รายงานการวิจัยชุมชน(RECAP)

๙๐

(๒.๓) สรปุ การวิเคราะหค์ ุณลักษณะสังคมสันตสิ ขุ เทศบาลตาบลปรกิ
สงั คมสันติสขุ เปน็ สงั คมทม่ี คี วามสงบสขุ ประสานกลมเกลียว มีเสรีภาพ ยตุ ธิ รรม ความเช่ือม่ันใจ
ในกระบวนการสนั ติวธิ ี มสี มานฉันท์ต่อกนั เป็นภาวะทไี่ รค้ วามขัดแย้ง ไม่ทะเลาะวิวาท แก่งแย่ง หรือมุ่งร้าย
ตอ่ กนั คนทอ่ี าศัยอยรู่ วมกันมีความผกู พนั เปน็ อันหนง่ึ อันเดียวกัน พงึ่ พาอาศัยกนั อย่รู วมกันภายในอาณาเขต
ภายใต้กฎหมายหรือขอ้ บงั คบั เดยี วกัน มจี ติ สานึกที่ตอ้ งการมีสว่ นร่วมแกไ้ ขปัญหาท่ีเกิดขนึ้ ในชมุ ชน ความเอ้อื
อาทรตอ่ กนั โดยไม่แบง่ ชนชัน้ ฐานะ สามารถพ่ึงตนเองอย่างมีศักดิ์ศรี และมีคุณภาพชีวิตที่ดี เทศบาลตาบล
ปริกมีงานและกิจกรรมท่ีสะท้อนถึงสังคมสันติสุข ๕ คุณลักษณะ ได้แก่ ๑)การใช้ข้อมูลสนับสนุนการ
แกป้ ัญหา ๒)การพัฒนาทกั ษะการส่อื สาร ๓)สรา้ งความเขา้ ใจและความร่วมมอื ทุกภาคสว่ นในพนื้ ท่ี ๔)จัดการ
ความขัดแย้งโดยกติกาและความเห็นร่วมของชุมชน และ๕)ใช้ศักยภาพชุมชนในการไกล่เกลี่ยร้องเรียน ดัง
รายละเอียดต่อไปนี้
คณุ ลกั ษณะที่ ๑ ใช้ขอ้ มูลสนับสนนุ การแกป้ ัญหา เป็นข้อมูลท่ไี ดจ้ ากการสงั เกต วเิ คราะหแ์ ละนาใช้
เพอ่ื การแกไ้ ขปญั หา ประกอบดว้ ย ๓ ลกั ษณะ ได้แก่ ๑) ประชาชนรวมตัวกันพูดคยุ ปญั หาปลาตายในคลองอู่
ตะเภา จากขอ้ มลู การสังเกตเหน็ ปลาตายในคลองอตู่ ะเภา ซ่งึ จะเกดิ ข้นึ เป็นประจาทุกปีๆ ละ ๒- ๓ คร้ัง เป็น
ระยะเวลากว่า ๑๐ ปมี าแลว้ มกี ารวพิ ากษว์ ิจารณว์ า่ สาเหตกุ ารท่ีปลาตาย มาจากสาเหตุที่ โรงงานปล่อยน้า
เสียลงสู่คลองอูต่ ะเภา นาไปสู่การรอ้ งเรียนของกลุ่มอนุรักษ์อู่ตะเภา และหาแนวทางแก้ปัญหาร่วมกัน โดย
เทศบาลตาบลปริกได้เป็นคนกลางในการเจรจาไกล่เกลี่ย ระหว่างกลุ่มอนุรักษ์คลองอู่ตะเภากับโรงงาน ได้
ขอ้ ตกลงรว่ มกันในการแก้ปัญหานา้ เสียท่ีทุกคนพอใจ และมีมาตรการติดตามการปล่อยน้าเสียลงสู่คลองอู่
ตะเภาของโรงงาน ๒) เทศบาลค้นหาข้อมลู จากหลายช่องทางสื่อสาร เพอื่ จัดการปัญหาความเดือดร้อนของ
คนในชมุ ชน ปัญหาอาชญากรรมและการกระทาผดิ กฎหมายในชุมชนไดล้ ดลง ข้อพิพาทที่เกดิ ขึน้ ในชุมชนไดร้ ับ
การแก้ไข เทศบาลใช้หลายช่องทางในการรับเรื่องร้องเรียน ได้แก่ การร้องเรียนด้วยตนเอง ทางสื่อสังคม
ออนไลน์ กลุ่มไลน์ ต้รู ับความคิดเห็น เปน็ ตน้ ๓) ใช้ขอ้ มลู ทีไ่ ดร้ บั เรื่องร้องเรยี นจาการจดั เวทปี ระชาคมสญั จร
นาข้อมูลมาวิเคราะห์ เพ่ือนาสูก่ ารจัดทาแผนพฒั นาเทศบาลตาบล
คณุ ลกั ษณะท่ี ๒ การพัฒนาทักษะการสอ่ื สาร เป็นฝกึ ทกั ษะการส่งข่าวสารและรับเร่ืองรู้ทุกข์จาก
ประชาชน รวมถึงทกั ษะในตอบปญั หาขอ้ ข้องใจของประชาชนได้อย่างเหมาะสม สะท้อนให้เห็นใน ๒ ลักษณะ
คือ ๑) การฝึกอบรมนักจัดรายการวิทยุ ให้มีทักษะในการนาเสนอข้อมูลข่าวสาร การให้ข่าว ได้แก่ การ
ฝกึ อบรมนักเรยี น ประชาชนท่วั ไปทส่ี นใจ เปน็ กิจกรรมที่ทาให้การสื่อสารมีความคล่องตัวทั้งในด้านข่าวสาร
บันเทิง เป็นการเตรียมให้ประชาชนได้รู้ถึงการผลิตและส่งเผยแพร่ข่าวสาร เป็นส่ือกลางในการเสริมสร้าง
ความสัมพนั ธอ์ นั ดรี ะหว่างคนในชุมชนดว้ ยกัน และระหวา่ งเทศบาลกับชมุ ชน รวมถงึ การประชาสัมพนั ธต์ า่ ง ๆ
มีประสิทธภิ าพ สะดวกรวดเรว็ ทาให้เทศบาลลดค่าใช้จา่ ยในการประชาสัมพันธ์ลง ๒) บุคลากรและแกนนา
ชมุ ชน ผูร้ ่วมไกล่เกลย่ี หรอื เป็นกรรมการร่วมศึกษาดงู านและเขา้ รับการฝกึ อบรม โดยมีนิติกร คณะกรรมการ
ศนู ยย์ ุตธิ รรมชมุ ชนเขา้ รบั การฝกึ อบรมหลกั สตู รไกล่เกลย่ี และข้อกฎหมายต่าง ๆ เพ่ือเป็นผู้ดาเนินการ ผู้ให้
ความรูเ้ รอื่ งกฎหมาย สทิ ธิ โอกาสของคนในชุมชน
คณุ ลักษณะที่ ๓ สรา้ งความเขา้ ใจและร่วมมือทุกภาคส่วนในพ้ืนท่ีเกี่ยวข้องกับ ๔ ลักษณะ ได้แก่
๑) ประชาสัมพนั ธ์กิจกรรม สรา้ งความเข้าใจงาน และลดปัญหาความขัดแยง้ ผ่านวิทยุชมชน โดยเปิดโอกาส
ให้ประชาชนในชุมชนเขา้ ถึงขอ้ มูลการปฏิบัตงิ านของเทศบาลอยา่ งเปิดเผยทุกช่องทาง เช่น การเปิดเผยแผน
งบประมาณ รายงานผลการดาเนินงาน การจัดซ้ือจัดจ้าง เป็นต้น ๒) กลุ่มอนุรักษ์คลองอู่ตะเภา จัดเวที
เสวนาร่วมระหวา่ งสมาชิกกลุ่มฯ นกั วิชาการจากกรมโรงงานอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ และ
โรงงานที่ต้ังอยู่ใกล้คลองอู่ตะเภา เพ่ือหาทางแก้ไขปัญหาน้าเสียในคลองอู่ตะเภา ๓) ผู้นาชุมชนร่วมเป็น
กรรมการในภารกิจต่าง ๆ ของเทศบาล มีการจัดต้ังสภาองค์กรชุมชนเทศบาลตาบลปริก ท่ีมาจากตัวแทน
ของประชาชนในชมุ ชน ๑๒ คน ทางานแบบคู่ขนานกับสภาเทศบาล มีหนา้ ท่ีตดิ ตามประเมินผลการปฏบิ ัติงาน

๙๑

ของเทศบาล ๔) บุคลากรเทศบาลเขา้ ร่วมกิจกรรมของชมุ ชน เชน่ เปน็ พเ่ี ลย้ี ง (Coach) การคัดแยกขยะ การ
รณรงค์ให้นาขยะมารวมกันเพื่อจาหน่าย อันเป็นการสร้างพลังความสามัคคีและพลังของชุมชนท่ีเข้มแข็งสู่
สงั คมสันตสิ ขุ

คณุ ลักษณะที่ ๔ จัดการความขัดแยง้ โดยกติกาและความเห็นร่วมของชุมชน เทศบาลตาบลปริก
มงุ่ เน้นการพัฒนาทกุ อยา่ งตอ้ งตอบสนองตอ่ ความเป็นอยูท่ ่ีดีของประชาชน และการพัฒนาทุกอย่างต้องมา
จากประชาชน การดาเนนิ งานทุกอย่างของเทศบาลจึงมุ่งสร้างสังคมแบบเครือญาติ ดูแลซึ่งกันและกันเพื่อ
ไม่ใหเ้ กดิ ความขัดแยง้ งานและกจิ กรรมสะท้อนใหเ้ หน็ ๔ ลักษณะ คือ ๑) ร่วมสร้างแนวทางการดาเนินงาน
จัดการเรื่องรอ้ งเรียนเป็นรากฐานและกลไกสง่ เสริมเปาู หมายร่วมกนั ในการพัฒนาสงั คมสันติสุข โดยกาหนด
ช่องทางการรับเร่ืองร้องเรียนท่ีหลากหลาย เช่น ร้องเรียนด้วยตนเอง ทางโทรศัพท์ กลุ่มไลน์ สื่อสังคม
ออนไลน์ ตู้รบั ความคิดเหน็ ที่เทศบาล เปน็ ต้น นอกจากนี้ยังมกี ารรบั เรอ่ื งรอ้ งเรียนผ่านเวทปี ระชมุ เสวนา เช่น
เทศบาลจดั ประชาคมสัญจรรบั ฟงั เรื่องเดือดรอ้ นของประชาชนในแตล่ ะชมุ ชนทกุ เดอื น ๒)ใชห้ ลกั ศาสนาแกไ้ ข
ปัญหาความขัดแย้ง และอยูร่ ่วมกันแบบเครอื ญาติ โดยมคี วามเชื่อและศรัทธาในหลักศาสนาท่ีสอนให้คนไม่
เบียดเบียนผู้อ่ืนและตนเอง สอนให้รักษาคนอ่ืนเหมือนกับรักตนเอง และช่วยเหลือซ่ึงกันและกัน ๓) สร้าง
ข้อตกลงระหวา่ งกลุม่ อนุรกั ษค์ ลองอูต่ ะเภากับโรงงานหรือผู้ประกอบการ เช่น โรงงานตอ้ งบาบัดน้าเสียก่อน
จงึ จะปลอ่ ยลงสู่คลองอตู่ ะเภาเปน็ และ ๔)ดาเนินงานจัดการความขดั แยง้ ในรปู แบบคณะกรรมการที่มาจาก
ทุกภาคสว่ นที่เก่ียวข้องในพ้ืนที่ ในศูนย์ยุติธรรมชุมชนจะมีการดาเนินงานในรูปคณะกรรมการ ๓ ชุด ได้แก่
คณะกรรมการท่ปี รึกษาศูนย์ยุติธรรมชุมชน คณะกรรมการศูนย์ยุติธรรมชุมชน และคณะอนุกรรมการศูนย์
ยุติธรรมชุมชน

คุณลักษณะที่ ๕ ใช้ศักยภาพชุมชนในการไกล่เกลี่ยเร่ืองร้องเรียน เทศบาลตาบลปริกเน้นการ
แก้ปัญหาความขัดแย้งโดยการมีส่วนรว่ มด้วยการนาใชศ้ กั ยภาพชมุ ชน ๓ ฝาุ ยในการไกล่เกลี่ย สะท้อนให้เห็น
๑) ผนู้ า แกนนา ผู้นาศาสนา ทาหน้าทเี่ ปน็ คนกลางในการไกลเ่ กลย่ี ความขดั แย้ง เชน่ กรณขี องโต๊ะอิหม่ามใช้
หลักศาสนาในกระบวนการไกล่เกล่ีย ผ้ใู หญ่บ้านมีศกั ยภาพในการสร้างสันตวิ ิธี ผ่านกระบวนการเจรจา ประณี
ประนอม การมีสว่ นรว่ ม ช่วยไกลเ่ กลยี่ ความขดั แย้งในครอบครัว ปัญหาการแบ่งทรพั ยส์ ิน ๒) เทศบาลตาบล
ปริก มีบทบาทในการรับเรื่องร้องเรียนและประสานการเจรจาไกล่เกลี่ยให้บรรลุเปูาหมาย ตามคาส่ัง
มอบหมายงาน แบ่งหน้าที่รับผิดชอบให้บุคลากรชัดเจน นอกจากนี้ยังมีการรณรงค์ ปลูกจิตสานึกการ
รบั ผิดชอบตอ่ สงั คม การอยู่รว่ มกนั แบบเครอื ญาติ ใหป้ ระชาชนร่วมเป็นเจา้ ของงานไกล่เกล่ีย เห็นเรื่องความ
ขัดแย้งในชุมชนเป็นเร่อื งทต่ี อ้ งรว่ มชว่ ยกันแก้ปัญหา

๙๒
(๓) สังคมสวสั ดกิ าร

(๓.๑) Typology สังคมสวัสดกิ าร

แผนภาพที่ ๕.๖ Typology สงั คมสวสั ดกิ าร

(๓.๒) การวเิ คราะหค์ ุณลกั ษณะสงั คมสวสั ดิการ ระดมทนุ
ระดมแรง
ตารางที่ ๕.๓ วเิ คราะหค์ ณุ ลกั ษณะสงั คมสวัสดกิ าร

เรยี นรู้ความตอ้ งการ
สวัสดิการ

ลาดบั ทนุ ทางสงั คม เ ีรยนรู้จากกระบวนการจัดการข้อมูล
ของ ้ืพนที่
เรียน ้รูแนวทางการจัดการปัญหา
เรียนรู้ ่ผานการประ ุชมใน ุชมชน
การระดมเงินตามเ ืง่อนไขการเ ็ปนสมา
ชกของกลุ่มห ืรอกองทุน
การระดมแรงและทรัพยากร ื่อนเ ื่พอให้
การ ่ชวยเหลือ

๑. กลมุ่ ออมทรพั ย์ ทต. ปริก   x
 x
๒. กล่มุ ออมทรัพยช์ มุ ชนปริกใต้   x

๓. กองทุนสัจจะวนั ละบาท   

๔. กล่มุ ฌาปนกจิ ชมุ ชนปริกตก  ๕๕
๕๒
๕. กอ ง ทุน ซา รีกั ตมัส ยิ ด ด า รุ ล 

เราะหม๊ะ
รวม ๕

           มีคณะกรรมการในการบรหิ ารจดั การ ผลประโยชน์ละสวัสดิการ ๙๓
กองทุนหรอื กลมุ่
      x     กตกิ า การบรหิ ารจดั การ การกาหนด กฎ ระเบยี บ
      x     กาหนดรปู แบบหรอื แนวทางการจัด
      x x x x  สวสั ดิการ การเพิ่มทักษะแกนนาและบคุ ลากร
       x x x  บรหิ ารจัดการใหไ้ ดร้ ับผลประโยชน์
อย่างทว่ั ถึงตามทก่ี าหนด
๕ ๕ ๕ ๕ ๕ ๕ ๒ ๓ ๓ ๓ ๕๕
มีระเบยี บ กตกิ าขอ้ ตกลงของการ
รวมกล่มุ

มีระเบียบ กตกิ า ข้อตกลงในการอยู่
ร่วมกันระดับชมุ ชน
มีการจดั การใหเ้ ปน็ ไปตามท่ีตกลง

การฝึกอบรม

การศกึ ษาดูงาน

การเรียนรูข้ า้ มกลมุ่

การแลกเปล่ียนเรียนรู้ภายในพน้ื ทแี่ ละ
ภายนอกพื้นที่

การสรุปบทเรียนการบรหิ ารจดั การ
กลมุ่
การเพิ่มทกั ษะการถา่ ยทอดและสรา้ ง
การเรยี นรู้

๙๔

(๓.๓) สรปุ การวเิ คราะห์คุณลักษณะสังคมสวสั ดกิ ารเทศบาลตาบลปรกิ
สงั คมสวัสดกิ าร เป็นการช่วยเหลอื เก้อื กูลกันของคนในชมุ ชนด้วยการรวมกลมุ่ ระดมทุน ระดม
แรงในการจัดสวัสดิการที่เอ้ือและครอบคลุมต่อประชาชนทุกกลุ่มวัยต้ังแต่ เกิด แก่ เจ็บ ปุวย และ
เสียชีวิต มีเปูาหมายเพื่อส่งเสริมคุณภาพชีวิตของคนในชุมชนให้ดีขึ้นและสามารถพึ่งตนเองได้ ซึ่ง
คุณลักษณะสงั คมสวัสดิการของเทศบาลตาบลปริก วิเคราะห์จากการดาเนินงานและกิจกรรมของทุน
ทางสังคมท่ดี าเนนิ การหลัก ๘ ทุนทางสังคม ประกอบด้วย กลุ่มออมทรัพย์เทศบาลตาบลปริก กลุ่ม
ออมทรัพย์ชุมชนปริกใต้ กองทุนสัจจะวันละบาท กลุ่มออมทรัพย์ชุมชนทุ่งออก กลุ่มฌาปนกิจ ชุมชน
ปริกตก กองทุนซารีกัต ชุมชนทุ่งออก กองทุนซารีกัตมัสยิดมูฮิบบีน และกองทุนซารีกัตมัสยิดดารุล
เราะหม๊ะ จากการดาเนินงานของทุนทางสังคมได้สะท้อนคุณลักษณะสังคมสวัสดิการ ๕ คุณลักษณะ
ไดแ้ ก่ ๑)เรยี นรู้ความต้องการสวัสดิการ ๒)การระดมเงิน ระดมแรง ๓)การบริหารจัดการผลประโยชน์
และสวัสดกิ าร ๔)การกาหนดกติกา ขอ้ ตกลง และ๕)การเพ่ิมทักษะแกนนาและบุคลากร ดังรายละเอยี ด
คุณลักษณะที่ ๑ เรียนรู้ความต้องการสวัสดิการ ผู้นา แกนนา คณะกรรมการชุมชน ผู้นา
ศาสนา มกี ารเรียนรู้ความตอ้ งการสวสั ดิการของประชาชนในเขตเทศบาลตาบลปริก คือ ๑)เรียนรู้จาก
กระบวนการจดั การขอ้ มูลของพืน้ ที่ จากการเกบ็ รวบรวมข้อมูลของพืน้ ที่ การวิเคราะห์สถานการณ์จาก
ปัญหาทีเ่ กดิ ขึ้น เช่น ปัญหาการใช้จ่ายเงินโดยไม่มีการวางแผนในการออมเงิน ประชาชนขาดเงินทุนใน
การประกอบอาชพี ปญั หาหนีส้ ิน การออมเงิน การกู้ยืมเงนิ กู้นอกระบบ และการขาดสวัสดิการ เป็นต้น
มกี ารนาใชข้ อ้ มูลทส่ี ะทอ้ นภาพปญั หาของชุมชนที่เกิดขึ้นเพ่ือวางแผนกิจกรรม โดยมีการค้นหาทุนและ
ศักยภาพของชุมชน เช่น กลุ่มคนท่ีจะมาร่วมดาเนินงาน แกนนาในพ้ืนท่ีช่วยสนับสนุน สถานท่ีในการ
จัดตั้งกลุ่มหรือกองทุน และหน่วยงานท่ีเกี่ยวข้องที่จะมาช่วยหนุนเสริม เป็นต้น ๒)การเรียนรู้แนว
ทางการจัดการกับปัญหาที่เกิดข้ึน ด้วยการรวมกลุ่มในการช่วยเหลือกันภายในชุมชน ด้วยการจัดต้ัง
กลมุ่ หรอื กองทนุ เพอ่ื ออกแบบการจัดสวสั ดิการสาหรับสมาชิกทงั้ ในกรณี เกดิ เจ็บปุวย แก่ และเสยี ชีวิต
เชน่ กลุ่มออมทรพั ยเ์ ทศบาลตาบลปริก กล่มุ ออมทรพั ยช์ มุ ชนปรกิ ใต้ และกลุ่มออมทรัพย์ชุมชนทุ่งออก
ได้รวมกลุ่มเพ่อื สง่ เสรมิ การออมเงนิ มีการรบั สมคั รสมาชกิ ตามความสมัครใจ ใหอ้ อมเงินลักษณะห้นุ หุ้น
ละ ๑๐ บาท แลว้ ใหส้ มาชิกกลุม่ กู้ยืมดอกเบี้ยต่า ร้อยละ ๕-๑๐ มีการปันผลกาไรท่ีเกิดขึ้นให้สมาชิกปีละ
๑ คร้งั ทกุ ส้นิ ปี และจัดสวสั ดกิ ารสาหรบั สมาชกิ เป็นต้น และ ๓)มีการเรียนรู้จากการประชุมร่วมกันใน
การบรหิ ารจัดการกลุม่ โดยคณะกรรมการ ผู้นาแกนนา และสมาชิกได้มกี ารประชมุ รว่ มกัน ร่วมวางแผน
การดาเนินงาน การแจ้งรายรับ รายจา่ ยและผลกาไรของกลมุ่ การกาหนดกฎ กตกิ าข้อตกลง เพื่อให้เกิด
ประโยชนส์ ูงสุดสาหรบั สมาชกิ เชน่ การรบั สมัครสมาชิก การแบง่ ปนั ผลกาไร การจดั สวสั ดกิ าร เปน็ ตน้
คุณลกั ษณะที่ ๒ การระดมเงิน ระดมแรง การรวมกลุ่มของสมาชิกกลุ่มหรือกองทุนน้ันได้มี
การดาเนนิ งานกิจกรรม คอื ๑)การระดมเงินตามเงอื่ นไขการเปน็ สมาชกิ โดยมุ่งเนน้ การสง่ เสรมิ การออม
เงินของประชาชน สรา้ งนิสัยการออมให้คนในชมุ ชน เช่น กลุ่มออมทรัพย์เทศบาลตาบลปริก กาหนดให้
สมาชกิ ฝากเงนิ ในลักษณะการลงหุน้ ละ ๑๐ บาท ขั้นต่า ๓ หุ้น ไม่เกิน ๑๐๐ หุ้นต่อคน กลุ่มออมทรัพย์
ชมุ ชนปรกิ ใต้ ลงหุ้น หุน้ ละละ ๑๐ บาท ขั้นต่า ๓ หุ้น ไม่เกิน ๕๐ หุ้นต่อคน กองทุนสัจจะวันละบาท ให้
สมาชกิ ออมเงนิ วนั ละ ๑ บาท กลมุ่ ฌาปนกิจชุมชนปรกิ ตก เก็บเงนิ กรณสี มาชิกเสยี ชีวิต ศพละ ๕๐ บาท
กองทุนซารีกัตชุมชนทุ่งออกเก็บเงิน ศพละ ๖๐ บาท เป็นต้น และ ๒) มีการระดมแรงและทรัพยากร
เพ่ือให้การช่วยเหลือ โดยใช้หลักการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนท่ีเก่ียวข้องโดยเฉพาะภาคประชาชน
สนับสนุนให้ผูท้ ีม่ ีจิตอาสาเป็นแกนนาอาสาเพือ่ การจดั ตงั้ กล่มุ ออมทรัพย์ กลุ่มฌาปนกิจและกองทุนซา
รีกัตข้ึนในชมุ ชน มีการคดั เลอื กประธานกลมุ่ หรือกองทนุ คณะกรรมการกองทนุ จากผูท้ ่ีประชาชนใหค้ วาม
ไวว้ างใจ มีความซ่ือสัตย์สจุ รติ เสียสละเพอ่ื สว่ นรวม เชน่ กลุ่มฌาปนกจิ ปริกตก กองทนุ ซารกี ัต ชมุ ชนทงุ่
ออก กองทุนซารีกัตมสั ยดิ มูฮิบนี และกองทนุ ซารีกัตมสั ยิดดารลุ เราะหมะ๊ มีประธานกลมุ่ ที่มภี าวะผนู้ า มี
จิตอาสาในการบริหารจัดการกลุ่ม และมีกลุ่มจิตอาสาในชุมชน หรือคณะกรรมการกลุ่มคอยให้การ
ช่วยเหลือในการบริหารจัดการงานศพ เช่น การจัดเตรียมผ้าห่อศพ การขุดหลุมฝังศพ การจัดหาไม้
กระดาน การจัดสถานที่ การจดั เตรยี มอาหารสาหรบั แขกทีม่ ารว่ มงาน และการรว่ มกนั ละหมาดญานาซะ
(คนตาย) เปน็ ตน้

๙๕

คุณลักษณะที่ ๓ การบริหารจัดการผลประโยชน์และสวัสดิการ โดยทุนทางสังคมมีการ
ดาเนินงาน กจิ กรรมเพอ่ื บริหารจดั การผลประโยชน์และสวสั ดกิ าร ดงั นี้ ๑)มีคณะกรรมการในการบรหิ าร
จัดการกองทนุ หรอื กลุม่ โดยกลุ่มออมทรพั ย์ กลุม่ ฌาปนกจิ กองทุนซารีกตั มกี ารแต่งต้ังคณะกรรมการ
ประกอบด้วย ประธาน รองประธาน เลขานุการ เหรัญญิก กรรมการ เพ่ือร่วมกันคิด ร่วมวางแผนการ
ดาเนินงานใหเ้ กิดประโยชนส์ งู สดุ กับสมาชิกกลุม่ ๒)มกี ารกาหนดรปู แบบหรอื แนวทางการจดั สวัสดิการ
คณะกรรมการรว่ มกาหนดข้อตกลงในการจดั สวัสดกิ ารสาหรบั สมาชิกกลมุ่ เชน่ กลุ่มออมทรัพยเ์ ทศบาล
ตาบลปรกิ จดั สวัสดิการกรณีเจ็บปุวยนอนโรงพยาบาลคืนละ ๑๐๐ บาท ไม่เกิน ๕ คืน สาหรับสมาชิกท่ี
เป็นสมาชกิ ๖ เดอื นขน้ึ ไป กล่มุ ออมทรัพย์ชุมชนปริกใต้ จัดสวัสดิการกรณีเกิด เจ็บปุวย เสียชีวิต ดังน้ี
(๑) กรณเี กดิ มอบเงนิ รบั ขวญั ๕๐๐ บาท (๒) กรณเี จ็บปวุ ยนอนโรงพยาบาลมอบเงนิ คนื ละ ๑๐๐ บาทไม่
เกิน ๕ คืน และ (๓)กรณีเสียชีวิต มอบเงินสงเคราะห์สาหรับครอบครัวสมาชิก ๒,๐๐๐ บาท กลุ่ม
ฌาปนกิจปริกตก มอบสวัสดิการแก่ครอบครัวสมาชิกที่เสียชีวิต ๑๑,๐๐๐ บาท ภายใน ๗ วันหลัง
เสยี ชีวิต กองทนุ ซารกี ัตชมุ ชนทงุ่ ออกจดั สวัสดกิ ารแก่ครอบครัวสมาชิกที่เสียชีวิต ๑๕,๐๐๐ บาท และ ๓)
มบี ริหารจัดการให้ได้รับผลประโยชน์อย่างทั่วถึงตามท่ีกาหนด คณะกรรมการกลุ่มหรือกองทุนมีการ
กาหนดกฎ กติกา ข้อตกลงเพือ่ ให้สมาชกิ ได้รบั ผลประโยชน์อย่างทั่วถึง เช่น กลุ่มกลุ่มออมทรัพย์ชุมชน
ทุง่ ออกกาหนดใหส้ มาชกิ แตล่ ะครวั เรือนสามารถผอ่ นชาระสินค้าได้นาน ๑๐ เดอื น วงเงินไมเ่ กนิ ๑๐,๐๐๐
บาท/ครวั เรือน กองทุนซารีกัตชุมชนทุ่งออกและกองทุนชารีกัตมัสยิดดารุลเราะหม๊ะ กาหนดให้มีการ
เกบ็ เงินลว่ งหนา้ ๒ ศพ เพือ่ ใหม้ ีเงินทนุ สารองมอบให้ครอบครัวสมาชกิ ที่เสียชีวติ เป็นต้น

