รูปเล่ม คู่มือการจ้างก่อสร้าง (ปรับปรุงครั้งที่ 2)

อธิวัฒน์ โยอาศรี

41คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

42 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

43คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

44 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

45คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

46 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

47คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

48 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

49คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

(4) รายละเอียด ข้อมลู และเอกสารท่ีจำเป็นสำหรบั การคำนวณราคากลางงานก่อสรา้ งทาง
สะพาน และท่อเหล่ยี ม

การคำนวณราคากลางงานก่อสรา้ งทาง สะพาน และท่อเหล่ียม ผู้ที่มีหน้าท่ีคำนวณราคา
กลางจะต้องถือปฏิบัติและคำนวณให้ถูกต้องตามหลักเกณฑ์การคำนวณราคากลางงานก่อสร้างทาง
สะพาน และท่อเหลี่ยม โดยมีรายละเอียด ข้อมูล และเอกสารต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง เพื่อประกอบการ
คำนวณฯ สรุปไดด้ ังนี้

1. แบบรูปรายการก่อสร้าง (แบบก่อสร้าง) รายละเอียดประกอบแบบฯ ข้อมูล และ
เอกสารท่ีเกย่ี วข้องกบั โครงการ/งานก่อสร้างและแบบกอ่ สรา้ งน้ัน

2. รายละเอียดการถอดแบบและประมาณการราคาเบื้องต้นของผู้ออกแบบ (ในขั้นตอน
การออกแบบกอ่ สร้าง)

3. เงื่อนไขและข้อกำหนดในการจ้างก่อสร้างที่สำคัญ ได้แก่ อัตราเงินประกันผลงานหัก
และอตั ราเงินลว่ งหนา้ จ่ายท่ีต้องกำหนดในสญั ญาจ้างกอ่ สรา้ ง

4. หลักเกณฑ์การคำนวณข้อมูล และรายละเอียดประกอบการคำนวณราคากลางงาน
ก่อสร้างทาง สะพาน และท่อเหลี่ยมที่เป็นปัจจุบัน ณ วันที่คำนวณราคากลางงานก่อสร้างนั้น เช่น
ตาราง Factor F ราคาและแหลง่ วสั ดกุ ่อสรา้ ง อตั ราคา่ แรงงานฯ ตารางและหลักเกณฑ์การคำนวณค่า
ขนส่ง ค่าดำเนินการและ ค่าเสื่อมราคา (Operating Cost) และข้อมูลปริมาณวัสดุงานสะพาน และ
ข้อมูลปริมาณวัสดุทอ่ เหล่ียม เปน็ ตน้

5. รายละเอียดเกี่ยวกับค่าใช้จ่ายพิเศษตามข้อกำหนดฯ และข้อกำหนดอื่นๆ ที่ต้อง
พจิ ารณาคำนวณ หรือทต่ี ้องสืบค้นขอ้ มลู หรือดำเนินการเปน็ กรณีพเิ ศษ

6. แบบฟอร์มที่จำเป็นต้องใช้สำหรับการคำนวณราคากลางงานก่อสร้างทาง สะพาน
และท่อเหลี่ยม ทั้งนี้ ในกรณีของแบบรูปรายการงานก่อสร้างหรือแบบก่อสร้าง นั้น จำเป็นต้องมีแบบ
ก่อสร้างซึ่งแสดงรายละเอียดต่างๆ ของโครงสร้าง รวมทั้งข้อกำหนดต่างๆ ทั้งทางด้านคุณภาพวัสดุ
และวิธีการก่อสรา้ ง อย่างครบถ้วน ในกรณีท่ีแบบก่อสร้างแสดงรายละเอียดไม่เพียงพอตอ่ การคำนวณ
ราคากลาง ผู้ท่ีมีหน้าที่คำนวณราคากลางควรตรวจสอบสภาพข้อเท็จจริงในสนาม สถานที่ก่อสร้าง
รวมทั้งสภาพพื้นที่ก่อสร้างทั้งทางด้านภูมิศาสตร์และภูมิอากาศเพื่อใช้ประกอบการค ำนวณราคากลาง
และอาจจาเปน็ ต้องหารอื หรอื ขอคำแนะนาจากวิศวกรผอู้ อกแบบเพิ่มเตมิ ด้วย

50 คมู่ อื การจา้ งก่อสร้าง
การทำสัญญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวฒั น์ โยอาศรี

(5) แบบฟอร์มสำหรบั การคำนวณราคากลางงานกอ่ สรา้ งทาง สะพาน และท่อเหลยี่ ม
การคำนวณราคากลางตามหลักเกณฑก์ ารคำนวณราคากลางงานก่อสร้างทาง สะพาน และ

ท่อเหลี่ยม ได้กำหนดแบบฟอร์ม เพื่อให้ผู้มีหน้าที่คำนวณราคากลางได้นำไปใช้ตามแนวทางและใน
รูปแบบเดยี วกัน ดังน้ี

1. แบบฟอร์มรายงานหรือสรุปการคำนวณราคากลางงานก่อสร้างทาง สะพาน และ
ทอ่ เหลย่ี ม

เป็นแบบฟอร์มรายงานสรุปการคำนวณราคากลางงานก่อสร้าง สำหรับการคำนวณ
ราคากลางงานก่อสร้างทาง สะพาน และท่อเหลี่ยม (BOQ.) ซึ่งผู้มีหน้าที่คำนวณราคากลางต้องจัดทำใน
ทุกโครงการ/งานก่อสร้าง เรียกว่า แบบสรุปราคากลางงานก่อสร้างทาง สะพาน และท่อเหลี่ยม
ประกอบด้วย ช่องและรายละเอียดตา่ งๆ ดังน้ี

