มหาจักรีวงศ์ บรมราชาภิเษก

มหาจักรีวงศ์บรมราชาภเิ ษก 349

นอกจากการประกอบพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษกตามโบราณราชประเพณเี มอ่ื สมเดจ็ พระมหากษตั รยิ ข์ นึ้ เถลงิ ถวลั ยราช
สมบตั แิ ลว้ ในรชั กาลพระบาทสมเดจ็ พระมงกฎุ เกลา้ เจา้ อยหู่ วั ยงั ทรงพระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ ใหต้ งั้ การพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก
สมโภชขน้ึ เพม่ิ เตมิ จากการพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษกเฉลมิ พระราชมณเฑยี ร ซง่ึ ไดป้ รากฏการเปลย่ี นแปลงรายละเอยี ดของการ
พระราชพธิ หี ลายประการ เพอ่ื เปน็ การเฉลมิ ฉลองและใหน้ านาอารยประเทศทมี่ สี มั พนั ธท์ างพระราชไมตรมี ารว่ มในพระราชพธิ ี
ทั้งเผยแพรเ่ กียรติภมู ิของสยามให้ปรากฏแกส่ ายตาชาวโลก
ชว่ งท่ี ๓ ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. ๒๔๗๕ และการสิ้นสดุ ลงของเหตกุ ารณ์สงครามโลกคร้งั ท่ี ๒
นบั เปน็ เหตกุ ารณส์ ำ� คญั ทางการเมอื งการปกครอง สงั คม วฒั นธรรม และเศรษฐกจิ ทส่ี ง่ ผลใหเ้ กดิ การเปลยี่ นแปลงในรายละเอยี ด
การพระราชพิธีบรมราชาภิเษกพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
เมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๓ เช่น การลดทอนข้ันตอนการพระราชพิธีบางประการให้เหมาะสมกับกาลสมัย โดยเฉพาะอย่างย่ิงขั้นตอน
ทแ่ี สดงใหเ้ หน็ ถงึ บทบาทของคณะบคุ คลผบู้ รหิ ารประเทศในระบอบการปกครองแบบใหม่ ดงั ทปี่ รากฏในขนั้ ตอนการถวายนำ้� อภเิ ษก
ณ พระท่ีนง่ั อฐั ทิศอุทุมพรราชอาสน์ รวมทั้งการถวายพระพรชัยมงคล ณ พระท่นี ง่ั อมรนิ ทรวนิ ิจฉยั และสีหบญั ชร พระทนี่ ง่ั
สุทไธสวรรย์ปราสาท
ชว่ งที่ ๔ การพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษกพระบาทสมเดจ็ พระปรเมนทรรามาธบิ ดศี รสี นิ ทรมหาวชริ าลงกรณ พระวชริ เกลา้
เจ้าอยู่หัว เม่ือ พ.ศ. ๒๕๖๒ ยังคงรักษาขั้นตอนการพระราชพิธีเช่นเดียวกับการพระราชพิธีรัชกาลก่อน ๆ อย่างไรก็ตาม
ด้วยระยะเวลากว่า ๗๐ ปี หลงั การพระราชพธิ บี รมราชาภิเษกรชั กาลกอ่ นยังผลใหร้ ายละเอยี ดในแต่ละข้ันตอนการพระราชพิธี
มีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงไปหลายประการ เพื่อให้สอดรับกับบริบทที่เปลี่ยนแปลงไป นับเป็นรูปแบบเฉพาะที่เพ่ิงปรากฏ
ในการพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษกรชั กาลปจั จบุ นั เชน่ การกำ� หนดแหลง่ ทำ� พธิ พี ลกี รรมตกั นำ�้ อภเิ ษก การกำ� หนดบคุ คลผทู้ ำ� หนา้ ท่ี
ถวายน้�ำอภิเษก การก�ำหนดบุคคลผ้ทู ำ� หนา้ ทีเ่ ชิญเครือ่ งเฉลิมพระราชมณเฑียร เปน็ ตน้ กล่าวไดว้ ่าภาพลกั ษณก์ ารพระราชพิธี
บรมราชาภเิ ษก พทุ ธศกั ราช ๒๕๖๒ สะทอ้ นใหเ้ ห็นถึงแนวพระราชดำ� รใิ นรชั กาลปจั จบุ ันในการท่ีจะทรง “สบื สาน รกั ษา และ
ตอ่ ยอด” อยา่ งแทจ้ รงิ

350 มหาจักรวี งศ์บรมราชาภเิ ษก

บรรณานุกรม

เอกสารภาษาไทย

กรมศลิ ปากร. จดหมายเหตรุ ชั กาลที่ ๒ เลม่ ๓ จลุ ศกั ราช ๑๑๗๑ - ๑๑๗๔. กรุงเทพฯ: อมรนิ ทรก์ ารพิมพ,์ ๒๕๒๘. (มลู นิธิ
พระบรมราชานุสรณ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยในพระบรมราชูปถัมภ์จัดพิมพ์เน่ืองในวโรกาสสมเด็จ
พระเทพรัตนราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารเี สดจ็ พระราชดำ� เนินทรงประกอบพิธเี ปิดพพิ ิธภัณฑแ์ ละหอสมดุ พระพุทธ
เลิศหล้านภาลัย อ�ำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม ๒๔ กุมภาพนั ธ์ ๒๕๒๘).

. ประมวลบทความเนื่องในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก. พิมพ์ครั้งท่ี ๒. กรุงเทพฯ: ธนอรุณการพิมพ์, ๒๕๖๒.
(รฐั บาลในพระบาทสมเดจ็ พระปรเมนทรรามาธบิ ดศี รสี นิ ทรมหาวชริ าลงกรณ พระวชริ เกลา้ เจา้ อยหู่ วั จดั พมิ พท์ ลู เกลา้
ทูลกระหมอ่ มถวายสนองพระมหากรุณาธิคุณในงานพระราชพิธบี รมราชาภเิ ษก พุทธศักราช ๒๕๖๒).
. ประมวลเอกสารพระราชพิธีบรมราชาภิเษก. พมิ พ์ครง้ั ท่ี ๒. กรุงเทพฯ: อมรนิ ทรพ์ ร้ินตงิ้ แอนดพ์ บั ลิชชง่ิ , ๒๕๖๒.
(รฐั บาลในพระบาทสมเดจ็ พระปรเมนทรรามาธบิ ดศี รสี นิ ทรมหาวชริ าลงกรณ พระวชริ เกลา้ เจา้ อยหู่ วั จดั พมิ พท์ ลู เกลา้
ทลู กระหม่อมถวายสนองพระมหากรุณาธิคุณในงานพระราชพธิ บี รมราชาภิเษก พทุ ธศักราช ๒๕๖๒).
. วรรณกรรมสมัยธนบุรี เลม่ ๑. กรุงเทพฯ: อมรินทรพ์ รนิ้ ต้งิ กรุ๊พ, ๒๕๓๒.

