รายงานการวิจัยชุมชน(RECAP)

๑๓๔

๓) จัดสถานทบ่ี ริเวณครัวเรือนของตนเองใหม๎ คี วามสะดวกตอํ การแลกเปล่ยี นเรียนร๎ู เชนํ บรเิ วณทาํ ป๋ยุ
หมกั ชีวภาพ บริเวณทาํ นาํ้ หมกั ชีวภาพ และกา๏ ซชวี ภาพ หรือบรเิ วณปลูกผกั สวนครวั ปลอดสารเคมีเป็นตน๎

๔) ดําเนินงานรํวมกบั เทศบาลตาํ บลปรกิ ในการเรียนรูเ๎ รอ่ื งตํางๆ และต๎อนรับคณะแลกเปลย่ี นเรียนรู๎
๕) เป็นวิทยากร/ท่ีปรึกษาให๎แกํผ๎ูที่สนใจในเร่ืองการจัดการขยะสูํพลังงานทดแทน และสํงเสริมให๎
ครัวเรือนใชพ๎ ลังงานทดแทน เชนํ การผลติ กา๏ ซชวี ภาพจากขยะอินทรียแ๑ ละใชใ๎ นครัวเรือน เปน็ ตน๎
๗. ผลผลติ ผลลัพธ์
คัดแยกขยะในครัวเรือนทเ่ี กิดขนึ้ ในแตํละประเภทอยาํ งถูกตอ๎ งและนําไปสร๎างเป็นมูลคําตามบริบทของ
ครัวเรือนตนเอง เชอ่ื มโยงให๎เกดิ เกษตรปลอดภยั ในครวั เรือนจากการดําเนนิ การเรอื่ งการจัดการขยะโดยการนํา
ปยุ๋ หมักชวี ภาพและนา้ํ หมกั ชีวภาพใสแํ ทนป๋ยุ เคมี การผลิตก๏าซชวี ภาพจากขยะอินทรีย๑ การทํางานรํวมกันกับ
หนวํ ยงานตํางๆ เพอ่ื สร๎างภาคีเครอื ขําย เชํน สาํ นกั งานพลังงานจังหวัดสงขลา บริษัท ปตท.จํากัด (มหาชน)
และสถาบันการศึกษา เชํน มหาวิทยาลัยทักษิณ มหาวิทยาลัยราชภัฎ เป็นต๎น เป็นแหลํงเรียนร๎ูของคนใน
ชมุ ชน นกั เรยี น นักศกึ ษา เยาวชน หนวํ ยงาน และองคต๑ ํางๆ ทง้ั ในและนอกพ้นื ท่ีเรอ่ื งการคัดแยกขยะแล๎วนําไป
สรา๎ งเปน็ มูลคํา
๘. ผลกระทบทเ่ี กิดข้นึ
ฐานการจัดการขยะในครัวเรือนสํพู ลงั งานทดแทนเป็นครัวเรือนต๎นแบบเร่ืองการจัดการขยะแล๎วนําไป
สร๎างเป็นมูลคํา สอดคล๎องกับเปูาหมายการพัฒนาท่ีย่ังยืน (SDGs) เปูาประสงค๑ที่ ๑ ยุติความยากจนทุก
รปู แบบในทกุ พนื้ ท่ี ตวั ช้ีวดั ท่ี ๑.๕.๓ จาํ นวนประเทศท่ีมียุทธศาสตร๑การลดความเสี่ยงภัยพิบัติระดับประเทศ
และระดบั ทอ๎ งถน่ิ ในประเดน็ เกี่ยวกบั การสนับสนนุ การใช๎พลังงานทดแทนในระดับครัวเรือน เชํน ก๏าซชีวภาพ
เตาเผาถํานชีวมวล แผงโซลาเซลล๑ เป็นต๎น ซ่ึงมีการดําเนินกิจกรรมดังกลําวในชุมชน จํานวน ๔ ครัวเรือน
(รอ๎ ยละ ๓.๔๒) เปูาประสงค๑ที่ ๒ ขจัดความหิวโหยบรรลุความม่ันคงทางอาหารสํงเสริมเกษตรกรรมอยําง
ย่ังยืน ตัวชี้วัดที่ ๒.๔.๑ ร๎อยละของพ้ืนที่เกษตรท่ีมีการทําการเกษตรแบบยั่งยืน ในประเด็นเก่ียวกับการ
สนับสนุนให๎มีการคัดแยกขยะทั้งในระดับครัวเรือนและชุมชน เพ่ือนําขยะมาใช๎ในการเกษตรและการสร๎าง
อาหารปลอดภัย เชนํ ปยุ๋ หมกั น้ําหมกั ชวี ภาพ ซงึ่ มกี ารดําเนินงานและกิจกรรมดังกลําวในชุมชน จํานวน ๒๗
ครัวเรือน (รอ๎ ยละ ๑๘.๒๕) เปูาประสงค๑ที่ ๑๒.๔ บรรลุเร่อื งการจดั การสารเคมแี ละของเสยี ทุกชนดิ ตลอดวงจร
ชีวิตของสิ่งเหลํานั้นด๎วยวิธีที่เป็นมิตรตํอส่ิงแวดล๎อม ตัวช้ีวัดท่ี ๑๒.๕.๑ อัตราการนําขยะกลับมาใช๎ใหมํ
(recycling rate) ในระดับประเทศ (จํานวนตันของวัสดุท่ีถูกนํากลับมาใช๎ใหมํ) ในประเด็นเก่ียวกับการจัด
กิจกรรมการรณรงค๑ ใหป๎ ระชาชนทกุ ครวั เรอื นชุมชนมีความร๎คู วามเข๎าใจในการคัดแยกขยะมูลฝอย โดยมีการ
รณรงคจ๑ ํานวน ๒๔ ครั้งตอํ ปี
ในการดาํ เนินงานและกจิ กรรมของครัวเรือนจดั การขยะสํูพลังงานทดแทน (อาหลี) มีความสอดคล๎อง
กับชุดกิจกรรมของการจดั การระบบนิเวศชมุ ชนและลดโลกรอ๎ นโดยชุมชนทอ๎ งถนิ่ ในประเด็นท่เี ก่ยี วข๎องกับการ
จดั การพลงั งานหมนุ เวยี น โดยมีงานและกิจกรรมท่ีสําคญั เชนํ การสํารวจข๎อมลู พลังงานหมุนเวียน การนําใช๎
ข๎อมลู พลังงานหมุนเวียน การพัฒนาอาสาสมัคร แกนนําหรอื กลมํุ จดั การพลังงานหมุนเวียน การพฒั นาแหลํง
เรียนร๎ูด๎านพลังงานหมุนเวียน การจัดกิจกรรมรณรงค๑ด๎านการจัดการพลังงานหมุนเวียน และการพัฒนา
บุคคลหรือกลมํุ คนต๎นแบบเพือ่ การรณรงคด๑ า๎ นพลังงานหมนุ เวยี น เปน็ ต๎น
นอกจากนั้น การดําเนินงานและกิจกรรมยังสงํ ผลกระทบตํอ ๕ มติ โิ ครงสร๎างพ้ืนฐานของชุมชน ดังน้ี ๑)
ดา๎ นสังคม ประชาชนมีแบบอยาํ งท่ีดใี นการดําเนินกิจกรรมเรื่องการจัดการขยะในครัวเรือน ซ่ึงสามารถทําได๎
โดยเร่ิมจากครวั เรอื นของตนเอง ๒) ด๎านสุขภาพ ประชาชนได๎รับประทานอาหารท่ีไรส๎ ารพษิ ไมํเป็นอันตรายตอํ
สขุ ภาพ ประชาชนในครวั เรอื นใกล๎เคยี งอยูํในสภาพแวดล๎อมท่สี ะอาด สํงผลให๎ไมมํ โี รคที่เกดิ จากขยะหรือแมลง
เป็นสาเหตุ เนือ่ งจากมกี ารคัดแยกขยะอยํางถูกวิธี ๓) ด๎านเศรษฐกิจ ลดคําใช๎จํายในครัวเรือน โดยการผลิต
กา๏ ซชีวภาพใชเ๎ อง ๑ ครวั เรือน (ร๎อยละ ๐.๖๕) ๔) ด๎านสภาวะแวดลอ๎ ม มีการจดั การขยะในชุมชน โดยพบวํา มี
การจัดการขยะในครัวเรือน ๑๔๘ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๙๘.๖๗) การจัดการขยะในครัวเรือน แบํงเป็น จัดให๎มี
ภาชนะรองรับขยะ ๗๕ ครวั เรอื น (ร๎อยละ ๕๐.๖๘) การใช๎บริการเก็บขยะ ๑๒๐ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๘๑.๐๘) มี
๒๗ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๑๘.๒๕) ทําปุ๋ยหมัก น้ําหมักชีวภาพ และในสํวนของการอนุรักษ๑พลังงาน พบวํา มี
ครัวเรือนท่ีใช๎พลงั งานทดแทน ๔ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๓.๔๒) ๕) ด๎านการเมืองการปกครอง มีการกําหนดกฎ
กตกิ าของชุมชนในการลดปรมิ าณขยะ การคดั แยกขยะ และแนวปฏิบตั ิในการคัดแยกขยะ

๑๓๕
๖.๑.๔ ศูนย์เรียนรู้บูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตาบลปริก (Integrated Learning Center :
ILC๓)

แผนภาพท่ี ๖.๙ ศนู ยเ๑ รียนรู๎บรู ณาการเศรษฐกิจพอเพยี ง เทศบาลตาํ บลปรกิ (ILC ๓)

๑๓๖

Key actors ศนู ย๑เรียนรู๎บูรณาการเศรษฐกจิ พอเพยี ง เทศบาลตาํ บลปริก (Integrated
Learning Center : ILC๓)
งานเดน่ การจดั การขยะปลายทาง โดยใช๎แนวคดิ การจดั การขยะฐานศูนย๑
ระดบั ของทนุ ทางสังคม
ความสอดคลอ้ งกบั ๗ สงั คม ระดับเครือขําย
พืน้ ที่ สงั คมรกั ษ๑โลก
ผ้ดู าเนนิ งานหลกั
หมูทํ ี่ ๔ ต.ปรกิ อ.สะเดา จ.สงขลา (บา๎ นตะเคียนเภา)
๑. นางผสุ ดี หมัดอาดํา รก.ผอ.กองสาธารณสุขและสง่ิ แวดลอ๎ ม
เบอร๑โทรศัพท๑ o๘๖-๙๑๖๑๓๕๔

๑. ท่มี าหรือฐานคิดของการดาเนนิ งาน

ศูนยเ๑ รยี นร๎ูบูรณาการเศรษฐกิจพอเพยี ง เทศบาลตาํ บลปรกิ ตัง้ อยํูหมูํท่ี ๔ บ๎านตะเคยี นเภา ตําบลปรกิ
อําเภอสะเดา จังหวัดสงขลา ได๎ถูกจัดต้ังขึ้นเพ่ือแก๎ไขปัญหาขยะล๎นในชุมชน โดยเป็นพ้ืนท่ีรองรับเรื่องการ
จดั การขยะท่ปี ลายทางของชุมชนเทศบาลตําบลปริก ท้งั ๗ ชุมชน ซึง่ มจี ํานวนครัวเรือนทงั้ หมดจํานวน ๑,๒๖๑

ครวั เรอื น จํานวนประชากรทง้ั หมด ๕,๑๕๘ คน ชาย ๒,๔๗๔ คน หญิง ๒,๖๘๔ คน อกี ทั้งนโยบายของเทศบาล
ตําบลปริกมีการสํงเสริมให๎ประชาชนในชุมชน นําหลักแนวคิดเรื่องการจัดการขยะฐานศูนย๑ ต้ังแตํต๎นทาง -

กลางทาง-ปลายทาง ดังนั้น การดําเนินการของศูนย๑เรียนรู๎จึงเป็นแหลํงประโยชน๑ของชุมชนในการเรียนร๎ู
เกยี่ วกับการจัดการขยะปลายทาง ทั้งน้ี ทต.ปริก ได๎มีการดําเนินการการจัดการขยะในชุมชน ต้ังแตํต๎นทาง
กลางทาง และปลายทาง โดยมกี จิ กรรมการดําเนนิ การตน๎ ทาง คอื การสงํ เสริมความร๎เู ร่อื งการจดั การขยะท่ีถูก

วิธตี ้ังแตคํ รัวเรือน กจิ กรรมการดาํ เนินการกลางทาง คือ การสํงเสริมให๎มีการนําขยะมาสร๎างเป็นมูลคําผําน
กจิ กรรมขยะมบี ุญ ธนาคารขยะ ร๎านรบั ซ้อื ของเกํา การทาํ นํ้าหมกั ชีวภาพ ปุ๋ยหมักชวี ภาพ และกา๏ ซชีวภาพ เป็น
ต๎น กิจกรรมการดาํ เนนิ งานปลายทาง คอื การนาํ ขยะทวั่ ไปมาทิ้ง ณ บอํ ทิง้ ขยะ และนําขยะอินทรีย๑จากร๎านค๎า

รา๎ นอาหาร และครัวเรือนทไี่ มมํ ีพ้ืนทใี่ นการจดั การขยะอนิ ทรยี ๑ จาํ นวน ๓๐ ร๎าน นําเข๎ามาในศูนย๑เรียนรู๎บูรณา
การเศรษฐกจิ พอเพียง เทศบาลตําบลปริก เฉล่ียสัปดาห๑ละ ๕๐๐ – ๗๐๐ กิโลกรัม เพ่ือผลิตปุ๋ยหมักชีวภาพ

และนํ้าหมักชวี ภาพ ในสํวนของขยะประเภทกิ่งไมห๎ รือกะลามะพรา๎ วได๎ถกู นาํ มาผลิตถํานจากเตาเผาถําน ๒๐๐
ลิตร ปัจจุบัน ศูนย๑เรียนร๎ูบูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตําบลปริก มีเน้ือท่ีประมาณ ๘ ไรํ แบํง
ออกเป็นบํอท้ิงขยะประมาณ ๒ ไรํ ที่ดินที่เหลือเป็นการดําเนินกิจกรรมเร่ืองเทศบาลคาร๑บอนต่ํา ทั้ง ๔

ยุทธศาสตร๑ แหํงเมืองคารบ๑ อนตา่ํ (Low Carbon City) ตามแนวคดิ ของการดําเนินกจิ กรรมขยะฐานศูนย๑ของ
เทศบาลตาํ บลปรกิ

ศนู ยเ๑ รียนร๎บู รู ณาการเศรษฐกจิ พอเพยี ง เทศบาลตําบลปรกิ อยํูหาํ งจากเทศบาลตาํ บลปรกิ ประมาณ ๔

กโิ ลเมตร มีครวั เรอื นทีอ่ ยใํู กล๎เคียงศนู ย๑เรยี นรูบ๎ รู ณาการเศรษฐกิจพอเพยี ง จาํ นวน ๒๐ ครัวเรือน มแี หลํงน้าํ ท่ี
เปน็ คลองสาขาของคลองอตูํ ะเภา จาํ นวน ๑ แหลํง ชอ่ื วาํ คลองโต๏ะจะ การดาํ เนนิ การทผี่ ํานมาของศนู ย๑เรยี นร๎ฯู

ไมํมีการร๎องเรียนด๎านการจัดการส่ิงแวดล๎อมจากครัวเรือนบริเวณใกล๎เคียง อีกท้ังการดําเนินการของศูนย๑
เรียนรูฯ๎ ที่มีการดาํ เนินงานในดา๎ นตํางๆ เชํน การจัดการขยะปลายทาง การใชพ๎ ลงั งานโซลําเซลล๑ในศูนย๑เรียนร๎ู
ฯ การจดั ทําโรงอบขยะ การนําใช๎นวัตกรรมเคร่ืองสะบัดขยะจากพลังงานโซลําเซลล๑เพ่ือคัดแยกถุงพลาสติก

การผลิตปุ๋ยชวี ภาพ การแบํงพื้นที่ใกล๎เคียงทําการเกษตรตามแนวคิดของเศรษฐกิจพอเพียงและการเกษตร
ปลอดสาร สํงผลให๎ประชาชนมีความรู๎ความเข๎าใจเรื่องการจัดการขยะ การอนุรักษ๑พลังงา น และแนวคิด
เศรษฐกิจพอเพียง ทาํ ใหศ๎ ูนยเ๑ รยี นรู๎เปน็ แหลํงเรียนรู๎ของคนท้งั ภายนอกและภายในชมุ ชน

สถานการณ๑ด๎านการจัดการขยะในเทศบาลตําบลปริก พบวํา มีครัวเรือนจัดการขยะจํานวน ๑,๑๙๙
ครวั เรอื น (ร๎อยละ ๙๕.๗๘ ของครวั เรือนทั้งหมดในเทศบาลตาํ บลปรกิ ) มกี ารทําป๋ยุ หมกั ชวี ภาพ ๖๐ ครัวเรือน

(ร๎อยละ ๕.๐๐ ของครัวเรือนที่มีการจัดการขยะ) มีการทํานํ้าหมักชีวภาพ ๔๐ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๓.๓๔ ของ
ครัวเรือนที่มีการอนุรักษ๑พลังงาน) มีการจัดให๎มีภาชนะรองรับขยะ ๗๔๒ ครัวเรือน(ร๎อยละ ๖๑.๘๘ ของ
ครวั เรือนทม่ี ีการอนรุ ักษ๑พลังงาน ) การใช๎บรกิ ารเก็บขยะในพ้นื ที่ (ชุมชน เอกชน หรือบริการสาธารณโดยรัฐ)

๗๑๕ ครวั เรือน (ร๎อยละ ๕๙.๖๓ ของครวั เรอื นท่มี กี ารอนุรกั ษ๑พลงั งาน) การนําขยะไปท้ิงที่อื่น (ท่ีทํางาน นอก
พ้นื ท่บี ๎าน ท่ีทง้ิ ขยะในชมุ ชน) ๓๑ ครวั เรือน (รอ๎ ยละ ๒.๕๙ ของครวั เรือนท่ีมกี ารอนุรักษ๑พลงั งาน) การเข๎ารํวม
กิจกรรมของสมาชิกในครวั เรอื นในการรักษาสิ่งแวดล๎อมในชมุ ชน มีทั้งส้นิ ๘๒๙ ครวั เรือน (ร๎อยละ ๖๕.๗๔ ของ

๑๓๗

ครวั เรือนทั้งหมดในชุมชน) สมาชิกในครัวเรอื นเขา๎ รํวมกจิ กรรมการเก็บขยะในท่ีสาธารณะ เชํน แมนํ ้าํ ลาํ คลอง
ชายฝง่ั ทะเล ๒๘๒ ครัวเรอื น (รอ๎ ยละ ๓๔.๐๒ ของสมาชิกครวั เรือนท่ีเข๎ารวํ มกิจกรรมการรักษาสิ่งแวดล๎อมใน
ชมุ ชน ) การขุดลอกคคู ลอง ๘๘ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๑๐.๖๒ ของสมาชิกครัวเรือนท่ีเข๎ารํวมกิจกรรมการรักษา
สิ่งแวดล๎อมในชุมชน) การเก็บกวาดบริเวณบ๎านให๎สะอาด ๖๑๒ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๗๓.๘๒ ของสมาชิก
ครัวเรือนที่เขา๎ รํวมกจิ กรรมการรักษาสง่ิ แวดล๎อมในชุมชน) การหลีกเหล่ียงการใช๎ถุงพลาสติกและกลํองโฟม
๑๓๔ ครัวเรอื น (รอ๎ ยละ ๑๖.๑๖ ของสมาชิกครวั เรอื นท่ีเข๎ารวํ มกจิ กรรมการรักษาสิง่ แวดลอ๎ มในชุมชน) ท้ังน้ีมี
เส๎นทางการพัฒนาของศนู ยเ๑ รยี นรู๎บรู ณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตําบลปริก ดงั น้ี

แผนภาพที่ ๖.๑๐ เส๎นทางการพัฒนาศูนย๑เรียนรู๎บูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตําบลปริก
(Integrated Learning Center : ILC๓)

พ.ศ. ๒๕๔๒ เทศบาลตําบลปริกยกฐานะจากสขุ าภบิ าลเปน็ เทศบาลตําบลปริก ในปีน้ีพบวํามีขยะล๎น
ในชมุ ชนและมีปรมิ าณมากถงึ ๘ ตนั ตอํ วนั ทาํ ให๎ทมี ผูบ๎ รหิ ารของ ทต.ปรกิ ได๎มีการสํงเสริมใหม๎ ีการนํานโยบาย
เรือ่ งการจัดการขยะนําใช๎ในพ้ืนที่ โดยสํงเสริมให๎ประชาชนในพ้ืนท่ีมีการคัดแยกขยะ ภายใต๎แนวคิดเรื่องการ
จดั การขยะฐานศนู ย๑ ต้งั แตตํ น๎ ทาง-กลางทาง-ปลายทาง โดยเทศบาลตําบลปรกิ ไดม๎ ีการนําขยะชุมชนไปทิ้งใน
บริเวณที่ทงิ้ ขยะเทศบาลตาํ บลปริก

พ.ศ. ๒๕๔๙ เทศบาลตาํ บลปรกิ ได๎จัดสรรงบประมาณในการสร๎างอาคารผลิตปุ๋ยหมักชีวภาพ วงเงิน
ท้ังสิน้ ๑,๔๒๕,๐๐๐ บาท ขนาดพ้นื ทีก่ วา๎ ง ๑๐ เมตร ยาว ๒๐ เมตร เพ่ือรองรบั การจัดการขยะท่ปี ลายทาง คือ
การนาํ ขยะอินทรยี ๑จากครัวเรือน รา๎ นคา๎ และรา๎ นอาหาร ตํางๆ ในเขตเทศบาล ซง่ึ ได๎คดั แยกไว๎ จากจํานวน ๓๐
ครวั เรือน นํามาทําเปน็ ปุ๋ยหมักชีวภาพและน้ําหมักชวี ภาพ เพ่ือเป็นตวั อยํางใหแ๎ กํประชาชนได๎เรียนรู๎วําการปุ๋ย
หมักและนา้ํ หมกั ชีวภาพ ไมํได๎เป็นเร่ืองที่มีความยุํงยาก แตํละครัวเรือนสามารถดําเนินการเองได๎ ในปีน้ีได๎มี
การเปล่ียนชื่อจากทีท่ งิ้ ขยะเทศบาลตําบลปรกิ เป็น โรงผลติ ปุ๋ยหมกั ชีวภาพ เทศบาลตาํ บลปริก

พ.ศ. ๒๕๕๓ เทศบาลตาํ บลปรกิ รํวมกบั คณะวศิ วกรรมศาสตร๑ มหาวิทยาลยั สงขลานครนิ ทร๑ วิทยาเขต
หาดใหญํ ดําเนนิ การออกแบบและสรา๎ งเครือ่ งคัดแยกขยะฝังกลบขนาดเลก็ เพอ่ื นําขยะจากบํอขยะมาคัดแยก
อีกครัง้ ซึ่งเป็นขยะประเภทพลาสตกิ ขยะอนิ ทรยี ๑ ขยะรไี ซเคิล และมกี ารนําไปสรา๎ งเป็นมูลคาํ อีกครง้ั

พ.ศ. ๒๕๕๕ เทศบาลตําบลปริก นําหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ในการดําเนินกิจกรรม ท้ัง ๔
ยุทธศาสตร๑แหํงเมืองคาร๑บอนตํ่า (Low Carbon City) คือ ๑) เมืองแหํงต๎นไม๎ ๒) เมืองไร๎มลพิษ ๓) เมือง
พิชิตพลงั งาน และ ๔) เมืองบรโิ ภคอยํางยัง่ ยืน ซง่ึ สอดคล๎องกับนโยบายเรื่องการพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติ

๑๓๘

สิงแวดล๎อม และพลงั งานของผบ๎ู ริหาร พรอ๎ มทงั้ เปลี่ยนชื่อจากโรงผลิตปุ๋ยหมักชีวภาพเป็นศูนย๑เรียนรู๎บูรณา
การเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตาํ บลปริก (Integrated Learning Center: ILC ๓) เป็นสถานทีแ่ ลกเปล่ยี น
เรียนรเู๎ รอ่ื งการจดั การขยะให๎แกปํ ระชาชน หนวํ ยงาน องค๑กรท้ังภายในและภายนอกพื้นท่ี

พ.ศ. ๒๕๕๕ เทศบาลตําบลปริกรํวมกับสํานักงานกองทุนสนับสนุนการสร๎างเสริมสุขภาพ (สสส.)
สาํ นักสนบั สนุนสขุ ภาวะชุมชน (สาํ นกั ๓) รํวมดาํ เนนิ โครงการพัฒนาเครือขํายชุมชนท๎องถ่ินสํูตําบลสุขภาวะ
ซง่ึ ผลกั ดนั ใหศ๎ ูนยเ๑ รยี นรู๎บูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตําบลปริก เป็นแหลํงเรียนรู๎อีกแหํงหนึ่งของ
ระบบสิ่งแวดล๎อมพลังงานทดแทน ที่มีประชาชน หนํวยงาน องค๑กรทั้งภายในและภายนอกพื้นท่ี ขอเข๎ามา
แลกเปลีย่ นเรียนรู๎เพ่อื นาํ ไปปรบั ใช๎ในพ้นื ทีข่ องตนเอง

พ.ศ. ๒๕๕๗ ศนู ยเ๑ รยี นรูบ๎ ูรณาการเศรษฐกจิ พอเพยี ง เทศบาลตาํ บลปรกิ ดําเนนิ การใชพ๎ ลังงานโซลาํ ร๑
เซลล๑ จํานวน ๑๕ KW เพอื่ แกไ๎ ขปัญหาเรือ่ งพลังงานไฟฟาู ที่เข๎าไมถํ ึง เนือ่ งจากทผ่ี ํานมาเทศบาลต๎องใช๎เครื่อง
ป่นั ไฟ และการพวํ งไฟฟาู จากครัวเรอื นข๎างเคียง จงึ ทาํ ให๎ตอ๎ งแบกรับภาระคําใช๎จํายเร่ืองคําไฟฟูาในแตํละเดือน
เป็นเงินจํานวนมาก ถา๎ ตอ๎ งการจะขยายเสาไฟฟูาเข๎าไปในศูนย๑เรียนรู๎บูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาล
ตําบลปริก จะตอ๎ งใชง๎ บประมาณ จํานวน ๒,๐๐๐,๐๐๐ บาท ดังนั้นเทศบาลจงึ มกี ารดําเนินการติดต้ังพลังงาน
โซลําเซลล๑ โดยใช๎งบประมาณดําเนนิ การเพียง ๕๐๐,๐๐๐ บาท เทาํ น้นั

พ.ศ. ๒๕๕๘ บริษทั ปตท.จํากัด (มหาชน) รวํ มดําเนนิ โครงการเมืองพลังงานพอเพียงกบั เทศบาลตําบล
ปริก โดยใช๎สถานท่ีศูนย๑เรียนร๎ูบูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตําบลปริก เพ่ือดําเนินการ ใน
ขณะเดียวกนั ก็มกี ารจดั ตง้ั กลมํุ อนรุ กั ษพ๑ ลังงานขึ้น ซ่ึงในกลํุมนี้มีทั้งคนในเขตเทศบาลและนอกเขตเทศบาล
จาํ นวนประมาณ ๑๐ คน รวํ มดําเนนิ กจิ กรรมเพื่อเสรมิ ศักยภาพเร่ืองการจัดการขยะและการใช๎พลังงานโซลํา
เซลล๑ จัดทําโรงอบขยะ เครื่องสะบดั ขยะจากพลงั งานโซลาํ เซลล๑ โดยนําขยะจากบอํ ขยะใหญํมาอบให๎แห๎ง แล๎ว
นําขยะไปสะบัดให๎เหลือเพียงขยะประเภทพลาสติก เพื่อนํามาสร๎างเป็นขยะมีมูลคํา เชํน การผลิตเป็นขยะ
เช้อื เพลิง (Refuse Derived Fuel: RDF) เปน็ ต๎น และ ได๎ตดิ ต้ังเสาไฟฟูาพลังงานโซลําเซลล๑ จํานวน ๔ เสา
ใหแ๎ กํศนู ยเ๑ รยี นร๎บู ูรณาการเศรษฐกจิ พอเพยี ง เทศบาลตาํ บลปริก

พ.ศ. ๒๕๕๙ - ปจั จบุ ัน เทศบาลตําบลปรกิ ได๎เข๎ารํวมประกวดการบริหารจัดการบ๎านเมืองท่ีดี จัดโดย
สํานักงานคณะกรรมการกระจายอํานาจ ได๎สํงนวัตกรรมเรือ่ งพลงั งานเพอ่ื ชีวติ (Energy for Life) ซึ่งมกี ารนํา
ใช๎พลังงานโซลําเซลล๑ จํานวน ๕ แหลงํ เรยี นรู๎ ซง่ึ ๑ ในน้ันกม็ ีศูนยเ๑ รียนร๎บู รู ณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาล
ตาํ บลปรกิ ท่ีได๎รบั รางวัลอันดับท่ี ๒ ประเภทท่ัวไป ได๎รับเงินรางวัล จํานวน ๔,๐๐๐,๐๐๐ บาท ปัจจุบันศูนย๑
เรียนรู๎บูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตําบลปริก ได๎ดําเนินงานและกิจกรรมอยํางตํอเนื่องและเป็น
แหลงํ เรียนร๎ูเรือ่ งการจัดการขยะและการอนรุ กั ษพ๑ ลงั งาน โดยการสํงเสริมให๎มีการใช๎พลังงานโซลําเซลล๑ให๎แกํ
ประชาชนและหนํวยงานในพ้นื ท่ี ทงั้ นไ้ี ด๎มีองค๑กรทง้ั ภายในและภายนอกเขา๎ มาแลกเปล่ยี นเรียนร๎ูอยํางตอํ เนื่อง
๒. กล่มุ ประชากรเป้าหมาย

จํานวนประชากร ๕,๑๕๘ คน ชาย ๒,๔๗๔ คน หญิง ๒,๖๘๔ คน ๐-๔ ปี ๓๒๔ คน (ร๎อยละ ๖.๒๘)
๕-๙ ปี ๔๓๑ คน (ร๎อยละ ๘.๓๖) ๑๐-๑๔ ปี ๔๑๗ คน (ร๎อยละ ๘.๐๘) ๑๕-๑๙ ปี ๓๘๗ คน (ร๎อยละ ๗.๕) ๒๐-

๒๔ ปี ๓๔๓ คน (รอ๎ ยละ ๖.๖๕) ๒๕-๒๙ ปี ๓๙๐ คน (รอ๎ ยละ ๗.๕๖) ๓๐-๓๔ ปี ๔๒๖คน (ร๎อยละ ๘.๒๖) ๓๕-
๓๙ ปี ๓๙๓ คน (ร๎อยละ ๗.๖๒) ๔๐-๔๔ ปี ๓๘๕ คน (ร๎อยละ ๗.๔๖) ๔๕-๔๙ ปี ๔๑๘ คน (รอ๎ ยละ ๘.๑) ๕๐-๕๔

ปี ๓๐๗ คน (ร๎อยละ ๕.๙๕) ๕๕-๕๙ ปี ๒๘๔ คน (ร๎อยละ ๕.๕๑) ผู๎ปุวยโรคเร้ือรัง ๖๙๓ คน (ร๎อยละ ๑๓.๖๐)
หญงิ ตงั้ ครรภ๑ ๑๔ คน (รอ๎ ยละ ๐.๒๗) ผ๎ูสูงอายุ ๖๐ ปีขึ้นไป ๖๕๓ คน (ร๎อยละ ๑๒.๖๗)
๓. ผลทีต่ อ้ งการใหเ้ กิดขึ้น

เพอื่ ใหศ๎ นู ย๑เรยี นร๎ูบูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตําบลปริก เป็นพื้นท่ีในการแสดงปัญหาและ
แนวทางการแกไ๎ ขปญั หาโดยใช๎แนวคิดการจดั การขยะฐานศนู ย๑ มีการนําใช๎ปรชั ญาเศรษฐกิจพอเพียง และเป็น
พนื้ ทด่ี ําเนนิ กจิ กรรมทั้ง ๔ ยุทธศาสตร๑ แหํงเมืองคาร๑บอนตํ่า (Low Carbon City) สําหรับสร๎างการเรียนร๎ู
ให๎แกํประชาชน หนํวยงาน และองค๑กรตํางๆ ทั้งภายในและภายนอกพื้นท่ี รวมท้ังสร๎างการมีสํวนรํวมของ
ประชาชนในการดูแล รกั ษา ทรพั ยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล๎อม ซึ่งสํงผลให๎ครัวเรือน ชุมชน ในเขตเทศบาล
ตาํ บลปรกิ ทั้งหมดมีความสะอาด นําอยํู การจัดการสงิ่ แวดลอ๎ มโดยชุมชน เพื่อชุมชน และสร๎างความยั่งยืนใน
การดแู ล สงํ เสริม และรกั ษาทรพั ยากรธรรมชาติและสงิ่ แวดล๎อมในชมุ ชน

๑๓๙

๔. ขอ้ มลู และเครือ่ งมือในการดาเนนิ งาน
ข๎อมูล ฐปฐ. TCNAP, RECAP เชํน จํานวนประชากร จํานวนครัวเรือนท้ังหมดในเทศบาลตําบลปริก

และจาํ นวนครวั เรอื นทม่ี กี ารจดั การขยะทถ่ี กู ตอ๎ ง ประชากรกลุํมเปูาหมายที่มีผลกระทบในการดําเนินกิจกรรม
การจัดการขยะ ข๎อมูลปรมิ าณขยะจากการคัดแยกองค๑ประกอบขยะของเทศบาลตําบลปริก และข๎อมูลร๎านค๎า
รา๎ นอาหาร ท่ีสํงขยะอนิ ทรยี ใ๑ หเ๎ ทศบาลดาํ เนนิ การจดั การ เป็นต๎น เพ่อื มาสนับสนนุ ประเภทของขยะที่เกิดข้ึนใน
เขตเทศบาล และการคดิ เป็นสดั สํวน รอ๎ ยละ ของขยะแตํละประเภท

เครื่องมือที่ใช๎ในการดําเนินงาน ได๎แกํ นโยบายเรื่องการพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติ ส่ิงแวดล๎อม และ
พลงั งาน คณะกรรมการ/โครงสรา๎ งการทาํ งานแผนการดําเนินงานรายวัน รายสัปดาห๑ รายเดือน และรายไตร
มาส และการสร๎างภาคีเครือขํายในการดําเนินงานในการจัดการสิ่งแวดล๎อม เชํน การสนับสนุนงานวิชาการ
บคุ ลากร และงบประมาณ เป็นตน๎
๕. รปู ธรรมงาน

