มหาจักรีวงศ์ บรมราชาภิเษก

มหาจักรวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก 149
พระบาทสมเด็จพระปกเกลา้ เจ้าอยูห่ วั ประทบั พระทน่ี ัง่ ราเชนทรยานเสด็จพระราชดำ� เนินโดยขบวนพระบรมราชอิสริยยศ ไปถวายต้นไมท้ อง เงนิ

พระพุทธมหามณรี ัตนปฏมิ ากร และทรงประกาศพระองคเ์ ปน็ พทุ ธศาสนปู ถมั ภก ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรตั นศาสดาราม

150 มหาจกั รวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก
พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจา้ อย่หู ัว เสด็จพระราชดำ� เนนิ ไปยังเกยหลังวดั พระศรรี ตั นศาสดาราม เพอื่ ประทับพระทน่ี ง่ั ราเชนทรยานเสดจ็ พระราชดำ� เนนิ
ไปถวายบังคมพระบรมอฐั ิ พระอฐั ิสมเดจ็ พระบรมราชบพุ การี และถวายบังคมพระบรมศพสมเด็จพระบรมเชษฐาธริ าช ณ พระทีน่ ั่งดสุ ติ มหาปราสาท

มหาจักรีวงศบ์ รมราชาภเิ ษก 151
พระบาทสมเด็จพระปกเกลา้ เจา้ อยู่หวั และสมเดจ็ พระนางเจ้ารำ� ไพพรรณี พระบรมราชินี พร้อมด้วยพระอนวุ งศ์ฝ่ายใน เชญิ เครื่องเฉลิมพระราชมณเฑียร

และเคร่อื งราชูปโภค ในการเฉลิมพระราชมณเฑยี ร ณ พระที่นง่ั จกั รพรรดิพิมาน

152 มหาจกั รีวงศ์บรมราชาภิเษก

วันศุกร์ ท่ี ๒๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๖๘ เสด็จออกท้องพระโรงกลางพระที่น่ังจักรีมหาปราสาท ทรงพระกรุณา
โปรดเกล้าฯ ให้อัครราชทูตและอุปทูตกงสุลผู้แทนรัฐบาลนานาประเทศถวายพระพรชัยมงคล จากน้ัน พระบรมวงศานุวงศ์
ข้าราชการฝ่ายใน และภรรยาขา้ ทลู ละอองธุลพี ระบาททูลเกลา้ ฯ ถวายดอกไมธ้ ูปเทยี นในการพระราชพิธบี รมราชาภเิ ษกเฉลมิ
พระราชมณเฑยี รตามขตั ตยิ ราชประเพณี ณ พระทนี่ ง่ั ไพศาลทกั ษณิ แลว้ เสดจ็ ออกพระทนี่ งั่ อมรนิ ทรวนิ จิ ฉยั ในการตง้ั สมณศกั ดิ์
พระราชาคณะเพอ่ื สวสั ดมิ งคลในสริ ริ าชสมบตั ิ จากนน้ั พระบรมวงศานวุ งศฝ์ า่ ยหนา้ และขา้ ราชการฝา่ ยทหารพลเรอื นทลู เกลา้ ฯ
ถวายดอกไม้ธูปเทียน แล้วทรงพระกรณุ าโปรดให้พระสงฆถ์ วายพระธรรมเทศนามงคลสตู ร รัตนสูตร กรณียเมตตสูตร
วันเสาร์ ท่ี ๒๗ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๖๘ เสด็จออกท้องพระโรงกลางพระท่ีน่ังจักรีมหาปราสาท หัวหน้าคณะ
พ่อค้าประชาชนถวายพระพรชัยมงคล จากน้ันเสด็จออกมุขเด็จพระท่ีน่ังจักรีมหาปราสาท ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ
ใหส้ มหุ พระนครบาลกราบบงั คมพระกรณุ าทลู เกลา้ ฯ ถวายดอกไมธ้ ปู เทยี นแทนอาณาประชาราษฎรท์ ง้ั ปวง ครนั้ ถงึ ชว่ งเยน็ หลงั จาก
ข้าทลู ละอองธลุ ีพระบาทฝ่ายในและสตรีบรรดาศักดทิ์ ูลเกลา้ ฯ ถวายดอกไม้ธูปเทยี น ณ พระท่ีนั่งไพศาลทกั ษิณ รวมทง้ั ขา้ ทลู
ละอองธลุ พี ระบาทฝา่ ยราชเสวก ณ พระทน่ี ง่ั อมรนิ ทรวนิ จิ ฉยั แลว้ สมเดจ็ พระสงั ฆราชเจา้ ถวายพระธรรมเทศนาเทวตาทสิ นกถา
ทศพิธราชธรรม และจกั รวรรดิวัตร