กลอนเพลงยาวสรรเสริญพระเกียรติ นายมีมหาดเล็กแต่งถวาย เมื่อในรัชกาลที่ ๓. พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒ
ธนากร, ๒๔๖๒. (พมิ พแ์ จกในงานศพ นายพันตรี หลวงวโรสถประสิทธิ (ถิน นครานนท์) บ,ม. ปีมะแม พ.ศ. ๒๔๖๒).

“การเฉลิมพระราชมณเฑียรพระราชวังบางปอิน แลการสังเวยอตีตะมหาราชาธิราช กรุงเก่า.” ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๒๗
(๑๑ ธันวาคม ๑๒๙): ๒๐๘๐ - ๒๐๘๙.

คงสจั จา สวุ รรณเพช็ ร. “อา่ นประวตั ศิ าสตรพ์ ระปฐมบรมราชโองการ (ใหม)่ คนั ฉอ่ งสะทอ้ นนยั ยะทางกฎหมายและการเมอื งของ
กษัตริยแ์ ละสยามสมัยใหม่.” ฟา้ เดยี วกนั ๑๘, ๒ (กรกฎาคม - ธนั วาคม ๒๕๖๓): ๑๓ - ๔๔.

ควอรชิ เวลส์. สุทธิศกั ดิ์ ปาลโพธิ์ (แปล). พระราชพธิ แี ห่งกรงุ สยาม ตงั้ แต่โบราณกาล ถงึ พ.ศ. ๒๔๗๕. กรงุ เทพฯ: ริเวอร์
บุ๊คส์, ๒๕๖๒.

คำ� กลอนสรรเสริญพระบารมี พระบาทสมเด็จฯ พระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยู่หวั ภาคท่ี ๑. พระนคร: โรงพมิ พโ์ สภณพพิ รรฒ
ธนากร, ๒๔๖๗. (มพี ระบรมราชโองการโปรดเกลา้ ฯ ใหพ้ มิ พพ์ ระราชทานในการบ�ำเพญ็ พระราชกศุ ลเมอ่ื สมเดจ็ พระเจา้
น้องนางเธอ เจ้าฟ้ามาลนิ ีนภดารา ส้นิ พระชนมม์ าถึงสัตมวาร ณ วันท่ี ๑ มกราคม พ.ศ. ๒๔๖๗).

โคลงสรรเสริญพระเกยี รตพิ ระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจฬุ าโลกย์. พระนคร: โรงพิมพโ์ สภณพพิ รรฒธนากร, ๒๔๗๐.
(พระเจ้าบรมวงศเธอ พระองค์เจ้านภาพรประภาโปรดใหพ้ ิมพ์ เม่อื ปีเถาะ พ.ศ. ๒๔๗๐).

จดหมายเหตพุ ระราชกจิ รายวนั พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาประชาธปิ ก พระปกเกลา้ เจา้ อยหู่ วั รชั กาลท่ี ๗ ภาคตน้
วนั ที่ ๒๖ พฤศจกิ ายน ๒๔๖๘ - วนั ท่ี ๓๑ ธนั วาคม ๒๔๗๑. กรงุ เทพฯ: วชั รนิ ทรก์ ารพิมพ์, ๒๕๓๗. (คณะกรรมการ
ช�ำระประวัติศาสตร์ไทยและจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์และโบราณคดี ส�ำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี
จัดพิมพ์เผยแพร่เพ่ือเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเน่ืองในวโรกาสพระบรมราชสมภพ
ครบรอบ ๑๐๐ ปี).

มหาจักรวี งศ์บรมราชาภเิ ษก 351

จดหมายเหตพุ ระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษกสมเดจ็ พระรามาธบิ ดี ศรสี นิ ทรมหาวชริ าวธุ พระมงกฎุ เกลา้ เจา้ อยหู่ วั . พระนคร:
โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, ๒๔๖๖. (ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้หอพระสมุดส�ำหรับพระนครรวบรวมพิมพ์
พระราชทานในงารเฉลมิ พระชนมพ์ รรษา ปกี ญุ พ.ศ. ๒๔๖๖).

จลุ จอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั , พระบาทสมเดจ็ พระ. พระราชกรณั ยานสุ รณ.์ พมิ พค์ รงั้ ที่ ๓. กรงุ เทพฯ: กองวรรณกรรมและประวตั ศิ าสตร์
กรมศิลปากร, ๒๕๔๑.
. พระราชนพิ นธใ์ นพระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั วจิ ารณเ์ รอื่ งพระราชพงศาวดารกบั เรอ่ื งพระราช
ประเพณกี ารตง้ั พระมหาอปุ ราช. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์พระจนั ทร,์ ๒๕๑๖. (พมิ พ์ในงานฌาปนกิจศพนายพงษ์เจริญ
สง่ ศริ ิ ๑๑ กุมภาพนั ธ์ ๒๕๑๖).

ชาญวิทย์ เกษตรศิริ และธ�ำรงศกั ดิ์ เพชรเลิศอนนั ต์ (บรรณาธกิ าร). มมุ มองใหม่สมเดจ็ พระเจ้ากรุงธนบุรี ตากสินมหาราช.
กรุงเทพฯ: มลู นธิ ิโครงการต�ำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร,์ ๒๕๖๐.

ชนิ วรสริ วิ ฒั น์ สมเดจ็ พระสงั ฆราชเจา้ , พระเจา้ วรวงศเ์ ธอ กรมหลวง. พระคมั ภรี อ์ ภธิ านปั ปทปี กิ าหรอื พจนานกุ รมภาษาบาลี
แปลเป็นไทย. พิมพ์คร้งั ที่ ๕. กรงุ เทพฯ: มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๔๑.

ชมุ นมุ พระนพิ นธข์ องพระวรวงศเ์ ธอ กรมหมน่ื พทิ ยลาภพฤฒยิ ากร. กรงุ เทพฯ: โรงพมิ พพ์ ระจนั ทร,์ ๒๕๑๗. (ทรงพระกรณุ า
โปรดเกลา้ ฯ ให้พิมพ์พระราชทานในงานพระศพพระวรวงศ์เธอ กรมหม่นื พิทยลาภพฤฒิยากร ณ พระเมรุวัดเทพศริ นิ
ทราวาส วนั อาทิตย์ ท่ี ๑๕ ธันวาคม พุทธศกั ราช ๒๕๑๗).