จัดโครงสร๎างการทํางานในศูนย๑เรียนรู๎บูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง จัดทําแผนการดําเนินงานและ
แผนการติดตามงาน ได๎แกํ ๑) แผนการจัดเกบ็ ขยะแตํละประเภท ซง่ึ ประกอบด๎วย ขยะอนิ ทรีย๑มีการจัดเก็บวัน
จนั ทร๑ พธุ และศุกร๑ ขยะท่วั ไปจดั เกบ็ ในฝั่งทิศตะวนั ตกในวันอาทิตย๑ อังคารและพฤหัสบดี จัดเก็บในชุมชนฝ่ัง
ทิศตะวันออกในวันจนั ทร๑ พุธ และศุกร๑ และขยะอนั ตราย จดั เกบ็ วนั เสารท๑ กุ สปั ดาหท๑ ่ี ๔ ของเดือน ๒) แผนการ
ปลูกต๎นไม๎ ได๎แกํ ไมย๎ นื ต๎น เชนํ เพาะชําต๎นปริก ปลูกต๎นหางนกยูง ต๎นแค ต๎นมะมํวงหิมพานต๑ เป็นต๎น ปลูก
พืชผักสวนครัว เชํน ขิง ขํา และตะไคร๎ เป็นต๎น ๓) แผนการผลิตปุ๋ยหมักชีวภาพและน้ําหมักชีวภาพ ๔)
แผนการคดั แยกขยะในบํอขยะ เชํน การคัดแยกขยะพลาสติกด๎วยเครื่องสะบัดขยะ เป็นต๎น ๕) แผนการดูแล
รกั ษาความสะอาดในบริเวณศูนย๑เรียนร๎ูบูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตําบลปริก และ ๖) แผนการ
จัดการเรยี นรู๎ นอกจากนนั้ ในดา๎ นของข๎อมลู มีการจดบันทึกข๎อมูล สถิติ ในการดําเนินกิจกรรม เชํน ปริมาณ
ขยะอินทรยี ๑ ขยะทัว่ ไป จาํ นวนปุ๋ยที่ผลิตได๎ เปน็ ตน๎ ศนู ย๑การเรยี นรู๎มีการดําเนินกิจกรรมรํวมกันกับหนํวยงาน
ดา๎ นสิง่ แวดล๎อม เชนํ การตรวจวดั คณุ ภาพนํา้ เปน็ ตน๎ ในดา๎ นการจัดการดา๎ นสง่ิ แวดล๎อม มกี ารฉดี พํนนา้ํ หมัก
ชวี ภาพที่บอํ ขยะเพ่อื กาํ จัดกลนิ่ รบกวนทกุ ๒ สปั ดาห๑ ในดา๎ นของการอนุรักษ๑พลังงาน ศูนย๑การเรียนร๎ูฯ มีการ
นําใชพ๎ ลังงานโซลาํ เซลลภ๑ ายในศนู ยเ๑ รียนรู๎ มีการผลิตถาํ นจากขยะประเภทกิง่ ไม๎และกะลามะพร๎าว ในด๎านของ
การจัดการเรยี นร๎ู มีการสงํ เสริมใหเ๎ ปน็ แหลํงเรียนรข๎ู องประชาชน หนวํ ยงาน และองค๑กรตํางๆ ทั้งในและนอก
พื้นท่ี โดยจัดให๎มีการศึกษาดูงานทุกวันพฤหัสบดีสัปดาห๑ที่ ๒ และ ๔ ของเดือน และมีการจัดทําเอกสาร
เผยแพรํการดําเนินงานและกจิ กรรมในรูปแบบตํางๆ เชํน ไวนิล และแผนํ พับ เป็นต๎น ในด๎านของการทาํ งานกับ
เครือขําย ได๎มีการทํางานรํวมกันกับหนํวยงานตํางๆ ในเรื่องแนวทางการจัดการส่ิงแวดล๎อมในศูนย๑เรียนรู๎
บูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตําบลปริก เชํน สํานักงานสิ่งแวดล๎อมภาคที่ ๑๖ สงขลา สํานักงาน
ท รั พ ย า ก ร ธ ร ร ม ช า ติ แ ล ะ ส่ิ ง แ ว ด ล๎ อ ม จั ง ห วั ด ส ง ข ล า แ ล ะ ค ณ ะ ก า ร จั ด ก า ร สิ่ ง แ ว ด ล๎ อ ม
มหาวิทยาลัยสงขลานครนิ ทร๑ วิทยาเขตหาดใหญํ เป็นต๎น
๖. วธิ ดี าเนนิ งาน

การดาํ เนนิ งานและกจิ กรรมมี ดงั นี้
๑) จัดผู๎รับผิดชอบงานโดยมีคณะผู๎บริหารและปลัดเทศบาลเป็นท่ีปรึกษา นางผุสดี หมัดอาดํา
รักษาการผอ๎ู าํ นวยการกองสาธารณสขุ และสงิ่ แวดล๎อม เปน็ ผ๎จู ัดการ นางสาวนชุ รี แอหลุย เป็นผ๎ูชํวยผู๎จดั การ
และมฝี ุายปฏบิ ัติการประจําเพ่อื ดําเนินกจิ กรรมตํางๆ เชํน ผ๎ูรบั ผิดชอบงานเร่ืองการจัดเก็บขยะประเภทตํางๆ
ผ๎ูรับผิดชอบในการผลิตปุ๋ยหมักชีวภาพ นํ้าหมักชีวภาพ และผลิตถําน เป็นต๎น และรายงานผู๎บังคับบัญชา/
ผบ๎ู ริหารของเทศบาลใหร๎ บั ทราบอยํางตํอเน่อื ง
๒) ตดิ ตามการดาํ เนนิ งานในแตลํ ะกจิ กรรม โดยการเข๎าไปตรวจงาน หรือ สมดุ บันทกึ การดําเนนิ งาน
๓) ทาํ ความเข๎าใจกับประชาชนในชมุ ชนเร่อื งการทาํ งาน/การดําเนินกจิ กรรมตาํ งๆ ของศูนย๑เรยี นรูบ๎ ูรณา
การเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตาํ บลปรกิ ซ่ึงต๎องใช๎การมีสํวนรํวมของประชาชนในการดําเนินกิจกรรม เชํน
การประชาสัมพันธ๑ การใช๎ศูนย๑เรียนรู๎บูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เป็นสถานที่ประชุมนอกสถานที่ของ
คณะกรรมการชมุ ชน เป็นตน๎
๔) ตรวจสอบเร่อื งผลกระทบดา๎ นสง่ิ แวดล๎อมในศนู ยเ๑ รยี นร๎ูบรู ณาการเศรษฐกิจพอเพยี ง เทศบาลตําบล
ปรกิ รวํ มตรวจสอบเร่อื งผลกระทบดา๎ นสิง่ แวดล๎อมกับหนวํ ยงานหรือภาคเี ครอื ขาํ ยดา๎ นสง่ิ แวดล๎อม เพ่ือให๎ไมํ

๑๔๐

เกิดข๎อร๎องเรียน และศนู ย๑ฯมีสภาพแวดลอ๎ มท่ีดีอยูํเสมอ เชํน การตรวจคุณภาพแหลํงนํ้า การตรวจคุณภาพ
แหลํงดิน การต รวจคุณภาพพืชผักที่ปลูกไว๎ โดยกา รสํงไปต รวจยังหนํวยงา นที่นํา เช่ื อ เชํน
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร๑และสาํ นักงานสงิ่ แวดล๎อมภาคท่ี ๑๖ สงขลา เปน็ ต๎น มีการฉดี รดน้ําหมักชีวภาพ
สัปดาหล๑ ะ ๒ คร้งั เพือ่ ควบคุมกลิ่นจากบํอท้ิงขยะ และสํงเสริมให๎ประชาชนมาดําเนินกิจกรรมในศูนย๑เรียนรู๎
บูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตําบลปริก เชํน กิจกรรมการปลูกต๎นไม๎ กิจกรรมการพัฒนา และ
กิจกรรมการประชมุ เป็นต๎น

๕) สงํ เสรมิ ให๎เปน็ แหลงํ เรยี นรู๎เรอื่ งการจดั การขยะโดยใช๎แนวคดิ การจัดการขยะฐานศูนย๑ ของเทศบาล
ตําบลปรกิ
๗. ผลผลิต ผลลพั ธ์

ผลผลิต ผลลัพธ๑ มีดังนี้ ประชาชนนํานโยบายเรื่องการจัดการทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล๎อม และ
พลงั งานทดแทนสูํการปฏิบัติ ต้ังแตํการจัดการขยะต๎นทาง-กลางทาง- ปลายทาง มีสถานที่ท่ีสามารถเป็น
พื้นทแ่ี สดงปัญหาเร่ืองสงิ่ แวดล๎อมและแนวทางการแก๎ไขปัญหา โดยการใช๎หลกั คิด “การจดั การขยะฐานศูนย๑”
การนําหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง และนําใช๎นโยบายกิจกรรมท้ัง ๔ ยุทธศาสตร๑แหํงเมืองคาร๑บอนต่ํา
(Low Carbon City) และมหี นํวยงาน องค๑กรทงั้ ภายในและภายนอกพน้ื ที่ มาแลกเปลย่ี นเรียนรูใ๎ นศนู ยเ๑ รียนร๎ู
บูรณาการเศรษฐกจิ พอเพยี ง เทศบาลตาํ บลปริก เฉลย่ี เดอื นละ ๒ ครัง้
๘. ผลกระทบทเ่ี กิดขน้ึ

ศนู ย๑เรยี นรบ๎ู ูรณาการเศรษฐกิจพอเพยี ง เทศบาลตําบลปริก(Integrated Learning Center : ILC ๓)
เป็นพื้นที่แสดงปัญหาและวิธีการจัดการขยะโดยใช๎แนวคิดการจัดการขยะฐานศูนย๑ ของเทศบาลตําบลปริก
สอดคล๎องกับเปูาหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) เปูาประสงค๑ที่ ๑ ยุติความยากจน ยุติความยากจนทุก
รูปแบบในทุกพน้ื ท่ี ตัวชวี้ ดั ท่ี ๑.๕.๓ จาํ นวนประเทศท่ีมียุทธศาสตร๑การลดความเสี่ยงภัยพิบัติระดับประเทศ
และระดบั ทอ๎ งถ่นิ สนับสนุนการใช๎พลังงานทดแทนในระดบั ครัวเรือน เชํน ก๏าซชีวภาพ เตาเผาถํานชีวมวล แผง
โซลาเซลล๑ เป็นตน๎ ซึ่งมีการดําเนินกิจกรรมดังกลําวในชุมชน จํานวน ๔ ครัวเรือน และนําใช๎พลังงานโซลําร๑
เซลล๑ จํานวน ๕ แหํง (สํานักงานเทศบาลตําบลปริก โรงเรียนเทศบาลตําบลปริก ศูนย๑เรียนรู๎บูรณาการ
เศรษฐกิจพอเพียง ครัวเรอื นอาสาและศาสนสถาน และระบบผลติ นา้ํ ประปาเทศบาลตาํ บลปริก) เปูาประสงค๑
ท่ี ๒ ขจดั ความหวิ โหย บรรลุความมน่ั คงทางอาหารสงํ เสริมเกษตรกรรมอยํางยั่งยืน ตัวชี้วัดที่ ๒.๔.๑ ร๎อยละ
ของพน้ื ท่ีเกษตรทมี่ กี ารทําการเกษตรแบบยง่ั ยืน โดยสนับสนนุ ใหม๎ ีการคัดแยกท้ังในระดบั ครัวเรือนและชุมชน
เพ่ือนําขยะมาใชใ๎ นการเกษตรและการสร๎างอาหารปลอดภัย เชนํ ปยุ๋ หมัก น้ําหมักชีวภาพ ซึ่งมีการดําเนินงาน
และกิจกรรมดังกลาํ ว จาํ นวน ๑,๐๐๖ ครวั เรือน ตวั ชี้วดั ที่ ๑๒.๕.๑ อตั ราการนําขยะกลบั มาใช๎ใหมํ (recycling
rate) ในระดับประเทศ (จํานวนตันของวัสดุท่ีถูกนํากลับมาใช๎ใหมํ) ในเร่ืองของจัดกิจกรรมการรณรงค๑ ให๎
ประชาชนทกุ ครวั เรือนชุมชนมคี วามรู๎ความเข๎าใจ ในการคดั แยกขยะมลู ฝอยมีการรณรงคจ๑ ํานวน ๒๔ ครั้งตํอปี
สํงเสรมิ ให๎บุคคลในครวั เรือนชมุ ชนมกี ารตอบแทนสงิ่ ท่ีมนษุ ย๑ได๎ทําลายไปกลับคืนมา เชํน การปลูกต๎นไม๎เพ่ือ
เพิ่มพ้นื ที่สีเขยี ว ชํวยโลกสดใส ลดก๏าซคารบ๑ อนไดออกไซด๑ ลดปญั หาโลกรอ๎ น เปน็ ตน๎ ซง่ึ สํงเสริมให๎ประชาชน
มีการปลกู ต๎นไม๎ในพน้ื ทีว่ ํางสาธารณะ จํานวน ๗ แหํง เปาู ประสงคท๑ ่ี ๑๓ ดาํ เนินการอยาํ งเรงํ ดํวนเพื่อตํอสู๎กับ
สภาวะการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและผลกระทบ เปูาประสงค๑ที่ ๑๓.๒ บูรณาการมาตรการด๎านการ
เปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในนโยบาย ยุทธศาสตร๑ และการวางแผนระดับชาติ ตัวช้ีวัดท่ี ๑๓.๒.๑จํานวน
ประเทศทมี่ ีการสื่อสารถึงการสร๎างหรือการดําเนินการบูรณาการนโยบาย/ยุทธศาสตร๑/แผน ท่ีเป็นการเพิ่ม
ความสามารถในการปรับตัวตํอผลกระทบอันเกิดมาจากการเปล่ียนแปลงภูมิอากาศ และสนับสนุนความ
ยืดหยํุนตํอภูมิอากาศและการพัฒนาการปลํอยก๏าซเรือนกระจกในระดับต่ําท่ีจะไมํสามารถทําลายการผลิต
อาหาร (ประกอบไปด๎วยแผนการปรับตวั ระดับชาติ การกําหนดการสนับสนุนในระดับชาติ การตดิ ตอํ ส่ือสารใน
ระดับชาติ การปรบั ปรุงรายงานทกุ ๆ ๒ ปี หรืออนื่ ๆสนับสนนุ กิจกรรมท่ีจะทําใหเ๎ กดิ การดูดซับกา๏ ซเรอื นกระจก
ดว๎ ยการปลูก และดูแลตน๎ ไม๎ยืนตน๎ ขยายใหเ๎ ต็มพ้ืนทอ่ี ยํางตอํ เน่ือง ซงึ่ สํงเสริมให๎ประชาชนมีการปลูกต๎นไม๎ใน
พ้ืนทว่ี ํางในพ้ืนท่สี าธารณะ จํานวน ๗ แหงํ

ในการดําเนินงานและกิจกรรมของศูนย๑เรียนร๎ูบูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตําบลปริก
(Integrated Learning Center: ILC ๓) มคี วามสอดคลอ๎ งกับชดุ กจิ กรรมของการจัดการระบบนิเวศชุมชน
และลดโลกร๎อนโดยชุมชนท๎องถ่ิน ในประเด็นท่ีเก่ียวข๎องกับการจัดการขยะชุมชน โดยมีงานและกิจกรรมท่ี

๑๔๑

สาํ คญั เชนํ การสํารวจข๎อมูลขยะชุมชน การนําใช๎ข๎อมูลจัดการขยะชุมชน การประสานงานกับหนํวยงานและ
องคก๑ รด๎านจดั การขยะชมุ ชน การพฒั นาแหลํงเรียนรดู๎ ๎านจดั การขยะชมุ ชน การจดั กจิ กรรมรณรงคด๑ า๎ นจัดการ
ขยะชุมชน การจัดทํากฎ กติกา ข๎อตกลงการจัดการขยะชุมชน และ การพัฒนาบุคคลหรือกลํุมต๎นแบบเพ่ือ
รณรงค๑ด๎านจัดการขยะชมุ ชน เปน็ ตน๎

นอกจากนน้ั การดําเนินงานและกิจกรรม ยังสํงผลกระทบตํอ ๕ มิติโครงสร๎างพื้นฐานของชุมชน ดังน้ี
๑) ดา๎ นสงั คม ประชาชนมแี บบอยาํ งท่ดี ี สามารถเข๎าถงึ และได๎เรียนร๎ูในการดาํ เนนิ กิจกรรมเรอื่ งการจัดการขยะ
ฐานศนู ยแ๑ ละการดาํ เนินกจิ กรรมทง้ั ๔ ยทุ ธศาสตร๑แหํงเมอื งคาร๑บอนต่ํา (Low Carbon City) คือ (๑) เมือง
แหํงต๎นไม๎ (๒) เมืองไร๎มลพิษ (๓) เมอื งพชิ ติ พลงั งาน (๔) เมืองทีม่ กี ารบรโิ ภคอยาํ งยั่งยืนที่ทุกคนสามารถทํา
ได๎ ๒) ดา๎ นเศรษฐกจิ คนในชุมชนเกิดการจัดการขยะที่ถูกต๎องและนาํ หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง สํงเสริม
ใหเ๎ กดิ การออม ลดการใช๎จําย และเสริมรายได๎ในครัวเรือน เชํน การทําบัญชีครัวเรือน การปลูกผักสวนครัว
และผลไม๎ ท่ีปลอดสารเคมีไว๎รับประทานหรือจําหนําย เป็นต๎น ๓) ด๎านสภาวะแวดล๎อม การดําเนินกิจกรรม
ของศูนย๑เรียนรบ๎ู ูรณาการเศรษฐกจิ พอเพยี งสงํ เสริมให๎เกิดกิจกรรมทั้ง ๔ ยุทธศาสตร๑แหํงเมืองคาร๑บอนตํ่า
(Low Carbon City) ซึ่งสามารถลดปริมาณคาร๑บอนไดออกไซด๑ได๎ ในด๎านนี้มีกิจกรรมที่สําคัญคือ มีขยะ
อินทรีย๑นําเขา๎ มาในศูนยเ๑ รียนร๎บู ูรณาการเศรษฐกิจพอเพยี ง เทศบาลตาํ บลปริก เฉลี่ยสัปดาห๑ละ ๕๐๐ – ๗๐๐
กโิ ลกรัม มาผลติ ปยุ๋ หมักชีวภาพและน้ําหมักชีวภาพ ขยะประเภทก่ิงไม๎หรือกะลามะพร๎าวนํามาผลิตถํานจาก
เตาเผาถาํ น มกี ารนาํ ใช๎ไฟฟาู พลังงานโซลําเซลล๑ ในศูนย๑เรียนร๎ูบูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตําบล
ปรกิ และมีการนาํ ใชน๎ วัตกรรม โรงอบขยะ และเครื่องสะบดั ขยะ ของศูนย๑เรียนร๎ูบูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง
เทศบาลตาํ บลปรกิ นอกจากนน้ั ยังพบวําในการดําเนินงานเพ่ือการจัดการขยะของเทศบาลตําบลปริก ต้ังแตํ
การจดั การขยะตน๎ ทาง กลางทางและปลายทาง มปี ริมาณขยะลดลงจาก ๘ ตันตํอวันในปี พ.ศ. ๒๕๔๒ เหลือ
เพียง ๔ ตันตํอวนั ในปัจจุบนั อีกทง้ั ศูนยฯ๑ ยังไดม๎ กี ารนําขยะอินทรีย๑มาทําน้ําหมักเพื่อใช๎สําหรับนําไปฉีดพํนท่ี
บอํ ขยะ เพื่อเปน็ การดบั กล่ิน และเปน็ การดูแลสภาพแวดล๎อมของบํอขยะและบริเวณโดยรอบบริเวณของบํอ
ขยะไดอ๎ ีกดว๎ ย ๔) ดา๎ นสุขภาพ ประชาชนในพ้ืนท่ีใกล๎เคียงและประชาชนที่นําแนวคิดเรื่องการดําเนินกิจกรรม
ตํางๆในศูนย๑เรียนร๎ูบูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง มาปรับใช๎เพ่ือให๎มีสุขภาพกายและใจที่ดี เพราะได๎อยํู
สภาพแวดล๎อมท่ีดี อากาศไร๎มลพิษ ไมํมีโรคท่ีเกิดจากขยะหรือมลพิษ นอกจากนั้นในศูนย๑ฯมีแปลงสาธิต
เกษตรทฤษฎใี หมํ ปลกู ผักปลอดสารเคมีซึ่งมกี ารดําเนนิ การโดยเทศบาล บนพื้นที่ ๔ ไรํ และนาํ ผกั จาํ หนํายใน
ราคาถูกให๎กับคนในชุมชน ๕) ด๎านการเมืองการปกครอง คนในชุมชนมีความร๎ู มีความตระหนัก เร่ืองการ
สงํ เสรมิ ดูแลและรักษาทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล๎อม สงํ ผลใหเ๎ กิดความหวํ งแหนเกิดการรวมพลงั เกิด
ความสามัคคี และชํวยเหลือเกือ้ กูลกนั

๑๔๒
๖.๑.๕ ศนู ยเ์ รียนรคู้ รัวเรือนอาสาและศาสนสถาน(มัสยิดต้นแบบ)ในเขตเทศบาลตาบลปริก(Integrated
Learning Center : ILC๔)

แผนภาพที่ ๖.๑๑ ศนู ย๑เรยี นรค๎ู รวั เรือนอาสาและศาสนสถาน (มสั ยดิ ต๎นแบบ) ในเขตเทศบาลตําบลปริก

๑๔๓

Key actors ศนู ยเ๑ รียนรคู๎ รัวเรอื นอาสาและศาสนสถาน (มสั ยดิ ตน๎ แบบ) ในเขตเทศบาล
ตําบลปริก (Integrated Learning Center: ILC ๔)
งานเดน่ การอนรุ ักษ๑พลงั งานในครัวเรือนอาสาและในมสั ยดิ ตลาดใต-๎ บา๎ นกลาง
ระดับของทุนทางสังคม
ความสอดคลอ้ งกบั ๗ สังคม ระดบั ตําบล
พน้ื ท่ี สังคมรักษโ๑ ลก

ผ้ดู าเนินงานหลัก มสั ยดิ ตลาดใต-๎ บา๎ นกลางครวั เรือนอาสา จาํ นวน ๑๒o ครวั เรอื น ทงั้ ๗
ชุมชนในเขตเทศบาล
นายฟารดิ เบ็ญมุสา ตาํ แหนํง สมาชกิ สภาเทศบาล
เบอร๑โทรศพั ท๑ o๘๑-๖๐๐๙๖๓

๑. ท่ีมาหรอื ฐานคิดของการดาเนินงาน
เทศบาลตําบลปริก มีจํานวนชุมชนท้ังหมด ๗ ชุมชน คือ ๑) ชุมชนตลาดปริกมี ครัวเรือนทั้งหมด

จาํ นวน ๒๕๓ ครัวเรอื น ๒) ชมุ ชนทงํุ ออก มีครัวเรือนทั้งหมดจํานวน ๑๕๔ ครัวเรือน ๓) ชุมชนสวนหมํอม มี

ครัวเรอื นท้งั หมด จํานวน ๒๓๑ ครัวเรือน ๔) ชุมชนปริกใต๎ มีครัวเรือนทง้ั หมด จาํ นวน ๙๕ ครัวเรือน ๕) ชมุ ชน
ตลาดใต๎-บ๎านกลาง มคี รัวเรอื นท้งั หมดจาํ นวน ๒๒๗ ครัวเรือน ๖) ชุมชนร๎านใน มีครัวเรือนท้ังหมด จํานวน

๑๑๑ ครัวเรอื น และ ๗) ชมุ ชนปรกิ ตก มคี รวั เรือนท้ังหมดจํานวน ๑๙๐ ครัวเรือน ศูนย๑เรียนรู๎ครัวเรือนอาสา
และศาสนสถาน (มัสยดิ ต๎นแบบ) ในเขตเทศบาลตําบลปรกิ (Integrated Learning Center: ILC ๔) มีฐาน
คิดของการดาํ เนินงานและกิจกรรมจากการท่ีเทศบาลตําบลปริกได๎มีนโยบายในการสํงเสริมให๎คนในชุมชนมี

การอนรุ ักษ๑พลังงาน มีการพฒั นานวัตกรรมการบริหารจัดการด๎านพลังงาน ท้ังนี้ได๎มีความรํวมมือกับบริษัท
ปตท.จาํ กัด (มหาชน) เพื่อดําเนนิ การแผนงานเมอื งพลังงานพอเพยี งในชุมชน ในการดําเนินงานดังกลําว ได๎มี
การดาํ เนนิ งานทัง้ ในระดับครัวเรือน และในมัสยิด เพ่ือมํุงสูํเปูาหมายของการมีครัวเรือนและมัสยิดต๎นแบบ

ด๎านการอนรุ กั ษ๑พลังงานในชมุ ชน
จากการดําเนินกิจกรรมเร่ืองการสํงเสริมการใช๎ไฟฟูาอยํางมีประสิทธิภาพภายใต๎แผนแผนพลังงาน

พอเพียง สํงผลให๎เกิดครัวเรือนอาสาหรือครัวเรือนต๎นแบบเร่ืองกา รประหยัดพลังงานไฟฟูา จํานวน ๑๒๐
ครัวเรอื น จากท้งั ๗ ชมุ ชน คือ ชุมชนตลาดปริก จํานวน ๑๔ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๑.๑๑ ของครัวเรือนทั้งหมด
ของเทศบาลตําบลปรกิ ) ชุมชนตลาดใต๎-บา๎ นกลาง จํานวน ๒๑ ครวั เรอื น (ร๎อยละ ๑.๖๗ ของครัวเรือนท้ังหมด

ของเทศบาลตําบลปริก) ชุมชนทํุงออก จํานวน ๒๐ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๑.๕๙ ของครัวเรือนทั้งหมดของ
เทศบาลตาํ บลปริก) ชุมชนร๎านใน จํานวน ๑๓ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๑.๐๓ ของครัวเรือนท้ังหมดของเทศบาล
ตาํ บลปรกิ ) ชุมชนสวนหมอํ ม จาํ นวน ๑๙ ครวั เรือน (ร๎อยละ ๑.๕๑ ของครัวเรือนทั้งหมดของเทศบาลตําบล

ปรกิ ) และชมุ ชนปริกใต๎ จํานวน ๑๒ ครวั เรือน(รอ๎ ยละ ๐.๙๕ ของครวั เรอื นทั้งหมดของเทศบาลตาํ บลปริก)และ
ชุมชนปริกตก ๒๑ ครัวเรอื น (ร๎อยละ ๑.๖๗ ของครัวเรือนทั้งหมดของเทศบาลตําบลปริก) ประชากรในเขต

เทศบาลตําบลปริกร๎อยละ ๘๑.๒๐ นับถือศาสนาอิสลาม มีมัสยิดในชุมชนทั้งหมด จํานวน ๘ แหํง คือ ๑)
มัสยดิ นูรลุ อามีน ๒) มสั ยดิ นูรลุ ฮดู า ๓) มสั ยิดอัลนูร ๔)มัสยิดดารลุ อาหมัน ๕) มสั ยดิ ตลาดใต๎-บ๎านกลาง ๖)
มัสยดิ กลางชุมชนทุงํ ออก ๗) มสั ยดิ มฮู บิ บีน และ ๘) มสั ยิดดารุลเราะหม๏ะ ซง่ึ มีมสั ยิดตน๎ แบบเรื่องการอนรุ กั ษ๑

พลงั งานโดยการนาํ พลังงานโซลําเซลลม๑ าใช๎ จาํ นวน ๑ แหํง คอื มสั ยิดตลาดใต๎-บา๎ นกลาง ทั้งนี้มีเส๎นทางการ
พฒั นา ดังนี้

๑๔๔

แผนภาพที่ ๖.๑๒ เส๎นทางการพัฒนาศูนย๑เรียนร๎ูครัวเรือนอาสาและศาสนสถาน (มัสยิดต๎นแบบ) ในเขต
เทศบาลตาํ บลปริก (Integrated Learning Center: ILC ๔)

พ.ศ. ๒๕๕๘ เทศบาลตําบลปริกรํวมกับบริษัท ปตท.จํากัด (มหาชน) จัดทําบันทึกข๎อตกลงรํวมกัน
เพอ่ื สนับสนนุ แผนงาน “เมืองพลงั งานพอเพยี ง” โดยมีวัตถปุ ระสงค๑ ๓ ประการ คอื ๑) เพื่อสร๎างต๎นแบบของ
การบริหารจัดการพลังงานและการจัดการส่ิงแวดล๎อมระดับชุมชน ๒) เพ่ือพัฒนาหลักสูตรท๎องถิ่นด๎าน
พลังงานในโรงเรียน และ ๓) เพื่อพัฒนานวัตกรรมการบริหารจัดการพลังงานในพ้ืนท่ีอยํางเหมาะสมและมี
ประสทิ ธภิ าพ ซ่งึ งานดา๎ นการพฒั นาการบรหิ ารจดั การพลงั งานและการจัดการสิ่งแวดล๎อม ได๎แกํ งานจัดทํา
ฐานขอ๎ มลู การใชพ๎ ลังงานในครวั เรือนและภาคการเกษตร ของกลุํมเปูาหมายท่ีเข๎ารํวมโครงการ และสํงเสริม
แนวทางการใชพ๎ ลังงานในภาคครวั เรอื นและภาคการเกษตรอยํางมปี ระสิทธภิ าพ ดังนน้ั เทศบาลตําบลปริกจึง
รับสมคั รครวั เรือนอาสา จํานวน ๑๒๐ ครัวเรือนจากทั้ง ๗ ชุมชนในเขตเทศบาล สําหรับการดําเนินกิจกรรม
การอนรุ ักษ๑พลังงานในศาสนสถาน เร่ิมจากทางเทศบาลตําบลปริกได๎ลงพื้นท่ีเพื่อจัดทําแผนชุมชนในชุมชน
ตลาดใต๎-บา๎ นกลาง มีแกนนาํ ชมุ ชนเสนอให๎ปรบั ปรุงสถานทศ่ี ูนย๑สาธารณสขุ มูลฐานชมุ ชน (ศสมช.) เกําที่ต้ัง
อยํใู นชมุ ชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง ถนนมิตรสงคราม ให๎เปน็ สถานท่ปี ฏบิ ตั ศิ าสนกิจ หรือเป็นมัสยิดประจําชุมชน
ตลาดใต๎-บ๎านกลาง เนอื่ งจากชุมชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง ยงั ไมํมีมัสยิด โดยต๎องไปปฏบิ ตั ิศาสนกจิ ในมัสยดิ อ่ืนๆ
ทอี่ ยใํู กล๎เคียง ซ่ึงสมาชกิ ทุกคนในชมุ ชนเห็นด๎วยในข๎อเสนอดงั กลําว ประชาชนในชุมชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง จึง
ชวํ ยกนั พัฒนา กอํ สร๎าง โดยไดง๎ บประมาณสนบั สนุนจากการบริจาคของประชาชนในชุมชนและผู๎มีจิตศรัทธา
ปลายปี พ.ศ. ๒๕๕๘ มหาวิทยาลัยทักษิณ วิทยาเขตพัทลุง และมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร๑ ได๎เข๎ามา
ดาํ เนินการตดิ ต้ังพลงั งานโซลําร๑เซลล๑ ๓ KW ด๎วยงบประมาณ จํานวน ๓๐๐,๐๐๐ บาท ให๎แกํมัสยิดตลาดใต๎-
บ๎านกลาง ซึง่ สามารถลดคาํ ไฟฟูาให๎แกํมัสยิด เฉล่ียร๎อยละ ๔๐ ตํอเดือน ซ่ึงนับได๎วํามัสยิดแหํงน้ีเป็นมัสยิด
แรกในเทศบาลตําบลปริกในการดําเนินกิจกรรมพลังงานโซลําเซลล๑ในศาสนสถาน และถือได๎วําเป็นมัสยิด
ต๎นแบบการอนุรักษ๑พลงั งาน

พ.ศ. ๒๕๕๙ เทศบาลตําบลปริกได๎เข๎ารํวมประกวดการบริหารจัดการบ๎านเมืองท่ีดี จัดโดยสํานักงาน
คณะกรรมการกระจายอํานาจ เทศบาลตําบลปริกสํงนวัตกรรมเรือ่ งพลงั งานเพือ่ ชีวติ (Energy For Life) ที่มี
การอนรุ ักษ๑พลงั งานมีนําใช๎พลังงานโซลําร๑เซลล๑ จํานวน ๕ แหลํง ซึ่ง ๑ ในนั้นก็มีศูนย๑เรียนรู๎ครัวเรือนอาสา
และศาสนสถาน (ตน๎ แบบ) ในเขตเทศบาลตําบลปริก ซ่ึงไดร๎ ับรางวัลอันดับท่ี ๒ ประเภทท่วั ไป ได๎รับเงินรางวัล
จํานวน ๔,๐๐๐,๐๐๐ บาท ปัจจุบันมีการดําเนินกิจกรรมอยํางตํอเน่ืองสามารถเป็นแหลํงเรียนร๎ูเรื่องการ

๑๔๕

อนุรกั ษ๑พลงั งานและการนาํ ใช๎พลงั งานโซลาํ เซลล๑ มีประชาชน หนวํ ยงาน องคก๑ รตํางๆ ทั้งภายในและภายนอก
เขา๎ มาแลกเปลย่ี นเรยี นร๎ตู ํอเนอ่ื ง
๒. กลมุ่ ประชากรเปา้ หมาย

จาํ นวนประชากร ๕,๑๕๘ คน ชาย ๒,๔๗๔ คน หญิง ๒,๖๘๔ คน ๐-๔ ปี ๓๒๔ คน (ร๎อยละ ๖.๒๘)
๕-๙ ปี ๔๓๑ คน (รอ๎ ยละ ๘.๓๖) ๑๐-๑๔ ปี ๔๑๗ คน (รอ๎ ยละ ๘.๐๘) ๑๕-๑๙ ปี ๓๘๗ คน (ร๎อยละ ๗.๕) ๒๐-
๒๔ ปี ๓๔๓ คน (รอ๎ ยละ ๖.๖๕) ๒๕-๒๙ ปี ๓๙๐ คน (ร๎อยละ ๗.๕๖) ๓๐-๓๔ ปี ๔๒๖คน (ร๎อยละ ๘.๒๖) ๓๕-
๓๙ ปี ๓๙๓ คน (รอ๎ ยละ ๗.๖๒) ๔๐-๔๔ ปี ๓๘๕ คน (ร๎อยละ ๗.๔๖) ๔๕-๔๙ ปี ๔๑๘ คน (ร๎อยละ ๘.๑) ๕๐-๕๔
ปี ๓๐๗ คน (ร๎อยละ ๕.๙๕) ๕๕-๕๙ ปี ๒๘๔ คน (ร๎อยละ ๕.๕๑) ผู๎ปุวยโรคเรื้อรัง ๖๙๓ คน (ร๎อยละ ๑๓.๖๐)
หญงิ ตัง้ ครรภ๑ ๑๔ คน (ร๎อยละ ๐.๒๗) ผ๎สู ูงอายุ ๖๐ ปขี ้ึนไป ๖๕๓ คน (ร๎อยละ ๑๒.๖๗)
๓. ผลท่ตี อ้ งการให้เกิดขน้ึ

