 1. ຂັຶ້ນສ ບຄົຶ້ນບັນກຫາທີີ່ພົບກັບສະຖານະການໃນວິຖີການດໍາລົງຊີວິດຊີວ່າ ມີບັນຫາຫຍັງມີສາເຫດ ເກີດມາຈາກຫຍັງ 2. ຂັຶ້ນລວບລວມປະສົມປະສານຂໍໍ້ມ ນວ່າມີປັດໃຈຫຍັງແນ່ທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງ - ສ ກສາຂໍໍ້ມ ນຄວາມຮ ້ກ່ຽວກັບຂ້ອງກັບສະຖານະການນັຶ້ນໆ - ສ ກສາຂໍໍ້ມ ນຂອງຕົນເອງທີີ່ກ່ຽວຂ້ອງງກັບສະຖານະການນັຶ້ນໆ

224 - ສ ກສາຂໍໍ້ມ ນກ່ຽວກັບສັງຄົມສີີ່ງແວດລ້ອມເຊັົ່ນ ສະພາບທາງເສດຖະກິດຄວາມສົນໃຈຂອງຄົນໃນ ສັງຄົມຂະໜົບທໍານຽມປະເພນີຄ່ານິຍົມເປັນຕົຶ້ນແລະຂໍໍ້ມຸນທາງວິຊາການ 3. ຕັດສິນໃຈແລ້ວມີຜົນແນວໃດຕໍໍ່ຕົນເອງທັງຜົນທາງກາຍ ທາງໃຈ ແລະທາງປັນຍາຕະຫຼອດຈົນສ ກສາວ່າມີຜົນດີຫຼ ຜົນເສຍແນວໃດ 4. ຂັຶ້ນປະຕິບັດແລະກວດສອບເຮັດສີີ່ງທີີ່ຄິດຕັດສິນໃຈລົງມ ປະຕິບັດຕົວຈິງເພ ີ່ອໃຫ້ເກີດຜົນແລະ ກວດສອບເບີີ່ງວ່າຜົນເປັນແນວໃດຄວນຈະປັບປຸງແກ້ໄຂແນວໃດ 5. ຂັຶ້ນປະເມີນຜົນປະເມີນຜົນສີີ່ງທີີ່ປະຕີບັດວ່າບັນລ ເປ ົ້າຫມາຍພຽງໃດ ພໍໃຈຫຼ ບໍໍ່ນໍາຜົນທີີ່ໃດ້ໃປປັບປ ງວາງແຜນແລະພັດທະນາໃນການປະຕິບັດຄັຶ້ງຕໍໍ່ໃປ ແອນລີສັນແລະແຄດສ (Allison & kats ອ້າງອິງຈາກນົບພະດົນ ເວດສະຫວັດດີ2521 :) ກ່າວເຖີງ ການເຝີກທັກສະການຄິດໃຫ້ກັບເດັກແລະເຍົາວະຊົນສະຫຼຸບໄດ້ວ່າຄວນເຝີກກິດຈະກໍາດັົ່ງນີຶ້ 1. ເຝີກສະໝອງ ສັງເກດແລະຈົດຈໍາໃນຮ ບແບບທີີ່ແຕກຕ່າງກັນແລະຫຼາຍຫຼາຍ 2. ລອງລີຶ້ນຊີມລົດ ດົມ ສໍາຜັດ 3. ເຝີກຟັງ ເຝີກອ່ານ ເຝີກຂຽນ ເຝີກບັນທ ກ ເຝີກເວົຶ້ານໍາສະເໜີຄວາມຄິດ ອະພີປາຍ 4. ເຝີກໃຫ້ຄິດໄວ(ຄິດຄ່ອງແຄ້ວ) 5. ເຝີກຄິດຫຼາກຫຼາຍທິດທາງ ຄິດຢືດຍູນ 6. ເຝີກໃຫ້ຄິດແປກໆໃໝ່ໆ ຄິດລິເລ ີ່ມ ຄິດທ ີ່ແຕກຕ່າງໄປຈາກເດ ມ 7. ເຝີກສຸມຫົວຄິດ (ຄິດລະດົມສະໝອງ) 8. ເຝີກຕ ັ້ງຄ າຖາມ ເຝີກຕອບຄ າຖາມ 9. ເຝີກຄາດເດົາຄ າຕອບເຝີກຕ ັ້ງສົມມຸດຖານ 10. ເຝີກໃຫ້ດ ດແປງຕ ໍ່ເຕ ມຈາກສ ີ່ງເດ ມທ ີ່ມ ຢູູ່ 11. ເຝີກເຊ ີ່ອມໂຍງເຫດການທ ງສ ີ່ງຂອງຫາຄວາມສ າພ ນຂອງສ ີ່ງຕ່າງໆ 12. ເຝີກຄິດຈ າແນກ ຈ ດກຸ່ມ ຈ ດໝວດໝູ່ຂອງຂ ໍ້ມູນ 13. ເຝີກຄິດຫຼາຍມຸມ ເບ ີ່ງຕ່າງມຸມ ເຝີກເບ ີ່ງສ ີ່ງຕ່າງໆຫຼາຍໆດ້ານ 14. ເຝີກຄົັ້ນຫາສາເຫດ ເຝີກການໃຊ້ເຫດຜົນ 15. ເຝີກໃຫ້ຄິດຕ ດສິນໃຈ 16. ເຝີກປຽບທຽບອູປະມາອຸປະໄມ 17. ເຝີກໃຫ້ຄິດຊ ບຊ້ອນຄິດເປັນຂະບວນການເຝີກວາງແຜນ ເຝີກແກ້ບ ນຫາເຝີກວິໄຈ 18. ເຝີກສະແດງອອກເຊ ີ່ງຄວາມຄິດທ ງການເວົັ້າ ອ່ານ ຂຽນ ສະແດງຜົນງານ 19. ເຝີກກວດສອບຜົນກະທົບທ ີ່ຈະເກ ດຂ ັ້ນ ກວດສອບຜົນປະໂຫຍດຫຼ ຄູນຄ່າທ ີ່ຈະໄດ້ ຮ ບຫຼາຍໆດ້ານ 20. ເຝີກເຮ ດວຽກແລະເຝີກເຮ ດວຽກຮ່ວມກ ບຜູ້ອ ີ່ນ 21. ເຝີກຄິດເປັນຂ ັ້ນຕອນຫຼ ຄິດເປັນຂະບວນການ

225 ການຈ ດກິດຈະກ າ ເພ ີ່ອພ ດທະນາສະໝອງແລະເຝີກທ ກສະຄວາມຄິດລ ກສະນະຕ່າງໆ ຫຼ ການສອນຄວນ ຈະຕ້ອງເປັນການບູລະນາການລ ສອດແຊກເນ ັ້ອໃນດ້ານການເຝີກທ ກສະກວາມຄິດໃຫ້ສ າຜ ດກ ບກິດຈະກ າທ ີ່ຈ ດຂ ັ້ນ ອ ກດ້ວຍ ເຊ ີ່ງຜູ້ສອນຈະຕ້ອງມ ທ ກສະໃນການໃຊ້ເທ ກນິກການສອນເພ ີ່ອມຸ່ງໃຫ້ຜູ້ຮຽນເກ ດການພ ດທະນາທາງ ສະໝອງແລະມ ທ ກສະຄວາມຄິດຕ່າງໆໄດ້ດ ເຊ ັ່ນ ເທ ກນິກການກະຕຸ້ນແລະການສອນໃຫ້ເດ ກຄິດເທ ກນິກການແກ້ ບ ນຫາ ເທ ກນິກການສອນໃຫ້ຄິດແບບວິເຄາະ ການຄິດຍ່າງມ ວິຈາລະນະຍານການຄິດຍ່າງມ ເຫດຜົນເທ ກນນິກການ ສອນໃຫ້ຄິດປະດິດເປັນຕົັ້ນ ໂດຍມຸ່ງເນ ັ້ນໃຫ້ເດ ກໃດ້ພ ດທະນາການທ າງານຂອງສະໝອງທ ງຊ ກຊ້າຍແລະຊ ກຂວາ ໄປພ້ອມກ ນ ກິດຈະກ າຕ່າງໆຈ ງມູ່ງໃຫ້ເດ ກໃດ້ເຝີກຄິດ ເຝີກສ ງເກດ ເຝີກຈົດຈ າ ແລະໃດ້ທົດລອງເຮ ດ ໃປພ້ອມໆກ ນຂະນະທ ີ່ຫຼິຶ້ນຫຼ ລົງມ ປະຕິບ ດກິດຈະກ າ. ສ ີ່ງສ າຄ ນທີີ່ບ ໍ່ຄວນຂ້າມໃນການສອນເພ ີ່ອພ ດທະນາຄວາມຄິດກ ໍ່ຄ ຄູຈະຕ້ອງກະຕຸ້ນໃຫ້ຜູ້ຮຽນເກ ດສະມາທ ແລະຄວາມພ້ອມທ ີ່ຈະຮຽນກ່ອນອີ່່ຶນໝົດ ຄູຈະຕ້ອງສ້າງຄວາມສົນໃຈແລະຕ ີ່ນເຕ ັ້ນໃຫ້ຜູ່ຮຽນມ ຄວາມກະຕ ລ ລົັ້ນ ແລະຕ້ອງການທ ີ່ຈະຮຽນຫຼ ງຈາກນ ັ້ນຄູຈະຕ້ອງເນ ັ້ນໃຫ້ຜູ້ຮຽນຕ ັ້ງໃຈຟັງຄ າສ ັ່ງຫຼ ຄ າຖາມໃຫ້ດ ເຊ ີ່ງຄູຈະຕ້ອງເວົັ້າໃຫ້ດ ເວົັ້າຊ ດເຈນ ເນ ັ້ນນ ້າໜ ກແລະຍ ້າເຖ ງປະເດ ນບ ນຫາທ ີ່ຕ້ອງການໃຫ້ຄິດຖ້ານ ກຮຽນຟັງຄ າສ ັ່ງຫຼ ຄ າຖາມບ ໍ່ຊ ດເຈນຫຼ ບ ໍ່ ເຂົັ້າໃຈຄ າສ ັ່ງຫຼ ຄ າຖາມຂອງຄູແລ້ວບ ໍ່ວ່າຄູຈະໃຊ້ເທ ກນິກວິທ ການສອນທ ີ່ດ ເດ ັ່ນພຽງໃດກ ຕາມຖ ວ່າການສອນຂອງ ຄູຫຼົັ້ມເຫຼວໄປກວ່າເຄ ີ່ງໜ ີ່ງແລ້ວສ ີ່ງສ າຄ ນໃນການພ ດທະນາການຄິດອ ກປະການໜ ີ່ງຄ ພະຍາຍາມຈ ດໃຫ້ຜູ້ຮຽນໃດ້ມ ການຮຽນຫຼ ເຮ ດກິດຈະກ າເປັນກຸ່ມຫຼ ຢູ່າງໜ້ອງເປັນຄູ່ການຮຽນໃນລະບົບກຸ່ມຢູ່າງໜ້ອຍສອງຄົນຂ ັ້ນໄປຈະເປັນ ເຄ ີ່ອງມ ບ ງຄ ບໃຫ້ເດ ກໃດ້ສະແດງຄວາມຄິດອອກມາໃຫ້ຜູ້ອ ີ່ນຮູ້ເຊ ີ່ງນອກຈາກຈະເປັນການເຝີກຝົນໃຫ້ເຂົາເຈົັ້າກ້າສະ ແດງຄວາມຄິດເຫ ນນຂອງຕົນເອງບ ໍ່ວ່າຈະຜິດຫຼ ຖ ກກ ຕາມແລ້ວຍ ງເຮ ດໃຫ້ຕົນເອງແລະຜູ້ອ ີ່ນໆມ ການຂ້າມຂ ັ້ນຕອນ ຂອງຂະບວນການຄິດໃປຫຼ ບ ໍ່ເພາະຄວາມສ າຄ ນຂອງການຄິດຈະຢູູ່ທ ີ່ຂ ັ້ນຕອນຫຼ ຂະບວນຄິດແລະການທີໄດ້ສະແດງ ຄວາມຄິດອອກມາຈະເຮັດໃຫ້ຜ ້ອ ນເບິີ່ງເຫັນເຮັດໃຫ້ມີການຝຶກຜົນແກ້ໄຂແລະພັດທະນາຄວາມຄິດໄດ້ເນ ີ່ອງຈາກໄດ້ ຮັບຂໍໍ້ມ ນສະທ້ອນກັບບໍໍ່ວ່າການວິພາກວິຈານໂດຍຕົງຫຼ ການຮັບຮ ້ໂດຍທາງອອ້ມກໍຕາມ ນອກຈາກນີຶ້ຍັງເປັນການ ຝຶກຝ ນຜ ້ຮຽນມີຄວາມລະມັດລະວັງຮອບຄອບ ແລະ ຮ ້ຈັກກວດສອບຄວາມຄິດທີີ່ບໍໍ່ເປັນລະບົບຂອງຕົນເອງຕະຫຼອດ ຈົນຂອງຜ ້ອ ີ່ນໄດ້ດີດ້ວຍ. ບົດບາດຂອງຄ ໃນການພັດທະນາຄວາມຄິດ 1. ຄ ຕ້ອງມີຄວາມຮ ້ແລະຄວາມເຂົຶ້າໃຈກຽວກັບຄວາມຄິດນິຍາມຂອງການຄິດແລະມີທັກສະໃນການ ສອນໃຫ້ຄິດ 2. ຄ ຕ້ອງກະຕຸ້ນຊຸກຍ ້ໃຫ້ຜ ້ຮຽນເກີດຄວາມສົງໃສ ເກີດບັນຫາແລະຢາກຄົຶ້ນຫາຄໍາຕອບ 3. ຄ ເປັນຜ ້ສະໜັບສະໜ ນໃຫ້ຜ ້ຮຽນຄົຶ້ນຄ້ວາແລະສະແຫວງຫາຄໍາຕອບດ້ວຍຕົນເອງ 4. ຄ ສະໜັບສະໜ ນໃຫ້ຜ ້ຮຽນຄົຶ້ນຫາຄວາມຮ ້ທທີເຊ ີ່ອຖ ໄດ້ໃຫ້ຜ ້ຮຽນຮ ້ຈັກໃຊ້ເຫດຜົນ 5. ຄ ລົດບົດບາດໃນການເປັນຜ ້ສອນ ຜ ້ບອກ ຜ ້ບັນລະຍາຍ ຜ ້ສະເຫຼຍ ຜ ້ສະຫຼຸບໃຫ້ນັກຮຽນເປັນຜ ້ພົບຄໍ ຊາຕອບດ້ວຍຕົວເອງ ແຕ່ຖ້າບັນຫານັຶ້ນຍາກເກີດໄປຄວນໃຊ້ວິທີແນະນໍາຫຼ ວິທີບອກໄວ້ 6. ຄ ໃຫ້ການເສີມແຮງຢ່າງສະໜໍາສະເໜີເປັນຜ ້ຟັງທີີ່ດີ ແລະ ຕັຶ້ງໃຈຟັງຄໍາຖາມຂອງຜ ້ຮຽນ 7. ຄ ສ້າງຄວາມອົບອຸ່ນ ຄວາມເປັນກັນເອງເພ ີ່ອໃຫ້ຜ ້ຮຽນກ້າຄິດ ກ້າເວົຶ້າ ກ້າເຮັດ 8. ໃຫ້ໂອກາດຜ ້ຄິດຢ່າງທົົ່ວເຖິງໂດຍໃຊ້ວິທີການຕ່າງໆຢ່າງຫຼາກຫຼາຍ