ด�ำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจา้ บรมวงศ์เธอ กรมพระยา. พระราชพงศาวดารกรงุ รตั นโกสินทร์ รชั กาลที่ ๒. พมิ พ์ครัง้ ท่ี ๙.
กรงุ เทพฯ: กรมศิลปากร, ๒๕๔๖.
. พระราชพงศาวดารกรงุ รตั นโกสนิ ทร์ รชั กาลท่ี ๕.พระนคร: โรงพมิ พบ์ รษิ ทั รฐั ภกั ดี จำ� กดั , ๒๔๙๓. (พระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ
พระองค์เจา้ อดสิ ยั สรุ ิยาภาทรงพมิ พ์ในงานฉลองพระชันษาครบ ๕ รอบ เม่อื พ.ศ. ๒๔๙๓).
. พระราชพงศาวดาร รชั กาลที่ ๕. พิมพค์ รัง้ ที่ ๔. กรุงเทพฯ: มตชิ น, ๒๕๕๕.
. พระราชพงษาวดาร กรงุ รัตนโกสนิ ทร รชั กาลท่ี ๒. พระนคร: โรงพมิ พไ์ ทย, ๒๔๕๙. (สมเดจ็ พระศรีพัชรนิ ทรา
บรมราชนิ นี ารถ พระบรมราชชนนพี นั ปหี ลวง โปรดใหพ้ มิ พเ์ ปนของแจกในการพระราชกศุ ล ทรงพระราชทู ศิ เปนทกั ษณิ า
นปุ ทาน พระราชทานในงานศพหมอ่ มราชวงษห์ ญงิ แปว้ มาลากลุ ณ กรงุ เทพ ในพระวรวงษเ์ ธอ กรมหมนื่ ปราบปรปกั ษ)์ .

ถาวร สกิ ขโกศล. ชื่อแซ่และระบบตระกลู แซ่ : อตั ลกั ษณส์ ำ� คัญเบื้องตน้ ของคนจนี . กรุงเทพฯ: มติชน, ๒๕๕๙.
ทัตพล พูลสุวรรณ. “อ่าน ‘พระธรรมเทศนาบรมราชาภิเษก’ ในฐานะตัวบทว่าด้วยพระราชสถานะของพระมหากษัตริย์.”

ศลิ ปวฒั นธรรม ๔๐, ๗ (พฤษภาคม ๒๕๖๒): ๑๑๔ - ๑๓๘.
“ท่ี ๘/๒๕๖๒ หมายก�ำหนดการพระราชพธิ จี ารกึ พระสพุ รรณบฏั ดวงพระบรมราชสมภพ และแกะพระราชลญั จกรประจ�ำรชั กาล

ในพระราชพธิ บี รมราชาภิเษก พุทธศกั ราช ๒๕๖๒.” ราชกจิ จานุเบกษา เลม่ ๑๓๖ ตอนท่ี ๑๒ ข (๓ พฤษภาคม
๒๕๖๒): ๑๗ - ๑๘.

352 มหาจักรีวงศบ์ รมราชาภเิ ษก

“ท่ี ๑๐/๒๕๖๒ หมายก�ำหนดการพระราชพธิ บี รมราชาภิเษก พทุ ธศักราช ๒๕๖๒.” ราชกิจจานเุ บกษา เล่ม ๑๓๖ ตอนท่ี ๑๓ ข
(๔ พฤษภาคม ๒๕๖๒): ๑ - ๖๙.

“ท่ี ๓๓/๒๕๖๒ หมายก�ำหนดการเสด็จพระราชด�ำเนินเลียบพระนครโดยขบวนพยุหยาตราทางชลมารคเน่ืองในพระราชพิธี
บรมราชาภเิ ษก พุทธศกั ราช ๒๕๖๒.” ราชกจิ จานุเบกษา เลม่ ๑๓๗ ตอนท่ี ๓ ข (๑๖ มกราคม ๒๕๖๓): ๗ - ๓๓.

ธงทอง จนั ทรางศุ (บรรณาธกิ าร). ดวงใจในทรงจ�ำ. กรุงเทพฯ: มตชิ น, ๒๕๖๒.
ธนาคารกรุงเทพ. ลกั ษณะไทย เล่ม ๑ : ภมู ิหลงั . กรงุ เทพฯ: ไทยวฒั นาพานิช, ๒๕๒๕.
นนทพร อยู่มั่งมี และพสั วีสิริ เปรมกุลนันท์. เสวยราชสมบัตกิ ษตั รา. กรุงเทพฯ: มตชิ น, ๒๕๖๒.
นราธปิ ประพนั ธพ์ งศ,์ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระ. โคลงลิลิตสภุ าพ ต�ำรบั พระบรมราชาภเิ ษกสัปดมะราชมหาจกั รีวงศ์