เกิดครัวเรือนต๎นแบบด๎านการอนุรักษ๑พลังงาน จํานวน ๑๒๐ ครัวเรือน เกิดมัสยิดอนุรักษ๑พลังงานที่
สามารถเป็นต๎นแบบเรอื่ งการใช๎พลงั งานโซลําเซลล๑ จาํ นวน ๑ แหํง และลดการปลอํ ยก๏าซเรือนกระจกที่สํงผล
ใหเ๎ กดิ ภาวะโลกร๎อน
๔. ขอ้ มูลและเคร่อื งมือในการดาเนินงาน

ขอ๎ มูลครวั เรือนจากการสํารวจ จปฐ. และ ข๎อมูลจาก TCNAP, RECAP เชนํ จํานวนครวั เรอื นท้งั หมดใน
เขตเทศบาล จาํ นวนครัวเรอื นทง้ั หมดในแตลํ ะชุมชน จํานวนกลุํมประชากรเปูาหมายท่ีได๎รับผลกระทบในการ
ดําเนินกิจกรรม และข๎อมูลของทุนทางสังคมในพ้ืนที่ เป็นต๎น นอกจากนั้น มีการนําใช๎ข๎อมูลกิจกรรมเมือง
พลังงานพอเพียงจากกองวิชาการและแผนงาน เพ่ือนํามาวิเคราะห๑หาข๎อมูลครัวเรือนอาสาหรือครัวเรือน
ตน๎ แบบและมัสยิดตน๎ แบบในการอนุรกั ษ๑พลังงาน

นอกจากน้นั ยังมีการใชเ๎ ครอ่ื งมือ คือ การนํานโยบายการพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติ ส่ิงแวดล๎อมและ
พลังงาน เพ่ือนําสูํการปฏิบัติ โดยมีคณะทํางานประจําชุมชนตํางๆ ทั้ง ๗ ชุมชน วางแผนงาน ติดตาม และ
ตรวจสอบ ในการดําเนินงานเรื่องแผนพลังงานพอเพียง ได๎มีนโยบายท่ีครอบคลุมเก่ียวกับการสร๎างภาคี
เครอื ขํายในการดาํ เนนิ งานดา๎ นการอนรุ กั ษ๑พลงั งาน การสนับสนุนงานวิชาการ การพัฒนาบุคลากร และการ
จดั สรรงบประมาณ
๕. รูปธรรมงาน

จัดต้ังคณะทํางานประจําชุมชน สํงเสริมให๎เกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเร่ืองการประหยัดพลังงาน
ประกวดครัวเรือนอาสาหรือครวั เรอื นตน๎ แบบ แขงํ ขนั เรือ่ งการใชพ๎ ลังงานได๎อยาํ งมปี ระสิทธภิ าพท่สี ามารถลด
คําไฟฟูาในครัวเรือนได๎ จัดทําข๎อมูล สถิตกิ ารใช๎พลังงานไฟฟูา เพ่อื นํามาคาํ นวณหาปริมาณการลดการปลํอย
กา๏ ซเรือนกระจก และการดาํ เนนิ การสนับสนุนด๎านอื่นๆในเรอ่ื งของการอนุรักษพ๑ ลงั งาน เชนํ การสนับสนนุ งาน
วิชาการ บคุ ลากร และงบประมาณ เป็นต๎น
๖. วิธดี าเนนิ งาน

การดาํ เนินงานและกิจกรรมมี ดังน้ี
๑) แตงํ ตัง้ คณะทํางานประจําชุมชน ในการวางแผน ติดตาม และตรวจสอบ การดําเนินกิจกรรมของ
ครัวเรือนอาสาหรือครัวเรือนต๎นแบบ และมัสยิดต๎นแบบ คือ เจ๎าหน๎าท่ีประจําชุมชนท้ัง ๗ ชุมชน โดยมี
องค๑ประกอบในการแตํงต้ังคณะทํางาน เปน็ ๓ ทมี ในแตลํ ะชมุ ชน ดังน้ี (๑)การสร๎างพลังในการเป็นพี่เลี้ยงแกํ
กันและกัน (Coaching) เป็นการนาํ หลกั การอาวุโสมาปรบั ใช๎ (๒) การสร๎างพลังของความเป็นเพื่อนรํวมงาน
เพื่อชํวยกันขับเคล่ือนองค๑กรแบบเพื่อนหนุนพี่นํา (Tandem) เกิดการปรับตัว ยอมรับซึ่งกันและกัน ที่
สามารถทาํ งานเปน็ หมูคํ ณะ (Team work) ไดเ๎ พอื่ ก๎าวสํูการสรา๎ งองค๑กรธรรมาภบิ าลและการมสี ํวนรํวมของ
ภาคีเครือขําย (๓) การสร๎างพลังด๎วยความเข๎าใจ การให๎ความร๎ู และการสร๎างจิตสํานึกความเป็นพลเมือง
เรยี กวํา “ภมู บิ ตุ รา” (Phummibuttra)
๒) คัดเลือกครวั เรือนอาสา จํานวน ๑๒๐ ครัวเรอื น จากทัง้ ๗ ชุมชน
๓) ให๎ความร๎ูแกคํ รวั เรือนอาสาหรอื ครัวเรือนต๎นแบบ โดยมีวิทยากรจาก บริษัท ปตท. และเจ๎าหน๎าที่
ชมุ ชนลงไปให๎ความรู๎เร่อื งการใช๎พลังงานอยาํ งมีประสทิ ธภิ าพ สํงเสริมให๎เกดิ การปรบั เปลยี่ นพฤตกิ รรม สงํ ผล
ใหม๎ กี ารลดและประหยดั คาํ ไฟฟาู ในครวั เรือน

๑๔๖

๔) แจกสติกเกอร๑ลดใช๎พลังงานให๎แกํครัวเรือนอาสา เพื่อสํงเสริมและกระต๎ุนให๎เกิดการประหยัด
พลงั งาน

๕) จัดกิจกรรมประกวดครัวเรือนตัวอยํางโดยมีคณะกรรมการจากเจ๎าหน๎าท่ีเทศบาลและเจ๎าหน๎าท่ี
บรษิ ัท ปตท.ตดิ ตามการใช๎พลังงานไฟฟูาในครัวเรอื นทงั้ ๑๒๐ ครัวเรอื น

๖) ติดตามผลการประหยัดคําไฟฟูา จาํ นวน ๓ รอบบญั ชี จดั ทําฐานขอ๎ มลู เร่ืองครวั เรือนอาสาพลงั งาน
๗) จดั กิจกรรมเผยแพรโํ ดยการมอบรางวลั พร๎อมเกียรติบตั รใหแ๎ กํครัวเรือนอาสาท่ไี ดร๎ บั รางวัล พร๎อม
ทั้งสํงเสริมให๎ครัวเรือนอาสาท้ังหมดขยายผลเรื่องการดําเนินงานและกิจกรรมการประหยัดพลังงานใน
ครวั เรือนไปยังครวั เรอื นใกลเ๎ คยี ง
๘) ตดิ ตง้ั แผงโซลาํ เซลล๑ ขนาด ๓ KW ไวท๎ ่มี สั ยิดตลาดใต๎-บา๎ นกลาง
๙) สงํ เสริม สนับสนุนโดยการให๎ความร๎ูแกคํ ณะกรรมการประจํามัสยดิ เพ่ือให๎เขา๎ ใจเรื่องการใชพ๎ ลังงาน
โซลาํ เซลล๑ และจดั ทําผงั ระบบการทาํ งานของพลังงานโซลาํ ร๑เซลล๑ในมสั ยิด
๑๐) จดั ทาํ ขอ๎ มลู สถติ ิการใช๎พลังงานไฟฟูาในแตํละเดือน เพ่ือนํามาคํานวณหาคําการลดใช๎พลังงาน
ไฟฟาู ในแตลํ ะเดอื น
๑๑) สํงเสริมให๎มัสยิดตลาดใต๎-บา๎ นกลางเป็นแหลํงเรียนรู๎เรื่องการใช๎พลังงานโซลําเซลล๑ โดยการให๎
ประชาชน องค๑กร และหนํวยงานทงั้ ภายในและภายนอกพน้ื ที่เข๎ามาแลกเปลย่ี นเรยี นรู๎
๗. ผลผลติ ผลลพั ธ์
เกิดครัวเรือนอาสาหรือครัวเรือนต๎นแบบเร่ืองอนุรักษ๑พลังงาน จํานวน ๑๒๐ ครัวเรือน เกิดมัสยิด
ตน๎ แบบเร่อื งการอนุรักษ๑พลงั งานในการนําใช๎ พลังงานโซลําร๑เซลล๑ จํานวน ๑ แหํง คือ มัสยิดตลาดใต๎-บ๎าน
กลาง ทสี่ ามารถเป็นแหลํงเรยี นร๎ูให๎แกปํ ระชาชน หนวํ ยงาน องคก๑ ร ทงั้ ภายในและภายนอกพื้นท่ี เฉล่ีย เดือน
ละ ๑ คร้งั
๘. ผลกระทบทเี่ กิดข้นึ
ศูนย๑เรียนรู๎ครัวเรือนอาสาและศาสนสถาน(ต๎นแบบ) ในเขตเทศบาลตําบลปริก ( Integrated
Learning Center: ILC๔) เป็นการสํงเสริมการอนุรักษ๑พลังงานในครัวเรือนอาสาหรือครัวเรือนต๎นแบบ
จาํ นวน ๑๒o ครัวเรอื น และการใช๎พลงั งานโซลาํ เซลลใ๑ นมสั ยดิ ตลาดใต๎-บ๎านกลาง (มสั ยดิ ตน๎ แบบ) สอดคล๎อง
กับเปูาหมายการพัฒนาท่ยี ัง่ ยนื (SDGs) เปูาประสงค๑ที่ ๑ ยตุ คิ วามยากจน ยุติความยากจนทุกรูปแบบในทุก
พื้นท่ี ตัวช้ีวัดท่ี ๑.๕.๓ จํานวนประเทศท่ีมียุทธศาสตร๑การลดความเสี่ยงภัยพิบัติระดับประเทศ และระดับ
ท๎องถิ่น สนับสนุนการใช๎พลังงานทดแทนในระดับครัวเรือน เชํน ก๏าซชีวภาพ เตาเผาถํานชีวมวล แผงโซลา
เซลล๑ เปน็ ตน๎ ซ่งึ มกี ารดําเนนิ กจิ กรรมในการใช๎พลังงานโซลําร๑เซลล๑ จํานวน ๕ แหํง คือ สํานักงานเทศบาล
ตําบลปรกิ โรงเรียนเทศบาลตําบลปริก ศูนย๑เรียนร๎ูบูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง ครัวเรือนอาสาและศาสน
สถาน และระบบผลิตนํ้าประปาเทศบาลตําบลปริก เปูาประสงค๑ที่ ๗ : สร๎างหลักประกันให๎ทุกคนสามารถ
เข๎าถงึ พลังงานสมัยใหมํในราคาท่ยี ํอมเยา และย่งั ยืนเปาู ประสงค๑ท่ี ๗.๑ สร๎างหลักประกันวํามีการเข๎าถึงการ
บริการพลังงานสมัยใหมใํ นราคาทีส่ ามารถซื้อหาได๎ และเช่อื ถอื ได๎ ภายในปี ๒๕๗๓ ตัวช้ีวัด ๗.๑.๒ ร๎อยละของ
ประชากรท่พี ่ึงพาพลงั งานสะอาดและเทคโนโลยีเป็นหลัก สํงเสริมให๎ประชาชนมีการใช๎พลังงานสะอาด หรือท่ี
เรียกอีกอยํางวํา Green energy หมายถึง พลังงานท่ีไมํกํอให๎เกิดมลภาวะหรือผลกระทบตํอสิ่งแวดล๎อม
สามารถนาํ มาใชไ๎ มํมีวนั หมด และไมํกํอให๎เกดิ มลภาวะเป็นพษิ อ่นื ๆ เชํน สารพิษสูํธรรมชาติ แหลํงนํ้า เป็นต๎น
สงํ เสริมใหม๎ ีการใชพ๎ ลงั งานแสงอาทิตย๑ผลิตเปน็ กระแสไฟฟูา ตัวชีว้ ัดท่ี ๗.๒.๑ สัดสํวนการใชพ๎ ลังงานทดแทน
ตํอการใชพ๎ ลังงานขนั้ สุดทา๎ ย สงํ เสริมให๎มกี ารจัดต้งั ศูนยก๑ ารเรียนรู๎ด๎านพลังงานในระดับชุมชน เปูาประสงค๑ที่
๗.b ขยายโครงสร๎างพื้นฐานและพัฒนาเทคโนโลยีสําหรับการจัดสํงบริการพลังงานท่ีมีความทันสมัยและ
ยง่ั ยืนให๎ โดยถว๎ นหนา๎ ในประเทศกําลงั พัฒนา เฉพาะอยาํ งย่งิ ในประเทศพัฒนานอ๎ ยท่สี ดุ และรฐั กําลังพัฒนาท่ี
เป็นเกาะขนาดเล็ก ภายในปี ๒๕๗๓ ตวั ช้ีวดั ๗.b.๑ การลงทุนในพลงั งานที่มีประสทิ ธภิ าพ คิดเปน็ ร๎อยละของ
ผลิตภัณฑม๑ วลรวมในประเทศ (GDP) และจํานวนการลงทุนทางตรงจากตาํ งประเทศในโครงสรา๎ งพ้ืนฐาน และ
เทคโนโลยี เพือ่ นาํ ไปสกํู ารบริการท่พี ัฒนาอยํางยั่งยืน สํงเสริมให๎ประชาชนมีการใช๎พลังงานอยํางย่ังยืน เชํน
การนาํ กลบั มาใชใ๎ หมํ การแปรรูปพลังงาน เปน็ ตน๎ สนบั สนนุ องค๑กรชุมชนให๎มีสํวนรํวมลงทุนในโครงการด๎าน
พลังงานทดแทนหรืออนุรกั ษพ๑ ลงั งานทีก่ ํอใหเ๎ กิดการประหยัดพลงั งาน ซ่งึ จากการดาํ เนนิ กจิ กรรมสามารถเกดิ
การดําเนินงานเรื่องการใช๎พลังงานโซลําร๑เซลล๑ จํานวน ๕ แหํง คือ สํานักงานเทศบาลตําบลปริก โรงเรียน

๑๔๗

เทศบาลตําบลปรกิ ศูนยเ๑ รียนร๎บู รู ณาการเศรษฐกจิ พอเพยี ง ครัวเรอื นอาสาและ ศาสนสถาน และระบบผลิต
นา้ํ ประปาเทศบาลตาํ บลปรกิ ทง้ั นีม้ ีครัวเรอื นอาสาที่สามารถเปน็ แบบอยาํ งเรอ่ื งการประหยดั พลังงาน การใช๎
พลงั งานท่ีมีประสิทธิภาพ ทําใหเ๎ กดิ การใช๎พลงั งานอยาํ งย่งั ยืน จาํ นวน ๑๒๐ ครัวเรือน

การดาํ เนนิ งานและกิจกรรม ยังสํงผลกระทบตํอ ๕ มิตโิ ครงสร๎างพ้นื ฐานของชมุ ชน ดังน้ี ๑) ด๎านสังคม
คนในชุมชนมีโอกาสไดเ๎ รยี นร๎ูแนวทางในการอนรุ ักษ๑พลงั งาน และมีการแลกเปลี่ยนเรยี นร๎ูซ่งึ กันและกัน โดยใน
ชุมชนมีการดําเนินกิจกรรมในการใช๎พลังงานโซลําเซลล๑ จํานวน ๕ แหํง คือ สํานักงานเทศบาลตําบลปริก
โรงเรียนเทศบาลตําบลปริก ศูนย๑เรียนรู๎บูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง ครัวเรือนอาสาและศาสนสถาน และ
ระบบผลิตนํ้าประปาทต.ปริก โดยจะพบวํามีศาสนสถาน (มัสยิดตลาดใต๎-บ๎านกลาง) ท่ีสามารถเป็นแหลํง
เรยี นรด๎ู ๎านพลงั งานทดแทนใหแ๎ กปํ ระชาชนในพื้นท่ี ประชาชนสามารถเขา๎ ถึง เพราะประชาชนร๎สู ึกวําตนเองเป็น
เจา๎ ของ สามารถนาํ เร่อื งพลังงานทางเลือกโซลาํ เซลล๑ไปปรับใช๎ในครวั เรือน ชมุ ชน หรือองคก๑ รของตนเองได๎ ๒)
ดา๎ นสขุ ภาพ ประชาชนไดอ๎ ยํูในชมุ ชนทมี่ ีสภาพแวดล๎อมท่ีดี ไร๎มลพษิ เพราะกจิ กรรมการประหยัดพลังงานและ
การใชพ๎ ลังงานแสงอาทิตย๑ สํงผลให๎ปริมาณก๏าซเรือนกระจกลดลง สามารถชํวยลดภาวะโลกร๎อน สํงผลให๎
ประชาชนในชุมชนมสี ุขภาพกาย และสขุ ภาพใจท่ดี ี ๓) ด๎านเศรษฐกิจ การนําระบบโซลําเซลล๑ไปใช๎ในการผลิต
นํา้ ประปา ทําใหต๎ น๎ ทุนคําไฟฟาู ในการผลิตน้ําประปา ประชาชนจงึ เสยี คําน้ําประปาลดลง ทําให๎มีเงินเหลือเก็บ
นาํ สํกู ารออมในครอบครัว สาํ หรบั มสั ยิดตลาดใต๎-บา๎ นกลางเอง ก็สามารถลดคําไฟฟาู ในแตลํ ะเดือนไดถ๎ ึง รอ๎ ย
ละ ๔o ซ่ึงสามารถนําเงนิ ทเี่ หลอื จากคําไฟฟูาไปใชป๎ ระโยชน๑อยํางอ่ืนได๎ ๔) ด๎านสภาวะแวดล๎อม การประหยัด
ไฟฟาู ในครวั เรือนและการใช๎พลงั งานโซลําเซลล๑ในมสั ยดิ ตลาดใต๎-บา๎ นกลาง สามารถชวํ ยลดอัตราการเกิดก๏าซ
คาร๑บอนไดออกไซด๑ ชวํ ยลดภาวะโลกรอ๎ น เพราะชํวยลดพลังงานไฟฟูาได๎จรงิ สามารถนําทรัพยากรธรรมชาตทิ ่ี
มอี ยมูํ าใช๎ไดอ๎ ยํางมีประสทิ ธิภาพและเกดิ ประสิทธิผล นอกจากน้นั ยงั พบวาํ มีขอ๎ มลู ดา๎ นการอนุรักษ๑พลังงานใน
ชมุ ชน ดังนี้ การจดั การพลงั งานและอนรุ กั ษพ๑ ลังงาน ๑,๐๙๑ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๘๖.๕๒%) ครัวเรือนต๎นแบบ
อนุรักษ๑พลังงาน จํานวน ๑๒๐ ครัวเรือน (๙.๕๒%) ครัวเรือนมีไฟฟูาผลิตใช๎เอง (พลังงานแสงอาทิตย๑
พลังงานลม พลังงานนํ้า) ๕ ครัวเรือน (๐.๔๐%) เลือกใช๎เครื่องมือและอุปกรณ๑ที่มีประสิทธิภาพสูง เชํน
เคร่ืองใช๎ไฟฟูาเบอร๑ ๕ หลอดผอม ประหยดั ไฟ ๔๙๐ ครวั เรือน (๓๘.๘๖%) และมีการใช๎พลังงานทดแทน เชํน
ก๏าซชีวภาพ ถาํ นอดั แทงํ พลงั งานแสงอาทิตย๑ ๓๙ ครัวเรือน (๓.๐๙%) และ ๕) ด๎านการเมืองการปกครอง
ประชาชนในชุมชนมีความรู๎ มคี วามเข๎าใจเรอ่ื งการประหยัดพลังงาน มีการนําใชพ๎ ลังงานทางเลือกหรอื พลงั งาน
ทดแทนจากพลังงานแสงอาทิตย๑ เกิดความตระหนัก ในเร่ืองประหยัดคําไฟฟูาที่บ๎าน การนําใช๎ สํงผลให๎
ประชาชนในเขตเทศบาลตําบลปริกมีการรวมกลุํม เกิดการดําเนินงานแบบขยายผล ประชาชนในพ้ืนที่มี
กิจกรรมทาํ รวํ มกัน เกิดเป็นความรกั ความสามคั คี เกดิ การพ่งึ พาอาศยั ซึ่งกันและกัน ทําใหเ๎ ทศบาลตาํ บลปริก
เป็นชุมชนมคี วามนาํ อยูํ

๑๔๘
๖.๑.๖ ฐานการจัดการเรยี นรู้ประปาชุมชนเทศบาลตาบลปรกิ (Integrated Learning Center : ILC5)

แผนภาพที่ ๖.๑๓ ศนู ยเ๑ รียนรป๎ู ระปาชุมชนเทศบาลตาํ บลปริก(ILC ๕)

๑๔๙

Key actors ศนู ยเ๑ รียนร๎ูประปาชมุ ชน เทศบาลตาํ บลปริก (Integrated Learning

Center: ILC ๕)

งานเด่น การใช๎พลงั งานทดแทน (โซลําเซลล)๑ ในระบบผลิตนาํ้ ประปา

ระดับของทนุ ทางสงั คม ระดับตําบล

ความสอดคล้องกบั ๗ สังคม สงั คมรักษ๑โลก

พ้นื ที่ สถานีผลติ นํ้าประปาเทศบาลตาํ บลปรกิ หมทูํ ี่ 3 ถ.สมานมติ ร ต.ปริก อ.

สะเดา จ.สงขลา

ผู้ดาเนนิ งานหลัก นายรเมศ ไพบูลยส๑ มบตั ิ ตําแหนํง ผอ.กองชําง

เบอร๑โทรศัพท๑ ๐๘๔-๒๕๗๗๗๕

๑. ทมี่ าหรือฐานคิดของการดาเนินงาน
สถานีผลิตนํ้าประปาเทศบาลตําบลปริกต้ังอยูํท่ีหมูํที่ ๓ ถนนสมานมิตร บริเวณสนามกีฬาเทศบาล

ตําบลปริก การดําเนินการในระยะแรกพบวาํ มีคําใชจ๎ ํายในการดาํ เนนิ การท่สี งู ตํอมาจงึ มีการหาแนวทางในการ

ลดตน๎ ทนุ ในการผลิต ท้งั นี้ไดร๎ ับการสนับสนุนด๎านความรูแ๎ ละงบประมาณจากมูลนิธิโคคา-โคลํา ประเทศไทย
ในการใชพ๎ ลงั งานโซลําเซลลใ๑ นการผลิตน้าํ ประชา ซ่ึงพบวาํ สามารถลดต๎นทุนคาํ ใช๎จํายในการผลิตน้ําประปาได๎

จึงได๎พัฒนาสถานีผลิตน้ําประปา ทต.ปริก เป็นศูนย๑เรียนร๎ูประปาชุมชน เทศบาลตําบลปริก (Integrated
Learning Center: ILC ๕) โดยใช๎แหลํงน้ําจากคลองอํูตะเภาเป็นแหลํงนํ้าดิบ มีอัตรากําลังในการผลิตนํา
ประปาวนั ละ ๑,๔๔๔๐ ลูกบาศก๑เมตร ซ่ึงสามารถให๎บริการเพียงพอกับความต๎องการของประชาชนในชุมชน

อัตราคาํ บริการน้าํ ประปา คอื ๑๐ หนวํ ยแรก ราคาหนวํ ยละ ๗ บาท ๑๑-๒๐ หนํวย ราคาหนํวยละ ๗.๕ บาท
๒๑ – ๑๐๐ หนํวย ราคาหนํวยละ ๘ บาท และ ๑๐๐ หนํวยขึ้นไป ราคาหนํวยละ ๙ บาท มีครัวเรือนที่มีนํ้า
อปุ โภค บรโิ ภค ทสี่ ะอาดและเพียงพอตลอดทั้งปี จาํ นวน ๑,๐๙๗ ครวั เรอื น (รอ๎ ยละ ๕๘.๙๒) คําไฟฟูาในสถานี

ระบบผลติ นํา้ ประปา เฉลี่ยเดือนละ ๘๐,๐๐๐ – ๙๐,๐๐๐ บาท และมีรายได๎จากการจัดเก็บบริการนํ้าประปา
เฉลี่ยเดอื นละ ๒๐๐,๐๐๐ บาท ท้งั น้ีมีเสน๎ ทางการพฒั นา ดงั นี้

แผนภาพท่ี ๖.๑๔ เสน๎ ทางการพฒั นาศูนย๑เรียนร๎ูประปาชุมชน เทศบาลตําบลปริก (Integrated Learning
Center: ILC ๕)

๑๕๐

ปี พ.ศ. ๒๕๔๘ – ๒๕๕๖ เทศบาลตาํ บลปริก มีการผลติ นํา้ ประปาเพือ่ อาํ นวยความสะดวกเร่ืองการใช๎
นาํ้ ให๎แกํประชาชนในพ้นื ท่ี ในชวํ งน้กี ารดําเนนิ งานของสถานผี ลิตน้ําประปาเทศบาลตําบลปริกต๎องรับผิดชอบ
คําไฟฟูา เฉลีย่ เดอื นละ ๗๐,๐๐๐ – ๙๐,๐๐๐ บาท รายได๎ในการจัดเก็บบริการคําน้ําประปาเฉล่ีย ๙๐,๐๐๐ –
๑๐๐,๐๐๐ บาท ซ่ึงทําให๎ไมํสามารถเลี้ยงตัวเองได๎ ประกอบกับสถานีผลิตนํ้าประปาเทศบาลตําบลปริกเป็น
หนํวยทม่ี ีการใชก๎ ระแสไฟฟาู มากท่ีสุดในการดําเนนิ กจิ การตํางๆ ของเทศบาลตาํ บลปริก

ปี พ.ศ.๒๕๕๗ ผู๎บริหารเทศบาลตําบลปริก ได๎หาแนวทางการลดต๎นทุนในการผลิตน้ําประปาเพ่ือลด
คําใช๎จํายเร่ืองพลังงานไฟฟูา และสํงเสริม สนับสนุนให๎เกิดการนําใช๎พลังงานทดแทน ประกอบกับการมี
หนํวยงานภายนอกเขา๎ มาใหก๎ ารสนบั สนนุ คอื มูลนธิ โิ คคา-โคลํา ประเทศไทย โดยสมาคมพัฒนาประชากรและ
ชุมชน (ศนู ยพ๑ ฒั นาชนบทผสมผสานบ๎านไผํ) ซง่ึ ไดส๎ นับสนุนเรื่องวิชาการและงบประมาณด๎านพลังงานโซลํา
เซลล๑ โดยมกี ารสงํ เจา๎ หนา๎ ทม่ี าศกึ ษา ออกแบบระบบ ดําเนนิ การตดิ ตง้ั ระบบสบู น้าํ พลังงานโซลําเซลล๑ ท่สี ถานี
ระบบผลิตน้ําประปาเทศบาลตําบลปริก ด๎วยงบประมาณ ๑,๕๐๐,๐๐๐ บาท ซึ่งถือเป็นหนํวยงานแรกของ
เทศบาลตาํ บลปริกในการใชพ๎ ลังงานโซลาํ เซลล๑

ปี พ.ศ. ๒๕๕๘- ปจั จุบนั มูลนธิ ิพลังงานท่ยี ง่ั ยืนได๎เขา๎ มาศึกษาและออกแบบระบบผลิตกระแสไฟฟูาโซ
ลําเซลล๑ชนิดเช่ือมตํอกับสายสํงไฟฟูา(On Grid) ผลิตประแสไฟฟูา ๑๒ KW ๓ เฟส บริเวณระบบผลิต
นาํ้ ประปาชมุ ชนเทศบาลตาํ บลปริกขนาด ๔.๕ KW บริเวณสถานีสูบน้ําดิบรมิ คลองอตูํ ะเภา นอกจากนัน้ บริษัท
ปตท.จํากัด (มหาชน) ได๎เข๎ามาหนุนเสริมเรื่องพลังงานโซลําเซลล๑ท้ังในสํวนของวิชาการและงบประมาณ
ภายใต๎โครงการเมืองพลังงานพอเพยี ง ทําใหล๎ ดต๎นทุนเรื่องคําใช๎จาํ ยในระบบผลิตนํ้าประปาและมีศักยภาพใน
การผลิตนํา้ ประปาเพ่มิ มากขนึ้ สํงผลให๎เกิดความเพียงพอกับความต๎องของประชาชนในพื้นท่ี ตํอมาเทศบาล
ตําบลปริกได๎เข๎ารํวมประกวดการบริหารจัดการบ๎านเมืองท่ีดี ซึ่งจัดโดยสํานักงานคณะกรรมการกระจาย
อํานาจ เทศบาลตาํ บลปริกสงํ นวัตกรรมเร่ืองพลังงานเพื่อชีวิต (Energy for Life) ท่ีมีการอนุรักษ๑พลังงานมี
การนาํ ใช๎พลงั งานโซลํารเ๑ ซลล๑ในพนื้ ท่ี จํานวน ๕ แหลํง ซ่ึง ๑ ในนั้นก็มีศูนย๑เรียนร๎ูประปาเทศบาลตําบลปริก
โดยไดร๎ ับรางวัลอันดบั ท่ี ๒ ประเภททวั่ ไป ได๎รบั เงินรางวัล จาํ นวน ๔,๐๐๐,๐๐๐บาท ปัจจุบันการนําใช๎พลังงาน
โซลาํ เซลลข๑ องสถานีผลิตนํา้ ประปาเทศบาลตาํ บลปรกิ ไดม๎ ีการดําเนนิ กิจกรรมอยาํ งตํอเนือ่ งทําใหส๎ ามารถลด
คําไฟฟาู เฉลี่ยเดือนละ ๑๐,๐๐๐ บาท และเป็นแหลํงเรียนร๎เู ร่อื งการอนรุ กั ษ๑พลงั งาน โดยการนําใช๎พลังงานโซ
ลําเซลล๑ มปี ระชาชน หนํวยงาน องค๑กรตํางๆ ทง้ั ภายในและภายนอกเข๎ามาแลกเปล่ียนเรยี นร๎ตู อํ เนอื่ ง
๒. กลุม่ ประชากรเปา้ หมาย

จํานวนประชากร ๕,๑๕๘ คน ชาย ๒,๔๗๔ คน หญงิ ๒,๖๘๔ คน ๐-๔ ปี ๓๒๔ คน (ร๎อยละ ๖.๒๘)
๕-๙ ปี ๔๓๑ คน (ร๎อยละ ๘.๓๖) ๑๐-๑๔ ปี ๔๑๗ คน (ร๎อยละ ๘.๐๘) ๑๕-๑๙ ปี ๓๘๗ คน (ร๎อยละ ๗.๕) ๒๐-

๒๔ ปี ๓๔๓ คน (รอ๎ ยละ ๖.๖๕) ๒๕-๒๙ ปี ๓๙๐ คน (รอ๎ ยละ ๗.๕๖) ๓๐-๓๔ ปี ๔๒๖คน (ร๎อยละ ๘.๒๖) ๓๕-
๓๙ ปี ๓๙๓ คน (ร๎อยละ ๗.๖๒) ๔๐-๔๔ ปี ๓๘๕ คน (รอ๎ ยละ ๗.๔๖) ๔๕-๔๙ ปี ๔๑๘ คน (ร๎อยละ ๘.๑) ๕๐-๕๔

ปี ๓๐๗ คน (ร๎อยละ ๕.๙๕) ๕๕-๕๙ ปี ๒๘๔ คน (ร๎อยละ ๕.๕๑) ผู๎ปุวยโรคเร้ือรัง ๖๙๓ คน (ร๎อยละ ๑๓.๖๐)
หญิงต้งั ครรภ๑ ๑๔ คน (รอ๎ ยละ ๐.๒๗) ผูส๎ ูงอายุ ๖๐ ปขี ึน้ ไป ๖๕๓ คน (ร๎อยละ ๑๒.๖๗)

๓. ผลทต่ี อ้ งการใหเ้ กิดข้ึน
เพ่ือให๎เกิดการลดคาํ ใชจ๎ ําย ลดต๎นทนุ ในการผลติ นาํ ประปาเทศบาลตาํ บลปริก เกดิ การอนุรักษ๑พลังงาน

โดยการใช๎พลังงานโซลําเซลล๑ ท่ีสํงเสริมในการอนุรักษ๑ส่ิงแวดล๎อม เกิดผู๎นําการเปล่ียนแปลงเร่ืองการใช๎
พลังงานโซลําเซลล๑ที่ถูกต๎อง และสามารถถํายทอดความร๎ูให๎แกํประประชาชน หนํวยงานองค๑ กรตํางๆ ทั้ง
ภายในและภายนอกพนื้ ที่ การลดการปลํอยก๏าซเรอื นกระจกสํงผลให๎ลดภาวะโลกร๎อนและเกดิ ความรํวมมือกับ
องค๑การบรหิ ารจดั การก๏าซเรือนกระจกในการซอื้ ขายคาร๑บอนเครดติ รํวมดว๎ ย
๔. ข้อมูลและเคร่อื งมอื ในการดาเนินงาน

ข๎อมลู จปฐ.TCNAP, RECAP และข๎อมูลกองการประปาเทศบาลตําบลปริก เชํน จํานวนครัวเรือนและ
ประชากรทั้งหมดในเทศบาลตําบลปริก ที่ใช๎บริการนํ้าประปา อัตรากําลังในการผลิตน้ําประปา และสถิติ
คําใชจ๎ าํ ยในสถานีผลติ นํ้าประปา เป็นต๎น

๑๕๑

เคร่ืองมือท่ีใช๎ในการดําเนินงาน คือ นโยบายเร่ืองการพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติ ส่ิงแวดล๎อม และ
พลังงาน การสร๎างองค๑ความร๎ูเรื่องพลังงานโซลําเซลล๑ให๎แกํเจ๎าหน๎าท่ีที่เกี่ยวข๎อง และการสนับสนุนการ
ดาํ เนนิ งานด๎านการอนุรกั ษ๑พลังงาน เชนํ การสนบั สนนุ งานวิชาการ บุคลากร และงบประมาณ เป็นตน๎
๕. รูปธรรมงาน