ประชาชนชมุ นมุ กนั หน้าประตวู ิเศษไชยศรี เพื่อเขา้ ไปเฝา้ ฯ ถวายพระพรชยั มงคลพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจา้ อยูห่ ัว
และสมเด็จพระนางเจา้ รำ� ไพพรรณี พระบรมราชินี

มหาจกั รีวงศ์บรมราชาภเิ ษก 153
ประชาชนเขา้ เฝ้าฯ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หวั และสมเด็จพระนางเจ้ารำ� ไพพรรณี พระบรมราชนิ ี

ณ สนามหญ้าและชาลาหนา้ พระทีน่ ง่ั จกั รีมหาปราสาท

154 มหาจกั รวี งศ์บรมราชาภิเษก
พระบาทสมเดจ็ พระปกเกลา้ เจา้ อยู่หวั และสมเดจ็ พระนางเจ้ารำ� ไพพรรณี พระบรมราชนิ ี เสด็จออก ณ มขุ เด็จพระทน่ี งั่ จกั รมี หาปราสาท
ทรงพระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ ให้ประชาชนเฝา้ ฯ ถวายพระพรชยั มงคล

มหาจกั รวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก 155

วันจันทร์ ที่ ๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๖๘ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชด�ำเนินเลียบพระนครโดยขบวน
พยุหยาตราทางสถลมารคจากพระบรมมหาราชวังประทักษิณรอบพระนคร โดยเสด็จพระราชด�ำเนินไปถวายราชสักการะ
พระพทุ ธปฏมิ าและปชู นยี วตั ถสุ ำ� คญั ในพระอารามทต่ี งั้ อยรู่ ะหวา่ งสถลวถิ ที เี่ สดจ็ พระราชดำ� เนนิ ผา่ น ไดแ้ ก่ วดั บวรนเิ วศวหิ ารและ
วัดพระเชตุพนวมิ ลมงั คลาราม

พระบาทสมเดจ็ พระปกเกลา้ เจา้ อยหู่ วั ทรงเคร่อื งบรมขัตตยิ ราชภูษติ าภรณ์ ทรงพระชฎามหากฐิน เสด็จออก ณ เกยดา้ นเหนอื พระที่นั่งดสุ ิดาภริ มย์
เพอ่ื ประทบั พระราชยานพุดตานทองเสด็จพระราชดำ� เนินเลยี บพระนครโดยขบวนพยหุ ยาตราทางสถลมารค

156 มหาจกั รวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก
ขบวนแตรวงทหารนำ� หน้าขบวนพระบรมราชอสิ รยิ ยศมาทางถนนหน้าพระธาตุ

มหาจักรวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก 157
พระบาทสมเดจ็ พระปกเกล้าเจา้ อยู่หวั เสด็จพระราชดำ� เนนิ เลยี บพระนครโดยขบวนพยหุ ยาตราทางสถลมารค

158 มหาจกั รวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก
ขบวนนำ� เสดจ็ พระราชดำ� เนนิ ในขบวนพยหุ ยาตราทางสถลมารคมาทางถนนหน้าพระธาตุ
ขบวนพระบรมราชอสิ รยิ ยศยาตราขา้ มสะพานผา่ นพภิ พลีลาเล้ยี วมาตามถนนจกั รพงษ์