เม่ือพุทธศก ๒๔๖๘. พระนคร: โรงพิมพ์อักษรนิติ, ๒๔๗๒. (ทูลเกล้าฯ ถวายเปรมาเศียรวาทเป็นมงคลสิริราช
บรรณาการทรงพระกรณุ าโปรดเกล้าฯ ใหพ้ ิมพพ์ ระราชทานในมหุรดมิ งคลสมยั เฉลมิ พระชนมพรรษาค�ำรบตรจี ุลจกั ร์
แหง่ ทวารสนักษตั ระฉน�ำ ณ ปมี เสงพุทธศก ๒๔๗๒).
. มหามกุฎราชคุณานุสรณ์. พระนคร: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๔๙๕. (พิมพ์ในงานพระราชทานเพลิง
พระศพ พระเจา้ วรวงศ์เธอ พระองคเ์ จา้ วลั ลภาเทวี ณ เมรวุ ดั เบญจมบพติ ร์ วันท่ี ๔ กุมภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๔๙๕).
นฤมล ธรี วฒั น์ (ผชู้ ำ� ระตน้ ฉบบั ). พระราชพงศาวดารกรงุ รตั นโกสนิ ทร์ รชั กาลท่ี ๑ ฉบบั เจา้ พระยาทพิ ากรวงศ์ ฉบบั ตวั เขยี น.
กรุงเทพฯ: อมรนิ ทร์พร้นิ ติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง, ๒๕๓๙.
. พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลท่ี ๒ ฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ ฉบับตัวเขียน. กรุงเทพฯ:
อมรนิ ทร์พร้นิ ติ้งแอนด์พบั ลชิ ชง่ิ , ๒๕๔๘.
นชุ นารถ กจิ งาม. พระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก : ประวตั ศิ าสตรจ์ ารตี ประเพณี จากพระราชนพิ นธ์ “ยอพระเกยี รตพิ ระบาท
สมเดจ็ พระพทุ ธเลิศหล้านภาลยั รชั กาลที่ ๒”. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, ๒๕๔๖.
บ. บหุ งามาศ (นามแฝง). “ขอ้ สังเกตเบ้ืองต้นเกยี่ วกบั สถานท่ีตง้ั การพระราชพธิ ีบรมราชาภเิ ษกพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟา้
จฬุ าโลกมหาราช พ.ศ. ๒๓๒๘.” ศิลปวฒั นธรรม ๔๐, ๗ (พฤษภาคม ๒๕๖๒): ๑๗๔ - ๑๘๑.
บัณฑิต ล่ิวชัยชาญ. “‘พระปฐมบรมราชโองการ’ กับ ‘พระราชโองการปฏิสันถาร’ แตกต่างกันอย่างไร.” ศิลปากร ๖๐, ๓
(พฤษภาคม - มิถนุ ายน ๒๕๖๐): ๑๐๔ - ๑๑๕.
บนั ทึกความทรงจ�ำของหมอ่ มเจา้ จงจติ รถนอม ดศิ กลุ . กรงุ เทพฯ: วัชรินทร์การพิมพ์, ๒๕๒๒. (ทีร่ ะลึกในการพระราชทาน
เพลงิ ศพหมอ่ มเจา้ จงจติ รถนอม ดศิ กลุ ณ เมรหุ นา้ พลบั พลาอศิ รยิ าภรณ์ วดั เทพศริ นิ ทราวาส ๒ พฤศจกิ ายน ๒๕๒๑).
บุญชู เจนพนัส (รวบรวมและเรียบเรียง). ราชกิจจานุเบกษาฉบับจดหมายเหตุพระราชพิธีราชาภิเษกสมรส พระราชพิธี
บรมราชาภิเษก และพระราชพิธีเฉลิมพระราชมนเทียร พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
สยามนิ ทราธิราช พ.ศ. ๒๔๙๓. พระนคร: โรงพมิ พ์บำ� รุงนกุ ูลกจิ , ๒๔๙๓.
บุรยา ศราภัยวานิช. “เคร่ืองประกอบพระราชอิสริยยศส�ำหรับพระมหากษัตริย์ท่ีปรากฏในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกสมัย
รตั นโกสนิ ทร.์ ” การคน้ ควา้ อสิ ระตามหลกั สตู รปรญิ ญาศลิ ปศาสตรมหาบณั ฑติ สาขาวชิ าโบราณคดสี มยั ประวตั ศิ าสตร์
ภาควิชาโบราณคดี บณั ฑิตวทิ ยาลัย มหาวทิ ยาลยั ศิลปากร, ๒๕๕๖.
“ประกาศเฉลมิ พระปรมาภไิ ธย.” ราชกจิ จานเุ บกษา เลม่ ๓๓ (๑๑ พฤศจกิ ายน ๒๔๕๙): ๒๑๒ - ๒๑๗.
“ประกาศเฉลิมพระปรมาภไิ ธยพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานนั ทมหิดล.” ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๑๓ ตอนท่ี ๑๑ ข
(๘ มิถนุ ายน ๒๕๓๙): ๑ - ๓.

มหาจักรีวงศ์บรมราชาภิเษก 353

“ประกาศเฉลมิ พระปรมาภิไธยสมเด็จพระเจา้ อยหู่ ัวอานันทมหิดล.” ราชกิจจานุเบกษา ตอนท่ี ๕๔ เล่ม ๖๓ (๑๓ สงิ หาคม
๒๔๘๙): ๔๓๙ - ๔๔๓.

“ประกาศพระปฐมบรมราชโองการในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช ๒๕๖๒.” ราชกจิ จานเุ บกษา เล่ม ๑๓๖ ตอนที่
๑๔ ข (๔ พฤษภาคม ๒๕๖๒): ๑.

ประชมุ พงศาวดาร เลม่ ๓๙ พงศาวดารกรงุ ศรอี ยธุ ยา ฉบบั พนั จนั ทนมุ าศ (เจมิ ). พระนคร: โรงพมิ พค์ รุ สุ ภา ลาดพรา้ ว, ๒๕๑๒.
พระมหานามเถระ. วรรณกรรมสมัยรัตนโกสินทร์ เล่ม ๑ (หมวดศาสนจักร) คมั ภีรม์ หาวงศ์. แปลโดย พระยาธรรมปโรหติ

และพระยาปริยตั ิธรรมธาดา (แพ ตาละลกั ษมณ์). กรุงเทพฯ: กองวรรณคดีและประวตั ศิ าสตร์ กรมศิลปากร, ๒๕๓๔.
มงกุฎเกล้าเจา้ อยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. เร่ืองพระศนุ หเศป. พระนคร: โรงพิมพข์ องสมาคมสังคมศาสตรแ์ ห่งประเทศไทย,

๒๕๑๓. (พมิ พเ์ ปน็ อนสุ รณใ์ นงานพระราชทานเพลงิ ศพหลวงประเสรฐิ มนกู จิ (ประเสรฐิ ศริ สิ มั พนั ธ)์ ณ เมรวุ ดั ธาตทุ อง
พระโขนง วนั ที่ ๒๗ กรกฎาคม พทุ ธศักราช ๒๕๑๓).
มูลนิธิพระบรมราชานุสรณ์พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ในพระบรมราชูปถัมภ์และวชิราวุธวิทยาลัย. พระบรม
ราชาภิเษก ฉัฐราชมหาจักรีวงศ์. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์กรุงเทพฯ, ๒๕๖๑. (พิมพ์เผยแพร่ในวาระ ๙ รอบนักษัตร
พระราชพิธบี รมราชาภเิ ษกพระบาทสมเดจ็ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หวั ๑๑ พฤศจกิ ายน พุทธศักราช ๒๕๖๑).
มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา. นามานุกรมพระมหากษัตริยไทย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์อักษรสัมพันธ์, ๒๕๕๔. (มูลนิธิ
สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า (ในพระราชูปถมั ภสมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี) จดั พมิ พเ์ นอื่ งใน
โอกาสพระราชพธิ มี หามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๔).
. ลทั ธิธรรมเนยี มต่าง ๆ ๒๖ ภาค เลม่ ๒ ภาคที่ ๑๔ - ๒๖. นนทบรุ ี: โรงพมิ พ์มตชิ นปากเกรด็ , ๒๕๕๘.
ราม วชริ าวธุ . ประวตั ติ น้ รชั กาลที่ ๖. พมิ พค์ รัง้ ท่ี ๗. กรุงเทพฯ: มตชิ น, ๒๕๕๙.
รายการละเอียด พระราชพิธีบรมราชาภิเษกเฉลิมพระราชมณเฑียร (พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาประชาธิปก
พระปกเกลา้ เจา้ อยหู่ วั ) และเสดจเลยี บพระนคร พระพทุ ธศกั ราช ๒๔๖๘. กรงุ เทพฯ: สำ� นกั งานเสรมิ สรา้ งเอกลกั ษณ์
ของชาต,ิ ๒๕๕๘.
รายการละเอียดพระราชพิธีบรมราชาภิเษกเฉลิมพระราชมนเทียรและเสด็จเลียบพระนครในพระบาทสมเด็จฯ พระ
ปกเกลา้ เจา้ อยหู่ วั พทุ ธศกั ราช ๒๔๖๘. พระนคร: โรงพมิ พร์ งุ่ ธรรม, ๒๔๙๖. (สมเดจ็ พระนางเจา้ รำ� ไพพรรณี พระบรม
ราชนิ ใี นรชั กาลท่ี ๗ โปรดใหพ้ มิ พใ์ นงานพระศพพระวรวงศเ์ ธอ พระองคเ์ จา้ มนศั สวาสดิ์ วนั ท่ี ๓ มนี าคม พ.ศ. ๒๔๙๖).
เรอ่ื งพระราชพธิ สี บิ สองเดอื นพระราชนพิ นธใ์ นพระบาทสมเดจ็ พระรามาธบิ ดศี รสี นิ ทรมหาจฬุ าลงกรณ์ พระจลุ จอมเกลา้
เจ้าอยู่หัว. กรุงเทพฯ: โรงพมิ พ์ไทย, ๒๔๖๓. (พระบาทสมเด็จพระเจา้ อยูห่ วั สมเด็จพระรามาธบิ ดที ี่ ๖ ทรงพระกรุณา
โปรดเกล้าฯ ใหพ้ มิ พ์เปนของพระราชทานในงานพระศพ พระเจา้ พ่ีนางเธอ พระองค์เจา้ เจรญิ ศรีชนมายุ ปวี อก พ.ศ.
๒๔๖๓).
ลลิ ติ ยวนพ่าย. พระนคร: ศิลปาบรรณาคาร, ๒๕๑๓.
วรพร ภู่พงศ์พันธุ์. สถาบันกษัตริย์ในกฎมณเทียรบาล. นครปฐม: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยศิลปากร พระราชวังสนามจันทร์,
๒๕๕๕. (จดั พมิ พใ์ นโอกาสมหามงคลเฉลมิ พระชนมพรรษาพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั ๗ รอบ ๕ ธนั วาคม ๒๕๕๔).
วรศิ รา ตง้ั คา้ วานชิ . “‘รุ่งอรุณแห่งความสขุ ’: การสรา้ งประวตั ิศาสตร์ ‘สโุ ขทัย’ พ.ศ. ๒๔๕๐ - ๒๕๓๔.” วทิ ยานิพนธป์ รญิ ญา
อกั ษรศาสตรมหาบณั ฑติ สาขาวชิ าประวตั ศิ าสตร์ ภาควชิ าประวตั ศิ าสตร์ คณะอกั ษรศาสตร์ จฬุ าลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั ,
๒๕๕๕.