คุณลักษณะท่ี ๔ การกาหนดกติกา ข้อตกลง ในการดาเนินงานมี ๒ กลไก ดังนี้ ๑)การมี
ระเบยี บ กติกาขอ้ ตกลงของการรวมกล่มุ เพ่ือใหส้ ามารถบรหิ ารจดั การผลประโยชนส์ าหรับสมาชิกกลุ่ม
โดยมรี ะเบยี บ ขอ้ ตกลงเกี่ยวกับ เกณฑก์ ารรับสมัครสมาชิกใหม่ การออมเงิน การกู้ยืมเงิน การเก็บเงิน
สงเคราะห์ การแบ่งปันผลกาไร อตั ราดอกเบ้ีย อัตราการผอ่ นชาระ การจัดสวัสดิการ และการพ้นสภาพ
การเป็นสมาชิก ดังนี้ (๑) การรับสมัครสมาชิกใหม่ เช่น กลุ่มฌาปนกิจปริกตก รับสมัครสมาชิกตาม
ความสมคั รใจ โดยสมาชิกต้องชาระค่าธรรมเนียมแรกเข้า ๒๐ บาท กรณีเป็นเด็กแรกเกิดต้องแจ้งเกิด
แลว้ อยา่ งน้อยสามเดือน หากสมาชิกแตง่ งานใหม่หรือมีคู่สมรสคิดแยกเป็น ๑ ครอบครัวและรับสมัคร
เฉพาะผู้ท่ีอยู่ในชุมชนปริกตกและมีรายชื่อในทะเบียนสัพบุรุษของมัสยิดเท่านั้น (๒) การกู้ยืมเงิน เช่น
กล่มุ ออมทรัพยเ์ ทศบาลตาบลปริกใหส้ มาชกิ กู้ยืมเงนิ ได้ไมเ่ กิน ๓ เทา่ ของเงนิ ฝากของตนและตอ้ งมเี พ่ือน
สมาชิกช่วยค้าประกันให้ ๒ คน การชาระหน้ีจะชาระเดือนละเท่าไรก็ได้แต่ต้องใช้หน้ีให้หมดภายใน
ระยะเวลา ๑ ปี โดยคิดอัตราดอกเบ้ีย ร้อยละ ๕ บาทต่อปี (๓)การแบ่งปันผลกาไร เช่น กลุ่มออมทรัพย์
เทศบาลตาบลปริกและกล่มุ ออมทรพั ย์ชุมชนปริกใต้ ปันผลกาไรปีละ ๑ คร้งั ทุกสิ้นปี กองทุนสัจจะออม
ทรพั ย์ไม่มกี ารปนั ผลกาไรใหก้ บั สมาชิก และไมส่ ามารถถอนเงินคืน สมาชิกจะพ้นสภาพการเป็นสมาชิก
เมอ่ื ไม่ชาระเงนิ ออมติดตอ่ กัน ๓ เดือน (๔)การจัดสวัสดิการ โดยมีการจัดสวัสดิการตามข้อตกลงของ
กลุ่ม เชน่ กองทนุ สัจจะออมวนั ละบาท เม่อื เป็นสมาชกิ กล่มุ ๖ เดือน ขนึ้ ไป จดั สวัสดิการ ดังนี้ กรณีเกิด
บตุ รของสมาชิกจะได้รบั เงนิ รบั ขวญั แรกเกดิ จานวน ๕๐๐ บาท กรณเี จ็บปวุ ย ไดร้ ับเงนิ ชว่ ยเหลือ คนื ละ
๑๐๐ บาท ไม่เกิน ๑๐ คนื กรณีแก่ มขี อ้ ตกลงในการจดั สวัสดิการบาเหนจ็ บานาญแก่ผู้สงู อาย(ุ อายุครบ
๖๐ ปขี ึ้นไป)ตามระยะเวลาการเปน็ สมาชกิ ดงั น้ี เป็นสมาชิก ๑๕ ปีขึ้นไป จะได้รับเงินเดือนละ ๓๐๐ บาท
เป็นสมาชิกครบ ๒๐ ปีข้ึนไป ได้รับเงินเดือนละ ๔๐๐ บาท และเป็นสมาชิกมากกว่า ๖๐ ปีข้ึนไป ได้รับ
เงนิ เดอื นละ ๑,๒๐๐ บาท กรณีเสียชีวิต รับสวัสดิการแตกต่างกันตามระยะเวลาการเป็นสมาชิก ดังน้ี
เป็นสมาชกิ ครบ ๑๘๐ วัน รับเงินสงเคราะห์ ๒,๕๐๐ บาท เป็นสมาชิกครบ ๑ ปี รับเงินสงเคราะห์ ๕,๐๐๐
บาท เป็นสมาชิกครบ ๒ ปี รับเงินสงเคราะห์ ๑๐,๐๐๐ บาท เป็นสมาชิกครบ ๔ ปี รับเงินสงเคราะห์
๑๕,๐๐๐ บาท เป็นสมาชิก ๘ ปขี นึ้ ไป รับเงินสงเคราะห์ ๒๐,๐๐๐ บาท เปน็ ต้น กลุ่มฌาปนกจิ ชุมชนปริก
ตก จดั สวัสดกิ ารกรณีเสยี ชวี ิตมอบเงนิ ช่วยเหลอื ครอบครัวผเู้ สียชีวิต ๑๑,๐๐๐ บาท มอบเงินภายใน ๗
วัน เปน็ ต้น ๒)มรี ะเบยี บ กตกิ า ข้อตกลงในการอยูร่ ว่ มกนั ระดับชมุ ชน เชน่ การร่วมประชุม การร่วมลง
มติ การรว่ มกนั จัดสวสั ดกิ ารและใหก้ ารชว่ ยเหลอื ผู้ทดี่ ้อยกว่าตามหลักศาสนาอิสลาม เป็นต้น และ๓)มี
การจัดการให้เป็นไปตามที่ตกลงกลุ่มหรือกองทุน โดยมีการกาหนด กติกา ข้อตกลงเพ่ือให้สมาชิก

๙๖

ดาเนนิ การและปฏบิ ตั ิตาม เช่น กองทุนซารีกัตชุมชนทุ่งออกจะเก็บเงินสมาชิกล่วงหน้า ๒ มายัติ (ศพ)
และให้หมดสภาพการเป็นสมาชกิ กรณที ี่ไม่ส่งเงนิ สงเคราะห์เกิน ๓ ศพ

คณุ ลักษณะที่ ๕ การเพ่ิมทักษะแกนนาและบุคลากร การเรียนรู้ของกลุ่มหรือกองทุน เริ่ม
ดาเนินการด้วยการส่งแกนนาหรือผู้นาไปศึกษาดูงาน การเรียนรู้ข้ามกลุ่มเป็นเครือข่ายกับกลุ่มออม
ทรพั ย์ตา่ งตาบลทม่ี ปี ระสบการณแ์ ละมกี ระบวนการจดั การที่เป็นระบบ ตลอดจนมกี ารสะท้อนและรับฟงั
ความคิดเห็นของสมาชิก สมาชกิ ได้มีสว่ นร่วมกับคณะกรรมการผู้ดาเนินการในการบอกเล่าปัญหาและ
อุปสรรคในการดาเนินงาน ทาให้ร่วมกนั หาแนวทางแกป้ ัญหาหรือหากลวิธใี นการพัฒนากลุ่มใหส้ ามารถ
ดาเนินการตอ่ ไปได้ เพ่ือให้ประชาชนในชุมชนได้รับประโยชน์สูงสูด การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ภายในพื้นท่ี
และภายนอกพน้ื ที่ มกี ารสรุปปัญหาที่เกดิ ขนึ้ และการสรุปบทเรียนการบริหารจัดการกลุ่มเพ่ือเป็นการ
พฒั นาความรู้ เช่น กลุ่มออมทรัพย์เทศบาลตาบลปริก เรียนรู้การออมเงิน การบริหารจัดการกองทุน
เป็นต้น มกี ารเรยี นรูข้ ้ามกลุม่ ระหว่างกลมุ่ ออมทรัพย์ เช่น กลุม่ ออมทรัพย์เทศบาลตาบลปริก กลุ่มออม
ทรัพย์ชุมชนปริกใต้ และกองทุนสัจจะออมวันละบาท มีการศึกษาดูงานระหว่างกลุ่มในเขตเททศบาล
ตาบลปริก เกย่ี วกับการบริหารจัดการกล่มุ หรือกองทุน การจัดสวสั ดกิ ารสาหรับสมาชกิ การแลกเปลี่ยน
เรยี นรภู้ ายในพน้ื ที่และภายนอกพน้ื ท่ี มกี ารแลกเปลย่ี นเรียนรู้ระหว่างกลุ่มออมทรัพย์ของแต่ละกลุ่มใน
พ้นื ทแี่ ละเครอื ข่ายกบั กลมุ่ ออมทรพั ยต์ ่างตาบล การสรุปบทเรียนการบริหารจัดการกลุ่ม และการเพ่ิม
ทกั ษะการถา่ ยทอดและสร้างการเรยี นรู้มกี ารพฒั นาศักยภาพ โดยมีการพฒั นาทักษะการเปน็ วิทยากรมี
การกาหนดเป็นแหล่งเรียนร้เู พ่อื ศกึ ษาดงู านสาหรบั ผู้ท่ีสนใจท้ังภายในและภายนอกพ้ืนท่ี และเทศบาล
ตาบลปรกิ มกี ารสนบั สนุนการพัฒนาศักยภาพแกนนาและบุคลากรให้มีทักษะในการบริหารจัดการกลุ่ม
หรือกองทุน ดว้ ยการอบรม แลกเปลีย่ นเรียนรู้และการสรปุ บทเรยี น

(๔) สงั คมรกั ษ์โลก
(๔.๑) Typology สงั คมรกั ษโ์ ลก

แผนภาพที่ ๕.๗ Typology สังคมรกั ษโ์ ลก (การจัดการขยะ)

๙๗
แผนภาพที่ ๕.๘ Typology สังคมรกั ษ์โลก (การอนุรกั ษ์พลงั งาน)

(๔.๒) การวิเคราะห์คุณลกั ษณะสงั คมรักษโ์ ลก
ตารางท่ี ๕.๔ วเิ คราะห์คุณลักษณะสังคมรกั ษ์โลก

ใช้ขอ้ มูล มีตน้ แบบชน้ี า หน
สนับสนุน

ลาดบั ทุนทางสงั คม

สารวจและนาใช้ ้ขอ ูมล
การนาใช้ ้ขอ ูมลจัดทาแผน
ัมสยิด ้ตนแบบ
ค ัรวเ ืรอน ้ตนแบบ
เทศบาล ้ตนแบบ

๑. กองทนุ ขยะมีบุญมสั ยิดตลาดใต้ ชมุ ชนตลาดใต  × × 

๒. ครวั เรอื นจดั การขยะสพู่ ลงั งานทดแทน (ซาการยี า) × × × 

๓. ครัวเรอื นจัดการขยะสพู่ ลงั งานทดแทน (อาหล)ี × × × 

๔. ศนู ย์เรยี นรูบ้ ูรณาการเศรษฐกิจพอเพียงเทศบาลตาบลปริก   × ×  
(Integrated Learning Center :ILC๓)

๕. ศูนยเ์ รียนร้คู รวั เรือนอาสาและศาสนสถาน(มสั ยิดตน้ แบบ)ใน     × 
เขตเทศบาลตาบลปริกIntegrated Learning Center :
ILC๔)

๖. ศูนย์เรียนรู้ประปาชุมชนเทศบาลตาบลปริก(Integrated   × ×  
Learning Center : ILC5)

รวม ๗ ๙ ๕ ๓ ๒ ๙

× ×  สร้างทมี คณะทางาน นุนเสรมิ การเรยี นรปู้ รบั วธิ กี าร รณรงคส์ รา้ งแนวรว่ มขยาย ใช้กองทุนร่วม ใช้ข้อตกลง กตกิ าหนุน ๙๘
๒๙๙๗ ×  จดั ทาหลกั สูตรสร้างการเรียนรู้
×  ศกึ ษาดูงาน จดั การ
 ฝกึ อบรม
สนับสนุนให้มีการคัดแยกขยะ อนุรักษ์
× × พลังงาน
ประชมุ ชแี้ จงคนในชมุ ชน
× × × × × ×  × × × ×  แกนนาจติ อาสาชแี้ นะแนวทาง พนื้ ท่ี
๙ ๗๔ ๗๘ ×  การบรจิ าคขยะ
×  รณรงคใ์ ชถ้ ุงผ้า คัดแยก แปรรปู ขยะ
× ×  รณรงค์ใช้ป๋ยุ อนิ ทรยี /์ อนุรักษพ์ ลังงาน

××× × จดั ต้ังกองทุน จัดการ
๔๐๔ ×× ธนาคารขยะ
×× สวสั ดกิ ารช่วยเหลอื ผู้ปวุ ยและผยู้ ากไร้
××
เทศบาลกาหนดมาตรการจัดการขยะและ
 อนรุ ักษ์พลงั งาน
× นาใช้ ๔ ยทุ ธศาสตรเ์ มืองแหง่ คารบ์ อนต่า
×
× ใช้เป็นเกณฑใ์ นการประเมินผลงาน

 ×
๒ ×
×


× ×× การจดั การ
๕๑ ×
×
×



๙๙

(๔.๓) สรุปการวเิ คราะห์คณุ ลักษณะสงั คมรักษโ์ ลกเทศบาลตาบลปริก
สั ง ค ม รั ก ษ์ โ ล ก ข อ ง เ ท ศ บ า ล ต า บ ล ป ริ ก ไ ด้ น า ใ ช้ แ น ว คิ ด ห ลั ก ก า ร เ กี่ ย ว กั บ ก า ร จั ด ก า ร
ทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสง่ิ แวดลอ้ ม ซง่ึ เปน็ การดาเนินงานต่อทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสงิ่ แวดล้อม อย่าง
มีประสิทธิภาพ ท้ังในด้านการจัดหา การเก็บรักษา การซ่อมแซม การใช้อย่างประหยัด และการสงวน
รกั ษา เพ่ือให้ทรัพยากรธรรมชาติ และส่ิงแวดล้อมน้ัน สามารถเอื้ออานวยประโยชน์แก่มวลมนุษย์ได้ใช้
ตลอดไป อย่างไม่ขาดแคลน และเป็นกระบวนการจดั การ แผนงาน หรอื กิจกรรมในการจดั สรร และการใช้
ทรพั ยากรธรรมชาติ และสิง่ แวดลอ้ ม เพอ่ื สนองความต้องการในระดับต่างๆ ของมนษุ ย์ และเพื่อให้บรรลุ
เปูาหมายสูงสุดของการพัฒนาคือ เสถียรภาพทางเศรษฐกิจ สังคม และคุณภาพส่ิงแวดล้อม โดยยึด
หลักการอนุรักษ์ ด้วยการใช้ทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมอย่างฉลาด ประหยัด และก่อให้เกิด
ผลเสยี ต่อส่ิงแวดล้อมนอ้ ยทส่ี ุดเทา่ ทจี่ ะทาได้ ทัง้ นเี้ ทศบาลตาบลปริก ได้มกี ารดาเนินงานและกจิ กรรมใน
หลายด้านทีส่ อดคลอ้ งกบั แนวคิดและหลกั การดงั กล่าว โดยมกี ารดาเนินงานดา้ นการจัดการขยะและการ
อนุรักษ์พลังงาน มีการจัดการขยะโดยการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน ต้ังแต่การจัดการต้นทาง ซ่ึงมี
กิจกรรมการดาเนินการต้นทาง คือ การส่งเสริมความรู้เรื่องการจัดการขยะท่ีถูกวิธี ต้ังแต่ครัวเรือน
กิจกรรมการดาเนินการจัดการขยะกลางทาง คือ การส่งเสริมให้มีการนาขยะมาสร้างเป็นมูลค่าผ่าน
กิจกรรมขยะมีบุญ ธนาคารขยะ ร้านรับซ้ือของเก่า การทาน้าหมักชีวภาพ ปุ๋ยหมักชีวภาพ และแก๊ส
ชีวภาพ และกจิ กรรมการดาเนินงานจดั การขยะปลายทาง คือ การนาขยะทั่วไปมาท้ิง ณ บ่อท้ิงขยะ โดย
ส่วนใหญ่เป็นขยะอินทรีย์จากรา้ นค้า ร้านอาหาร และครวั เรือนทไี่ มม่ พี ้ืนท่ีในการจัดการขยะอินทรีย์ ซ่ึงมี
จานวน ๓๐ ร้าน ท้ังนี้มีการนาขยะอินทรีย์เข้ามาในศูนย์เรียนรู้บูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาล
ตาบลปริก เฉล่ีย สปั ดาห์ละ ๕๐๐ – ๗๐๐ กโิ ลกรัม เพือ่ ผลติ ป๋ยุ หมักชีวภาพและน้าหมักชีวภาพ และขยะ
ประเภทกงิ่ ไม้หรอื กะลามะพร้าว ได้ถูกนามาผลิตถ่านจากเตาเผาถ่าน การดาเนินกิจกรรมขยะฐานศูนย์
ของเทศบาลตาบลปริกส่งผลให้ประชาชนมคี วามรู้ ความเข้าใจเรื่องการจัดการขยะที่ถูกต้อง สอดคล้อง
กบั เปูาหมายสาคญั ของการดาเนนิ งานและกิจกรรมการจัดการขยะและอนุรักษ์พลังงาน คือ การจัดการ
ขยะฐานศนู ย์ และหนนุ เสริมใหม้ คี รวั เรือนจัดการขยะด้วยตนเองเพ่ิมมากข้ึน นอกจากนั้นในด้านของการ
อนรุ ักษพ์ ลงั งาน เทศบาลตาบลปริก ได้มีการสง่ เสริมใหม้ ีการอนรุ ักษพ์ ลังงานด้วยวิธีการต่างๆ เช่น การ
นาขยะอนิ ทรยี ม์ าทาแกส๊ ชวี ภาพ การนาใชพ้ ลังงานโซล่าเซลล์ในมัสยดิ สานักงานและครวั เรือน เป็นต้น
ในการดาเนนิ งานและกจิ กรรมของสังคมรักษ์โลก ของเทศบาลตาบลปริก มีทุนทางสังคมที่มี
การดาเนินงานและกิจกรรมท่ีเกี่ยวข้องกับ การจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ๙ ทุนทาง
สงั คม ประกอบด้วย ๑) กองทนุ ขยะมีบญุ มสั ยิดกลาง ชุมชนทุ่งออก ๒) กองทุนขยะมีบุญมัสยิดดาหรน
อาหมนั ชุมชนรา้ นใน ๓) กองทุนขยะมีบุญมัสยิดมฮู บิ บีน ชุมชนสวนหมอ่ ม ๔) กองทุนขยะมีบุญมัสยิด
ตลาดใต้-กลาง ชุมชนตลาดใต้-กลาง ๕) ครัวเรือนจดั การขยะสพู่ ลงั งานทดแทน (ซาการียา) ๖) ครัวเรอื น
จัดการขยะสู่พลงั งานทดแทน (อาหลี) ๗) ศนู ยเ์ รียนรู้บูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตาบลปริก
(Integrated Learning Center : ILC๓) ๘) ศูนย์เรียนรู้ครวั เรือนอาสาและศาสนสถาน(มสั ยิดต้นแบบ
อนุรักษ์พลังงาน)ในเขตเทศบาลตาบลปริก(Integrated Learning Center :ILC๔) ๙) ศูนย์เรียนรู้
ประปาชุมชนเทศบาลตาบลปรกิ (Integrated Learning Center : ILC5) ทัง้ นีจ้ ากการวิเคราะหง์ านและ
กิจกรรมของทุนทางสังคมสะท้อนคุณลักษณะสังคมรักษ์โลก ๖ คุณลักษณะ ได้แก่ ๑)การใช้ข้อมูล
สนับสนนุ ๒)มตี น้ แบบชีน้ า ๓)หนุนเสริมการเรียนรู้ปรับวิธีการจัดการ ๔)รณรงค์ สร้างแนวร่วม ขยาย
พื้นท่ี ๕)ใชก้ องทุนรว่ มจัดการ และ๖)การใช้ข้อตกลง กติกา หนนุ การจดั การ ดงั รายละเอียด
คุณลกั ษณะท่ี ๑ การใช้ข้อมูลสนับสนุน เป็นการดาเนินงานและกิจกรรมด้านการจัดการขยะ
และการอนรุ ักษพ์ ลงั งานทส่ี ะท้อนใหเ้ ห็นไดว้ า่ คนในชุมชนมกี ารเกบ็ ข้อมูลด้วยตนเอง วเิ คราะห์ขอ้ มูลดว้ ย
ตนเองและนาใชข้ อ้ มูลดว้ ยตนเอง ภายในชมุ ชนของตนเอง มีการใช้ข้อมูลสนับสนุนใน ๒ กิจกรรมสาคัญ
คือ ๑) สารวจและนาใช้ขอ้ มูล ในกรณขี องการจัดการขยะมกี ารนาใช้ขอ้ มูลเพื่อการสารวจและจัดทาข้อมูล
ขยะชุมชน เช่น มสั ยิดมกี ารสารวจขอ้ มลู ปริมาณขยะเกย่ี วกับชนดิ และประเภทของขยะรีไซเคิล หรือขยะมี
ค่า เป็นต้น และในกรณีของการอนุรักษ์พลังงานมีการนาใช้ข้อมูล เช่น การสารวจครัวเรือนที่มีความ
ตอ้ งการใช้พลงั งานโซลา่ เซลล์ เป็นต้น ๒) การใช้ข้อมูลจัดทาแผน เทศบาลตาบลปริกมีการนาใช้ข้อมูล

๑๐๐

ด้านการจดั การขยะ โดยนาใช้ข้อมูลในการจัดทาแผน เทศบัญญัติ นอกจากนั้นในชุมชนยังมีแกนนาจิต
อาสาใหค้ าแนะนา ชแี้ นะแนวทางในการคัดแยกขยะ นาเสนอข้อมูลปริมาณขยะในพ้ืนที่ในเวทีประชาคม
ในกรณีของการอนุรกั ษ์พลงั งานมกี ารนาใชข้ ้อมูลเกย่ี วกบั การใช้พลังงานโซล่าเซลล์ในชุมชน ข้อมูลการใช้
จ่ายด้านการใชไ้ ฟฟูาในชุมชน ข้อมูลแหล่งพลังงานไฟฟูา ท้ังนี้เนื่องจากในชุมชนมีการใช้จ่ายด้านการใช้
ไฟฟูาสงู จึงมีการส่งเสริมให้คนในชุมชนเปล่ียนมาใช้พลังงานจากโซล่าเซลล์ เพื่อลดค่าใช้จ่ายร่วมด้วย
ทั้งนี้มีทุนทางสังคมที่สาคัญในด้านการจัดการขยะและอนุรักษ์พลังงาน ได้แก่ ครัวเรือนจัดการขยะสู่
พลงั งานทดแทน (ซาการียา) ครวั เรือนจัดการขยะสู่พลังงานทดแทน (ซาการียา) ศูนย์เรียนรู้ครัวเรือน
อาสาและศาสนสถาน(มสั ยิดตน้ แบบ)ในเขตเทศบาลตาบลปริก(Integrated Learning Center: ILC๔)

คณุ ลักษณะที่ ๒ มตี ้นแบบช้ีนา ชุมชนของเทศบาลปริกมีต้นแบบช้ีนา ๓ กิจกรรมสาคัญ คือ
๑) ครวั เรือนต้นแบบจดั การขยะ มกี ารดาเนนิ งานและกจิ กรรมเกย่ี วกับการจัดการขยะฐานศูนย์ โดยแกน
นาในครวั เรอื นและสมาชกิ ในครอบครวั ใหค้ วามสาคัญ และตระหนกั ถึงคัดแยกขยะก่อนท้ิง เพ่ือนาขยะที่
คดั แยกไดน้ ้ันออกมาใช้ประโยชน์ เชน่ นาขยะมาบรจิ าคใหม้ ัสยิด การนาขยะอนิ ทรยี ม์ าทาแก๊สชวี ภาพเพื่อ
เพ่อื ลดต้นทุนค่าใชจ้ ่ายในครัวเรอื น เป็นต้น ในชุมชนมีครัวเรือนต้นแบบการจัดการขยะ ได้แก่ ครัวเรือน
จัดการขยะสู่พลังงานทดแทน (ซาการียา) ครัวเรือนจัดการขยะสู่พลังงานทดแทน (อาหลี) ๒) มัสยิด
ต้นแบบจัดการขยะ มีกิจกรรมท่ีสาคัญ คือ การสร้างแกนนาจิตอาสาด้านการจัดการขยะ โดยร่วมกัน
ดาเนินงานและกิจกรรมร่วมกบั คณะกรรมการมสั ยิด คณะกรรมการชุมชน ดังจะเหน็ ได้จากมสั ยิดมฮู ิบบีน
ชมุ ชนสวนหม่อม ท่มี ีการดาเนนิ การโดยกลุ่มมุสลมิ มะห์ (กลุ่มสตร)ี ซ่งึ มีการรวมตัวและมีความเข้มแข็ง
ในการดาเนนิ งานและกจิ กรรมเป็นผขู้ บั เคลือ่ นการจัดการขยะในชุมชนสวนหม่อม โดยมีการจูงใจให้คนใน
ชุมชนได้มีการพัฒนาสิ่งแวดล้อม พัฒนาชุมชน และมีการดาเนินงานกองทุนขยะมีบุญร่วมด้วย
นอกจากน้ันยังมีมัสยิดต้นแบบจัดการขยะ คอื มสั ยดิ ดาหรนอาหมัน ชุมชนร้านใน ซ่ึงมกี ารดาเนินการโดย
คณะกรรมการมัสยิด นาโดยโต๊ะอิหม่ามท่ีมีความเข้มแข็งและมีความเชื่อในหลักคาสอนศาสนาอิสลาม
ทีว่ า่ ดว้ ยความสะอาดเป็นส่วนหน่ึงของการศรัทธา ท่านได้ใช้พิธีการอ่านคุตบะห์ ช่วงละหมาดวันศุกร์
สอน สปั บรุ ุษ (ประชาชนในความดูแลของมสั ยิด) ท่ีมารว่ มละหมาดวันศุกร์ เพื่อให้มีการคัดแยกขยะต้น
ทาง มกี ารนาขยะมาบรจิ าคให้มสั ยิดดาเนนิ การขายและนาเงนิ ทไ่ี ดม้ าบริหารจดั การค่าใช้จ่ายในมัสยดิ และ
บรจิ าคใหผ้ ู้ปุวย ผยู้ ากไร้ มกี ารประชาสัมพันธ์เชิญชวนคนในชุมชนจัดส่ิงแวดล้อมในมัสยิดและโดยรอบ
เพ่อื เป็นการทากจิ กรรมด้านสง่ิ แวดลอ้ มร่วมกัน นอกจากน้ันโตะ๊ อหิ มา่ ม คณะกรรมการชุมชน กลุ่มมุสลิ
มะห์ ยังทาหนา้ ทเ่ี ปน็ เป็นวิทยากร/ที่ปรึกษาด้านการจัดการขยะให้กับคนในชุมชนร่วมด้วย ๓) เทศบาล
ตน้ แบบจัดการขยะ เทศบาลตาบลปริกได้มีการสารวจพบว่าขยะในชุมชนส่วนใหญ่เป็นขยะอินทรีย์และ
ขยะรีไซเคิล จงึ ประสานความรว่ มมอื กับภาคีเครอื ข่ายต่างๆท้ังภายในชุมชนและนอกพืน้ ทเี่ พ่ือหาแนวทาง
รว่ มกนั ในการจัดการ ทั้งนี้ได้รับความรว่ มมือจาก เกษตรอาเภอสะเดา ในการให้รู้ในการนาขยะอินทรีย์มา
ทาปุ๋ยหมัก น้าหมักชีวภาพ ในส่วนของขยะรีไซเคิล เทศบาลได้จัดให้มีธนาคารขยะ เพ่ือส่ งเสริมให้
ประชาชนร้วู ิธกี ารคดั แยกขยะ จนสามารถจดั การขยะให้ลดลงได้ ทั้งน้ีได้มีการขยายผลการดาเนินงานใน
รูปแบบเดยี วกันไปสู่ชุมชนอื่นๆท้ัง ๗ ชุมชน จากน้ันผู้บริหารเทศบาล จึงได้ออกแบบการจัดการขยะใน
ชุมชน โดยเฉพาะการจัดการขยะแบบครบครบวงจร ท่มี ีกระบวนการดาเนินงานตั้งแต่ระยะการจัดการ
ขยะทตี่ น้ ทาง กลางทาง และปลายทาง โดยเน้นการดาเนินการโดยให้คนในชุมชนได้เข้ามามีส่วนร่วม
จนกระท้งั ปัจจบุ ันน้ี การจัดการขยะและการจัดการสิ่งแวดล้อมของเทศบาลตาบลปริกได้มีกระบวนการ
จดั การที่เป็นระบบมากยิ่งข้ึน ทาให้ปญั หาขยะตกคา้ งในชมุ ชนลดนอ้ ยลง

ในส่วนของต้นแบบด้านการอนุรักษ์พลังงาน เทศบาลตาบลปริก ได้เป็นเทศบาลต้นแบบ
อนรุ กั ษ์พลังงาน ทมี ผูบ้ รหิ ารและพนกั งานได้ถูกอบรมและสรา้ งจติ สานึก มีความรบั ผิดชอบรว่ มกนั ในการ
จดั การขยะในชุมชน ฝึกปฏิบตั กิ ารคัดแยกขยะทุกประเภทตั้งแตต่ น้ ทาง กลางทาง ปลายทาง และรู้วิธี
จัดการกับขยะแตล่ ะประเภท เริม่ ต้ังแตค่ รัวเรอื นและทท่ี างานของพนักงาน โดยมีการสรา้ งแนวปฏิบัติ มี
กติการว่ มกัน เพือ่ ลดการสรา้ งขยะต้งั แตแ่ หลง่ กาเนดิ เช่น พนกั งานนากระบอกน้าชนิดเติมพกพาติดตัว
ใช้กล่องอาหารเพ่ือใส่อาหารกลางวัน ส่งเสริมการใช้วัสดุที่เป็นมิตรกับส่ิงแวดล้อม เป็นต้น โดยมีการ
สร้างวิถีปฏบิ ตั ิแบบน้อี ยา่ งสม่าเสมอ และนาใช้เป็นแนวปฏิบัติของทุกคนท่ีเข้ามาในสานักงานเทศบาล

๑๐๑

ตาบลปริก นอกจากนนั้ เทศบาลตาบลปรกิ ยังมีการนาใช้พลังงานโซล่าเซลล์ในการผลิตน้าประปาให้กับ
ชุมชน ทาให้ลดต้นทุนในการผลิต และทาให้ค่าน้าประปามีราคาท่ีไม่แพง กองการประปาของเทศบาล
สามารถลดตน้ ทุนการผลิตจากพลังงานไฟฟูาเป็นพลังงานแสงอาทิตย์ โดยสามารถลดได้ ๓๐,๐๐๐ -
๕๐,๐๐๐ บาทตอ่ เดือน ซ่ึงแสดงใหเ้ หน็ ไดว้ า่ เทศบาลสามารถบรหิ ารจัดการพลังงานทดแทนที่มีในพ้ืนท่ี
ให้เกิดประโยชนต์ อ่ คนในชมุ ชนไดอ้ ยา่ งคุ้มคา่ และยั่งยืน