มหาจกั รวี งศ์บรมราชาภเิ ษก 159
พระบาทสมเดจ็ พระปกเกล้าเจา้ อยหู่ วั ประทบั พระราชยานพดุ ตานทองเสด็จพระราชดำ� เนนิ โดยขบวนพยหุ ยาตรา

เลยี บมาทางถนนพระสเุ มรุตามก�ำแพงพระนคร

160 มหาจกั รวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก
ขบวนเสด็จพระราชด�ำเนินเลยี บพระนครทางสถลมารคยาตรามาถงึ มมุ วัดบวรนิเวศวิหารขา้ งเหนอื

มหาจกั รีวงศบ์ รมราชาภิเษก 161
พระบาทสมเดจ็ พระปกเกลา้ เจ้าอยหู่ ัว ประทบั พระที่นัง่ พุดตานเทยี บเกยพลับพลาเปลอ้ื งเครอ่ื งวดั บวรนเิ วศวหิ าร แล้วเสด็จพระราชดำ� เนนิ ไปยังพระอโุ บสถ

ทรงจุดธูปเทียนเครื่องนมัสการ ถวายต้นไมท้ องเงนิ บชู าพระพทุ ธชินสหี ์ และถวายผา้ ทพิ ยต์ าดพืน้ ทองมีลกู ร่ยุ กรุยทอง
พร้อมกนั น้ันทรงจุดเครื่องนมัสการทองน้อยถวายสกั การะพระอัฐิสมเด็จพระมหาสมณเจา้ กรมพระยาปวเรศรวริยาลงกรณ์

และสมเดจ็ พระมหาสมณเจา้ กรมพระยาวชิรญาณวโรรส

162 มหาจกั รวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก
ขบวนพระบรมราชอิสรยิ ยศยาตรามาทางถนนราชดำ� เนนิ ในผา่ นอาคารศาลสถิตยตุ ธิ รรม

มหาจักรีวงศ์บรมราชาภเิ ษก 163
ขบวนพระบรมราชอิสรยิ ยศยาตรามาทางถนนสนามไชยผา่ นพระบรมมหาราชวังไปยงั วดั พระเชตพุ นวมิ ลมงั คลาราม

164 มหาจกั รีวงศ์บรมราชาภเิ ษก
พระบาทสมเด็จพระปกเกลา้ เจ้าอยู่หวั ประทบั พระทีน่ ่ังพุดตานเทยี บเกยหน้าวดั พระเชตพุ นวมิ ลมังคลาราม แลว้ เสดจ็ พระราชดำ� เนนิ ไปยังพระอโุ บสถ
ทรงจุดธปู เทียนเครื่องนมสั การบูชาพระพทุ ธเทวปฏมิ ากร และทรงจดุ ธปู เทยี นเครื่องทองน้อยถวายราชสักการะพระบรมอัฐิ
พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และถวายสกั การะพระอฐั ิ สมเดจ็ พระมหาสมณเจา้ กรมพระปรมานชุ ติ ชิโนรส

มหาจกั รวี งศ์บรมราชาภิเษก 165

วันพุธ ท่ี ๓ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๖๘ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชด�ำเนินเลียบพระนครโดยขบวน
พยหุ ยาตราทางชลมารคจากทา่ ราชวรดฐิ ไปยงั วดั อรณุ ราชวราราม โดยเสดจ็ พระราชดำ� เนนิ ไปถวายราชสกั การะพระพทุ ธปฏมิ า
และปูชียวัตถุส�ำคัญในพระอาราม แล้วเสด็จพระราชด�ำเนินกลับด้วยขบวนพยุหยาตราโดยชลวิถียังท่าราชวรดิฐ เสด็จคืนสู่
พระราชนิเวศนม์ ณเฑียรสถาน เป็นเสร็จการพระราชพิธีบรมราชาภเิ ษก พ.ศ. ๒๔๖๘