226 ເທັກນິກໃນການສອນໃຫ້ຄິດ ຄ ຄວນດໍາເນີນການດັົ່ງນີຶ້ 1. ການໃຊ້ຄໍາຖາມກະຕຸ້ນເພ ີ່ອໃຫ້ຄິດແລະສະແຫຼວງຫາຄໍາຕອບ 2. ໃຫ້ຜ ້ຮຽນສະແດງຄວາມຄິດເຫັນຫຼາຍໆໂດຍບໍຕ້ອງຄໍານ ງເຖິງຄວາມຖ ກຜິດ 3. ໃຫ້ຜ ້ຮຽນຝຶກປະຕິບັດກິດຈະກໍາຄິດແບບຕ່າງໆ ( ຝຶກສັງເກດ ຝຶກບັນທ ກ ຝຶກການຟັງ ຝຶກ ຕັຶ້ງສົມມົດຕິຖານ ຝຶກຄົຶ້ນຫາຄໍາຕອບຈາກແຫຼ່ີ່ງຕ່າງໆ ຝຶກເຮັດໂຄງງານແລະວິໄຈ ຝຶກວິເຄາະຂໍໍ້ມ ນ) 4. ຝຶກຄິດເປັນຂັຶ້ນຕອນ 5. ຝຶກຄິດຈາກງ່າຍໄປຫາຍາກ 6. ກະຕຸ້ນ ແລະ ເສີມແຮງໃຫ້ຜ ້ຮຽນຄິດເປັນໄລຍະ 7. ຮັບຟັງຄວາມຄິດຂອງຜ ້ຮຽນຢ່າງສົນໃຈ ເນ ີ່ອງຈາກອາດມີຄວາມຄິດທີີ່ດີຫຼ ແປກຕ່າງໆອອກໄປ ແຝງຢ ່ 8. ບໍໍ່ສະເຫຼຍຄໍາຕອບແຕ່ີ່ຈະຊີຶ້ແນະຫຼ ບອກໄວ້ໃຝຫ້ຜ ້ຮຽນຄົຶ້ນຫາຄໍາຕອບເອງ 9. ຈັດສະແດງສ ີ່ອຸປະກອນຝຶກຄິດທີີ່ຫຼາກຫຼາຍແລ/ະໃຫ້ຜ ້ຮຽນມີປະສົບການຕົງຈາກສ ີ່ຕ່າງໆ 10. ປຸກຫໃຈໃຫ້ຄິດຢ ່ສະເໜີໂດຍໃຊ້ສະຖານະການໃນຊີວິດປະຈໍາວັນແລະສະຖານະການການປຸກ ໃຈໃຫ້ຜ ້ຮຽນຄິດໃຫ້ເປັນປະຈໍາປ ກກະຕິວິໄສແລະຕໍໍ່ເນ ີ່ງ ການສ້າງນິດໄສນັກຄິດໃຫ້ກັບເດັກ ແລະ ເຍົາວະຊົນ ຄ ບໍໍ່ພຽງແຕ່ຈະຝຶກທັກສະການຄິດໃຫ້ແກເດັກແລະເຍົາວະຊົນເທົົ່ານັຶ້ນແຕ່ຄ ຕ້ອງພັດທະນາທັກສະນິໄສທີີ່ກຽວ ຂ້ອງກັບການຄິດໃຫ້ກັບເດັກແລະເຍົາວະຊົນທັງໃນຫ້ອງຮຽໜອີກດ້ວຍເຊິີ່ງມີທັກສະນິໄສທີີ່ສໍາຄັນໄດ້ແກ່: 1. ສ້າງຄວາມຄິດກະຕ ລ ລົຶ້ນ ຢາກຮ ້ ຢາກເຫັນ (Criosity) ໂດຍຕ້ອງໄດ້ຮ ບການກະຕຸ້ນຊຸກຍູ້ໂດຍໃຊ້ສ ຄ າຖາມ ກິດຈະກ າ 2. ຝຶກໃຫ້ມີຄວາມກ້າສ (Risk Taking) ກ້າຄິດແຕກຕ່າງໄປຈາກຄົນສ ີ່ວນໃຫຍ່ ກ້າສ່ຽງທ ີ່ຈະສ້າງ ສິີ່ງໃຫມ່ຫຼ ແຕກຕາງຈາກເດ ມໂດຍໃຊ້ສະຖານະການທ ຊຸກຍູ້ໃຫ້ຄາດການແລະຄາດເດົາສິີ່າງຕ ີ່າງໆເຊິີ່ງອາດຈະມີຄໍາ ຕອບຫຼາຍໆແນວທາງ 3. ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກຊັບຊ້ອນ (Complexity) ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກຊັບຊ້ອນຈະເຮັດໃຫ້ເກີດການ ພັດທະນາຄວາມຄິດລະດັບສ ງໄດ້ຕ້ອງພັດທະນາຈາກງ່າຍໄປຫາຍາກ ກິດຈະກໍາທີໃຊ້ແລະລະດັບຄວາມຍາກງ່າຍຕ້ອງ ສອດຄອງເໝາະສົມກັບເດັກແຕລະຄົນ 4. ກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດຈິນຕະນາການ (lmagination) ເດັກຕ້ອງໄດ້ຮັບການກະຕຸ້ນໃຫ້ມີຄວາມຄິດ ຈິນຕະນາການສ້າງສັນຢ່າງຫຼາກຫຼາຍ ທັງທີເປັນການຈິນຕະນາການຈາກພາບ ຈາກນິທານ ຈາກປະສົບການເດີມ ຈາກເຫດການສິີ່ງແວດລ້ອມອ້ອມຕົວ ຈາກຄວາມຮ ້ສ ກຂອງຕົນເອງ 5. ຝຶກຝ ນໃຫ້ໃຈກວ້າງ (Ope Mind) ເດັກຄວນໄດ້ຮັບການຝຶກຝ ນໃຫ້ເຮັດວຽກກຸມການອະປາຍກຸມ ການຮັບຟັງແລະຍອມຮັບຄວາມຄິດເຫັນຂອງຄົນອ ີ່ນ ຍອມຮັບໃນເຫດຜົນແລະຂໍໍ້ມ ນຂອງກຸ່ມຫຼ ຂອງຄົນອ ີ່ນທີດີກ ວ່າຫຼ ມີມາກກວ່າ 6. ສ້າງຄວາມໜັຶ້ນໃຈໃນຕົວເອງ (Self Confidence) ຄວາມໜັຶ້ນໃຈໃນຕົນເອງຈະເຮັດໃຫ້ເດັກໄດ້ມີ ການພັດທະນາການຄິດແລະການກ້າສະແດງອອກເຊິີ່ງຄວາມຄິດການເລ ອກກິດຈະກໍາທີຫຼາກຫຼາຍແລະເໝາະສົມຈະ ເຮັດໃຫ້ເດັກກ້າສະແດງອອກເລີີ່ມຈາກການຕັຶ້ງຄໍາຖາມງ່າຍໆ ການສະແດງອອກຢ່າງງ່າຍແລ້ວຍາກຂ ຶ້ນຕາມລໍາດັບ ການຫຼິຶ້ນແລະການເຮັດວຽກເປັນກຸ່ມແລ້ວຫຼຸດລົງຈົນເຫຼ ອງຄົນດຽວ ເຊິງການສະແດງອອກຂອງເດັກຕ້ອງໄດ້ຮັບກໍາ ລັງໃຈແລະການສະໜັບສະໜ ນຈະເຮັດໃຫ້ເດັກມີຄວາມໜັົ່ນໃຈຫຼາຍຂ ຶ້ນ