คุณลักษณะท่ี ๓ หนุนเสริมการเรียนรู้ปรับวิธีการจัดการ เป็นการส่งเสริมให้ชุมชนได้มีการ
เรียนรปู้ รบั ปรุงรูปแบบและวิธีการในการจดั การขยะและการอนรุ ักษ์พลังงาน การหนนุ เสริมการเรียนรู้ มี
๕ กิจกรรมสาคญั คือ ๑) สรา้ งทมี ทางาน โดยจะเห็นไดจ้ ากมัสยิดมูฮิบบิน ได้มีการจัดต้ังทีมทางานด้าน
การจดั การขยะ ซึง่ สมาชิกล้วนเปน็ คณะกรรมการมัสยิด มกี ารชวนเชิญคนในชมุ ชนรว่ มพฒั นาชุมชนในจุด
ทมี่ กี ารทิ้งขยะในปรมิ าณมาก มีการสอน แนะนาวิธีการคัดแยกขยะต้นทาง กลางทาง หลังจากน้ันได้มี
การเสนอแนวทางถนนปลอดถังขยะ ซง่ึ ทาให้ภมู ิทัศนใ์ นชุมชนสะอาด และนา่ อยยู่ งิ่ ขนึ้ ๒) การฝึกอบรม
มกี ารจดั ฝกึ อบรมให้จิตอาสาในชมุ ชนในเรื่องของพลงั งานโซลา่ เซลล์ และมีการติดตั้งพลังงานโซล่าเซลล์
ในมัสยดิ และสนบั สนุนให้ครัวเรือนมีการใช้พลังงานโซล่าเซลล์ ซึ่งปัจจุบันมีอยู่จานวน ๕ ครัวเรือนที่มี
การใชพ้ ลงั งานโซลา่ เซลล์ในครวั เรอื น ๓) การศึกษาดูงาน เทศบาลมีแนวคิดร่วมบริษัท ปตท.มหาชน
จากัด ฝุายพัฒนาสังคม ในการฝึกอบรมและจัดให้มีการศึกษาดูงานด้านการอนุรักษ์พลังงาน ให้กับ
พนักงานของเทศบาลและมีการรับสมัครอาสาพลังงาน เพ่ือติดตั้งระบบพลังงานแสงอาทิตย์ จานวน
๑๕ กโิ ลวัตต์ ในครวั เรือน เพื่อช่วยเทศบาลประหยดั พลังงานไฟฟูา และมกี ารส่งเสริมการนาใช้พลังงาน
โซล่าเซลล์ในชุมชน เช่น เสาไฟส่องสวา่ ง เคร่ืองสะบัดขยะของเทศบาล เคร่ืองสูบน้า เคร่ืองบดปุ๋ย และ
อปุ กรณไ์ ฟฟาู ตา่ งๆในอาคารสานักงานเทศบาล เป็นตน้ ซึ่งเป็นช่องทางในการดาเนินกิจกรรมท่ีเทศบาล
สามารถดาเนนิ การเอง และใช้งบประมาณเพียงเล็กน้อยเท่านั้น และมีการให้ผู้สนใจสามารถเข้าเรียนรู้
และนาไปปรับใช้ในครวั เรือนของตนเองได้รว่ มดว้ ย ๔) สนับสนนุ ใหม้ ีการคัดแยกขยะ/อนรุ กั ษพ์ ลังงาน ใน
ด้านของการจัดการขยะจะเห็นได้จากการดาเนินงานของกองทุนขยะมีบุญของมัสยิ ด ที่มีโต๊ะอิหม่าม
คณะกรรมการชุมชน กลุ่มมุสลิมะห์ เป็นแกนนาในการสนับสนุนคนในชุมชนให้สามารถคัดแยกขยะได้
ต้ังแตร่ ะดบั ครัวเรอื น ในดา้ นของการอนุรักษ์พลังงาน เทศบาลได้สนับสนุนให้มีครัวเรือนต้นแบบการใช้
พลงั งานโซล่าเซลล์ ซึ่งในปัจจุบัน มจี านวน ๕ ครวั เรือนในชมุ ชน ๕) การจัดทาหลักสูตร โรงเรยี นเทศบาล
ตาบลปริกได้มีการทาหลักสูตรการจัดการขยะเพื่อให้นักเรียนได้มีความรู้และสามารถปฏิบัติได้ ในการ
จัดการขยะตน้ ทาง กลางทางและปลายทาง

คุณลักษณะที่ ๔ รณรงค์ สร้างแนวร่วม ขยายพ้ืนท่ี เพ่ือให้การจัดการขยะและการอนุรักษ์
พลงั งานสามารถขับเคลอื่ นไปได้ทั้งในและนอกพน้ื ท่ี จงึ จาเปน็ ที่จะต้องมีการรณรงค์ สรา้ งแนวรว่ ม ขยาย
พื้นที่ในการดาเนินงาน การรณรงค์สร้างแนวร่วมมี ๕ กิจกรรมสาคัญ คือ ๑) ประชุมช้ีแจง การ
ดาเนินงานของเทศบาลในด้านการจัดการขยะและอนุรักษ์พลังงาน ได้มีการ ประชุมชี้แจง ต่อ
คณะกรรมการหมู่บ้าน/มัสยิด และคนในชุมชน ในเวทีประชาคมหมู่บ้าน เก่ียวกับแนวทางในการจัดการ
เพ่อื การลดปัญหาขยะและสง่ เสริมการอนุรักษพ์ ลงั งานในพนื้ ที่ ๒) ชีแ้ นะแนวทาง แกนนาจิตอาสาช้ีแนะ
แนวทางการดาเนินงานให้กับคนในชุมชน ชุมชนใกล้เคียง เพื่อส่งเสริมให้มีการบริจาคขยะที่มีมูลค่าให้
มัสยิดเพม่ิ มากข้นึ ๓) การบรจิ าคขยะ เป็นกิจกรรมสาคัญของการดาเนินการขยะมีบุญโดยมัสยิดกลาง
ชมุ ชนทุ่งออก ไดม้ ีกจิ กรรมบริจาคขยะ ทกุ วันเสาร์สัปดาหท์ ่ี ๔ ของเดอื นๆละ ๑ ครั้ง โดยประชาชนจะ
นาขยะที่มีมูลค่ามาบริจาคที่มัสยิด ครัวเรือนใดไม่สามารถนาขยะมาให้ท่ีมัสยิดได้ สามารถแจ้งกับ
คณะกรรมการมัสยดิ เพอ่ื ใชร้ ถพว่ งขา้ งไปรบั ขยะมาท่ีมัสยิด หลังจากน้ันจะมีผู้ประกอบการในชุมชนมา
รบั ซ้อื ท่ีมัสยิด ๔) การรณรงค์ มีการดาเนินการโดยเทศบาล และชมรมมุสลิมรักษ์ความสะอาด แห่ง
ประเทศไทย มลู นิธิสร้างสุขมุสลิมไทย (สสม. ) ซ่ึงได้ร่วมมือกันสนับสนุนกิจกรรมการรณรงค์การคัด
แยกขยะ การสร้างความเขา้ ใจในการจดั การขยะใหก้ ับประชาชนท่ีมารว่ มสง่ ญาติหรอื ผูใ้ กล้ชดิ เพ่อื ไปแสวง
บญุ ณ นครเมกกะ ขณะรอขน้ึ เคร่อื งบินที่สนามบินหาดใหญ่ เทศบาลตาบลปริก นอกจากนั้นยังได้มี
กจิ กรรมการรณรงค์ เช่น การใชถ้ งุ ผ้าแทนถุงพลาสตกิ การงดใชโ้ ฟม และการคดั แยกขยะ การแปรรปู ขยะ
รณรงค์ให้ครัวเรือนมกี ารผลติ ส่ิงของจากวัสดุเหลอื ใช้ การทาป๋ยุ อินทรยี ์ ป๋ยุ หมกั เปน็ ตน้ ในส่วนของการ

๑๐๒

อนุรักษ์พลังงานมีการส่งเสริมการนานโยบายการประหยัดพลังงานมาปรับใช้ในครัวเรือน มัสยิด
สานักงานเทศบาล และสนับสนุนให้เครือข่ายด้านการอนุรักษ์พลังงานมีส่วนร่วมในการดาเนินงานและ
กิจกรรม เช่น การประสานร่วมกับเจา้ หนา้ ท่ี ปตท. ในการจดั ทาขอ้ มูล สถติ ิ การใชไ้ ฟฟาู การทาบัญชีการ
ใชพ้ ลงั งาน ของครวั เรือนครัวเรอื นอาสาพลังงาน เป็นต้น ๕) รณรงค์ใช้ปุ๋ยอินทรีย์ มัสยิดกลางชุมชนทุ่ง
ออกได้ใหก้ ารสนับสนนุ ให้มีการคัดแยกขยะทง้ั ในระดับครัวเรอื นและชุมชน เพื่อนาขยะมาใช้ในการเกษตร
และการสร้างอาหารปลอดภยั เช่น ปยุ๋ หมกั นา้ หมักชีวภาพ ขยะอินทรีย์ให้อาหารสตั ว์ เป็นต้น ซึ่งมีการ
ดาเนินงานและกจิ กรรมดังกล่าว จานวน ๑๙๘ ครัวเรือน ทั้งนี้ชุมชนทุ่งออกเป็นชุมชนต้นแบบท่ีมีการ
บริหารจัดการขยะอินทรยี ์หรือขยะเปยี กครวั เรอื นไดค้ รบทุกครัวเรอื น

คณุ ลกั ษณะที่ ๕ ใช้กองทุนร่วมจดั การ การดาเนนิ การในประเดน็ ของกองทนุ มีการดาเนินการ
ในงานและกิจกรรมทเี่ ก่ยี วข้องกับการจัดการขยะชมุ ชน มีการใช้กองทุนร่วมจัดการใน ๓ กิจกรรมสาคัญ
คือ ๑) การจัดตั้งกองทุน การดาเนินงานของการจัดการขยะในพื้นที่ทาให้เกิดกองทุนขยะมีบุญ โดยจะ
เหน็ ไดจ้ าก การดาเนินการของกองทุนขยะมีบุญมสั ยดิ ดาหรนอาหมัน ชมุ ชนรา้ นใน ซ่ึงปัจจุบันมีเงินทุน
หมุนเวยี นจากการจาหน่ายขยะ จานวน ๔๐,๐๐๐ บาท มคี ณะทางาน ๑ ชุด จานวน ๑๒ คน โดยมีกฎ
กติกา ในการจัดกิจกรรมทุกวันเสาร์สัปดาห์ที่ ๔ ของเดือนๆละ ๑ ครั้ง ประชาชนในชุมชนจะมีการ
แนวทางในการเก็บรวบรวมขยะรีไซเคิล ไว้ใน ๒ สถานท่ี คือ ขยะรีไซเคิลในปรมิ าณมากใหเ้ ก็บรวบรวมไว้ท่ี
บ้าน และจะมคี ณะกรรมการของมสั ยิดไปรบั ในส่วนของขยะรไี ซเคิลที่มีปริมาณไม่มาก สามารถนามาใส่
ยงั ตะแกรงคัดแยกขยะท่มี สั ยิด เพื่อทาการจาหน่ายต่อไป ๒) ธนาคารขยะ นักเรียนและครูของโรงเรียน
เทศบาลตาบลปริก จะนาขยะมมี ลู คา่ ประเภทรไี ซดเ์ คิล นาไปรวมกันเพ่ือขายให้ผู้ประกอบการ ในเช้าวัน
ศกุ ร์ที่สองของเดือน และมอบเงินทีข่ ายขยะให้ คณะกรรมการห้องเรียนแต่ละห้อง โดยบริหารจัดการใน
รปู แบบของคณะทางาน ท้ังนี้เพอ่ื นาไปใชเ้ ป็นกองทุนของห้องเรียนในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน
และจดั ซอ้ื สอ่ื การสอนของหอ้ งเรียน ๓) สวสั ดิการช่วยเหลอื รายได้ท้ังหมดทีไ่ ด้รับจากการจาหน่ายขยะ
ของมสั ยิดดาหรนอาหมนั มกี ารบริหารจดั การ ๓ สว่ น คือส่วนที่ ๑ บริหารจัดการค่าน้า ไฟของมัสยิด
ส่วนที่ ๒ บริจาคซาการ์ ให้กบั ผ้ดู อ้ ยโอกาส มีความยากจน สว่ นท่ี ๓ ช่วยเหลอื ผูป้ วุ ยติดเตยี งโดยการซ้ือ
ของใช้จาเปน็ ตามความเหมาะสม ท้งั นป้ี ัจจุบันมัสยิดดาหรนอาหมันของชุมชนร้านใน เป็นแหล่งเรียนรู้
ด้านการจัดการขยะ ตน้ ทาง กลางทาง ของชุมชน

คุณลกั ษณะที่ ๖ การใช้ข้อตกลง กติกา หนุนการจัดการ เป็นส่ิงที่สามารถสร้างความยั่งยืน
และเสริมความเขม้ แข็งในการอย่รู ว่ มกันของคนในชมุ ชน การใช้ขอ้ ตกลง กฎ กตกิ า ในการดาเนินงานและ
กจิ กรรมมี ๓ กจิ กรรมสาคัญ คอื ๑) เทศบาลกาหนดมาตรการด้านการจัดการขยะและอนุรักษ์พลังงาน
เทศบาลและกรรมการทกุ ชุมชนมกี ารประกาศใชแ้ นวนโยบายที่เกี่ยวข้องกับการจัดการขยะในชุมชน เช่น
การจัดแยกประเภทของถังขยะ การงดใช้โฟม และถุงพลาสติก เป็นต้น ๒) การนาใช้นโยบาย ในการ
ดาเนินงานด้านการจัดการขยะและการอนรุ กั ษ์พลงั งาน เทศบาลได้มีการกาหนดนโยบายและมีข้อตกลง
ในการนาใช้ ๔ ยทุ ธศาสตร์เมืองแห่งคาร์บอนต่า คือ ๑.เมืองแห่งต้นไม้ ๒.เมืองไร้มลพิษ ๓.เมืองพิชิต
พลังงาน และ ๔.เมืองบริโภคอย่างยั่งยืน มาดาเนินการซ่ึงสอดคล้องกับนโยบายเรื่องการพัฒนา
ทรัพยากรธรรมชาติ สิงแวดล้อม และพลงั งานของผ้บู รหิ ารเทศบาล ปจั จุบนั มกี ารเปลีย่ นชื่อ โรงผลิตปุ๋ย
หมักชวี ภาพ เปน็ ศนู ยเ์ รยี นร้บู รู ณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตาบลปริก (Integrated Learning
Center : ILC๓) เป็นสถานท่ีแลกเปลี่ยนเรยี นรูเ้ รือ่ งการจดั การขยะให้แกป่ ระชาชน หน่วยงาน องค์กรทั้ง
ในและนอกพื้นท่ี ๓) การนาใช้นโยบายประหยัดพลังงานเป็นเกณฑ์ในการประเมินผลงาน เทศบาล
กาหนดข้อตกลงในการนาใช้นโยบายการจัดการขยะและการประหยัดพลังงานในการประเมินผลการ
ปฏิบัติงานของพนักงานเทศบาลร่วมด้วย โดยจะมีการการออกเย่ียมบ้านของพนักงานเทศบาล เพื่อ
ประเมินผลการจัดการขยะและอนุรกั ษพ์ ลงั งานในครัวเรือน โดยมีคะแนนประเมินในส่วนของการจัดการ
ขยะและอนรุ ักษ์พลังงาน ร้อยละ ๑๐

๑๐๓
(๕) สังคมเอื้ออาทร

(๕.๑) Typology สังคมเออ้ื อาทร

แผนภาพที่ ๕.๙ Typology สังคมเออ้ื อาทร

๑

(๕.๒) การวิเคราะห์คณุ ลักษณะสงั คมเอือ้ อาทร ๒. สร้างแนวร่วมกาห
การชว่ ยเหลือ
ตารางท่ี ๕.๕ วิเคราะห์คุณลกั ษณะสังคมเอื้ออาทร

๑.คน้ หากลมุ่ เปาู หมายท่ี
ตอ้ งการช่วยเหลอื

ลาดบั ทุนทางสงั คม ศึกษาสถานการ ์ณปัญหา
วิเคราะห์ข้อ ูมลการดูแลเดิม
เก็บรวบรวมข้อ ูมลเพ่ิมเ ิตม
เ ีรยน ู้รจากสถานการ ์ณปัญหา
่รวมคิด
่รวมวางแผน
่รวมดาเนินการ

๑. กลุ่มดแู ลผูส้ งู อายรุ ะยะยาว   X 
(Long Term Care)

๒. กลุ่มอาสาดูแลผู้พิการและ    X   
ผู้ปวุ ยจิตเวช

๓. กล่มุ แม่อาสา X 

๔. ศู น ย์ พั ฒ น า คุ ณ ภ า พ ชี วิ ต    X

ผู้สงู อายุและคนพิการเทศบาล

ตาบลปริก

๕. กลุ่มอาสาสมคั รดูแลผู้ปุวยโรค    X   

เร้อื รงั

๖. กล่มุ อาสากู้ชพี EMS     

๗. โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ       

ตาบลปรกิ

รวม ๗ ๗ ๗ ๒ ๗ ๗ ๗

X X X X X X X X X X X X   X X X X ร่วมรบั ผลประโยชน์ หนด ๓.เสริมทักษะผู้ ๑๐๔
X  อบรมพฒั นาศักยภาพ ช่วยเหลอื
X X สนบั สนนุ การเป็นวทิ ยากร
 สนบั สนนุ การสร้างเครือขา่ ย ๔.ประสาน สนับสนุน และ
ระหวา่ งประเทศ จัดการช่วยเหลอื
๗๗๗๒๗๗๗๗๗๒๓๖ ๓ การดแู ล ๑๓ กล่มุ ประชากร
ส่งเสรมิ ปูองกนั บาบดั ฟืน้ ฟู ๕. ระดมเงนิ และทรพั ยากรสนบั สนุน
   การดูแลปกติ ฉกุ เฉนิ ภัยพบิ ตั ิ การชว่ ยเหลือ
 การดูแลเม่อื เกดิ -เสยี ชีวิต
 การประสานความรว่ มมอื
 จัดตัง้ กองทนุ สวัสดกิ าร
สนับสนนุ การดาเนินงาน
๗ บรกิ ารยืม-คนื กายอปุ กรณ์
จดั สวสั ดกิ ารชว่ ยเหลือผูยากไร้

สนบั สนนุ แรงงาน

๑๐๕

(๕.๓) สรปุ การวเิ คราะห์คุณลักษณะสังคมเออื้ อาทรเทศบาลตาบลปริก
สงั คมเอือ้ อาทร เป็นการช่วยเหลือดูแลซ่ึงกันและกันของคนในชุมชน โดยการพัฒนาเพื่อยกระดับ
การจัดการสขุ ภาวะชุมชน ในการสรา้ งเสริมสุขภาพ การปูองกนั โรค การดูแลช่วยเหลือ การฟ้ืนฟูสุขภาพของ
ประชาชนทุกกลุ่มวัยอย่างเป็นองค์รวม โดยมีความรัก ความเมตตากรุณา ความสนใจ เอาใจใส่ต่อบุคคลท่ี
เผชิญกับความทุกข์ยากในชีวิต ภาวะความเจ็บปุวย ที่มีความต้องการความช่วยเหลือท้ังทางด้านร่างกาย
จติ ใจ สังคม และจติ วญิ ญาณ ใหฟ้ ้นื หายจากโรคภัยที่เผชญิ อยู่หรือช่วยให้บุคคลที่มีภาวะยากลาบาก เช่น ผู้
พิการ ผู้สูงอายุเจ็บปุวยติดเตียง เป็นต้น ให้สามารถดาเนินชีวิตอยู่ในสังคมได้เท่าเทียมกับคนปกติ ซ่ึง
คณุ ลกั ษณะสังคมเออ้ื อาทรของเทศบาลตาบลปรกิ วิเคราะห์จาก ๖ ทนุ ทางสงั คมท่ดี าเนินงานหลัก ได้แก่ ๑)
กลมุ่ ดแู ลผสู้ งู อายุระยะยาว (Long Term Care) ท่ใี ห้การดแู ลผู้สงู อายุที่มีภาวะตดิ เตยี ง ๒) กลมุ่ อาสาดูแลผู้
พกิ ารและผ้ปู ุวยจิตเวช ใหก้ ารดแู ลและสง่ เสริมคุณภาพผสู้ ูงอายุและผู้พกิ ารในชมุ ชน ๓) กลมุ่ แม่อาสา ให้การ
ดูแลหญิงตั้งครรภ์ หญิงหลังคลอด และเด็ก ๐-๕ ปี ๔) ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุและคนพิการ
เทศบาลตาบลปริก ขบั เคลื่อนงานพัฒนาคุณภาพชีวิตและผู้พิการ ๕) กลุ่มอาสาสมัครดูแลผู้ปุวยโรคเรื้อรัง
ใหก้ ารดแู ลและส่งเสรมิ สขุ ภาพในบุคคลกลุ่มเสี่ยง และผู้ปุวยเบาหวานและความดันโลหิตสูง และ ๖) กลุ่ม
อาสากู้ชีพ EMS จัดบริการรับ-ส่งผู้ปุวยฉุกเฉิน และผู้ที่ช่วยเหลือตนเองไม่ได้นาส่งโรงพยาบาล การ
ดาเนินงานของทุนทางสังคมแสดงให้เห็นคุณลักษณะสาคัญ ได้แก่ ๑) ค้นหากลุ่มเปูาหมายท่ีต้องการ
ชว่ ยเหลือดูแล ๒) สรา้ งแนวรว่ มกาหนดการช่วยเหลอื ๓) ส่งเสริมทักษะผู้ช่วยเหลือ ๔) ประสาน สนับสนุน
และจดั การชว่ ยเหลือ และ ๕) ระดมเงนิ และทรัพยากรสนับสนนุ การช่วยเหลือ ดงั รายละเอยี ด
คุณลกั ษณะท่ี ๑ คน้ หากลุม่ เปาู หมายทตี่ ้องการช่วยเหลอื ดแู ล ดังนี้ ๑) ศกึ ษาสถานการณ์ปัญหา
ความตอ้ งการการดูแลใน ๑๓ กลุม่ ประชากรเปาู หมาย เช่น การสารวจขอ้ มูลเด็ก ๐-๕ ปี หญิงตง้ั ครรภ์ หญิง
หลังคลอด ของกลุ่มแม่อาสา การตรวจคัดกรองกลุ่มเส่ียง และจัดทาฐานข้อมูลผู้ปุวยเร้ือรังของกลุ่ม
อาสาสมคั รดแู ลผ้ปู ุวยโรคเรอ้ื รงั การสารวจและจดั ทาฐานขอ้ มลู ของผ้สู ูงอายุ ผ้พู กิ าร ผ้ปู วุ ยจติ เวช ของศูนย์
พัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุและผู้พิการ เป็นต้น ๒) การวิเคราะห์การดูแลเดิมที่มีอยู่ เป็นการร่วมกัน
พิจารณา ตรวจสอบการดาเนนิ งานหรอื กิจกรรมการดแู ลในปัจจุบนั ชอ่ งวา่ งหรอื ข้อจากดั ของการดาเนินงาน
เพ่อื นาไปส่กู ารวางแผนการดูแลให้เหมาะสม เชน่ การวเิ คราะห์การดาเนินงานของกลุ่มอาสาดูแลผู้พิการและ
ผปู้ วุ ยจติ เวช ซง่ึ พบวา่ ขาดการตดิ ตามเยี่ยมบา้ น การชว่ ยเหลอื ในการฝึกอาชีพและการจ้างงาน การวิเคราะห์
การดาเนินงานของกล่มุ อาสาสมคั รดูแลผ้ปู ุวยเร้ือรงั ทีพ่ บว่ามีผปู้ วุ ยเพิม่ มากข้นึ จงึ เล็งเหน็ ความต้องการการ
ดแู ลในกลุ่มเสี่ยง จงึ มกี ารขยายการดาเนินงานในกลมุ่ เสย่ี งเพือ่ ปูองกันการเกิดโรคเรื้อรงั เป็นตน้ ๓) การเก็บ
รวบรวมข้อมูลเพิ่มเติม เพื่อให้ได้ข้อมูลความต้องการเชิงลึก โดยการบูรณาการและนาใช้ข้อมูลสถิติของ
หน่วยงาน กลุ่มอาสาสมัครท่ีให้การดูแล องค์กรต่างๆ การประเมินภาวะสุขภาพกลุ่มเปูาหมาย เช่น การ
ประเมนิ ความสามารถในการประกอบกจิ วัตรประจาวนั ของผู้สงู อายุ (Activities of Daily Living: ADL) ของ
กลุ่มดูแลผู้สูงอายุระยะยาว การประเมินการเจริญเติบโตและพัฒนาการของเด็ก ๐-๕ ปีของกลุ่มแม่อาสา
เป็นต้น การลงพื้นที่สัมภาษณ์ข้อมูลการดูแลสุขภาพ เช่น การรับประทานอาหาร การออกกาลังกาย การ
จัดการความเครยี ด การดแู ลของครอบครัว การสารวจและประเมินกลุ่มเสี่ยงต่อการเจ็บปุวยด้วยโรคเร้ือรัง
ของกลุ่มอาสาดแู ลผู้ปุวยโรคเรื้อรัง เป็นต้น ๔) การเรียนรู้สถานการณ์ปัญหาตามบริบท ส่ิงแวดล้อม ภัย
พบิ ตั ิ และผลกระทบ โดยทาความเขา้ ใจบริบทการดูแลและความตอ้ งการการดแู ลของประชากรในชุมชน เช่น
การวเิ คราะห์ขอ้ จากดั ผู้สูงอายุตดิ เตยี งไม่สามารถเข้าถึงบริการสุขภาพของกลุ่มดูแลผู้สูงอายุระยะยาว การ
วเิ คราะหก์ ารดแู ลหญิงตงั้ ครรภแ์ ละหลงั คลอดทไ่ี ม่ได้รบั การติดตามเย่ียมบ้านเพ่ือเสริมศักยภาพในการเลี้ยง
ดูบุตรของกลุ่มแม่อาสา การวิเคราะห์สถานการณ์ปัญหาภัยพิบัติและการเกิดอุบัติเหตุ ความต้องการ
ช่วยเหลอื เมื่อเจ็บปุวยฉกุ เฉนิ ของกลมุ่ อาสาก้ชู พี EMS ให้สามารถนาส่งรับการรักษาท่ีโรงพยาบาลทันเวลา
เพือ่ ช่วยลดภาวะแทรกซอ้ นและการเสียชีวิต เป็นต้น

๑๐๖

คุณลักษณะที่ ๒ สรา้ งแนวรว่ มกาหนดการช่วยเหลือ ดังน้ี ๑)ร่วมกันคิดหาแนวทางแก้ไขปัญหา
ผา่ นการจดั เวทปี ระชาคมวิเคราะหป์ ัญหาความต้องการการดูแลด้านสุขภาพ กาหนดเปูาหมายการดูแลและ
แนวทางการขับเคล่ือนการดาเนินงานจัดบริการสุขภาพ การแต่งต้ังคณะกรรมการดาเนินงาน เช่น
คณะกรรมการศูนยพ์ ัฒนาคณุ ภาพชีวิตและคนพิการเทศบาลตาบลปริก คณะกรรมกองทุนการดูแลผู้สูงอายุ
ระยะยาวที่มภี าวะพ่ึงพงิ เป็นต้น การประชุมของกลุม่ อาสาตา่ งๆ และการลงมติของกลุ่ม เชน่ กรรมการมัสยิด
ซ่ึงส่วนหน่ึงเป็นอาสาสมัครดูแลผู้ปุวยโรคเรื้อรังมีการลงมติให้มีการใช้พ้ืนท่ีมัสยิดในการให้ความรู้แก่กลุ่ม
เสย่ี งโรคเรอื้ รังในการดูแลสุขภาพ เป็นตน้ การรว่ มวางแผนดาเนนิ งาน โดยพัฒนาแนวปฏบิ ัตหิ รือค่มู ือในการ
ดาเนินงาน เช่น แนวปฏิบัติการดูแลผู้สูงอายุระยะยาว (Long term care) แนวปฏิบัติของการดาเนินงาน
ศูนย์พฒั นาคณุ ภาพชีวิตผูส้ งู อายแุ ละผพู้ กิ าร แนวปฏบิ ตั ิการให้บริการของกลุ่มอาสากู้ชีพ เป็นต้น การนาใช้
แนวคดิ การบรหิ ารจดั การพน้ื ทีโ่ ดยรปู แบบการทางานเชิงบรู ณาการดว้ ยหลกั ไตรพลัง ได้แก่ การสร้างพลังใน
การเป็นพี่เลีย้ งแก่กันและกัน (Coaching) โดยมี พยาบาลใน รพ.สต.เป็นที่ปรึกษาและร่วมจัดทาแผนการ
ดแู ลกลุ่มเปาู หมายกับอาสาสมัครดแู ลผปู้ วุ ยโรคเร้อื รัง อาสาดูแลผพู้ กิ ารและผูป้ วุ ยจิตเวช กล่มุ อาสาผสู้ ูงอายุ
ระยะยาว กลมุ่ แม่อาสา เปน็ ต้น สร้างพลังของความเป็นเพอ่ื นรว่ มงานแบบเพ่อื นหนนุ พนี่ า (Tandem) การมี
แนวทางในการสนบั สนุนการดาเนินงานท้ังความรู้งบประมาณ และวัสดุอุปกรณ์ในการปฏิบัติงานของกลุ่ม
อาสาสมัครตา่ งๆ และการสร้างพลังดว้ ยความเขา้ ใจ การให้ความรู้ และการสรา้ งจติ สานึกความเป็นพลเมือง
เรยี กว่า “ภูมบิ ุตรา” (Phummibuttra) การวางแผนดาเนินงานของอาสาสมัครซึ่งเปน็ คนในพนื้ ท่ใี นการดูแล
กลุ่มเปาู หมาย ก่อใหเ้ กิดความรู้ความเขา้ ใจซึ่งกนั และกัน ๒)การร่วมวางแผนดาเนินงาน โดยการมอบหมาย
งานตามความถนดั การจดั ต้งั หน่วยงานองคก์ รทีด่ าเนนิ การหลกั เช่น ศนู ยพ์ ัฒนาคุณภาพชีวติ ผสู้ งู อายุและผู้
พิการเทศบาลตาบลปรกิ การสนับสนุนงบประมาณ วัสดุ อุปกรณ์ เคร่ืองมือดาเนินการแก่อาสาสมัครโดย
อปท. รพ.สต. เปน็ ตน้ การประสานกบั หน่วยงานต่างๆ ภายในชุมชน เช่น กล่มุ ดูแลผู้พิการและผู้ปุวยจิตเวชมี
การประสานกับศนู ยพ์ ัฒนาคณุ ภาพชีวติ ผู้สงู อายุและผู้พกิ ารเพื่อปรับปรุงซ่อมบ้านให้ปลอดภัย ประสานกับ
กองสวสั ดิการเพ่อื ยืมกายอปุ กรณท์ จี่ าเปน็ ใหแ้ กผ่ พู้ ิการ เป็นต้น รวมทัง้ มีการประสานกับหน่วยงานภายนอก
ชมุ ชน เชน่ ศูนยพ์ ฒั นาคณุ ภาพชีวติ ผูส้ งู อายุและผู้พกิ ารประสานกบั สานกั งานแรงงานจังหวัดในการฝกึ อาชีพ
เปน็ ต้น การนาใช้หลักศาสนาอสิ ลามในการช่วยเหลอื ผูท้ ด่ี ้อยกว่าและชว่ ยเหลือเพอ่ื นมนษุ ย์เสมือนเครือญาติ
ตนเอง และ ๓)การรว่ มรบั ผลประโยชน์ โดยกล่มุ อาสาสมัครได้รับการฝึกอบรมพัฒนาศักยภาพ ฝกึ ทักษะการ
เปน็ ผนู้ า การวางแผน ทาให้มีความรใู้ นการดูแลสุขภาพตนเองและครอบครัว ได้รับการยอมรับจากประชาชน
ในชุมชน การชมเชยจากผู้รับบริการ ทาให้เกิดความอิ่มเอมใจ มีความสุข และมีจิตใจท่ีอยากช่วยเหลือผู้อ่ืน
ตอ่ ไป