เรอื พระท่ีนง่ั ศรีสพุ รรณหงสท์ อดบุษบกเป็นท่ีประทับของพระบาทสมเด็จพระปกเกลา้ เจา้ อยู่หัว ในการเสด็จพระราชดำ� เนินเลยี บพระนคร
โดยขบวนพยหุ ยาตราทางชลมารคจากทา่ ราชวรดิฐไปยังวัดอรุณราชวราราม แลเหน็ วัดพระเชตพุ นวมิ ลมงั คลารามและตลาดทา่ เตียนเป็นฉากหลงั

166 มหาจกั รวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก
เรอื หลวงในขบวนพยุหยาตราทางชลมารคเลียบพระนครขณะลอยลำ� บริเวณหน้าวดั อรณุ ราชวราราม

มหาจกั รวี งศ์บรมราชาภเิ ษก 167
พระบาทสมเดจ็ พระปกเกลา้ เจ้าอยู่หวั เสดจ็ พระราชดำ� เนินข้ึนทา่ พระฉนวนประทบั พระราชยานถมตะทอง
เสดจ็ พระราชด�ำเนนิ โดยขบวนราบไปเทยี บพระราชยานท่เี กยหนา้ ประตพู ระอาราม เสด็จไปยังพระอุโบสถ
ทรงจดุ ธูปเทียนเครื่องนมัสการบูชาพระพุทธธรรมมิศรราชโลกธาตุดลิ ก ถวายผ้าทพิ ย์ตาดทองมพี ู่ลูกร่ยุ กรยุ ทอง และทรงจุดธูปเทยี นถวายราชสกั การะ

พระบรมอัฐพิ ระบาทสมเดจ็ พระพุทธเลิศหลา้ นภาลยั และเครือ่ งทองนอ้ ยบูชาพระพุทธนฤมิตร

168 มหาจักรวี งศ์บรมราชาภิเษก
พระบาทสมเดจ็ พระปกเกลา้ เจา้ อยู่หวั เสด็จพระราชดำ� เนินจากเกยข้ึนประทับพระราชยานกลับจากพระอโุ บสถวดั อรุณราชวราราม

มหาจกั รีวงศบ์ รมราชาภิเษก 169
พระบาทสมเดจ็ พระปกเกลา้ เจ้าอยู่หวั เสด็จพระราชดำ� เนนิ กลบั จากพระอุโบสถไปยังท่าพระฉนวนหนา้ วดั อรณุ ราชวราราม

เสดจ็ พระราชด�ำเนนิ โดยขบวนพยุหยาตราทางชลมารคกลบั คืนพระราชนิเวศน์มณเฑยี รสถาน



มหาจักรีวงศบ์ รมราชาภิเษก 171

พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหดิ ล พระอฐั มรามาธิบดินทร
เสด็จข้นึ เถลิงถวลั ยราชสมบัตเิ ป็นพระมหากษตั รยิ ร์ ชั กาลท่ี ๘ แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์

เมอื่ วันเสาร์ ที่ ๒ มนี าคม พุทธศกั ราช ๒๔๗๗
เสดจ็ สวรรคต เมอื่ วนั อาทิตย์ ที่ ๙ มิถุนายน พทุ ธศักราช ๒๔๘๙

ก่อนทรงรบั พระบรมราชาภิเษก



มหาจักรวี งศ์บรมราชาภเิ ษก 173

พระบาทสมเด็จพระปรมนิ ทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
มหติ ลาธเิ บศรรามาธิบดี จกั รนี ฤบดนิ ทร สยามนิ ทราธิราช บรมนาถบพติ ร

174 มหาจักรีวงศ์บรมราชาภิเษก

พระราชพิธีบรมราชาภเิ ษก
พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธเิ บศร มหาภมู ิพลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร

พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เป็นพระราชโอรสในสมเด็จ
พระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก และสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี เสด็จพระราชสมภพ
เมอ่ื วนั จันทร์ ที่ ๕ ธนั วาคม พ.ศ. ๒๔๗๐ ทรงพระนามเดิมวา่ พระวรวงศเ์ ธอ พระองค์เจา้ ภมู ิพลอดลุ เดช ตอ่ มาได้รบั สถาปนา
เปน็ สมเดจ็ พระเจา้ นอ้ งยาเธอ เจา้ ฟา้ ภมู พิ ลอดลุ เดช เมอื่ พ.ศ. ๒๔๗๘ ครน้ั เมอ่ื พระบาทสมเดจ็ พระปรเมนทรมหาอานนั ทมหดิ ล
พระอฐั มรามาธบิ ดนิ ทร เสดจ็ สวรรคต จงึ ไดเ้ สดจ็ ขน้ึ เถลงิ ถวลั ยราชสมบตั เิ ปน็ พระมหากษตั รยิ ร์ ชั กาลท่ี ๙ แหง่ พระบรมราชจกั รวี งศ์
ทรงพระกรณุ าโปรดเกล้าฯ ให้ประกอบพระราชพธิ ีบรมราชาภิเษก เมอื่ วันศุกร์ ท่ี ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๙๓ ๘
พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จสวรรคต เม่ือวันพฤหัสบดี
ที่ ๑๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๙ สริ พิ ระชนมพรรษา ๘๙ พรรษา ทรงด�ำรงสิริราชสมบตั ิ ๗๐ ปี
พระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษกพระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกาธเิ บศร มหาภมู พิ ลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร กำ� หนด
จดั ขึน้ ในวันศกุ ร์ ที่ ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๙๓ โดยในเบอ้ื งแรกไดม้ ีการพลกี รรมตักนำ�้ จากสถานท่ศี ักดสิ์ ิทธิ์ เพ่ือน�ำมาเขา้ พธิ ี
ทำ� นำ�้ อภเิ ษก ณ พทุ ธเจดยี สถานสำ� คญั ตามภมู ภิ าค ๑๘ แหง่ ในราชอาณาจกั รไทย ในวนั เสาร์ ท่ี ๑๘ ถงึ วนั อาทติ ย์ ท่ี ๑๙ มนี าคม
พ.ศ. ๒๔๙๓ จากนน้ั จงึ เชญิ นำ้� อภเิ ษกดงั กลา่ วมายงั กระทรวงมหาดไทยเพอ่ื นำ� สง่ สำ� นกั พระราชวงั กอ่ นถงึ พธิ จี ารกึ พระสพุ รรณบฏั
พระปรมาภิไธย ดวงพระบรมราชสมภพ และแกะพระราชลัญจกรประจ�ำรัชกาล ซ่ึงก�ำหนดระหว่างวันพฤหัสบดี ที่ ๒๐ ถึง
วนั ศกุ ร์ ที่ ๒๑ เมษายน พ.ศ. ๒๔๙๓

พระแทน่ มณฑล จงั หวดั สุราษฎรธ์ านี ประกาศเทวดา จังหวัดสระบรุ ี น�้ำอภิเษก จงั หวัดอบุ ลราชธานี จดุ เทยี นพธิ ี จังหวดั นครราชสมี า

๘ ดูรายละเอียดเพ่ิมเติม ใน “ราชกิจจานุเบกษา ฉบับจดหมายเหตุ พระราชพิธีราชาภิเษกสมรส พระราชพิธีบรมราชาภิเษก และพระราชพิธีเฉลิม
พระราชมนเทียร พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภมู ิพลอดุลยเดช สยามนิ ทราธริ าช พ.ศ. ๒๔๙๓ ฉบบั ตรวจสอบช�ำระและเพ่มิ เตมิ เชิงอรรถ พุทธศักราช ๒๕๖๑,”
ใน กรมศลิ ปากร, ประมวลเอกสารพระราชพธิ ีบรมราชาภเิ ษก, พิมพ์ครัง้ ที่ ๒ (กรุงเทพฯ: อมรินทร์พรน้ิ ต้ิงแอนด์พบั ลชิ ชิ่ง, ๒๕๖๒), หนา้ ๔๐๓ - ๖๑๐.