227 ໃນການຈັດການຮຽນການສອນເພ ອສົົ່ງເສີມທັກສະການຄິດກັບຜ ້ຮຽນ ມີຫຼັກການສໍາຄັນທີີ່ຄ ຕ້ອງຄໍາສັົ່ງແລະ ສ ກສາເຮັດຄວາມເຂົຶ້າໃຈເພ ີ່ອນໍາໄປໃຊ້ໃນການຮຽນການສອນໄດ້ແກ 1. ຄວາມຮ ້ເປັນພ ຶ້ນຖານສໍາຄັນຂອງການຄິດ ການມີຄວາມຮ ້ທີພຽງພໍໃນເລ ອງຕ່າງໆທີຕ້ອງຄິດ ຈະສາມາດຄິດໄດ້ຢາງຖ ກຕ້ອງສາມາດດໍາເນີນຊີວີດໄດ້ຢາງມີຄຸນນະພາບແລະມີຄວາມສຸກ ສາມາດແກ້ປັນຫາຢ່າງມີ ປະສິດທິພາບ ຄ ຈ ງຕ້ອງສອນໃຫ້ມີຄວາມຮ ້ໃຫ້ກັບຜ ້ຮຽນຜານສະລະເນ ຶ້ອຫາວິຊາຕາມຫຼັກສ ດທີີ່ມີການພິຈາລະນາ ຢ່າງຮອບດ້ານໃຫ້ເໜາະສົມ 2. ຄ ຕ້ອງມີຄວາມຮ ້ຄວາມເຂົຶ້າໃຈກຽວກັບລະດັບຂອງການຄິດໃນແຕລະທັກສະທັງການຄິດ ວິເຄາະ ຄິດນສ້າງສັນ ຄິດວິຈາລະຍາຍານ ຄິດແກ້ບັນຫາ ເພາະທັກສະການຄິດມີຫຼາຍລະດັບແລະຈະຕ້ອງພັດທະນາ ທັກສະເຫຼົົ່ານັຶ້ນຈາກຂັຶ້ນຕໍໍ່າໃຫ້ໄປສ ່ີ່ລະດັບສ ງສຸດຕາມຊັກກະຍະພາບຂອງຜ ້ຮຽນແຕ່ລະຄົນເຊີງມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ ຕົວຢ່າງ ເຊັົ່ນ ຄວາມຮ ້ຄວາມຄິຕາມທິດສະດີການຮຽນຮ ້ຂອງ ບລ ມເຊິີ່ງມີ 6 ລະດັບໄດ້ແກຄວາມຮ ້ຄວາມຈໍາ ຄວາມເຂົຶ້າໃຈ ການນໍາໄປໃຊ້ວິເຄາະ ສັງເຄາະ ປະເມີນຄ່າ ຕົວຢ່າງພ ດຕິກໍາການຮຽນການສອນທີີ່ສົົ່ງເສີມການຄິດແບບຕ່າງໆ ຈ ີ່ ຈ ີ່ຊ ີ່ເຫດການສະຖານທີີ່ລໍາດັບເຫດການຂອງເລ ີ່ອງ ເຂົຶ້າໃຈ ສະຫຼຸບເລ ອງສັຶ້ນໆ ຈາກເລ ີ່ອງທີີ່ອາ ີ່ນຍົກຕົວຢ່າງ ຄິດວິເຄາະ ແມ່ນຫຍັງຄ ແຮງຈ ງໃຈທີີ່ໃຫ້ບຸກຄົນນັຶ້ນສະແດງພ ກຕິກໍາຢ່າງນັຶ້ນ ຄິດສັງເຄາະ ເຮົາຈະມີແຜນປ້ອງກັນການເກີດປັນຫາຢ່າງນັຶ້ນໄດ້ແນວໃດ ນໍາໄປໃຊ້ ຖ້າເຫດການແບບນີຶ້ເກີດຂ ຶ້ນກັບນັກຮຽນຈະເຮັດແນວໃດ ປະເມີນຄ່າ ການເຮັດວຽກຂອງບຸກຄົນນັຶ້ນເໜາະສົມຫຼ ບໍ ເພາະແນວໃດ ຄິດສ້າງສັນ ທາງອອກໃນເລ ອງທີີ່ເໝາະສົມຄວນເປັນແບບໃດ ມີຫຍັງແນ່? ຄິດວິເຄາະ ແມ່ນຫຍັງເປັນສາເຫດທີີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດສີງນັຶ້ນ ຄິດລວມຍອດ ຂຽນແຜນພ ມີຄວາມຄິດກຽວກັບສິີ່ງທີີ່ຮຽນ ຄິດວິຈະລະນາຍານ ຖ້າເປັນຄົນນັຶ້ນເຮົາຈະຕັດສິຶ້ນໃຈເລ ອກແນວໃດເພາະເຮັດໃດ ຄິດຈິນຕະນາການ ຖ້າຖ ກເລກລາງວັນທີີ່ 1 ຈະເອົາເງີນເຮັດຫຍັງ ຄິດສ້າງສັນ ຈະຜະລິດຜົນໃຫ້ເປັນແນວໃດຈ ີ່ງຈະດີກວ່ານີຶ້ ຄິດວິໄສທັດ ພາຍຫຼັງຈາກເຫດການນີຶ້(ເຊັົ່ນນໍ້າຖ້ວມ ສ ບຢາສ ບ ອອກກໍາລັງກາຍທຸກ ມ ຶ້) ພາຍຫຼັງຈາກນີຶ້ (ອີກ 1 ທິດ 1ເດ ອນ 1 ປີ ຫຼ 10 ປີ) ຈະເປັນແນວໃດ 3. ຄ ຄວນນໍາເຄ ອງມ ,ເທັກນິກກິດຈະກໍາຕ່າງໆ ໄປໃຊ້ໃນການພັດທະນາການຄິດໃຫ້ເໜາະສົມເພາະ ເຄ ີ່ອງມ ແລະເທັກນິກເຫຼົົ່ານັຶ້ນຈະເຮັດໃຫ້ເດັກມີການພັດທະນາການຄິດໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບຫຼາຍຂ ຶ້ນ ເຊັົ່ນໜວກ ຫົກໃບ, ການຕັຶ້ງຄໍາຖາມແບບຝຶກ ການໃຊ້ແຜນຜັງຄວາມຄິດ ການລະດົມສະໜອງ ການຫຼິຶ້ນເກມ ກິດຈະກໍາອະ ປິປາຍກຸ່ມ ເປັນຕົຶ້ນ 4. ຄ ສ້າງບັນຍາກາດການຄິດ ໂດຍທໍາມະຊາດໃນສະໜອງມະນຸດຈະມີສານເຄມີ 2 ກຸ່ມຄ 1) ກຸ່ມກະຕຸ້ນສະໜອງ ຫຼ ອາດເອີຶ້ນໄດ້ວ່າເປັນສານແຫ່ງຄວາມໄດ້ແກ່ Serotonin, Endorphine, Acetylcholine, Dopamine ແລະ 2) ກຸ່ມກົດການເຮັດວຽກຂອງສະໜອງ ເຊັົ່ນ Adrenaline, cortisol ກຸມການເຮັດວຽກຂອງສະ ໜອງຫຼ ອາດເອີຶ້ນໄດ້ວ່າເປັນສານແຫ່ງຄວາມທຸກເຊີີ່ງສານເຫຼົົ່ານີຶ້ຈະລັງອອກມາເອງໂດຍສັນຊາດຕະຍານຂອງມະນຸດ ຄ ຄວນພະຍາຍາມກີດກັຶ້ນການລັງຂອງສານແຫ່ງຄວາມທຸກໃນສະໜອງຂອງເດັກແລະສົົ່ງ້ສີມໃຫ້ເກີດສານແຫ້ງ ຄວາມສຸກໂດຍໃຫ້ການເສີມແຮງທີເໜາະສົມ ບໍຍາກເກີນໄປ ບໍໍ່ໜັກຈົນເກີນໄປເດັກທຸກຄົນຮ ້ສ ກປອດໄພແລະມີ ຄວາມສຸກ

228 5. ກະຕຸ້ນຊູກຍ ້ແລະສ້າງຄວາມທ້າທາຍທີີ່ເໜາະສົມໃຫ້ກັບເດັກໃນການຮຽນຮ ້ຍາກຄິດ ຢາກ ສະແຫວງຫາຄໍາຕອບ ໂດຍການກະຕຸ້ນດ້ວຍຄໍາຖາມ, ສ ີ່ກິດຈະກໍາ, ຮ ບພາບແບບຕ່າງໆ 6. ເປີດໂອກາດໃຫ້ເດັກໄດ້ສະແດງອອກເຊິງຄວາມຄິດຍອມຮັບແລະໃຫ້ຄວາມຄິດຂອງເດັກ ແລະ ຈັດ ເວທີໃຫ້ເດັກໄດ້ແລກປຽນຫຼ ຖ່າຍທອດຄວາມຄິດ 7. ສ້າງນິໄສນັກຄິດໃຫ້ກັບນັກຮຽນຜ່ານກິດຈະກໍາຜ່ານກິດຈະກໍາທັງໃນຫ້ອງຮຽນ ແລະ ນອກຫ້ອງຮຽນ ທຸກໆບ່ອນ ທຸກເວລາທີີ່ມີໂອກາດຈະເອ ຶ້ອຍອໍານວຍ ເພາະນິໄສນັກຄິດເປັນສ່ວນປະກອບສໍາຄັນຢ່າງຍິີ່ງຂອງການ ຄິດ. ແນວຄິດ, ທິດສະດີ ແລະ ແຜນການຈັດການຮຽນຮ ້ເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດ ແນວຄິດທິດສະດີການສອນ ຫຼ ການຈັດການຮຽນຮ ້ເພ ີ່ອພັດທະນາການຄິດນັຶ້ນໄດ້ມີນັກວິຊາການສະເໝີໄວ້ ເປັນຈໍານວນຫຼາຍ ໃນໝັງສ ເຫຼັຶ້ມນີຶ້ຂໍນໍາສະເໝີໄວ້3 ແນວຄິດທີີ່ໝ້າສົນໃຈໄດ້ແກ່ 1. ການຈັດການຮຽນຮ ້ແບບໂຟຮແມທ ( 4 MAT ) 2. ການຈັດການຮຽນຮ ້ໂດຍໃຊ້ປັນຫາເປັນຖານ ( Problem Base Learning ) 3. ການຈັດການຮຽນຮ ້ແບບອະລິຍະສັດ 4 ການຈັດການຮຽນຮ ້ແບບ 4 Mat ຂະບວນການສອນ ຫຼ ການຈັດການຮຽນຮ ້ທີີ່ໄດ້ຮັບຄວາມສົນໃຈຈາກນັກສ ກສາທີີ່ສໍາຄັນໃນປັດຈຸບັນຄ ການຈັດການຮຽນຮ ້ແບບ 4 MAT ເຊິີ່ງເປັນການຈັດຂະບວນການຮຽນຮ ້ທີີ່ຫຼາກຫຼາຍຕາມແບບ ຫຼ ວິທີການຮຽນ ຮ ້ຂອງຜ ້ຮຽນ ໃນນັຶ້ນໄດ້ມີນັກສ ກສາຄົນສໍາຄັນຊາວອາເມຮິກາ ຊ ີ່ ຊູຊານ ມອນຮິສ ( Susan Moris ) ແລະ ເບອຮ ນິສ ແມຄຄາຮຮີ( Bernice McCarthy : 1988 ອ້າງອິງຈາກ ປະພັນສິຮິ ສຸເສົາລັດ. 2551 : 308 ) ໄດ້ສະເໝີ ແນວຄິດໃນການຈັດການຮຽນຮ ້ຕາມພ ດຕິກໍາ ຫຼ ຕາມແບບວິທີການຮຽນຮ ້ຂອງຜ ້ຮຽນ ເຊິີ່ງສອດຄອ່ງ ແລະ ສະໝັ ບສະໝ ນແນວຄິດທິດສະດີພະຫຸປັນຍາ ( Multiple lntelligences ) ຂອງໂຮວາຮ ກາຮເນີ ( Howard Gardner ) ທີີ່ໃຫ້ຄວາມສ າຄັນຕໍໍ່ການພັດທະນາຂອງເດັກຕາມຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງບຸກຄົນ ມອນຮິສ ແມຄຄາຮຮີ ໄດ້ສະເໝີແນວຄິດໃນການຈັດການຮຽນຮ ້ທີີ່ເຊ ີ່ອວ່າ ຜ ້ຮຽນມີການໃຊ້ສະໝ ອງແຕ່ລະຂ້າງແຕກຕ່າງກັນ ແລະ ຜ ້ຮຽນແຕ່ລະຄົນລວ້ນແຕ່ມີຄວາມສາມາດທີີ່ຕິດຕົວແອບແຝງມາດ້ວຍ ເຊິີ່ງ ແຕ່ລະຄົນຈະມີບໍໍ່ຄ ກັນ ດ້ວຍເຫດດັົ່ງກ່າວເຮັດໃຫ້ແບບ ຫຼ ວິທີການຮຽນຮ ້ຂອງແຕ່ລະຄົນມີລັກສະນະຕ່າງໆກັນ ໄດ້ແກ່ 1. ຜ ້ທີີ່ຮຽນຮ ້ດ້ວຍການເບິີ່ງ ການສັງເກດ ການຖາມ ການເວົຶ້າ 2. ພວກທີີ່ຮຽນຮ ້ດ້ວຍການຟັງ ການຄິດ ການອ່ານ ການຈົດຈໍາຂໍໍ້ມ ນ 3. ພວກທີີ່ຮຽນຮ ້ຈາກການລົງມ ເຮັດ 4. ພວກທີີ່ຮຽນຮ ້ຈາກການຄົຶ້ນຄວ້າ ການທົດລອງ ການພິສ ດ ຈິນຕະນາການ ການຄິດ ແປກຕ່າງໆ ມັກຄົຶ້ນຫາ ແລະ ຄົນພົບຄວາມຮ ້ດ້ວຍຕົນເອງ ການຈັດການຮຽນຮ ້ແບບ 4 Mat