ชอ่ ง ลำดับที่ หมายถึง ลำดับทข่ี องกลุม่ งาน/งาน และรายการงานก่อสร้าง
ชอ่ ง รายการ ใชแ้ สดงกลมุ่ งาน/งาน และรายการงานก่อสรา้ งต่างๆ
ชอ่ ง หนว่ ย ใชแ้ สดงหนว่ ยวัดของแต่ละรายการงานกอ่ สร้าง
ช่อง ปรมิ าณงาน ใชแ้ สดงจานวนหรือปริมาณงานของแตล่ ะรายการงานกอ่ สร้าง
ช่อง ราคาต่อหน่วย หมายถึง ค่างานต้นทุนต่อหน่วยหรือราคาต่อหน่วยของแต่ละ
รายการ งานกอ่ สร้าง ซงึ่ คำนวณโดยหลักเกณฑห์ รอื สตู รการคานวณค่างานต้นทุนตอ่ หน่วย
ช่อง ราคาทุน หมายถึง ค่างานต้นทุนของแต่ละรายการงานก่อสร้าง ซึ่งมีค่าเท่ากับ
ชอ่ ง ปรมิ าณงาน x ช่อง ราคาต่อหน่วย
ช่อง Factor F หมายถึง ค่า Factor F สำหรับรายการงานก่อสร้างแต่ละรายการ จาก
ตาราง Factor F ทเ่ี กี่ยวขอ้ ง
ช่อง ราคาต่อหน่วย x FF หมายถึง ราคาต่อหน่วยของแต่ละรายการงานก่อสร้าง คูณ
ด้วย ค่า Factor F
ช่อง ราคากลาง หมายถึง ราคากลางของงานก่อสร้างแต่ละรายการ ซึ่งมีค่าเท่ากับ
ชอ่ ง ราคาทนุ x ชอ่ ง Factor F
TOTAL (รวมทั้งหมด) หมายถึง ราคากลางงานก่อสร้างทาง สะพาน และท่อเหลี่ยม
ทั้งโครงการ/งานก่อสรา้ ง ซงึ่ มคี า่ เทา่ กับผลรวมราคากลางของทุกรายการงานก่อสรา้ ง
ผลรวมค่างานต้นทุนงานก่อสร้างทาง (ROAD WORKS) หมายถึง ค่างานต้นทุน
(ราคาทุน) รวมของทุกรายการงานกอ่ สร้าง ทอี่ ยใู่ นกลมุ่ /ประเภทงานกอ่ สร้างทาง
ผลรวมค่างานต้นทุนงานก่อสร้างสะพานและท่อเหลี่ยม (BRIDGE WORKS)
หมายถึง ค่างานต้นทุน (ราคาทุน) รวมของทุกรายการงานก่อสร้าง ที่อยู่ในกลุ่ม/ประเภทงานก่อสร้าง
สะพานและทอ่ เหล่ียม
ผลรวมค่าใช้จ่ายพิเศษตามข้อกาหนดและค่าใช้จ่ายอื่นๆ (ADDITIONAL
CONDITIONS OF CONTRACT) หมายถงึ ผลรวมของคา่ ใช้จา่ ยพเิ ศษตามข้อกาหนดและค่าใช้จ่ายอ่นื
ที่จำเป็นต้องมี ตามแบบฟอร์มสำหรับการคำนวณค่าใช้จ่ายพิเศษตามข้อกำหนดและค่าใช้จ่ายอื่นท่ี
จำเปน็ ต้องมี

51คู่มอื การจา้ งกอ่ สรา้ ง

การทำสญั ญา และการบริหารสญั ญา

อธิวฒั น์ โยอาศรี

ค่า Factor F งานก่อสร้างทาง (Factor F (ROAD WORKS)) หมายถึง ค่า Factor F
จากตาราง Factor F งานก่อสรา้ งทาง ซึ่งใช้กบั ทุกรายการงานกอ่ สร้างทอ่ี ยูใ่ นกลมุ่ /ประเภทงานก่อสรา้ งทาง

ค่า Factor F งานก่อสร้างสะพานและท่อเหลี่ยม (Factor F (BRIDGE WORKS))
หมายถึง ค่า Factor F จากตาราง Factor F งานก่อสร้างสะพานและท่อเหลี่ยม ซึ่งใช้กับทุกรายการงาน
ก่อสรา้ งท่ีอยูใ่ นกลมุ่ /ประเภทงานก่อสรา้ งสะพานและทอ่ เหลี่ยม

ท้ายสุดของแบบฟอรม์ นี้ ให้คณะกรรมการกำหนดราคากลางทุกคน เริ่มตั้งแตป่ ระธาน
กรรมการ กรรมการ รวมท้งั เลขานุการและผชู้ ว่ ยเลขานกุ าร (ถา้ มี) เปน็ ผู้ลงนาม

ทั้งนี้ ให้แนบรายละเอยี ดการคำนวณค่างานต้นทุนต่อหน่วยหรือราคาต่อหน่วยของทกุ
รายการ งานก่อสร้างเรียงตามลำดับ ประกอบไว้หลังแบบฟอร์มนี้ด้วย และผู้มีหน้าที่คำนวณราคากลาง
และหรือผู้ที่เกี่ยวข้องสามารถเปลี่ยนแปลงและปรับปรุงแบบฟอร์มนี้ ได้ตามความเหมาะสมและ
สอดคลอ้ งตามขอ้ เท็จจรงิ สาหรบั การใช้งานและโครงการ/งานกอ่ สร้างทคี่ านวณราคากลางน้ันๆ