คุณลกั ษณะที่ ๓ สง่ เสริมทักษะผชู้ ว่ ยเหลือ ดังนี้ ๑)การอบรมพฒั นาศกั ยภาพทนุ ทางสงั คมเพื่อให้
มีความรแู้ ละทักษะเฉพาะในการดูแลประชาชนแตล่ ะกลุ่ม ไดแ้ ก่ การดแู ลผู้สูงอายุติดเตียง การดูแลเด็ก ๐-๕
ปี หญงิ ตง้ั ครรภ์ หญงิ หลังคลอด การดแู ลผทู้ เี่ จบ็ ปุวยเรอ้ื รัง การดูแลช่วยเหลือชวี ติ และการปฐมพยาบาลใน
สถานการณฉ์ ุกเฉิน เป็นต้น รวมท้งั การพัฒนาศักยภาพของครอบครัวและบุคคลในการดูแลตนเอง ๒)การ
สนับสนนุ ใหเ้ ปน็ วิทยากรถ่ายทอดความรู้ เชน่ การให้ความรกู้ ารดแู ลสุขภาพแก่หญิงตั้งครรภแ์ ละหลงั คลอด
ของกล่มุ แม่อาสา การใหค้ วามร้แู กก่ ล่มุ เสย่ี งโรคเร้อื รังและผูป้ วุ ยในการดแู ลสขุ ภาพของกลมุ่ อาสาสมัครดูแล
ผปู้ ุวยโรคเรือ้ รัง เป็นต้น เพ่ือใหเ้ กดิ การพฒั นาตนเองทัง้ ความรแู้ ละศกั ยภาพ และ ๓)การสนบั สนุนในการเข้า
ร่วมเครอื ข่ายระหวา่ งประเทศ โดยเข้ารว่ มกับประเทศมาเลเซยี ของกลุ่มอาสาก้ชู พี EMS ในการดูแลชว่ ยเหลอื
และปฐมพยาบาลเมื่อเกิดอุบัติเหตุและการเจ็บปุวยฉุกเฉินของคนในชมุ ชน

คณุ ลกั ษณะที่ ๔ ประสาน สนบั สนนุ และจัดการช่วยเหลือ โดยใหก้ ารดแู ลประชากรเปูาหมาย ๑๓
กลมุ่ การดูแลสุขภาพทีค่ รอบคลมุ การสง่ เสรมิ สุขภาพ การปอู งกันโรค การบาบัดรักษา และการฟ้ืนฟูสภาพ
การดูแลต้งั แตเ่ กิดจนเสยี ชีวติ และการประสานความรว่ มมือในการดแู ล ดังรายละเอยี ด

๑๐๗

๔.๑) การดแู ลประชากรเปูาหมาย ๑๓ กลมุ่ ได้แก่
๑) เดก็ ๐-๕ ปี ใหก้ ารดูแลโดยกลมุ่ แม่อาสาในการสนับสนนุ มารดาในการเลี้ยงลูก

ด้วยนมแม่อย่างน้อย ๖ เดือนหลังคลอด การประเมินการเจริญเติบโต ช่ังน้าหนัก วัดส่วนสูง ส่งเสริม
โภชนาการและพฒั นาการเดก็ ใหค้ าแนะนาครอบครัวในการเลือกของเลน่ ทเี่ หมาะสมกับเดก็ แต่ละวัย ติดตาม
ประเมินพัฒนาการเด็ก ประสานและส่งต่อการ ดูแลกับพยาบาล รพ.สต.กรณีพบเด็กมีปัญหาการ
เจริญเติบโตและพัฒนาการ เพ่ือใหก้ ารชว่ ยเหลือทีเ่ หมาะสมต่อไป

๒) หญิงตั้งครรภ์และหลังคลอด ให้การดูแลโดยกลุ่มแม่อาสาในการค้นหาหญิง
ตั้งครรภร์ ายใหมแ่ ละใหค้ วามรู้ในการมาฝากครรภก์ ่อน ๑๒ สัปดาห์ สนับสนุนให้มีการฝากครรภ์ครบ ๕ คร้ัง
ตามเกณฑ์คุณภาพ การเย่ียมบ้านและให้คาปฏิบัติตัวในขณะตั้งครรภ์ การติดตามเย่ียมหลังคลอดเพื่อ
ส่งเสรมิ ศักยภาพมารดาในการเลย้ี งดูบุตร และการตรวจคดั กรองมะเร็งเต้านมในมารดาหลังคลอด เป็นต้น

๓) กลุ่มเจ็บปุวยโรคเร้ือรัง ให้การดูแลโดยกลุ่มอาสาสมัครดูแลผู้ปุวยโรคเร้ือรัง
สารวจกลมุ่ เสี่ยงโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงในชุมชน อสม. ท่ีรับผิดชอบให้ความรู้การดูแลสุขภาพ
การรบั ประทานอาหาร และการออกกาลงั กายท่เี หมาะสม ติดตามประเมินนา้ หนักและดัชนีมวลกายเดือนละ ๑
คร้ัง และเน้นยา้ การปฏบิ ัติตัวที่เหมาะสมอย่างต่อเน่ือง ในกลุ่มผู้ปุวยโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง มี
การเย่ียมบ้านผ้ปู ุวยเดอื นละ ๑ ครัง้ ประเมินปัญหาสุขภาพโดยการช่ังน้าหนัก วัดความดันโลหิต เจาะเลือด
ปลายนิ้วตรวจระดับน้าตาลในเลอื ด ให้คาแนะนาการปฏิบัติตัวในการรับประทานอาหาร การออกกาลังกาย
การปูองกันการเกิดบาดแผล การรับประทานยา การติดตามพบแพทย์ตามนัด ในรายท่ีมีข้อจากัด เช่น ผู้
พิการ ผู้สูงอายุท่ีเคลื่อนไหวไม่สะดวกหรือขาดผู้ดูแลจะประสานกับกลุ่มอาสากู้ชีพ EMS เพื่อนาส่งไปพบ
แพทย์ตามนดั และในรายทีม่ ีปญั หาการดูแลสุขภาพ เช่น มีภาวะน้าตาลในเลือดสูง จะประสานกับ รพ.สต.
เพอ่ื วางแผนการดูแลท่เี หมาะสม

๔) กลุ่มผู้ปุวยจิตเวชและคนพิการ โดยกลุ่มอาสาดูแลผู้พิการและผู้ปุวยจิตเวช
สารวจและจัดทาฐานข้อมลู ผ้ปู วุ ยจิตเวชในชมุ ชน รว่ มกับเจา้ หนา้ ท่ี รพ.สต.จัดทาแผนการดแู ลและเยี่ยมบ้าน
ผปู้ วุ ย ประเมนิ สุขภาพและปัญหาความตอ้ งการ ติดตามการรบั ประทานยาอย่างต่อเนื่อง ให้กาลังใจ แนะนา
วิธีการผ่อนคลายความเครียด ในผู้ปุวยจิตเวชรายใหม่ให้การช่วยเหลือการข้ึนทะเบียนรับเงินสวัสดิการ
ชว่ ยเหลอื หากมคี วามพรอ้ มหรือความต้องการประกอบอาชีพเสริมจะประสานไปท่ีศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิต
ผู้สูงอายุและคนพิการเทศบาลตาบลปริกในการฝึกอบรมอาชีพ ในส่วนของผู้พิการให้ช่วยเหลือในการข้ึน
ทะเบยี นรบั เงนิ สวสั ดิการช่วยเหลอื ประเมนิ ภาวะสขุ ภาพ เย่ยี มบ้านชว่ ยเหลอื ดูแลกจิ วตั รประจาวันและฟ้ืนฟู
สุขภาพ ใหก้ าลังใจ ประเมนิ ปญั หาความตอ้ งการอื่นๆ เชน่ ความสามารถในการดแู ลตนเอง การขาดผดู้ แู ล ไม่
มอี าชพี สภาพบา้ นและสิ่งแวดลอ้ มไม่เหมาะสมกบั สภาพความพิการ หรอื หากต้องการกายอุปกรณ์ที่จาเป็น
เช่น ไม้เท้า รถสามล้อโยก รถเข็น ที่นอนลม จะประสานไปท่ีศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุและผู้พิการ
เทศบาลตาบลปรกิ ในการช่วยเหลอื

๕) กลมุ่ ผู้สงู อายุ มีการจดั ต้ังชมรมผู้สูงอายุ และศูนยพ์ ัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ
และคนพิการตาบลปริก มีการดาเนินงานพัฒนาศักยภาพผู้สูงอายุโดยการอบรมให้ความรู้เร่ือง การ
รับประทานอาหาร อารมณ์ ออกกาลังกาย การฝึกอบรมอาชพี เชน่ ทายาดมสมุนไพร น้ามนั เหลือง ยาหม่อง
การสานกระเปา๋ จากเสน้ พลาสตกิ เปน็ ต้น การสรา้ งสิ่งแวดลอ้ มที่เออ้ื ตอ่ ผู้สงู อายุ โดยช่วยเหลอื ซอ่ มแซมบา้ น
ทาทางลาด และราวจับที่บ้านของผู้สูงอายุและหน่วยงานต่างๆ และในส่วนของผู้สูงอายุติดเตียงและระยะ
สุดท้ายให้การเยยี่ มบ้าน ช่วยเหลอื ดแู ลโดยอาสาสมคั รดูแลผ้สู งู อายุระยะยาว (Caregiver) ช่วยดูแลกิจวัตร
ประจาวัน ทากายภาพบาบดั ฟ้นื ฟสู ขุ ภาพ การดูแลเรอ่ื งรบั ประทานยา การใหค้ วามรแู้ ละฝึกทักษะญาติในการ
ดแู ลผู้สงู อายุ การใหก้ าลงั ใจ การชว่ ยเหลอื และคาแนะนาในการจัดส่ิงแวดลอ้ มให้ปลอดภัย การจัดสวัสดิการ
โดยมอี าสากู้ชีพ EMS นาส่งโรงพยาบาลกรณีเจ็บปุวยฉกุ เฉิน หรอื กรณตี อ้ งไปพบแพทยต์ ามนัด และจัดให้มี

๑๐๘

บรกิ ารยมื กายอุปกรณ์ โดยกองสวัสดกิ าร การจัดทาทะเบยี นและฐานขอ้ มูลผสู้ ูงอายุ การจดั ทาแผนทท่ี ุนทาง
สังคมและศักยภาพในการดูแลประชากรกลุ่มต่างๆ รวมทั้งจัดทาแนวปฏิบัติ คู่มือ และแนวทางในการ
ดาเนินงาน และการกาหนดแนวปฏบิ ัติของท้องถิน่ เพ่อื ให้ผ้สู งู อายุที่ปวุ ยตดิ เตียงเขา้ ถงึ บรกิ ารอย่างเท่าเทียม

๔.๒) การดูแลสุขภาพท่ีครอบคลุมการส่งเสริมสุขภาพ การปูองกันโรค การบาบัดรักษา
และการฟน้ื ฟูสภาพ มกี ารดาเนนิ กจิ กรรมการดูแล ประกอบด้วย การส่งเสริมสุขภาพในเด็ก ๐-๕ ปี การให้
ความรแู้ กพ่ อ่ แม่ คู่แต่งงานใหมใ่ นการดูแลบตุ รเพ่อื ใหส้ ามารถดแู ลและส่งเสริมสขุ ภาพเดก็ ได้อย่างเหมาะสม
การส่งเสริมสุขภาพหญิงต้ังครรภ์ การส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุท่ีเจ็บปุวยเรื้อรัง ผู้พิการ และผู้ปุวยจิตเวช
การปูองกันสุขภาพในกลุ่มเสีย่ งตอ่ การเจบ็ ปวุ ยด้วยโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง การบาบัดรักษาและ
การจัดบริการ โดยการเยย่ี มบ้าน การชว่ ยเหลือดูแลกจิ วตั รประจาวัน การดูแลเรื่องอาหาร การออกกาลังกาย
การรับประทานยา การให้คาแนะนาในการติดตามการรักษา การให้กาลังใน การประสานความร่วมมือกับ
หน่วยงานอื่น เช่น ศูนย์พัฒนาคณุ ภาพชวี ติ ผสู้ งู อายุและผู้พิการเทศบาลตาบลปริก รพ.สต. กองสวัสดิการ
ในการดแู ลชว่ ยเหลือให้ครอบคลุมปัญหาความต้องการ และการฟื้นฟูสุขภาพ ในกลุ่มผู้พิการ ผู้ปุวยจิตเวช
ผู้สูงอายุตดิ เตยี ง เพื่อให้มีสถานะของการเจบ็ ปุวยเปลย่ี นแปลงไปในทิศทางทดี่ ขี ึน้ ให้สามารถดาเนนิ ชีวติ ปกติ
และช่วยเหลือตนเองได้มากท่ีสุด

๔.๓) การดูแลในสถานการณ์ปกติ ฉุกเฉนิ และภยั พบิ ัติ มแี นวทางการดแู ล ไดแ้ ก่ การดแู ล
ในสถานการณ์ปกติ เปน็ การดแู ลผ้ทู ่ีมภี าวะสุขภาพดี ไดแ้ ก่ การดแู ลเด็กในการสง่ เสรมิ การเจรญิ เติบโต ภาวะ
โภชนาการ การจัดกิจกรรมการเล่นโดยการให้คาแนะนาแก่ครอบครัวในการส่งเสริมพัฒนาการ การพัฒนา
ศกั ยภาพโดยการอบรมให้ความรใู้ นการดูแลสุขภาพแก่บุคคลกลุม่ เส่ยี งและกลุ่มทีเ่ จ็บปุวยเรือ้ รัง การติดตาม
เย่ยี มบ้านเพื่อช่วยเหลอื ดูแล การสรา้ งส่งิ แวดลอ้ มให้ปลอดภัย การจัดบริการสุขภาพ การจัดสวัสดิการ และ
การส่งเสริมอาชีพสาหรับผู้ปุวยจิตเวช ผู้พิการ และผู้สูงอายุ การดูแลเม่ือเจ็บปุวยฉุกเฉิน จัดบริการโดย
อาสากชู้ พี EMS นาส่งผู้ท่ีเจบ็ ปวุ ยฉุกเฉนิ เชน่ กรณีเกิดอบุ ัติเหตุ ผสู้ ูงอายตุ ิดเตยี งทีเ่ จ็บปุวยฉุกเฉิน เป็นต้น
เพอ่ื นาส่งผู้ปุวยรับการรกั ษาอย่างทันทว่ งที ลดภาวะแทรกซ้อนและการเสียชีวิต จัดบริการนาส่งผู้สูงอายุท่ี
ตดิ เตยี งไปพบแพทย์ตามนดั เพือ่ ให้สามารถเขา้ ถงึ บริการสุขภาพได้อย่างเทา่ เทียม และการดูแลเม่ือเกิดภัย
พบิ ัติ มกี ารเตรยี มพรอ้ มกอ่ นเกิดภยั พบิ ัติโดยการอบรมให้ความร้แู กค่ นในชุมชนเกีย่ วกับการปฏิบัติตวั เมื่อเกิด
ภัยพิบัติ การฝึกซ้อมแผนอพยพ ในระยะเกิดภัยพิบัติจัดทีมอาสากู้ชีพ EMS ให้ความช่วยเหลือประชาชนที่
ไดร้ บั บาดเจ็บและนาสง่ โรงพยาบาล รวมทั้งการดูแลหลังภัยพิบัติโดยจัดบริการนาส่งผู้ที่ได้รับบาดเจ็บจาก
โรงพยาบาลกลบั สบู่ ้าน

๔.๔) การดแู ลตัง้ แต่เกดิ จนเสยี ชวี ิต มีการดาเนินกิจกรรมการดูแลประกอบด้วย ระยะก่อน
ต้ังครรภ์ ใหค้ วามรูใ้ นการปฏิบตั ติ วั ก่อนแต่งงานสาหรับบรุ ษุ และสตรีมสุ ลมิ (มุสลิมีน-มสุ ลิม๊ะฮ์) การเตรียม
ตัวเป็นบิดามารดา และการเล้ยี งดูบุตร ระยะต้ังครรภ์ การค้นหาหญิงตงั้ ครรภ์รายใหมแ่ ละใหค้ าแนะนาในการ
ฝากครรภก์ อ่ น ๑๒ สปั ดาห์ แนะนาการฝากครรภค์ รบ ๕ ครงั้ ตามเกณฑค์ ุณภาพ ติดตามเยี่ยมหญิงต้ังครรภ์
ในการให้คาแนะนาการดูแลสุขภาพและการปฏิบัติตัว ระยะหลังคลอด ติดตามเย่ียมหญิงหลังคลอด การ
ส่งเสริมให้เลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวหลังคลอดนาน ๖ เดือน การส่งเสริมภาวะโภชนาการ การ
เจริญเติบโต และพัฒนาการของเด็ก ๐-๕ ปี การติดตามประเมินผลพัฒนาการเด็กโดยกลุ่มแม่อาสา ระยะ
เปลยี่ นผ่านแตล่ ะช่วงวัย การดูแลบคุ คลทีม่ ีภาวะเสี่ยงด้านสุขภาพ ได้แก่ การคัดกรองมะเร็งเต้านมในหญิง
หลังคลอดโดยกล่มุ แมอ่ าสา การคัดกรองและส่งเสริมสุขภาพบุคคลกลุ่มเส่ียงต่อการเกิดโรคเบาหวานและ
ความดันโลหติ สงู ระยะการเจ็บปุวยเร้ือรัง การดูแลบคุ คลทมี่ ีการเจ็บปุวยด้วยโรคเรื้อรัง โดยกลุ่มอาสาดูแล
ผูป้ ุวยโรคเรอ้ื รงั การดูแลผูส้ งู อายเุ จ็บปุวยติดบ้าน ตดิ เตียง และการดูแลในระยะท้ายของชีวิตโดยกลุ่มอาสา
ดูแลผู้สูงอายรุ ะยะยาว (Long Term Care)

๑๐๙

๔.๕) การประสานความร่วมมือในการดแู ล มีการสรา้ งการมสี ว่ นรว่ มในการดูแล ๓ ลักษณะ
คอื การมีส่วนร่วมของบุคคลและครอบครัวในการดูแลสุขภาพของตนเอง ได้แก่ การดูแลตนเองของผู้ปุวย
กลุม่ เสีย่ งและผทู้ เี่ จบ็ ปุวยดว้ ยโรคเรอื้ รงั การดูแลเด็ก ๐-๕ ปีของครอบครัว การดูแลตนเองของผู้ปุวยพิการ
ผู้ปุวยจิตเวช และผู้สูงอายุ การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายต่างๆ ในการดูแล เช่น การดูแลหญิงต้ังครรภ์
หญิงหลังคลอด และเด็ก ๐-๕ ปี โดยกลุ่มแม่อาสา ท่ีประกอบด้วยอาสาสมัครสาธารณสุข อาสาสมัครใน
ชมุ ชน เจ้าหน้าท่ีเทศบาล และเจ้าหน้าที่ รพ.สต. ซึ่งท้ังหมดรวมตัวกันเป็นกลุ่มแม่อาสาที่ไม่มีค่าตอบแทน
แต่ทางานดว้ ยหวั ใจที่อยากช่วยเหลือดูแลคนในชุมชนเสมือนญาติพี่น้อง และการมีส่วนร่วมดาเนินการกับ
หนว่ ยงานอ่นื ๆ เชน่ การดูแลของกลมุ่ ดแู ลผสู้ ูงอายุระยะยาว ซงึ่ สมาชิกกลุ่มคือผู้ดูแลผู้สูงอายุ (Caregiver)
เม่ือมีปัญหาการดูแลท่ีนอกเหนือจากบทบาทหน้าท่ี เช่น การปรับปรุงซ่อมแซมบ้านผู้สูงอายุ จะมีการ
ประสานกับศูนยพ์ ัฒนาคุณภาพชวี ิตผสู้ งู อายุและคนพกิ ารเทศบาลตาบลปรกิ ในการช่วยเหลือ กรณีต้องการ
กายอุปกรณป์ ระสานกบั กองสวัสดกิ าร หรอื กรณีเจบ็ ปวุ ยฉกุ เฉินหรอื ต้องไปพบแพทยต์ ามนัดจะประสานกับ
กล่มุ อาสาก้ชู พี EMS

คุณลักษณะที่ ๕ ระดมเงินและทรัพยากรสนับสนุนการช่วยเหลือ ดังนี้ ๑)การจัดตั้งกองทุน
สวัสดิการในชุมชน ไดแ้ ก่ กองทนุ สวสั ดิการผูส้ ูงอายเุ ทศบาลตาบลปริก มีการสบทบทุนเข้ากองทุนเดือนละ
๒๐ บาท มีการจัดสวัสดิการเย่ียมปุวยแก่สมาชิกครั้งละ ๓๐๐ บาท ไม่เกิน ๒ ครั้ง/ปี ๒)การสนับสนุนวัสดุ
อปุ กรณ์ เครอ่ื งมือดาเนินงาน ได้แก่ ชดุ เยย่ี มบา้ นของอาสาสมัคร เครื่องช่ังน้าหนกั เครื่องวัดความดันโลหิต
อปุ กรณ์เจาะเลอื ดตรวจระดับน้าตาลปลายน้ิวโดย รพ.สต.และ อปท. ๓)จัดบริการยมื นาสง่ ซ่อมบารุง และ
รบั คืนกายอุปกรณส์ าหรับผู้สงู อายแุ ละผู้พิการ โดยกองสวสั ดิการ ๔)จัดสวัสดกิ ารช่วยเหลือผู้ยากไร้ ในการ
ซ่อมแซมบ้านผู้สงอายุที่เจ็บปุวย ผู้พิการให้เหมาะสมกับสภาพความเจ็บปุวยและมีความปลอดภัย โดย
เทศบาลสนบั สนนุ งบประมาณจดั ซื้อวัสดุในการซ่อมแซม ๕)การสนับสนุนแรงงานโดยเป็นจิตอาสา มีกลุ่ม
อาสาสมัครต่างๆในการดูแลสขุ ภาพของคนในชมุ ชน รวมท้งั อาสาสมคั รทม่ี าร่วมเฉพาะกจิ กรรม เช่น การช่วย
ซ่อมแซมบา้ นผู้สูงอายทุ ี่เจบ็ ปุวย และผพู้ กิ าร เป็นตน้

๑๑๐
(๖) สงั คมปรบั ตวั

(๖.๑) Typology สังคมปรบั ตัว

แผนภาพที่ ๕.๑๐ Typology สงั คมปรบั ตัว

(๖.๒) การวิเคราะห์คุณลักษณะสังคมปรบั ตวั ๑
ตารางที่ ๕.๖ วิเคราะหค์ ุณลักษณะสงั คมปรับตวั
เตรยี มทกั ษะคนและร
ใชข้ อ้ มลู สรา้ งการเรยี นรู้ ศกั ยภาพ

ลาดับ ทุนทางสังคม

จัดทาหลักสูตร
สารวจ ้ขอ ูมล
ัจดทา ้ขอ ูมล
นาใช้ข้อ ูมล
จัดเวทีเสวนา
นาใช้หลักสูตร
ึฝกอบรมอาสาส ัมคร
ึฝกซ้อมแผน

๑. ศนู ย์ปฏบิ ัตกิ ารฉุกเฉนิ       ×  

อทุ กภยั วาตภัย และดนิ

โคลนถลม่

๒. อาสาบา้ นภัยพิบัติ × × 

รวม ๑ ๒ ๒ ๒ ๑ ๒ ๑ ๒ ๒

   × × ×          ฝกึ อบรมใช้วทิ ยมุ อื ถอื ระดม ๑๑๑
ฝกึ อบรมการสงั เกตระดับน้า
       × ×  × ×    เพม่ิ แกนนา สรา้ งอาสาสมัคร
๒ ๒ ๑ ๑ ๑ ๒ ๑ ๑ ๒ ๒๑ ๑ ๒ ๒ ๒ จัดทาแผนภ้ยพิบัติ
จติ อาสาระดมคนเพอื่ ช่วยเหลอื ระยะ ภายนอกอยา่ งเปน็ ระบบ มแี ผนจดั การภยั พบิ ตั ิ ๓ ทางานร่วมกบั เครอื ข่าย
อาสาสมัครร่วมดแู ลสุขภาพ
จติ อาสารว่ มทางานกบั สังคมอืน่
การปชส.รับบริจาคส่ิงของเคร่ืองใช้
การจัดสรรงบประมาณ
องคก์ รการเงนิ ช่วยเหลอื ผปู้ ระสบภยั
ผนู้ าทอ้ งทีป่ ระสานการดแู ล

เทศบาลช่วยเหลอื การดารงชีพ
ร่วมทางานกับเครือขา่ ย
การสนบั สนุนรถดดู โคลน
การสนบั สนุนวทิ ยากร
ฝึกอบรมเชงิ ปฏิบตั ิการ
เครอื ขา่ ยตน้ น้า