229 ເພາະສະນັຶ້ນຜ ້ຮຽນຈ ີ່ງມີລີລາ ຫຼ ວິທີການຮຽນຮ ້ ( Learning Style ) ທີີ່ແຕກຕ່າງກັນ ລີລາການ ຮຽນຮ ້ທີີ່ແຕກຕ່າງກັນນີຶ້ມີຢ ່ 4 ແບບຄ : 1. WHY ແບບຈິນຕະນາການ 2. WHAT ແບບຄິດວິເຄາະ 3. HOW ແບບໃຊ້ສາມັນສ ານ ກດ້ວຍການສ າຜັດ ແລະ ລົງມ ເຮັດ 4. IF ແບບຜົນວັດ ຫຼ ການປຽ່ນຜ່ານຄວາມຮ ້ໂດຍການສ້າງຄວາມຮ ້ດ້ວຍຕົນເອງ ຜ ້ຮຽນໃນແຕ່ລະແບບຄວນໄດ້ຮັບໂອກາດໃນການພັດທະນາການຮຽນຮ ້ຕາມແບບທີີ່ຕົນຖະໜັດເພ ີ່ອໃຫ້ ບັນລຸເຖິງສັກກະຍາພາບສ ງສຸດໃນການຮຽນຮ ້ ໃນຂະນະດຽວກັນຜ ້ຮຽນແຕ່ລະຄົນກໍຄວນຈະໄດ້ຮັບໂອກາດໃນການ ຮຽນຮ ້ໃນແບບທີີ່ຕົນເອງບໍໍ່ຖະໜັດດ້ວຍ ເພ ີ່ອພັດທະນາສັກກະຍາພາບ ແລະ ພັດທະນາສະໝອງໃນດ້ານທີີ່ບົກຜ່ອງ ຂອງຕົນເອງ ເຊິີ່ງໃນການຈັດການຮຽນຮ ້ດັົ່ງກ່າວຈະຕອ້ງມີການພັດທະນາສະໝອງທັງຂ້າງຊ້າຍ ແລະ ຂ້າງຂວາ ໄປພອ້ມໆກັນ ແລະ ຢ່າງເທົົ່າທຽມກັນ ລີລາສອນຂອງຄ ຈະຕອ້ງມີ 4 ແບບ ຈໍາແນກຕາມລັກສະນະລີລາການຮຽນຮ ້ ທີີ່ແຕກຕ່າງກັນຂອງຜ ້ຮຽນ ການສອນມີທັງໝົດ 8 ຂັຶ້ນຕອນ ເປັນເທັກນິກການພັທະນາສະໝອງຂ້າງຊ້າຍ 4 ຂັຶ້ນ ຕອນ ຂ້າງຂວາ 4 ຂັຶ້ນຕອນສະຫຼັບກັນ ໃນລີລາການສອນທັງ 4 ລີລາຈະກະຕຸ້ນການຄິດທີີ່ແຕກຕ່າງກັນຄ : ສວ່ນທີ 1 ມີ 2 ຂັຶ້ນຕອນ ກະຕຸ້ນໃຫ້ຄິດແບບຈິນຕະນາການ ສວ່ນທີ 2 ມີ 2 ຂັຶ້ນຕອນ ກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດການວິເຄາະ ສວ່ນທີ 3 ມີ 2 ຂັຶ້ນຕອນ ໃຫ້ເກີດປະສົບການຈາກສາມັນສ ານ ກ ສວ່ນທີ 4 ມີ 2 ຂັຶ້ນຕອນ ກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດຄວາມຄິດສ້າງສັນ ການຄິດວາງແຜນ ແກ້ໄຂບັນຫາ ແລະ ຕັດສິນໃຈດ້ວຍຕົນເອງ ຂັຶ້ນຕອນການສອນທັຶ້ງ 8 ຂັຶ້ນຕອນນັຶ້ນຈະໃຊ້ສະໝອງສະຫຼັບກັນ ເລີີ່ມຈາກທາງ ຂວາ-ຊ້າຍ ແລະ ຊ້າຍຂວາ ຕາມລໍາດັບ ຈະເລີີ່ມສອນດ້ວຍບົດບາດລີລາ ເທັກນິກ ຂອງສະໝອງຂ້າງຊ້າຍ ຂ້າງຂວາ ແລະ ຈົບໃນຂັຶ້ນຕອນ ທີ 8 ດ້ວຍສະໝອງຂ້າງຊ້າຍ ດັົ່ງພາບ ທິດສະດີການຈັດການຮຽນຮ ້ແບບ 4 MAT 1: WHY ນັກຮຽນຮ ້ດວ້ຍການເວົຶ້າ ການສັງເກດ ການຕັຶ້ງຄໍາ ຖາມເພ ີ່ອຕອບຄໍາຖາມວ່າ ເຮັດຫຍັງ ຄ ຄ ຜ ້ກະຕຸ້ນຊຸກຊູ້ 3:HOW ນັກຮຽນຮ ້ຈາກການ ລົງມ ປະຕິບັດ ເຮັດຂອງຈິງເພ ີ່ອຕອບ ຄໍາຖາມວ່າ ຂອງສິີ່ງນີຶ້ເຮັດແນວໃດ ຄ ຄ ໂຄສ 2: WHAT ນັກຮຽນຮຽນຮ ້ດວ້ຍ ການຟັງ ຄິດໄຕ່ຕອງເພ ີ່ອຕອບ ຄໍາຖາມວ່າມີຫຍັງແນ່ ຄ ຄ ຜ ້ບອກ ຜ ້ສອນ 4: IF ຄົຶ້ນຫາສິີ່ງໃຫມ່ ຄົຶ້ນຄິດ ໃຫມ່ ເພ ີ່ອໃຫ້ນັກຮຽນຄົຶ້ນ ຫາແລະຄົຶ້ນພົບດ້ວຍຕົນເອງ ຄ ຄ ຜ ້ກະຕຸ້ນຊຸກຊູ້

230 ບົດບາດຂອງຄ ແລະ ນັກຮຽນບບທີ 1 WHY ຜ ້ຮຽນ, ສັງເກດ, ເຝ ົ້າເບິີ່ງ, ຊ່າງຄິດ, ຊ່າງສົງໃສ, ຊ່າງຕັຶ້ງຄໍາຖາມ, ໃຜຮ ້ຄ , ຜ ້ກະຕຸ້ນ, ຜ ້ຍົຶ້ວຍ ້ ບົດບາດທີ 1 ຄ ຄ : ຜ ້ກະຕຸ້ນ ສ້າງແຮງຈ ງໃຈ ຄ ຈະຕອ້ງເປັນຜ ້ຍົຶ້ວຍ ້ ກະຕຸ້ນການຮຽນຮ ້ ແລະ ສ້າງແຮງຈ ງໃຈ ໃຫ້ກັບຜ ້ຮຽນໂດຍການໃຫ້ເຂົາໄດ້ສັງເກດ ຄິດໄຕ່ຕອງ ສໍາຜັດ ຄ ຈະນໍາເອົາປະສົບການຈິງໄປສ ່ການຄິດເພ ີ່ອກະຕຸ້ນ ໃຫ້ເຂົາຟັງໄດ້ເຫັນ ຍາກຄິດ ແລະຍາກຕັຶ້ງຄໍາຖາມເຊິີ່ງຄໍາຖາມທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນມີຫຼາກຫຼາຍ ແຕ່ສິີ່ງທີີ່ຄວນເກີດຂ ຶ້ນກັບຜ ້ ຮຽນຫຼາຍທີີ່ສຸດຄ ຄໍາວ່າ: ເຮັດຫຍັງ ວິທີຈັດການຮຽນຮ ້ອາດໃຊ້ສະຖນະການຈໍາລອງ ການອະພິປາຍ ການສັງເກດສິີ່ງ ຕ່າງໆ ການຕັຶ້ງຄໍາຖາມ ບົດບາດນີຶ້ຈະເຮັດໃຫ້ຜ ້ຮຽນແບບທີ 1 ( WHY ) ມີຄວາມສຸກຄວາມສະບາຍໃຈໃນການ ຮຽນຮ ້ຫຼາຍທີີ່ສຸດມີຂັຶ້ນຕອນ 2 ຂັຶ້ນຕອນດັົ່ງນີຶ້: ຂັຶ້ນທີ 1 ຂັຶ້ນກະຕຸ້ນ ແລະ ສ້າງປະສົບການເປັນການໃຊ້ເທັກນິກສະໝອງຂ້າງຂວາຂັຶ້ນຕນນີຶ້ເປັນການແປງ ແນວຄິດໃຫ້ເປັນກິດຈະກໍາໂດຍກະຕຸ້ນໃຫ້ຜ ້ຮຽນຈິນຕະນາການຈາກປະສົບການຈິງ ຄ ຕອ້ງຈ ງໃຈໃຫ້ຜ ້ຮຽນເກີດ ຄວາມຕ ີ່ນເຕັຶ້ນ ມີຄວາມຢາກທີີ່ຈະຮຽນຮ ້ໃນສິີ່ງທີີ່ຄ ສອນ ໂດຍການອອກແບບກິດຈະກໍາທີີ່ເປັນປະສົບການຈິງຈາກ ການສັງເກດ ສົນທະນາ ສົງໃສ ຊັກຖາມ ຫຼ ເປັນກິດຈະກໍາທີີ່ເຊ ີ່ອມໂຍງກັບປະສົບການສວ່ນຕົວຂອງຜ ້ຮຽນແລະ ຄວນເປັນກິດຈະກໍາທີີ່ສອດຄອ່ງກັບແນວຄິດ ແລະ ເນ ຶ້ອຫາສາລະທີີ່ຕອ້ງການຈະສອນ ກິດຈະກໍາທີີ່ໃຊ້ໄດ້ດີໃນຂັຶ້ນນີຶ້ ເຊັົ່ນ: ຝຶກທັກສະການສັງເກດ ຝຶກທັກສະການຕັຶ້ງຄໍາຖາມ ຝຶກທັກສະການສ້າງຈິນຕະນາການ ຫຼ ມະໂນພາບ ຝຶກ ທັກສະການວິນິໃສ ຝຶກທັກສະການຈໍາແນກແຍກແຍະ ຝຶກທັກສະຂະບວນການກຸ່ມ ເຊັົ່ນ: ການລະດົມສະໝອງ ການເວົຶ້າ ການຟັງ ການສົນທະນາ ການໂຕ້ຕອບ ເປັນຕົຶ້ນ ຕົວຢ່າງ : ໃຫ້ນັກຮຽນຄິດ ແລະ ບອກອາຊິບທີີ່ຈະເຮັດໃນອານາຄົດ ຕົວຢ່າງ : ໃຫ້ນັກຮຽນບອກເຫດຜົນວ່າເປັນຫຍັງຈ ີ່ງຕອ້ງການຢາກຈະເຮັດອາຊິບນັຶ້ນ ຂັຶ້ນທີ 2 ຂັຶ້ນຄິດໄຕ່ຕອງ ເປັນການໃຊ້ເທັກນິກສະໝອງຂ້າງຊ້າຍ ໂດຍໃຊ້ສະໝອງວິເຄາະໄຕ່ຕອງປະສົບ ການທີີ່ໄດ້ເຮັດມາຢ່າງງ່າຍໆ ສະດວກສະບາຍ ບໍໍ່ໃຊ້ເທັກນິກການຄິດວິເຄາະທີີ່ຫຍຸ້ງຍາກຫຼາຍເກີນໄປໄດ້ເເກ່ ການ ອະພິປາຍທີີ່ຄ ເປັນຜ ້ນໍາກນອະພິປາຍ ການຈິນຕະນາການ ຫຼ ການສ້າງມະໂນພາບຕ່າງໆໃນສະໝອງ ເຊິີ່ງເປັນຄວາມ ຄິດຈິນຕະນາການຂອງຜ ້ຮຽນເອງໂດຍອາໃສຄວາມຮ ້ເດີມປະສົບການເດີມ