2. แบบฟอร์มสำหรับการคำนวณค่าใช้จ่ายพิเศษตามข้อกำหนดและค่าใช้จ่ายอื่นท่ี
จำเปน็ ตอ้ งมี

การคำนวณค่าใช้จ่ายพิเศษตามข้อกำหนดฯ ในงานก่อสร้างทาง สะพาน และท่อ
เหลี่ยม ต้องเป็นไป ตามหลักเกณฑ์และวิธีการในการคำนวณค่าใช้จ่ายพิเศษตามข้อกำหนดฯ ในงาน
ก่อสร้างทาง สะพาน และท่อเหลี่ยม และเพื่อให้ผู้มีหน้าที่คำนวณราคากลางได้มีแบบฟอร์มสำหรับ
คำนวณ สรุป และรวบรวมค่าใช้จ่ายพิเศษ ตามข้อกำหนดฯ ในรูปแบบและในแนวทางเดียวกัน
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง กรณีของค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นตามเงื่อนไข ที่กำหนดให้ผู้รับจ้างต้องจัดหาที่พักและ
อุปกรณ์อำนวยความสะดวกสำหรับผู้ควบคุมงานและผู้ที่เกี่ยวข้อง จึงได้กำหนดให้มีแบบฟอร์มสำหรับ
การคำนวณ สรุป และรวบรวมค่าใช้จ่ายพิเศษตามข้อกำหนดและค่าใช้จ่ายอ่ืนที่จำเป็นต้องมีไว้ เพื่อให้ผู้
มีหน้าที่คำนวณราคากลางนำไปปรับใช้ตามความเหมาะสมและสอดคล้อง ตามข้อเท็จจริงสำหรับแต่ละ
โครงการ/งานกอ่ สรา้ งทค่ี ำนวณราคากลางนน้ั ดงั น้ี

2.1 แบบสรุปค่าใช้จ่ายพิเศษตามข้อกำหนดและค่าใช้จ่ายอื่นที่จำเป็นต้องมีงาน
ก่อสร้างทาง สะพาน และท่อเหลี่ยม เป็นแบบฟอร์มรวมค่าใช้จ่ายพิเศษตามข้อกำหนดและค่าใช้จ่ายอืน่
ที่จำเป็นต้องมที ุกรายการ

2.2 แบบแสดงการคำนวณและเหตุผลความจำเป็นสาหรับค่าใช้จ่ายพิเศษตาม
ขอ้ กำหนดฯ แต่ละรายการเป็นแบบฟอร์มสำหรับแสดงรายละเอยี ดการคำนวณและคาช้ีแจงเหตุผลความ
จำเป็นท่ีตอ้ งมีคา่ ใชจ้ า่ ยพเิ ศษตามข้อกำหนดและค่าใช้จา่ ยอ่ืนท่ีจำเปน็ ตอ้ งมสี ำหรับแตล่ ะรายการ

ในกรณีมีเงื่อนไขกำหนดให้ผู้รับจ้างต้องจัดหาที่พักและอุปกรณ์อานวยความสะดวก
สำหรับผู้ควบคุมงานและผู้ที่เกี่ยวข้อง ให้จัดทำรายละเอียดตามแบบคำนวณค่าใช้จ่ายพิเศษตาม
ข้อกำหนดฯ กรณีมีเงื่อนไขกำหนดให้ผู้รับจ้างต้องจัดหาที่พักและอุปกรณ์อำนวยความสะดวกสำหรับผู้
ควบคุมงาน และผู้ที่เกี่ยวข้อง (ข้อมูลเบื้องต้น) แล้วสรุปรวมค่าใช้จ่ายทั้งหมดพร้อมชี้แจงเหตุผลและ
ความจำเป็น ไว้ในแบบแสดงการคำนวณและเหตุผลความจำเป็นสำหรับค่าใช้จ่ายพิเศษตามข้อกำหนดฯ
แต่ละรายการ

52 คู่มอื การจา้ งกอ่ สร้าง
การทำสญั ญา และการบริหารสญั ญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

53คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

54 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

55คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

56 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธวิ ฒั น์ โยอาศรี

หมายเหตุ
1. ราคาค่าจัดหาสำนักงาน ที่พัก เครื่องมืออุปกรณ์ รถยนต์ และสาธารณูปโภคต่างๆ
ตามที่กำหนดในแบบฟอร์มนี้ เป็นราคาที่ได้กำหนดหลายปีมาแล้ว ดังนั้น จึงควรได้มีการปรับราคา
ค่าใช้จา่ ยตา่ งๆ ดังกล่าว ในทกุ ๆ ปี
2. เนื่องจากวิทยาการและเทคโนโลยีด้านคอมพิวเตอร์และสารสนเทศได้เจริญก้าวหน้า
ไปมาก เครื่องคอมพิวเตอร์เป็นสิ่งจำเป็นในภารกิจและการดำเนินการต่างๆ รวมทั้งงานก่อสร้างของ
โครงการ/งานกอ่ สรา้ งต่างๆ ดว้ ย จึงเหน็ ควรเพิม่ การจดั หาเคร่ืองคอมพวิ เตอร์และอุปกรณ์ไว้ใช้งานใน
โครงการฯ ด้วย โดยให้กำหนดคุณลักษณะเฉพาะของเครื่องคอมพิวเตอร์ตามข้อมูลข้อเท็จจริง
ในขณะท่ีคำนวณราคากลางงานก่อสรา้ งนัน้ โดยไดป้ ระเมนิ ค่าจัดหาเปน็ คา่ เช่าในอัตราเดือนละ 2,000
บาท ตอ่ 1 ชดุ
3. หากเปน็ ไปได้ ให้พิจารณาเป็นเช่าสานกั งานและทีพ่ ัก แทนการก่อสรา้ งสำนักงานและ
ทพ่ี กั ท้งั นี้ ให้อยูใ่ นดุลยพนิ จิ ของผูม้ ีหนา้ ทค่ี ำนวณราคากลาง
4. รายการอื่นๆ (ถ้ามี) ให้คำนวณในราคาทุนตามข้อเท็จจริง โดยไม่รวมค่าอำนวยการ
ดอกเบี้ย กำไร และภาษีมูลค่าเพมิ่
5. แบบฟอร์มนี้ ผู้มีหน้าที่ประเมินราคาหรือคำนวณราคากลางสามารถปรับใช้หรือ
เปลย่ี นแปลงปรับปรุงได้ ตามความเหมาะสมและสอดคลอ้ งตามขอ้ เท็จจรงิ สาหรบั แต่ละโครงการ/งาน
กอ่ สร้าง