๑๑๒

(๖.๓) สรุปการวเิ คราะหค์ ณุ ลักษณะสังคมปรับตัวเทศบาลตาบลปริก
สังคมปรับตัว เป็นพฤติกรรมท่ีใช้สาหรับเปล่ียนพฤติกรรม หรือใช้ปรับพฤติกรรมให้เข้ากับ
สถานการณ์ต่างๆ สังคมปรับตัว จึงมีความหมายเก่ียวกับ การท่ีคนในสังคมมีการปรับเปล่ียนพฤติกรรม
เพือ่ ให้สามารถดารงชีวิตอย่ใู นสถานการณต์ ่างๆทอ่ี ยู่รอบๆตัว สงั คมปรับตวั ของชุมชนเทศบาลตาบลปริก มี
สาระสาคญั ที่เกยี่ วข้องกบั การจัดการภัยพิบัติ ที่มีการดาเนินการในทุกๆด้าน เช่น อัคคีภัย วาตภัย อุทกภัย
เปน็ ต้น แตอ่ ยา่ งไรก็ตาม ในชุมชนได้มกี ารเน้นเกย่ี วกบั การจัดการอุทกภัยเนื่องจากในปัจจุบัน ชุมชนประสบ
กับอุทกภัยบ่อยคร้ังในทกุ ๆปี ทั้งนีเ้ น่อื งจากลกั ษณะภมู ปิ ระเทศของเทศบาลตาบลปรกิ สว่ นใหญ่เป็นท่ีราบ มี
ลาคลอง ไหลผ่านพนื้ ที่ ๗ ชุมชนจานวน ๒ สาย ในฤดูฝนเม่ือฝนตกติดต่อกัน จะมีน้าไหลหลากและท่วมขัง
เปน็ ประจาในทกุ ๆปี จึงต้องมกี ารเตรียมความพร้อมของพนื้ ท่ีเพื่อรบั มอื กับเหตกุ ารณ์น้าท่วมและลดการเกิด
การสญู เสียโดยส่งเสรมิ ให้คนในชุมชนมาเรยี นรวู้ ิธีการจัดการภัยพิบัติ พร้อมจัดทาแผนปูองกันและบรรเทา
สาธารณภัย และจดั ทาข้อมูลพืน้ ที่เส่ยี ง กาหนดเปูาหมายกลุ่มเสี่ยง จัดทาแผนที่ทามือเพื่อใช้เป็นเคร่ืองมือ
สาหรับการช่วยเหลือผู้ประสบภัย ฝึกอบรมอาสาสมัครปูองกันภัยฝุายพลเรือน (อปพร.) ครัวเรือนอาสา
ปูองกนั ภัยพิบัติ ฝึกซ้อมแผน ปูองกนั และบรรเทาสาธารณภยั ประชาสัมพันธ์เตือนภัย จัดตั้งศูนย์ช่วยเหลือ
ผปู้ ระสบภยั และอพยพเคลื่อนย้าย จดั ศูนย์อาหารชว่ ยเหลือ สารวจความเสียหาย รายงานความเสียหายให้
หนว่ ยงานเกยี่ วขอ้ งทราบ ดูแลสขุ ภาพผู้ประสบภัย และผู้ได้รับผลกระทบ จัดทาหลักสูตรเพื่อให้นักเรียนได้
เรียนรู้และมีความพร้อมในการเอาตัวรอดหากมีภัยเกิดข้ึน การดาเนินกิจกรรมดังกล่าวก่อให้เกิดสังคมมี
ภูมิคุ้มกันและปรับตัวได้ เม่ือเกิดเหตุฉุกเฉินและทาให้คนในชุมชนมีความปลอดภัย โดยมีทุนทางสังคมที่
ดาเนินงานและกิจกรรมของสังคมปรับตัวที่สาคัญ ได้แก่ ศูนย์ปฏิบัติการฉุกเฉิน อุทกภัย วาตภัย และดิน
โคลนถล่มเทศบาลตาบลปริก และกลมุ่ บา้ นอาสาสมคั รภยั พิบัติ ท้งั นี้จากการวิเคราะห์งานและกิจกรรมของ
ทนุ ทางสังคมสะท้อนคุณลกั ษณะสังคมปรับตัว ๖ คุณลักษณะ ได้แก่ ๑)ใช้ข้อมูลสร้างการเรียนรู้ ๒)เตรียม
ทกั ษะคนและระดมศกั ยภาพ ๓)สรา้ งอาสาสมัครแกนนา ๔)มีแผนจัดการภยั พิบตั ิ ๓ ระยะ และ๕)ทางารว่ มกับ
เครอื ข่ายภายนอกอย่างเปน็ ระบบ ดังรายละเอยี ด
คณุ ลักษณะท่ี ๑ ใชข้ อ้ มูลสรา้ งการเรยี นรู้ เปน็ การดาเนนิ งานและกิจกรรมดา้ นการจัดการภัยพิบัติท่ี
สะท้อนใหเ้ หน็ ได้วา่ คนในชมุ ชนมกี ารดาเนนิ การเก่ยี วกับข้อมูลดา้ นการจัดการภัยพิบัติ โดยคนในชุมชนมีการ
เกบ็ ขอ้ มลู ด้วยตนเอง วเิ คราะหข์ อ้ มูลดว้ ยตนเองและนาใชข้ ้อมลู ดว้ ยตนเอง มีการใช้ข้อมูลสร้างการเรียนรู้ ๕
กิจกรรมสาคัญ คือ ๑) การจัดทาหลักสูตร ศูนย์ปฏิบัติการฉุกเฉินอุทกภัย วาตภัย และดินโคลนถล่ม ได้
จดั ทาหลกั สูตรเพ่อื ให้นกั เรียนไดเ้ รยี นรู้และมีความพร้อมในการเอาตัวรอดหากมีภัยเกิดขึ้น ๒) การสารวจ
ขอ้ มลู ศูนย์ปฏิบตั ิการฉกุ เฉนิ อุทกภยั วาตภัย และดนิ โคลนถล่ม มีการสารวจข้อมูล เช่น สารวจข้อมูลพ้ืนที่
เส่ียงภัย สารวจและจัดทาข้อมูลสรุปความเสียหาย เป็นต้น ๓) การจัดทาข้อมูล ศูนย์ปฏิบัติการฉุกเฉิน
อุทกภัย วาตภัย และดินโคลนถล่มและกลุ่มบ้านอาสาจัดการภัยพิบัติ ร่วมกันจัดทาข้อมูล เช่น ข้อมูลของ
ประชากรกลุม่ เปราะบางที่พักอาศัยอยู่ในเขตเสี่ยงอุทกภยั สงั เกตและบนั ทึกข้อมูลระดับน้าในช่วงฤดูกาลที่มี
นา้ ไหลหลาก เปน็ ต้น ๔) การนาใชข้ ้อมลู ศูนยป์ ฏิบตั กิ ารฉุกเฉนิ อุทกภัย วาตภัย และดนิ โคลนถล่มนาใช้ข้อมูล
สารสนเทศด้านการจัดการด้านอุทกภัย โดยเช่ือมต่อขอ้ มูลกบั หนว่ ยงานท่ีเก่ียวข้อง เช่น โรงพยาบาลอาเภอ
สะเดา และเครือขา่ ยศนู ย์เตอื นภยั พิบัติ จังหวัดสงขลา เป็นต้น อาสาสมคั รและประชาชนได้มีส่วนร่วมในการ
จดั ทาแผนทที่ ามอื เพ่ือนาใชเ้ ปน็ เคร่ืองมือสาหรับการช่วยเหลือผู้ประสบภัยในยามเกิดเหตุ ๕) การจัดเวที
เสวนา เทศบาล จิตอาสา และกล่มุ บา้ นอาสาจดั การภัยพิบตั ิ จดั ใหม้ ีเวทีเสวนาเพื่อการจัดการภัยพิบัติ ปีละ
๑-๒ ครัง้ เพือ่ เปน็ การการเตรยี มความพรอ้ มและแลกเปลีย่ นความคิดเห็นในการจดั การภยั พบิ ัติ
คณุ ลักษณะที่ ๒ เตรยี มทักษะคนและระดมศักยภาพ เปน็ การเตรยี มความพร้อมของคนในชุมชนใหม้ ี
ความพรอ้ มในการรับมอื กับภยั พบิ ัตทิ อ่ี าจจะเกิดขน้ึ การเตรียมทกั ษะคนและระดมศักยภาพมีการดาเนินงาน
และกิจกรรมใน ๕ กิจกรรมสาคญั คอื ๑) นาใช้หลกั สูตร มกี ารใช้หลกั สูตรในการจัดการเรียนการสอนให้กับ

๑๑๓

เด็กนักเรียนโรงเรียนเทศบาลปริ จานวน ๕๒๐ คน เพ่ือให้มีความรู้ในการจัดการกับอุทกภัยในพ้ืนท่ี
๒) ฝกึ อบรมอาสาสมัคร เทศบาลได้จัดใหม้ ีการฝึกอบรมอาสาสมัคร เพ่ือการเฝูาระวัง ช่วยเหลือ ผปู้ ระสบภัย
การขนยา้ ยทรัพย์สนิ การระงบั เหตุที่เก่ียวขอ้ งกบั ภยั พิบตั ิ ในพน้ื ที่ นอกจากนั้นในส่วนของเทศบาลยังไดม้ กี าร
สง่ เจา้ หนา้ ท่ีเขา้ รับการอบรมหลักสูตรอาสาสมัครปอู งกันภัยฝาุ ยพลเรือน(อปพร.) อีกด้วย ๓) ฝึกซ้อมแผน
เทศบาลได้เชิญแกนนาภาคประชาชน ชุมชน หน่วยงาน ผู้นาในพื้นที่ ร่วมกันซ้อมแผนภัยพิบัติเสมือนจริง
ตงั้ แต่การมีการตรวจเช็คระดบั นา้ และระบบการแจง้ เตือน การเตรียมพื้นที่อพยพ การอพยพ การช่วยเหลือ
อื่นๆ เพ่ือให้การช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติเป็นไปอย่างทันท่วงทีเม่ือเกิดเหตุจริง ซ่ึงมีการดาเนินการเป็น
ประจาทุกปี ๔) ฝึกอบรมใช้วิทยุมือถือ ศูนย์ฯ มีการเตรียมความพร้อมในการรับมือกับภัยพิบัติ โดยการ
พฒั นาเครอ่ื งมือสอื่ สาร เชน่ เวปไซด์ โทรศพั ท์ ไลน์ เฟสบคุ วิทยสุ อื่ สารภายใน เปน็ ตน้ เพ่อื การติดต่อและใช้
แจ้งเตือนภยั ทง้ั น้ีการดาเนินงานของศูนย์ฯ มีผลกระทบต่อประชาชน ทั้ง ๑๓ กลุ่มวัย กล่าวคือสามารถแจ้ง
เตือน ช่วยเหลือประชาชนในพื้นท่ีเกิดเหตุได้อย่างทันท่วงที โดยเฉพาะ ประชาชนในกลุ่มท่ีไม่สามารถ
ชว่ ยเหลือตัวเองได้ ๕) ฝึกอบรมการสังเกตระดับน้า ศูนย์ฯได้จัดให้มีการอบรมจิตอาสา ในการสังเกตและ
เฝาู ดูระดบั น้าโดยในการทางานนัน้ จะมกี ารจดั ชุดเฝูาระวงั ระดับน้าจากเจ้าหน้าท่ีงานปูองกันและบรรเทาสา
ธารณภยั อาสาสมคั รปูองกันภัยฝาุ ยพลเรอื น (อปพร.) และชมุ ชน ในการร่วมเฝูาระวังภัย ท้ังนี้มีการติดตั้ง
จุดตรวจวดั ระดับน้าคลองปริก จานวน ๒ จุด คือ บริเวณสะพานลุ่มอ้อย และสะพานกนนกาญจนวนิช –
สวนหม่อม และคลองอตู่ ะเภา

คณุ ลกั ษณะที่ ๓ สร้างอาสาสมัคร เพิ่มแกนนา เปน็ การเพ่ิมบุคลากรในการจัดการภยั พบิ ัตเิ พือ่ ทาให้
มอี าสาสมัครจานวนทเ่ี พยี งพอในการให้การช่วยเหลือประชาชนในพื้นที่เส่ียงภัย การสร้างอาสาสมัคร เพิ่ม
แกนนา มี ๕ กจิ กรรมสาคัญ คือ ๑) จัดทาแผนภัยพิบัติ เทศบาลจัดทาแผนพัฒนาท้องถ่ิน ๔ ปี สนับสนุน
การพฒั นาระบบเฝูาระวงั ภยั พบิ ัติในพ้ืนที่ ครอบคลุม ๓ ระยะได้แก่ระยะก่อนเกิดภัยพิบัติ ระยะเกิดภัยพิบัติ
และระยะฟ้ืนฟูหลงั ภยั พบิ ัติ ๒) การระดมคนเพื่อช่วยเหลอื จติ อาสาและกลุ่มบ้านจัดการภัยพิบัติมีการระดม
คน เพ่อื ชว่ ยเหลือกจิ กรรมของชุมชน เช่น ดูแลความสงบเรียบร้อยในชุมชน ดูแลการจราจร และช่วยเหลือ
เมื่อเกิดภัยพิบัติในภาวะฉุกเฉินในพื้นที่เทศบาลตาบลปริก เช่น ดูแลความปลอดภัยในขณะน้าท่วม การ
ช่วยเหลือเมื่อเกิดภัยพิบัติต่างๆ การซ่อมแซมบ้าน ซ่อมแซมถนน เก็บขยะ ทาความสะอาดหลังหลังเกิด
เหตกุ ารณ์เกดิ ภัยพิบัติ เปน็ ต้น นอกจากน้นั ยงั มีการจัดระบบการดูแลช่วยเหลือผู้ประสบภัยที่เกิดข้ึนโดยจิต
อาสาปอู งกนั ภัย เชน่ การอพยพคนกอ่ นน้าจะไหลหลาก การมบี ้านพเ่ี ล้ียงแต่ละซอย การใช้เชือกในการจับมา
รบั อาหารจากบ้านพ่ีเล้ียง การตดิ ตั้งปาู ยเตือนภัย เป็นต้น ๓) อาสาสมัครดูแลสุขภาพ ในขณะเกิดและหลัง
เกิดอทุ กภัย ศูนยฯ์ ได้มกี ารจัดตั้งศูนยช์ ว่ ยเหลอื ผู้ประสบภัย และอพยพเคล่ือนย้าย จัดศูนย์อาหารช่วยเหลือ
สารวจความเสียหาย รายงานความเสียหายให้หน่วยงานเก่ียวข้องทราบ มีการจัดทีมสุขภาพและอสม.
รวมถึงจิตอาสาเพื่อการดูแลสุขภาพผู้ประสบภัย และผู้ได้รับผลกระทบ นอกจากน้ันยังมีการจัดระบบ
การแพทย์และการสาธารณสุขฉกุ เฉินร่วมด้วย ๔) จิตอาสาทางานกับสังคมอื่น จิตอาสาจัดการภัยพิบัติ มี
การทางานรว่ มกับทนุ ทางสงั คมและการใช้แหลง่ ประโยชน์ในพ้นื ทเ่ี พื่อการดาเนนิ งาน เช่น อสม. อปพร. กลุ่ม
ชา่ งฝมี อื และการจดั เตรียมพ้ืนทอี่ พยพ เป็นต้น ๕) การประชาสัมพันธร์ บั บรจิ าค ศนู ยฯ์ และจิตอาสา รวมถึง
กลมุ่ บ้านอาสาภยั พบิ ตั มิ กี ารประชาสมั พันธเ์ พื่อการรบั บรจิ าค สง่ ของ เคร่อื งใช้ อาหาร เพ่ือผูป้ ระสบภัย

คุณลกั ษณะท่ี ๔ มแี ผนจัดการภยั พิบัติ ๓ ระยะ ได้แก่ ระยะเตรียมกอ่ นเกดิ ภยั พิบัติ ระยะระหวา่ งการ
เกิดภัยพิบัติ และระยะของการฟื้นฟูสภาพ โดยชุมชนมีแผนการจัดการช่วยเหลือท่ีคัญ คือ การจัดสรร
งบประมาณเพื่อการดูแล ช่วยเหลือ รวมถึงการมีผู้นาท้องที่ร่วมให้การดูแล แผนการจัดการช่วยเหลือมี ๔
กิจกรรมสาคัญ คือ ๑) การจัดสรรงบประมาณ เทศบาลจัดสรรเงินกลางเพ่ือไว้สาหรับการให้การดูแล
ช่วยเหลือปัญหาด้านภัยพิบัติ จานวน ๕๐๐,๐๐๐ บาทต่อปี ๒) องค์กรการเงินช่วยเหลือ กองทุน องค์กร
การเงินในชมุ ชนมกี ารระดมเงนิ ผลกาไรจากการประกอบการ จัดต้งั กองทนุ กลางช่วยเหลือครอบครัวท่ีประสบ

๑๑๔

ภัยพบิ ตั ิ ๓) ผู้นาทอ้ งที่ร่วมดูแล การดูแลเปูนการทางานรว่ มกันของผู้ใหญ่บ้าน กานัน อาสาสมัครประสาน
ข้อมลู ครอบครัวทีไ่ ดร้ บั ความเดอื ดรอ้ น ประสบภัยพิบัติ เพ่ือหาที่พักท้ังแบบชั่วคราว และถาวร ให้อยู่อาศัย
๔) เทศบาลให้การช่วยเหลือ ศูนย์ฯ ให้การช่วยเหลือผู้ประสบภัยในการดารงชีพ เช่น อาหาร ถุงยังชีพ
เงินทนุ สนับสนุนการซ่อมแซมบา้ นเรือนท่เี สียหาย เปน็ ต้น
คุณลักษณะที่ ๕ ทางานร่วมกับเครือข่ายภายนอกอย่างเป็นระบบ เป็นการดาเนินงานและกิจกรรมกับ
เครอื ข่ายภายนอกพื้นท่ี ซง่ึ จะสามารถทาให้เกิดความเข้มแขง็ ของการจัดการกับปญั หาภยั พิบตั ิในพืน้ ท่ีได้ การ
ทางานกบั เครือข่ายภายนอกมี ๕ กิจกรรมสาคัญ คือ ๑) ร่วมทางานกับเครือข่าย การมีเครือข่ายจากภาค
สว่ นตา่ ง ๆ เช่น ท้องถิ่นในพืน้ ทอ่ี าเภอสะเดา สานักงานปอู งกนั และบรรเทาสาธารณภัย เขต ๑๒ และมูลนิธิ
เครือข่ายเมืองภาคใต้เพ่ือรับมือการเปล่ียนแปลงสภาพภูมิอากาศ (คมรส.) (SCCCRN) เป็นต้น ๒) การ
สนบั สนนุ รถดูดโคลน การสนับสนนุ รถดดู โคลนจากเทศบาลนครหาดใหญ่ เพื่อทาการดูดโคลนในคูระบาย
นา้ ๓) การสนบั สนุนวทิ ยากร มหาวทิ ยาลยั สงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี สนับสนุนวิทยากรให้ความรู้
การเฝูาระวงั อุทกภัยแบบมีส่วนร่วม ๔) การอบรมเชิงปฏิบัติการ ฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ การปูองกันและ
บรรเทาสาธารณภยั ณ วทิ ยาลยั ปูองกนั และบรรเทาสาธารณภัย ๕) เครือข่ายต้นน้า การมีเครือข่ายต้นน้า
ประสานข้อมูลระดบั น้ากบั เทศบาลตาบลปริก เพอื่ การเตรียมความพร้อมกบั การรับมือภยั พบิ ตั ใิ นพ้นื ท่ี

(๗) สงั คมไมเ่ ดอื ดรอ้ น

(๗.๑) Typology สังคมไมเ่ ดอื ดรอ้ น

๑.รวมกลุ่มเรยี นรแู้ นวทางการ เรยี นรผู้ ่านการประชมุ ของชมุ ชน เสนอข้อคิดเหน็ และหาขอ้ ตกลงรว่ มกนั
พัฒนาและแกป้ ญั หา
เรียนร้แู นวทางจัดการปัญหา มกี ารรวมกล่มุ สรา้ งอาชีพเสรมิ
๒. เพ่ิมทักษะอาชีพและการจัดการ รวมกลุม่ เพอื่ มอี านาจตอ่ รองราคาและ
เรียนรจู้ ากขอ้ มูลของพืน้ ท่ี
๓.ระดมเงนิ และทรพั ยากร การจัดการผลผลิตและผลิตภัณฑ์
๔.ใช้กตกิ าและข้อตกลงกล่มุ
๕.หนนุ เสรมิ ดว้ ยศักยภาพของแหลง่ ฝกึ อบรมทักษะการจัดการ ทกั ษะอาชีพ ออกแบบการจัดการอาชพี เพิ่มรายได้
ประโยชนแ์ ละเครอื ขา่ ย ลดรายจ่าย

การศกึ ษาดูงาน

การเพมิ่ ทักษะการถ่ายทอดและการใหค้ วามรู้

สังคมไม่ มกี ารแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ทั้งในและนอกพ้ืนท่ีกับเครอื ขา่ ย
เดอื ดร้อน
รวมกล่มุ เพ่ิมทกั ษะและหาอาชพี เสริม
มีกรรมการดาเนนิ งาน
พัฒนาศกั ยภาพกลุ่มให้พงึ่ พาตนเองและยึดหลักเศรษฐกจิ พอเพยี ง

จัดการผลประโยชนเ์ ช่น การปนั ผลกาไร สวัสดกิ ารกล่มุ สวัสดกิ ารชุมชน

ระดมเงนิ ตามเงือ่ นไขสมาชกิ กลมุ่
ระดมแรงเพ่ือชว่ ยเหลือเกอื้ กูลการดาเนนิ การกลุ่ม และการสนับสนนุ ชมุ ชน

กาหนดขอ้ ตกลงของการรวมกลมุ่ การรบั สมาชกิ ผลตอบแทนและสวัสดกิ ารสมาชิกกลุ่ม

กาหนดแนวทางในการสนับสนุนชุมชน เชน่ สนบั สนุนผลิตภณั ฑก์ ลุ่มในงาน
ชุมชนตา่ ง ๆเช่น วนั เดก็ วันผ้สู งู อายุ เป็นต้น การไมใ่ ชถ้ ุงพลาสตกิ กล่องโฟมในร้านคา้ สวัสดิการ
และตลาดต้นปริก

สร้างความรว่ มมอื ในการใชแ้ หล่งประโยชน์ในพ้ืนท่ีได้แก่ เทศบาล รพ.สต. เกษตร
อาเภอ ผนู้ า แกนนาชมุ ชน กศน

ความร่วมมอื กับหนว่ ยงานแหล่งประโยชน์ภายนอก/ภาคีเครอื ข่ายได้แก่ มหาวิทยาลยั สงขลา

แผนภาพที่ ๕.๑๑ Typology สงั คมไมเ่ ดือดรอ้ น

๑

(๗.๒) การวเิ คราะหค์ ุณลกั ษณะสงั คมไม่เดอื ดรอ้ น

ตารางที่ ๕.๗ วเิ คราะห์คณุ ลักษณะสงั คมไมเ่ ดอื ดร้อน

การสรา้ งการเรยี นรู้ การพฒั นาศกั ยภาพ การสรา้ งการมี

ปัญหาและความ สว่ นร่วมการ

ต้องการของชุมชน ดาเนินการกลมุ่

ลาดั ทุนทางสังคม เ ีรยน ู้ร ่ผานการประชุมในชุมชน
บ เ ีรยน ู้รแนวทางการจัดการปัญหา
เ ีรยน ู้รจากกระบวนการ ัจดการ
้ขอ ูมลของ ้พืนท่ี
การ ึฝกอบรม
การศึกษาดูงาน
การเ ีรยน ู้รการเ ็ปนวิทยากร
การแลกเปลี่ยนเ ีรยน ู้ร
่รวมคิด ัจด ั้ตงคณะกรรมการ
่รวมดาเนินการ
่รวม ัรบผลประโยชน์

๑. ศูนย์เรยี นรู้เกษตรทฤษฎใี หม่          

๒. กลมุ่ เครื่องแกง       

๓. กลมุ่ พืชสมนุ ไพร       

๔. กลุ่มดอกไมจ้ ันทน์       

๕. กลมุ่ กลว้ ยมว้ น       

๖. กลุ่มขนมไทย – เบเกอร่ี          

๗. กลุม่ เกษตรแปลงใหญ่       

๘. กลุ่มสานกระเป๋าพลาสตกิ          

๙. กลมุ่ บ้านพกั B & B       

๑๐. กลมุ่ จดั ดอกไม้สดในงานพธิ ี          

๑๑. กลุ่มน้ายางสด       

๑๒. กลุ่มนา้ พริกแหง้       

๑๓ กล่มุ สหกรณร์ ้านคา้ ชมุ ชน          

๑๔. กลุ่มเลี้ยงแพะ       

๑๕. กลุ่มตลาดต้นปริก       

รวม ๑๕ ๑๕ ๑๕ ๑๕ ๑๕ ๑๕ ๑๕ ๑๕ ๑๕ ๑๕

๑๑๕

การระดมเงนิ การมี การจดั การความร่วมมอื ระหว่างองคก์ ร หนว่ ยงานภาครฐั และ
ระดมแรง ขอ้ ตกลงใน หน่วยงานต่างๆ ในพ้ืนที่

การจดั ภายใน ภายนอก
สวัสดิการ

การระดมเงินเ ื่พอเ ็ปนทุน
การระดมแรงเพ่ือช่วยเหลือ
เก้ือกูลกัน
การรวมกลุ่ม
การอยู่ ่รวมกันระดับชุมชน
เทศบาล
รพ.สต
เกษตรอาเภอ
กศน.
ู้ผนา แกนนาชุมชน
ัพฒนาอาเภอ
มหาวิทาลัยสงขลานค ิรนท ์ร
พัฒนาสังคมและความ ่ัมนคงของ
สมสนุสษ.ย์
ศูนย์ ึฝกอบรมอาชีพสต ีรภาคใ ้ต
สถาบัน ัพฒนา ีฝ ืมอแรงงาน

X X  X X X X X X X X X X
    X  X X  X X
X    X X  X X X X  X
   X X X X X X X X X X
   X X X X X X X X  X
   X XX X X X X X X
X   XX X X X X X X X
X   X X X X X X X X X 
X   X X X X X X X X X X
X   X X X X X X X X X X
   X X X X X X X X X X
    X  X X X X   X
   X X XX X X X X X
X   XX X X X X X X X
X    X X X  X X X X X

๗ ๑๕ ๑๔ ๑๕ ๑๕ ๑ ๔ ๓ ๒ ๑ ๑ ๒ ๑ ๓ ๑

๑๑๕

(๗.๓) สรปุ การวเิ คราะห์คณุ ลักษณะสงั คมไม่เดือดร้อนเทศบาลตาบลปรกิ
สังคมไม่เดือดร้อน เป็นสังคมท่ีมีการดาเนินชีวิตโดยการสร้างรายได้ ลดรายจ่าย มีการ
ลงทุน ลงแรง เพื่อให้ดาเนินชีวิตอยู่ได้และสอดคล้องกับหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ทุนทางสังคมที่
ดาเนนิ งาน กจิ กรรมสังคมไมเ่ ดือดรอ้ น ประกอบด้วย ๑๕ ทุนทางสังคม ได้แก่ ๑)ศูนย์เรียนรู้เกษตรทฤษฎี
ใหม่ ๒)กลมุ่ เคร่อื งแกง ๓)กลุ่มพืชสมุนไพร ๔)กลุ่มดอกไม้จันทน์ ๕)กลุ่มกล้วยม้วน ๖)กลุ่มขนมไทย – เบ
เกอร่ี ๗)กลุ่มเกษตรแปลงใหญ่ ๘)กลุม่ สานกระเปา๋ พลาสตกิ ๙)กลมุ่ บ้านพกั B & B (Bed and breakfast)
๑๐)กลุ่มจัดดอกไม้สดในงานพิธี ๑๑)กลุ่มน้ายางสด ๑๒)กลุ่มน้าพริกแห้ง ๑๓)กลุ่มสหกรณ์ร้านค้าชุมชน
๑๔)กลุ่มเล้ียงแพะ และ๑๕)กลุ่มตลาดต้นปรกิ สะทอ้ นให้เหน็ คณุ ลักษณะสังคมไม่เดือดร้อน ๕ คุณลักษณะ
ได้แก่ ๑)รวมกลุม่ เรยี นรแู้ นวทางการพฒั นาแลละแก้ไขปญั หา ๒)เพมิ่ ทกั ษะอาชีพและการจัดการ ๓) ระดม
เงินและทรัพยากร ๔) ใช้กติกาและข้อตกลงกลุ่ม และ ๕)หนุนเสริมศักยภาพของแหล่งประโยชน์และ
เครือขา่ ย ดงั รายละเอยี ด
คุณลักษณะที่ ๑ รวมกลุม่ เรียนรแู้ นวทางการพัฒนาและแก้ปัญหา มีการรวมกลุ่มเรียนรู้
๓ กจิ กรรมสาคญั คือ ๑)เรียนรผู้ า่ นการประชมุ ของชมุ ชน เสนอขอ้ คดิ เห็นและหาข้อตกลงร่วมกัน เช่น กลุ่ม
บ้านพัก B&B (Bed and breakfast) มีการประชุมหาข้อตกลง ๓ เดือนอย่างต่อเน่ือง เพื่อพัฒนาการ
ดาเนินงานให้ดีขึ้น กลุ่มเคร่ืองแกง กลุ่มผลิตภัณฑ์จากพืชสมุนไพร กลุ่มกล้วยม้วน มีการประชุม
ปรกึ ษาหารือประจาทุกเดือนสรุปรายรับ-รายจ่ายของกลุ่มทุกเดือนและหาแนวทางพัฒนาผลิตภัณฑ์ของ
กลุ่ม เป็นต้น ๒) เรียนรู้แนวทางจัดการปัญหา ได้แก่ มีการรวมกลุ่มสร้างอาชีพเสริม เช่น กลุ่มสหกรณ์
รา้ นค้าชุมชนปรกิ ตก มีการรวมกลมุ่ สรา้ งอาชีพเสริมจากการจาหน่ายผลิตภัณฑ์อุปโภคบริโภคเสริมรายได้
หลักจากการทาสวยยาง การรวมกลุม่ กล้วยมว้ น กล่มุ เครือ่ งแกง เป็นตน้ รวมกลุ่มเพ่อื มอี านาจต่อรองราคา
และการจัดการผลผลิตและผลิตภณั ฑ์ เชน่ กลุ่มน้ายางสด กลุม่ เกษตรแปลงใหญ่ไมผ้ ล (ลองกอง) รวมกลุ่ม
จากประชากรรบั ซอื้ ผลผลิตโดยตรงขายในใหพ้ อ่ คา้ คนกลางในราคาท่ยี ุตธิ รรม เป็นต้น ออกแบบการจัดการ
อาชีพ เพิ่มรายได้ ลดรายจ่าย เช่นกลุ่มน้าพริกแห้ง รณรงค์ปลูกพืชผักสวนครัว นาผลิตภัณฑ์ท่ีได้มาเป็น
ส่วนผสมในการแปรรูปเป็นน้าพริก รับประทานในครอบครัวและจาหน่ายในชุมชน กลุ่มจัดดอกไม้สด
ออกแบบการจัดดอกไม้ที่หลากหลาย ทันสมัย เป็นต้น ๓) เรียนรู้ข้อมูลของพ้ืนท่ี การจัดการข้อมูล เช่น
เรียนรู้ปัญหารายได้ต่า หน้ีสิน การว่างงาน การไม่มีพื้นท่ีทางาน เพ่ือทราบสถานการณ์ปัญหาจึงมีการ
รวมกลุ่มและออกแบบการจดั การปัญหาหน้สี นิ และเพมิ่ รายได้ ลดรายจ่ายด้วยชมุ ชนเอง
คณุ ลักษณะที่ ๒ เพิ่มทักษะอาชีพและการจัดการ มีการพัฒนาทักษะอาชีพโดยให้สมาชิก
กลุ่มอาชพี ได้รับการฝึกอบรมทักษะอาชีพ เช่น กลุ่มน้าพริก กลุ่มขนมไทย-เบเกอร่ีได้รับการสนับสนุนจาก
ศูนย์ฝึกอบรมอาชีพสตรีภาคใต้ กลุ่มสานกระเป๋าพลาสติกได้รับการสนับสนุนจากวิทยาลัยเทคนิคจะนะใน
การพัฒนาทักษะอาชีพให้มีความเช่ียวชาญมากขึ้น เป็นต้น นอกจากนี้มีการศึกษาดูงานเครือข่ายอาชีพ
มหาวทิ ยาลยั สงขลานครนิ ทร์ การจัดการกล่มุ อาชพี มีการจัดตั้งคณะกรรมการวางแผนการผลิต การตลาด
การออกแบบผลติ ภณั ฑ์ให้หลากหลายมคี วามทันสมัยทีเ่ นน้ การพึ่งพาตนเองโดยยึดหลักเศรษฐกิจพอเพียง
และพัฒนาทกั ษะการเปน็ วทิ ยากรให้ความรแู้ กเ่ ด็ก เยาวชน ผสู้ งู อายแุ ละผูท้ ีส่ นใจท่ัวไป รวมทัง้ มีการประชุม
สรุปรายรับ รายจ่าย และแบ่งปันผลกาไร สวัสดิการแก่สมาชิก เช่น กลุ่มกล้วยม้วน กลุ่มสหกรณ์ร้านค้า
ชมุ ชนปริกตก เปน็ ตน้
คุณลักษณะที่ ๓ ระดมเงนิ และทรัพยากร เปน็ กระบวนการเพอื่ การลงทนุ โดยการระดมเงิน
เพ่ือสร้างอาชีพเสริมตามเง่ือนไขสมาชิกกลุ่ม ได้แก่ การรับสมาชิกใหม่ เช่น กลุ่มดอกไม้จันทน์ลงหุ้นๆละ
๑๐๐ บาท ไมเ่ กินคนๆละ ๕ หุ้น การหักเงนิ ปนั ผลสนบั สนนุ ช่วยเหลือสังคม เช่นเทศบาล โรงเรียนในพ้ืนที่
ศนู ย์พฒั นาเด็กเล็กมลู คา่ ครั้งละ ๕๐๐ บาท กลุ่มสหกรณ์ร้านค้าชุมชนมีการลงหุ้นๆละ ๑๐๐ บาท ไม่เกิน
คนๆละ ๕๐๐ บาท กลุ่มเคร่ืองแกง กลุ่มทาน้าพริกแห้งมีการระดมวัตถุดิบเช่น พริก ข่า ตะไคร้ในการทา