มโี ครงสร๎างการทํางานในระบบผลิตนํ้าประปาเทศบาลตาํ บลปรกิ ทําแผนการดําเนินงานหรือผังระบบ
การทาํ งานในการผลิตนํา้ ประปา มีระบบติดตาม ตรวจสอบ การดําเนนิ งานในระบบผลิตนํา้ ประปา เชํน การจด
บนั ทึก สถิติปริมาณการใช๎ไฟฟูาในแตํละเดือน เป็นต๎น มีชํองทางการรับเร่ืองร๎องเรียนแก๎ไขปัญหาได๎อยําง
รวดเร็ว การนําข๎อมูลด๎านการใช๎พลังงานไฟฟูาในแตํละเดือนมาคํานวณหาปริมาณการลดก๏าซเรือนกระจก
สงํ เสริมการเปน็ แหลงํ เรียนเรอื่ งการอนรุ กั ษพ๑ ลงั งานการนําใช๎พลังงานโซลาํ เซลล๑ในระบบผลติ นํ้าประปา มีการ
สร๎างภาคีเครือขํายในการดําเนินงาน เชํน มูลนิธิโคคา-โคลํา ประเทศไทย โดยสมาคมพัฒนาประชากรและ
ชมุ ชน(ศนู ย๑พัฒนาชนบทผสมผสานบ๎านไผํ) และองค๑การบริหารจัดการก๏าซเรือนกระจกในการซือ้ ขายคารบ๑ อน
เครดิต เป็นต๎น
๖. วิธีดาเนินงาน

การดําเนนิ งานและกิจกรรมมีดงั นี้
๑) จัดทาํ โครงสร๎างในการทํางานในระบบประปาเทศบาลตําบลปริก เชํน คณะผู๎บริหารเทศบาลเป็น
คณะท่ีปรึกษา ผอ.กองชํางเป็นผจู๎ ดั การ และมีผปู๎ ฏบิ ตั ิการในสถานีผลติ นาํ้ ประปาในแตลํ ะวันดําเนินการอยําง
ตอํ เนือ่ ง ๒๔ ช่วั โมง เป็นต๎น
๒) ดาํ เนินการติดตงั้ เครอ่ื งสูบน้าํ พลังงานแสงอาทติ ย๑ โดยติดต้งั แผงโซลําเซลล๑ ขนาด ๑๕๐ W จํานวน
๒๔ แผงรวมผลิตไฟฟูาได๎ ๓.๖ KW การติดต้ังระบบผลิตกระแสไฟฟูาจากโซลําร๑เซลล๑ สําหรับระบบผลิต
น้ําประปาชุมชนแบบ On Grid จํานวน ๒ จุด คือ (๑)โรงสูบนํ้าดิบกําลังผลิต ๑๒ KW และ (๒)ระบบผลิต
นํา้ ประปาผิวดิน กาํ ลังผลิต ๔.๕ KW
๓) ให๎ความร๎ูเรื่องและการใช๎พลังงานโซลําเซลล๑ แกํเจ๎าหน๎าท่ีในสถานีระบบผลิตนํ้าประปาเทศบาล
ตาํ บลปริก
๔) จัดทาํ วธิ ีการ หรือขนั้ ตอนการทาํ งานของระบบผลิตนํ้าประปาเทศบาลตําบลปริก ติดตั้งไว๎ในศูนย๑ฯ
เพ่อื ให๎งาํ ยตอํ การดาํ เนินงาน
๕) ดาํ เนนิ การดูแลระบบให๎ใชง๎ านไดด๎ ีอยํูเสมอ ลา๎ งระบบผลติ น้าํ ประปา อยํางน๎อยเดือนละ ๑ คร้ัง เชํน
ลา๎ งบอํ ตกตะกอนและทอํ นําสํงน้ําประปา เปน็ ต๎น
๖) มชี อํ งทางการติดตามการตรวจสอบ หรอื การสงํ ข๎อร๎องเรียนผํานส่ือ เชํน ไลน๑ เฟสบ๏ุค หรือสายตรง
ไปยงั กองการประปา และเจา๎ หนา๎ ทีผ่ ร๎ู บั ผิดชอบ เป็นตน๎ เพ่ือความรวดเรว็ ในการติดตามและแกไ๎ ขปัญหา
๗) ดําเนินกิจกรรมรํวมกันกับภาคีเครือขําย เชํน การประชุม การติดต้ัง การตรวจสอบ และการคิด
คํานวณหาปริมาณการปลอํ ยก๏าซเรอื นกระจก เปน็ ต๎น
๘) สํงเสริม สนบั สนนุ ใหส๎ ถานผี ลติ น้าํ ประปาเทศบาลตาํ บลปรกิ และเปน็ แหลงํ เรียนร๎ูเรื่องการอนุรักษ๑
พลังงาน โดยการนําใช๎พลังงานโซลําเซลล๑ ให๎แกํ ประชาชน หนํวยงาน และองค๑กรตํางๆ ทั้งภายในและ
ภายนอกพ้ืนท่ี เขา๎ มาแลกเปลีย่ นเรยี นร๎ู
๗. ผลผลติ ผลลพั ธ์
ผลลพั ธท๑ ีเ่ กิดขึ้นคือสามารถลดตน๎ ทุนการผลิตน้ําประปาเฉลี่ยเดือนละ ๑๐,๐๐๐ บาท เทศบาลตําบล
ปริกสามารถเป็นแบบอยํางให๎แกํประชาชนในเร่ืองการนําใช๎พลังงานโซลําเซลล๑ ที่สามารถเป็นแหลํงเรียนร๎ู
ใหแ๎ กํประชาชน หนํวยงาน องค๑กรตาํ งๆ ทงั้ ภายในและภายนอกพ้ืนที่ มาแลกเปล่ียนเรียนร๎ู เฉล่ีย เดือนละ ๑
ครั้ง
๘. ผลกระทบท่เี กิดข้ึน
ฐานการจัดการเรียนร๎ูประปาชุมชนเทศบาลตําบลปริก (Integrated Learning Center: ILC๕) มี
การใชพ๎ ลงั งานทดแทน(โซลาํ เซลล)๑ ในระบบผลิตนํ้าประปาเทศบาล ตําบลปริก ซ่งึ สอดคลอ๎ งกบั เปูาหมายการ
พัฒนาที่ย่ังยืน (SDGs) เปูาประสงค๑ท่ี ๑ ยุติความยากจน ยุติความยากจนทุกรูปแบบในทุกพ้ืนที่ ตัวชี้วัด
๑.๕.๓ จํานวนประเทศท่ีมียทุ ธศาสตร๑การลดความเสี่ยงภัยพิบัติระดับประเทศ และระดับท๎องถ่ิน สนับสนุน
การใชพ๎ ลงั งานทดแทนในระดับครัวเรือน เชนํ กา๏ ซชวี ภาพ เตาเผาถํานชวี มวล แผงโซลาเซลล๑ เปน็ ต๎น ซงึ่ มกี าร

๑๕๒

ดําเนินกิจกรรมในการใช๎พลังงานโซลําเซลล๑ จํานวน ๕ แหํง ได๎แกํ สํานักงานเทศบาลตําบลปริก โรงเรียน
เทศบาลตําบลปริก ศูนย๑เรียนร๎ูบูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง ครัวเรือนอาสา ศาสนสถาน และระบบผลิต
นํา้ ประปาเทศบาลตําบลปริก เปาู ประสงค๑ที่ ๗ : สรา๎ งหลักประกันให๎ทุกคนสามารถเขา๎ ถึงพลังงานสมยั ใหมใํ น
ราคาทยี่ อํ มเยา และยงั่ ยนื เปูาประสงคท๑ ่ี ๗.๑ สรา๎ งหลักประกนั วํามีการเข๎าถงึ การบริการพลังงานสมัยใหมํใน
ราคาทีส่ ามารถซ้อื หาได๎ และเชอ่ื ถอื ได๎ ภายในปี ๒๕๗๓ ตวั ช้ีวัด ๗.๑.๒ ร๎อยละของประชากรที่พ่ึงพาพลังงาน
สะอาดและเทคโนโลยีเป็นหลัก สํงเสริมให๎ประชาชนมีการใช๎พลังงานสะอาด หรือที่เรียกอีกอยํางวํา Green
energy หมายถึง พลงั งานที่ไมกํ อํ ใหเ๎ กดิ มลภาวะหรือผลกระทบตํอสงิ่ แวดล๎อม สามารถนํามาใช๎ไมํมีวันหมด
และไมํกอํ ให๎เกดิ มลภาวะเป็นพิษอื่น ๆ เชนํ สารพษิ สํูธรรมชาติ แหลํงนํ้า เป็นต๎น สํงเสริมให๎มีการใช๎พลังงาน
แสงอาทิตยผ๑ ลติ เป็นกระแสไฟฟูา ตวั ชีว้ ัด ๗.๒.๑ สดั สวํ นการใช๎พลังงานทดแทนตํอการใชพ๎ ลังงานข้ันสุดท๎าย
สงํ เสรมิ ให๎มีการจัดต้ังศนู ย๑การเรียนร๎ูด๎านพลงั งานในระดับชมุ ชน เปูาประสงค๑ท่ี ๗.b ขยายโครงสร๎างพื้นฐาน
และพัฒนาเทคโนโลยีสําหรับการจัดสํงบริการพลังงานที่เป็นสมัยใหมํ และยั่งยืนให๎โดยถ๎วนหน๎าในประเทศ
กําลังพัฒนา เฉพาะอยํางยิ่งในประเทศพัฒนาน๎อยท่ีสุด และรัฐกําลังพัฒนาที่เป็นเกาะขนาดเล็ก ภายในปี
๒๕๗๓ ตวั ช้ีวัด ๗.b.๑ การลงทุนในพลงั งานท่มี ปี ระสทิ ธภิ าพ คดิ เป็นร๎อยละของผลติ ภัณฑม๑ วลรวมในประเทศ
(GDP) และจํานวนการลงทุนทางตรงจากตํางประเทศในโครงสร๎างพื้นฐาน และเทคโนโลยี เพ่ือนําไปสํูการ
บรกิ ารทพี่ ัฒนาอยาํ งยงั่ ยืน สงํ เสริมให๎ประชาชนมีการใช๎พลังงานอยํางยั่งยืน เชํน การนํากลับมาใช๎ใหมํ การ
แปรรูปพลงั งาน เปน็ ต๎น สงํ ผลใหเ๎ กดิ การใชพ๎ ลงั งานโซลํารเ๑ ซลล๑ จํานวน ๕ แหงํ คอื สํานกั งานเทศบาลตําบล
ปรกิ โรงเรียนเทศบาลตําบลปริก ศูนย๑เรียนร๎ูบูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง ครัวเรือนอาสาและศาสนสถาน
และระบบผลิตนํา้ ประปาเทศบาลตําบลปรกิ ครัวเรอื นอาสาที่สามารถเปน็ แบบอยาํ งเร่อื งการประหยัดพลงั งาน
การใช๎พลังงานทม่ี ปี ระสิทธภิ าพ ทําใหเ๎ กิดการใชพ๎ ลงั งานอยาํ งยงั่ ยนื จํานวน ๑๒๐ ครัวเรอื น

ในการดําเนินงานและกิจกรรมของศูนย๑เรียนรู๎ประปาชุมชน เทศบาลตําบลปริก( Integrated
Learning Center: ILC๕) มคี วามสอดคลอ๎ งกับชดุ กิจกรรมของการจดั การระบบนิเวศชุมชนและลดโลกร๎อน
โดยชมุ ชนทอ๎ งถน่ิ ในประเด็นทเี่ ก่ยี วข๎องกับ การจดั การพลังงานหมนุ เวยี น โดยมีงานและกจิ กรรมท่ีสําคญั เชนํ
การสํารวจขอ๎ มลู พลังงานหมุนเวียน การจัดทําข๎อมูลพลังงานหมุนเวียน การนําใช๎ข๎อมูลพลังงานหมุนเวียน
การพัฒนาแหลํงเรียนร๎ูด๎านพลังงานหมุนเวียน และการพัฒนาบุคคลหรือกลุํมต๎นแบบเพ่ือรณรงค๑ด๎าน
พลงั งานหมุนเวยี น เป็นต๎น

นอกจากนัน้ การดาํ เนินงานละกิจกรรม ยงั สํงผลกระทบตํอ ๕ มติ ิโครงสรา๎ งพน้ื ฐานของชุมชน ดังนี้ ๑)
ด๎านสังคม มีสถานที่ท่ีสามารถเป็นแหลํงเรียนร๎ู ประชาชนสามารถเข๎าถึง เพราะรู๎สึกวําตนเองเป็นเจ๎าของ
สามารถนาํ เร่อื งพลงั งานทางเลอื กโซลําเซลลไ๑ ปปรับใชใ๎ นครัวเรือน ชมุ ชน หรอื องค๑กรของตนเองได๎ ประชาชน
สามารถใช๎นํ้าประปาได๎อยํางตํอเนื่อง เพราะสถานีสูบน้ํามีระบบผลิตนํ้าประปาท่ีมีประสิทธิภาพ ๒) ด๎าน
เศรษฐกจิ ประชาชนคนในชมุ ชนไมํต๎องชําระคําน้ําประปาในราคาที่สูงเหมือนการใช๎น้ําประปาจากการประปา
สํวนภูมิภาค ซึ่งสํงผลให๎แตํละครัวเรือน มีเงินเหลือเพ่ือนําไปเป็นคําใช๎จํายอื่นๆ อีกทั้งเทศบาลตําบลปริก
สามารถลดคําใช๎จาํ ยด๎านคาํ ไฟฟาู ในสถานผี ลติ นํา้ ประปา เฉลี่ยเดือนละ ๑๐,๐๐๐ บาท โดย ทต.ปริกมีรายได๎
จากการจัดเก็บบริการนํ้าประปาเฉล่ยี เดอื นละ ๒๐๐,๐๐๐ บาท ๓) ด๎านสภาวะแวดล๎อม การใช๎พลังงานโซลํา
เซลล๑ในการผลิตน้ําประปาเทศบาลตําบลปริก ชํวยลดภาวะโลกร๎อน เพราะชํวยลดพลังงานไฟฟูาได๎จริง
สามารถนําทรัพยากรธรรมชาตทิ ีม่ ีอยํมู าใชไ๎ ดอ๎ ยํางมปี ระสิทธิภาพและประสิทธิผล สอดคล๎องกับสถานการณ๑
ด๎านการอนรุ ักษ๑พลังงานในชุมชน ที่พบวํา มีครวั เรือนต๎นแบบเรอ่ื งการประหยัดพลังงานไฟฟูา ๑๒๐ ครัวเรือน
ร๎อยละ ๙.๕๒ ๔) ด๎านสุขภาพ ประชาชนในชุมชนได๎รับการอุปโภค-บริโภค น้ําประปาท่ีดีมีคุณภาพ ทําให๎
ประชาชนในเขตเทศบาลตําบลปริกไมํเคยมีการระบาดของโรคที่เกิดจากนํ้า และพบวําครัวเรือนมีน้ําอุปโภค
บริโภค ท่ีสะอาดและเพียงพอตลอดท้ังปี จํานวน ๑,๐๙๗ ครัวเรือน ร๎อยละ ๕๘.๙๒ สอดคล๎องกับการสํง
น้ําประปาไปตรวจวดั คุณภาพนา้ํ ณ ศูนย๑ปฏบิ ัตกิ ารเคร่อื งมอื วิทยาศาสตร๑ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร๑ ซึ่ง
พบวาํ นํา้ ประปาเทศบาลไมํพบการปนเปื้อนสารเคมีและเช้ือจุลินทรีย๑ จึงสํงผลให๎ประชาชนมีสุขภาพท่ีดี ๕)
ด๎านการเมืองการปกครอง ประชาชนในชุมชนมีความรู๎ มีความเข๎าใจเรื่องการนําใช๎พลังงานทาง เลือกหรือ
พลังงานทดแทนจากพลงั งานแสงอาทติ ย๑ เกดิ ความตระหนัก ในเรือ่ งประหยดั คําไฟฟูาทีบ่ า๎ น เกิดการตระหนัก
และสํงผลให๎ประชาชนในเขตเทศบาลตําบลปริกมีการนําใช๎นโยบายเรื่องการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ
ส่ิงแวดลอ๎ ม และพลงั งานทดแทนท่ีสามารถทําไดด๎ ว๎ ยตนเอง

๑๕๓

๖.๒ สังคมเอื้ออาทร

ลาดับที่ ทุนทางสงั คม
๑.
๒. กลํมุ ดแู ลผู๎สงู อายุระยะยาว
๓.
๔. กลมุํ อาสาดแู ลผ๎พู ิการและผ๎ปู วุ ยจิตเวช
๕.
๖. กลมํุ แมอํ าสา
๗.
ศูนย๑พฒั นาคณุ ภาพชีวติ ผู๎สงู อายุและผพ๎ู กิ ารเทศบาลตาํ บลปรกิ เทศบาลตําบลปรกิ

กลมํุ อาสาดแู ลผป๎ู วุ ยเรอ้ื โรครัง

กลุํมอาสากู๎ชีพ EMS

โรงพยาบาลสํงเสริมสขุ ภาพตําบลปริก

เสน๎ ทางการพัฒนาสังคมเอ้ืออาทรมีรายละเอียดดงั น้ี

แผนภาพท่ี ๖.๑๕ เสน๎ ทางการพฒั นาสังคมเออื้ อาทร

๑๕๔
แผนภาพท่ี ๖.๑๖ ภาพรวมสังคมเอือ้ อาทร

๑๕๕
๖.๒.๑ กลุ่มดแู ลผสู้ งู อายรุ ะยะยาว (Long Term Care)

แผนภาพที่ ๖.๑๗ กลุํมดูแลผ๎ูสูงอายุระยะยาว

๑๕๖

Key actor กลมํุ ดูแลผ๎สู งู อายรุ ะยะยาว
งานเดน่
ระดบั ของทุนทางสงั คม การดูแลผูส๎ ูงอายทุ มี่ ีภาวะตดิ เตียง และประสานความรํวมมอื ในการดูแล
ความสอดคลอ้ งกับ ๗ สังคม ระดับตําบล
พืน้ ท่ี
วทิ ยากร สงั คมเออ้ื อาทร
เขตเทศบาลตาํ บลปรกิ

๑) นางรอชีด๏ะ มาลินี ตาํ แนํง ประธานกลํุมดแู ลผูส๎ งู อายุระยะยาว
เบอร๑โทรศพั ท๑ ๐๘๔-๘๖๐๔๕๕๙ ๒) นางสาวอามีนา ยาอีด
๓) นางมนู ีเรา๏ ะ หมดั หนิ ๔) นางสุณี คงทอง

๑. ทีม่ าหรือฐานคดิ ของการดาเนินงาน

เทศบาลตําบลปริกมีประชากรทั้งหมด ๕,๑๕๘ คน เป็นผู๎สูงอายุ ๗๒๑ คน (ร๎อยละ ๑๓.๙๗ ของ
ประชากร) แบํงผู๎สูงอายุตามศักยภาพความสามารถในการปฏิบัติกิจวัตรประจําวัน (Activities of Daily
Living : ADL) เปน็ ๓ กลมุํ คอื กลํุมติดสงั คม จาํ นวน ๖๘๕ คน (รอ๎ ยละ ๙๕.๐๐ ของผส๎ู งู อายุ) ตดิ บ๎าน ๒๖ คน

(ร๎อยละ ๓.๖๐ ของผ๎ูสูงอายุ) และติดเตียง ๑๐ คน (ร๎อยละ ๑.๔๐ ของผู๎สูงอายุ) (TCNAP, ๒๕๖๒) การ
ดําเนินงานของกลุํมดูแลผู๎สูงอายุระยะยาว มีที่มาของการดําเนินงานจากเทศบาลตําบลปริกมีแนวคิดการ

พฒั นาศกั ยภาพใหก๎ บั อาสาสมัครในชุมชน ครอบครัว และผสู๎ ูงอายุ ในการดแู ลผสู๎ งู อายุ สรา๎ งการเข๎าถึงบรกิ าร
สขุ ภาพสําหรบั ผส๎ู ูงอายุ และแนวคดิ ชุมชนท๎องถ่นิ ไมทํ อดทิ้งกัน เพ่ือให๎ผู๎สูงอายุได๎รับการดูแลและมีคุณภาพ
ชวี ติ ที่ดี โดยมเี สน๎ ทางการพัฒนางานและกิจกรรมการดแู ลดังนี้

แผนภาพที่ ๖.๑๘ กลุมํ ดแู ลผส๎ู ูงอายุระยะยาว (Long Term Care)

ระยะเร่มิ ตน้ พัฒนาการดูแล (พ.ศ. ๒๕๔๙-๒๕๕๓) พ.ศ. ๒๕๔๙ พบวําสถานการณ๑ของผ๎ูสูงอายุใน
ชมุ ชนมจี าํ นวนเพม่ิ ข้นึ มภี าวการณ๑เจ็บปุวย และต๎องการชํวยเหลือดูแล สํงผลให๎มีจํานวนผู๎สูงอายุท่ีมีภาวะ
พึ่งพงิ ท่ีไมสํ ามารถชวํ ยเหลือตนเองได๎ หรือมีข๎อจํากัดในการดูแลตนเองเพมิ่ มากขน้ึ และต๎องการการดูแลจาก
บคุ คลในครอบครวั แตํในขณะเดยี วกนั ครอบครวั กม็ ีความสามารถในการดแู ลผสู๎ ูงอายุลดลง อนั เน่ืองจากการ
เปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคม ครอบครวั มขี นาดเลก็ ลง การเคลื่อนย๎ายของประชากรวัยแรงงานไปตําง
ถนิ่ สตรมี กี ารทํางานประจํานอกบา๎ นมากขน้ึ เปน็ ต๎น ทําใหม๎ ีผ๎ูสูงอายทุ ีอ่ าศยั ตามลําพังคนเดียวหรืออาศัยอยํู

๑๕๗

กับผสู๎ ูงอายดุ ว๎ ยกนั เพิ่มขึน้ จากสภาพความเปน็ จรงิ ดังกลาํ วเทศบาลจงึ มแี นวคิดในการพัฒนาระบบการดูแล
ชวํ ยเหลือกนั ในชมุ ชน โดยความรํวมมอื ของทีมสาธารณสขุ ทอ๎ งถิน่ และภาคประชาชน ในการจดั การบริการแกํ
ผ๎ูสูงอายุและผ๎ูมีภาวะพ่ึงพิงในชุมชนข้ึน ตลอดจนมีการขับเคลื่อนผลักดันเชิงนโยบายของรัฐบาล มี
งบประมาณสนบั สนนุ การดําเนินงาน โดยเทศบาลตําบลปรกิ เป็นพ้นื ทน่ี าํ รอํ งการดําเนินงานพัฒนาระบบการ
ดูแลระยะยาวสําหรับผู๎สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง ซ่ึงสํานักงานหลักประกันสุขภาพแหํงชาติ (สปสช.) ได๎ริเร่ิม
ดําเนินโครงการ มีกลไกการดําเนินงานท่ีสําคัญคือให๎ครอบครัวเป็นผู๎ดูแลหลัก ภายใต๎ก ารสนับสนุนของ
ท๎องถิ่นและระบบบริการสาธารณสุข มีการเปดิ รับสมัครอาสาสมัครดูแลสขุ ภาพ (อสม.) การจดั อบรมพัฒนา
ศกั ยภาพ อสม. จํานวน ๑๒๖ คน เพ่ือให๎มีความรู๎และทักษะในการชํวยเหลือดูแลสุขภาพของคนในชุมชนและ
ผสู๎ งู อายุ

ระยะพัฒนาการดแู ล (พ.ศ. ๒๕๕๔-๒๕๕๙) ปี พ.ศ. ๒๕๕๔ เทศบาลตาํ บลปริกได๎ทาํ บันทึกความรํวมมอื
กับ สปสช. เพ่ือจัดระบบการดูแลระยะยาวด๎านสาธารณสุขสําหรับผ๎ูสูงอายุระยะยาว (Long Term Care)
แบบบูรณาการในพืน้ ท่ี มีการจดั โครงการ Super อสม. มอบหมายบทบาทหนา๎ ที่ในการดูแลสขุ ภาพประชาชน
ในชมุ ชน โดยแบํงเปน็ ๔ กลมํุ คอื ๑) กลุมํ ดแู ลผส๎ู ูงอายุ ๒) กลํุมดแู ลผ๎พู ิการ ผ๎ูปุวยจิตเวช ๓) กลํุมดูแลผู๎ปุวย
โรคเร้อื รงั และ ๔) กลุํมดแู ลหญงิ ตั้งครรภ๑ หญงิ หลังคลอด และเด็ก ๐-๕ ปี มีสมาชิกกลํุม ๓๒ คน ได๎รับการ
ฝึกอบรมและพฒั นาศักยภาพ เพื่อใหม๎ คี วามรใ๎ู นการดแู ลประชากรแตํละกลุํม และได๎ดําเนินงานโดยการเยี่ยม
บา๎ นเพอ่ื ชวํ ยเหลือดแู ลสขุ ภาพประชากรแตลํ ะกลุํม

ในปี พ.ศ. ๒๕๕๖ มีการดําเนินงานตามนโยบายและยุทธศาสตร๑ด๎านสาธารณสขุ ในการสงํ เสรมิ สขุ ภาพ
ฟืน้ ฟู เยีย่ มบา๎ นผู๎ปวุ ยเรอ้ื รัง ผ๎ูดอ๎ ยโอกาส ตามชุดสิทธิประโยชน๑ ๗ กลํุมเปูาหมายหลัก ซึ่งได๎รับงบประมาณ
สนับสนนุ จาก สปสช. มีการจัดประชุม อสม. เดือนละ ๑ คร้ัง จัดกิจกรรมคัดกรอง ADL ผู๎สูงอายุ ๖๒๐ คน
ตอํ มาในปี พ.ศ. ๒๕๕๘ นโยบายกองทุนระบบหลักประกันสขุ ภาพ ตามประกาศปี ๒๕๕๗ ข๎อ ๗ (๓) สนับสนุน
สํงเสรมิ ปูองกันฟ้นื ฟู รกั ษา ของศนู ย๑เด็กเล็กและผู๎สูงอายุ ประกอบกับนโยบายภาครัฐให๎หลายๆ กระทรวง
สนับสนนุ การขับเคลอื่ นบรู ณาการงานดแู ลผ๎ูสูงอายุระยะยาว โดย สปสช. สนับสนุนงบประมาณให๎กระทรวง
สาธารณสุขผลิตผ๎ูจัดการระบบการดูแลระยะยาวด๎านสาธารณสุข (Care Manager) และผู๎ชํวยเหลือดูแล
ผสู๎ งู อายุท่ีมีภาวะพงึ่ พิง (Caregiver) ขยายพืน้ ท่นี ํารํอง ๑,๐๐๐ แหํงทว่ั ประเทศ เทศบาลตําบลปริกได๎รบั การ
คัดเลือกจากสถาบันวิจยั ระบบสาธารณสขุ (สวรส.) และ สปสช. ให๎เป็นพ้ืนท่ีนํารํองการจัดบริการดูแลระยะ
ยาวสําหรบั ผ๎ูสงู อายุที่มีภาวะพึง่ พงิ โดย สปสช. สนับสนนุ งบประมาณ ๕๐๐,๐๐๐ บาท ศูนย๑อนามัย เขต ๑๒
ยะลา และ รพ.สะเดาสนบั สนนุ งานวิชาการในการอบรมบุคลากรท่ีให๎การดูแล สํารวจข๎อมูลผู๎สูงอายุในพ้ืนท่ี
โดยใชแ๎ บบคัดกรอง ADL จําแนกประเภทผส๎ู งู อายุเปน็ กลุํมตดิ สงั คม ติดบ๎าน และติดเตียง คัดเลือกบุคลากร
จาก รพ.สต.ปริกอบรม Care Manager ระยะเวลา ๔๒๐ ชม. จํานวน ๒ คน และรับสมัครจิตอาสาอบรม
Caregiver ระยะเวลา ๗๐ ชม. จํานวน ๒๖ คน ทัง้ ในเขตและนอกเขตเทศบาลตําบลปริก โดยในเขตเทศบาล
ตาํ บลปรกิ มี Caregiver ๑๔ คน แบงํ เขตความรับผดิ ชอบในการทํางานเป็น ๒ เขต รํวมกับ รพ.สต.ปริก และ
รพ.สะเดา ลงเย่ียมบ๎านผ๎ูสูงอายุติดบ๎าน ติดเตียง เดือนละ ๑ ครั้ง เพ่ือประเมินสุขภาพ ชํวยเหลือดูแลตาม
สภาพปัญหา และฝึกทักษะการดูแลแกํผู๎สูงอายแุ ละครอบครวั

ระยะบูรณาการดูแล (พ.ศ. ๒๕๖๐-ปัจจบุ ัน) ปี พ.ศ. ๒๕๖๐ คณะกรรมการชมรมผ๎สู ูงอายุประชุมหารือ
รํวมกับคณะผ๎ูบริหารและเจ๎าหน๎าท่ีเทศบาลตําบลปริก มีการกํอต้ังศูนย๑พัฒนาคุณภาพชีวิตผู๎สูงอายุและผ๎ู
พิการเทศบาลตําบลปรกิ เทศบาลตําบลปรกิ ขน้ึ จดั ทําระเบียบการดาํ เนนิ งานอยาํ งเปน็ รูปธรรม มีการแตํงต้ัง
คณะอนุกรรมการสนับสนุนการจัดบริการสําหรับผู๎สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง เพื่อพิจารณากําหนดอัตราการ
ชดเชยคาํ บรกิ าร และขับเคล่ือนการพัฒนาระบบบริการดูแลผสู๎ ูงอายุระยาวให๎เหมาะกบั สภาพบรบิ ทพ้นื ท่ี ในปี
พ.ศ. ๒๕๖๑ มีการจดั อบ Caregiver เพ่ือปฏบิ ตั ิงานดูแลระยะยาวสําหรบั ผู๎สงู อายทุ ่ีมภี าวะพึ่งพิงให๎มคี ณุ ภาพ
ย่ิงข้ึน มีภาคีเครือขํายคือ รพ.สะเดา และสาธารณสุขอําเภอสะเดาเป็นวิทยากรให๎ความร๎ู หลังผํานการ
ฝึกอบรมมกี ารดาํ เนนิ งานให๎บริการผู๎สูงอายุท่ีมีภาวะติดเตียง จํานวน ๑๐ คน เฉพาะกลุํมที่ใช๎สิทธิ์โครงการ
สรา๎ งหลกั ประกนั สุขภาพถว๎ น (Universal Coverage: UC) สนับสนุนสํงเสริมการมีสํวนรํวมของสมาชิกใน
ครอบครวั ใหม๎ ีขีดความสามารถในการดูแลผสู๎ ูงอายุ สํงผลให๎ผ๎ูสูงอายุติดเตียงได๎รับการดูแลฟื้นฟูสภาพและ
สามารถกลบั มาใชช๎ ีวติ ได๎ตามปกติ ๒ คน และเปลีย่ นสถานะจากติดเตยี งมาติดบ๎าน ๒ คน สามารถดํารงชีวิต
ได๎อยาํ งมศี ักดศิ์ รใี นครอบครัวและชุมชนตอํ ไป

๑๕๘

๒. กลุม่ ประชากรเปา้ หมาย
ประชากรเปูาหมายของการดูแลคือ ผู๎สูงอายุที่มีภาวะติดเตียง จํานวน ๑๐ คน (ร๎อยละ ๐.๑๙ ของ

ประชากร) ไดแ๎ กํ ผส๎ู ูงอายอุ มั พฤตจํานวน ๔ คน ผ๎สู ูงอายุพิการจํานวน ๔ คน ผ๎ูสูงอายุมีภาวะอัลไซเมอร๑และ
อํอนแรง ๑ คน และผูส๎ งู อายรุ ะยะทา๎ ย ๑ คน ครอบครัวของผ๎ูสูงอายทุ ่ีมีภาวะติดเตียง จํานวน ๑๐ ครอบครัว
และ Caregiver จาํ นวน ๑๔ คน
๓. ผลที่ต้องการให้เกิดขึ้น

การดําเนนิ งานของกลํมุ ดแู ลผ๎ูสูงอายุระยะยาว มีวตั ถปุ ระสงค๑เพ่อื ๑) ให๎การดูแลผ๎ูสูงอายุที่มีภาวะติด
เตียง รอ๎ ยละ ๕๐ ได๎รบั การฟ้ืนฟสู ขุ ภาพให๎กลับมาดีขึ้น เปลยี่ นจากผูส๎ งู อายุตดิ เตียงเป็นผ๎ูสูงอายุติดบ๎านหรือ
ติดสงั คมได๎ ๒) ครอบครวั ของผูส๎ งู อายทุ ีม่ ีภาวะตดิ เตยี ง ไดร๎ บั การพัฒนาศกั ยภาพในการดูแลและฟืน้ ฟูสขุ ภาพ
ผู๎สงู อายุ ๓) เพ่ิมการเข๎าถึงบริการสุขภาพสําหรับกลุํมผ๎ูปุวยติดเตียง และ ๔) Caregiver ได๎รับการพัฒนา
ศกั ยภาพในการดแู ลผสู๎ งู อายุทีม่ ภี าวะตดิ เตยี งอยํางเพียงพอ
๔. ข้อมูลและเครอ่ื งมอื ในการดาเนนิ งาน

ข๎อมูลที่ใช๎ในการดําเนินงาน ประกอบด๎วย ข๎อมูลจากระบบฐานข๎อมูลตําบล (TCNAP) ได๎แกํ ข๎อมูล
ประชากร ขอ๎ มูลผู๎สงู อายุ ภาวะสุขภาพ ผ๎ูท่ตี ๎องการความชํวยเหลอื ข๎อมลู การเจ็บปุวยเรือ้ รงั ผใู๎ หก๎ ารดูแลเมื่อ
มีภาวะเจบ็ ปวุ ย แนวทางการดูแลเมอ่ื มภี าวะเจ็บปุวย ปัญหาการดูแลสุขภาพจากการเจ็บปุวยเรื้อรัง สภาวะ
การเจบ็ ปวุ ยเรอื้ รัง สทิ ธ์ิในการรกั ษา ข๎อมูลดา๎ นเศรษฐกจิ การอยอูํ าศยั ข๎อมลู สิ่งแวดล๎อมท้ังในและนอกบ๎าน
ของผ๎สู งู อายุ ข๎อมลู การวิจัยชมุ ชน (RECAP) ทุนทางสังคมท่ีเกี่ยวข๎อง เชํน เทศบาลตําบลปริก โรงพยาบาล
สํงเสริมสขุ ภาพตาํ บลปรกิ ศนู ยพ๑ ัฒนาคณุ ภาพชีวิตผ๎สู ูงอายุและผ๎พู กิ ารเทศบาลตาํ บลปริกเทศบาลตาํ บลปริก
ทุนทางสงั คมระดบั บคุ คล เชํน ผ๎ูนํา ผู๎ท่ีมีความเช่ียวชาญในการดูแลผ๎ูสูงอายุ เป็นต๎น นอกจากนี้ยังมีข๎อมูล
จากแหลงํ อื่นๆ เชํน ทะเบยี นผู๎สงู อายุและคนพิการของกองสวสั ดกิ ารสังคม ขอ๎ มูลจากแผนการดูแลระยะยาว
(Care plan) สาํ หรับผ๎สู ูงอายุทม่ี ภี าวะพง่ึ พิง ขอ๎ มลู เบ้ยี ยงั ชีพ ขอ๎ มูลภาวะสุขภาพผ๎ูสูงอายุจากฐานขอ๎ มลู รพ.
สต.ปริก เปน็ ตน๎