231 ບົດບາດຂອງຄ ແລະ ນັກຮຽນ ແບບທີ 2 WHAT ຜ ້ຮຽນ ຜ ້ຟັງ ຜ ້ຈົດຈໍາ ຜ ້ຄິດວິເຄາະ ຄ ຜ ້ສອນ ຜ ້ບອກ ຜ ້ອະທິບາຍ ບົດບາດທີ 2 ຄ ແລະ ຜ ້ສອນ ຜ ້ບອກຄວາມຮ ້ ບົດບາດຂອງຄ ເປັນຜ ້ປ້ອນຄວາມຮ ້ປ້ອນຄວາມຈິງໃຫ້ກັບຜ ້ ຮຽນເພ ີ່ອໃຫ້ເກີດການຄິດວິເຄາະ ມີຄວາມເຂົຶ້າໃຈເລີກເຊີີ່ງຍີີ່ງຂ ຶ້ນ ຄ ຈະຕ້ອງໃຫ້ຄວາມຮ ້ກ່ຽວກັບເນ ຶ້ອຫາທີີ່ສົົ່ງເສີມ ການຄິດທີີ່ເລີກເຊີີ່ງແກ່ຜ ້ຮຍນ ຄ ເປັນຜ ້ສອນ ຜ ້ແຈ້ງໃຫ້ຊາບ ໃນຂັຶ້ນນີຶ້ຄ ຈະໃຊ້ທັກສະການຕັຶ້ງຄໍາຖາມ ການທົດລອງ ການສັງເກດ ທັກສະການແກ້ບັນຫາ ທັກສະການບັນທ ກຕ່າງໆມາໃຫ້ຜ ້ຮຽນໄດ້ປະຕິບັດ ບົດບາດນີຶ້ຈະເຮັດໃຫ້ ຜ ້ຮຍນແບບທີ 2 WHAT ມີຄວາມສຸກ ຄວາມສະບາຍໃຈໃນການຮຽນຮ ້ຫຼາຍທີີ່ສຸດ ບົດບາດນີຶ້ນັບວ່າເປັນບົດບາດ ແບບເດີມໆ ທີີ່ຄ ສ່ວນໃຫຍ່ເຄຍໃຊ້ກັນມາແລ້ວ ມີຂັຶ້ນຕອນດັົ່ງນີຶ້ ຂັຶ້ນທີ 3 ຂັຶ້ນປະສົບການ ເປັນການໃຊ້ເທັກນິກສະໝອງຊີກຂວາ ເປັນຂັຶ້ນທີີ່ຜ ້ຮຽນນໍາເອົາປະສົບການສ່ວນ ຕົວໂຍງເຂົຶ້າກັບເນ ຶ້ອຫາສາລະທີີ່ຮຽນ ເມ ີ່ອຜ ້ຮຽນໄດ້ຮັບຮ ້ໄດ້ຮັບຮ ້ເນ ຶ້ອຫາສະລະທີີ່ຄ ຈັດໃຫ້ແລ້ວຜ ້ຮຽນໄດ້ນໍາເອົາ ຖ້າຊຸມຊົນຂອງເຮົາເປັນແບບນີຶ້ ຈະເປັນແນວໃດ ?

232 ຄວາມຮ ້ເຫຼົົ່ານັຶ້ນມາຂຽນ ຫຼ ສະແດງຄວາມຮ ້ສ ກຂອງຕົນອອກມາ ເຊັົ່ນ : ຈາກປະສົບການຂອງຜ ້ຮຽນຄິດວ່າອາຊີບ ນັຶ້ນດີ ຫຼ ບໍໍ່ດີແບບໃດ ແລະ ຜ ້ຮຽນຄິດວ່າຄວນເປັນແບບໃດ ຂັຶ້ນທີ 4 ຂັຶ້ນສອນ ແລະ ເຝິກທັກສະ ເປັນການໃຊ້ເທັກນິກສະໝອງຊີກຊ້າຍ ຂັຶ້ນນີຶ້ຜ ້ຮຽນໄດ້ຮັບຄວາມຮ ້ ແລະ ສາມາດສັງເຄາະຄວາມຮ ້ທີີ່ໄດ້ຈາກຄ ຈັດກິດຈະກໍາໂດຍການສາທິດ ຫຼ ເຮັດການສອນ ຫຼ ເຊີນວິທະຍາກອນ ມາບອກເນ ຶ້ອຫາສາລະເນ ຶ້ອຫາຄວາມຮ ້ແກ່ຜ ້ຮຽນ ກິດຈະກໍາຈັດຂ ຶ້ນໄດ້ໂດຍການພາຜ ້ຮຽນໄປເບີີ່ງການປະຕິບັດງານ ຂອງບຸກຄົນໃນອາຊີບຕ່າງໆ ສ ກສາຄົຶ້ນຄວ້າຈາກແຫຼ່ງຄວາມຮ ້ຕ່າງໆ ຈາກເອກະສານ ຕໍາລາ ສ ີ່ເທັກໂນໂລຢີ ຕະຫຼອດຈົນແຫຼ່ງຮຽນຮ ້ໃນຊຸມຊົນຕ່າງໆ ຂັຶ້ນນີຶ້ເປັນການສອນໃຫ້ຜ ້ຮຽນມີຄວາມຮ ້ໃນເນ ຶ້ອຫາວິຊາ ແລະ ສາມາດ ວິເຄາະ ແລະ ສະຫຼຸບຄວາມຄິດລວມຍອດຈາກເນ ຶ້ອຫາສາລະໄດ້ ຕົວຢ່າງ: ຄ ອະທິບາຍເລ ີ່ອງອາຊີບຕ່າງໆ ແລ້ວຄ ແລະ ນັກຮຽນຊ່ວຍກັນສະຫຼຸບ ບົດບາດຂອງຄ ແລະ ນັກຮຽນ ແບບທີ 3 HOW ຜ ້ຮຽນ ຜ ້ສະແດງ ຜ ້ລົງມ ຜ ້ປະຕິບັດ ຄ ຜ ້ເຝິກສອນ ຜ ້ຊີຶ້ແນະ ຜ ້ກໍາກັບ ຜ ້ຈັດສະຖານະການ ບົດບາດທີ 3 ຄ ຄ ໂຄ໊ດ ຫຼ ຜ ້ຝຶກສອນ ຄ ຈະປ່ອຍໃຫ້ຜ ້ຮຽນປະຕິບັດຈິງ ແລະ ເຝິກປະຕິບັດຈາກຂອງຈິງ ດ້ວຍຕົນເອງ ການຮຽນການສອນຈະຝຶກປະຕິບັດເພີີ່ມເຕີມ ຍໍ້າທວນເນ ຶ້ອຫາສາລະໂດຍເນັຶ້ນທັກສະທີິີ່ເປັນຈິງ ຄ ພຽງ ແຕ່ເຮັດຫນ້າທີີ່ອໍານວຍຄວາມສະດວກ ແລະ ຈັດຕຽມອຸປະກອນສ ີ່ໃຫ້ຜ ້ຮຽນ ຄ ຈະເປັນພຽງຜ ້ຊີຶ້ແນະ ເເນະນໍາເພ ີ່ອ ໃຫ້ຜ ້ຮຽນລົງມ ປະຕິບັດງານໃຫ້ສໍາເລັດຄ ຈ ີ່ງປຽບເໝ ອນໂຄ໊ດ ຫຼ ຜ ້ຝຶກສອນ ຄ ຈໍາເປັນຕ້ອງອອກແບບກິດຈະກໍາ ເພ ີ່ອໃຫ້ຜ ້ຮຽນທີກະຫາຍຢາກລົງມ ປະຕິບັດຈົນສໍາເລັດ ບົດບາດນີຶ້ຜ ້ຮຽນແບບທີ 3 HOW ຈະມີຄວາມສຸກ ຄວາມ ສະບາຍໃຈໃນການຮຽນຮ ້ຫຼາຍທີີ່ສຸດ ໂດຍມີຂັຶ້ນຕອນທີີ່ສໍາຄັນ ດັົ່ງນີຶ້: ຂັຶ້ນທີ5 ຂັຶ້ນລົງມ ປະຕິບັດຈາກສີີ່ງທີີ່ຮຍນຮ ້ ເປັນການໃຊ້ເທັກນິກສະໝອງຊີກຊ້າຍ ເປັນການໃຫ້ຜ ້ຮຽນໄດ້ ເຝິກທັກສະໃຫ້ແກ່ຜ ້ຮຽນ ກິດຈະກໍາທີີ່ໃຫ້ລົງມ ເຮັດເປັນແບບແຜນເປັນຂັຶ້ນຕອນຕາມສີີ່ງທີີ່ຄ ກໍານົດ ຫຫາກເປັນທົດ ລອງກໍເປັນການທົດລອງຕາມຂັຶ້ນຕອນທີີ່ຄ ວາງໄວ້ ຄ ຊ່ວຍຄວບຄຸມ ແລະ ເບີີ່ງແຍງຢ່າງໃກ້ຊິດ ຄ ເປັນຄົນວາງແຜນ ແລະ ຈັດການໃຫ້ເກີດການຮຽນຮ ້ຈາກການປະຕິບັດ ຕົວຢ່າງ: ຄ ໃຫ້ນັກຮຽໜເຝິກທັກສະການເຮັດນາມບັດໂດຍໃຊ້ໂປເເກຣມຄອມພິວເຕີລົງໃນໃບງານ ຂັຶ້ນທີ 6 ຂັຶ້ນເຝິກຝ ນຈົນຊໍານານ ເປັນການໃຊ້ເທັກນິກສະໝອງຊີກຂວາ ເມ ີ່ອຜ ້ຮຽນໄດ້ເຝິກທັກສະຕາມທີີ່ ຄ ວາງແຜນມາແລ້ວ ເຮົາເຝິກຝ ນຈົນມີຄວາມກ້າວໜ້າ ເກີດຄວາມຊໍານານ ແລະ ມີຄວາມໝັົ່ນໃຈໃນຕົນເອງຫຼາຍ ຂ ຶ້ນ ຮ ້ສ ກວ່າໝັົ່ນຄົງປອດໄພ ຄ ຄວນກໍານົດກິດຈະກໍາໃຫ້ຫຼາຍພໍທີີ່ຜ ້ຮຽນເຊີີ່ງມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຈະໄດ້ເລ ອກ ປະຕິບັດກິດຈະກໍາຕາມຄວາມສົນໃຈ ຄວາມເໝາະສົມ ຈົນເກີດຄວາມຊ້ຽວຊານຫຼາຍຂ ຶ້ນ ຕົງຢ່າງ: ຄ ໃຫ້ນັກຮຽນເຝິກໃຊ້ໂປແກຣມຄອມພິວເຕີເຮັດນາມບັດດ້ວຍຕົນເອງ ສ້າງສັນຄວາມຮ ້ໃຫມ່ ເປັນການໃຊ້ເທັກນິກສະໝອງຊີກຊ້າຍ ຜ ້ຮຽນນໍາຄວາມຮ ້ທີີ່ໄດ້ຮັບໄປໃຊ້ໄດ້ ເເຝິກເປ ົ່າຂຸ່ຍ, ເຝິກເລາະໝາກບານ ເປັນຕົຶ້ນ