๑๑๖

เครอ่ื งแกง เป็นตน้ การระดมแรงเพอ่ื ช่วยเหลือเกือ้ กลู การดาเนินการกลุ่ม สนับสนุนงานสังคม งานวันฮารี
รายอหรือกรณเี สยี ชีวิต เชน่ การขุดหลุมฝังศพ การจัดสถานท่ี และการจัดเตรียมอาหาร เป็นต้น

คุณลักษณะที่ ๔ ใช้กติกาและข้อตกลงกลุ่ม กลไกในการขับเคล่ือนงานของกลุ่มอาชีพมี
การสร้างข้อตกลงร่วมกันใน ๒ กจิ กรรมสาคญั ไดแ้ ก่ ๑) การมขี ้อตกลงของการรวมกลมุ่ การรับสมาชิก การ
ออกแบบผลิตภัณฑ์ การแบ่งปันผลกาไรและสวัสดิการสมาชิกกลุ่ม เช่น กลุ่มจัดดอกไม้สด มีการแบ่งผล
กาไรรอ้ ยละ ๕ สาหรับบริหารจัดการกลุ่ม ท่ีเหลอื แบ่งให้กับสมาชกิ กล่มุ เทา่ ๆ กนั กลุ่มสานกระเป๋าพลาสติก
นาผลกาไรมาจดั สรรแกส่ มาชิกตามจานวนช้ินของสมาชกิ แต่ละคน กล่มุ ขนมไทย-เบเกอร่ีจัดสรรผลกาไรให้
สมาชกิ ในแตล่ ะเดอื นตามปริมาณขนมท่ีจาหนา่ ยได้ และแบง่ ผลกาไรรอ้ ยละ ๑๐ สาหรับบริหารจดั การในการ
จัดสวัสดิการให้แก่สมาชิก และ กลุ่มเครื่องแกง จัดสรรสวัสดิการให้แก่สมาชิกเมื่อสมาชิกเสียชีวิตโดย
ครอบครวั จะไดร้ ับเงนิ ช่วยเหลอื จานวน ๑,๕๐๐ บาท สมาชิกเจ็บปุวยได้รับเงินช่วยเหลือค่ารักษาพยาบาล
จานวน ๕๐๐ บาท/ปี สมาชิกคลอดบุตรได้รับเงิน จานวน ๓๐๐ บาท กลุ่มดอกไม้จันทน์สนับสนุน
ดอกไม้จนั ทน์ท่จี ดั ทาเป็นช่อพิเศษสาหรับสมาชิกท่ีเสียชีวิต เป็นต้น ๒) กาหนดแนวทางข้อตกลงกลุ่มใน
การสนบั สนุนชุมชนไดแ้ ก่ สนับสนนุ ผลิตภัณฑ์กลุม่ ในงานชมุ ชนต่าง ๆในวันเด็ก วนั ผสู้ ูงอายุ เช่น กลุ่มกล้วย
มว้ นนาผลติ ภัณฑข์ องกลุ่มไปรว่ มสนับสนุนงานเทศบาล โรงเรียนในพื้นที่ ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กมูลค่าครั้งละ
ประมาณ ๕๐๐ บาท การไม่ใช้ถุงพลาสตกิ กลอ่ งโฟมในร้านค้าสวัสดิการและตลาดตน้ ปริก เปน็ ต้น

คุณลกั ษณะที่ ๕ หนนุ เสรมิ ศกั ยภาพของแหล่งประโยชนแ์ ละเครือข่าย มีการจัดการความ
ร่วมมือเสริมศักยภาพของแหล่งประโยชน์ภายใน ได้แก่ เทศบาลตาบล รพ.สต เกษตรอาเภอ กศน. ผู้นา
แกนนาชุมชน พัฒนาอาเภอและเครอื ขา่ ยภายนอกพนื้ ท่ี ได้แกศ่ นู ย์ฝกึ อบรมอาชีพสตรีภาคใต้ สถาบันพฒั นา
ฝีมือแรงงาน มหาวิทยาลัยสงขลา ทั้งด้านความรู้ การพัฒนาทักษะอาชีพ การจัดการ การสนับสนุน
งบประมาณ เชน่ กลุ่มเล้ยี งแพะไดร้ บั งบประมาณสนับสนุนจากเกษตรอาเภอ จานวน ๗๗,๐๐๐ บาท กลุ่ม
ตลา ดต้นปริกได้รับกา รสนับส นุนงบประมา ณจา กส ถา บันกา รจัดกา รระบบสุขภาพภา คใต้
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์และสานักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) เป็นเงิน
๑๐๐,๐๐๐ บาท นามาพัฒนาศักยภาพคณะกรรมการโดยการฝึกอบรมและศึกษาดูงานการบริหารจัดการ
ตลาดท่ี Green Market มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ กลุ่มสานกระเป๋า กลุ่มจัดดอกไม้สดได้รับการฝึก
ทักษะการประกอบอาชพี จากศนู ยฝ์ กึ อบรมอาชีพสตรีภาคใต้ สถาบันพัฒนาฝีมือแรงงาน กระทรวงพัฒนา
สังคมและความมนั่ คงของมนุษย์ เปน็ ต้น

๑๑๗

ส่วนท่ี ๖
แหล่งเรยี นรู้และปฏบิ ตั กิ าร

๖.๑ สังคมรักษ์โลก

ลาดบั ท่ี ทนุ ทางสังคม
๑. กองทุนขยะมีบุญมสั ยดิ ตลาดใต๎-บ๎านกลาง ชมุ ชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง
๒.
๓. ครัวเรอื นจดั การขยะสูํพลังงานทดแทน (ซาการยี า) ชมุ ชนตลาดใต๎-บา๎ นกลาง
๔. ครัวเรอื นจัดการขยะสพํู ลงั งานทดแทน (อาหลี) ชมุ ชนทํุงออก
๕. ศนู ย๑เรยี นร๎ูบูรณาการเศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตาํ บลปรกิ (ILC ๓)

๖. ศนู ย๑เรียนรูค๎ รัวเรอื นอาสาและศาสนสถาน (มสั ยิดตน๎ แบบ) ในเขตเทศบาลตาํ บล
ปริก (ILC ๔)
ศนู ย๑เรียนร๎ูประปาชมุ ชนเทศบาลตําบลปริก (ILC ๕)

เสน๎ ทางการพฒั นาสงั คมรกั ษโ๑ ลกมรี ายละเอียดดงั น้ี

แผนภาพที่ ๖.๑ เส๎นทางการพัฒนาสังคมรักษ๑โลก

๑๑๘
ภาพรวมสังคมรกั ษโ๑ ลกมรี ายละเอียดดงั นี้

แผนภาพที่ ๖.๒ ภาพรวมสงั คมรกั ษโ๑ ลก

๑๑๙
๖.๑.๑ กองทนุ ขยะมีบุญมสั ยดิ ตลาดใต-้ บา้ นกลาง ชุมชนตลาดใต-้ บา้ นกลาง

แผนภาพที่ ๖.๓ กองทนุ ขยะมีบุญมสั ยิดตลาดใต-๎ บา๎ นกลาง ชุมชนตลาดใต-๎ บา๎ นกลาง

๑๒๐

Key actors กองทนุ ขยะมบี ญุ มสั ยิดตลาดใต-๎ บ๎านกลาง ชมุ ชนตลาดใต-๎ บา๎ นกลาง
งานเดน่
ระดบั ของทุนทางสังคม การจัดการขยะต๎นทาง และกลางทาง
ความสอดคล้องกับ ๗ สังคม ระดบั ชมุ ชนหรือหมํบู า๎ น
พนื้ ท่ี
ผดู้ าเนินงานหลัก สังคมรักษ๑โลก
มัสยิดตลาดใต-๎ บา๎ นกลาง ชมุ ชนตลาดใต-๎ บา๎ นกลาง

นายฟารดิ เบญ็ มสุ า ตําแหนํง รองประธานกองทุนฯ
เบอร๑โทรศพั ท๑ ๐๘๑-๖๐๙๐๙๖๓

๑. ท่ีมาหรอื ฐานคดิ ของการดาเนนิ งาน
ชมุ ชนตลาดใต๎-บา๎ นกลาง เป็นชมุ ชนกึ่งเมอื งก่ึงชนบท ตั้งอยูํในเขตเทศบาลตําบลปริก หมูํท่ี ๓ ตําบล

ปริก อําเภอสะเดา จังหวัดสงขลา มีมัสยิดประจําชุมชน ๑ แหํง คือ มัสยิดตลาดใต๎-บ๎านกลาง ซึ่งเป็น
ศนู ย๑กลางการดําเนินกจิ กรรมของคนในชมุ ชนอีกทง้ั ยังเปน็ มัสยิดท่ีนักทํองเทยี่ วจากประเทศมาเลเซียนิยมมา
หยดุ พักเพอื่ ทาํ การละหมาด ชมุ ชนตลาดใต๎-บา๎ นกลาง มีครัวเรือนจํานวน ๒๒๗ ครัวเรือน ประชากรท้ังหมด

จํานวน ๘๐๕ คน เพศชาย จาํ นวน ๓๗๙ คน (ร๎อยละ ๔๗.๐๘) เพศหญิงจํานวน ๔๒๖ คน (ร๎อยละ ๕๒.๙๒)
ประชากรทัง้ หมดนบั ถอื ศาสนาอสิ ลาม และมวี ถิ ชี วี ติ แบบพึ่งพาอาศัยซึ่งกนั และกัน ในสํวนของการจัดการขยะ

ในชุมชน พบวาํ ชมุ ชนตลาดใต๎-บา๎ นกลาง มกี ารจดั การขยะในครัวเรือน ๑๒๓ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๕๔.๑๙ ของ
ครัวเรือนท้ังหมดในชุมชน) ซ่ึงสํวนใหญํในแตํละครัวเรือน มีภาชนะรองรับขยะในครัวเรือน จํานวน ๑๑๔
ครวั เรือน (ร๎อยละ ๕๕.๘๘ ของครัวเรือนที่มีการจัดการขยะ) มีการใช๎บริการเก็บขยะในพื้นท่ี (ชุมชน เอกชน

หรือบรกิ ารสาธารณะโดยรัฐ) ๑๒๕ ครวั เรือน (รอ๎ ยละ ๖๑.๒๗ของครวั เรือนท่ีมีการจัดการขยะ) การนําขยะไป
ท้งิ ทอี่ ่นื (ท่ที ํางาน นอกพน้ื ท่บี ๎าน ที่ทิ้งขยะในชุมชน) ๑๒๕ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๖๑.๒๗ ของครัวเรือนท่ีมีการ
จัดการขยะ) สําหรับการเข๎ารํวมกิจกรรมของประชาชนในด๎านการจัดการขยะ มีสมาชิกในครัวเรือนเข๎ารํวม

กจิ กรรมการเก็บขยะในพื้นทส่ี าธารณะ เชนํ แมนํ ํ้า ลําคลอง ชายฝ่ังทะเล ๕๓ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๔๓.๐๙ ของ
สมาชกิ ครัวเรอื นที่เข๎ารวํ มกจิ กรรมการรักษาส่ิงแวดล๎อมในชมุ ชน) การขุดลอกคูคลอง ๑๓ ครัวเรือน (ร๎อยละ

๑๐.๕๗ ของสมาชิกครัวเรอื นที่เขา๎ รวํ มกิจกรรมการรักษาส่ิงแวดล๎อมในชุมชน) การเก็บกวาดบริเวณบ๎านให๎
สะอาด ๗๗ ครวั เรือน (รอ๎ ยละ ๖๒.๗๐ ของสมาชิกครวั เรือนทเี่ ขา๎ รํวมกิจกรรมการรกั ษาสิ่งแวดลอ๎ มในชมุ ชน)
การหลกี เลยี่ งการใช๎ถุงพลาสตกิ และกลอํ งโฟม ๑๒ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๙.๗๖ ของสมาชิกครัวเรือนท่ีเข๎ารํวม

กจิ กรรมการรกั ษาสิ่งแวดล๎อมในชุมชน) โดยการดําเนนิ งานทผี่ าํ นมา มงุํ เน๎นให๎คนในชมุ ชนเข๎ามามีสํวนรํวมใน
การจัดการขยะ จนกระทั่งปัจจุบัน การจัดการขยะของชุมชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง ได๎พัฒนาเป็นต๎นแบบการ
จัดการขยะ และกํอให๎เกิดกองทุนขยะมีบุญมัสยิดตลาดใต๎-บ๎านกลาง ชุมชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง ทั้งน้ีโดยมี

เสน๎ ทางการพฒั นา ดงั น้ี

๑๒๑

แผนภาพท่ี ๖.๔ เส๎นทางการพัฒนากองทุนขยะมบี ญุ มัสยดิ ตลาดใต๎-บา๎ นกลาง ชุมชนตลาดใต๎-บา๎ นกลาง
พ.ศ. ๒๕๔๒-๒๕๕๑ จากภายใต๎การนําของ นายสุริยา ยีขุน นายกเทศมนตรีตําบลปริก และ

คณะกรรมการบริหารของเทศบาล ในระหวาํ งการลงพืน้ ท่ีหาเสยี ง ได๎เหน็ สภาพแวดลอ๎ มของชุมชนปริกทม่ี ขี ยะ
ปริมาณมากกระจัดกระจายในแตลํ ะชุมชน จึงไดม๎ นี โยบายทรัพยากรธรรมชาติ ส่ิงแวดล๎อมและพลังงาน โดย
เทศบาลใชก๎ ระบวนการทาํ แผนพัฒนาท๎องถิ่นรํวมกับชุมชน เพ่ือให๎ชุมชนสามารถรํวมแก๎ไขปัญหาของชุมชน
เองได๎ นอกจากนั้น เทศบาลได๎สนับสนุนการประชาสมั พนั ธ๑การจัดการขยะในชุมชนผํานชอํ งทางตํางๆ เชนํ ชํอง
ทางการการประชมุ ประจําเดอื นของคณะกรรมการชุมชน ส่ือวทิ ยุต๎นปรกิ เรดิโอ กระดานขําวและการบอกตํอ
ปากตอํ ปาก เป็นต๎น เพอ่ื ให๎ประชาชนทราบขอ๎ มลู ขําวสาร ทั้งน้ีในด๎านของการสนับสนุนงานด๎านวิชาการและ
การจดั อบรมเพอื่ พฒั นาศักยภาพแกนนํานัน้ ได๎รับการสนับสนุน วิทยากรจากมหาวทิ ยาลยั สงขลานครนิ ทร๑

พ.ศ. ๒๕๕๒ - ๒๕๕๗ แกนนําชมุ ชนไดม๎ โี อกาสไปแลกเปลย่ี นเรยี นร๎ูเรื่องการจัดการขยะนอกพ้ืนที่ โดย
เทศบาลตาํ บลปรกิ ไดพ๎ าแกนนําชุมชน ไดแ๎ กํ คณะผ๎บู รหิ าร สมาชิกสภาเทศบาล คณะกรรมการชุมชน อสม.
และเยาวชน ไปแลกเปลี่ยนเรยี นรนู๎ อกพื้นท่ี และเมื่อกลับมาจากอบรม กลํุมคนเหลํานี้ ได๎มีแนวคิดเรื่องการ
เป็นแบบอยํางทดี่ ใี หแ๎ กคํ นในชมุ ชนในดา๎ นการจัดการขยะ โดยไดม๎ ีการทํางานรวํ มมือกบั เทศบาลตําบลปริก นํา
นโยบายเรอื่ งการจัดการขยะ การจัดการทรพั ยากรธรรมชาติ สิง่ แวดล๎อมและ พลังงานทดแทนมาสูํการปฏบิ ัติ
โดยเรมิ่ ต๎นการดาํ เนนิ กจิ กรรมทีค่ รวั เรอื นของตนเองในประเด็นของการจัดการขยะท่ีถูกต๎อง การคัดแยกขยะ
ทุกประเภท เชนํ ขยะอินทรยี ๑นํามาทาํ เปน็ ปุ๋ยหมักชีวภาพและนาํ้ หมกั ชีวภาพ ขยะประเภทรีไซเคิลคัดแยกแล๎ว
นาํ ไปเข๎าสูํกิจกรรมธนาคารขยะของชุมชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง ขยะทั่วไปซึง่ มไี มมํ ากท้งิ ลงสํูถงั ขยะของเทศบาล
เป็นตน๎ นอกจากนัน้ แกนนําชุมชนมกี ารสงํ เสริมการปลูกผกั และผลไม๎ท่ปี ลอดสารพิษโดยการใช๎ปุ๋ยอินทรีย๑ใน
ชมุ ชนรํวมด๎วย

พ.ศ. ๒๕๕๘-ปัจจุบัน เทศบาลตําบลปริกได๎มีการลงพ้ืนท่ีเพื่อดําเนินการในการจัดทําแผนชุมชน
รํวมกับชุมชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง โดยแกนนาํ ชุมชนได๎เสนอให๎มีการปรับปรุงสถานท่ี ศูนย๑สาธารณสุขมูลฐาน
ชุมชน (ศสมช.) เกํา ซ่ึงตั้งอยํูในชุมชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง ให๎เป็นสถานที่ปฏิบัติศาสนกิจ หรือเป็นมัสยิด
ประจําชมุ ชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง สมาชกิ ทกุ คนในท่ปี ระชุมเห็นด๎วย หลังจากน้ันจึงได๎ดําเนินการกํอสร๎าง โดย
ไดง๎ บประมาณสนบั สนุนจากการบริจาคของประชาชนในชุมชนและผู๎มีจิตศรัทธา มัสยิดตลาดใต๎-บ๎านกลาง
เป็นสถานท่ีในการปฏิบัติศาสนกิจและเป็นศูนย๑กลางการดําเนินกิจกรรมตํางๆ ในชุมชน เชํน กิจกรรมการ

๑๒๒

ละหมาด กจิ กรรมการประชมุ เวทปี ระชาคมของชุมชน เป็นต๎น ในสํวนของการดาํ เนินงานการจัดการขยะ แกน
นําชุมชน ได๎นําปัญหาชมุ ชนในด๎านการจดั การขยะมานําเสนอในเวทีประชุมกลุํมยํอย เพ่ือหาแนวทางแก๎ไขใน
การคดั แยกขยะครวั เรือน นอกจากนั้น เทศบาลไดม๎ กี ารเสนอแนวทางการขับเคล่อื นงานกองทุนขยะมีบญุ โดย
ใช๎แนวทางของการดําเนินงานของกองทุนขยะมีบุญมัสยิดกลาง ชุมชนทุํงออกเป็นต๎นแบบ และมีตัวแทน
กองทุนขยะมีบุญมัสยิดกลางเป็นพี่เลี้ยง เพื่อชํวยให๎ข๎อเสนอแนะแนวทางการทํางานตํอคณะทํางานของ
มัสยิดตลาดใต๎-บ๎านกลาง ซึ่งมีแกนนําท่ีสําคัญ ได๎แกํ สมาชิกสภาเขต ๒ และคณะกรรมการชุมชน ทําให๎
ประชาชนเร่ิมใหค๎ วามสาํ คญั และใหค๎ วามรํวมมือมากข้นึ แนวทางในการจดั การขยะชมุ ชน มีการดาํ เนนิ การโดย
ให๎มสั ยิดประชาสัมพนั ธ๑ผํานชํองทางการละหมาด ๕ เวลา หรือสภากาแฟในชุมชน เพ่ือให๎ประชาชนนําขยะรี
ไซเคิลทคี่ ัดแยกได๎ นํามาบรจิ าคใหม๎ ัสยดิ เพ่ือจาํ หนาํ ย ท้งั น้ีรายไดจ๎ ากการจัดจําหนํายได๎มอบให๎มัสยิดเพ่ือการ
บรหิ ารจัดการ คําน้ํา คําไฟ ของมัสยดิ ในการดาํ เนนิ การดังกลาํ วทําใหช๎ ุมชนมีความเขม๎ แขง็ และรวํ มมือในการ
จัดการขยะเพิ่มมากขึ้น ผลของการดําเนินการด๎านการจัดการขยะของมัสยิดตลาดใต๎-บ๎านกลางสํงผลให๎
สาํ นักงานสํงเสรมิ การปกครองสํวนทอ๎ งถน่ิ จังหวดั สงขลา มอบเกยี รตบิ ัตรให๎เทศบาลตําบลปรกิ อาํ เภอสะเดา
ให๎เป็นองค๑กรปกครองสํวนท๎องถิ่นท่ีผํานเกณฑ๑ประเมินความสะอาด และความเป็นระเบี ยบเรียบร๎อย
บ๎านเมือง (อปท.สะอาด) ในการประกวดการจัดการขยะมูลฝอยชุมชน จังหวัดสะอาด ประจําปี ๒๕๖๑ และ
ชุมชนตลาดใต๎- บ๎านกลาง เป็นชุมชนต๎นแบบที่มีการบริหารจัดการขยะอินทรีย๑หรือขยะเปียกครอบคลุมทุก
ครัวเรอื น ตามแผนปฏิบตั ิการจดั การขยะมูลฝอยชุมชนสงขลาสะอาด ประจาํ ปี พ.ศ. ๒๕๖๑
๒. กลุ่มประชากรเป้าหมาย

ชมุ ชนตลาดใต๎-บ๎านกลางมคี รัวเรือนจํานวน ๒๒๗ ครัวเรือน ประชากรท้ังหมดจํานวน ๘๐๕ คน เพศ
ชาย จํานวน ๓๗๙ คน (ร๎อยละ ๔๗.๐๘) เพศหญิงจํานวน ๔๒๖ คน (ร๎อยละ ๕๒.๙๑) เด็กอายุ ๑๐ – ๑๙ ปี

จาํ นวน ๑๓๕ คน (ร๎อยละ ๑๕.๕๒ ) วยั ทํางาน ๑๕-๖๐ ปี จาํ นวน ๕๗๑ คน (ร๎อยละ ๗๐.๙๔) ผสู๎ งู อายุ จํานวน
๙๑ คน (ร๎อยละ ๑๑.๓๐) ผ๎ูปุวยเรื้อรัง จํานวน ๔๗ คน (ร๎อยละ ๑๕.๙๔ ) คนพิการ จํานวน ๓ คน (ร๎อยละ

๐.๓๗)
๓. ผลท่ีตอ้ งการให้เกิดขึ้น

เพ่ือสงํ เสรมิ กระบวนการมสี ํวนรํวมของภาคสํวนตําง ๆ ท้ังในชุมชน และภาคีเครือขํายภายนอกสร๎าง
แรงจูงใจและการมสี ํวนรวํ มของชุมชนในการแก๎ไขปัญหาขยะ สร๎างความยั่งยืนในการดูแลรักษาส่ิงแวดล๎อม
โดยสร๎างและหนนุ เสริมใหเ๎ กดิ อาสาสมัคร แกนนํา จิตอาสา เพอ่ื การจัดการขยะในชมุ ชน
๔. ขอ้ มลู และเคร่อื งมือในการดาเนนิ งาน

ข๎อมูลครัวเรือนจากการสํารวจ จปฐ. กชช ๒ค. และข๎อมูลอ่ืนๆ ข๎อมูล TCNAP RECAP ข๎อมูลปริมาณ
ขยะจากการคดั แยกองค๑ประกอบขยะของเทศบาลตําบลปริก และมัสยิด ข๎อมูลการดําเนินงานและกิจกรรม
ของกองทนุ ขยะโดยคณะกรรมการมสั ยิด
๕. รปู ธรรมงาน

กองทนุ ขยะมบี ญุ มัสยิดตลาดใต๎-บ๎านกลาง มีเงินทนุ หมุนเวียนจากการจําหนํายขยะ จํานวน ๔,๐๐๐
บาท มีคณะทํางาน ๑ ชุด จาํ นวน ๑๐ คน มีการตั้งกฎ กติกา ในการจัดกจิ กรรมทุกวนั อาทิตยส๑ ัปดาห๑ท่ี ๓ ของ
เดือนๆละ ๑ คร้ัง (เวลา ๑๓.๐๐- ๑๖.๐๐ น.) โดยประชาชนนําขยะที่มีมูลคํามาบริจาคท่ีมัสยิด ในวันจัด
กจิ กรรม ครัวเรือนใดไมํสามารถนาํ ขยะมาได๎ใหแ๎ จ๎งกบั คณะทาํ งานเพอื่ ใช๎รถพํวงขา๎ งไปรับขยะมาทม่ี ัสยดิ โดยมี
ผ๎ูประกอบการในชุมชนมารับซอื้ ขยะรีไซเคิลที่มัสยิด เงินท้ังหมดที่ได๎จากการจําหนําย ได๎มอบให๎มัสยิดตลาด
ใต๎-บ๎านกลาง ชุมชนตลาดใต๎-บ๎านกลางบรหิ ารจัดการ เพอื่ ชาํ ระเป็นคาํ นาํ้ และคําไฟของมัสยิด และสนับสนุน
กิจกรรมการพัฒนามัสยิดอื่นๆ นอกจากนั้นภายหลังเสร็จส้ินกิจกรรมการรวบรวมและจําหนํายขยะแล๎ว
ผ๎ูเขา๎ รวํ มกจิ กรรมได๎มกี ารทาํ ความสะอาดมสั ยดิ รวํ มกนั
๖. วิธีดาเนินงาน

การดําเนินงานและกจิ กรรม มดี ังน้ี
๑) แตงํ ตั้งคณะทาํ งานเพ่ือวางแผนการดาํ เนินงานและกิจกรรม
๒) ใหข๎ อ๎ มูลกับประชาชนเกี่ยวกับวิธีการคัดแยกขยะในครัวเรือนและในชุมชน โดยการประชาสัมพันธ๑
ผํานชํองทางการบอกตํอ ปากตํอปาก มสั ยดิ ประกาศตามเวลาละหมาด ผํานสภากาแฟ

๑๒๓

๓) คณะกรรมการชุมชนและคณะกรรมการมสั ยดิ นาํ ประเดน็ ปญั หาขยะและแนวทางการจัดการเสนอใน
เวทปี ระชาคม

๔) คณะกรรมการชมุ ชนและคณะกรรมการมัสยิดให๎ความร๎ูในการสร๎างความตระหนักให๎กับครัวเรือน
ชุมชนทุงํ ออก ในการคัดแยกขยะตง้ั แตตํ ๎นทาง เพื่อชวํ ยลดขยะปลายทางที่เทศบาลตอ๎ งดําเนินการจัดการ และ
ประชาสัมพนั ธเ๑ ชญิ ชวนเพือ่ เข๎ารํวมกิจกรรม

๕) กาํ หนดวนั รับบริจาคขยะรีไซเคิลประจําเดือน โดยจัดให๎มีกิจกรรมทุกวันอาทิตย๑ สัปดาห๑ที่ ๓ ของ
เดอื นๆละ ๑ ครง้ั (เวลา ๑๓.๐๐- ๑๖.๐๐ น.) พรอ๎ มท้งั นัดหมายผ๎ปู ระกอบการมารบั ซ้ือ ณ วันทาํ กิจกรรม

๖) ประชาชนรวํ มกันนาํ ขยะมีมูลคําประเภทรีไซเคลิ ไปบรจิ าคให๎มัสยิด
๗) คณะทํางานรํวมกันจัดทาํ บัญชกี ารรบั บริจาคขยะและรายไดท๎ ไี่ ด๎รบั ประจาํ เดอื น
๘) มอบเงินรายไดจ๎ ากการขายขยะใหก๎ ับมัสยิด ผํานคณะกรรมการมัสยิด เพ่ือนําไปบริหารจัดการ คํา
นาํ้ คําไฟ และสนบั สนุนกจิ กรรมการพัฒนามัสยดิ
๙) คณะทาํ งานมกี ารประเมินตดิ ตามความรวํ มมอื ของครัวเรือนในการบริจาคขยะรีไซเคิประจําเดือนใน

วันอาทิตยส๑ ปั ดาห๑ท่ี ๓ ของเดอื นๆละ ๑ คร้ัง (เวลา ๑๓.๐๐- ๑๖.๐๐ น.)