354 มหาจกั รีวงศบ์ รมราชาภิเษก

วินัย พงศ์ศรีเพียร (บรรณาธิการ). อโยธยาศรีรามเทพนครบวรทวารวดี มรดกความทรงจ�ำแห่งสยามประเทศ เล่ม ๒.
กรุงเทพฯ: โครงการวิจัยอสิ ระประวตั ศิ าสตร์ไทย, ๒๕๕๙.

ศราวฒุ ิ วชั ระปนั ต.ี “พระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษกสมยั รตั นโกสนิ ทร.์ ” วทิ ยานพิ นธศ์ ลิ ปศาสตรมหาบณั ฑติ (ไทยศกึ ษา) มหาวทิ ยาลยั
รามคำ� แหง, ๒๕๔๙.

ศรีนวล ภิญโญสุนันท์. “พิธีราชาภิเษกในคติอินเดียและไทย: การศึกษาเปรียบเทียบ.” วิทยานิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตร
มหาบัณฑิต ภาควิชาภาษาตะวนั ออก บณั ฑติ วิทยาลยั จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ๒๕๒๘.

สมเกยี รติ วนั ทะนะ. “โลกการเมอื งในยวนพา่ ยโคลงด้ัน.” วารสารอกั ษรศาสตร์ มหาวิทยาลยั ศลิ ปากร ๔๐, ๑ (มกราคม -
มิถนุ ายน ๒๕๖๑): ๑๘๐ - ๒๑๐.

ส�ำนักงานราชบัณฑิตยสภา. พระราชพิธีบรมราชาภิเษก. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชช่ิง, ๒๕๖๓. (ส�ำนักงาน
ราชบณั ฑติ ยสภาจดั พิมพ์เนอื่ งในโอกาสมหามงคลพระราชพธิ ีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช ๒๕๖๒).

สำ� นกั หอจดหมายเหตแุ หง่ ชาต.ิ เอกสารกระทรวงมหาดไทย. มท.๐๒๐๑.๒.๑.๓๑.๑/๕ [๒๐]. เรอื่ ง การประชมุ พจิ ารณาดำ� เนนิ การ
พระราชพิธรี าชาภิเษกสมรส พระราชพิธบี รมราชาภเิ ษก และเฉลิมพระราชมณเฑียร (๒๒ กุมภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๔๙๓).
. มท.๐๒๐๑.๒.๑.๓๑.๑/๕ [๒๑]. เร่ือง การประชุมพิจารณาด�ำเนินการพระราชพิธีราชาภิเษกสมรส พระราชพิธี
บรมราชาภิเษก และเฉลิมพระราชมณเฑียร (๒๒ กุมภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๔๙๓).
. มท. ๐๒๐๑.๒.๑.๓๑.๑/๕ [๒๔]. เรอื่ ง รายงานการประชุมก�ำหนดการพระราชพธิ รี าชาภิเษก ณ หอ้ งประชุมสำ� นัก
พระราชวัง ๒๒ กมุ ภาพนั ธ์ ๒๔๙๓.

สเุ นตร ชตุ ินธรานนท์ (บรรณาธิการ). ในยคุ อวสาน กรงุ ศรี ฯ ไม่เคยเส่อื ม. กรุงเทพฯ: มติชน, ๒๕๕๘.
สรุ ศกั ด์ิ ศรสี ำ� อาง และคณะ. ศลิ ปะทวารวดี : ต้นก�ำเนิดพุทธศิลปใ์ นประเทศไทย. กรงุ เทพฯ: กรมศิลปากร, ๒๕๕๒.
แสงสรู ย์ ลดาวัลย์, ม.ร.ว. กระบวนพยหุ ยาตรา. กรงุ เทพฯ: พุทธบชู าการพมิ พ,์ ๒๕๒๕.