เคร่ืองมือในการดําเนินงานประกอบด๎วย ๑) คูํมือระบบการดูแลระยะยาวด๎านสาธารณสุขสําหรับ
ผ๎ูสูงอายุท่ีมีภาวะพ่ึงพิง ๒) แผนการดูแลระยะยาวสําหรับผู๎สูงอายุท่ีมีภาวะพึ่งพิง ๓) แนวปฏิบัติการ
ดาํ เนินงานเยี่ยมบา๎ นผส๎ู งู อายทุ ่มี ภี าวะพงึ่ พิง ๔) หลกั สตู รการฝึกอบรมอาสาสมคั รดูแลผ๎สู งู อายุ ๗๐ ชวั่ โมง ๕)
แผนที่ชุมชนท่รี ะบุครวั เรือนผู๎สงู อายุที่มีภาวะพึ่งพิง และ ๖) การประชุมวางแผนการดูแล การกํากับติดตาม
การสรุปผลการดูแล และการวางแผนพัฒนางานใหม๎ ีคณุ ภาพ
๕. รปู ธรรมงาน

การดําเนนิ งานของกลุมํ ดแู ลผ๎ูสงู อายรุ ะยะยาว ประกอบดว๎ ย ๑) การแตํงตัง้ คณะอนกุ รรมการสนับสนนุ
การจัดบริการสําหรับผ๎ูสูงอายุท่ีมีภาวะพึ่งพิง ๒) การจัดทําฐานข๎อมูลผ๎ูสูงอายุ โดยจําแนกเป็น ๓ กลุํมคือ
กลมํุ ติดบ๎าน ติดเตยี ง และติดสังคม เพื่อวางแผนจัดบริการที่เหมาะสม ๓) มีหลักสูตรสําหรับการฝึกอบรม
ผ๎ชู ํวยเหลอื ดแู ลผู๎สูงอายุท่มี ภี าวะพ่งึ พงิ จาํ นวน ๗๐ ช่ัวโมง ๔) มีการจัดทําแผนการดูแลสําหรับผ๎ูสูงอายุท่ีมี
ภาวะติดเตียงเฉพาะราย ๕) ผูส๎ งู อายทุ ี่มภี าวะตดิ เตยี งได๎รับการสงํ เสริมสขุ ภาพ การปอู งกนั โรคแทรกซอ๎ น การ
ดแู ลรักษา และการฟ้ืนฟสู ขุ ภาพ และ ๖) ครอบครัวได๎รบั การพฒั นาศักยภาพในการดูแลผ๎ูสูงอายุท่ีมีภาวะติด
เตียง
๖. วธิ กี ารดาเนินงาน

วิธีดําเนนิ งานของกลมํุ ดแู ลผู๎สูงอายรุ ะยะยาว ประกอบด๎วย
๑) แตํงต้งั คณะกรรมการสนับสนุนการจดั บริการสําหรบั ผ๎ูสูงอายทุ ่มี ีภาวะพ่ึงพิง
๒) จัดอบรม Caregiver จาํ นวน ๒๖ คน โดยเป็นคนในพ้ืนทเ่ี ทศบาลตําบลปริก จํานวน ๑๔ คน ได๎รับ
การสนบั สนนุ วิทยากรจากศนู ย๑อนามยั เขต ๑๒ ยะลา และ โรงพยาบาลสะเดา
๓) Care Manager จดั กลํุมผ๎สู งู อายุโดยการประเมนิ ADL และจัดทาํ แผนการดูแลเฉพาะราย สําหรับ
ผูส๎ งู อายุท่ีมภี าวะตดิ เตยี ง
๔) Caregiver เยยี่ มบา๎ นผสู๎ งู อายุ ให๎การดแู ลทส่ี อดคล๎องกบั สภาพปญั หาความตอ๎ งการ ดังนี้

๑๕๙

๔.๑) กลุํมผ๎ูสูงอายุอัมพฤต (๔ คน) และผู๎สูงอายุพิการ (๔ คน) ประเมินปัญหาความ
ตอ๎ งการการดูแล เยย่ี มบ๎านเดอื นละ ๑-๒ คร้ัง ตามสภาพปัญหา ให๎การดูแลชํวยเหลือกิจวัตรประจําวัน ทํา
กายภาพบําบดั ฟ้ืนฟสู ภาพ สอนญาติในการดูแลและทํากายภาพบําบัดอยํางสมํา่ เสมอ

๔.๒) ผ๎ูสูงอายุอัลไซเมอร๑และอํอนแรง (๑ คน) ให๎คําแนะนําญาติในการดูแลเพื่อปูองกัน
อบุ ัตเิ หตุ การดูแลใกลช๎ ดิ ปอู งกันการพลดั หลงออกจากบ๎าน ประสานศูนย๑พัฒนาคุณภาพชีวิตผ๎ูสูงอายุและผ๎ู
พิการเทศบาลตําบลปริกซํอมแซมบ๎านให๎ปลอดภัย ประสานกองสวัสดิการยืมกายอุปกรณ๑ท่ีจําเป็น และ
สอ่ื สารกับผูน๎ าํ ท๎องที่ เพอ่ื นบ๎าน และคนในชมุ ชนเฝาู ระวังการพลัดหลงออกจากบา๎ น ชวํ ยเหลือและนําสํงบ๎าน
เมือ่ พบเห็นผู๎สงู อายพุ ลดั หลง

๔.๓) ผูส๎ ูงอายุเจ็บปุวยระยะท๎าย (๑ คน) เยยี่ มบ๎านรํวมกับผ๎ูจัดการระบบการดูแลระยะยาว
ด๎านสาธารณสุข ชวํ ยเหลือญาตดิ ูแลใหผ๎ สู๎ งู อายุระยะท๎ายสุขสบาย ใหก๎ าํ ลงั ใจ สนบั สนุนการปฏิบัติตามความ
เช่ือทางศาสนา กรณีต๎องใช๎ออกซิเจนประสานกับอาสาก๎ูชีพ EMS ในการรับและเปลี่ยนถังออกซิเจนท่ี
โรงพยาบาลเพื่อนาํ สงํ ให๎ผู๎ปุวยท่ีบา๎ น

๕) ประสานกับหนํวยงานที่เก่ียวข๎องในการดูแล ได๎แกํ ศูนย๑พัฒนาคุณภาพชีวิตผ๎ูสูงอายุและผู๎พิการ
เทศบาลตาํ บลปรกิ ในการปรับสภาพบา๎ นผู๎สูงอายุให๎ปลอดภัย เชํน ทําราวจับในห๎องน้ํา ทําทางลาด เป็นต๎น
การฝกึ อาชพี กรณจี าํ เป็นต๎องใชก๎ ายอปุ กรณ๑ประสานกับกองสวัสดิการ กรณีเจ็บปุวยฉุกเฉินหรือต๎องไปพบ
แพทยต๑ ามนัด ประสานกับอาสากชู๎ พี EMS นาํ สํงโรงพยาบาล เปน็ ต๎น

๖) ศูนยพ๑ ฒั นาคณุ ภาพชวี ิตผู๎สูงอายุและผ๎ูพิการเทศบาลตําบลปริก เบิกจํายคําตอบแทนให๎แกํผู๎ชํวย
เหลือดูแลผู๎สูงอายุท่ีมีภาวะพ่ึงพิงตามกลุํมเปูาหมายท่ีให๎การดูแล ชํวยเหลือผู๎สูงอายุในการนํา สินค๎า เชํน
น้ํามันเหลือง ยาดม ตะกร๎าสานจากเส๎นพลาสติก เป็นต๎น ไปจําหนํายในงานตํางๆ ของชุมชนและจําหนําย
ใหก๎ ับผูม๎ าศกึ ษาดูงานที่เทศบาล
๗. ผลผลิต ผลลพั ธ์

การดาํ เนินงานของกลํมุ ดูแลผส๎ู ูงอายรุ ะยะยาว เกิดผลลพั ธต๑ ํอผ๎ูสูงอายุ คือ ๑) ผ๎สู ูงอายุติดเตียงทุกคน
ได๎รบั การเยย่ี มบา๎ น มีคุณภาพชีวิตท่ดี ีขึ้น ลดภาระพึ่งพา ผ๎ูสูงอายุ ๒ คน สามารถกลับมาใช๎ชีวิตได๎ตามปกติ
และผส๎ู ูงอายุ ๒ คน เปล่ยี นจากผ๎ูสูงอายุติดเตียงเป็นติดสังคม ๒) ผ๎ูสูงอายุ ๔ คน ได๎รับการฝึกอาชีพ มีการ
รวมกลํมุ ทาํ นาํ้ มนั เหลือง และศูนย๑พฒั นาคณุ ภาพชีวติ ผส๎ู งู อายุและผพู๎ กิ ารเทศบาลตําบลปริกชวํ ยเหลอื ในการ
จาํ หนาํ ยสินคา๎ ทําใหผ๎ ๎ูสูงอายุมีรายได๎เดือนละ ๒๐๐-๓๐๐ บาท ซ่ึงสํงผลให๎เกิดความภาคภูมิใจในตนเอง ๓)
ครอบครัวผสู๎ ูงอายตุ ิดเตียงมีความสามารถในการดูแลผู๎สูงอายุ ลดความวิตกกังวลและความเครียด ชํวยลด
ภาระของครอบครัวในการไปดูแลผ๎ูสูงอายุท่ีโรงพยาบาล และพบวําครอบครัวของผู๎สูงอายุจํานวน ๔
ครอบครัว สามารถไปทํางานหรือประกอบอาชีพได๎เมื่อผ๎ูสูงอายุสามารถกลับมาชํวยเหลือตนเองได๎ ๔)
ผูส๎ ูงอายอุ ัลไซเมอร๑ ๑ คน มีความปลอดภัย มเี พ่ือนบ๎านและคนในชุมชนชํวยเหลือดูแลเฝูาระวังการพลัดหลง
ออกจากบ๎าน
๘. ผลกระทบที่เกิดขึน้

กลํุมดูแลผู๎สูงอายุระยะยาวให๎การดูแลผู๎สูงอายุทุกคนที่มีภาวะติดเตียงจํานวน ๑๐ คน ผลการ
ดําเนนิ งานสอดคลอ๎ งกับเปูาหมายการพัฒนาที่ย่ังยืน (SDGs) เปูาหมายท่ี ๑ ยุติความยากจนทุกรูปแบบใน
พ้ืนท่ี ตัวชีวัด ๑.๒.๑ มีการสนับสนุนการฝึกอาชีพแกํผู๎สูงอายุจํานวน ๔ คน และได๎รับการชํวยเหลือในการ
จดั หาตลาดและแหลงํ จาํ หนาํ ยสนิ ค๎า ทาํ ให๎ผ๎สู ูงอายมุ ีรายได๎เพิ่มข้ึนเดือนละ ๒๐๐-๓๐๐ บาท และสอดคล๎อง
กับเปูาหมายที่ ๓ สร๎างหลักประกันให๎คนมีชีวิตที่มีคุณภาพ และสํงเสริมสุขภาวะที่ดีของคนทุกเพศทุกวัย
ตัวชวี้ ัด ๓.๘.๑ ได๎รับการสนับสนนุ งบประมาณจากกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับพ้ืนท่ี จัดบริการสุขภาพ
เพอ่ื สร๎างการเขา๎ ถงึ บรกิ าร สนับสนนุ อาสาก๎ชู ีพ EMS สํงตอํ รบั การรกั ษากรณีเจ็บปุวยฉุกเฉินหรือต๎องไปพบ
แพทยต๑ ามนัด

ผลกระทบตํอ ๕ มิติโครงสร๎างพื้นฐานของชุมชน ๑) ด๎านสังคม ชุมชนมีระบบการชํวยเหลือดูแล
ผู๎สูงอายุ มี Caregiver ท่ีได๎รับการพัฒนาศักยภาพในการดูแลผู๎สูงอายุที่มีภาวะพ่ึงพิง ๑๔ คน สํงผลให๎
ผ๎สู งู อายุตดิ เตียงทุกคนได๎รับการดูแลสุขภาพ ๒) ด๎านเศรษฐกิจ ผู๎สูงอายุได๎รับการฝึกอาชีพ สนับสนุนการ
ประกอบอาชพี เสรมิ โดยการทํานาํ้ มนั เหลอื ง สงํ ผลใหม๎ รี ายได๎เพิ่มข้ึนเดอื นละ ๒๐๐-๓๐๐ บาท ๓) ด๎านสภาวะ
แวดล๎อม มกี ารประสานกบั ศนู ย๑พฒั นาคุณภาพชีวิตผส๎ู งู อายุและผูพ๎ กิ ารเทศบาลตําบลปริกในการปรับสภาพ

๑๖๐

บ๎านให๎ปลอดภัย เชํน ราวเดิน ราวจบั ในหอ๎ งนํ้า เป็นต๎น ๔) ดา๎ นสุขภาพ ผูส๎ ูงอายุไดร๎ ับการเย่ียมบ๎านและดูแล
สขุ ภาพ เขา๎ ถึงบริการสุขภาพ มีอาสากชู๎ พี EMS นาํ สงํ โรงพยาบาลกรณีเจ็บปวุ ยฉุกเฉินหรือไปพบแพทย๑ตาม
นัด ลดภาวะแทรกซ๎อน มคี ณุ ภาพชีวิตดีขน้ึ ผู๎สงู อายุ ๒ คนเปลี่ยนจากผ๎สู งู อายุตดิ เตยี งเปน็ ผู๎สงู อายุติดสังคม
และ ๕) ดา๎ นการเมืองการปกครอง มีกฎและแนวปฏบิ ัติของชมุ ชนในการดูแลผู๎สูงอายุระยะยาว

การเทียบเคียงผลการดาํ เนินงานของกลุมํ ดแู ลผส๎ู ูงอายุระยะยาวกับ ๖ ชุดกิจกรรมการดแู ลสุขภาพของ
ผ๎ูสูงอายุของเครือขํายรํวมสร๎างชุมชนท๎องถิ่นนําอยูํ พบวํามีการดําเนินงานท่ีสอดคล๎องคือ ๑) การพัฒนา
ศกั ยภาพ มีการพฒั นาศกั ยภาพ Caregiver ในการดูแลผู๎สงู อายทุ ีม่ ภี าวะพึง่ พอง ผูส๎ งู อายุได๎รับความร๎ูในการ
ดูแลสุขภาพของตนเอง ครอบครัวได๎รับการพัฒนาศักยภาพในการดูแลผ๎ูสูงอายุ ๒) การพัฒนาสภาวะ
แวดล๎อมที่เอ้ือตํอผ๎ูสูงอายุ โดยการให๎คําแนะนําญาติให๎การปรับส่ิงแวดล๎อมท้ังภายในและภายนอกบ๎านให๎
ปลอดภยั สาํ หรับผส๎ู งู อายุ รวมท้งั ประสานกบั หนวํ ยงานทเ่ี กย่ี วข๎อง เชนํ ศนู ยพ๑ ัฒนาคณุ ภาพชีวิตผ๎ูสูงอายุและ
ผ๎ูพิการเทศบาลตําบลปริกในการปรับสภาพบ๎านผู๎สูงอายุติดเตียงให๎มีความปลอดภัย ๓) การพัฒนาระบบ
บริการ โดยการเย่ยี มบา๎ น การชวํ ยเหลือดแู ลสุขภาพ และ ๔) การพฒั นาและนําใชข๎ อ๎ มูลการดแู ลผู๎สูงอายุ โดย
การนําใช๎ข๎อมลู ผู๎สูงอายุ การประเมิน ADL และการวางแผนการดูแล

๑๖๑
๖.๒.๒ กลุม่ อาสาดแู ลผู้พิการและผู้ปว่ ยจิตเวช

แผนภาพที่ ๖.๑๙ กลํุมอาสาดูแลผู๎พกิ ารและผ๎ปู วุ ยจติ เวช

๑๖๒

Key actors กลมํุ อาสาดแู ลผพ๎ู กิ ารและผป๎ู ุวยจติ เวช
งานเดน่
ระดับของทนุ ทางสังคม ดูแลผ๎พู กิ ารและผู๎ปุวยจิตเวช
ความสอดคลอ้ งกับ ๗ สงั คม ระดับตาํ บล
พน้ื ท่ี
วิทยากร สังคมเอือ้ อาทร
เทศบาลตาํ บลปริก

๑) นางหัทยา ใบหมุด ตาํ แหนํง ประธานกลมุํ อาสาดูแลผู๎พกิ ารและ
ผป๎ู วุ ยจติ เวช เบอรโ๑ ทรศัพท๑ ๐๘๓-๑๙๐๔๘๕๑

๒) นางสุขฤทัย นย๎ุ โดด และนางหัทยา ใบหมดุ

๑. ทม่ี าหรือฐานคดิ ของการดาเนนิ งาน

เทศบาลตําบลปรกิ มชี มุ ชนในเขตรบั ผิดชอบจํานวน ๗ ชุมชน มีประชากร ๕,๑๕๘ คน ๑,๒๖๑ ครัวเรือน
มผี ูพ๎ กิ าร ๑๒๐ คน (รอ๎ ยละ ๒.๓๒) และมีผูป๎ ุวยจติ เวช ๒๒ คน (รอ๎ ยละ ๐.๔๓) (TCNAP, ๒๕๖๒) ทมี่ าของการ
ดาํ เนินงานเพอื่ ให๎การดูแลและสํงเสริมคุณภาพชีวิตผู๎พิการและผ๎ูปุวยจิตเวช สร๎างการเข๎าถึงบริการสุขภาพ

การจดั สวัสดิการชวํ ยเหลอื และชุมชนท๎องถิน่ ไมทํ อดทงิ้ กนั โดยมีเส๎นทางการพฒั นาการดาํ เนินงานดงั นี้

แผนภาพที่ ๖.๒๐ เส๎นทางการพฒั นากลุํมอาสาดูแลผ๎ูพกิ ารและผป๎ู ุวยจิตเวช

ระยะเรม่ิ ตน้ พัฒนาการดูแล พ.ศ. ๒๕๕๑ พบสถานการณ๑ปัญหาสุขภาพจิตและจิตเวชในชุมชนเพิ่ม
มากขึ้น มีการขึ้นทะเบียนผู๎ปุวยจิตเวชรายใหมํอยํางน๎อยเดือนละ ๑ คน ผู๎ปุวยจิตเวชไมํได๎รับการดูแลหรือ
ติดตามการรักษาอยํางตอํ เนอ่ื ง ไมํสามารถเข๎าถงึ บริการอยํางครอบคลุม ครอบครัวแบกรับภาระในการดูแล
ไมํสามารถประกอบอาชีพได๎เต็มศักยภาพ อีกทั้งสถานการณ๑ผ๎ูพิการมีจํานวนเพิ่มขึ้น มีลักษณะความพิการ
หลากหลาย บางคนสามารถประกอบอาชพี ได๎ ต๎องการการสํงเสรมิ อาชีพ ผู๎พกิ ารบางคนไมํมีผด๎ู ูแล ไมํสามารถ
เข๎าถงึ บริการสุขภาพ เป็นต๎น จากสถานการณ๑ปัญหาดังกลําวเทศบาลตําบลปริกจึงมีนโยบายการดูแลโดย
ชมุ ชนไมทํ อดท้งิ กนั สนบั สนนุ ให๎ชุมชนพึ่งตนเอง สนับสนุนให๎กลํมุ อาสาสมคั รสาธารณสขุ (อสม.) รวมตัวกัน
ดแู ลผพู๎ ิการและผูป๎ วุ ยจิตเวชให๎มคี ุณภาพชวี ิตท่ีดขี ึน้

ระยะพฒั นาการดแู ล (พ.ศ.๒๕๕๒-ปัจจุบัน) ปี พ.ศ. ๒๕๕๒ นโยบายของกรมสุขภาพจิตมีแนวคิดให๎
ผปู๎ ุวยจิตเวชกลับสูชํ มุ ชนเร็วท่ีสุด และมุํงเน๎นกระบวนการมีสํวนรํวมของชุมชน ในการจัดรูปแบบการดูแลที่

๑๖๓

สอดคล๎องกับความต๎องการของชุมชน รวมทั้งแนวคิดการขยายเครือขํายออกไปสํูภาคีท่ีเกี่ยวข๎อง ได๎แกํ

โรงเรียน วัด และองค๑กรปกครองสํวนท๎องถ่ิน เพื่อให๎ชุมชนเข๎ามามีสํวนรํวม ในการดูแลผ๎ูปุวยจิตเวชอยําง

ตอํ เนอื่ ง รวมทั้งในขณะน้ันมพี ระราชบัญญัติพัฒนาและสงํ เสริมคุณภาพชีวิตผ๎ูพิการ มีการกําหนดให๎ผ๎ูพิการ

ได๎รับการสํงเสริมสุขภาพ ปูองกันโรค การรักษา การฟื้นฟูสมรรถภาพ การฝึกอาชีพ และการจัดหากาย

อปุ กรณ๑ทเี่ หมาะสม ชมุ ชนจงึ รวํ มประชุม วางแผนดําเนินงาน และกาํ หนดเปูาหมายใหผ๎ ูป๎ วุ ยจติ เวชและผู๎พิการ

ได๎รบั การดแู ลชวํ ยเหลือ ไมํถูกทอดทงิ้ ไดร๎ บั โอกาสและความเทําเทียม จึงมีการจัดตั้งกลํุมอาสาดูแลผ๎ูพิการ

และผู๎ปุวยจิตเวชขึ้น โดยมีประธานกลุํมคือ นางสุขฤทัย น๎ุยโดด มีสมาชิกกลุํม ๒๕ คน ดําเนินกิจกรรมโดย

สํารวจและจดั ทําฐานข๎อมูลพกิ ารและผ๎ูปุวยจิตเวช ติดตามเยี่ยมบ๎าน มอบชุดของเย่ียมให๎กับผู๎พิการ และคัด

กรองสขุ ภาพเบอื้ งต๎น สํงผลใหผ๎ ๎พู กิ ารและผ๎ปู ุวยจิตเวชมสี ขุ ภาพดีขึ้นไดร๎ ับการดูแลครอบคลมุ ไมถํ กู ทอดท้ิง

๒. กลมุ่ ประชากรเป้าหมาย

กลุํมประชากรเปูาหมายในการดูแลคือ ๑) ผ๎ูพิการ จํานวน ๑๒๐ คน (ร๎อยละ ๒.๓๒ ของประชากร)

จาํ แนกเปน็ พกิ ารทางการเคล่ือนไหวหรอื ทางราํ งกาย ๖๗ คน (ร๎อยละ ๕๕.๘๓ ของผ๎พู กิ าร) พกิ ารทางการได๎

ยนิ ๑๖ คน (ร๎อยละ ๑๓.๓๓ ของผู๎พกิ าร) พิการทางการมองเห็น ๑๔ คน (ร๎อยละ ๑๑.๖๖ ของผ๎ูพิการ) พิการ

ทางการรบั รู๎และสติปัญญา ๑๒ คน (รอ๎ ยละ ๑๐.๐๐ ของผูพ๎ ิการ) พกิ ารซ้าํ ซ๎อน ๑๑ คน (ร๎อยละ ๙.๑๘ ของผู๎

พิการ) ๒) ผ๎ูปุวยจิตเวช ๒๒ คน (ร๎อยละ ๐.๔๓ ของประชากร) ๓) ครอบครัวผู๎พิการ ๑๒๐ ครอบครัว และ

ครอบครวั ผ๎ปู ุวยจติ เวช ๒๒ ครอบครัว และ ๔) อสม.สมาชิกกลุํมอาสาดูแลผ๎ูพิการและผู๎ปุวยจิตเวช ๒๕ คน

(คดิ เป็น ๒๐.๖๖ ของ อสม.ทง้ั หมด ๑๒๑ คน)

๓. ผลท่ีตอ้ งการใหเ้ กิดขึน้

การดําเนินงานของกลํุมอาสาดูแลผู้พิการและผู้ป่วยจิตเวช มํุงหวังหวังผลที่ต๎องการให๎เกิดข้ึนคือมี

ฐานข๎อมลู ผู๎พกิ ารและผปู๎ ุวยจิตเวชของชุมชน มแี ผนการดแู ลผูป๎ วุ ยจิตเวชอยํางตอํ เน่อื ง รวมทั้งตดิ ตามผลการ

ดูแล การวางแผนดแู ลรวํ มกบั ผ๎ูเก่ียวข๎อง เชํน รพ.สต. อปพร. อาสาก๎ูชีพ EMS เป็นต๎น ผ๎ูพิการและผ๎ูปุวยจิต

เวชทุกคนได๎รบั การเยย่ี มบ๎าน การสนับสนนุ และพัฒนาศักยภาพในการดูแลตนเอง การฝึกอาชีพและการจ๎าง

งาน การเตรียมความพร๎อมในการดาํ เนินชวี ิต การสนับสนุนให๎มีสํวนรํวมในกิจกรรมสาธารณะในชุมชน และ

อสม.ที่ใหก๎ ารดแู ลไดร๎ บั การพัฒนาศักยภาพให๎สามารถดแู ลอยํางเพียงพอ

๔. ข้อมลู และเครือ่ งมือในการดาเนนิ งาน

ข๎อมลู และเครอื่ งมือในการดาํ เนินงาน มีการใช๎ข๎อมลู จากหลายแหลงํ ไดแ๎ กํ ๑) ทะเบยี นผพู๎ ิการของกอง

สวัสดกิ ารสังคม ๒) ข๎อมลู ผู๎ปวุ ยจติ เวชและครอบครวั จํานวน ๒๒ ครอบครัว และขอ๎ มูลผพ๎ู ิการและครอบครัว

จํานวน ๑๒๐ ครอบครัว ๓) ข๎อมูลจากระบบฐานข๎อมลู ตาํ บล (TCNAP) เชนํ ขอ๎ มูลผทู๎ ตี่ อ๎ งการความชํวยเหลือ

ผ๎ูปุวยจิตเวชและผ๎ูพิการ สภาวะการเจ็บปุวย สิทธิและสวัสดิการในการรักษาพยาบาล ข๎อมูลเศรษฐ กิจ

ครัวเรอื น ข๎อมูลส่งิ แวดล๎อมและที่อยํูอาศัย เป็นต๎น และ ๔) ข๎อมูลการวิจัยชุมชน (RECAP) ได๎แกํ

เทศบาลตาํ บลปรกิ โรงพยาบาลสํงเสริมสขุ ภาพตําบลปรกิ กลุมํ อสม. กํานัน ผใู๎ หญบํ า๎ น เป็นตน๎

๕. รูปธรรมงาน

รปู ธรรมการดาเนินงานของกลมุ่ อาสาดแู ลผ้พู กิ ารและผู้ปว่ ยจติ เวช ได๎แกํ ๑) จัดทําฐานข๎อมูลผู๎พิการ

ผ๎ปู วุ ยจิตเวช และครอบครัว ๒) จัดทาํ แผนการดแู ลรํวมกับพยาบาล รพ.สต. ๓) จดั ทําแนวปฏิบตั ใิ นการเย่ียม

บา๎ นผพู๎ กิ ารและปุวยจิตเวช ๔) การเย่ยี มบ๎านและให๎การดูแล เชนํ การชวํ ยเหลอื ดูแล การคดั กรองสขุ ภาพ การ

ให๎ความรู๎ในการดูแลสขุ ภาพ การรับประทานยา การติดตามนดั ใหค๎ าํ แนะนําญาติในการปรับสภาวะแวดล๎อม

ใหป๎ ลอดภยั เปน็ ตน๎ และ ๕) การประสานความรํวมมือกับหนํวยงานที่เก่ียวข๎อง ได๎แกํ ศูนย๑พัฒนาคุณภาพ

ชีวติ ผ๎ูสงู อายแุ ละผูพ๎ ิการเทศบาลตาํ บลปริก ในการฝึกอาชีพ การปรับสภาพบา๎ นใหป๎ ลอดภัย

๖. วธิ ีดาเนนิ งาน

การดาเนินงานของกลุ่มอาสาดแู ลผู้พิการและผู้ป่วยจิตเวช ประกอบด๎วย

๑) การรับสมัครอาสาสมัครดูแลผู๎สูงอายุและผ๎ูพิการในชุมชน อบรมพัฒนาศักยภาพโดยให๎ความรู๎

เกย่ี วกบั ทักษะการดูแลผูป๎ ุวยจิตเวชและผ๎ูพิการแตํละประเภท เชํน การดูแลชํวยเหลือกิจวัตรประจําวัน การ

ออกกําลังกาย การรับประทานยา เป็นต๎น กลุํมผ๎ูปุวยจิตเวช เชํน ทักษะการประเมินสุขภาพ การให๎ความ

ชวํ ยเหลือ การใหค๎ ําปรึกษา การให๎คาํ แนะนําในการรบั ประทานยา เปน็ ต๎น

๑๖๔

๒) การสํารวจและจดั ทาํ ฐานขอ๎ มูลผ๎ูพิการและผ๎ูปวุ ยจิตเวชรายใหมํ ใหค๎ าํ แนะนําการขึ้นทะเบยี นผู๎พิการ
การจาํ แนกประเภทผ๎ูพิการ

๓) รวํ มกบั รพ.สต.ในการจัดทําแผนการดแู ลผ๎พู ิการและผปู๎ ุวยจิตเวชในชุมชน
๔) ประสานงาน สนับสนนุ และจดั บริการ โดยให๎การดูแลดังน้ี

๔.๑) ผู๎พิการทางการมองเห็น ๑๔ คน และผ๎ูพิการด๎านการเคล่ือนไหว ๖๗ คน ประเมิน
ความสามารถในการดําเนินชวี ิต ชวํ ยเหลือในการข้ึนทะเบียนผ๎พู กิ ารเพ่ือรับสวัสดิการชํวยเหลือ รํวมกับญาติ
ในการวางแผนดําเนินการชวํ ยใหผ๎ ๎ูสงู อายสุ ามารถชวํ ยเหลอื ตนเองได๎ เชํน ทาํ ราวเดนิ ปรบั ปรุงส่งิ แวดล๎อมท้ัง
ภายในและภายนอกบ๎านให๎ปลอดภยั

๔.๒) ผูพ๎ กิ ารทางการรบั รู๎และสตปิ ญั ญา ไดแ๎ กํ พกิ ารทางสตปิ ัญญา ๑๐ คน ออทสิ ติก ๒ คน
และพกิ ารซาํ้ ซอ๎ น ๑๑ คน รํวมกับพยาบาล รพ.สต.ในการประเมินทางจิต และความต๎องการชํวยเหลือดูแล
การจัดทําแผนการดูแล ติดตามเย่ียมบ๎าน เปิดโอกาสให๎บอกเลําความร๎ูสึก ความต๎องการ ให๎คําปรึกษา ให๎
กาํ ลังใจ แนะนําการปฏบิ ตั ิตัว แนะนาํ การรับประทานยา ประเมินความปลอดภัยของส่ิงแวดล๎อม สภาพที่อยํู
อาศยั ประสานกบั ศูนยพ๑ ัฒนาคณุ ภาพชีวติ ผ๎ูสงู อายแุ ละผ๎ูพกิ ารเทศบาลตาํ บลปริกปรบั ปรงุ ซอํ มแซมบา๎ น หาก
ขาดผแู๎ ลประสานกบั ผ๎นู าํ ทอ๎ งท่ี อาสาสมัครในชมุ ชน ในการรํวมมอื เฝูาระวงั การถูกทารุณกรรมและลวํ งละเมิด
ทางเพศ

๔.๓) ผปู๎ ุวยจติ เวช ๒๒ ราย รํวมกบั พยาบาล รพ.สต.ประเมินสภาพจติ ใจและการรับร๎ู จัดทํา
แผนการดแู ล ติดตามเย่ยี มบา๎ น ใหค๎ าํ ปรึกษาและคาํ แนะนําในการดแู ลสุขภาพ การรับประทานยา การติดตาม
นัด การสื่อสารในชุมชนให๎เข๎าใจเพอื่ ลดการตีตราผปู๎ วุ ย การสร๎างเครือขํายเฝาู ระวังในชมุ ชนรํวมกับผ๎ูนําท๎องท่ี
อาสาสมคั ร อปพร. ดแู ลปูองกันการพลดั หลงออกจากบ๎าน เฝูาระวังการไปกระทําความรุนแรงตํอผ๎ูอื่น และ
เฝูาระวังการถูกทารุณกรรมและลํวงละเมิดทางเพศ ประสานกับ รพ.สต.เม่ือมีความจําเป็นในการประเมิน
สขุ ภาพจติ เพ่มิ เตมิ

โดยมีการดาํ เนนิ การดูแลรวํ มกนั ใน ๓ กลํุมผ๎ูพิการ คือประสานกับศูนย๑พัฒนาคุณภาพชีวิต
ผ๎ูสูงอายุและผ๎ูพิการเทศบาลตําบลปริกในการชํวยเหลือปรับปรุงซํอมแซมบ๎านให๎เหมาะสมกับสภาพความ
พิการ การฝึกอบรมอาชีพตามความสนใจ ประสานกับกองสวัสดิการเพื่อยืมกายอุปกรณ๑ท่ีจําเป็น กรณี
เจบ็ ปุวยตอ๎ งการการประเมินสุขภาพเพิ่มเติมประสานกับ รพ.สต. กรณีเกิดอุบัติเหตุฉุกเฉินหรือต๎องไปพบ
แพทยต๑ ามนดั ประสานกบั อาสาก๎ชู ีพ EMS นําสงํ โรงพยาบาล

๕) พัฒนาศกั ยภาพครอบครวั ในการดแู ลผ๎ูปุวย โดยการอบรมให๎ความรู๎ และฝึกทักษะการดูแลผู๎พิการ
และผู๎ปวุ ยจิตเวช

๖) จดั ทําระบบการตดิ ตามและใหค๎ วามชํวยเหลือ โดยตั้งกลุมํ ไลน๑บุคลากรท่ีให๎การดูแลและครอบครัว
๗. ผลผลิต ผลลพั ธ์

การดําเนินงานของกลุํมอาสาดูแลผู๎พิการและผ๎ูปุวยจิตเวช กํอให๎เกิดผลผลิต ผลลัพธ๑ของการ
ดําเนนิ งาน คือ

๑) ผู๎ปุวยจิตเวชไดร๎ ับการเยี่ยมบ๎าน ๒๒ คน (ร๎อยละ ๑๐๐) ได๎รับการจ๎างงาน ๓ คน (ร๎อยละ ๑๓.๖๓
ของผู๎ปุวยจิตเวช) และได๎รับการฝกึ อาชีพ ๕ คน (ร๎อยละ ๒๒.๗๒ ของผปู๎ วุ ยจิตเวช)