๗. ผลผลิต ผลลพั ธ์
ผลทเ่ี กิดขน้ึ จากการดําเนินงานและกิจกรรมการจดั การขยะของชมุ ชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง คือประชาชน

ในชมุ ชนนํานโยบายเรอ่ื งการจัดการสงิ่ แวดล๎อมสํูการปฏิบตั ิในระดับครวั เรอื นและชมุ ชน ในการจดั การ ขยะต๎น
ทาง กลางทาง ปลายทาง จาํ นวน ๓๑๑ ครวั เรือน มศี าสนสถานท่ดี ําเนินการในเรื่องของกองทุนขยะ และการ
จัดการขยะในชุมชน จํานวน ๑ แหํง คือ มัสยิดตลาดใต๎-บ๎านกลาง ประชากรในครัวเรือน จํานวน ๒๒๗
ครัวเรอื น มีการคดั แยกขยะ รไี ซเคิล นาํ ขยะท่ีมีมลู คาํ ไปรวบรวมไว๎ท่ีมัสยิดเพื่อจําหนําย ทั้งนี้เงินท่ีได๎จากการ
จําหนาํ ยขยะ ไดบ๎ รจิ าคให๎มสั ยิด มีการจัดตั้งและดําเนินงานของกองทุนขยะมีบุญมัสยิดตลาดใต๎-บ๎านกลาง
จาํ นวน ๑ กองทนุ โดยใช๎ศาสนสถาน(มัสยิด)เป็นพ้ืนท่ีในการดําเนินกิจกรรม เร่ืองการจัดการขยะ เชํน ขยะ
ประเภทรีไซเคลิ ไดถ๎ ูกนํามารวบรวมไว๎เพ่ือรอการจําหนําย ประชาชน ๒๒๗ ครวั เรือน เกิดความสุขมีความร๎ูสึก
ถึงการมจี ติ วิญญาณของการไดส๎ ร๎างบญุ จากการนําขยะไปบรจิ าค ท้ังนี้เทศบาลเป็นองค๑กรที่ให๎ความสําคัญ
ในการหนุนเสรมิ ใหเ๎ กิดแกนนําหลักในเรอื่ งของการคัดแยกขยะในชมุ ชน โดยมแี กนนํารวมท้ังสนิ้ จํานวน ๓ คน
ซง่ึ สามารถเปน็ วิทยากร และรวํ มการแลกเปลยี่ นเรยี นรู๎ ในสํวนของเทศบาลได๎มีการยกระดบั และพฒั นามสั ยิด
ตลาดใต๎-บ๎านกลาง ให๎เปน็ แหลงํ เรยี นรด๎ู า๎ นการจดั การขยะต๎นทาง กลางทาง จาํ นวน ๑ แหลงํ ให๎แกํประชาชน
ในพ้นื ท่ี และนอกพ้ืนที่ การดําเนนิ งานด๎านการจดั การขยะของมัสยดิ ตลาดใต๎-บ๎านกลางได๎มีการนําใช๎แนวคิด
เรือ่ ง “การจดั การขยะโดยชมุ ชน เพื่อชุมชน” ซึ่งมีความสอดคล๎องและเช่ือมโยงกับนโยบายของเทศบาลและ
กรมสงํ เสรมิ การปกครองท๎องถิน่ และทาํ ใหเ๎ กดิ สมั พันธภาพทีด่ ีในชุมชนทุกกลํุมอายุ โดยทุกคนมีสํวนรํวมใน
กิจกรรมกองทนุ ขยะมบี ุญ ท้งั นี้ในการดําเนินงานและกจิ กรรมของมัสยิดยังสามารถตํอยอดกิจกรรมสํงเสริม
สุขภาพอื่นๆได๎รํวมด๎วย เชนํ มัสยดิ ปลอดควนั บุหรี่ ปลอดโรคตดิ ตอํ เป็นตน๎
๘. ผลกระทบทีเ่ กิดขนึ้

ฐานการเรยี นร๎กู องทุนขยะมบี ญุ มัสยิดตลาดใต๎-บ๎านกลาง ชุมชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง มีการจัดการขยะ
ตงั้ แตํตน๎ ทาง กลางทาง และนําขยะรีไซเคิลมาสร๎างเป็นมลู คาํ สอดคลอ๎ งกับนโยบายเทศบาลตําบลปริก ด๎าน
ที่ ๒ ด๎านการพัฒนาสังคมและการเสริมสร๎างพลังชุมชน นโยบายด๎านที่ ๘ การพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติ
สิ่งแวดล๎อม และพลังงาน สอดคล๎องกับนโยบายเปูาหมายการพัฒนาท่ีย่ังยืน (SDGs) เปูาหมายท่ี ๑ : ยุติ
ความยากจน ยุติความยากจนทกุ รปู แบบในทุกพ้นื ท่ี เปูาประสงค๑ที่ ๑.๑ ภายในปี ๒๕๗๓ ยุติความยากจนข้ัน
รุนแรงทั้งหมด ซึ่งในปัจจุบันวัดจากคนที่มีคําใช๎จํายดํารงชีพรายวันตํ่ากวํา ๑.๒๕ ดอลลาห๑ตํอวัน ตัวช้ีวัด
๑.๑.๑ สัดสํวนของประชากรท่มี รี ายไดต๎ ่าํ กวําเสน๎ ความยากจนสากล จาํ แนกตาม เพศ อายุ สถานะการจา๎ งงาน
และ ท่ตี ้ังทางภูมิศาสตร๑ (ชุมชนเมอื ง/ชนบท) โดยสํงเสริมให๎มีกองทุนท่ีตั้งโดยชุมชน เชํน กองทุนขยะมีบุญ
ประจาํ มัสยดิ ในเขตเทศบาล มีกองทนุ ขยะมบี ญุ มัสยิดตลาดใต๎ – บา๎ นกลาง ชุมชนตลาดใต๎-บา๎ นกลาง จํานวน
๑ แหํง ตวั ชี้วดั ที่ ๑๑.๖.๑ ร๎อยละ ๑๐๐ ของขยะในเขตชมุ ชนตลาดใต๎-บา๎ นกลางทมี่ ีการจดั เกบ็ เปน็ ประจํา และ
เพยี งพอที่จะปลํอยของเสียข้ันสดุ ทา๎ ยซง่ึ เกดิ จากของเสียทั้งหมดท่เี กดิ จากเมอื งน้นั ในเรือ่ งของ สนับสนุนใหม๎ ี
การจดั ตง้ั กองทนุ เพอ่ื การจดั การขยะในชุมชน มีกองทุนขยะบุญมัสยิดตลาดใต๎ – บ๎านกลาง ชุมชนตลาดใต๎-
บ๎านกลางจํานวน ๑ กองทุน ตัวชี้วัดท่ี ๑๒.๕.๑ อัตราการนําขยะกลับมาใช๎ใหมํ (recycling rate) ใน

๑๒๔

ระดบั ประเทศ (จํานวนตนั ของวสั ดุท่ถี ูกนํากลบั มาใชใ๎ หม)ํ ในเร่อื งของ จดั กจิ กรรมการรณรงค๑ ให๎ประชาชนทุก

ครวั เรอื นชุมชนมีความรค๎ู วามเข๎าใจ ในการคดั แยกขยะมลู ฝอย มีการรณรงค๑ จํานวน ๑๒ คร้ังตํอปี

ในการดําเนินงานและกจิ กรรมของกองทนุ ขยะบญุ มสั ยดิ ตลาดใต๎ – บา๎ นกลาง มีความสอดคล๎องกับชุด

กิจกรรมของการจัดการระบบนิเวศชุมชนและลดโลกร๎อนโดยชุมชนท๎องถิ่น ในประเด็นที่เกี่ยวข๎องกับการ

จัดการขยะชมุ ชน โดยมีงานและกิจกรรมท่สี ําคญั เชํน การสํารวจข๎อมูลขยะชุมชน การนําใช๎ข๎อมูลจัดการขยะ

ชมุ ชน การพัฒนาอาสาสมัคร แกนนําหรือกลมุํ จดั การขยะชุมชน การพัฒนาแหลํงเรียนร๎ูดา๎ นจดั การขยะชุมชน

การจดั ตั้งกองทนุ และสวสั ดกิ ารการจดั การขยะชมุ ชน การจดั กิจกรรมรณรงค๑ด๎านจัดการขยะชุมชน และ การ

พัฒนาบุคคลหรือกลมํุ ตน๎ แบบเพอ่ื รณรงค๑ด๎านจัดการขยะชุมชน เป็นต๎น

การดาํ เนนิ งานและกิจกรรม ยงั สงํ ผลกระทบตํอ ๕ มติ โิ ครงสรา๎ งพืน้ ฐานของชุมชน ดงั นี้ ๑) ดา๎ นสงั คม

ประชาชนมีสํวนรวํ มในการขับเคลอ่ื นงานในชมุ ชน เกิดกระบวนการมีสํวนรํวมจาก ๔ ภาคีหลักในชุมชน มีการ

นาํ ขยะมีมูลคํา ประเภทรีไซด๑เคิล นาํ ไปรํวมกันบริจาคให๎มัสยิด ๒) ด๎านเศรษฐกิจ มัสยิดมีรายได๎เพิ่มมากข้ึน

จากการจําหนาํ ยขยะ ๓) ดา๎ นสภาวะแวดล๎อม คนในชมุ ชนรวํ มมือกนั ดแู ลรกั ษาสภาพแวดลอ๎ ม ลดการเผา ลด

ปริมาณขยะ ซงึ่ จะเหน็ ไดจ๎ ากการมีภาชนะรองรับขยะในครวั เรอื น จาํ นวน ๑๑๔ ครัวเรอื น (รอ๎ ยละ ๕๕.๘๘) มี

การใช๎บรกิ ารเกบ็ ขยะในพ้ืนที่ (ชมุ ชน เอกชน หรือบริการสาธารณะโดยรัฐ) ๑๒๕ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๖๑.๒๗)

การนําขยะไปทงิ้ ทอี่ ่นื (ทีท่ ํางาน นอกพน้ื ที่บ๎าน ทที่ ิง้ ขยะในชุมชน) ๑๒๕ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๖๑.๒๗) การขุด

ลอกคคู ลอง ๑๓ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๑๐.๕๗) การหลีกเล่ียงการใช๎ถุงพลาสติก และกลํองโฟม ๑๒ ครัวเรือน

(ร๎อยละ ๙.๗๖) ๔) ด๎านสุขภาพ จากการดําเนินงานทําให๎ประชาชนมีการเลือกใช๎บรรจุภัณฑ๑ท่ีเป็นมิตรกับ

ส่ิงแวดล๎อม ไมํเป็นอันตรายตํอสุขภาพ มีการคัดแยกขยะอยํางถูกวิธี สามารถลดผลกระทบจากปัญหา

สงิ่ แวดลอ๎ มด๎านการจดั การขยะ บรเิ วณบา๎ นมีความสะอาด โดยจะพบวํามกี ารเก็บกวาดบริเวณบ๎านให๎สะอาด

๗๗ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๖๒.๗๐) ๕) ด๎านการเมืองการปกครอง มีการรวมพลังของคนในชุมชน ทําให๎คนใน

ชุมชนเข๎ามามีสํวนรํวมในการดําเนินงานตําง ๆ เกิดการรวมกลํุมทํากิจกรรมที่เหมือนกัน และเกิดความรัก

ความสามัคคี ชํวยเหลือเกื้อกูลกัน ซึ่งจะเห็นได๎จากมีสมาชิกในครัวเรือนเข๎ารํวมกิจกรรมการเก็บขยะในท่ี

สาธารณะ เชํน แมํนาํ้ ลําคลอง ชายฝัง่ ทะเล ๕๓ ครัวเรอื น (รอ๎ ยละ ๔๓.๐๙)

นอกจากน้นั ในการดําเนินงานและกิจกรรมของกองทุนขยะบุญมัสยิดตลาดใต๎ – บ๎านกลาง ยังมีความ

สอดคล๎องกบั รูปธรรมการสรา๎ งการเรียนร๎ูตลอดชีวิต ๗ กลุํมงานพัฒนาของทต.ปริก ดังนี้ ๑)

สังคมเอ้อื อาทร มกี ารจัดสรรเงินบางสํวนเพ่ือไว๎สําหรับการบริจาคหรือซ้ือส่ิงของเคร่ืองใช๎ในชีวิตประจําวัน

ให๎กับผ๎ูปุวยโรคเร้ือรังที่มีอาการปุวยติดเตียง โดยมีทุนทางสังคมที่เกี่ยวข๎อง คือ กลํุมอาสาดูแลผ๎ูปุวยโรค

เรอ้ื รัง ๒) สงั คมคนดี มีการรวมพลงั ของคนในชุมชนเพอ่ื การจดั การขยะในครัวเรือนและในระหวํางชมุ ชน มกี าร

แลกเปล่ียนเรียนรู๎ซ่ึงกันและกัน การบริจาคขยะให๎กับมัสยิดเพื่อจําหนํายและนํารายได๎มาใช๎ในกิจการของ

มสั ยิดและชํวยเหลอื ผู๎ด๎อยโอกาส ผป๎ู วุ ยโรคเรอื้ รังทปี่ วุ ยตดิ เตียง โดยมที นุ ทางสังคมท่ีเก่ียวข๎อง ได๎แกํ มัสยิด

กลาง ชุมชนทํงุ ออก มัสยิดมูฮิบบนี ชุมชนสวนหมํอน และ มัสยดิ ดาหรน อาหมนั ชมุ ชนรา๎ นใน

๑๒๕
๖.๑.๒ การจัดการขยะในครัวเรือนสพู่ ลงั งานทดแทน (นายซาการยี า) ชมุ ชนตลาดใต๎-บา๎ นกลาง

แผนภาพที่ ๖.๕ ครวั เรอื นจดั การขยะสํูพลังงานทดแทน (ซาการยี า) ชมุ ชนตลาดใต๎-บา๎ นกลาง

๑๒๖

Key actors ครวั เรอื นจัดการขยะสูํพลังงานทดแทน (ซาการียา) ชุมชนตลาดใต๎-บา๎ น
กลาง
งานเดน่ ครวั เรือนตน๎ แบบการจัดการขยะในครวั เรอื นสพูํ ลังงานทดแทน
ระดบั ของทุนทางสังคม
ความสอดคลอ้ งกับ ๗ สังคม ระดบั บุคคลและครอบครัว
พ้ืนท่ี สังคมรักษโ๑ ลก
ผู้ดาเนินงานหลกั
๕๗ หมทูํ ี่ ๒ ต.ปริก อ.สะเดา จ.สงขลา (ชมุ ชนตลาดใต๎- บ๎านกลาง)
๑. นายซาการยี า หมดั เลยี ด ตําแหนงํ ท่ีปรึกษาคณะกรรมการชมุ ชนตลาด
ใต๎-บา๎ นกลาง เบอรโ๑ ทรศพั ท๑ o๘๖-๙๑๖๑๓๕๔

๑. ท่มี าหรือฐานคิดของการดาเนินงาน

ชุมชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง เปน็ ชมุ ชนก่ึงเมืองก่งึ ชนบท ตั้งอยูํในเขตเทศบาลตําบลปริก หมํูท่ี ๓ ตําบล
ปริก อําเภอสะเดา จงั หวดั สงขลา ในะยะแรกของการดําเนินงานด๎านการขยะและการอนุรักษ๑พลังงาน พบวํา
ภายในชุมชนตลาดใต๎-บ๎านกลางมีปัญหาขยะในปรมิ าณมาก ไมมํ ีการคดั แยกขยะ เทศบาลตาํ บลปรกิ มีนโยบาย

ให๎ครวั เรอื นรํวมจดั การขยะและอนรุ ักษ๑พลงั งานในครัวเรอื น แกนนาํ ในพ้ืนท่ีจึงได๎มีความคิดในการดําเนินงาน
และกจิ กรรมใหส๎ อดคลอ๎ งกบั ปญั หาทเ่ี กิดขนึ้ ในชมุ ชน นายซาการยี า หมัดเลียด เป็นแกนนําชมุ ชน และมคี วาม

สนใจในการจัดการขยะและอนุรักษ๑พลังงานในครัวเรือน และเห็นวํามีขยะล๎นในครัวเรือนของตนเองและใน
ชุมชน และได๎เข๎ารับการอบรมจากพลังงาน จังหวัดสงขลา ทําให๎มีความร๎ูในการจัดทําแก๏ซชีวภาพจากขยะ
อินทรยี ใ๑ นครวั เรือน และมคี วามรู๎และทกั ษะในการการผลติ ถํานจากกะลามะพรา๎ วหรอื กง่ิ ไม๎อกี ด๎วย

สถานการณก๑ ารจัดการดา๎ นพลงั งานในครวั เรือน พบวํา ชุมชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง มีครัวเรือนจํานวน
๒๒๗ ครัวเรือน ประชากรท้ังหมดจํานวน ๘๐๕ คน เพศชาย จํานวน ๓๗๙ คน (ร๎อยละ ๔๗.๐๘) เพศหญิง
จาํ นวน ๔๒๖ คน (ร๎อยละ ๕๒.๙๑) มีครัวเรือนทมี่ ีการอนุรักษ๑พลงั งาน ๑๘๖ ครัวเรือน โดยมีประเภทของการ

อนุรักษ๑พลงั งาน ไดแ๎ กํ ลดการใชไ๎ ฟฟูาในบางชวํ งเวลา ๑๗๗ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๙๕.๑๖ ของครัวเรือนท่ีมีการ
อนรุ กั ษพ๑ ลังงาน) เลอื กใช๎เครื่องมือและอุปกรณ๑ท่ีมีประสิทธิภาพสูง เชํน เคร่ืองใช๎ไฟฟูาเบอร๑ ๕ หลอดผอม

ประหยดั ไฟ ๕๐ ครวั เรือน (รอ๎ ยละ ๒๖.๘๘ ของครวั เรอื นทีม่ กี ารอนุรักษพ๑ ลงั งาน) และใช๎พลังงานทดแทน เชํน
ก๏าซชีวภาพ ถํานอัดแทํง พลังงานแสงอาทิตย๑ ๕๐ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๒.๑๕ ของครัวเรือนท่ีมีการอนุรักษ๑
พลังงาน) ทั้งน้มี เี สน๎ ทางการพัฒนาครัวเรือนจดั การขยะสํูพลงั งานทดแทนของนายซาการียา ดังน้ี

แผนภาพท่ี ๖.๖ เสน๎ ทางการพัฒนาการจัดการขยะในครัวเรอื นสพํู ลังงานทดแทน(ซาการยี า) ชุมชนตลาดใต๎-
บ๎านกลาง

๑๒๗

พ.ศ. ๒๕๔๒ เม่อื เทศบาลตําบลปรกิ ได๎มีการยกฐานะจากสขุ าภิบาลตาํ บล เปน็ เทศบาลตําบลปริก มีการ
แบํงพ้ืนทีใ่ นเขตเทศบาลออกเป็น ๗ ชุมชน และมกี ารแตํงต้งั คณะกรรมการชมุ ชนในแตํละชมุ ชน นายซาการียา
หมดั เลยี ด ได๎รับการแตงํ ตง้ั ให๎เปน็ ประธานคณะกรรมการชุมชนประจาํ ชมุ ชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง ในระยะน้ี เรม่ิ
มีการดําเนินการด๎านการจัดการขยะ นายซาการียา หมัดเลยี ด ได๎เรียนรู๎แนวคดิ การจดั การขยะฐานศนู ย๑ ตั้งแตํ
ตน๎ ทาง-กลางทาง-ปลายทาง จากผ๎บู รหิ ารเทศบาลตาํ บลปริกเพอ่ื เปน็ แบบอยาํ งให๎แกํประชาชนในพ้ืนท่ี

พ.ศ. ๒๕๔๔ - ๒๕๔๖ นายซาการยี า หมดั เลียด ได๎มโี อกาสไปแลกเปลี่ยนเรียนรูเ๎ ร่อื งการจัดการขยะนอก
พนื้ ที่ โดยการสนับสนนุ ของเทศบาลตาํ บลปรกิ ซึง่ ได๎พาแกนนําชุมชน เชํน คณะผ๎บู รหิ าร สมาชิกสภาเทศบาล
คณะกรรมการชุมชน อสม. และเยาวชน เป็นต๎น ไปแลกเปลี่ยนเรียนรู๎นอกพื้นที่ และเม่ือกลับจากการ
แลกเปลย่ี นเรียนร๎ู กลุํมคนเหลําน้ีได๎มีแนวคิดเก่ียวกับการพัฒนาตนเองเพ่ือการเป็นแบบอยํางที่ดีด๎านการ
จัดการขยะให๎แกํคนในชุมชน มีการทํางานรํวมกับเทศบาลตําบลปริกในการนํานโยบายเรื่องการจัดการขยะ
การจดั การทรพั ยากรธรรมชาติ สง่ิ แวดล๎อม และพลงั งานทดแทน มาสูกํ ารปฏิบตั ิ โดยเร่ิมดาํ เนนิ กจิ กรรมการ
จัดการขยะทถี่ กู ตอ๎ งในครวั เรอื นของตนเองกํอน มีการคัดแยกขยะทุกประเภท มีการนําขยะอินทรีย๑มาทําปุ๋ย
หมักชีวภาพและนํ้าหมักชีวภาพ ขยะประเภทรีไซเคิลเมื่อคัดแยกแล๎วนําไปเข๎ารํวมกิจกรรมธนาคารขยะของ
ชุมชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง ขยะทัว่ ไปซึ่งมจี ํานวนไมํมากนําทงิ้ ลงสถํู ังขยะของเทศบาล มีการปลูกผัก และผลไม๎
ที่ปลอดสารพษิ โดยการนาํ น้าํ หมกั ชวี ภาพมาใสํแปลงผกั และผลไม๎รํวมดว๎ ย

พ.ศ. ๒๕๔๗–๒๕๕๐ นายซาการยี า หมดั เลยี ด ได๎ศึกษาเกี่ยวพลังงานทางเลือก ซึ่งได๎รับการสนับสนุน
จากสํานกั งานพลังงานจงั หวดั สงขลา ในการฝกึ อบรมให๎ความร๎แู ละสนับสนนุ อปุ กรณ๑ในการจดั ทาํ แกส๏ ชวี ภาพ
และเตาเผาถําน ๒๐๐ ลติ ร ท่ีมปี ระสิทธิภาพสงู นอกจากนั้นในระยะนี้เทศบาลตําบลปริกประสบปัญหาเร่ือง
ขยะประเภทกะลามะพร๎าว จึงทาํ ให๎นายซาการียามแี นวคดิ เก่ียวกบั การผลติ ก๏าซชีวภาพใช๎ในครัวเรือนและการ
ผลิตถาํ นจากกะลามะพรา๎ วหรือกงิ่ ไม๎

พ.ศ. ๒๕๕๑- ๒๕๕๕ เทศบาลตาํ บลปรกิ รวํ มบรษิ ทั ปตท.จํากดั (มหาชน) จัดทําโครงการรักษ๑ปุาสร๎าง
คน ๘๔ ตําบลวิถีพอเพียง โดยนายซาการียา หมัดเลียด ได๎รับคัดเลือกให๎เป็นหน่ึงในคณะกรรมการท่ีรํวม
ดาํ เนินกิจกรรม และมบี ริษัท ปตท.จํากัด (มหาชน) เข๎ามาให๎การสนับสนุนในเรื่องความร๎ู งบประมาณในการ
สานตอํ การจัดการพลังงานทางเลอื ก เป็นการเพม่ิ ศกั ยภาพในการจดั การขยะและสง่ิ แวดลอ๎ มโดยการเอาพ้ืนท่ี
เป็นตวั ตัง้ มกี ารอบรม ศกึ ษาดงู านจากพืน้ ท่ีท่เี ปน็ เครอื ขําย เพอ่ื แลกเปลีย่ นประสบการณ๑ ความรู๎ และวิธีการ
จดั การ และมีสํานกั งานกองทุนสนับสนุนการสร๎างเสริมสุขภาพ (สสส.) โดยสํานักสนับสนุนสุขภาวะชุมชน
(สาํ นัก 3) รํวมกับเทศบาลตาํ บลปรกิ ดาํ เนินโครงการพัฒนาเครือขํายชุมชนท๎องถิ่นสูํตําบลสุขภาวะ ทําให๎มี
รปู ธรรมของการดําเนินงานทช่ี ัดเจนมากขึน้ จนสามารถเปน็ แหลงํ เรยี นรูใ๎ หก๎ ับผสู๎ นใจและเครือขาํ ยได๎

พ.ศ. ๒๕๕๖ - ปัจจุบนั ครวั เรอื นของ นายซาการยี า หมดั เลยี ด เปน็ ครัวเรือนต๎นแบบเรื่องการคัดแยก
ขยะและอนุรักษ๑พลังงาน ซึ่งมีนักเรียน นักศึกษา ประชาชน หนํวยงาน และองค๑กร ทั้งในและนอกพื้นท่ีมา
แลกเปลยี่ นเรียนร๎ูเปน็ จาํ นวนมาก โดยใช๎ชือ่ วาํ “ครัวเรือนจดั การขยะสพํู ลงั งานทดแทน”
๒. กลุ่มประชากรเปา้ หมาย

ชุมชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง มีครวั เรือนจาํ นวน ๒๒๗ ครวั เรอื น ประชากรท้ังหมดจํานวน ๘๐๕ คน เพศ
ชาย จํานวน ๓๗๙ คน (ร๎อยละ ๔๗.๐๘) เพศหญิงจํานวน ๔๒๖ คน (ร๎อยละ ๕๒.๙๒) เด็กอายุ ๑๐ – ๑๙ ปี
จาํ นวน ๑๓๕ คน (รอ๎ ยละ ๑๕.๕๒ ) วัยทาํ งาน ๑๕-๖๐ ปี จาํ นวน ๕๗๑ คน (ร๎อยละ ๗๐.๙๔) ผสู๎ ูงอายุ จํานวน
๙๑ คน (ร๎อยละ ๑๑.๓๐) ผู๎ปุวยเร้ือรัง จํานวน ๔๗ คน (ร๎อยละ ๑๕.๙๔ ) คนพิการ จํานวน ๓ คน (ร๎อยละ
๐.๓๗)
๓. ผลท่ตี ้องการให้เกดิ ข้ึน

เพ่อื เปน็ ครวั เรอื นตน๎ แบบเรอ่ื งการจัดการขยะแลว๎ นํามาสํพู ลังงานทดแทน โดยใช๎หลักคิด “การจัดการ
ขยะฐานศนู ย๑” และใช๎ช่ือวํา “ครัวเรือนจัดการขยะสํูพลังงานทดแทน” สํงเสริมการสร๎างการมีสํวนรํวมของ
ประชาชนในการจัดการขยะและอนรุ ักษ๑พลงั งาน สงํ ผลใหค๎ รวั เรอื น ชุมชน และเขตเทศบาลตําบลปริกทั้งหมด
มีความสะอาด นําอยํู และมีการจดั การขยะและอนรุ กั ษ๑พลังงานอยํางยั่งยืน โดยการจัดการส่ิงแวดล๎อมชุมชน
โดยชุมชน เพื่อชุมชน และเพื่อสร๎างความยัง่ ยนื ในการดแู ลรักษาสงิ่ แวดล๎อมในชุมชน

๑๒๘

๔. ขอ้ มูลและเครื่องมอื ในการดาเนนิ งาน
ขอ๎ มลู จปฐ. TCNAP, RECAP เชํน จาํ นวนครวั เรอื นและประชากรท้ังหมดในชุมชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง

จาํ นวนครัวเรือนทมี่ กี ารจดั การขยะและอนุรกั ษ๑พลังงาน ประชากรกลํมุ เปูาหมายทม่ี ีผลกระทบจากการดําเนิน
กิจกรรมเรือ่ งการจดั การขยะและอนุรกั ษพ๑ ลังงาน และขอ๎ มูลปรมิ าณขยะจากการคดั แยกองค๑ประกอบขยะของ
เทศบาลตาํ บลปรกิ ขอ๎ มูลทุนทางสังคมในชมุ ชนดา๎ นการอนุรกั ษ๑พลังงาน เป็นตน๎

เครอ่ื งมอื ท่ีใช๎ในการทาํ งาน คอื นโยบายเรือ่ งการพฒั นาทรัพยากรธรรมชาติ ส่ิงแวดล๎อม และพลงั งาน
ของเทศบาลตําบลปริก และเอกสารความร๎ูเพ่ิมเติม เชํน เอกสารงานวิจัยท่ีเก่ียวข๎องกับการจัดการขยะและ
การอนรุ กั ษ๑พลังงาน สตู รการผลิตป๋ยุ หมักชีวภาพและนํา้ หมกั ชีวภาพ เพอ่ื การเรงํ ดอกเรํงผล และเทคนิคการ
ผลิตกา๏ ซชีวภาพ เปน็ ตน๎ การสนบั สนนุ งานวิชาการ และงบประมาณ จากภาคีเครือขํายในการดําเนินงานและ
กิจกรรมด๎านการจัดการขยะและการอนรุ กั ษ๑พลังงาน
๕. รูปธรรมงาน

มีการคัดแยกขยะในครัวเรือนแตํละประเภทอยํางถูกต๎องและนําไปสร๎างเป็นมูลคําตามบริบทของ
ครวั เรอื นตนเอง เช่ือมโยงกับการทําเกษตรปลอดสารในครวั เรอื นจากการดาํ เนนิ การเร่ืองการจัดการขยะ และ
มีการทํางานรวํ มกันกับหนํวยงานตาํ งๆ เพ่อื สรา๎ งภาคีเครอื ขาํ ย เชนํ สาํ นกั งานพลงั งานจังหวัดสงขลา บริษัท
ปตท.จํากดั (มหาชน) มหาวทิ ยาลัยทักษณิ และมหาวทิ ยาลัยราชภัฎ เปน็ ตน๎ และยังเป็นแหลํงเรียนร๎ูของคน
ในชุมชน นักเรียน นกั ศกึ ษา เยาวชน หนวํ ยงาน และองค๑กรตาํ งๆ ทัง้ ในและนอกพ้นื ท่ีเร่ืองการคดั แยกขยะแล๎ว
นาํ ไปสรา๎ งเปน็ มูลคํา
๖. วิธีดาเนนิ งาน