. พระราชพิธีบรมราชาภิเษกสมยั กรงุ รัตนโกสนิ ทร์. กรงุ เทพฯ: ส�ำนักเลขาธกิ ารนายกรัฐมนตร,ี ๒๕๒๗.
“หมายกำ� หนดการเฉลมิ พระราชมนเทยี รพระราชวงั บางปอนิ สงั เวยอดตี มหาราชทพ่ี ระนครศรอี ยธุ ยา แลพระราชทานพระกฐนิ

พฤศจกิ ายน พระพุทธศักราช ๒๔๖๙.” ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๔๓ (๗ พฤศจิกายน ๒๔๖๙): ๒๘๓๗ - ๒๘๔๖.
“หมายกำ� หนดการสงั เวยอดตี มหาราชทพ่ี ระนครศรอี ยธุ ยาและพระราชทานผา้ พระกฐนิ วดั สวุ รรณดารารามและวดั นเิ วศนธ์ รรม

ประวตั ิ พฤศจิกายน ๒๔๙๖.” ราชกจิ จานุเบกษา เลม่ ๗๐ (๒๓ ตุลาคม ๒๔๙๖): ๔๓๖๖ - ๔๓๖๘.
อมรดรณุ ารกั ษ์ (แจม่ สุนทรเวช), จมืน่ . พระราชกรณียกิจในพระบาทสมเดจ็ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยหู่ ัว เล่ม ๑๐ เรื่องพระ

ราชประเพณี ตอน ๒. กรุงเทพฯ: โรงพิมพค์ ุรุสภาลาดพรา้ ว, ๒๕๑๔.
ออสบอรน์ , มลิ ตัน. มัทนา เกษกมล, พรรณงาม เง่าธรรมสาร และธนาลยั (สุขพัฒน์ธ)ี ลมิ ปรัตนคีรี (แปล). เอเชยี ตะวันออก

เฉยี งใต้ สังเขปประวตั ศิ าสตร์. เชยี งใหม:่ ตรสั วิน (ซิลคเ์ วอร์มบคุ ส)์ , ๒๕๔๔.

มหาจกั รวี งศ์บรมราชาภเิ ษก 355

เอกสารภาษาอังกฤษ

Vella, Walter F. Chaiyo! King Vajiravudh and the Development of Thai Nationalism. Honolulu HI: The University
Press of Hawaii, 1978.

Wales, H.G. Quaritch. Siamese State Ceremonies: Their History and Function. London: Bernard Quaritch, 1931.

สอื่ อิเล็กทรอนิกส์

ยอร์ช เซเดส์ (ผู้อ่านและผู้ปริวรรต). “จารึกนครชุม.” สืบค้นเมื่อ ๒๖ ตุลาคม ๒๕๖๓. เข้าถึงได้จาก https://db.sac.or.th/
inscriptions/inscribe/image_detail/184
. “จารกึ วัดศรชี ุม.” สืบคน้ เม่ือ ๒๖ ตลุ าคม ๒๕๖๓. เข้าถงึ ไดจ้ าก https://db.sac.or.th/inscriptions/inscribe/image_
detail/178

ยอร์ช เซเดส์ (ผอู้ ่านและผแู้ ปล). “จารกึ วดั ปา่ มะมว่ ง (ภาษาเขมร).” สืบคน้ เม่อื ๒๖ ตลุ าคม ๒๕๖๓. เข้าถึงได้จาก https://db.
sac.or.th/inscriptions/inscribe/image_detail/1330
. “จารึกวดั ป่ามะม่วง (ภาษาไทย).” สืบค้นเมื่อ ๒๖ ตลุ าคม ๒๕๖๓. เข้าถงึ ไดจ้ าก https://db.sac.or.th/inscriptions/
inscribe/image_detail/131

ยอร์ช เซเดส์ และชะเอม แกว้ คลา้ ย (ผ้อู ่านและผแู้ ปล). “จารึกปากน�้ำมูล ๒.” สืบคน้ เมื่อ ๒๖ ตุลาคม ๒๕๖๓. เขา้ ถึงได้จาก
https://db.sac.or.th/inscriptions/inscribe/image_detail/682

“อรรถกถา มหาวิภงั ค์ ปฐมภาค เวรญั ชกณั ฑ์.” สืบคน้ เมอ่ื ๒๖ ตุลาคม ๒๕๖๓. เข้าถึงได้จาก https://84000.org/tipitaka/attha/
attha.php?b=1&i=1&p=5

อำ� ไพ คำ� โท (ผอู้ า่ นและผแู้ ปล). “จารกึ เมอื งเสมา.” สบื คน้ เมอื่ ๒๖ ตลุ าคม ๒๕๖๓. เขา้ ถงึ ไดจ้ าก https://db.sac.or.th/inscriptions/
inscribe/image_detail/354

คำ� ส่งั กระทรวงวฒั นธรรม
ที่ ๒๕๐ / ๒๕๖๓

เรือ่ ง แตง่ ตง้ั คณะกรรมการจัดท�ำหนังสือเฉลิมพระเกยี รติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอย่หู วั
เนือ่ งในวันฉตั รมงคล วนั ที่ ๔ พฤษภาคม ๒๕๖๔

เนอื่ งในโอกาสวนั ฉตั รมงคล พทุ ธศกั ราช ๒๕๖๔ นบั เปน็ มหามงคลพเิ ศษยง่ิ สมควรทจ่ี ะไดจ้ ดั ทำ� หนงั สอื เฉลมิ พระเกยี รติ
พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั เนอ่ื งในวนั ฉตั รมงคล วนั ท่ี ๔ พฤษภาคม ๒๕๖๔ เพอื่ แสดงใหเ้ หน็ ถงึ วฒั นธรรมอนั งดงามของชาติ
และเปน็ การเทดิ ทนู สถาบนั พระมหากษตั รยิ ใ์ หท้ รงพระเกยี รตยิ ศสงู สดุ สมกบั ทที่ รงเปน็ ศนู ยร์ วมจติ ใจของปวงชนชาวไทยมาโดย
ตลอด
ดงั นน้ั เพอ่ื ใหก้ ารดำ� เนนิ งานจดั ทำ� หนงั สอื เฉลมิ พระเกยี รตเิ ปน็ ไปดว้ ยความเรยี บรอ้ ย บรรลวุ ตั ถปุ ระสงค์ จงึ เหน็ สมควร
แต่งต้ังคณะกรรมการจัดท�ำหนังสือเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในวันฉัตรมงคล วันที่ ๔ พฤษภาคม
๒๕๖๔ ขึน้ โดยมอี งคป์ ระกอบและอ�ำนาจหนา้ ที่ ดังนี้

องค์ประกอบ

๑. ปลัดกระทรวงวัฒนธรรม ประธานกรรมการ
๒. อธิบดกี รมศลิ ปากร รองประธานกรรมการ
๓. ผแู้ ทนปลัดสำ� นักนายกรัฐมนตรี กรรมการ
๔. ศาสตราจารยพ์ ิเศษ ธงทอง จันทรางศ ุ กรรมการ
๕. นางสาวพิมพพ์ รรณ ไพบลู ย์หวังเจริญ กรรมการ
ผ้เู ช่ียวชาญเฉพาะด้านอักษรศาสตร์ (ภาษา เอกสาร และหนงั สอื )
(นักอกั ษรศาสตรท์ รงคณุ วุฒ)ิ
๖. นางบศุ ยารตั น์ คู่เทียม กรรมการ
ผเู้ ชยี่ วชาญเฉพาะดา้ นจดหมายเหตุ
๗. นางสาวพรทพิ ย์ อดุ มเวทยนันท์ กรรมการ
๘. นางสาวฉวงี าม มาเจรญิ กรรมการ
๙. ผู้อำ� นวยการกลมุ่ จารีตประเพณี กรรมการ
สำ� นักวรรณกรรมและประวัตศิ าสตร์ กรมศลิ ปากร
๑๐. ผ้อู ำ� นวยการกล่มุ เอกสารจดหมายเหตแุ ละบริการ กรรมการ
สำ� นักหอจดหมายเหตแุ หง่ ชาติ กรมศิลปากร
๑๑. รองอธบิ ดกี รมศิลปากร (ที่ไดร้ บั มอบหมาย) กรรมการและเลขานุการ