3. แบบฟอรม์ สรปุ ขอ้ มลู วสั ดแุ ละคา่ ดาเนนิ การ
เพื่อให้การคำนวณราคากลางงานก่อสร้างทาง สะพาน และท่อเหลี่ยม โดยเฉพาะใน

ส่วนของ การคานวณค่างานต้นทุน เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและมีข้อมูลที่ชัดเจนสำหรับการ
ตรวจสอบและดำเนินการ จึงกำหนดให้มีการจัดทำสรุปข้อมูลวัสดุและค่าดำเนินการประกอบไว้กับ
รายงานการคำนวณราคากลางด้วย

การจัดทำสรุปข้อมูลวัสดุและค่าดำเนินการดังกล่าว หมายถึงการสรุปและรวบรวม
ข้อมูลและรายละเอียดต่างๆ ที่เกี่ยวข้องและต้องใช้ในการคำนวณราคากลางงานก่อสร้างสาหรับ
โครงการ/งานก่อสร้างนั้น เช่น ข้อมูลเกี่ยวกับราคาและแหล่งวัสดุก่อสร้าง ค่าดำเนินการ ระยะทาง
และค่าขนส่ง ค่าแรงงาน ข้อมูลเกี่ยวกับคอนกรีต Class ต่างๆ และไม้แบบ เป็นต้น ไว้ในแบบฟอร์ม
ตามที่กำหนด เรียกว่า แบบสรุปข้อมูลวัสดุและค่าดำเนินการสาหรับงานก่อสร้างทาง สะพาน และ
ทอ่ เหลี่ยม ดงั รายละเอยี ดปรากฏในหน้าถดั ไป

57คู่มือการจา้ งกอ่ สรา้ ง

การทำสัญญา และการบรหิ ารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

58 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวฒั น์ โยอาศรี

(6) รายละเอยี ด ขอ้ มลู และเอกสารทีจ่ ำเป็นสำหรับการคำนวณราคากลางงานก่อสร้างอาคาร
ในการคำนวณราคากลางงานก่อสร้างอาคาร ผู้ที่มีหน้าที่คำนวณราคากลางต้องคำนวณ

ให้ถูกต้องตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด โดยควรมีรายละเอียด ข้อมูล และเอกสารต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง เพื่อ
ประกอบการคำนวณสรุปได้ดงั น้ี

1. แบบรูปรายการก่อสร้าง (แบบก่อสร้างหรือแบบแปลน) รายละเอียดประกอบแบบฯ
ขอ้ มูล และเอกสารท่เี ก่ียวข้องกบั โครงการ/งานก่อสร้างและแบบรปู รายการก่อสรา้ งน้นั

2. รายละเอียดการถอดแบบก่อสร้างและประมาณการราคาเบื้องต้นของผู้ออกแบบ (ใน
ขั้นตอนการออกแบบก่อสร้าง)

3. เงื่อนไขและข้อกำหนดในการจ้างก่อสร้าง ที่สำคัญ ได้แก่ อัตราเงินประกันผลงานหัก
และอัตราเงนิ ลว่ งหนา้ จา่ ย ทต่ี อ้ งกำหนดในสญั ญาจ้างก่อสร้าง

4. หลักเกณฑ์การคำนวณ ข้อมูล และรายละเอียดประกอบการคำนวณราคากลางงาน
ก่อสร้างอาคารที่เป็นปัจจุบัน ณ วันที่คำนวณราคากลางงานก่อสร้างอาคารนั้น เช่น หลักเกณฑ์การ
คำนวณ ตาราง Factor F ราคาและแหล่งวัสดุก่อสร้าง บัญชีค่าแรงงาน/คำเนินการสำหรับการถอด
แบบคำนวณราคากลางงานก่อสร้าง และตารางคำนวณค่าวสั คุมวลรวมต่อหน่วย เป็นต้น

5. รายละเอียดเกี่ยวกับค่าใช้จ่ายพิเศษตามข้อกำหนดฯ และข้อกำหนดอื่นๆ ที่ต้อง
พิจารณาคำนวณหรอื ทีต่ ้องสบื คน้ ข้อมลู หรือดำเนนิ การบนกรณพี เิ ศษ

6. แบบฟอร์มที่จำเป็นต้องใช้สำหรับการถอดแบบและจัดทำรายงานการคำนวณราคา
กลางงานก่อุสร้างอาคาร

59ค่มู ือการจา้ งกอ่ สรา้ ง

การทำสัญญา และการบรหิ ารสัญญา

อธวิ ฒั น์ โยอาศรี

(7) แบบฟอร์มสำหรับการคำนวณราคากลางงานกอ่ สรา้ งอาคาร
ในการคำนวณราคากลางตามหลักเกณฑ์การคำนวณราคากลางงานก่อสร้งอาคาร น้นั ได้