การดําเนนิ งานและกิจกรรมมีดังนี้
๑) ดําเนินกจิ กรรมคดั แยกขยะประเภทตาํ งๆ ในครัวเรือน และนําขยะอินทรีย๑ท่ีเกิดขึ้นจากในครัวเรือน
และในโรงเรียนพฒั นาศาสตรม๑ ูลนิธเิ พ่ือนาํ มาทาํ ปุ๋ยหมกั ชวี ภาพ น้าํ หมกั ชวี ภาพ ขยะประเภทรีไซเคิลนํามาคัด
แยกตามประเภท เชํน กระดาษ กระป๋องอลูมิเนียม ขวดแก๎ว ขวดพลาสติก และเหล็ก เป็นต๎น ในสํวนของ
ถุงพลาสติกมีการพับเก็บไว๎ใช๎ตํอ แล๎วจึงนําไปเข๎าสํูกิจกรรมขยะมีบุญของชุมชนตํอไป ขยะประเภทขยะ
อนั ตราย มกี ารคดั แยกและนําไปท้งิ ณ จุดทิง้ ขยะอนั ตรายของเทศบาลตําบลปรกิ
๒) ปลูกผักสวนครัวและผลไม๎ แลว๎ นําปุ๋ยหมักและนํ้าหมักชีวภาพไปใสํแทนการใชป๎ ุย๋ เคมี
๓) จัดสถานทบี่ รเิ วณครวั เรือนของตนเองให๎มีความสะดวกตํอการแลกเปล่ียนเรียนร๎ู เกี่ยวกับการทํา
ปยุ๋ หมักชวี ภาพ การทาํ นา้ํ หมักชีวภาพ และกา๏ ซชวี ภาพ หรอื การทาํ การเกษตรปลอดสาร
๔) ดําเนนิ งานรวํ มกบั เทศบาลตาํ บลปริกในการใหก๎ ารต๎อนรับคณะแลกเปลยี่ นเรยี นรู๎
๕) เปน็ วิทยากร/ทปี่ รึกษาใหแ๎ กํผู๎ท่ีสนใจในเรื่องการจดั การขยะในครัวเรือนสูํพลงั งานทดแทน
๖) รณรงค๑และให๎ความรเู๎ รื่องการจัดการขยะในครวั เรือนสพูํ ลงั งานทดแทน เชํน การผลติ ก๏าซชีวภาพใช๎
ในครัวเรอื น และการผลติ ถํานจากกะลามะพร๎าว เป็นต๎น
๗. ผลผลิต ผลลัพธ์
ผลผลิต ผลลัพธ๑ ทเี่ กิดข้ึนจากครัวเรือนต๎นแบบการจัดการขยะในครัวเรือนสูํพลังงานทดแทน มีดังน้ี
เกิดครัวเรือนตน๎ แบบเร่อื งการจัดการขยะสํพู ลงั งานทดแทนในชมุ ชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง และเปน็ แหลํงเรียนรู๎
เรอ่ื งการจัดการขยะและอนุรักษ๑พลังงานที่ถูกต๎องให๎แกํคนในชุมชน หนํวยงาน องค๑กรตํางๆ ทั้งภายในและ
ภายนอกพ้นื ท่ี และครวั เรอื นในเขตเทศบาล ร๎อยละ ๘๐ ครวั เรือน มีการจัดการขยะที่ต๎นทาง ในสํวนของผู๎มา
เรียนรู๎ พบวาํ จํานวนประชาชน องค๑กร หรือหนํวยงานในเขตเทศบาลตําบลปริกได๎เข๎ามาแลกเปล่ียนเรียนร๎ู
เรอ่ื งการจัดการขยะในครัวเรอื นสพํู ลงั งานทดแทน เฉลย่ี ๒ ครั้ง/เดอื น ครัวเรือนในชุมชนตลาดใต๎-บ๎านกลาง
ใหค๎ วามรวํ มมือในการจัดการขยะในชุมชน โดยมกี ารจัดการขยะในครัวเรอื น ๒๐๔ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๕๐.๒๒) มี
การใช๎บริการเก็บขยะ ๑๒๕ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๕๕.๐๗) จัดให๎มีภาชนะรองรับขยะ ๑๑๔ ครัวเรือน (ร๎อยละ
๕๐.๒๒) และมีการจัดการพลังงานและอนรุ ักษพ๑ ลังงาน ๑๙๑ ครัวเรอื น (ร๎อยละ ๘๔.๑๔)
๘. ผลกระทบทเ่ี กดิ ขึน้
ฐานการจัดการขยะในครวั เรอื นสูพํ ลงั งานทดแทน เปน็ ครัวเรอื นตน๎ แบบเรื่องการจัดการขยะแล๎วนําไป

สร๎างเป็นมูลคํา สอดคล๎องกับเปูาหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) เปูาประสงค๑ที่ ๑ ยุติความยากจนทุก

รูปแบบในทกุ พื้นที่ ตัวช้วี ัดท่ี ๑.๕.๓ จํานวนประเทศที่มียุทธศาสตร๑การลดความเสี่ยงภัยพิบัติระดับประเทศ

๑๒๙

และระดบั ท๎องถ่ิน ในประเดน็ เกีย่ วกบั การสนับสนนุ การใชพ๎ ลงั งานทดแทนในระดับครัวเรือน เชํน ก๏าซชีวภาพ
เตาเผาถํานชีวมวล แผงโซลาเซลล๑ เป็นต๎น ซ่ึงมีการดําเนินกิจกรรมดังกลําวในชุมชน จํานวน ๔ ครัวเรือน
(ร๎อยละ ๑.๗๖) เปูาประสงค๑ท่ี ๒ ขจัดความหิวโหยบรรลุความมั่นคงทางอาหารสํงเสริมเกษตรกรรมอยําง
ยั่งยืน ตัวช้ีวัดที่ ๒.๔.๑ ร๎อยละของพ้ืนที่เกษตรท่ีมีการทําการเกษตรแบบย่ังยืน ในประเด็นเก่ียวกับการ
สนับสนุนให๎มีการคัดแยกขยะทั้งในระดับครัวเรือนและชุมชน เพื่อนําขยะมาใช๎ในการเกษตรและการสร๎าง
อาหารปลอดภัย เชํน ปยุ๋ หมัก และนา้ํ หมักชีวภาพ เป็นต๎น ซึ่งมีการดําเนินงานและกิจกรรมดังกลําวในชุมชน
จาํ นวน ๙ ครวั เรอื น (รอ๎ ยละ ๓.๙๖) เปาู ประสงค๑ที่ ๑๒.๔ บรรลุเร่ืองการจัดการสารเคมีและของเสียทุกชนิด
ตลอดวงจรชีวิตของส่ิงเหลาํ นัน้ ดว๎ ยวิธีทเี่ ปน็ มิตรตํอสง่ิ แวดลอ๎ ม ตวั ช้ีวดั ที่ ๑๒.๕.๑ อัตราการนาํ ขยะกลบั มาใช๎
ใหมํ (recycling rate) ในระดบั ประเทศ (จํานวนตันของวัสดทุ ถี่ กู นาํ กลับมาใช๎ใหมํ) ในประเด็นเก่ียวกับ การ
จดั กิจกรรมการรณรงค๑ ใหป๎ ระชาชนทกุ ครวั เรอื นชมุ ชนมีความร๎ูความเข๎าใจ ในการคัดแยกขยะมูลฝอย โดยมี
การรณรงค๑ จาํ นวน ๒๔ คร้งั ตํอปี

ในการดําเนินงานและกิจกรรมของครัวเรือนจัดการขยะสูํพลังงานทดแทน (ซาการียา) มีความ
สอดคล๎องกับชุดกิจกรรมของการจัดการระบบนิเวศชุมชนและลดโลกร๎อนโดยชุมชนท๎องถิ่น ในประเด็นที่
เกี่ยวข๎องกับการจัดการพลังงานหมุนเวียน โดยมีงานและกิจกรรมท่ีสําคัญ เชํน การสํารวจข๎อมูลพลังงาน
หมุนเวียน การนําใช๎ข๎อมูลพลังงานหมุนเวียนการพัฒนาอาสาสมัคร แกนนําหรือกลุํมจัดการพลังงาน
หมุนเวยี น การพัฒนาแหลํงเรียนรู๎ดา๎ นพลังงานหมนุ เวียน และการพัฒนาบคุ คลหรือกลํุมตน๎ แบบเพอื่ รณรงค๑
ด๎านพลังงานหมุนเวียน

นอกจากนน้ั การดําเนนิ งานและกจิ กรรมยงั สํงผลกระทบตอํ ๕ มติ โิ ครงสรา๎ งพื้นฐานของชุมชน ดังนี้ ๑)
ดา๎ นสงั คม ประชาชนมีแบบอยํางทีด่ ใี นการดาํ เนินกิจกรรมเร่ืองการจัดการขยะในครัวเรือน ซึ่งสามารถทําได๎
โดยเริม่ จากครวั เรือนของตนเอง ๒) ด๎านเศรษฐกิจ ลดคาํ ใช๎จาํ ยในครัวเรือน โดยการผลิตก๏าซชีวภาพใช๎เอง ๑
ครวั เรือน (รอ๎ ยละ ๐.๔๔) ๓) ดา๎ นสภาวะแวดลอ๎ ม เมอื่ คนในชมุ ชนมีการคดั แยกขยะในครวั เรือนที่ถูกต๎องจนมี
ขยะเหลือท้งิ ลงถังขยะน๎อยที่สุด ยอํ มสงํ ผลให๎ครวั เรือน ชมุ ชน และเขตเทศบาล มีความสะอาด อีกทั้งยังเป็น
การสํงเสรมิ ใหค๎ นในชุมชนรํวมมือกันดแู ลรักษาสภาพแวดล๎อม โดยการลดการเผาขยะรํวมด๎วย โดยพบวํา มี
การจัดการขยะในครวั เรือน ๒๐๔ ครัวเรือน (รอ๎ ยละ ๘๙.๘๗) และมี ๙ ครวั เรือน (รอ๎ ยละ ๓.๙๖) ทําป๋ยุ หมกั นํ้า
หมักชีวภาพ มีครัวเรือนต๎นแบบการจัดการขยะ ๑๐ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๔.๔๑) นอกจากน้ันในด๎านพลังงาน
ทดแทน พบวาํ มีการผลิตก๏าซชีวภาพใช๎เองในครวั เรอื น จาํ นวน ๑ ครัวเรอื น (รอ๎ ยละ ๐.๔๔) ๔) ด๎านสขุ ภาพ มี
การจดั การขยะในครัวเรือน ทาํ ให๎สภาพแวดลอ๎ มสะอาดสงํ ผลดีตอํ สขุ ภาพ แบํงเป็น จัดให๎มีภาชนะรองรับขยะ
๑๑๔ ครวั เรือน (ร๎อยละ ๕๐.๒๒) การใช๎บริการเก็บขยะ ๑๒๕ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๕๕.๐๗) และ ๕) ด๎านการเมอื ง
การปกครอง คนในชุมชนมีความรู๎ มีความตระหนัก และมีการคัดแยกขยะกํอนท้ิง จนเกิดการมีสํวนรํวมใน
ชํวยกนั ดูแลและรักษาความสะอาดครัวเรือนของตนเอง เกิดความรักชุมชน สํงผลให๎เกิดการรวมพลังเพ่ือให๎
เกดิ กิจกรรมดา๎ นการจัดการขยะ เกดิ ความสามคั คี และชวํ ยเหลือเก้อื กลู กัน

๑๓๐
๖.๑.๓ การจัดการขยะในครวั เรอื นสู่พลงั งานทดแทน (นายอาหลี) ชมุ ชนทุงํ ออก

แผนภาพท่ี ๖.๗ ครัวเรือนจัดการขยะสํพู ลงั งานทดแทน (อาหล)ี ชมุ ชนทํุงออก

๑๓๑

Key actors ครัวเรือนจัดการขยะสูํพลงั งานทดแทน (อาหล)ี ชมุ ชนทุงํ ออก
งานเด่น
ระดบั ของทุนทางสงั คม ครวั เรอื นตน๎ แบบการจัดการขยะในครวั เรอื นสพูํ ลังงานทดแทน
ความสอดคล้องกบั ๗ สงั คม ระดบั บคุ คลและครอบครัว
พื้นที่
ผดู้ าเนินงานหลกั สังคมรกั ษ๑โลก
๑๓ หมทูํ ี่ ๒ ต.ปรกิ อ.สะเดา จ.สงขลา (ชมุ ชนทุงํ ออก)

๑. นายอาหลี หมดั หนิ ตาํ แหนํง สมาชกิ สภาเทศบาลตําบลปริก
เบอรโ๑ ทรศัพท๑ ๐๙๘-๐๑๐๐๑๕๓

๑. ท่มี าหรอื ฐานคดิ ของการดาเนนิ งาน
ชุมชนทุํงออกเปน็ ชมุ ชนชนบท ตง้ั อยํูในเขตเทศบาลตาํ บลปรกิ หมูํท่ี ๒ ตําบลปรกิ อําเภอสะเดา จังหวัด

สงขลา มมี สั ยิดประจาํ ชมุ ชน ๑ แหงํ คือ มัสยิดกลางชุมชนทํุงออก ซ่ึงเป็นศูนย๑กลางการดําเนินกิจกรรมของ
ประชาชนในชุมชน การดําเนินงานและกิจกรรมของครัวเรือนของนายอาหลี หมัดหนิ เพื่อการเป็นครัวเรือน
ต๎นแบบการจัดการขยะในครัวเรือนสํูพลังงานทดแทน เกิดจากปัญหาขยะล๎นในครัวเรือนและในชุมชน

ประกอบกับการมนี โยบายของ ทต.ปริก เกี่ยวกับการจัดการขยะและการอนุรักษ๑พลังงาน ทําให๎นายอาหลีมี
ความสนใจในการจัดการขยะในครวั เรอื นของตนเอง ท้งั น้ไี ดม๎ กี ารสนบั สนนุ ให๎มีการศกึ ษาดูงานดา๎ นการจัดการ

ขยะและอนรุ กั ษ๑พลงั งานโดยการสนับสนุนของ ทต.ปริก หลังจากน้ันนายอาหลีได๎นําความรู๎ด๎านการจัดการ
ขยะมาใช๎ในการดําเนินการเปลี่ยนขยะอินทรีย๑เป็นก๏าซชีวภาพเพื่อใช๎ในครัวเรือน และมีการถํายทอดความร๎ู
ให๎กบั ผ๎สู นใจอยาํ งตํอเนอื่ ง

สถานการณ๑ด๎านการจัดการพลังงานในครัวเรือนของชุมชนทุํงออก พบวํา มีครัวเรือนจํานวน ๑๕๔
ครัวเรอื น ประชากรทั้งหมดจํานวน ๖๖๗ คน เพศชาย จํานวน ๓๓๒ คน (ร๎อยละ ๔๙.๗๘) เพศหญิงจํานวน
๓๓๕ คน (ร๎อยละ ๕๐.๒๒) มีครัวเรือนท่ีอนุรักษ๑พลังงาน ๑๑๗ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๗๕.๗๒ ของครัวเรือน

ท้ังหมดในชุมชน) ลดการใชไ๎ ฟฟาู ในบางชํวงเวลา ๑๑๒ ครัวเรือน (รอ๎ ยละ ๙๕.๗๓ ของครัวเรือนที่มีการอนุรกั ษ๑
พลังงาน) เลือกใช๎เครอ่ื งมือและอุปกรณท๑ มี่ ีประสทิ ธิภาพสงู เชํน เครอ่ื งใช๎ไฟฟูาเบอร๑ ๕ หลอดผอมประหยัดไฟ

๔๓ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๓๖.๗๕ ของครัวเรือนท่ีมีการอนุรักษ๑พลังงาน) ใช๎พลังงานทดแทน เชํน ก๏าซชีวภาพ
ถํานอัดแทํง พลังงานแสงอาทิตย๑ ๔ ครัวเรือน (ร๎อยละ ๓.๔๒ ของครัวเรือนท่ีมีการอนุรักษ๑พลังงาน) และ
เลอื กใช๎อุปกรณ๑เพิ่มประสิทธิภาพเช้ือเพลิง เชํน เตาถํานประสิทธิภาพสูง เตาชีวมวล ๒ ครัวเรือน (ร๎อยละ

๑.๗๑ ของครวั เรอื นที่มีการอนรุ กั ษพ๑ ลังงาน) ทงั้ นี้มีเสน๎ ทางการพฒั นาครัวเรอื นจัดการขยะสพูํ ลังงานทดแทน
ของนายอาหลี หมัดหนิ ดงั น้ี

๑๓๒

แผนภาพที่ ๖.๘ เส๎นทางการพัฒนาครัวเรอื นจดั การขยะสพํู ลังงานทดแทน (อาหล)ี ชุมชนทงุํ ออก

พ.ศ. ๒๕๔๒ เทศบาลตาํ บลปรกิ ไดม๎ กี ารยกฐานะจากสขุ าภิบาลตาํ บลเปน็ เทศบาลตาํ บลปรกิ มีการแบํง
พน้ื ทใี่ นเขตเทศบาลออกเป็น ๗ ชุมชน และแตงํ ตั้งคณะกรรมการชุมชนในแตลํ ะชมุ ชน นายอาหลี หมัดหนิ ได๎
เป็นสมาชิกสภาเทศบาลประจําเขต ๑ ต้ังแตํปี ๒๕๔๒ เป็นต๎นมา ทําให๎มีการนํานโยบายเรื่องการพัฒนา
ทรัพยากรธรรมชาติ สง่ิ แวดล๎อม และพลังงานมาใช๎ เพ่อื ให๎คนในชมุ ชนเกิดการเรียนร๎ูและนําแนวคิดเรื่องการ
จดั การขยะฐานศูนย๑ ตงั้ แตํตน๎ ทาง-กลางทาง-ปลายทาง จากผบ๎ู ริหารเทศบาลตําบลปรกิ สูกํ ารปฏิบัติเพื่อเป็น
แบบอยํางใหแ๎ กํประชาชนในพืน้ ท่ี

พ.ศ. ๒๕๔๔ - ๒๕๔๖ เทศบาลดําเนินกิจกรรมเพือ่ ใหแ๎ กนนําชุมชน ไปแลกเปลย่ี นเรียนรู๎นอกพ้ืนท่ี เพ่ือ
นาํ มาปรบั ใช๎กับบริบทของตนเอง ทําให๎แกนนาํ เหลาํ นม้ี แี นวคดิ วาํ “การสอนท่ีดี คือ การเป็นแบบอยําง” นาย
อาหลี หมดั หนิ จึงศกึ ษาเรยี นรเ๎ู รือ่ งแนวคิดการจดั การขยะฐานศูนยจ๑ ากคณะผบู๎ รหิ ารเทศบาลตาํ บลปริก เม่ือ
มีโอกาสไดไ๎ ปประชุมหรอื ไปแลกเปล่ยี นเรยี นร๎ูจากสถานทตี่ ํางๆ ก็จะมกี ารนําเอาความร๎ูมาปรับใช๎กับครัวเรือน
ของตนเอง โดยเริ่มจากการคัดแยกขยะในครัวเรือนของตนเองกํอน ถึงแม๎วําครัวเรือนของตนเองจะเป็น
ร๎านอาหาร ขายอาหารและนํา้ ชาในตอนเช๎า กส็ ามารถคดั แยกขยะไดโ๎ ดยไมํเหลอื ใหเ๎ ป็นภาระของเทศบาล มกี าร
คดั แยกขยะทกุ ประเภท ขยะอนิ ทรยี ๑ ไดแ๎ กํ เศษผกั เศษอาหารที่เหลือจากลูกค๎ารับประทาน เป็นต๎น สามารถ
นํามาทาํ เป็นปุ๋ยหมักชีวภาพและนํ้าหมักชีวภาพ ขยะประเภทรีไซเคิล เมื่อคัดแยกแล๎วจะนําไปเข๎าสูํกิจกรรม
ธนาคารขยะของชมุ ชนทํุงออก ขยะท่ัวไปซึ่งมีไมํมากนําทิ้งลงสูํถังขยะของเทศบาลมีการปลูกผัก และผลไม๎ท่ี
ปลอดสารพษิ โดยการใชป๎ ยุ๋ หมักชีวภาพและน้ําหมักชีวภาพมาใสแํ ปลงผกั และสวนผลไม๎

พ.ศ. ๒๕๔๗ - ๒๕๕๐ นายอาหลี หมดั หนิ ไดศ๎ ึกษาเก่ียวพลังงานทางเลือก ซ่ึงได๎รับการสนับสนุนจาก
สํานักงานพลังงานจงั หวัดสงขลา ในการอบรมให๎ความรู๎และสนับสนุนอุปกรณ๑ในการจัดทําก๏าซชีวภาพและ
เตาเผาถําน ๒๐๐ ลิตร ท่ีมีประสิทธิภาพสูง ซึ่งเทศบาลตําบลปริกประสบปัญหาเรื่องขยะประเภท
กะลามะพรา๎ ว จงึ ทาํ ใหน๎ ายอาหลี หมดั หนิ มีแนวคดิ ในการผลิตก๏าซชวี ภาพใช๎ในครัวเรอื นและการผลิตถํานจาก
กะลามะพรา๎ วหรือก่ิงไม๎อีกดว๎ ย

พ.ศ. ๒๕๕๑- ๒๕๕๕ ทต.ปริกรํวมบริษัท ปตท.จํากัด (มหาชน) จัดทําโครงการรักษ๑ปุาสร๎างคน ๘๔
ตําบลวถิ ีพอเพียง ซง่ึ นายอาหลี หมดั หนิ ไดร๎ บั การคดั เลือกใหเ๎ ป็นคณะกรรมการโครงการ โดยมีบริษัท ปตท.
จาํ กดั (มหาชน) ไดเ๎ ขา๎ มาให๎การสนับสนุนในเรอ่ื งองคค๑ วามร๎ู งบประมาณ ในการสานตํอการจัดการพลังงาน
ทางเลือก เป็นการเพิ่มศักยภาพในการจัดการขยะและส่ิงแวดล๎อมโดยการเอาพื้นท่ีเป็นตัวต้ัง มีการอบรม

๑๓๓

ศึกษาดงู านจากพืน้ ทีท่ ่ีเปน็ เครอื ขาํ ยเพ่อื แลกเปล่ยี นประสบการณ๑ ความรู๎ และวธิ กี ารจัดการ และมีสํานักงาน
กองทุนสนับสนุนการสรา๎ งเสรมิ สุขภาพ สาํ นกั สนับสนุนสขุ ภาวะชมุ ชน (สํานัก ๓) รํวมกับเทศบาลตําบลปริก
ดําเนนิ โครงการพฒั นาเครือขํายชุมชนทอ๎ งถิ่นสูํตาํ บลสขุ ภาวะ เข๎ามาสนบั สนุนเสรมิ ให๎เกดิ กจิ กรรมมากขึ้นและ
พฒั นาปรบั ปรุงจนสามารถพฒั นาครัวเรอื นของนายอาหลี หมัดหนิ เป็นแหลํงเรียนร๎ูให๎กับผู๎สนใจและผ๎ูรํวม
เครือขาํ ยได๎

พ.ศ.๒๕๕๖ - ปัจจบุ ัน ครัวเรือนของนายอาหลี หมัดหนิ เป็นครัวเรือนต๎นแบบเรื่องการคัดแยกขยะสํู
พลงั งานทดแทน ซง่ึ มนี ักเรียน นักศกึ ษา ประชาชน หนวํ ยงาน และองคก๑ ร ท้ังในและนอกพ้ืนที่มาแลกเปล่ียน
เรยี นรทู๎ ่ีบ๎านนายอาหลี หมัดหนิ เป็นจาํ นวนมาก และใชช๎ อื่ วาํ “ครัวเรอื นจดั การขยะสํูพลงั งานทดแทน”
๒. กลุ่มประชากรเป้าหมาย

ชุมชนทํุงออก มีครวั เรือนจํานวน ๑๕๔ ครัวเรือน ประชากรทั้งหมดจํานวน ๖๖๗ คน เพศชาย จํานวน
๓๓๒ คน (ร๎อยละ ๔๙.๗๘) เพศหญงิ จํานวน ๓๓๕ คน (ร๎อยละ ๕๐.๒๒) เด็กอายุ ๑๐ – ๑๙ ปี จํานวน ๙๙ คน
(รอ๎ ยละ ๑๔.๘๔ ) วัยทาํ งาน ๑๕-๖๐ ปี จํานวน ๔๐๘ คน (รอ๎ ยละ ๖๑.๑๗) ผ๎ูสูงอายุ จํานวน ๗๘ คน (ร๎อยละ
๑๑.๖๙ ) ผป๎ู วุ ยเร้ือรัง จาํ นวน ๓๕ คน (รอ๎ ยละ ๕.๒๕ ) คนพกิ าร จาํ นวน ๕ คน (ร๎อยละ ๐.๗๕)
๓. ผลทตี่ ้องการใหเ้ กดิ ขึ้น

เพอ่ื เป็นครัวเรือนต๎นแบบเร่ืองการจัดการขยะสูํพลังงานทดแทน โดยใช๎หลักคิด “การจัดการขยะฐาน
ศูนย๑” มกี ารสร๎างการมีสํวนรํวมของประชาชนในการจัดการขยะ สํงผลให๎ครัวเรือน ชุมชน และเขตเทศบาล
ตาํ บลปรกิ ท้ังหมดมีความสะอาดนําอยํู มีการจัดการสิ่งแวดล๎อมชุมชน โดยชุมชน เพ่ือชุมชน และเพื่อสร๎าง
ความยัง่ ยนื ในการดแู ลรกั ษาสงิ่ แวดลอ๎ มในชมุ ชน
๔. ข้อมูลและเครือ่ งมือในการดาเนินงาน

ข๎อมูล จปฐ. TCNAP, RECAP เชํน จํานวนครัวเรือนและประชากรทั้งหมดในชุมชนทํุงออก จํานวน
ครัวเรือนท่ีมีการจัดการขยะและอนุรักษ๑พลังงาน ประชากรกลุํมเปูาหมายที่มีผลกระทบจากการดําเนิน
กิจกรรมเร่ืองการจดั การขยะและอนรุ ักษ๑พลงั งาน และข๎อมูลปรมิ าณขยะจากการคดั แยกองคป๑ ระกอบขยะของ
เทศบาลตําบลปรกิ เป็นตน๎

เครื่องมือที่ใชใ๎ นการทํางาน คือ นโยบายเรอ่ื งการพฒั นาทรัพยากรธรรมชาติ ส่งิ แวดล๎อม และพลังงาน
ของเทศบาลตาํ บลปรกิ และเอกสารความร๎ูเพ่ิมเติม เชํน เอกสารงานวิจัยที่เก่ียวข๎องกับการจัดการขยะและ
การอนรุ ักษพ๑ ลงั งาน สตู รการผลิตปุ๋ยหมกั ชวี ภาพและน้ําหมกั ชีวภาพเพ่ือการเรํงดอกเรํงผล และเทคนิคการ
ผลิตกา๏ ซชวี ภาพ เป็นตน๎ การสนบั สนนุ งานวิชาการ และงบประมาณ จากภาคีเครือขํายในการดําเนินงานและ
กิจกรรมดา๎ นการจดั การขยะและการอนุรกั ษ๑พลงั งาน
๕. รปู ธรรมงาน

คัดแยกขยะในครัวเรือนทเี่ กดิ ขน้ึ ในแตํละประเภทอยํางถูกตอ๎ งและมกี ารนําไปสรา๎ งเป็นมูลคําตามบรบิ ท
ของครัวเรือนตนเอง เชือ่ มโยงให๎เกดิ เกษตรปลอดภยั ในครวั เรือนจากการดําเนินการเรื่องการจัดการขยะ โดย
การนําป๋ยุ หมกั ชวี ภาพและน้ําหมกั ชีวภาพใสพํ ชื ผลทางการเกษตรแทนการใสปํ ยุ๋ เคมี ในด๎านของเครอื ขาํ ยนั้น มี
การทํางานรํวมกนั กบั หนวํ ยงานตํางๆ เพ่อื สรา๎ งภาคเี ครือขําย ไดแ๎ กํ สาํ นกั งานพลังงานจังหวัดสงขลา บริษัท
ปตท.จํากัด (มหาชน) และสถาบันการศกึ ษา เชนํ มหาวิทยาลัยทักษิณ มหาวิทยาลัยราชภฎั เป็นต๎น และเป็น
แหลํงเรียนร๎ูของคนในชุมชน นักเรียน นักศึกษา เยาวชน หนํวยงาน และองค๑กรตํางๆ ทั้งในและนอกพื้นที่
เรื่องการคดั แยกขยะสพูํ ลังงานทดแทน
๖. วิธีดาเนินงาน

การดําเนนิ งานและกิจกรรมมี ดงั นี้
๑) ดาํ เนินกจิ กรรมคดั แยกขยะประเภทตํางๆ ในครัวเรือน เพ่ือนําไปสร๎างมูลคํา เชํน นําขยะอินทรีย๑ที่
เกิดข้ึนจากในครัวเรือนและในโรงเรียนพัฒนาศาสตร๑มูลนิธิ มาทําปุ๋ยหมักชีวภาพ น้ําหมักชีวภาพ และก๏าซ
ชีวภาพ เป็นต๎น ในสํวนของขยะประเภทรีไซเคิลได๎ถูกนํามาคัดแยกตามประเภท เชํน กระดาษ กระป๋อง
อลูมิเนียม ขวดแก๎ว ขวดพลาสตกิ และเหลก็ เป็นต๎น ถงุ พลาสติกพับเกบ็ ไวใ๎ ชต๎ ํอแล๎วนาํ ไปเขา๎ สูํกจิ กรรมขยะมี
บุญของชุมชนตํอไป ขยะประเภทขยะอนั ตราย มกี ารคดั แยกและนําไปทิ้ง ณ จดุ ท้ิงของเทศบาลตําบลปริก
๒) ปลูกผกั สวนครัวและผลไม๎ แล๎วนาํ ปุยหมักและนาํ้ หมกั ชีวภาพ ไปใสํแทนการใชป๎ ๋ยุ เคมี