233 ບົດບາດຂອງຄ ແລະ ນັກຮຽນ ແບບທີ 4 IF ຜ ້ຮຽນ ຜ ້ຄົຶ້ນຄວ້າ ຜ ້ສະແຫວງ ແລະ ຫາຄວາມຮ ້ໃຫມ່ ຄ ຜ ້ຮຽນຮ່ວມ ຜ ້ປະເມີນ ບົດບາດທີ 4 ຄ ຄ ຜ ້ປະເມີນຜົນ ຜ ້ຮ່ວມຮຽນຮ ້ ຜ ້ແກ້ໄຂ ຄ ຈັດສະຖານະການໃຫ້ຜ ້ຮຽນໄດ້ຄົຶ້ນຫາ ຄິດຄົຶ້ນ ແລະ ທົດລອງເຮັດສີີ່ງໃຫມ່ໆດ້ວຍຕົນເອງ ໂດຍການກະຕຸ້ນ ແລະ ກໍານົກສະຖານະການຕ່າງ ໃຫ້ເຂົາໄດ້ຄິດຄົຶ້ນ ຫຼ ຄົຶ້ນພົບສີີ່ງໃຫມ່ໆ ທັກສະທີີ່ສໍາຄັນຄ ທັກສະການບ ລະນະການ, ທັກສະການປະເມີນ, ທັກສະການອະທິບາຍ, ທັກ ສະການແຕ້ມຮ ບ, ທັກສະການສັງເຄາະ, ທັກສະການສ ີ່ຄວາມ ແລະ ການເວົຶ້າ ເຊັົ່ນ: ຖ້າບໍໍ່ເປັນຢ່າງນີຶ້ແລ້ວຈະເປັນ ແບບໃດໄດ້ອີກ ມັນຈະເປັນແບບອ ີ່ນໄດ້ ຫຼ ບໍ ຖ້າເປັນແບບນີຶ້ ມັນຈະເກີດຫຍັງຂ ຶ້ນ ຫຼ ຖ້າເປັນແບບນີຶ້ແລ້ວຈະເກີດ ຫຍັງຂ ຶ້ນ ຫຼ ຖ້າມັນເປັນແບບນີຶ້ແລ້ວຈະເຮັດແບບໃດ ຕົວຢ່າງເຊັົ່ນ: ຄ ສອນການເພາະຖົົ່ງງອກດ້ວຍເຈ້ຍທິສຊູ ເມ ີ່ອ ເຖີງຂັຶ້ນ IF ອາດຕັຶ້ງຄໍາຖາມວ່າ ຈາກເມັດຖົົ່ວຂຽວມັນຈະງອກອອກມາພາຍໃນຈັກມ ຶ້ ຈະມີຈັກໃບ ຫຼ ຖ້າບໍໍ່ໃຊ້ ເຈ້ຍທິສຊູຈະໃຊ້ວັດສະດຸອ ີ່ນເພາະໄດ້ ຫຼ ບໍ ຫຼ ຖ້າມັນບໍໍ່ງອກເປັນຍ້ອນຫຍັງ ຈະເກີດຫຍັງຂ ຶ້ຮຖ້າເພາະໃນຫ້ອງກັບ ເພາະກາງແຈ້ງ ຖ້າໃນຫ້ອງບໍໍ່ມີແສງເປັນແບບໃດ ກາງແຈ້ງຖົົ່ວງອກຈະເປັນແບບໃດ ຄ ຈະກະຕຸ້ນໃຫ້ຜ ້ຮຽນລອງຜິດ ລອງຖ ກ ແລະ ຮຽນຮ ້ສອນກັນເອງ ຄົຶ້ນພົບຄວາມຮ ້ດ້ວຍຕົນເອງ ຄ ພຽງແຕ່ເປັນຜ ້ຮ່ວມ ຮຽນຮ ້ໄປພ້ອມກັບຜ ້ຮຽນ ແລະ ເຮັດໜ້າທີີ່ເປັນຜ ້ປະເມີນຄວາມຮ ້ ແລະ ຜົນງານຂອງນັກຮຽໜວ່າເປັນແບບໃດ ແລະ ຊ່ວຍແກ້ໄຂແນະນໍາ ຜົນງານຂອງຜ ້ຮຽນເທົົ່ານັຶ້ນ ຂັຶ້ນທີ 7 ຂັຶ້ນນໍາຄວາມຮ ້ໄປປະຍຸກໃຊ້ ໂດຍການປັບແຕ່ງຄວາມຮ ້ໃຫມ່ ຫຼ ສະແຫວງຫາ ແລະ ສ້າງສັນ ຄວາມຮ ້ໃຫມ່ ເປັນການໃຊ້ເທັກນິກສະໝອງຊີກຊ້າຍ ເກີດຄວາມກ້າທີີ່ຈະລອງສໍາຫຼວດ ປະເມີນກວດສອບຜົນງານ ສາມາດປັບປຸງຜົນງານຂອງຕົນ ແລະ ໃຫ້ຂໍໍ້ສະເໜີ ຕົວຢ່າງ: ຄ ໃຫ້ນັກຮຽນອອກແບບນາມບັດດ້ວຍຕົນເອງ ແລະ ກວດສອບຜົນງານຂອງຕົນເອງຈົນໜັົ່ນໃຈ ຂັຶ້ນທີ 8 ຂັຶ້ນທໍາອິດປ່ຽນການຮຽນຮ ້ເປັນການໃຊ້ເທັກນິກສະໜອງຊິກຂວາ ທໍາການຂະຫຍາຍຄວາມຮ ້ ແລະ ແບ່ງປັນຄວາມຮ ້ທີີ່ຄົຶ້ນພົບເຊີີ່ງກັນ ແລະ ກັນ ຫຼ ເປັນການສະທ້ອນຄວາມຮ ້ທີີ່ໄດ້ຮັບທັງໜົດຕັຶ້ງແຕ່ເລີີ່ມສອນ ເຊັົ່ນ: ຜ ້ຮຽນຊ່ວຍກັນກວດສອບ ແກ້ໄຂປັບປຸງງານຂອງກັນ ແລະ ກັນ ຫຼ ເປັນການສະທ້ອນຄວາມຮ ້ ການລາຍງານ ຜົນງານໜ້າຊັຶ້ນ ຕິຊົມ ວິພາກວິຈານງານຂອງກັນ ແລະ ກັນ ກວດ ແລະ ໃຫ້ຄະແນນຜົນງານຂອງໝ ່ ຕົວຢ່າງ: ນໍາຜົນງານຂອງຕົນເອງທີີ່ຜ່ານການກວດສອບຈົນໝັົ່ນໃຈ ແລ້ວ ສະແດງ ແລະ ອະທິບາຍຜົນງານໃຫ້ໝ ່ໃນ ຫ້ອງ ຫຼ ນໍາໄປຕິດປ້າຍນິເທດຫຼັງຫ້ອງຮຽນ ຂັຶ້ນຕອນການສອນແບບ 4 MAT ສະຫຼຸບໄດ້ດັົ່ງນີຶ້: 1. ກະຕຸ້ນໃຫ້ສັງເກດ 2. ຫາເຫດວິເຄາະປະສົບການເດີມ 3. ປະສົບການເດີມ 4. ເພີີ່ມເຕີມຄວາມຮ ້ໃຫມ່ 5. ນໍາໄປປະຕິບັດ 6. ຝຶກຫັດຈົນຊໍານານ 7. ສ້າງສານຜົນງານໃຫມ່ 8. ນໍາໄປຂະຫຍາຍຜົນ

234 ແຜນການຈັດການຮຽນຮ ້ແບບ 4 MAT ກຸ່ມສາລະການຮຽນຮ ້ສັງຄົມການສ ກສາ ສາສະໜາ ແລະ ນະວັດຕະກໍາ ຊັຶ້ນ ປ 4 ສາລະທີ 2 ໜ້າທີີ່ພົນລະເມ ອງ 9 ຊົົ່ວໂມງ ໜ່ວຍການຮຽນຮ ້ທີ 5 ໜ້າທີີ່ພົນລະເມ ອງວັດທະນາທໍາ ແລະ ການດໍາເນີນຊິວິດໃນສັງຄົມ ແຜນການຮຽນຮ ້ ເລ ີ່ອງສິດທິເດັກ 1 ຊົົ່ວໂມງ ມາດຕະຖານ ສ. 2.1 ເຂົຶ້າໃຈ ແລະ ປະຕິບັດໜ້າທີີ່ຂອງການເປັນພົນລະເມ ອງດີ ມີຄ່ານິຍົມທີີ່ດີງາມ ແລະ ດໍາລົງຮັກສາປະເພນີ ແລະ ວັດທະນະທໍາ ດໍາລົງຊິວິດຢ ່ໃນສັງຄົມ ແລະ ສັງຄົມໂລກຢ່າງເປັນສຸກ ຕົວຊີຶ້ວັດ 1. ປະຕິບັດຕົນເປັນພົນລະເມ ອງດີຕາມວິຖີປະຊາທິປະໄຕ ໃນຖານະສະມາຊິກທີີ່ດີຂອງຊຸມຊົນ 2. ວິເຄາະສິດທິພ ຶ້ນຖານທີີ່ເດັກທຸກຄົນເພີີ່ງໄດ້ຮັງຕາມກົດໝາຍ 3. ສະເໜີວິທີການທີີ່ຈະຢ ່ຮ່ວມກັນຢ່າງສັນຕິສຸກໃນຊິວິດປະຈໍາວັນ ເນ ຶ້ອໃນສໍາຄັນ (ຄວາມຄິດລວມຍອດ) ເດັກຕ້ອງໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງຈາກກົດໜາຍ ຄ ມີສິດພ ຶ້ນຖານ 4 ປະການ ຕາມຫຼັກສິດທິມະນຸດ ຈຸດປະສົງການຮຽນຮ ້ ດ້ານຄວາມຮ ້ ແລະ ທັກສະ 1. ອະທິບາຍເລ ີ່ອງສິດທິເດັກໄດ້ຖ ກຕ້ອງ 2. ບອກ ແລະ ສະຫຼຸບສະລະສໍາຄັນເລ ີ່ອງສິດທິເດັກ 3. ບອກປະໂຫຍດຂອງການຮຽນຮ ້ເລ ີ່ອງສິດທິເດັກ 4. ສະເໜີວິທີການຊ່ວຍເຫຼ ອເມ ີ່ອພົບການລະເມິດສິດທິເດັກໄດ້ ດ້ານຄຸນລັກສະນະອັນເພີີ່ງປະສົງ 1. ການເຮັດວຽກກຸ່ມ ແລະ ຮ່ວມມ ກັບຜ ້ອ ີ່ນ 2. ມີຈິດສໍານ ກສາທາລະນະ ແລະ ມີຄ່ານິຍົມໃນການເປັນພົນລະເມ ອງດີ ເປັນສະມະຊິກທີີ່ດີຂອງສັງຄົມ ດ້ານຄວາມສາມາດ 1. ຄວາມສາມາດໃນການສ ີ່ສານ 2. ຄວາມສາມາດໃນການຄິດ ແລະ ແກ້ບັນຫາ 3. ຄວາມສາມາດໃນການໃຊ້ທັກສະຊິວິດ ສາລະການຮຽນຮ ້ ສິດທິເດັກ ກິດຈະກໍາການຮຽນຮ ້

235 ຂັຶ້ນທີ 1: ຂັຶ້ນກະຕຸ້ນແລະສັງເກດ (ສະໝອງຊີກຂວາ) ຄ ກະຕຸ້ນໃຫ້ນັກຮຽນເກີດຄວາມຢາກຮ ້ໂດຍນໍາຂ່ວາຈາກໜັງສ ພີມມາເລົົ່າໃຫ້ເດັກຟັງເຊັົ່ນ:ເດັກຖ ກຂົົ່ມຂ ນ ,ເດັກຖ ກຕີຢ່າຮຸນແຮງ, ເດັກຖ ກໃຊ້ແຮງງານ, ເດັກຖ ກກັກຂັງແລ້ວໃຫ້ນັກຮຽນສະແດງຄວາມຄິດເຫັນຮ່ວມກັນ ຂັຶ້ນທີ 2: ຂັຶ້ນຫາສາເຫດວິເຄາະເບີີ່ງ (ສະໝອງຊີກຊ້າຍ) 2.1 ນັກຮຽແບ່ງເປັນກຸ່ມໆກຸ່ມລະ5-6ຄົນໃນແຕ່ລະກຸ່ມອ່ານຂ່າວແລະສະຫຼຸບຂ່າວວ່າການລະເມີດສິດ ທີເດັກຈາກຂ່າວຄ ຫຍັງຜົນທີີ່ໄດ້ຮັບຄ ຫຍັງ 2.2 ໃຫ້ຕົວແທນແຕ່ລະກຸ່ມເຫຼົົ່າແລະສະຫຼຸບຜົນຂ່າວໃຫ້ໝ ່ໃນຫ້ອງຟັງ ຂັຶ້ນທີ 3: ຂັຶ້ນຟືົ້ນຟ ປະສົບການເດີີ່ມ (ສະໝອງຊີກຂວາ) ຄ ແລະນັກຮຽນສົນທະນາຈາກຂ່າວໃຫ້ນັກຮຽນລະບຸວ່າການລະເມີດສິດທິເດັກມີຫຍັງແນ່ໃຫ້ນັກຮຽນສະແດງຄວາມ ຄິດເຫັນເພີີ່ມຕ ີ່ມ ຂັຶ້ນທີ 4: ຂັຶ້ນເຕີີ່ມຄວາມຮ ້ໄໝ່ (ສະໝອງຊີກຊ້າຍ) 4.1 ຄ ແຈກໃບຄວາມຮ ້ຈາກເລ ີ່ອງສິດທິເດັກໃຫ້ນັກຮຽນສ ກສາແລະອະທີບາຍຊັກຖາມຄ ອະທີບາຍເພີີ່ມຕ ີ່ມໃນສີີ່ງ ທີີ່ນັກຮຽນຄວນຮ ້ເຊັົ່ນ:ການທີີ່ເຮົາຮຽນຮ ້ກ່ຽວກັບສິດທິຂອງຕົນເອງຈະເຮັດໃຫ້ເຮົາຮ ້ວ່າຕົນເອງມີສິດທີຫຍັງ ແນ່ແລະສາມາດປ ກປ້ອງຕົນເອງແລະຜ ້ອ ີ່ນບໍໍ່ໃຫ້ໄຜມາລ່ວງລະເມີດສິດຂອງຕົນເອງໄດ້ 4.2 ຄ ຕິດແຜນພ ມເດັກມີສິດພ ຶ້ນຖານ 4 ປະການດັົ່ງນີຶ້: - ມີສິດທີີ່ຈະມີຊີວີດ - ສິດທີີ່ຈະໄດ້ຮັບການປ ກປ້ອງ - ສິດທີີ່ຈະໄດ້ຮັບການສ ກສາພັດທະນາ - ສິດທີີ່ຈະມີສ່ວນຮ່ວມ ໃຫ້ນັກຮຽນອ່ານແຜນພ ມສິດທິເດັກ ຂັຶ້ນທີ 5: ຂັຶ້ນເສີມສ້າງຄວາມເຂົຶ້າໃຈດ້ວຍການລົງມ ເຮັດ (ສະໝອງຊີກຊ້າຍ) ຄ ແບ່ງນັກຮຽນອອກເປັນກຸ່ມໃຫ້ແຕ່ລະກຸ່ມຊ່ວຍກັນອະທີບາຍແລະສະຫຼຸບຄວາມຄິດແລະການລົງມ ໃນໃບງານໂດຍ ຂຽນຜັງຄວາມຄິດລົງໃນໃບງານເລ ີ່ອງສິດທິເດັກ ຂັຶ້ນທີ 6: ຂັຶ້ນນໍາໄປຕ ີ່ມເສີມແຕ່ງເຝີກຝ ນຈົນຊ້ຽວຊານ (ສະໝອງຊີກຂວາ) ນັກຮຽນອະທີບາຍປະໂຫຍດທີີ່ໄດ້ຈາກການຮຽນຮ ້ເລ ີ່ອງສິດທີເດັກຢ່າງອິດສະຫຼະໃຫ້ຄວາມຄິດສ້າງສັນເພ ີ່ອຫາຂໍໍ້ ສະຫຼຸບວ່າສິດທີເດັກສາມາດນໍາໄປປະຕີບັດແລະນໍາໄປໃຊ້ໃນຊີວີດປະຈໍາວັນຫຍັງໄດ້ແນ່ແລ້ວເຮັດແບບເຝີກຫັດ ຂັຶ້ນທີ 7: ຂັຶ້ນກວດທານປະຍຸກໃຊ້ໃຫ້ຂໍໍ້ສະເໜີແນະ (ສະໝອງຊີກຊ້າຍ) ໃຫ້ນັກຮຽນວີເຄາະວ່າຫາກພົບວ່າເດັກຖ ກກະທໍາຢ່າງທີີ່ເປັນຂ່າວນັກຮຽນຈະເຮັດແນວໃດເຊັົ່ນ 1. ຖ ກພໍໍ່ແມ່ກະທໍາຢ່າງທາລຸນ 2. ເດັກຖ ກບງຂັບໃຫ້ຂໍທານ ແລ້ວນໍາຄວາມຮ ້ທີີ່ໄດ້ຈາກການສ ກສາປະໂຫຍດທີີ່ໄດ້ຈາກການຮຽນເລ ີ່ອງສິດທິເດັກມາຂຽນລົງໃນໃບ ງານເລ ີ່ອງການລະເມີດສິດທີເດັກທີີ່ນັກຮຽນພົບເຫັນແລ້ວວີທີການຊ່ວຍເຫຼ ອເດັກທີີ່ຖ ກລະເມີດສິດທິ ຂັຶ້ນທີ 8:ຂັຶ້ນເຜີຍແຜ່ແລະແລກປ່ຽນຮຽນຮ ້ (ສະໝອງຊີກຂວາ)