๒) ผ๎พู ิการได๎รบั การเย่ียมบา๎ น ๑๒๐ คน (ร๎อยละ ๑๐๐) ได๎รับการสํงเสริมอาชีพ ๓ คน (ร๎อยละ ๒.๕๐
ของผู๎พิการ) ไดร๎ ับการจา๎ งงานในองค๑กรของชุมชน ๓ คน (รอ๎ ยละ ๒.๕๐ ของผ๎ูพิการ) ไดร๎ ับการชวํ ยเหลือปรับ
สภาพบา๎ น ๙ คน (ร๎อยละ ๗.๕๐ ของผู๎พิการ) ได๎รับบริการกายอุปกรณ๑ ๔ คน (ร๎อยละ ๕.๙๗ ของผ๎ูพิการท่ี
ต๎องใช๎กายอปุ กรณ๑)

๓) ชุมชนมีความรํวมมือกันในการดูแล ทําให๎ผ๎ูพิการและผู๎ปุวยจิตเวชได๎รับการดูแลอยํางทั่วถึงและ
ครอบคลมุ ปัญหาความต๎องการ โดยได๎รับการสํงตํอเมื่อเจ็บปุวยฉุกเฉินโดยกลุํมอาสากู๎ชีพ EMS จํานวน ๗
คน (รอ๎ ยละ ๕.๘๓ ของผ๎ูพิการ)
๘. ผลกระทบทีเ่ กดิ ข้นึ

การดาํ เนินงานของกล่มุ อาสาดูแลผู้พกิ ารและผปู้ ว่ ยจิตเวช สง่ ผลให้กลุมํ เปูาหมายไดร๎ ับการดแู ลและมี
การเข๎าถึงบริการเพ่ิมมากขึ้น สอดคล๎องกับเปูาหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) เปูาหมายท่ี ๑ ยุติความ
ยากจนทุกรูปแบบ มีการฝึกอาชีพ มีสวัสดิการชํวยเหลือเปูาหมายท่ี ๓ สร๎างหลักประกันให๎คนมีชีวิตท่ีมี

๑๖๕

คุณภาพ และสงํ เสรมิ สขุ ภาวะที่ดีของคนทกุ เพศทกุ วัย ตัวช้ีวัด ๓.๘.๑ จัดบริการสุขภาพเพื่อสร๎างการเข๎าถึง
บรกิ าร สนับสนุนอาสากู๎ชีพ EMS สํงตํอรบั การรักษากรณีเจ็บปุวยฉุกเฉนิ หรอื ตอ๎ งไปพบแพทยต๑ ามนัด

การเทียบเคียงผลกระทบตํอชุมชนใน ๕ มิติโครงสร๎างพื้นฐานของชุมชน คือ ๑) ด๎านสังคม ชุมชนให๎
ความรวํ มมือในการดูแลผู๎พิการ ๑๒๐ คน (ร๎อยละ ๑๐๐) และผูป๎ วุ ยจิตเวช ๒๒ คน (รอ๎ ยละ ๑๐๐) กลํุม อสม.
ไดร๎ บั การการพฒั นาศักยภาพในการดูแลกลุํมเปูาหมาย ๒๕ คน ๒) ด๎านเศรษฐกิจ ผ๎ูพิการและผู๎ปุวยจิตเวช
ได๎รบั การฝึกอาชีพ และได๎รบั การจ๎างงาน มรี ายได๎เดือนละ ๕,๐๐๐ บาท ได๎รับการสงํ เสริมในการประกอบอาชพี
ทําใหม๎ รี ายได๎มาดแู ลครอบครัว ๓) ดา๎ นสภาวะแวดล๎อม มกี ารปรับสภาพบา๎ นใหเ๎ หมาะสมเอือ้ ตอํ การดํารงชีวติ
ของผพู๎ กิ าร ๔) ดา๎ นสขุ ภาพ ผูพ๎ กิ ารไดร๎ ับการดแู ลสขุ ภาพ สํงเสริมสุขภาพและปูองกันภาวะแทรกซ๎อน ผู๎ปุวย
จิตเวชมคี วามรู๎และมที กั ษะในการปรับเปลี่ยนพฤตกิ รรมหันกลับมาดูแลสขุ ภาพของตนเอง เขา๎ ถงึ ระบบบริการ
สขุ ภาพอยํางครอบคลุม

๑๖๖

๖.๒.๓ กลุม่ แมอ่ าสา

แผนภาพท่ี ๖.๒๑ กลุํมแมํอาสา

๑๖๗

Key actors กลุํมแมํอาสา
งานเด่น
ระดับของทนุ ทางสงั คม ดแู ลหญงิ ต้งั ครรภ๑ หญงิ หลังคลอด และเด็ก ๐-๕ ปี
ความสอดคลอ้ งกบั ๗ สงั คม ระดับตําบล
พืน้ ที่
วทิ ยากร สังคมเออื้ อาทร
ชมุ ชนตลาดใต-๎ บ๎านกลาง

๑) นางศริ พิ ร กลิ่นพิทกั ษ๑ ตาํ แหนํง ประธานกลมุํ แมํอาสา
เบอร๑โทรศัพท๑ ๐๘๐-๗๑๔๗๔๓๗

๑. ท่ีมาหรอื ฐานคดิ ของการดาเนนิ งาน
ท่ีมาของการดาํ เนินงานกลมุํ แมํอาสาเน่ืองจากพบวําหญิงต้ังครรภ๑มีการฝากครรภ๑ไมํครบตามเกณฑ๑

การดแู ลเดก็ แรกเกดิ ของพอํ แมํมอื ใหมยํ งั พบปัญหา เด็กแรกเกิด-๖ เดือนได๎รับนมแมํน๎อย จากสถานการณ๑
ปัญหาดังกลําวเทศบาลตําบลปริกจึงมีแนวคิดในการดูแลเด็กปฐมวัยโดยเป็นการดูแลตั้งแตํระยะตั้งครรภ๑
ระยะหลังคลอด การสํงเสริมการเจริญเติบโตและพัฒนาการตามวัย การพัฒนาศักยภาพบิดามารดาและ

ครอบครัวในการดูแลเด็ก และการมีสํวนรํวมของชมุ ชนในการดูแลเด็ก โดยมีความเป็นมาของการพัฒนางาน
ดังน้ี

แผนภาพที่ ๖.๒๒ เสน๎ ทางการพัฒนากลํุมแมํอาสา

พ.ศ.๒๕๔๖-๒๕๕๑ เป็นชํวงระยะทดลองกํอต้ังกลํุมแมํอาสา พบสถานการณ๑กลํุมเปูาหมายในชุมชน
ดแู ลสขุ ภาพและปฏิบัตติ ัวไมถํ กู ต๎อง อาสาสมคั รสาธารณสุขไมมํ กี ารจดั การงานให๎เป็นระบบ กองสาธารณสุข
และสิ่งแวดล๎อมเทศบาลตาํ บลปริกจึงได๎จัดทําโครงการ Super อสม. ขึ้น เพ่ือยกระดับ อสม. ให๎มีการดูแล
สุขภาพคนในชุมชนท่ัวถึงและมีประสิทธิภาพ โดยได๎รับงบประมาณจากสถาบันการจัดการระบบสุขภาพ
(สจรส.) จํานวน ๑๐๐,๐๐๐ บาท จัดทําสมัชชาสุขภาพ แบงํ ฐานการดูแลเป็น ๔ ฐาน ไดแ๎ กํ ฐานแมํอาสา ฐาน
การดูแลผู๎ปุวยเรื้อรัง ฐานการดูแลผู๎พิการและผ๎ูปุวยจิตเวช และฐานผู๎สูงอายุ โดยเชิญวิทยากรจาก
โรงพยาบาลหาดใหญมํ าฝกึ อบรมให๎ความร๎ู

พ.ศ.๒๕๕๒-๒๕๕๙ จัดตั้งฐานแมํอาสาเต็มรูปแบบ มีสมาชิกประกอบด๎วยอาสาสมัครสาธารณสุข
เจา๎ หนา๎ ทเ่ี ทศบาล เจ๎าหน๎าท่ีโรงพยาบาลสงํ เสรมิ สุขภาพตําบล โดยมีเจ๎าหน๎าท่ีจากโรงพยาบาลสะเดาเป็นที่

๑๖๘

ปรกึ ษา มีประธานกลํุมคือนางศิริพร กลิน่ พทิ ักษ๑ มี อสม. ท่ีเป็นคณะทาํ งานดาํ เนนิ งาน ๓๒ คน เรมิ่ ดําเนนิ การ
โดยพาคณะทํางานแมอํ าสาไปศกึ ษาดงู านพน้ื ท่ีตน๎ แบบการดาํ เนนิ งานแมอํ าสา และจดั อบรมพัฒนาศักยภาพ
สมาชิกกลํุมให๎มีความรู๎และทักษะในการดูแล การลงพ้ืนที่สํารวจข๎อมูลกลํุมเปูาหมายและจัดทําฐานข๎อมูล
หญงิ ต้ังครรภ๑ หญงิ หลงั คลอด และเด็ก ๐-๕ ปี ในชุมชน ซ่ึงพบปัญหาและความต๎องการการดูแลคือ หญิง
ตง้ั ครรภ๑ไมมํ าฝากครรภ๑ตามนดั และมีการปฏบิ ัติตัวไมํถูกตอ๎ ง จึงมีการดาํ เนนิ งานโดยติดตามเยยี่ มบา๎ นและให๎
การดูแลเพ่อื สํงเสริมให๎หญิงตงั้ ครรภ๑ไปฝากครรภ๑กํอน ๑๒ สัปดาห๑ สนับสนุนให๎ฝากครรภ๑ให๎ครบตามเกณฑ๑
และตดิ ตามเสรมิ ศกั ยภาพหญิงหลังคลอดในการดแู ลเด็ก

พ.ศ. ๒๕๖๐-ปัจจุบัน ปี พ.ศ. ๒๕๖๑ มีการพัฒนาศักยภาพคณะทํางานแมํอาสา และจัดระบบการ
ดําเนินงานในการดูแลกลํุมเปูาหมาย การให๎ความรู๎เก่ียวกับการปฏิบัติตัวต้ังแตํกํอนแตํงงาน (มุสลิมีน -
มสุ ลมิ ะ๏ ฮ)๑ คน๎ หาหญิงต้งั ครรภ๑รายใหมใํ ห๎มาฝากครรภก๑ อํ น ๑๒ สปั ดาห๑ แนะนาํ ฝากครรภ๑คณุ ภาพครบ ๕ ครั้ง
ตดิ ตามเยยี่ มหญงิ ตั้งครรภแ๑ ละหญิงหลงั คลอด เพอื่ ใหค๎ าํ แนะนําการปฏบิ ัติตัวขณะต้ังครรภ๑และ การติดตาม
เยยี่ มบ๎านหลังคลอด การสํงเสริมการเลี้ยงลูกด๎วยนมแมํอยํางเดียวอยํางน๎อย ๖ เดือน สํงเสริมพัฒนาการ
และโภชนาการเด็ก ๐-๕ ปี และตรวจคัดกรองมะเร็งเต๎านม สํงผลให๎หญิงต้ังครรภ๑และเด็กมีภาวะสุขภาพ
สมบรู ณ๑และแข็งแรงเพ่ิมมากข้ึน
๒. กลุ่มประชากรเป้าหมาย

การดาํ เนินงานของกลุํมแมํอาสา ในปี พ.ศ. ๒๕๖๑ มีประชากรเปูาหมายในการดูแลประกอบด๎วย หญิง
ตง้ั ครรภ๑จํานวน ๑๔ คน (ร๎อยละ ๐.๒๗) หญิงหลังคลอด ๑๔ คน (ร๎อยละ ๐.๒๗) เด็ก ๐-๕ ปี จํานวน ๔๙๖
คน (ร๎อยละ ๙.๖๑) แบํงเปน็ เดก็ ๐-๖ เดอื น ๕๗ คน (ร๎อยละ ๑.๑๐) เดก็ ๐-๓ ปี ๒๕๘ คน (รอ๎ ยละ ๕.๐๐) เด็ก
๓-๕ ปี ๒๓๘ คน (ร๎อยละ ๔.๖๑) เด็ก ๐-๕ ปี อาศยั อยูํกบั บิดามารดา ๔๙๖ คน (ร๎อยละ ๑๐๐) มีพัฒนาการไมํ
สมวัย ๖๔ คน (ร๎อยละ ๑๒.๙๐ ของเด็ก ๐-๕ ปี) และมีอาสาสมคั รแมอํ าสา จํานวน ๓๒ คน ประกอบด๎วย อส
ม. ๒๘ คน อาสาสมคั รในชุมชน ๒ คน และพนักงานเทศบาลตาํ บลปริก ๒ คน
๓. ผลที่ต้องการใหเ้ กดิ ข้ึน

การดําเนนิ งานของกลุํมแมํอาสาเพ่ือดูแลและสงํ เสริมสขุ ภาพหญงิ ตง้ั ครรภ๑ให๎ได๎รับการฝากครรภ๑ตาม
เกณฑ๑ ร๎อยละ ๑๐๐ และมีการดูแลสุขภาพท่ีเหมาะสม หญิงหลังคลอดได๎รับการเยี่ยมบ๎านและพัฒนา
ศักยภาพในการเลี้ยงดูบุตร และเด็ก ๐-๕ ปี ได๎รับการสํงเสริมพัฒนาการและภาวะโภชนาการร๎อยละ ๑๐๐
สมาชกิ กลํุมแมํอาสาได๎รับการพัฒนาศักยภาพและทักษะในการดูแลอยํางเพียงพอ และมีแนวปฏิบัติในการ
ดูแลและเยี่ยมบ๎านกลํมุ เปูาหมาย
๔. ข้อมลู และเครือ่ งมอื ในการดาเนนิ งาน

การดําเนินงานของกลํุมแมํอาสามีการนําใช๎ข๎อมูลจากหลายแหลํง ได๎แกํ ๑) ระบบฐานข๎อมูลตําบล
(TCNAP) ประกอบด๎วย จํานวนประชากร จํานวนครัวเรือน จํานวนและร๎อยละประชากรจําแนกตามอายุ
สถานภาพสมรส จํานวนผ๎ูท่ตี อ๎ งการได๎รบั การชวํ ยเหลอื ดูแลในครัวเรอื น ข๎อมูลพฤติกรรมเสี่ยงของครัวเรือน
ภาวะฉุกเฉนิ ทตี่ อ๎ งไดร๎ ับการดแู ล ผ๎ูให๎การดแู ลเมอ่ื มภี าวะเจบ็ ปวุ ยในปจั จุบันหรือเรอื้ รงั แนวทางการดแู ลรกั ษา
เม่อื มภี าวะเจบ็ ปุวย สทิ ธิและสวัสดกิ ารในการรักษาพยาบาล ปัญหาด๎านเศรษฐกิจครัวเรือน ความปลอดภัย
ของสิง่ แวดล๎อมครวั เรือน ๒) ข๎อมลู การวจิ ยั ชุมชน (RECAP) ทนุ ทางสงั คมท่ีเกี่ยวข๎องได๎แกํ กลมํุ แมอํ าสา รพ.
สต. เทศบาลตาํ บลปรกิ ผ๎นู ําชุมชน ปราชญ๑ชาวบ๎านการเลี้ยงลูกด๎วยนมแมํ เป็นต๎น ๓) ข๎อมูล จปฐ. ภาวะ
สขุ ภาพครัวเรอื น และ ๔) ข๎อมลู การขนึ้ ทะเบยี นโครงการเงินอุดหนนุ เพ่ือการเล้ยี งดเู ดก็ แรกเกิด

เครอ่ื งมือในการดําเนินงาน ประกอบด๎วย ๑) หลักสูตรการฝึกอบรมแมํอาสา ๒) คูํมือการเย่ียมบ๎าน
หญงิ ตัง้ ครรภ๑ หญงิ หลังคลอด และเด็ก ๐-๕ ปี ๓) คํมู อื เฝูาระวังและสํงเสรมิ พัฒนาการเดก็ ปฐมวัย (DSPM)
๔) แบบบนั ทกึ การเยยี่ มบา๎ นของแมอํ าสา ๕) กระเปา๋ เยี่ยมบ๎านแมอํ าสา ประกอบด๎วย เคร่ืองชั่งน้ําหนักผใ๎ู หญํ
และเด็ก เคร่ืองวัดความดันโลหิตแบบดิจิตัลสําหรับผ๎ูใหญํ อุปกรณ๑สําหรับประเมินพัฒนาการเด็ก เป็นต๎น
และ ๖) การประชุมวางแผนและสรุปผลการดําเนินงาน
๕. รปู ธรรมงาน

รปู ธรรมการดําเนินงานของกลุํมแมํอาสาในการดูแลหญิงต้ังครรภ๑ หญิงหลังคลอด และเด็ก ๐-๕ ปี
ประกอบด๎วย ๑) สมาชิกกลุํมแมํอาสาได๎รับการพัฒนาความร๎ูและทักษะการดูแลหญิงต้ังครรภ๑ หญิงหลัง
คลอด และเด็ก ๐-๕ ปี ๒) มีฐานข๎อมูลกลมํุ เปูาหมายและข๎อมลู ปัญหาความตอ๎ งการการดูแล ๓) แนวปฏิบัติ

๑๖๙

ในการดูแลและเยีย่ มบา๎ นหญิงต้งั ครรภ๑ หญิงหลงั คลอด และเดก็ ๐-๕ ปี โดยให๎ความรู๎เพ่อื เตรยี มความพร๎อม

กํอนแตงํ งาน (มุสลิมีน-มสุ ลมิ ะ๏ ฮ)๑ การเตรียมตวั เปน็ บดิ ามารดา และการเล้ยี งดูแลเด็ก การสนบั สนุนให๎หญิง

ตัง้ ครรภม๑ ีการฝากครรภต๑ ามเกณฑแ๑ ละการดแู ลตนเองในระหวํางต้ังครรภ๑ที่เหมาะสม และการติดตามเย่ียม

บ๎านหญิงหลังคลอด และสนับสนุนความสามารถในการเลี้ยงดูเด็ก ๔) การประเมินการเจริญเติบโตและ

พัฒนาการเด็ก ๐-๕ ปี และ ๕) การประสานกับหนํวยงานตํางๆในการดูแล เชํน ประสาน รพ.สต.สํงตํอเด็กท่ี

สงสัยพฒั นาการลาํ ช๎า เด็กท่ีเส่ียงตํอการถูกทารุณกรรม การประสานกับกองสวัสดิการชํวยเหลือในการข้ึน

ทะเบียนเดก็ แรกเกดิ ในครอบครัวท่ีมีฐานะยากจน เป็นตน๎

๖. วธิ ดี าเนนิ งาน

การดาํ เนนิ งานของกลมํุ แมํอาสา ประกอบด๎วย

๑) รวมกลมํุ แมํอาสา โดยมีสมาชกิ คือ อสม. อาสาสมคั ร และเจ๎าหนา๎ ทเ่ี ทศบาลตาํ บลปริก จํานวน ๓๒

คน

๒) จัดตั้งคณะทํางาน ได๎แกํ ประธาน รองประธาน เลขานกุ าร และคณะกรรมการฝุายตาํ งๆ

๓) จัดอบรมและพัฒนาศักยภาพสมาชิกกลํุมแมํอาสาให๎มีความร๎ูและพัฒนาศักยภาพในการดูแล

กลุมํ เปูาหมาย โดยวิทยากรจาก รพ.สต.ปริก และโรงพยาบาลสะเดา

๔) รวํ มกบั รพ.สต. ปรกิ ในการจัดทาํ แผนการดูแลและการตดิ ตามเยย่ี มบ๎าน

๕) เยย่ี มบ๎านและใหก๎ ารดแู ลกลมํุ เปาู หมาย ดังน้ี

๕.๑) หญงิ ตงั้ ครรภ๑ สาํ รวจประชากรวัยเจรญิ พันธบ๑ุ ุรุษและสตรีมุสลิม (มุสลิมีน-มุสลิม๏ะฮ๑)

เพอ่ื ให๎ความร๎กู ํอนแตํงงาน สาํ รวจหญงิ ต้งั ครรภร๑ ายใหมํ ให๎คําแนะนําไปฝากครรภ๑กํอน ๑๒ สัปดาห๑ ติดตาม

และสนบั สนุนให๎ฝากครรภค๑ รบ ๕ ครง้ั ตามเกณฑ๑คุณภาพ (อายุครรภ๑ ๑๒ สัปดาห๑ ๒๐ สัปดาห๑ ๒๖ สัปดาห๑

๓๒ สัปดาห๑ และ ๓๖-๓๘ สัปดาห๑) ให๎คําแนะนําการดูแลสุขภาพและการปฏิบัติตัวขณะต้ังครรภ๑ การให๎

คาํ แนะนาํ ในการปรบั สภาพแวดล๎อมท่ีบ๎านให๎ปลอดภัย ประเมินความต๎องการชํวยเหลือด๎านสังคม เชํน แมํ

เลี้ยงเดย่ี ว ขาดคนดแู ล และประสานความรํวมมือดูแลกับผู๎นําท๎องท่ี และเครือขํายในชุมชนในการชํวยเหลือ

ดแู ล

๕.๒) หญิงหลังคลอด เย่ียมบ๎านหญิงหลังคลอดเดือนละ ๑ คร้ัง- หลังคลอด ๖ เดือน ให๎

คําแนะนาํ การปฏิบตั ติ ัวหลังคลอด การเล้ยี งดบู ุตร การเลี้ยงลูกด๎วยนมมารดาอยํางเดียว ๖ เดือนหลังคลอด

ตรวจคดั กรองมะเร็งเต๎านมปีละ ๑ คร้ัง ประสานกับกองสวัสดิการในการข้ึนทะเบียนเด็กแรกเกิดเพ่ือขอรับ

สวัสดิการชํวยเหลือสําหรับครอบครัวท่ีมีฐานะยากจน รายได๎น๎อยกวํา ๓,๐๐๐ บาท/เดือน ประเมินปัญหา

ความต๎องการชวํ ยเหลอื ดา๎ นอ่ืนๆ เชนํ การขาดแหลํงสนับสนุนในการเลี้ยงดูบุตร ประสานกับหนํวยงานตํางๆ

เชนํ ผ๎นู าํ ชุมชน อาสาสมัคร และเพ่ือนบ๎านที่มีศักยภาพในการให๎ความชํวยเหลือ เชํน ชํวยดูแลเด็กในขณะท่ี

มารดาตอ๎ งไปทําธุระ การแวะเวียนมาใหก๎ ําลังใจ ชํวยเหลือเลีย้ งดเู ดก็ เปน็ ต๎น ๕.๓)

เด็ก ๐-๕ ปี ตดิ ตามเย่ยี มบ๎าน ให๎คําแนะนํามารดาในการสงํ เสรมิ การเจริญเติบโต ภาวะโภชนาการ ติดตามการ

ไดร๎ ับภมู คิ ๎ุมกันโรค และสํงเสรมิ พัฒนาการเดก็ สนับสนุนให๎ครอบครัวนําเด็ก ๓-๕ ปี เข๎าเรียนร๎ูและได๎รับการ

สํงเสริมพฒั นาการในศูนยพ๑ ฒั นาเดก็ เล็ก ติดตามประเมินผลการชัง่ นํ้าหนกั วดั สวํ นสูง และวัดพัฒนาการเด็ก

อายุ ๙ เดอื น อายุ ๑ ปี ๖ เดอื น อายุ ๒ ปี ๖ เดอื น อายุ ๓ ปี ๖ เดือน และอายุ ๕ ปี กรณพี บปัญหา ได๎แกํ การ

เจรญิ เตบิ โตตํา่ กวําเกณฑ๑ พัฒนาการไมํสมวยั หรอื มีปัญหาสขุ ภาพและการเจ็บปุวย ประสานกบั รพ.สต.เพ่ือ

สํงตํอการดแู ลและใหค๎ วามชํวยเหลือ

๖) สงํ เสรมิ การปรับสง่ิ แวดลอ๎ มในชมุ ชนในการสงํ เสรมิ พฒั นาการเด็ก เชํน การมีสนามเด็กเลํนในชุมชน

การมลี านกจิ กรรมที่ใหเ๎ ด็กและครอบครวั มาทํากจิ กรรมรํวมกนั เป็นตน๎

๗. ผลผลิต ผลลัพธ์

การดาํ เนินงานของกลมํุ แมํอาสากํอให๎เกิดผลลพั ธด๑ ังนี้

๑) กลํุมเตรียมความพร๎อมกํอนแตํงงาน (มุสลิมีน-มุสลิม๏ะฮ๑) ได๎รับการอบรมให๎ความร๎ูเกี่ยวกับการ

เตรียมตวั เปน็ บดิ ามารดา และการเลย้ี งดแู ลเด็กจํานวน ๖๒๘ คน (รอ๎ ยละ ๕๗.๑๙ ของสตรีวัยเจริญพันธ๑ุ) ๒)

หญงิ ตั้งครรภ๑จํานวน ๑๔ คน (รอ๎ ยละ ๑๐๐ ของหญงิ ตั้งครรภ)๑ ได๎รบั การฝากครรภ๑ตามเกณฑ๑คณุ ภาพ ๕ ครง้ั

๓) หญิงหลงั คลอด ๑๔ คน (รอ๎ ยละ ๑๐๐) ได๎รบั การติดตามเยย่ี มบ๎าน มีความรใู๎ น การเลี้ยงดูบุตร การให๎นม

แมอํ ยาํ งนอ๎ ย ๖ เดอื น การใหอ๎ าหารเสรมิ การสํงเสรมิ พัฒนาการ การพาเด็กไปรบั วัคซนี เปน็ ต๎น ๔) เด็ก ๐-๖

๑๗๐

เดือน ได๎รบั นมแมอํ ยาํ งเดยี ว ๕๗ คน (รอ๎ ยละ ๑๐๐ ของเด็ก ๐-๖ เดือน) ๕) เด็กแรกเกดิ จาํ นวน ๕๗ คน (ร๎อย
ละ ๑๐๐) ได๎รับการแนะนาํ และชํวยเหลือในการข้ึนทะเบียนโครงการเงินอุดหนุนเพื่อการเล้ียงดูเด็กแรกเกิด
และ ๖) เด็ก ๐-๕ ปี ได๎รบั การสํงเสรมิ การเจริญเติบโต สํงเสริมภาวะโภชนาการ และพฒั นาการ สงํ ผลให๎เดก็ มี
น้ําหนกั สวํ นสูงอยูํในเกณฑป๑ กตแิ ละมพี ัฒนาการสมวยั ร๎อยละ ๑๐๐
๘. ผลกระทบทเี่ กดิ ขนึ้

ผลกระทบของการดําเนนิ งานสํงผลตอํ ประชากรกลํุมเปูาหมาย คือ หญิงตั้งครรภ๑และหญิงหลังคลอด
จํานวน ๑๔ คน และเดก็ อายุ ๐-๕ ปี จํานวน ๔๙๖ คน ได๎รบั การสงํ เสรมิ สขุ ภาพ การสํงเสริมการเจริญเติบโต
และพฒั นาการ และการประสานความรวํ มมอื กบั หนวํ ยงานตํางๆในการชํวยเหลอื ดูแล สอดคล๎องกบั เปาู หมาย
การพฒั นาท่ียงั่ ยืน (SDGs) เปูาหมายท่ี ๑ ยตุ ิความยากจน ตัวช้ีวัดที่ ๑.๒.๒ สนับสนุนการข้ึนทะเบียนหญิง
ตั้งครรภใ๑ นโครงการเงินอุดหนุนเพ่ือการเลี้ยงดูเด็กแรกเกิด ในครัวเรือนท่ียากจนเพ่ือให๎คําชํวยเหลือเลี้ยงดู
บตุ ร และเปาู หมายท่ี ๓ สร๎างหลกั ประกนั ให๎คนมชี วี ติ ท่ีมคี ุณภาพ และสํงเสริมสุขภาวะท่ีดีของคนทุกเพศทุก
วยั ตัวช้วี ดั ๓.๑ ลดอัตราการตายของมารดาและตวั ชว้ี ัดที่ ๓.๒ ยตุ กิ ารตายที่ปูองกนั ไดข๎ องทารกแรกเกิดและ
เด็กอายตุ ่ํากวาํ ๕ ปี โดยเดก็ ทารก ๑๔ ราย ไดร๎ ับการชํวยเหลือทําคลอดที่โรงพยาบาล และได๎รับการติดตาม
เยย่ี มบา๎ น ทาํ ใหเ๎ ดก็ ทุกคนมีสขุ ภาพดี

ผลกระทบที่เกิดข้ึนตํอ ๕ มิติโครงสร๎างพื้นฐานของสังคม พบวําสํงผลกระทบ คือ ๑) ด๎านสังคม
เทศบาลมกี ลุมํ แกนนําหลักในการดแู ลหญิงตัง้ ครรภ๑ หญงิ หลงั คลอด และเดก็ ๐-๕ ปี กลมุํ แมอํ าสามที ักษะใน
การดูแลกลํุมเปูาหมาย ได๎รับการยอมรับและคําชื่นชม กํอให๎เกิดความภาคภูมิใจในการปฏิบัติงาน ๒) ด๎าน
เศรษฐกจิ กลมุํ เปาู หมายไดร๎ บั การดูแลสํงเสริมสุขภาพ ทําให๎ลดการเจ็บปุวย ลดคําใช๎จํายในการเดินทางไป
รกั ษาพยาบาลหรือการหยดุ งานและขาดรายได๎ เดก็ แรกเกิด ๕๗ คนท่คี รอบครวั มรี ายไดน๎ อ๎ ยกวาํ ๓,๐๐๐ บาท
ได๎รับการชวํ ยเหลอื ในการขึน้ ทะเบียนโครงการเงนิ อุดหนนุ เพอ่ื การเลย้ี งดูเดก็ แรกเกดิ ๓) ดา๎ นสภาวะแวดล๎อม
มีการปรับสภาพแวดล๎อมสําหรับการดําเนินชีวิตของหญิงตั้งครรภ๑ มารดาหลังคลอด และเด็ก ๐-๕ ปี ให๎
ปลอดภยั มากขึ้น และ ๔) ด๎านสุขภาพ หญิงต้ังครรภ๑มีการฝากครรภ๑ตามมาตรฐาน สํงผลให๎เด็กในครรภ๑มี
สุขภาพสมบูรณ๑ ลดภาวะแทรกซ๎อนของการคลอดกํอนกําหนด หญิงหลังคลอดได๎รับการติดตามเย่ียมบ๎าน
ชํวยเหลือสนบั สนุนการเลี้ยงดบู ตุ ร การชวํ ยเหลือให๎สามารถให๎นมแมํอยาํ งน๎อย ๖ เดือน เด็ก ๐-๕ ปี ไดร๎ บั การ
ติดตามการเจรญิ เตบิ โตและพัฒนาการ รอ๎ ยละ ๑๐๐

นอกจากนี้ยังสอดคลอ๎ งกบั แนวทางการดาํ เนินงาน ๖ ชดุ กิจกรรมระบบการดูแลเด็กปฐมวัยโดยชุมชน
ท๎องถิ่น คือ ๑) การพัฒนาศักยภาพ โดยการอบรมพํอแมํ ผู๎ปกครองในการสร๎างภูมิค๎ุมกันและปูองกันโรค
การให๎ความร๎ใู นการดูแลเดก็ ๒) การพัฒนาสภาพแวดลอ๎ มทเี่ อื้อตํอเด็กปฐมวัย สนับสนุนให๎มีสนามเด็กเลํน
สรา๎ งปัญญาในชุมชน และลานกจิ กรรมสําหรับเด็กและครอบครัวในชุมชน ๓) การพฒั นาระบบบรกิ ารสุขภาพ
หญิงต้ังครรภ๑ หญิงหลังคลอด และเด็กแรกเกิด โดยการเยี่ยมบ๎าน ๔) การพัฒนาและนําใช๎ข๎อมูลในการ
สํงเสริมแก๎ไขจัดการปัญหาเด็กปฐมวัยท่ีมีพัฒนาการไมํสมวัยจํานวน ๖๔ คน และได๎รับการสํงเสริม
พฒั นาการจนมีพฒั นาการทส่ี มวยั

๑๗๑
๖.๒.๔ ศนู ย์พัฒนาคุณภาพชวี ิตผู้สงู อายแุ ละคนพิการเทศบาลตาบลปรกิ

แผนภาพที่ ๖.๒๓ ศนู ย๑พัฒนาคณุ ภาพชวี ติ ผส๎ู ูงอายแุ ละผพู๎ กิ ารเทศบาลตาํ บลปรกิ เทศบาลตาํ บลปรกิ

๑๗๒

Key actor ศูนยพ๑ ัฒนาคณุ ภาพชีวติ ผส๎ู งู อายุและคนพิการเทศบาลตาํ บลปริก
งานเด่น
ระดับของทนุ ทางสงั คม ขบั เคลื่อนการพฒั นาคณุ ภาพชีวติ ผสู๎ ูงอายแุ ละผ๎ูพกิ าร
ความสอดคล้องกบั ๗ สงั คม ระดับตําบล
พน้ื ท่ี
วทิ ยากร สงั คมเอ้อื อาทร
ชมุ ชนในเขตเทศบาลตาํ บลปริก

๑) นายชาญณรงค๑ เพ็ชรจูด ตาํ แหนงํ คณะอนกุ รรมการงาน
พัฒนาคุณภาพชีวติ ผ๎สู ูงอายแุ ละผพู๎ กิ าร
เบอร๑โทรศพั ท๑ ๐๘๙-๕๙๖๗๗๓๑ ๒) นายจรัญ ทพิ ย๑สุวรรณ

๓) ร.ท.สวสั ดิ์ สกลุ หงส๑ ๔) นางวรญั ญา อภิวัฒนก๑ ารุญ

๑. ท่มี าหรอื ฐานคดิ ของการดาเนินงาน
สถานการณแ๑ นวโนม๎ ผูส๎ งู อายุและผู๎พิการในชุมชนเทศบาลตําบลปริกมีจํานวนเพ่ิมมากข้ึน ผู๎สูงอายุมี

ปญั หาสขุ ภาพ ผู๎สงู อายุกลํมุ ตดิ สังคมไมํมีการรวมกลุํมหรือทํากิจกรรมรํวมกัน และจํานวนมากกวําครึ่งไมํมี

อาชพี รายได๎ไมํเพยี งพอ มีผู๎พิการถกู ทอดทิ้ง ไมํไดร๎ ับการดแู ล เข๎าไมถํ งึ บรกิ ารสุขภาพ เปน็ ต๎น เทศบาลตําบล
ปริกจึงมีแนวคิดในการสํงเสริมการดูแลสุขภาพของผู๎สูงอายุและผ๎ูพิการ และต๎องการให๎คนในชุมชนดูแล

กันเองอยํางท่ัวถึง จึงรํวมกับสํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย๑จังหวัดสงขลาจัดตั้งศูนย๑
พฒั นาคุณภาพชวี ติ ผ๎สู งู อายุและผพ๎ู กิ ารเทศบาลตาํ บลปริกเทศบาลตาํ บลปรกิ ข้นึ เพือ่ สํงเสรมิ การจดั กิจกรรม
ของชมรมผส๎ู ูงอายุ สงํ เสริมอาชีพและการถาํ ยทอดภมู ิปัญญาของผส๎ู งู อายุในชุมชน สํงเสริมให๎ผู๎สูงอายุได๎รับ