๑๒. ผ้อู ำ� นวยการส�ำนกั วรรณกรรมและประวตั ิศาสตร ์ กรรมการและผ้ชู ว่ ยเลขานกุ าร
๑๓. ผอู้ ำ� นวยการส�ำนักหอจดหมายเหตุแหง่ ชาต ิ กรรมการและผ้ชู ว่ ยเลขานุการ
๑๔. ผู้อำ� นวยการหอจดหมายเหตุแหง่ ชาติเฉลมิ พระเกยี รต ิ กรรมการและผ้ชู ว่ ยเลขานุการ
พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัวภูมพิ ลอดลุ ยเดช
สำ� นักหอจดหมายเหตแุ หง่ ชาติ กรมศิลปากร
อ�ำนาจหนา้ ที่

๑. ก�ำหนดแผนการปฏบิ ัติงานและแนวทางการดำ� เนนิ งานจดั ทำ� หนังสอื เฉลมิ พระเกยี รติ
๒. ประสานงานกบั หน่วยงานที่เก่ียวขอ้ ง เพื่อรวบรวมเอกสารทกุ ประเภทเพอ่ื ใช้ในการเรียบเรยี ง
ตน้ ฉบับหนังสือเฉลิมพระเกยี รติ
๓. ศกึ ษา คน้ ควา้ เรียบเรยี ง ตรวจสอบ แก้ไขตน้ ฉบบั หนงั สือเฉลิมพระเกยี รติ
๔. แตง่ ต้งั คณะอนกุ รรมการและคณะท�ำงาน เพ่อื ชว่ ยเหลอื การปฏบิ ัตงิ านตามท่ีเหน็ สมควร
๕. ดำ� เนนิ การอ่นื ๆ ที่เกีย่ วข้อง

ทั้งนี้ ต้ังแตบ่ ดั นเี้ ปน็ ต้นไป

ส่งั ณ วันที่ ๔ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๓

(นายอิทธิพล คณุ ปล้ืม)
รัฐมนตรีวา่ การกระทรวงวัฒนธรรม

ค�ำสั่งคณะกรรมการจดั ท�ำหนงั สอื เฉลมิ พระเกียรตพิ ระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยู่หวั
เนอื่ งในวันฉัตรมงคล วันท่ี ๔ พฤษภาคม ๒๕๖๔
ที่ ๑ / ๒๕๖๔

เร่ือง แต่งตัง้ คณะอนกุ รรมการจัดท�ำหนังสอื พระราชพธิ บี รมราชาภิเษก ๑๐ รัชกาล

ตามค�ำส่ังกระทรวงวัฒนธรรม ที่ ๒๕๐/๒๕๖๓ ลงวนั ที่ ๔ พฤศจกิ ายน ๒๕๖๓ เรอื่ ง แต่งตง้ั คณะกรรมการจัดท�ำ
หนงั สอื เฉลมิ พระเกยี รตพิ ระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั เนอ่ื งในวนั ฉตั รมงคล วนั ท่ี ๔ พฤษภาคม ๒๕๖๔ กำ� หนดใหค้ ณะกรรมการ
จัดท�ำหนังสือเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มีอ�ำนาจแต่งตั้งคณะอนุกรรมการและคณะท�ำงานฝ่ายต่างๆ
เพอื่ ชว่ ยเหลือในการปฏิบัติงาน นั้น
ดังนั้น เพ่ือให้การจัดท�ำหนังสือเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เป็นไปด้วยความเรียบร้อยและ
สมพระเกียรติทุกประการ จึงอาศัยอ�ำนาจตามความในข้อ ๔ ของค�ำส่ังกระทรวงวัฒนธรรมดังกล่าวแต่งตั้งคณะอนุกรรมการ
จดั ท�ำหนังสอื พระราชพิธีบรมราชาภิเษก ๑๐ รัชกาล โดยมีองค์ประกอบ หน้าท่ีและอำ� นาจ ดงั นี้

๑. ที่ปรกึ ษา
องค์ประกอบ
๑. อธบิ ดกี รมศิลปากร
๒. รองอธบิ ดีกรมศลิ ปากร (ทีไ่ ด้รับมอบหมาย)
๓. นางสาวพมิ พ์พรรณ ไพบลู ยห์ วงั เจรญิ
ผเู้ ช่ยี วชาญเฉพาะดา้ นอักษรศาสตร์ (ภาษา เอกสาร และหนังสอื )
นักอักษรศาสตรท์ รงคณุ วฒุ ิ
๔. นางสาวฉวีงาม มาเจริญ
๕. นางเบญจมาส แพทอง
๒. คณะอนกุ รรมการ
องค์ประกอบ
๑. ผูอ้ ำ� นวยการส�ำนักวรรณกรรมและประวัตศิ าสตร ์ ประธานอนุกรรมการ
๒. นายบณั ฑติ ล่วิ ชยั ชาญ อนุกรรมการ
นกั อกั ษรศาสตรช์ �ำนาญการพเิ ศษ
ผู้อ�ำนวยการกลมุ่ ประวตั ศิ าสตร์
๓. นางสาวฉัตราภรน์ จนิ ดาเดช อนุกรรมการ
นักอักษรศาสตรช์ �ำนาญการพเิ ศษ
๔. นายชญานิน นุ้ยสินธ ์ุ อนกุ รรมการ
นกั อกั ษรศาสตร์ช�ำนาญการ