กำหนดแบบฟอร์มเพื่อผู้มีหน้าที่คำนวณราคากลางได้นำไปใช้ในการถอดแบบก่อสร้าง คำนวณ และ
จัดทำรายงานการคำนวณราคากลาง รวม 9 แบบฟอรม์ ดังนี้

1. แบบฟอรม์ ประกอบการถอดแบบกอ่ สร้าง
เป็นแบบฟอร์มที่กำหนดขึ้นเพื่ออำนวยความสะดวกสำหรับผู้มีหน้าที่คำนวณราคา

กลางได้ใช้ประกอบการถอดแบบก่อสร้างในงานก่อสร้างอาคาร ซึ่งผู้มีหน้าที่คำนวณราคากลางอาจใช้
หรือไม่ใช้ก็ได้ โดยให้อยู่ในดุลยพินิจของผู้มีหน้ที่คำนวณราคากลาง แต่หากได้มีการจัดทำก็ให้แนบไว้
เป็นรายละเอียดประกอบ ในการคำนวณราคากลางงานก่อสร้างอาคารนั้นด้วย ประกอบด้วย
แบบฟอรม์ ดังน้ี

1.1 แบบ ปร.1 : แบบฟอร์มการถอดแบบสำรวจรายการ ปริมาณงาน และวัสดุ
ก่อสร้างทวั่ ไป

เป็นแบบฟอร์มสำหรับใช้ประกอบการถอดแบบก่อสร้าง เพื่อสำรวจและกำหนด
รายการ ปริมาณงาน และวัสดุก่อสร้างทั่วไป ที่ไม่เกี่ยวข้องกับงานคอนกรีต งานไม้แบบ งานไม้ค้ำยัน
งานเหล็กเสริมคอนกรีต และงานไม้ หรืออาจใช้เป็นแบบฟอร์มสำหรับประมาณการราคาค่าก่อสร้าง
ของงานต่างๆ เพอื่ หาราคาต่อหน่วย เช่น งานทำประตหู นา้ ตา่ ง งานเดนิ ท่อระบบ เป็นตนั้

1.2 แบบ ปร.2 : แบบฟอร์มการถอดแบบสำรวจรายการและปริมาณงาน
คอนกรีต

ไมแ้ บบ ไมค้ ำ้ ยนั และเหล็กเสริมคอนกรตี เปน็ แบบฟอรม์ สำหรับใช้ประกอบการ
ถอดแบบก่อสร้าง เพื่อสำรวจและกำหนดรายการและปริมาณงาน เฉพาะในส่วนของงานคอนกรีต
งานไม้แบบ งานไม้คำ้ ยัน และงานเหล็กเสรมิ คอนกรตี

1.3 แบบ ปร.3 : แบบฟอร์มการถอดแบบสำรวจรายการและปรมิ าณงานไม้
เป็นแบบฟอร์มสำหรับใช้ประกอบการถอดแบบก่อสร้าง เพื่อสำรวจและกำหนด

รายการและปรมิ าณงาน เฉพาะในส่วนของงานไม้

2. แบบฟอร์มรายงานการคำนวณราคากลางงานก่อสรา้ งอาคาร
เป็นแบบฟอร์มรายงานการคำนวณราคากลางงานก่อสร้างอาคาร ซึ่งผู้มีหน้าที่

คำนวณราคากลางตอ้ งใชใ้ นการคำนวณราคากลางงานก่อสร้างอาคาร ส่วนจะใชแ้ บบฟอรม์ ใด จำนวน
กี่แบบฟอร์มก็ให้ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงสำหรับแต่ละโครงการ/งานก่อสร้าง รวมทั้งแนวทางและวิธีการ
ในการออกแบบและจัดทำรายงานการคำนวณราคากลางของผู้มีหน้าที่คำนวณราดากสา ง
ประกอบดว้ ยแบบฟอร์ม ดังน้ี

60 คู่มือการจา้ งก่อสร้าง
การทำสัญญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวฒั น์ โยอาศรี

2.1 แบบ ปร.4 : แบบแสดงรายการ ปรมิ าณงาน และราคา (BOQ.)
เป็นแบบฟอร์มสำหรับรวบรวมรายการงานก่อสร้าง รวมทั้งปริมาณงานและค่า

วัสดุครุกณั ฑแ์ ละหรือค่าแรงานสำหรับแต่ละรายการงานก่อสรา้ ง ทีไ่ ม่เกี่ยวข้องกบั ค่าใช้จา่ ยพเิ ศษตาม
ข้อกำหนดและค่าใช้จ่ายอื่นที่จำเป็นต้องมี โดยผู้มีหน้าที่คำนวณราคากลางอาจแยกรายการงาน
กอ่ สร้าง รวมทงั้ ปริมาณงาน และค่าวัสดคุ รภุ ณั ฑ์และหรือค่าแรงานสำหรับแตส่ ะรายการงานก่อสร้าง
รวบรวมไว้ในแบบ ปร. 4 ได้มากกว่า 1 ชุด ตามการจัดแบ่งกลุ่มงานที่ผู้มีหน้าที่คำนวณราคากลาง
กำหนด โดยใน ปร. 4 แต่ละชุด (แต่ละกลุ่มงาน) จะประกอบดว้ ยรายการงานก่อสร้าง รวมทั้งปรมิ าณ
งาน และค่าวัสดุครุภัณฑ์และหรือค่าแรงงาน สำหรับแต่ละรายการงานก่อสร้าง สำหรับกลุ่มงานนั้นๆ
เช่น ผมู้ หี น้าทีค่ ำนวณราคากลางอาจแยกรายการงานก่อสรา้ ง รวมทัง้ ปริมาณงาน และค่าวัสดคุ รุภณั ฑ์
และหรือค่าแรงงานสำหรับแต่ละรายการงานก่อสร้าง เป็นชุด ปร. ของตัวอาคารสำนักงาน ชุด ปร, 4
ของงานผังบรเิ วณ และชุด ปร. 4 ของครุภัณฑ์จดั ซ้ือ เปน็ ตน้