การพัฒนาด๎านสุขภาพกาย จิตใจ และสังคม และเป็นศูนย๑สํงเสริมและสนับสนุนอาสาสมัครดูแลจัดระบบ
ขอ๎ มลู ผสู๎ งู อายุในพนื้ ท่ี โดยมีเส๎นทางการดําเนินงาน ดังนี้

แผนภาพที่ ๖.๒๔ เส๎นทางการพัฒนาศนู ย๑พฒั นาคุณภาพชวี ิตผส๎ู ูงอายุและคนพิการเทศบาลตาํ บลปริก

ระยะเริ่มต้นพัฒนาการดูแล (พ.ศ.๒๕๔๘-๒๕๕๒) ในปี พ.ศ. ๒๕๔๘ มีการขับเคลื่อนการงานด๎านการ
ดูแลผ๎ูสูงอายุ โดยการสํารวจผู๎สูงอายุในชุมชนและประเมินคัดกรองภาวะสุขภาพ พบวํา ผ๎ูสูงอายุมีภาวะ
เจ็บปุวยด๎วยโรคเร้ือรัง บางรายมีภาวะซึมเศร๎า เน่ืองจากถูกละเลยจากการเอาใจใสํของลูกหลาน เทศบาล
ตาํ บลปรกิ จงึ ประชุมหารอื กับแกนนําชุมชน อสม. และพาตัวแทนผ๎ูสูงอายศุ ึกษาดงู านที่เทศบาลตําบลกําแพง
จังหวดั สตูล เรือ่ งการดูแลผส๎ู ูงอายุ เพอ่ื ให๎ผส๎ู งู อายุตระหนักถึงความสําคัญของการดูแลสุขภาพ เมือ่ กลับจาก
การศึกษาดงู านมกี ารจดั ต้งั ชมรมผู๎สูงอายุข้นึ โดยมีนายสมุ ติ ร ยีขุนเป็นประธานชมรม มีการจัดกิจกรรมของ

๑๗๓

ชมรมผสู๎ ูงอายุ เชนํ การให๎ความรู๎เกี่ยวกับการดูแลสุขภาพ โดยได๎รับการสนับสนุนวิทยากรจากโรงพยาบาล
สะเดา การรวมกลุมํ ออกกําลงั กายโดยมี อสม.เปน็ ผ๎นู ําจัดกจิ กรรม เป็นตน๎

ปี พ.ศ.๒๕๔๙ ผูส๎ ูงอายุมีความต่ืนตัวในการรํวมกจิ กรรมในชมรมผ๎ูสูงอายุมากข้ึน เล็งเห็นความสําคัญ
ในการดูแลสขุ ภาพ มีการจดั เวทีประชาคมเพื่อสรา๎ งความเขา๎ ใจแนวทางการดําเนนิ งาน เปิดโอกาสให๎ผู๎สูงอายุ
มีสํวนรํวมในการรํวมคิด ระบุปัญหาความต๎องการการดูแลและการจัดกิจกรรมสํงเสริมคุณภาพชีวิต รํวม
วางแผนดําเนินงาน เชํน เลือกอาชีพที่สนใจ เพ่ือให๎เทศบาลประสานกับหนํวยงานที่เก่ียวข๎องมาอบรมให๎
ความร๎ู เป็นต๎น การรับสมัครตวั แทนผูส๎ ูงอายเุ ปน็ ผ๎นู ําในการทาํ กิจกรรมตาํ งๆ การรวมกลุมํ จัดกิจกรรม มีการ
รวมกลมํุ ยอํ ยในแตํละชุมชนในการออกกําลังกาย เย่ียมให๎กําลังใจผ๎ูท่ีเจ๎บปุวย และรวมกลํุมอาชีพในชุมชนที่
บา๎ นผู๎นาํ กลํุม สงํ ผลใหผ๎ สู๎ งู อายมุ คี วามสขุ มสี มั พันธภาพกบั ผู๎สงู อายอุ น่ื ๆ การแลกเปล่ียนปัญหาสุขภาพ ทํา
ให๎รสู๎ ึกผํอนคลาย ความตงึ เครียด มอี าชพี และมีรายได๎เพมิ่ ข้นึ

ปี พ.ศ.๒๕๕๒ เทศบาลตาํ บลปรกิ ไดค๎ น๎ หาสภาพปญั หาและความตอ๎ งการของชุมชนผํานเวทีประชาคม
มีแนวคิดในการให๎ อสม. เป็นกลไกขับเคล่ือนการดูแลสุขภาพของผู๎สูงอายุ โดยจัดโครงการ Super อสม.
ประชุมหารือเพ่ือหาอาสาสมัครดูแลสุขภาพ โดยแบํงกลํุมออกเป็น ๔ กลํุม คือ กลุํมแมํอาสา กลุํมดูแล
ผส๎ู งู อายุ กลุมํ ดแู ลผพ๎ู กิ าร และกลํุมดูแลผ๎ูปุวยเร้ือรัง มอบหมายงานตามความถนดั และความสนใจ ทําให๎เกิด
กลมุํ อาสาสมัครการดูแลสุขภาพผ๎ูสูงอายุทั้ง ๗ ชุมชน และเกิดกลํุมอาสาดูแลสุขภาพผู๎สูงอายุเกิดขึ้น ซึ่งมี
แนวคิดหลักในการดาํ เนินงานคอื “สํงเสรมิ การดแู ลสขุ ภาพผู๎สูงอายุเสมือนเครอื ญาตเิ ดียวกัน” โดยได๎รับการ
สนับสนนุ วทิ ยากรจาก สาํ นกั งานสาธารณสุขจงั หวัดสงขลา สํานกั งานสาธารณสุขอําเภอสะเดา โรงพยาบาล
สะเดา โรงพยาบาลสํงเสริมสุขภาพตําบลปริก เป็นต๎น ในการฝึกอบรมและพัฒนาศักยภาพของกลํุม
อาสาสมัคร การอบรมให๎ความรู๎เร่ืองการดูแลสุขภาพผ๎ูสูงอายุตามหลัก ๓อ (อาหาร การออกกําลังกาย
อารมณ๑) สํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย๑จังหวัดสงขลาสนับสนุนงบประมาณในการจัด
กิจกรรมสําหรบั ผสู๎ ูงอายแุ ละผพู๎ ิการ การฝึกอาชีพ และการจดั สวสั ดกิ ารชํวยเหลอื เชนํ การปรับสภาพบ๎านใน
การทาํ ทางลาด ทาํ ราวบนั ได ปรับปรงุ ห๎องนาํ้ เป็นตน๎ และภาคประชาชนคือกรรมการมัสยิดได๎ลงมตใิ หก๎ ลุํมได๎
เขา๎ มาทําการในสถานทขี่ องมสั ยิด อกี ทัง้ กรรมการมัสยดิ ยงั เปน็ บคุ คลสําคัญในการชํวยคณะทํางานตดิ ตามให๎
กําลังใจผ๎สู งู อายุโดยใช๎หลักศาสนบําบัด ทําให๎ อสม. มีความความม่ันใจในการลงไปชํวยเหลือดูแลผู๎สูงอายุ
และผพู๎ กิ ารในชมุ ชนเพ่มิ มากขน้ึ

การดําเนินงานของกลํุมดูแลผ๎ูสูงอายุ พบปัญหาในระหวํางการดําเนินงาน คือผู๎สูงอายุไมํให๎ความ
รํวมมอื ในการทํากจิ กรรม และไมเํ ชอื่ ถอื อสม. เมอื่ มีการแนะนาํ ให๎ปฏบิ ัติตวั ในเรื่องตําง ๆ ทางเทศบาลตําบล
ปริกจงึ เข๎ามารวํ มเปน็ ทปี่ รึกษาและชํวยเหลือชี้แนะแนวทางในการดําเนินงาน โดยให๎แพทย๑และพยาบาลลง
เย่ียมบา๎ นผส๎ู ูงอายพุ รอ๎ มกบั อสม. เพ่ือเพิ่มความเชอ่ื ถือ จากนนั้ อสม. ในพน้ื ท่แี บํงเขตการรับผิดชอบในแตํละ
ชมุ ชนทง้ั ๗ ชุมชน สํารวจข๎อมูลผู๎สูงอายุในชุมชนเพื่อจัดทําเป็นทะเบียนผู๎สูงอายุ และเพื่อให๎ผ๎ูสูงอายุได๎ขึ้น
ทะเบียนผู๎สูงอายุตามระยะเวลาเพื่อรับเบ้ียยังชีพตามนโยบายของรัฐบาล เย่ียมบ๎านติดตามให๎ความร๎ูให๎
กาํ ลงั ใจในการดแู ลสุขภาพผูส๎ ูงอายุ แนะนาํ การรบั ประทานอาหารท่ีเหมาะสม การออกกาํ ลงั กาย การฝึกอาชพี
การจัดสวสั ดกิ ารชํอยปรบั สภาพบา๎ นใหเ๎ หมาะสมและปลอดภยั จดั แบงํ ประเภทการดูแลผสู๎ ูงอายุออกเปน็ ๓ สี
คือ สีเขียวหมายถึงผ๎ูสูงอายุสามารถชํวยเหลือตัวเองและสังคมได๎ สีเหลืองหมายถึง ผู๎สูงอายุที่สามารถ
ชวํ ยเหลือตัวเองไดแ๎ ตไํ มสํ ามารถชวํ ยเหลอื สงั คม และสแี ดงหมายถงึ ผู๎สูงอายไุ มํสามารถชํวยเหลือตัวเองและ
ไมสํ ามารถชวํ ยเหลอื สงั คม ในกรณีทีพ่ บผู๎สูงอายทุ ีม่ ีปัญหาสุขภาพ มีการสงํ ตอํ ไปรบั การรกั ษาท่โี รงพยาบาล

ระยะพัฒนาการดแู ล (พ.ศ. ๒๕๕๓-๒๕๕๙) ปี พ.ศ. ๒๕๕๓ มีการดําเนินงานพัฒนาศักยภาพของกลุํม
อาสาสมัครอยํางตํอเนื่อง โดยเทศบาลตําบลปริกเป็นผู๎สนับสนุนและเป็นพ่ีเล้ียงในการดําเนินงาน มีการ
แลกเปล่ยี นเรียนรร๎ู วํ มกันในท๎องถ่ินผาํ นเวทีประชาคมและเวทจี ดั ทาํ แผนสขุ ภาพระดับตําบล รวมท้ังการขยาย
การเรยี นร๎ูนอกพืน้ ท่ี โดยได๎รับการสนับสนุนจากสํานักงานกองทุนสนับสนุนการสร๎างเสริมสุขภาพ (สสส.)
โดยสํานักสนับสนุนสุขภาวะชุมชน (สํานัก ๓) ในการทําบันทึกข๎อตกลงกับเทศบาลตําบลปริก เพ่ือพัฒนา
ชุมชนทอ๎ งถิ่นให๎นําอยูํ สนบั สนนุ ใหค๎ ณะทํางานมีความกล๎าในการแสดงออกอยํางถูกต๎อง ฝึกให๎กลํุมได๎ร๎ูจัก
การถํายทอดความรู๎เดิมของกลํุมอยํางเป็นระบบ ทําให๎กลํุมเกิดการแลกเปลี่ยนเรียนร๎ูข๎ามพื้นที่และข๎าม
เครือขําย เพ่ือนํากลับมาปรับใช๎ในให๎เข๎ากับบริบทของพื้นที่ กลํุมดูแลผู๎สูงอายุจึงเกิดการพัฒนาตนเอง มี

๑๗๔

ความคดิ รเิ ร่มิ ในการปฏบิ ัติงาน เขา๎ ใจการดแู ลผู๎สูงอายุเพิ่มมากขนึ้ มเี ทคนคิ การเข๎าถงึ และการดแู ลใหมๆํ และ
สามารถให๎การดแู ลผ๎สู งู อายไุ ด๎ครอบคลุมและทั่วถงึ มากยิง่ ข้นึ

ปี พ.ศ. ๒๕๕๖ คณะทาํ งานไดร๎ ํวมกันวิเคราะห๑สถานการณ๑ในขณะนั้น พบวําชมรมผู๎สูงอายุขาดการ
ดําเนนิ กิจกรรมอยํางตํอเนอ่ื ง จึงได๎รํวมกนั ฟนื้ ฟชู มรมผูส๎ งู อายโุ ดยสํงเสริมอาชพี เพ่ือใหผ๎ ู๎สูงอายุได๎ใช๎เวลาวําง
ใหเ๎ กิดประโยชนแ๑ ละเปน็ การรวมกลมํุ ทาํ กิจกรรมรวํ มกัน เพื่อผํอนคลายความเครียด อกี ทั้งชมรมผ๎สู งู อายยุ ังมี
กจิ กรรมในการถํายทอดภมู ิปญั ญาใหเ๎ ยาวชนรนํุ หลังไดส๎ ืบทอดตอํ ไป อาทิ เชํน การนวดแผนไทย การรักษาข๎อ
กระดกู หมอชาวบ๎าน รวมถึงอาชีพ เชํนจักรสาน เป็นต๎น ท้ังน้ีเพื่อต๎องการถํายทอดกิจกรรมและปลูกฝังให๎
ลกู หลานเกิดจิตอาสาในการดูแลสุขภาพเวลาออกเย่ียมบ๎านติดตามให๎ความรู๎ให๎กําลังใจในการดูแลสุขภาพ
ผสู๎ ูงอายุ โดยมี อสม.นอ๎ ย ดําเนนิ งานควบคํูไปด๎วยกัน และผ๎ูสูงอายุยังร๎ูสึกมีความสุขเม่ือได๎เห็นลูกหลานมา
เยี่ยม มาเอาใจใสํดูแล กลํุมการดูแลสุขภาพผ๎ูสูงอายุจึงมีกิจกรรมท่ีสานตํอกับชมรมผู๎สูงอายุมากข้ึน ลด
ชอํ งวาํ งให๎ผูส๎ ูงอายุมีการมาทํางานรํวมกัน พบปะพูดคุย ให๎กําลังใจซึ่งกันและกัน ลดความเหงาโดยใช๎การมี
สวํ นรวํ มของคนในชุมชน

ระยะพัฒนาเต็มรูปแบบ (พ.ศ. ๒๕๖๐-ปัจจุบัน) ในปี พ.ศ. ๒๕๖๐ คณะกรรมการชมรมผู๎สูงอายุมี
การประชมุ หารือรํวมกับคณะผบ๎ู ริหาร อปท. และเจา๎ หน๎าทเ่ี ทศบาลตําบลปริก เพ่อื กํอตงั้ ศนู ยพ๑ ฒั นาคุณภาพ
ชีวิตผ๎ูสงู อายุและผู๎พกิ ารเทศบาลตําบลปรกิ ขน้ึ โดยมีการจดั ทาํ ระเบียบบริหารจัดการศูนย๑อยํางเป็นรูปธรรม
มีคณะกรรมการดําเนินงานด๎านตํางๆ ประกอบด๎วย คณะกรรมการท่ีปรึกษา คณะกรรมการบริหาร
คณะกรรมการฝุายดาํ เนนิ งาน และคณะกรรมการสนบั สนนุ ขับเคล่อื นกจิ กรรมตาํ งๆ เพื่อพฒั นาคุณภาพชีวิต
ผู๎สงู อายุ โดยกลมํุ ผ๎ูสงู อายุเอง ท้ังด๎านดา๎ นสขุ ภาพ อนามัย เศรษฐกิจ สังคม สวัสดิการ อาชีพ และการปรับ
สภาพแวดล๎อม เพื่อตอบสนองความต๎องการของผู๎สูงอายุ มีสถานท่ีดําเนินงานตั้งอยูํท่ีเทศบาลตําบลปริก
นอกจากนี้มีการแตํงต้ังคณะอนุกรรมการดูแลผู๎สูงอายุระยะยาว (Long Term Care) ขึ้นภายใต๎ศูนย๑
จดั บริการดแู ลผส๎ู ูงอายุที่มีภาวะพงึ่ พิง มีผ๎จู ัดการระบบการดูแลระยะยาวด๎านสาธารณสุข (Care Manager)
๑ คน และผ๎ชู วํ ยเหลอื ดแู ลผส๎ู งู อายทุ ่ีมภี าวะพ่งึ พิง (Caregiver) ๑๔ คน ดูแลผ๎ูสูงอายุท่ีมีภาวะพ่ึงพิงในพ้ืนที่
๑๐ คน

ปี พ.ศ. ๒๕๖๑ ศูนย๑พัฒนาคุณภาพชีวิตผู๎สูงอายุและผ๎ูพิการเทศบาลตําบลปริก จัดต้ัง “กองทุน
สวสั ดกิ ารผ๎ูสงู อายุเทศบาลตําบลปริก” มีสมาชิกจากท้ัง ๗ ชุมชน จํานวน ๑๔๐ คน โดยจัดสวัสดิการให๎แกํ
สมาชิกเมือ่ เจบ็ ปุวยและเสียชีวิต โดยมีคณะกรรมการผสู๎ งู อายมุ ีบทบาทสําคัญและเป็นแกนนําหลักในการจัด
กิจกรรมตํางๆ เพ่ือพัฒนาคณุ ภาพชีวติ ให๎แกํผสู๎ งู อายุในพื้นท่ี
๒. กลมุ่ ประชากรเปา้ หมาย

ศูนย๑พัฒนาคุณภาพชีวิตผู๎สูงอายุและผ๎ูพิการเทศบาลตําบลปริกเทศบาลตําบลปริก ให๎การดูแล
ประชากรกลุํมเปูาหมาย คือ ผ๎ูสูงอายุในเขตเทศบาลตําบลปริก จํานวน ๗๒๑ คน (ร๎อยละ ๑๓.๙๗ ของ
ประชากร) แยกเป็นชมุ ชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง ๑๑๐ คน(ร๎อยละ ๑๕.๒๕ ของผ๎ูสูงอายุ) ชุมชนทํุงออก ๘๖ คน
(ร๎อยละ ๑๑.๙๒ ของผู๎สูงอายุ) ชุมชนปริกใต๎ ๕๙ คน (ร๎อยละ ๘.๑๙ ของผู๎สูงอายุ) ชุมชนปริกตก ๑๐๑ คน
(ร๎อยละ ๑๔.๐๐ ของผสู๎ ูงอายุ) ชมุ ชนรา๎ นใน ๘๒ คน (ร๎อยละ ๑๑.๓๘ ของผส๎ู งู อายุ) ชุมชนตลาดปริก ๑๕๒ คน
(ร๎อยละ ๒๑.๐๙ ของผู๎สูงอายุ) ชุมชนสวนหมํอม ๑๓๑ คน (ร๎อยละ ๑๘.๑๗ ของผู๎สูงอายุ) ผ๎ูพิการจํานวน
๑๒๐ คน (รอ๎ ยละ ๒.๓๒ ของประชากร) และผู๎ปุวยจิตเวช ๒๒ คน (ร๎อยละ ๐.๔๓ ของประชากร)

ดา๎ นภาวะสขุ ภาพประเมินศักยภาพความสามารถในการปฏิบัติกิจวัตรประจําวัน (Activities of Daily
Living : ADL) จาํ แนกประเภทผส๎ู งู อายุ เป็น ๓ กลํุม ไดแ๎ กํ กลํุมติดสังคมจํานวน ๖๘๕ คน (ร๎อยละ ๙๕.๐๐
ของผูส๎ ูงอาย)ุ กลุํมติดบ๎าน จาํ นวน ๒๖ คน (รอ๎ ยละ ๓.๖๐ ของผูส๎ ูงอายุ) กลํุมติดเตียง จํานวน ๑๐ คน (ร๎อย
ละ ๑.๔๐ ของผู๎สูงอายุ) ผ๎ูสูงอายุที่อยํูกับผู๎สูงอายุด๎วยกันตามลําพัง จํานวน ๔ คน (ร๎อยละ ๐.๕๕ ของ
ผสู๎ ูงอาย)ุ ผส๎ู งู อายุทอ่ี าศัยอยคํู นเดียวลาํ พัง จาํ นวน ๓ คน (ร๎อยละ ๐.๔๑ ของผ๎สู ูงอาย)ุ
๓. ผลทตี่ อ้ งการให้เกิดขึน้

ผลที่ต๎องการให๎เกิดข้ึนจากการดําเนินงานการของศูนย๑พัฒนาคุณภาพชีวิตผู๎สูงอายุและคนพิการ
เทศบาลตําบลปริก ผู๎สูงอายุมคี วามรูใ๎ นการดูแลสขุ ภาพ ได๎รบั การตดิ ตามเย่ยี มบา๎ น การชวํ ยเหลือในการปรับ
สิ่งแวดลอ๎ มใหป๎ ลอดภยั การปรับปรงุ ซํอมแซมบ๎าน ห๎องนา้ํ บันได และมีกองทนุ สวสั ดิการสําหรบั ผส๎ู งู อายุ

๑๗๕

๔. ขอ้ มูลและเครอ่ื งมือในการดาเนนิ งาน
ศนู ย๑พฒั นาคุณภาพชีวิตผู๎สูงอายุและผ๎ูพิการเทศบาลตําบลปริกเทศบาลตําบลปริกมีการนําใช๎ข๎อมูล

จากหลายแหลํงในการดาํ เนินงาน ได๎แกํ ระบบฐานข๎อมูลตําบล (TCNAP) เชํน จํานวนผู๎สูงอายุ การจําแนก
ชํวงอายุของผูส๎ ูงอายุ ผูท๎ ่ีต๎องการความชวํ ยเหลือ ข๎อมูลการเจ็บปุวยเรื้อรัง ผ๎ูให๎การดูแลเมื่อมีภาวะเจ็บปุวย
แนวทางการดแู ลเม่อื มภี าวะเจ็บปุวย ปัญหาการดูแลสขุ ภาพจากการเจบ็ ปุวยเรื้อรงั สภาวะการเจบ็ ปุวยเรื้อรัง
สิทธใิ นการรักษา ข๎อมลู ดา๎ นเศรษฐกจิ การอยํูอาศัย ข๎อมูลสง่ิ แวดล๎อมทัง้ ในและนอกบ๎านของผ๎ูสูงอายุ เปน็ ตน๎
ขอ๎ มลู การวิจยั ชมุ ชน (RECAP) ทุนทางสังคมท่เี ก่ยี วขอ๎ ง เชํน เทศบาลตาํ บลปรกิ โรงพยาบาลสงํ เสริมสุขภาพ
ตาํ บลปริก ปราชญผ๑ ส๎ู งู อายุ ผู๎นําทเี่ ป็นผู๎สูงอายุ กลุํมอาสาสมัครดูแลผ๎ูสูงอายุ เป็นต๎น นอกจากน้ียังมีข๎อมูล
จากแหลํงอนื่ ๆ เชํน ทะเบียนผู๎สูงอายุและคนพิการของกองสวัสดิการสงั คม ข๎อมลู ผูส๎ งู อายจุ ากทะเบียนรับเบยี้
ยังชีพ ข๎อมลู ภาวะสขุ ภาพผส๎ู งู อายแุ ละผูพ๎ กิ ารจากฐานขอ๎ มลู รพ.สต.ปรกิ เป็นต๎น

เคร่อื งมอื ดาํ เนินงานประกอบดว๎ ย คํมู ือการดาํ เนนิ งานศูนยพ๑ ัฒนาคุณภาพชวี ติ และสํงเสริมอาชีพ
ผ๎ูสงู อายุ แนวปฏิบตั ิของกองทนุ สวสั ดกิ ารผ๎ูสงู อายเุ ทศบาลตําบลปริก การประชมุ คณะกรรมดาํ เนินงาน และ
แนวปฏิบตั ใิ นการดาํ เนินงานของอาสาสมคั รดูแลสขุ ภาพ
๕. รปู ธรรมงาน

รูปธรรมของการดาํ เนนิ งาน ประกอบด๎วย ๑) มีการจัดตั้งศูนยพ๑ ฒั นาคณุ ภาพชวี ติ ผู๎สูงอายุและผ๎ูพิการ
เทศบาลตําบลปริกเทศบาลตําบลปริก ๒) มีระเบียบศูนย๑พัฒนาคุณภาพชีวิตผ๎ูสูงอายุและผ๎ูพิการเทศบาล
ตําบลปริกเทศบาลตําบลปริก ๓) มีคณะกรรมการฝุายตํางๆ คือ คณะกรรมการที่ปรึกษา คณะกรรมการ
บรหิ าร คณะการฝุายดําเนินงาน และคณะกรรมการสนับสนุน ๔) มกี ารดําเนนิ การกิจกรรมตํางๆ ตามปัญหา
ความต๎องการการดแู ลของผู๎สูงอายุเพ่ือพัฒนาคุณภาพชีวิตผู๎สูงอายุและคนพิการ เชํน อบรมให๎ความร๎ูการ
ดแู ลสขุ ภาพ ฝกึ อาชพี ปรบั สภาพที่อยูํอาศัยผูส๎ ูงอายุ เปน็ ตน๎ ๖) มีกองทนุ สวสั ดิการผ๎ูสงู อายุ
๖. วธิ ีการดาเนนิ งาน

ศูนยพ๑ ัฒนาคุณภาพชวี ิตผ๎ูสูงอายแุ ละผพู๎ ิการเทศบาลตาํ บลปริกเทศบาลตําบลปริก มวี ิธกี ารดําเนินงาน
ดงั น้ี

๑) ชมรมผ๎ูสูงอายุเทศบาลตําบลปริกประชุมรํวมกับคณะผ๎ูบริหาร และเจ๎าหน๎าท่ีเทศบาลตําบลปริก
กํอตั้งศูนย๑พัฒนาคุณภาพชวี ติ ผ๎ูสงู อายแุ ละผู๎พิการเทศบาลตําบลปรกิ เทศบาลตําบลปรกิ

๒) แตํงต้งั คณะกรรมการดาํ เนินงานฝุายพัฒนาคุณภาพชีวิตผ๎ูสูงอายุ คณะกรรมการดําเนินงานฝุาย
พัฒนาคุณภาพชีวิตผู๎พิการและผ๎ูปุวยจิตเวช คณะกรรมการดําเนินงานการดูแลระยะยาวในผ๎ูสูงอายุ คณะ
กรรมกองทุนสวัสดกิ ารผ๎ูสูงอายุ เปน็ ต๎น

๓) รํางระเบยี บบรหิ ารจัดการศนู ย๑ โดยความเห็นชอบของทุกฝุาย พัฒนากฎ ระเบียบ แนวปฏิบัติเพ่ือ
หนุนเสรมิ การดําเนนิ กิจกรรมเสริมสร๎างความเขม๎ แข็งให๎ระบบการดูแลผูส๎ ูงอายุ

๔) ขอรับงบประมาณจากกองทุนหลักประกันสุขภาพเทศบาลตําบลปริก และกองสวัสดิการสังคม
เทศบาลตําบลปรกิ และบรหิ ารจัดการงบประมาณการดําเนนิ กจิ กรรมของฝุายตาํ งๆ

๕) จดั ต้ังกองทุนสวัสดิการผ๎ูสงู อายเุ ทศบาลตาํ บลปริก รบั สมคั รสมาชกิ เกบ็ เงนิ จากสมาชกิ เขา๎ กองทุน
เดือนละ ๒๐ บาท เม่อื สมาชิกเจ็บปวุ ยจัดสวัสดกิ ารเยย่ี มปุวยครัง้ ละ ๓๐๐ บาท ไมํเกนิ ๒ ครั้ง/ปี กรณีเสียชวี ิต
จดั สวัสดกิ าร ๑,๐๐๐ บาท ปจั จบุ นั มสี มาชกิ ๑๔๐ คน (รอ๎ ยละ ๑๙.๔๑ ของผส๎ู ูงอาย)ุ

๖) ใหบ๎ รกิ ารดแู ลสุขภาพผ๎ูสงู อายแุ ละผูพ๎ ิการในชุมชน โดยการสนับสนุนงบประมาณในการปรับสภาพ
บ๎านผู๎สูงอายุและผ๎ูพิการให๎ปลอดภัย จัดสวัสดิการจากกองทุนพัฒนาคุณภาพชีวิตผู๎ สูงอายุและผู๎พิการ
(เฉพาะสมาชิก) กรณเี จบ็ ปวุ ยและเสยี ชีวิต จัดอบรมและฝึกอาชีพ และชํวยเหลือจัดหาตลาดจําหนํายสินค๎า
โดยมีกจิ กรรมการดูแลเฉพาะกลํุม ดงั น้ี

๖.๑) ผส๎ู ูงอายตุ ิดสังคม ๖๘๕ คน (รอ๎ ยละ ๙๕.๐๐ ของผส๎ู งู อายุ) สงํ เสริมการรํวมกิจกรรมใน
ชมรมผู๎สูงอายุ ให๎ความรู๎การดูแลสุขภาพ การรับประทานอาหาร ออกกําลังกาย การจัดการอารมณ๑และ
ความเครียด ฝึกอาชีพตามความสนใจ สนับสนุนใหเ๎ ข๎ารํวมกจิ กรรมในชมุ ชน เป็นผู๎นําในการทํากิจกรรมตํางๆ
ของชมุ ชน เชนํ งานบญุ ประเพณี เปน็ ตน๎

๑๗๖

๖.๒) ผ๎ูสูงอายุติดบ๎าน ๒๖ คน (ร๎อยละ ๓.๖๐ ของผ๎ูสูงอายุ) ประเมินความต๎องการความ
ชํวยเหลือในการปรับสภาพบ๎าน ความต๎องการใช๎กายอปุ กรณ๑ หากจาํ เป็นต๎องใช๎ประสานยืมกายอุปกรณ๑จาก
กองสวสั ดิการ ฝึกอาชีพตามความสนใจ และเยีย่ มบา๎ นให๎ความรใ๎ู นการดแู ลสุขภาพ

๖.๓) ผ๎ูสงู อายตุ ดิ เตียง ๑๐ คน (ร๎อยละ ๑.๔๐ ของผู๎สูงอายุ) ขับเคลื่อนการดําเนินงานโดย
คณะกรรมการกองทนุ LTC ในการประเมนิ ความต๎องการการชํวยเหลอื ดแู ล การเย่ียมบ๎านโดยผ๎ูจัดการระบบ
การดูแลระยะยาวด๎านสาธารณสุข (Care Manager) และผ๎ูชํวยเหลือดูแลผ๎ูสูงอายุที่มีภาวะพ่ึงพิง
(Caregiver) สนบั สนนุ งบประมาณปรับสภาพบ๎านให๎ปลอดภัย การประสานกับกองสวสั ดกิ ารยืมกายอปุ กรณ๑
ทจ่ี ําเป็นตอ๎ งใช๎

๖.๔) ผ๎ูพกิ าร ๑๒๐ คน (รอ๎ ยละ ๒.๓๒) และ ผู๎ปุวยจิตเวช ๒๒ คน (ร๎อยละ ๐.๔๓) ติดตาม
เยี่ยมบ๎าน ประเมินปัญหาความต๎องการชํวยเหลือ ให๎ความรู๎ในการดูแลสุขภาพ ฝึกอาชีพตามความสนใจ
ประสานหนวํ ยงานตํางๆ ทเ่ี กีย่ วขอ๎ งในการดูแล ไดแ๎ กํ รพ.สต. กองสวสั ดิการ หนวํ ยอาสากูช๎ ีพ EMS และผู๎นํา
ชมุ ชน
๗. ผลผลิต ผลลัพธ์

การดาํ เนนิ งานของศนู ยพ๑ ฒั นาคุณภาพชวี ติ ผส๎ู ูงอายแุ ละผ๎ูพิการเทศบาลตําบลปรกิ เทศบาลตําบลปริก
กอํ ใหเ๎ กิดผลตํอประชากรกลํมุ เปูาหมายคอื

๑) ผ๎ูสูงอายุได๎รับการสํงเสริมคุณภาพชีวิตท่ีดีข้ึน ทั้งด๎านสุขภาพกาย สุขภาพจิต สังคม อาชีพ ตาม
ความตอ๎ งการของผู๎สูงอายุ หํางไกลจากภาวะพึ่งพิง โดยผู๎สูงอายุ ผู๎พิการ และผู๎ปุวยจิตเวช ได๎รับการเย่ียม
บา๎ น ๔๖ คน แบงํ เป็น ผ๎สู งู อายตุ ิดบ๎าน ๒๖ คน (ร๎อยละ ๑๐๐) และผ๎ูสูงอายุติดเตียง ๑๐ คน (ร๎อยละ ๑๐๐)
ผส๎ู ูงอายพุ ิการ ๑๐ คน (ร๎อยละ ๗.๐๒)

๒) ผู๎สูงอายุที่เป็นสมาชิกกองทุนสวัสดิการผู๎สูงอายุและผ๎ูพิการเทศบาลตําบลปริก ได๎รับการจัด
สวัสดกิ ารจํานวน ๑๔ คน (ร๎อยละ ๑๐๐ ของสมาชิกทเี่ จบ็ ปุวยและมสี ิทธ์ไิ ดร๎ บั สวัสดิการ)

๓) มกี ารจัดอบรมให๎ความรใู๎ นการดูแลสุขภาพผู๎สูงอายุ ๔ คร้ัง มีผ๎ูเข๎ารํวม ๒๘๐ คน (ร๎อยละ ๔๐.๘๗
ของผ๎สู งู อายุติดสงั คม)