๕. นายภูวนารถ สงั ขเ์ งิน อนกุ รรมการ
นกั อักษรศาสตรป์ ฏบิ ตั กิ าร
๖. นางสาวร่งุ นภา สงวนศักด์ิศร ี อนุกรรมการ
นักอักษรศาสตรป์ ฏบิ ัติการ
๗. นางสาวพลอยชมพู ยามะเพวนั อนุกรรมการ
นกั อกั ษรศาสตร์ปฏิบตั ิการ
๘. นางสาวกมลพรรณ บุญสทุ ธ์ิ อนุกรรมการ
นกั อกั ษรศาสตร์
๙. นางสาวนทั ธมน จิตเจตน ์ อนุกรรมการ
นักจดหมายเหตุชำ� นาญการ
๑๐. นางสาวเชญิ ขวัญ นวิ ัฒน์วราพร อนกุ รรมการ
นักจดหมายเหตุปฏิบัติการ
๑๑. นายอมรเทพ โพธท์ิ อง อนกุ รรมการ
เจ้าพนักงานโสตทัศนศึกษาช�ำนาญงาน
๑๒. นางสาวนลิ รณา ชืน่ ด้วง อนกุ รรมการ
เจ้าพนักงานจดหมายเหตุชำ� นาญงาน
๑๓. นางสาวนศิ ารตั น์ พัดทอง อนุกรรมการ
นกั วชิ าการคอมพิวเตอร์
๑๔. ผอู้ ำ� นวยการกลมุ่ จารีตประเพณี อนกุ รรมการ
สำ� นักวรรณกรรมและประวัตศิ าสตร์ และเลขานกุ าร
๑๕. นายทตั พล พลู สวุ รรณ อนุกรรมการ
นักอักษรศาสตรป์ ฏบิ ตั กิ าร และผู้ช่วยเลขานกุ าร
หน้าที่และอ�ำนาจ
๑. พจิ ารณาวางแนวทางการดำ� เนนิ งาน ตลอดจนกำ� หนดโครงรา่ งหนงั สอื เนอื้ หา และแนวทางการจดั ท�ำตน้ ฉบบั หนงั สอื
๒. ด�ำเนินการคน้ ควา้ เรียบเรยี งจดั ทำ� ต้นฉบับหนงั สอื
๓. ด�ำเนนิ การจดั หา คัดเลอื กภาพ แผนที่ แผนผงั ประกอบหนังสือ
๔. ด�ำเนินการจัดทำ� หนงั สอื ให้แลว้ เสร็จตามวตั ถุประสงค์
๕. ดำ� เนินการอน่ื ๆ ทีเ่ กี่ยวขอ้ ง

ทง้ั นี้ ต้งั แต่บัดน้ีเปน็ ตน้ ไป

สงั่ ณ วันที่ ๒๑ มกราคม พ.ศ ๒๕๖๔

(นางยพุ า ทวีวฒั นะกิจบวร)
ปลดั กระทรวงวฒั นธรรม
ประธานคณะกรรมการจัดทำ� หนังสอื เฉลมิ พระเกียรติ
พระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หวั เน่ืองในวนั ฉัตรมงคล วนั ท่ี ๔ พฤษภาคม ๒๕๖๔

มหาจกั รวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก

รัฐบาล โดยกระทรวงวัฒนธรรม คณะกรรมการวฒั นธรรมแหง่ ชาติ และคณะกรรมการเอกลักษณ์ของชาติ
จัดพมิ พ์ทลู เกล้าทลู กระหม่อมถวายเฉลิมพระเกยี รติเน่ืองในวนั ฉตั รมงคล ๔ พฤษภาคม ๒๕๖๔
จ�ำนวน ๑๐,๐๐๐ เลม่
ขอ้ มลู ทางบรรณานุกรมของสำ� นักหอสมุดแห่งชาติ
National Library of Thailand Cataloging in Publication Data

มหาจกั รีวงศ์บรมราชาภเิ ษก.-- กรงุ เทพฯ : กระทรวงวฒั นธรรม, ๒๕๖๔
๓๖๐ หน้า
๑. ราชาภเิ ษก. ๒. ราชวงศจ์ กั รี. I. ช่ือเรอื่ ง
๓๙๐.๒๒
ISBN 978-616-543-713-4

ท่ีปรึกษา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวฒั นธรรม
นายอิทธพิ ล คณุ ปลื้ม ปลดั กระทรวงวัฒนธรรม
นางยุพา ทววี ัฒนะกิจบวร ผ้ทู รงคุณวุฒดิ า้ นประวตั ิศาสตร์และโบราณราชประเพณี
ศาสตราจารย์พเิ ศษ ธงทอง จันทรางศุ อธบิ ดีกรมศลิ ปากร
นายประทีป เพง็ ตะโก รองอธบิ ดีกรมศิลปากร
นายอรณุ ศกั ดิ์ กิง่ มณี รองอธิบดีกรมศิลปากร
นายพนมบุตร จนั ทรโชต ิ รองอธิบดกี รมศลิ ปากร
นายจารึก วไิ ลแกว้ อดตี นักอักษรศาสตร์ทรงคณุ วุฒิ กรมศิลปากร
นางสาวฉวีงาม มาเจริญ นกั อักษรศาสตรท์ รงคุณวฒุ ิ
นางสาวพิมพ์พรรณ ไพบูลยห์ วงั เจรญิ ผู้เชย่ี วชาญเฉพาะดา้ นอักษรศาสตร์ (ภาษา เอกสาร และหนงั สอื )
ผู้อ�ำนวยการสำ� นกั วรรณกรรมและประวัติศาสตร์
คณะท�ำงานและบรรณาธกิ าร อดตี ผู้อำ� นวยการกลมุ่ จารตี ประเพณี
นางสาวศุกลรตั น์ ธาราศักด ิ์ ผู้อำ� นวยการกลมุ่ ประวัติศาสตร์
นางสาวอิสรีย์ ธีรเดช ผู้อ�ำนวยการกลมุ่ จารีตประเพณี
นายบัณฑิต ลิว่ ชยั ชาญ นกั อกั ษรศาสตรช์ �ำนาญการ กลมุ่ จารีตประเพณี
นางสาวฉตั ราภรน์ จนิ ดาเดช นกั อักษรศาสตร์ปฏบิ ตั กิ าร กลมุ่ จารตี ประเพณี
นายชญานิน นยุ้ สินธุ์ นกั อักษรศาสตร์ปฏิบัติการ กลมุ่ จารีตประเพณี
นายภวู นารถ สังข์เงนิ นักอักษรศาสตรป์ ฏิบัตกิ าร กลมุ่ จารีตประเพณี
นางสาวรงุ่ นภา สงวนศกั ดศ์ิ รี นกั อกั ษรศาสตรป์ ฏิบตั ิการ กลุ่มจารตี ประเพณี
นายทัตพล พูลสุวรรณ นกั อักษรศาสตร์ กลุ่มจารตี ประเพณี
นางสาวพลอยชมพู ยามะเพวนั
นางสาวกมลพรรณ บุญสุทธ ์ิ วชริ าวธุ วทิ ยาลยั
ค้นคว้าเรียบเรยี ง สำ� นกั หอสมดุ แห่งชาติ กรมศลิ ปากร
นายทัตพล พลู สุวรรณ
ภาพประกอบ
ส�ำนกั พระราชวงั
ส�ำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร
ศิลปกรรม / พมิ พท์ ี่
บรษิ ทั รุง่ ศลิ ป์การพิมพ์ (๑๙๗๗) จ�ำกดั