ในการจำแนกหรอื แยกรายการงานก่อสร้าง รวมท้งั ปริมาณงาน คา่ วสั ดุ ครุภัณฑ์
และหรือค่าแรงงานสำหรับแต่ละรายการงานก่อสร้าง มารวมเป็นกลุ่มงานต่างๆ กี่กลุ่ม นั้น ผู้มีหน้าที่
คำนวณราคากลางควรพจิ ารณาตามรายละเอยี ด โครงสรา้ ง และขอ้ เท็จจริงของโครงการ/งานก่อสร้าง
ที่คำนวณราคากลางนั้น รวมทั้งวิธีการและแนวทางในการนำรายละเอียดของการคำนวณราคากลาง
งานก่อสร้างดงั กลา่ วไปใช้ประโยชน์ในเร่ืองตา่ งๆ ต่อไปด้วย โดยให้ขึน้ อยูก่ บั ดุลพนิ ิจและการพจิ ารณา
ของผมู้ ีหน้าท่ีคำนวณราคากลางงานก่อสร้างอาคารนน้ั เป็นสำคญั

2.2 แบบปร.4 (พ) : แบบแสดงรายการ ปริมาณงาน และราคา สำหรับ
ค่าใชจ้ า่ ยพิเศษตามขอ้ กำหนดฯ (BOQ.)

เป็นแบบฟอรม์ สำหรับรวบรวมรายการงานก่อสร้างท่เี กีย่ วขอ้ งกับค่าใชจ้ า่ ยพเิ ศษ
ตามข้อกำหนดและค่าใช้จ่ายอื่นที่จำเป็นต้องมีทุกรายการ รวมทั้งผลรวมของค่าใช้จ่ายพิเศษตาม
ข้อกำหนด และคา่ ใช้จ่ายอน่ื ที่จำเป็นต้องมแี ต่ละรายการ และทกุ รายการ

2.3 แบบแสดงการคำนวณและเหตุผลความจำเป็นสำหรับค่าใช้จ่ายพิเศษ
ตามข้อกำหนดฯ

เป็นแบบฟอร์มสำหรับแสดงรายละเอียดการคำนวณและคำชี้แจงเหตุผลความ
จำเป็นท่ีต้องมีคา่ ใช้จ่ายพเิ ศษตามขอ้ กำหนดและค่าใช้จา่ ยอืน่ ทจี่ ำเปน็ ต้องมี สำหรับแต่ละรายการ

2.4 แบบ ปร.5 (ก) : แบบสรปุ ค่าก่อสร้าง (คา่ งานตน้ ทุน)
เป็นแบบฟอร์มสำหรับสรปุ ค่าก่อสร้างเฉพาะงาน/กลุ่มงานที่ถอดแบบคำนวณใน
ราคาต้นทุนหรือในราคาทุน โดยใช้เป็นใบปะหน้า แบบ ปร. ที่คำนวณในราคาต้นทุนหรือในราคาทุน
แต่ละชดุ

61คูม่ อื การจา้ งก่อสรา้ ง

การทำสัญญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ฒั น์ โยอาศรี

ในการสรุปขนาดหรือเนื้อที่อาคาร และค่เฉลี่ยต่อตารางเมตร เพื่อระบุไว้ในแบบ
ปร. 5 (ก) นั้น ใหส้ รปุ หรือคำนวณตามหลกั เกณฑ์ ดงั น้ี

ขนาดพื้นที่หรือเนื้อที่อาคาร (พื้นที่ใช้สอย) = พื้นที่ท่ีอยู่ภายในส่วนของแนว
ผนังหรอื ผนงั ก่อโดยรอบ + น ของพ้ืนที่ท่มี หี ลงั คาคลมุ แต่ไมม่ แี นวผนังหรอื ผนังกอ่ โดยรอบ

ค่าเฉลี่ยต่อตารางเมตร = มูลค่างานหรือค่าก่อสร้างรวมตามสรุปท้าย แบบ
ปร. 5 (ก) หารดว้ ยขนาดพน้ื ท่ีหรือเนอื้ ท่ีอาคาร (พนื้ ท่ีใช้สอย)

ทั้งนี้ การคำนวณพื้นที่ใช้สอยหรือขนาดหรือเนื้อที่อาคารสำหรับงานอาคาร
ดังกล่าว อาจแตกต่างกับการคำนวณพื้นใช้สอยเพื่อการขออนุญาตปลูกสร้งอาคาร หรือเพื่อการ
ออกแบบในการกำหนดคุณสมบัติของผู้ออกแบบทางด้นวิชาชีพ และอางมีความแตกต่างกับการ
คำนวณพน้ื ทใ่ี ช้สอยหรอื พ้นื ทีอ่ าคารในส่วนของภาคเอกชนหรอื ผู้เสนอราคา

2.5 แบบ ปร.5 (ข) : แบบสรปุ คา่ ครุภัณฑจ์ ดั ซ้อื
เป็นแบบฟอร์มสำหรับสรุปค่าก่อสร้างเฉพาะงาน/กลุ่มงาน ที่เกี่ยวข้องกับ
ครุภัณฑ์จัดซื้อและครุภัณฑ์อื่นๆ ที่ต้องคำนวณในราคาผู้ผลิตหรือตัวแทนจำหน่าย โดยใช้เป็นใบปะ
หน้า แบบ ปร. 4 ของครุภัณฑ์จัดซ้ือและครุภัณฑ์อื่นๆ ที่คำนวณในราคาผู้ผลิตหรือตัวแทนจำหน่าย
แต่ละชุด