๔) ผ๎สู งู อายุไดร๎ ับการปรับสภาพบ๎านจํานวน ๑๐ คน (ร๎อยละ ๑.๑๕ ของผส๎ู ูงอายุและผพู๎ กิ าร)
๕) ประสานกับกองสวสั ดิการชํวยเหลือผู๎สูงอายุในการยืมกายอุปกรณ๑ ๕ คน (ร๎อยละ ๗.๔๖ ของผ๎ูท่ี
ตอ๎ งใช๎กายอปุ กรณ๑)
๖) จดั อบรมและฝกึ อาชพี ใหผ๎ ู๎สูงอายุ จํานวน ๔ ครั้ง ได๎แกํ การทําน้ํามันเหลือง ยาดม ลูกประคบ ทํา
ขนมพ้นื บา๎ น สานกระเปา๋ จากเส๎นพลาสตกิ เป็นต๎น มีผูส๎ งู อายเุ ขา๎ รํวม ๔๖ คน (รอ๎ ยละ ๖.๓๘ ของผสู๎ ูงอายุ
๘. ผลกระทบทเ่ี กิดข้นึ
การดําเนนิ งานของศนู ยพ๑ ัฒนาคุณภาพชวี ิตผ๎สู ูงอายแุ ละผูพ๎ กิ ารเทศบาลตาํ บลปริกเทศบาลตําบลปริก
ขับเคล่ือนการพัฒนางานและกํอให๎เกิดผลสอดคล๎องกับเปูาหมาย SDGs ที่ ๑ ขจัดปัญหาความยากจน
ผ๎สู ูงอายไุ ด๎รบั การฝึกอาชีพ มีรายได๎เพิม่ ข้นึ ลดรายจาํ ยในการรกั ษาตัวในโรงพยาบาล และ SDGs ที่ ๓ การมี
สขุ ภาพและความเป็นอยูํท่ดี ี เน่ืองจากได๎รบั การบรกิ ารดูแลสขุ ภาพทีจ่ ําเป็นตามปญั หาและความตอ๎ งการ
ผลกระทบตอํ ๕ มติ ิโครงสรา๎ งพื้นฐานของชุมชนดงั นี้ ๑) ดา๎ นสงั คม มีระบบการชํวยเหลือดูแลในสังคม
โดยอาสาสมัคร และสํงเสริมให๎บุคคลในครอบครัวเป็นหลักสําคัญในดูแลผู๎สูงอายุ ๒) ด๎านเศรษฐกิจ เม่ือ
ผูส๎ งู อายุได๎รบั การดูแลและฟ้นื ฟูให๎มอี าการกลับมาดีขึ้น ผูด๎ ูแลสามารถไปทํางาน หารายได๎ ลดคาํ ใชจ๎ าํ ยในการ
เดินทางไปรบั การรกั ษาท่สี ถานพยาบาล ผ๎ูสงู อายแุ ละผู๎พกิ ารได๎รับการฝึกอาชีพ รวมกลํมุ กันทําอาชีพเสรมิ ทํา
ให๎มีรายได๎เพ่ิมข้ึน มีการจ๎างงานผ๎ูพิการและผู๎ปุวยจิตเวช ๓) ด๎านสภาวะแวดล๎อม มีการปรับสภาพบ๎านให๎
เหมาะสม เชํน ทําราวจับในห๎องนํ้า ทําราวเดิน เป็นต๎น ทําให๎ผู๎สูงอายุและผู๎พิการมีความปลอดภัยในการ
ดาํ รงชวี ิต ๔) ดา๎ นสขุ ภาพ ผูส๎ งู อายไุ ดร๎ บั การดแู ลทเ่ี หมาะสมทง้ั กลํมุ ตดิ สังคม ติดบ๎าน และติดเตียง ผู๎พิการ
ไดร๎ ับการดูแลไมถํ ูกทอดทง้ิ ๕) ด๎านการเมืองการปกครอง มแี นวปฏิบัติ กฎระเบียบของชุมชนในการให๎บริการ
ผส๎ู งู อายุและผพ๎ู กิ าร นอกจากน้ยี ังสอดคล๎องกับนโยบายด๎านการพัฒนาสังคมและการเสริมสร๎างพลังชุมชน
ของเทศบาลตาํ บลปริก ท่สี ํงเสรมิ ใหป๎ ระชาชนในพ้ืนท่ีเป็นสมาชิกกลํุมสวัสดิการที่มีอยูํในชุมชนอยํางน๎อย ๑
กลุํม เพ่อื ดแู ลสวัสดิการใหผ๎ ส๎ู งู อายดุ ว๎ ยกัน

๑๗๗

๖.๒.๕ กลุม่ อาสาดแู ลผู้ปว่ ยโรคเรื้อรงั

แผนภาพที่ ๖.๒๕ กลํมุ อาสาดแู ลผู๎ปุวยโรคเร้อื รงั

๑๗๘

Key actors กลํมุ อาสาดูแลผปู๎ ุวยโรคเรอ้ื รัง
งานเด่น
ระดบั ของทนุ ทางสังคม เยยี่ มบ๎านและให๎การดแู ลผู๎ปุวยโรคเรื้อรัง
ความสอดคล้องกบั ๗ สังคม ระดบั ตําบล
พื้นท่ี
วิทยากร สังคมเอื้ออาทร
เทศบาลตําบลปริก

๑) นางสาวอะมนี า ยาอดี ตาํ แหนงํ ประธานกลํมุ อาสาดแู ลผู๎ปวุ ยโรค
เรอ้ื รงั เบอร๑โทรศพั ท๑ ๐๙๙-๕๘๒๒๖๔๐
๒) นส.รุงํ รชั นี เตะ๏ หมาน

๑. ทม่ี าหรือฐานคดิ ของการดาเนินงาน

ประชากรในเทศบาลตําบลปริกมีปัญหาสุขภาพและการเจ็บปุวยด๎วยโรคเร้ือรังเพ่ิมมากข้ึน การดูแล
สุขภาพยังไมํเหมาะสม มีความสมใจหรือใสํใจการดูแลสุขภาพตนเองคํอนข๎างน๎อย เทศบาลตําบลปริกจึงมี
แนวคดิ ในการดําเนนิ งานสงํ เสรมิ สุขภาพประชากรกลุํมเสยี่ งและผ๎ูปุวยโรคเร้อื รัง การปูองกันภาวะแทรกซ๎อน

การสนับสนุนให๎ผู๎ปุวยได๎รับการดูแลอยํางตํอเน่ืองโดยอาสาสมัครในชุมชน เพื่อให๎ประชากรมีสุขภาพดี มี
ศักยภาพในการดูแลตนเอง มคี ณุ ภาพชีวติ ทีด่ ี โดยมี อสม.เปน็ กลไกขบั เคลือ่ นการดูแลสุขภาพและการมีสํวน

รํวมของชุมชนในการแก๎ไขปญั หาสาธารณสขุ โดยมเี สน๎ ทางการดําเนนิ งาน ดังนี้

แผนภาพท่ี ๖.๒๖ เสน๎ ทางการพฒั นากลํุมอาสาดแู ลผูป๎ วุ ยโรคเรือ้ รัง

พ.ศ. ๒๕๕๐ กองสาธารณสขุ และสง่ิ แวดลอ๎ มเทศบาลตาํ บลปรกิ รวํ มกบั อสม. จดั ทาํ โครงการคัดกรอง
โรคเบาหวานและโรคความดันโลหติ สงู ในกลุมํ เสี่ยงอายุ ๓๕ ปขี ้ึนไป มกี ลมํุ เสีย่ งได๎รับการคัดกรองสขุ ภาพ ๕๕๙

ราย พบผู๎ปุวยโรคความดันโลหิตสูง ๑๒๔ ราย ผ๎ูปุวยโรคเบาหวาน ๕๙ ราย เม่ือสอบถามพฤติกรรมการ
รบั ประทานอาหารของคนในชมุ ชน พบวาํ สํวนใหญรํ บั ประทานอาหารหวาน มัน เคม็ และไมํออกกําลังกาย จึง

มีการจัดอบรมให๎ความร๎ู อสม.ในการสํงเสริมสุขภาพแกํกลํุมเส่ียงและผู๎ปุวยโรค เร้ือรัง จัดกิจกรรมการ
รวมกลมุํ ออกกาํ ลงั กาย เชนํ เต๎นแอโรบคิ เป็นต๎น

พ.ศ. ๒๕๕๑ มีการตรวจคัดกรองเบาหวานและความดนั โลหิตสงู อกี ครงั้ พบวํามีผู๎ปุวยเพิ่มขึ้น และ อส

ม.ตระหนักถงึ ความสําคัญในการดแู ลสุขภาพผ๎ปู วุ ยในชมุ ชน จงึ เกิดแนวคิดในการใหบ๎ ริการประเมินความเส่ียง
การเกิดโรคเบาหวานและความดนั โลหิตสงู ในชมุ ชน โดยแบํงหนา๎ ท่ีให๎ อสม.แตลํ ะชุมชน สํารวจผู๎ปุวยในชุมชน
ของตนเอง จดั ทาํ บัญชรี ายชอื่ แบงํ หน๎าท่ีดแู ลรบั ผิดชอบผูป๎ ุวยในพืน้ ที่ ตรวจคัดกรองสุขภาพเดือนละ ๑ ครั้ง

ให๎ความรู๎ ให๎กาํ ลงั ใจแกผํ ป๎ู ุวยและญาตใิ นการปฏบิ ตั ิตัวและดูแลสุขภาพของตนเอง
พ.ศ. ๒๕๕๒ พบปญั หาเก่ยี วข๎องกบั สขุ ภาพของคนในชุมชนครอบคลุมหลายกลมุํ ชํวงอายุ เชํน ผสู๎ ูงอายุ

ผู๎พิการ เด็กและเยาวชน และหญิงตั้งครรภ๑ กองสาธารณสุขและส่ิงแวดล๎อมเทศบาลตําบลปริก จึงจัด
โครงการ Super อสม. ขึน้ เพอื่ พัฒนาทักษะความชาํ นาญในการเป็น อสม.ในเขตเมือง ทําหน๎าที่ให๎การดูแล
สุขภาพของคนในชุมชน โดยไดร๎ ับความรํวมมือจากโรงพยาบาลหาดใหญํ สนับสนุนวิทยากรอบรมให๎ความรู๎

นอกจากนี้ในการจัดโครงการดังกลําวได๎จัดต้ังฐานในการดูแลสุขภาพของคนในชุมชนแบํงเป็น ๔ ฐาน คือ
ผูส๎ งู อายุ ผ๎พู กิ าร ผ๎ูปวุ ยโรคเรอื้ รงั และแมอํ าสา สําหรบั ฐานการดแู ลผูป๎ ุวยโรคเรื้อรังมกี ลุํมเปาู หมาย คือผ๎ูปวุ ย
โรคเบาหวาน ผป๎ู วุ ยโรคความดนั โลหิต ผู๎ปุวยโรคเรือ้ รังอ่ืนๆ และกลมํุ เสี่ยง โดยมกี ารจัดทําโครงการ อสม.คํูซ้ี

และโตะ๏ อิหมาํ มคนดีชวํ ยบอกวธิ พี ิชติ โรคเบาหวาน
พ.ศ. ๒๕๕๓ สาํ นักงานกองทุนสนับสนนุ การสร๎างเสริมสขุ ภาพ (สสส.) เข๎ามาหนุนเสริมในการพัฒนา

ฐานการเรยี นร๎แู ละวทิ ยากรเพ่อื เพม่ิ ศกั ยภาพ อสม.มากขึ้น ฐานการดแู ลผู๎ปวุ ยโรคเร้ือรังมี อสม.ท่เี ปน็ สมาชิก
๓๕ คน ได๎รับการอบรมและพัฒนาศักยภาพอยํางตํอเนื่อง มีการไปศึกษาดูงานการดูแลผู๎ปุวยโรคเร้ือรังท่ี
อบต.ปากพูน จงั หวัดนครศรธี รรมราช เมือ่ กลบั จากการศึกษาดงู านกลมํุ การดูแลผป๎ู วุ ยโรคเร้ือรังมีการพัฒนา

งานสงํ เสริมสขุ ภาพกลํุมเสย่ี ง ตดิ ตามเยี่ยมบา๎ นผปู๎ วุ ยโรคเร้ือรงั การแลกเปลยี่ นเรียนร๎กู ารดําเนนิ งานระหวําง
อสม.แตํละชมุ ชน ทําใหเ๎ กิดเครอื ขาํ ยการดูแล การสนับสนุนความร๎ู และชํวยเหลือซงึ่ กนั และกนั ในการทาํ งาน

๑๗๙

พ.ศ. ๒๕๕๔-๒๕๖๐ ผู๎ปุวยและคนในชุมชนตระหนักถึงการดูแลสุขภาพของตนเองมากขึ้น อีกท้ังการ
ดาํ เนินงานของ อสม. ไดร๎ บั การยอมรับจากคนในชุมชน ผลการประเมินและคดั กรองสุขภาพ เชํน การวัดความ
ดันโลหิต การเจาะเลอื ดปลายน้วิ ตรวจระดับน้ําตาลในเลือดมีความแมํนยําและนําเช่ือถือ จึงมีการจัดบริการ
เจาะเลือดปลายน้ิวตรวจระดับนํ้าตาลในเลอื ดสาํ หรับผ๎ูปุวยเบาหวานกํอนไปพบแพทย๑ตามนัดที่โรงพยาบาล
สํงเสริมสุขภาพตําบล ทําให๎ลดระยะเวลาของผู๎ปุวยในการไปพบแพทย๑ อีกทั้ง อสม.สามารถประเมินภาวะ
สุขภาพของผ๎ูปุวยได๎ จึงเป็นข๎อมูลในการวางแผนเยี่ยมบ๎านในผ๎ูที่มีระดับนํ้าตาลในเลือดสูง การดูแลและ
ติดตามอยํางตํอเน่อื ง เพ่ือปอู งกนั ภาวะแทรกซ๎อน

พ.ศ. ๒๕๖๑ อสม.มีความรู๎ความเช่ียวชาญมากขึ้น มีการแบํงครัวเรือนดูแลรับผิดชอบครอบคลุมทุก
ครัวเรอื น ทาํ ใหม๎ กี ารดูแลสุขภาพของคนในชมุ ชนทว่ั ถึงมากยง่ิ ข้ึน สงํ ผลใหผ๎ ๎ปู วุ ยในชมุ ชนมสี ขุ ภาพจิต สุขภาพ
กายดขี ้นึ ประหยัดเวลาและคําใชจ๎ ํายในการเดินทางไปโรงพยาบาลเพื่อรับการรักษา เกิดการปูองกันและเฝูา
ระวังของสมาชกิ ในชุมชน หลีกเลี่ยงความเส่ยี งโรคเบาหวานและความดนั โลหิตสงู และมีภาคีเครือขํายมารํวม
แลกเปลี่ยนเรยี นรอู๎ ยํางตอํ เนื่อง
๒. กลุม่ ประชากรเป้าหมาย

กลุมํ ประชากรเปาู หมาย ประกอบดว๎ ย ๑) กลมุํ ผูท๎ ีม่ ีความเสีย่ งในการเจบ็ ปวุ ยด๎วยโรคเรื้อรัง ได๎แกํ ผู๎ที่
ไมํได๎ออกกําลังกายจํานวน ๖๗๒ คน (ร๎อยละ ๑๓.๐๒) ไมํได๎ตรวจสุขภาพ ๘๓๖ คน (ร๎อยละ ๑๖.๒๐) ผู๎ที่มี
น้าํ หนกั เกิน ดชั นมี วลกาย ≥ ๒๕ กิโลกรัม/ตารางเมตร จาํ นวน ๔๔๐ คน (ร๎อยละ ๘.๕๓) ๒) กลํุมเจ็บปุวยด๎วย
โรคเรื้อรงั ได๎แกํ โรคความดันโลหติ สงู ๑๗๕ คน (ร๎อยละ ๓.๓๙) โรคเบาหวาน ๘๒ คน (ร๎อยละ ๑.๕๘) ภาวะ
ไขมนั ในเลอื ดสงู ๗๑ คน (ร๎อยละ ๑.๓๗) โรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง ๔๕ คน (ร๎อยละ ๐.๘๗) (เป็น
จํานวนผ๎ูปุวยท่ีรวมอยํใู นกลมํุ โรคเบาหวานหรือความดนั โลหติ สูง) ผ๎ปู ุวยโรคเร้ือรังไปรับการรักษาไมํตํอเนื่อง
๑๖๒ คน (ร๎อยละ ๔๙.๓๙ ของผูป๎ วุ ยโรคเรอ้ื รงั ) การปฏิบัตกิ ารดแู ลตนเองไมเํ หมาะสม ๓๖ คน (รอ๎ ยละ ๑๐.๙๗
ของผปู๎ วุ ยโรคเรื้อรัง) ไมมํ ีผช๎ู วํ ยเหลอื /อยํูตามลาํ พงั ๘ คน (ร๎อยละ ๒.๔๓ ของผูป๎ ุวยโรคเรื้อรัง) ไมํมีทุนทรัพย๑
ในการรกั ษา ๖ คน (ร๎อยละ ๑.๘๒ ของผู๎ปุวยโรคเรื้อรัง) และผ๎ูที่เดินทางไปรักษาไมํสะดวก ๑๖ คน (ร๎อยละ
๔.๘๗ ของผป๎ู ุวยโรคเร้อื รัง)
๓. ผลที่ต้องการให้เกดิ ข้ึน

การดาํ เนนิ งานของกลมุํ อาสาดแู ลผปู๎ วุ ยโรคเร้ือรงั เพ่ือให๎ ๑) กลุํมเสี่ยงได๎รับการประเมินภาวะสุขภาพ
การให๎ความรใ๎ู นการดแู ลตนเองและปอู งกันการเจบ็ ปุวยดว๎ ยโรคเร้อื รัง และสํงเสริมสุขภาพโดยการออกกําลัง
กาย การรบั ประทานอาหารท่ีเหมาะสม การหลกี เล่ียงพฤติกรรมเสี่ยง ๒) ผู๎ปุวยโรคเรื้อรังในชุมชนได๎รับการ
อบรม ให๎ความรเ๎ู กย่ี วกับการดูแลสขุ ภาพ การรบั ประทานอาหารท่ีเหมาะสม การรบั ประทานยา การออกกําลัง
กาย ๓) การตดิ ตามเยีย่ มบ๎านผ๎ูปุวยโรคเรอื้ รังเพอื่ ประเมินภาวะสขุ ภาพ การสนบั สนนุ ชํวยเหลือดูแล ๔) กลํุม
เสี่ยงและผู๎ปุวยโรคเร้ือรังได๎รับการสํงตํอการดูแลกรณีท่ีมีปัญหาสุขภาพ เชํน มีภาวะความดันโลหิตสูง มี
ภาวะการเจ็บปวุ ยอื่นแทรกซอ๎ น เป็นตน๎ และ ๕) มีระบบการสื่อสารชํวยเหลือและสนับสนุนการดูแลสําหรับ
ผปู๎ วุ ยโรคเรอื้ รัง โดยจดั ทาํ กลํุมไลน๑ให๎คําแนะนําการดูแลสุขภาพ การให๎คําปรึกษา ทําให๎ผ๎ูปุวยมีศักยภาพใน
การดแู ลตนเองเพิ่มมากขึ้น
๔. ข้อมูลและเคร่ืองมอื ในการดาเนนิ งาน

ขอ๎ มลู ในการดําเนินงานของกลํุมได๎มาจากข๎อมูลหลายแหลํง ได๎แกํ ระบบฐานข๎อมูลตําบล (TCNAP)
เชํน ข๎อมลู ประชากร ดัชนมี วลกาย พฤตกิ รรมเสยี่ ง ผ๎ูทีต่ ๎องการได๎รับความชํวยเหลือดูแล การเจ็บปุวยเร้ือรัง
ปญั หาการดแู ลสขุ ภาพจากการเจบ็ ปวุ ยเรอ้ื รงั สภาวะการเจ็บปวุ ยเรอ้ื รัง และสถานะการดูแลสุขภาพ เป็นต๎น
ขอ๎ มลู การวิจยั ชมุ ชน (RECAP) การวิเคราะห๑ทุนและศักยภาพของทุนทางสังคมที่เกี่ยวข๎องในการดูแล ได๎แกํ
อสม.ที่ใหก๎ ารดแู ลผป๎ู ุวยโรคเรอ้ื รงั และหนํวยงานที่หนนุ เสริมการดาํ เนนิ งาน เชํน รพ.สต. เทศบาลตําบลปริก
เป็นต๎น และฐานข๎อมูล จปฐ. ภาวะสุขภาพของครัวเรอื น

เครื่องมือในการดําเนนิ งาน ได๎แกํ คูํมือการเยี่ยมบ๎านผู๎ปุวยโรคเร้ือรังของ อสม. แผนการดูแลผู๎ปุวย
กระเปา๋ เยี่ยมบ๎านท่ีมีอุปกรณ๑ตรวจรํางกายเบ้ืองต๎น เชํน เครื่องวัดความดันโลหิต อุปกรณ๑เจาะเลือดตรวจ
ระดับน้าํ ตาลปลายน้วิ เป็นต๎น และการประชุมและวางแผนดาํ เนนิ งานดูแลผ๎ปู วุ ยรํวมกบั พยาบาล รพ.สต.

๑๘๐

๕. รปู ธรรมงาน
การดําเนินงานของกลมํุ อาสาดแู ลผปู๎ ุวยโรคเรอ้ื รัง มีรูปธรรมงานในการดูแลผู๎ท่ีมีความเสี่ยงและผู๎ที่มี

ภาวะเจบ็ ปุวยด๎วยโรคเร้ือรัง ไดแ๎ กํ ๑) การใหค๎ วามร๎ูในการดูแลสุขภาพแกํกลํุมเสี่ยง และการสํงเสริมสุขภาพ
ด๎วยการออกกําลังกาย การรับประทานอาหารท่ีเหมาะสม โดยแนะนําให๎ใช๎พื้นท่ีวํางบริเวณบ๎านปลูกผักไว๎
รบั ประทานในครวั เรอื น และมีการตดิ ตามประเมินผลอยํางตํอเนื่อง ๒) การให๎ความร๎ูในการดูแลสุขภาพและ
สํงเสรมิ สขุ ภาพในกลุํมผู๎ทีเ่ จ็บปุวยเร้ือรงั และแนะนําการปรับสภาพแวดล๎อมในบ๎านของผู๎ปุวยเรื้อรัง เพ่ือลด
อัตราความเส่ียงที่จะเกิดอุบัติเหตุ ๓) การติดตามเย่ียมบ๎านผ๎ูปุวยโรคเร้ือรัง ประเมินภาวะสุขภาพ การ
ชํวยเหลือดแู ลผูท๎ ่มี ีปญั หาสุขภาพ การเสรมิ ศักยภาพครอบครัวในการดูแลผ๎ูปุวย ๔) การประสานงานและสํง
ตํอการดูแลกับ รพ.สต.ปริก ในรายท่ีมีปัญหาสุขภาพและได๎มีการเช่ือมโยงงานกับหนํวยงานภายในและ
ภายนอกในการแกไ๎ ขปัญหาทางสขุ ภาพ พรอ๎ มทั้งจดั กจิ กรรมจิตอาสาในพ้ืนที่สาธารณะในเขตชุมชน และ ๕)
สร๎างระบบการใหค๎ ําปรึกษาและชวํ ยเหลือดแู ล โดยจัดตงั้ กลมุํ ไลนใ๑ หค๎ วามรู๎และคําปรึกษาในการดูแลสขุ ภาพ
๖. วิธดี าเนนิ งาน

การดําเนนิ งานของกลมุํ อาสาดูแลผปู๎ ุวยโรคเรื้อรงั มรี ายละเอยี ดดงั นี้
๑) จดั ตัง้ คณะทํางานจาก อสม.ท้งั ๗ ชมุ ชน รวมกลมุํ กันเข๎ามาทาํ งานในกลมุํ การดูแลผ๎ูปุวยโรคเร้ือรัง
ท้ังหมด ๓๕ คน
๒) อบรมพัฒนาศักยภาพอาสาสมคั รดแู ลผ๎ูปวุ ยโรคเร้ือรงั ใหม๎ คี วามร๎ูและศักยภาพการดูแลผู๎ปุวยโรค
เรือ้ รัง
๓) ประชมุ เพือ่ ทาํ ความเข๎าใจคณะทํางาน จัดทําแผนการดูแลรํวมกับ รพ.สต.ปริก จัดแบํงโซน อสม.
รบั ผิดชอบดูแลกลมํุ เปูาหมาย
๔) ให๎การดแู ลกลุมํ เปูาหมาย ดงั นี้

๔.๑) กลํุมเส่ียงตํอการเกิดโรคเรื้อรัง คัดกรองสุขภาพผ๎ูที่มีภาวะเสี่ยง โดยการตรวจระดับ
นาํ้ ตาลในเลอื ด วดั ความดันโลหิตสงู ให๎ความรูใ๎ นการดูแลสุขภาพ การรับประทานอาหาร การออกกําลังกาย
และการจดั การความเครียด สนับสนนุ ให๎มกี ารปลูกผักสวนครวั ไวร๎ ับประทาน การติดตามเย่ยี มบา๎ นเดือนละ ๑
คร้ัง เนน๎ ย้ําและสํงเสริมพฤตกิ รรมทเ่ี หมาะสมตอํ เนื่อง และสงํ ตอํ การดแู ลกับ รพ.สต.เมื่อมคี วามเสีย่ งสุขภาพ
เพมิ่ มากข้ึน

๔.๒) กลมุํ ผู๎ปุวยโรคเรื้อรงั ตดิ ตามเย่ียมบา๎ นและประเมนิ ภาวะสุขภาพผป๎ู วุ ยเร้ือรงั เดอื นละ ๑
ครั้ง ให๎คําแนะนําการดูแลสุขภาพ การรับประทานอาหารท่ีเหมาะสม การสํงเสริมการออกกําลังกาย การ
จดั การความเครยี ด การรับประทานยา การสังเกตอาการผิดปกติ และการติดตามการรักษา ชํวยเหลือดูแล
ผูป๎ วุ ยท่ไี มํมผี ดู๎ แู ล ติดตามตรวจวัดระดบั นํา้ ตาลในเลือดเดือนละ ๑ ครั้ง ประสานและสํงตํอการดูแลกับ รพ.
สต.ในรายท่ีมีปัญหาสุขภาพ ประสานกองสวัสดิการเพ่ือให๎การชํวยเหลือผู๎ปุวยท่ีไมํมีทุ นทรัพย๑ในการไป
ติดตามการรักษา และมีระบบให๎คําปรึกษาการดูแลสุขภาพโดยกลํุมไลน๑ท่ีมีพยาบาล รพ.สต.ปริก เป็นท่ี
ปรึกษา
๗. ผลผลติ ผลลพั ธ์

ผลลัพธ๑ที่เกิดข้ึนจากการดําเนินงานของกลํุมอาสาสมัครดูแลผ๎ูปุวยเรื้อรัง คือ ๑) กลํุมเสี่ยงทุกคน
ได๎รับการตรวจคดั กรองสุขภาพ ๒) กลํมุ ผู๎ปวุ ยโรคความดันโลหิตสูง ๑๗๕ คน (ร๎อยละ ๑๐๐) โรคเบาหวาน ๘๒
คน (ร๎อยละ ๑๐๐) โรคความดันโลหิตสูงและเบาหวาน ๔๕ คน (รอ๎ ยละ ๑๐๐) ผ๎ปู ุวยที่มีภาวะไขมันในเลือดสูง
๗๑ คน (รอ๎ ยละ ๑๐๐) ไดร๎ ับการเย่ียมบา๎ น สงํ เสริมสขุ ภาพ และปูองกันภาวะแทรกซ๎อนจากการเจ็บปุวย ๓)
ผ๎ูปุวยโรคเรื้อรังที่ไมํมีทุนทรัพย๑ในการไปรักษาพยาบาลจํานวน ๕ คน (ร๎อยละ ๘๓.๓๓ ของผ๎ูปุวยที่ไมํมีทุน
ทรัพยไ๑ ปรักษา) ไดร๎ ับการชํวยเหลือโดยใช๎รถก๎ูชีพ EMS รับ-สํงไปโรงพยาบาลเพ่ือพบแพทย๑ตามนัดและเมื่อ
เจ็บปุวยฉุกเฉิน และ ๔) ชํวยลดระยะเวลาของการไปรอพบแพทย๑ของผ๎ูปุวยโรคเรื้อรังคร้ังละ ๑.๓๐-๒.๐๐
ชว่ั โมง เน่อื งจากได๎รบั การเจาะเลอื ดตรวจระดับน้ําตาลปลายนว้ิ โดย อสม. และสามารถนาํ ผลเลอื ดไปแสดงกบั
แพทย๑ได๎เลย
๘. ผลกระทบที่เกดิ ขน้ึ

การดําเนินงานของกลํุมอาสาดูแลผ๎ูปุวยโรคเร้ือรัง ในการให๎ความรู๎กลุํมเส่ียงและสํงเสริมการดูแล
สขุ ภาพ การพัฒนาศักยภาพผ๎ูปุวยและครอบครัวในการดูแลสุขภาพ การติดตามเยี่ยมบ๎าน และการพัฒนา

๑๘๑

แนวทางการติดตํอส่ือสารชํวยเหลือดูแล สํงผลลัพธ๑ด๎านคุณภาพชีวิตที่ดีข้ึนของผู๎ปุวย ซึ่งสอดคล๎องกับ
เปาู หมายการพัฒนาท่ียั่งยนื (SDGs) เปาู หมายที่ ๓ สรา๎ งหลักประกันใหค๎ นมชี วี ิตทม่ี ีคณุ ภาพ และสงํ เสริมสุข
ภาวะทีด่ ขี องคนทุกเพศทุกวัย ตวั ชวี้ ดั ๓.๘.๑ ได๎รับการสนบั สนุนงบประมาณจากกองทุนหลักประกันสุขภาพ
ระดับพน้ื ท่ี จัดบริการสขุ ภาพเพอื่ สรา๎ งการเข๎าถึงบริการ สนับสนุนอาสาก๎ูชีพ EMS สํงตํอรับการรักษากรณี
เจ็บปุวยฉกุ เฉินหรือต๎องไปพบแพทย๑ตามนัด และมีความสอดคล๎องกับนโยบายเทศบาลตําบลปริกด๎านการ
พัฒนาสาธารณสุขและสงํ เสริมคณุ ภาพชีวติ ของประชากรทกุ กลุมํ วยั

นอกจากน้ียังเกิดผลกระทบที่เกิดขึ้นตํอ ๕ มิติโครงสร๎างพ้ืนฐานของสังคม ประกอบด๎วย ๑) ด๎าน
สงั คม ชุมชนให๎ความรํวมมือในการจัดการปัญหาโรคเรื้อรังในชุมชนโดยเกิดจิตอาสาและแกนนําในการดูแล
สุขภาพทาํ ใหผ๎ ู๎ปุวยไดเ๎ ข๎าถึงการบริการ ๒) ด๎านเศรษฐกจิ มีการสํงเสริมให๎ผ๎ูปุวยโรคเร้ือรังและผู๎ดูแลปลูกผัก
สวนครัวไวร๎ ับประทาน ลดรายจําย การชํวยเหลือผ๎ูปุวยท่ีไมํมีทุนทรัพย๑โดยการจัดรถรับ-สํงไปโรงพยาบาล
ชํวยลดรายจาํ ยของผ๎ูปวุ ยที่มีความขาดแคลน และ ๓) ด๎านสุขภาพ กลมํุ เส่ียงและผปู๎ ุวยโรคเร้อื รังได๎รับความรู๎
ความเข๎าใจและทักษะในการปรับเปลี่ยนพฤตกิ รรมการใชช๎ วี ิต ปรบั สภาพแวดล๎อมและเออ้ื ตํอสุขภาพ ลดอตั รา
การปวุ ยภาวะแทรกซ๎อน

๑๘๒

๖.๒.๖ กลุม่ อาสากชู้ พี EMS

แผนภาพที่ ๖.๒๗ กลมํุ อาสากูช๎ พี EMS

๑๘๓

Key actor กลมุํ อาสากชู๎ ีพ EMS
งานเด่น
ระดับของทุนทางสังคม แนะนํา สาธติ การปฐมพยาบาลเบือ้ งต๎น
ความสอดคล้องกับ ๗ สังคม ระดับตาํ บล
พ้นื ท่ี
วทิ ยากร สังคมเอ้อื อาทร
ศนู ย๑ อปพร. เขตเทศบาลตาํ บลปริก

นายอภิชาต ประสมพงศ๑ ตาํ แหนํง ประธานกลํุมอาสาก๎ูชีพ EMS
เบอรโ๑ ทรศัพท๑ ๐๘๙-๒๙๙๗๔๑๘

๑. ทมี่ าหรอื ฐานคดิ ของการดาเนินงาน
ดว๎ ยอุบตั เิ หตแุ ละการเจ็บปุวยฉุกเฉินเป็นเหตุท่ีเกิดขึ้นอยํางไมํสามารถคาดการณ๑ไว๎ลํวงหน๎าได๎ หาก

ไมไํ ดร๎ บั การชํวยเหลอื อยํางถกู ตอ๎ งและทนั ทวํ งทจี ะสํงผลกระทบตํอชีวิตและทรพั ยส๑ ินของประชากร เน่ืองด๎วย
บรบิ ทของพ้ืนท่เี ทศบาลตําบลปริกมีถนนสายหลักในการสัญจรไปมาทั้งภายในประเทศ และยังเป็นเส๎นทาง
ผํานไปยังประเทศมาเลเซียอีกด๎วย จึงมีอุบัติเหตุเกิดข้ึนบํอยคร้ัง ประชาชนท่ีประสบเหตุไมํมีรถนําสํง

โรงพยาบาลไดอ๎ ยํางทนั ทํวงที ทําให๎มีการสญู เสยี ชีวิต ประชาชนท่เี จ็บปุวยฉกุ เฉนิ เกิดภาวะแทรกซ๎อนจากการ
ไปรบั การรกั ษาท่ีลําช๎า เทศบาลตําบลปริกจึงได๎จัดให๎มีโครงการการบริการการแพทย๑ฉุกเฉิน (Emergency

Medical Service: EMS) เพ่ือใหบ๎ ริการชํวยเหลือผไ๎ู ด๎รับบาดเจ็บจากอุบตั เิ หตุหรอื เจ็บปุวยฉุกเฉนิ ณ จุดเกิด
เหตุและสํงตอํ ไปรกั ษาทโี่ รงพยาบาลท่ใี กลท๎ ่ีสดุ ด๎วยความรวดเรว็ ปลอดภัย ถูกต๎องตามมาตรฐาน ลดความ
รนุ แรงของการบาดเจ็บและอาการปวุ ยท่ีอาจสงํ ผลถึงชีวติ ได๎ โดยมีเสน๎ ทางการพัฒนาการดาํ เนินงานของกลํุม

อาสากู๎ชีพ EMS ของเทศบาลตาํ บลปรกิ ดังนี้

แผนภาพที่ ๖.๒๘ เส๎นทางการพัฒนากลมํุ อาสากช๎ู ีพ EMS

ปี พ.ศ. ๒๕๕๐ การเพิ่มข้ึนของอุบัติเหตุทางจราจรที่มากขึ้น และแนวโน๎มการเพิ่มอาสาสมัคร หนํวย
บริการการแพทย๑ฉุกเฉินที่สามารถเข๎าถึงประชาชนในชุมชนได๎ จึงมีการสํงเสริมการพัฒนาศักยภาพของ
บคุ ลากรในด๎านตาํ ง ๆ เชนํ การใหค๎ วามรใู๎ นการสาธิตการปฐมพยาบาลเบ้ืองต๎นท่ีสถาบันการแพทย๑ฉุกเฉินจัด
ขึ้น และในปี พ.ศ. ๒๕๕๑ มกี ารจดั ตัง้ ฐานการเรียนรู๎ EMS ซึ่งมอี าสาสมคั รใหค๎ วามชวํ ยเหลอื ผปู๎ ระสบอุทกภัย
รํวมกับ อปพร. และงานปูองกนั และบรรเทาสาธารณภัยเทศบาลตําบลปริก เกิดกระบวนการแลกเปลี่ยนใน
การชํวยเหลอื ดแู ลสุขภาพของประชาชนให๎ได๎รบั การชํวยเหลือเม่ือเจ็บปุวยฉุกเฉินได๎อยาํ งทันทํวงที