236 ໃຫ້ນັກຮຽນ2ກຸ່ມຮ່ວມກັນແຕ່ລະກຸ່ມປ່ຽນກັນເລົົ່າຂ່າວແລະຜົນງານຂອງກຸ່ມໃຫ້ໝ ່ຟັງຫຼັງຈາກນັຶ້ນ ນັກຮຽນນໍາຜົນງານຂອງກຸ່ມໄປຕິດປ້າຍນິເທດເພ ີ່ອແລກປ່ຽນປະສົບການກັບກຸ່ມອ ີ່ນ ສ ີ່ການຮຽນການສອນ 1.ໃບຄວາມຮ ້ເລ ີ່ອງສິດທີເດັກ 2. ໃບງານ 3. ໃບກິດຈະກໍາ 4. ຜັງກາມຟຟີກ ການວັດປະເມີນຜົນ 1. ສັງເກດການເຮັດກິດຈະກໍາແລະພ ດຕີກໍາການເຮັດວຽກກຸ່ມຂອງນັກຮຽນ 2. ກວດຜົນງານຈາກໃບທີ1 ແລະ 2 ບັນທ ກຫຼັງສອນ ............................................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................................... ............

237 ໃບກິດຈະກໍາ 1 ເລ ີ່ອງສິດທິເດັກ ຊ ີ່.....................................................ເລກທີ................................................. ຊັຶ້ນ........................................................ວັນທີ............................................... ໃຫ້ນັກຮຽນຂຽນແຜນຜັງກ່ຽວກັບສິດທິເດັກ ຄໍາຊີຶ້ແຈງ ສິດທິເດັກ 4 ປະການ ໄດ້ແກ່ 2...................................... ເຊັົ່ນ 1............................. 2............................... 3................................... 1................................ ເຊັົ່ນ 1.............................. 2................................ 3................................... 4................................... ເຊັົ່ນ 1................................ 2................................ 3................................. 3............................. ເຊັົ່ນ 1.............................. 2................................ 3...............................

238 ໃບກິດຈະກໍາ 2 ກຸ່ມທີ................................. ລາຍຊ ີ່ສະມາຊິກ 1........................ 4.......................... 2................................ 5.......................... 3.............................. 6........................... ແບບສັງເກດພ ດຕິກໍາການເຂົຶ້າຮ່ວມກິດຈະກໍາກຸ່ມ 1 ການລະເມີດສິດທິເດັກທີີ່ນັກຮຽນພົບເຫັນ(ກໍລະນີທິ1) .......................................................................................... ............................................................................................. ນັກຮຽນຈະມີວີທີການຊ່ວຍເຫຼ ອແນວໃດ ....................................................................................... ............................................................................................... 2 ການລະເມີດສິດທີເດັກ(ກໍລະນີທີ2) .................................................................................... ..................................................................................... ນັກຮຽນຈະມີການຊ່ວຍເຫຼ ອແນວໃດ ............................................................................. ............................................................................ 3 ການລະເມີດສິດທິເດັກ (ກໍລະນີທີ3) ........................................................................ ................................................................................. ນັກຮຽນຈະມີວີທີການຊ່ວຍເຫຼ ອແນວໃດ ................................................................................... .....................................................................................

239 ລໍາ ດັບ ຊ ີ່ ແລະ ນາມສະກຸນ ພ ດຕິກໍາ ລວມ ຄະແນນ ຄວາມຮ່ວມມ ການສະແດງ ຄວາມຄິດເຫັນ ຄວາມຕັຶ້ງໃຈ ໃນການເຮັດ ວຽກ ຄວາມຮັບ ຜິດຊອບ 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 16 ຊ ີ່ຜ ້ປະເມີນ........................................ ເຊັນ ........................................ ເກນການປະເມີນ 4 = ດີຫຼາຍ 3 = ດີ 2 = ປານກາງ 1 = ປັບປຸງ ໝາຍເຫດ : ຜ ້ປະເມີນອາດເປັນຜ ້ສອນ / ຫຼ ນັກຮຽນໃນກຸ່ມ ຫຼ ຜ ້ທີີ່ໄດ້ຮັບມອບໝາຍໃຫ້ປະເມີນດ້ວຍກໍໄດ້.

240 ແບບປະເມີນຜົນງານ ກຸ່ມ ທີ ຊ ີ່ ແລະ ນາມສະກຸນ ຜົນງານ ລວມ ຄະແນນ ຄວາມຖ ກຕ້ອງ ຜົນປະໂຫຍດ ຄວາມຄິດລິ ເລີີ່ມ ການຕົງຕໍໍ່ເວລາ 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 5 6 7 8 ຊ ີ່ຜ ້ປະເມີນ........................................ ເຊັນ ........................................ ເກນການປະເມີນ 4 = ດີຫຼາຍ 3 = ດີ 2 = ປານກາງ 1 = ປັບປຸງ 2

241 ການຈັດການຮຽນຮ ້ໂດຍໃຊ້ບັນຫາເປັນຖານ ( Problem Base Learning ) ປະຫັວດຄວາມເປັນມາ ການຈັດຂະບວນການຮຽນຮ ້ໂດຍໃຊ້ບັນຫາເປັນຖານ ເກີດຂ ຶ້ນຄັຶ້ງແລກເມ ີ່ອປີ ຄ ສ 1957 (ຄ ສ .2512) ໂດຍວິທະຍາສາດສ ນກາງ (Faculty of Health Science )ມະຫາວິທະຍາໄລມາດເຕີຣ (McMaster University)ປະເທດແຄນນາດາ ໂດຍເລີີ່ມໃຊ້ໃນການຈັດຂະບວນການຮຽນຮ ້ກັບນັກສ ກສາແພດເຝືກຫັດ ຫັລງ ຈາກນັຶ້ນໄດ້ຂະຫຍາຍໄປສ ່ມະຫາວິທະຍາໄລໃນປະເທດສະຫາລັດອາເມລິກາຫລາຍແຫ່ງ ສ່ວນໃຫ່ຍນໍາໄປໃຊ້ ກັບຫັລກສ ດຂອງນັກສ ກສາແພດ ເນ ີ່ອງຈາກຜ ້ຮຽນສາຂາການແພດຈະຕ້ອງໃຊ້ທັກສະວິເຄາະປັນຫາທາງຄີນິກສ ງ ຕໍໍ່ ມາໃນປີ ຄສ 1980 (ຄສ 2523) ໄດ້ຂະຫຍາຍອອກໄປສ ່ໃນສາຂາອ ີ່ນໆ ທັງທາງດ້ານວິທະຍາສາດແລະສັງຄົມສາດ ຫລາກຫຫຼາຍສາຂາວິຊາຕາມມະຫາວິທະຍາໄລຕ່າງໆ ທົົ່ວໂລກຫຫຼາຍຍີີ່ງຂ ຶ້ນ ຕະຫຼອດຈົນໄດ້ມີການຂະຫຍາຍໄປສ ່ ໂຮງຮຽນລະດັບປະຖົມສ ກສາມັດທະຍົມສ ກສາຫລາຍແຫ່ງທົົ່ວໂລກໃນປັດຈຸບັນ ຄວາມໝາຍ ການຈັດຂະບວນການຮຽນຮ ້ໂດຍໃຊ້ບັນຫາເປັນຖານໝາຍເຖີງ ຂະບວນການໃນການຮຽນຮ ້ທີີ່ເລີີ່ມຕົຶ້ນ ຈາກບັນຫາທີີ່ເກິດຂ ຶ້ນ ໂດຍທີີ່ບັນຫານັຶ້ນຈະເປັນໂຕກະຕຸ້ນໃຫ້ຜ ້ຮຽນເກີດຄວາມຢາກຮ ້ ແລະ ສະແຫວງສາຄວາມຮ ້ ເພ ີ່ອຄົຶ້ນພົບຄໍາຕອບຫຼ ເພ ີ່ອໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົຶ້າໃຈໃນລາຍລະອຽດຂອງບັນຫານັຶ້ນດ້ວຍຕົນເອງແລະຜ ້ຮຽນປະເມີນ ການຮຽນຮ ້ດ້ວຍຕົນເອງ ຈີີ່ງກ່າວໄວ້ວ່າການຈັດຂະບວນການຮຽນຮ ້ໂດຍໃຊ້ບັນຫາເປັນຖານ ເປັນການຈັດຂະບວນການຮຽນຮ ້ທີີ່ ເນັຶ້ນຜ ້ຮຽນເປັນສ ນກາງຢ່າງແທ້ຈິງ ເນ ີ່ອງຈາກຄວາມຮ ້ແລະຂະບວນການໄດ້ມາເຊີີ່ງຄວາມຮ ້ເກີດຂ ຶ້ນດ້ວຍໂຕຜ ້ຮຽນ ເອງ ຜ ້ຮຽນເປັນຜ ້ວາງແຜນສ ບສວນຫາຄວາມຮ ້ແລະປະຕິບັດຕາມແຜນທີີ່ຕົນເອງວາງໄວ້ ແລະຜ ້ຮຽນເປັນຜ ້ປະເມີນ ຜົນງານຂອງໂຕເອງ ບົດບາດຂອງການຮຽນຮ ້ຢ ່ທີີ່ຜ ້ຮຽນເປັນຫຼັກ ຄ ເປັນພຽງຜ ້ອໍານວຍຄວາມສະດວກຫຼ ໃຫ້ຄໍາ ແນະນໍາເທົົ່ານັຶ້ນ ຫຼັກສ ດການສ ກສາຈິງຕ້ອງມີຄວາມທຸ່ນທ່ຽງແລະບໍໍ່ມີຂີດຈໍາກັດ ຂ ຶ້ນຢ ່ກັບສະພາບບັນຫາແລະ ຄວາມຕ້ອງການຄວາມຮ ້ອັນຫຼວງຫຼາຍ ລັກສະນະສໍາຄັນຂອງການຈັດຂະບວນການຮຽນຮ ້ແບບໃຊ້ບັນຫາເປັນຖານ ໄດ້ມີຜ ້ກ່າວເຖີງລັກສະນະຂອງການຈັດຂະບວນການຮຽນຮ ້ໂດຍໃຊ້ບັນຫາເປັນຖານໄວ້ຫຼາຍທ່ານ ສະຫຼຸບເນ ຶ້ອຫາສໍາຄັນດັົ່ງນີຶ້: 1. ຕ້ອງມີສະຖານະການທີີ່ເປັນບັນຫາແລະເລີີ່ມຕົຶ້ນການຈັດຂະບວນການຮຽນຮ ້ດ້ວຍການໃຊ້ ບັນຫາເປັນໂຕກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດຂະບວນການຮຽນຮ ້ 2. ບັນຫາທີີ່ນໍາມາໃຊ້ໃນການຈັດຂະບວນການຮຽນຮ ້ຄວນເປັນບັນຫາທີີ່ເກິດຂ ຶ້ນຫຼ ເປັນບັນຫາທີີ່ ພົບເຫັນໄດ້ໃນຊິວິດຈິງຂອງຜ ້ຮຽນຫຼ ມີໂອກາດທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນຈິງ 3. ຜ ້ຮຽນຮ ້ໂດຍກາຍນໍາໂຕເອງ (Setf Directeb Learning) ຄົນຫາ ແລະ ສະແຫວງຫາຄວາມ ຮ ້ ຄໍາຕອບດ້ວຍໂຕເອງ ຜ ້ຮຽນຈ ີ່ງຕ້ອງວາງແຜນການຮຽນເອງ ແບ່ງເວລາເອງ ຄັດເລ ອກວິທີການຮຽນຮ ້ ແຫ່ງຮຽນ ຮ ້ປະສົບການຮຽນຮ ້ເອງ ລວມທັງປະເມີນຜົນການຮຽນຮ ້ດ້ວຍໂຕເອງ 4. ຜ ້ຮຽນຮ ້ເປັນກຸ່ມຍ່ອຍເພ ີ່ອປະໂຫຍດໃນການຄົຶ້ນຫາຄວາມຮ ້ ຂໍໍ້ມ ນມີທັກສະຮັບສົົ່ງຂໍໍ້ມ ນຜ ້ ຮຽນໄດ້ມີໂອກາດຮຽນຮ ້ກ່ຽວກັບຄວາມແຕກຕ່າງລະຫ່ວາງບຸກຄົນແລະຝືກຈັດລະບົບໂຕເອງເພ ີ່ອພັດທະນາຄວາມ ສາມາດໃນການເຮັດວຽກຮ່ວມກັນເປັນທິມຄວາມຮ ້ຄໍາຕອບທີີ່ໄດ້ມາຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຈະມີການວິເຄາະ ສັງເຄາະແລະມີ ການຕັດສິນໃຈຮ່ວມກັນແນວໃດກໍໍ່ຕາມຈັດຂະບວນການຮຽນຮ ້ໂດຍໃຊ້ບັນຫາເປັນຖານ ສາມາດທີີ່ຈະຈັດໃຫ້ຮຽນ ເປັນລາຍບຸກຄົນໄດ້ ແຕ່ຈະເຮັດໃຫ້ຜ ້ຮຽນຂາດທັກສະໃນກາເຮັດວຽກກຸ່ມ ແລະຄໍາຕອບທີີ່ຄົຶ້ນຄວ້າຫາມາໄດ້ອາດບໍໍ່ ລົງເລິກພຽງພໍ ການຕັດສິນໃຈໂດຍການໃຊ້ຂໍໍ້ມ ນພຽງຄົນດຽວອາດເຮັດໃຫ້ຕອບບັນຫາຫຼ ສະຫຼຸບຄວາມຮ ້ຜິດພາດ