2.6 แบบ ปร.6 : แบบสรุปราคากลางงานกอ่ สร้างอาคาร
เป็นแบบฟอร์มสำหรับรวบรวมค่ากอ่ สร้างของทกุ ส่วน (งาน/กลุ่มงาน) ทั้งในส่วน
ของค่างานต้นทุน ครุภัณฑ์จัดซื้อฯ และค่าใช้จ่ายพิเศษตามข้อกำหนดฯ มาสรุปรวมไว้ในแบบ ปร. 6
นี้ และเมื่อรวมยอดค่าก่อสร้างของทุกส่วน (งาน/กลุ่มงาน) ก็จะได้ค่าก่อสร้างหรือราคากลางงาน
ก่อสรา้ งอาคาร ทง้ั โครงการ/งานกอ่ สร้าง
นอกจากแบบฟอร์ม 6 แบบฟอร์ม ดังกล่าวแล้ว ในรายงานการคำนวณราคา
กลางงานก่อสร้างอาคาร ผู้มีหน้าที่คำนวณราคากลางจะต้องแนบแบบฟอร์ม ข้อมูล และรายละเอียด
อื่นๆ ที่ผู้มีหน้าที่คำนวณราคากลางได้กำหนดและจัดทำขึ้นเองตามข้อกำหนดตามหลักเกณฑ์การ
คำนวณราคากลางงานก่อสร้างประกอบไว้กับรายงานการคำนวณราคากลางงานก่อสร้างด้วย เช่น
แบบฟอร์มและหรือรายละเอียดและคำชี้แจงเกี่ยวกับการสืบราคาวัสดุครุภัณฑ์ รายละเอียดการ
คำนวณหาค่า Factor F และ แบบ ปร.1 ปร.2 และ ปร.3 (ในกรณีที่ได้มีการจัดทำ แบบ ปร.1 ปร.2
และ แบบ ปร. 3 ไวด้ ้วย) เป็นตน้

62 คูม่ อื การจ้างก่อสร้าง
การทำสญั ญา และการบริหารสญั ญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

63คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

64 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

65คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

66 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

67คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

68 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

69คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

70 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

71คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธิวฒั น์ โยอาศรี

2.7 การคำนวณราคากลางงานก่อสรา้ งอเิ ล็กทรอนกิ ส์

การคำนวณราคากลางตามระบบคำนวณราคากลางงานก่อสร้างของทางราชการด้วย
อเิ ล็กทรอนิกส์ มีวธิ ีการและข้นั ตอน ดังนี้

1. การลงทะเบียนของประธานและกรรมการคำนวณราคากลาง ให้ผู้ได้รับแต่งตั้งเปน็
คณะกรรมการกำหนดราคากลาง เข้าสู่เว็บไซต์ www.gprocurement.go.th ระบบคำนวณราคา
กลางฯ จะแสดงหน้าจอหลัก “ระบบการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ” ในกรณีที่ประธานและกรรมการ
คำนวณราคากลางยังไม่เคยลงทะเบียนในระบบ e-GP ผู้มีหน้าที่คำนวณราคากลางจะต้องเข้า
ลงทะเบียนในระบบ e-GP โดยเลือกหัวข้อ “การลงทะเบียนหน่วยงานภาครัฐ” ให้กดปุ่มเลือก
สถานะ “คณะกรรมการคำนวณราคากลาง” และกดปุ่มเริ่มต้นการลงทะเบียน เมื่อการลงทะเบียน
ดำเนินการสำเร็จให้หัวหน้าเจ้าหน้าที่พัสดุของหน่วยงานนั้นๆ เป็นผู้ดำเนินการอนุมัติการลงทะเบียน
และระบบ e-GP จะส่ง e- mail แจ้งไปยงั คณะกรรมการคำนวณราคากลางเพ่ือทำ first login

2. เจ้าหน้าที่พัสดุจะสร้างโครงการก่อสร้างในระบบ e-GP และแต่งตั้งคณะกรรมการ
คำนวณราคากลางในระบบ e-GP ซึ่งระบบ e-GP จะเปิดสิทธิ์ให้แค่ 2 รหัสเท่านั้น คือ ประธาน
กรรมการคำนวณราคากลางและกรรมการคำนวณราคากลางอกี 1 คน ท่ไี ดร้ บั หมายซง่ึ สามารถบนั ทึก
ผลในระบบคำนวณราคากลางฯ ได้ โดยในขั้นตอนการแตง่ ต้ังคณะกรรมการกำหนดราคากลางจะมีปมุ่
ให้เลือกว่าคณะกรรมการคนใดที่สามารถบันทึกผลในระบบราคากลางได้ และบันทึกผลในระบบราคา
กลางไม่ได้ เมื่อเจ้าหน้าที่พัสดุแต่งตั้งคณะกรรมการกำหนดราคากลางเรียบร้อยแล้ว ระบบคำนวณ

72 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสัญญา และการบริหารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

ราคากลางฯ จะส่ง e-mail อัตโนมัติ ไปยังคณะกรรมการกำหนดราคากลางเพื่อเข้าสู่ระบบคำนวณ
ราคากลางฯ

3. คณะกรรมการกำหนดราคากลางเข้าสู่ระบบคำนวณราคากลางฯ และกรอก
รายละเอียดโครงการเพ่อื กำหนดการเรียกใช้ขอ้ มลู และรายละเอยี ดการคำนวณราคากลางงานก่อสร้าง
รวมทั้งตาราง Factor F