242 5. ການຮຽນຮ ້ຈະເປັນການ ຄວາມຮ ້ ແລະ ທັກສະຂະບວນການຕ່າງໆຢ່າງຫຼວງຫລາຍເພ ີ່ອ ໃຫ້ໄດ້ມາຊ ີ່ງຄວາມຮ ້ຄໍາຕອບທີີ່ຊັດເຈນ 6. ຄວາມຮ ້ທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນນັຶ້ນຈະໄດ້ມາພາຍຫຼັງຈາກຜ່ານຂະບວນການຮຽນຮ ້ໂດຍໃຊ້ບັນຫາເປັນ ຖານແລ້ວເທົົ່ານັຶ້ນ ໝາຍຄວາມວ່າຈະບໍໍ່ຍາກຫຼ ມີຄວາມຮ ້ມາກ່ອນການຮຽນຮ ້ 7. ການປະເມີນຜົນເປັນການປະເມີນຈາກສະພາບຈິງໂດຍພິຈາລະນາຈາກການປະຕິບັດວຽກຂອງ ຜ ້ຮຽນ ແລະ ປະເມີນຄວາມກ້າວໜ້າຂອງຜ ້ຮຽນ ລັກສະນະຂອງບັນຫາທີີ່ໃຊ້ໃນການຮຽນຮ ້ໂດຍໃຊ້ບັນຫາເປັນຖານ 1. ເປັນບັນຫາທີີ່ເກີດຂ ຶ້ນໃນຊີວິດຈິງແລະເກິດຈາກປະສົບການຂອງຜ ້ຮຽນຫຼ ຜ ້ຮຽນອາດມີ ໂອກາດປະສົບກັບບັນຫາເທົົ່ານັຶ້ນ 2. ເປັນບັນຫາທີີ່ພົບເລ ຶ້ອຍໆ ມີຄວາມສໍາຄັນມີຂໍໍ້ມ ນປະກອບພຽງພໍສໍາລັບການຄົຶ້ນຄ້ວາ 3. ເປັນບັນຫາທີີ່ຍັງບໍໍ່ມີຄໍາຕອບຊັດເຈນ ຕາຍຕົວ ເປັນບັນຫາທີີ່ມີຄວາມສັບຊ້ອນ ກຸ່ມຫຼ ສ້າງຄໍາ ຖາມຫຼ ເກິດຄວາມສົງໃສໃນໃຈຂອງຜ ້ຮຽນ 4. ເປັນບັນຫາທີີ່ເປັນຈຸດປະສົງຂໍໍ້ຫຍຸ້ງຍາກຂໍໍ້ຂັດແຫ່ຍງໃນສັງຄົມຍັງບໍໍ່ມີຄວາມເປັນເອກະພາບ 5. ເປັນບັນຫາຢ ່ໃນຄວາມສົນໃຈເປັນສີີ່ງທີີ່ມີຄວາມຢາກຮ ້ແຕ່ຍັງບໍໍ່ຮ ້ 6. ເປັນບັນຫາທີີ່ສ້າງຄວາມເດ ອດຮ້ອນ ເສຍຫາຍ ເກີດໂທດກັບແລະເປັນສີີ່ງທີີ່ບໍໍ່ດີບໍໍ່ເພີີ່ງປາລະມີ ໃນສັງຄົມ 7. ເປັນບັນຫາທີີ່ມີການຍອມຮັບວ່າຈີີ່ງຖ ກຕ້ອງ ແຕ່ຜ ້ຮຽນບໍໍ່ເຊ ີ່ອວ່າຈິງຫຼ ບໍໍ່ສອດຄ່ອງກັບຄວາມ ຄິດຂອງຜ ້ຮຽນ 8. ເປັນບັນຫາທີີ່ອາດມີຄໍາຕອບຫຼ ມີແນວທາງໃນການສະແຫວງຫາຄໍາຕອບໄດ້ຫຼາຍຢ່າງເປັນ ບັນຫາທີີ່ຄວບຄຸມການຮຽນຮ ້ທີີ່ກ້ວາງຂວາງຫຼວງຫຼາຍເນ ຶ້ອໃນ 9. ເປັນບັນຫາທີີ່ບໍໍ່ສາມາດຫາຄໍາຕອບໄດ້ທັນທີ ເປັນບັນຫາທີີ່ຕ້ອງການສໍາຫຼວດ ການຄົຶ້ນຄ້ວາ ແລະການລວບລວມຂໍໍ້ມ ນຫຼ ທົດສອບເບີີ່ງກ່ອນຈ ີ່ງຈະໄດ້ຄໍາຕອບບໍໍ່ສາມາດຈະຄາດເລົາຫຼ ຄາດຄະເນໄດ້ງ່າຍໆ ວ່າ ຕ້ອງໃຊ້ຄວາມຮ ້ຫັຍງຈະບໍໍ່ຮ ້ວ່າຍຸດວິທີໃນການສ ບສວນຫາຄວາມຮ ້ຈະເປັນແນວໃດຫຼ ຄໍາຕອບຫຼ ຜົນຂອງຄວາມຮ ້ ແນວໃດຈໍາເປັນຕ້ອງເຮັດການສ ກສາກ່ອນ 10. ເປັນບັນຫາສົົ່ງເສີມຄວາມຮ ້ດ້ານເນ ຶ້ອຫາທັກສະສອດຄ່ອງກັບຫຼັກສ ດການສ ກສາ ຂັຶ້ນຕອນໃນການສ້າງຫຼ ກໍານົດບັນຫາໃນການຈັດຂະບວນການຮຽນຮ ້ ສີີ່ງທີີ່ສໍາຄັນໃນການຈັດຂະບວນການຮຽນຮ ້ໂດຍໃຊ້ບັນຫາເປັນຖານຄ ບັນຫາເພາະບັນຫາທີີ່ດີຈະເປັນໂຕກະ ຕຸ້ນໃຫ້ຜ ້ຮຽນເກິດແຮງຈ ງໃຈສະແຫວງຫາຄວາມຮ ້ ໃນການກໍານົດບັນຫາຄ ຈະຕ້ອງຄໍານ ງເຖີງພ ຶ້ນຖານຄວາມຮ ້ ຄວາມສາມາດຂອງຜ ້ຮຽນ ປະສົບການ ຄວາມສົນໃຈຫຼັງຂອງຜ ້ຮຽນເພາະຄົນມີແນວທາງທີີ່ຈະສົນໃຈເລ ີ່ອງໃກ້ໂຕ ຫລາຍກວ່າໄກໂຕໃນຂະນະດຽວກັນກໍໍ່ຈະສົນໃຈໃນສີີ່ງທີີ່ມີຄວາມໝາຍແລະມີຄວາມສໍາຄັນຕໍໍ່ໂຕເອງແລະເປັນສີີ່ງທີີ່ ຜ ້ຮຽນສົນໃຈໄດ້ຮ ້ການກໍານົດບັນຫານັຶ້ນຈ ີ່ງຕ້ອງຄໍານ ີ່ງຕໍໍ່ຜ ້ຮຽນເປັນຫຼັກ ນອກຈາກນັຶ້ນ ບັນຫາທີີ່ດີຍັງຕ້ອງຄໍານ ງ ເຖີງການແວດລ້ອມທັງໃນໂຮງຮຽນທີີ່ຈະສາມາດເອ ຶ້ອອໍານວຍຕໍໍ່ການສະແຫວງຫາຄວາມຮ ້ຂອງຜ ້ຮຽນດ້ວຍ ດີໄລເຊີນ (1997,18-25 ອ້າງອິງຈາກລັງສະຫັວນ ທອງສຸກນອກ 2547: 10) ໄດ້ສະເໜີຂັຶ້ນຕອນໃນການ ກໍານົດບັນຫາສະຫຼຸບໄດ້ດັົ່ງນີຶ້: 1. ພິຈາລະນາຫຼັກສ ດຂອງສະຖານສ ກສາໂດຍເບີີ່ງຜົນຈາກການຮຽນຮ ້ທີີ່ຄາດຫັວງວ່າເປັນແນວໃດເ ໝາະສົມກັບວິທີການຮຽນຮ ້ໂດຍໃຊ້ບັນຫາເປັນຖານໄດ້ຫຼ ບໍທາງດ້ານທັກສະແລະການຮຽນແລ້ວຈ ີ່ງເລ ອກເນ ຶ້ອໃນ ສະຫຼະກໍານົດການສອນອາທິດພິຈາລະນາວ່າຜົນການຮຽນຮ ້ທີີ່ຄາດຫັວງນັຶ້ນຕ້ອງການໃຫ້ຜ ້ຮຽນເກິດທັກສະຂະບວນ ການຄົຶ້ນຫາແລະສະແຫວງຫາຄວາມຮ ້ດ້ວຍຕົນເອງເປັນຕົຶ້ນ