4. นำรายการงานก่อสร้างที่ได้จากการถอดแบบก่อสร้างเข้าสู่ระบบคำนวณราคากลางฯ
โดยสามารถนำเข้าได้ 2 ช่องทาง คือ นำเข้าบนระบบออนไลน์ และนอกระบบออนไลน์

5. รายการงานกอ่ สร้างทนี่ ำเขา้ ระบบคำนวณราคากลางฯ แบง่ ออกเปน็ 2 แบบ ไดแ้ ก่
5.1 รายการงานก่อสร้างไม่ต้องคำนวณค่างานต้นทุนต่อหน่วย ระบบคำนวณราคา

กลางฯ จะเชื่อมโยงข้อมูลและรายละเอยี ดประกอบการคำนวณราคากลางงานก่อสร้าง เช่น ราคาวสั ดุ
คา่ แรงงาน เป็นตน้ จากฐานขอ้ มูลในระบบคำนวณราคากลางฯ

5.2 สำหรบั รายการงานก่อสร้างที่ต้องคำนวณค่างานตน้ ทุนตอ่ หนว่ ย ระบบคำนวณ
ราคากลางฯ ค้นหาสูตรการคำนวณค่างานต้นทุนต่อหน่วยซึ่งได้กำหนดไว้แล้วในระบบคำนวณราคา
กลางฯ พร้อมทั้งเชื่อมโยงข้อมูลและรายละเอียดประกอบการคำนวณราคากลางงานก่อสร้าง เช่น
ราคาวัสดุ ค่าแรงงาน และค่างานต่างๆ เป็นต้น จากฐานข้อมูลในระบบคำนวณราคากลางฯ มา
คำนวณในสตู รการคำนวณของรายการงานกอ่ สรา้ งนน้ั ๆ

6. คำนวณราคากลางงานกอ่ สรา้ งจะคำนวณรวมค่างานตน้ ทุนท่ีไดจ้ ากการคำนวณตามข้อ
3 และข้อ 4 มาคำนวณร่วมกับค่า Factor F ค่าครุภัณฑ์ (ถ้ามี) จนได้ราคากลางงานก่อสร้างท้ัง
โครงการ และรวมถึงการจัดทำและพิมพ์แบบรายงานและรายละเอียดการคำนวณราคากลางงาน
ก่อสร้างต่างๆ เพื่อนำเสนอหวั หนา้ ส่วนราชการให้ความเหน็ ชอบตอ่ ไปด้วย

7. เมื่อหัวหน้าหน่วยงานของรัฐให้ความเห็นชอบราคากลางงานก่อสร้างแล้ว ประธาน
กรรมการกำหนดราคากลางจะเป็นผู้บันทึกการอนุมัติราคากลางในระบบคำนวณราคากลางฯ จากนั้น
ข้อมูลแบบรายงานและรายละเอียดการคำนวณราคากลางงานก่อสร้างต่างๆ จะถูกส่งไปยังระบบ e-
GP เพอ่ื ดำเนนิ การจดั จา้ งกอ่ สร้างในระบบ e-GP ต่อไป

8. กรณีที่หัวหน้าหน่วยงานของรัฐได้ให้ความเห็นชอบราคากลางงานก่อสร้างแล้ว แต่ยังไม่
นำไปประกาศในประกาศสอบราคา ประกาศประกวดราคา หรือประกาศร่าง TOR ภายใน 30 วัน ระบบฯ
จะแจ้งเตือนใหเ้ จา้ หนา้ ที่พัสดทุ ราบในระบบ e-GP เพือ่ ใหม้ ีการดำเนินการทบทวนราคากลาง

9. นอกจากนี้ ยังมีระบบแจ้งเตือนกรณีที่ราคาของผู้เสนอราคารายที่เห็นสมควรจ้าง
แตกต่างจากราคากลางตั้งแต่ร้อยละ 15 ขึ้นไป ทาง E-mail เพื่อให้คณะกรรมการกำหนดราคากลาง
หรือผู้ที่เกี่ยวข้องทราบ รวมทั้งยังมีระบบการออกแบบรายงานเป็นไฟล์ Excel เพื่ออำนวยความ
สะดวกและนำไปใชใ้ นขนั้ ตอนของการทำสญั ญาจา้ งก่อสรา้ งด้วย

10. แบบรายงานและข้อมูลรายละเอียดการคำนวณราคากลางงานก่อสร้างของทุกโครงการ
งานก่อสร้างของทุกหน่วยงาน จะถูกเก็บรวบรวมไว้ในระบบฐานข้อมูลกลางของระบบฯ เพื่อนำไป
ประมวลผลและจดั ทำข้อมูลและรายงาน MIS ต่อไป

73คู่มือการจา้ งก่อสรา้ ง

การทำสญั ญา และการบริหารสญั ญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

74 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธวิ ฒั น์ โยอาศรี

2.8 ตัวอย่างการจัดทำ บก.01 และการคำนวณราคากลางงานกอ่ สรา้ ง

ตัวอย่าง บก 01

75คมู่ อื การจา้ งกอ่ สร้าง

การทำสญั ญา และการบรหิ ารสญั ญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

76 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

77คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

78 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

79คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

80 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

81คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

82 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

83คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

84 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

85คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

86 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

87คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

88 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา

อธิวัฒน์ โยอาศรี

89คมู่ ือการจ้างก่อสร้าง

การทำสญั ญา และการบริหารสัญญา

อธวิ ัฒน์ โยอาศรี

90 คู่มอื การจ้างกอ่ สรา้ ง
การทำสญั ญา และการบรหิ ารสัญญา