มหาจักรวี งศ์บรมราชาภิเษก 175

ครนั้ ถงึ กำ� หนดตง้ั การพธิ จี ารกึ พระสพุ รรณบฏั พระปรมาภไิ ธย ดวงพระบรมราชสมภพ และแกะพระราชลญั จกรประจำ�
รชั กาล เจ้าพนักงานไดต้ ้ังแต่งมณฑลพธิ ี ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม โดยวันแรกเป็นการเจริญพระพทุ ธมนต์เยน็
ร่งุ ขน้ึ เป็นวันจารกึ พระสุพรรณบัฏและแกะพระราชลญั จกรประจ�ำรชั กาล ตลอดจนพระสพุ รรณบฏั พระนามสมเดจ็ พระสังฆราช
และพระบรมวงศ์ที่จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาในพระราชพธิ บี รมราชาภิเษก
อน่ึง ในวันศกุ ร์ ที่ ๒๘ เมษายน พ.ศ. ๒๔๙๓ ทรงพระกรณุ าโปรดเกล้าฯ ใหป้ ระกอบพระราชพธิ รี าชาภเิ ษกสมรส
กับหม่อมราชวงศ์สิริกิต์ิ กิติยากร ณ วังสระปทุม พร้อมกันนี้ได้สถาปนาหม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ พระอัครมเหสีข้ึนเป็นสมเด็จ
พระราชินีสิรกิ ติ ์ิ

พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธเิ บศร มหาภูมพิ ลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร และสมเด็จพระนางเจ้าสริ ิกติ ิ์ พระบรมราชนิ ีนาถ
พระบรมราชชนนพี นั ปหี ลวง ในพระราชพธิ ีราชาภิเษกสมรส วนั ท่ี ๒๘ เมษายน พ.ศ. ๒๔๙๓

ก่อนวันเร่ิมพระราชพิธีบรมราชาภิเษกและเฉลิมพระราชมณเฑียร สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระราชินี
เสด็จพระราชด�ำเนินมายังหมู่พระมหามณเฑียร ภายในพระบรมมหาราชวัง เพื่อถวายราชสักการะพระบรมอัฐิและพระอัฐิ
สมเด็จพระบรมราชบพุ การี ณ หอพระธาตมุ ณเฑยี ร เพอ่ื เปน็ สวสั ดิมงคลในการทจี่ ะเข้าพระราชพิธบี รมราชาภิเษก

176 มหาจกั รีวงศ์บรมราชาภเิ ษก

วนั พฤหสั บดี ที่ ๔ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๙๓ เป็นวนั เรมิ่ การพระราชพธิ ีบรมราชาภิเษกและเฉลิมพระราชมณเฑียร
เจ้าพนักงานอาลักษณ์เชิญพระสุพรรณบัฏและพระราชลัญจกรประจ�ำรัชกาลมาประดิษฐาน ณ พระแท่นมณฑล ซึ่งต้ังอยู่
ทางด้านตะวนั ออกมมุ ผนงั ด้านเหนือพระท่ีน่ังไพศาลทักษณิ จากน้นั ช่วงเย็น สมเด็จพระเจา้ อย่หู ัวพร้อมดว้ ยสมเดจ็ พระราชนิ ี
เสด็จพระราชด�ำเนินมายังหมู่พระมหามณเฑียร โดยก่อนเสด็จเข้ายังพระท่ีนั่งอมรินทรวินิจฉัยได้มีพระราชปฏิสันถารด้วยผู้ท่ี
จัดหาช้างมาน้อมเกล้าฯ ถวาย จากน้ันเสด็จเข้าสู่พระท่ีน่ังอมรินทรวินิจฉัยทรงจุดธูปเทียนถวายนมัสการพระสัมพุทธพรรณี
และพระพุทธมณีรัตนปฏิมากรซึ่งประดิษฐานในพระที่นั่งบุษบกมาลามหาจักรพรรดิพิมาน ทรงจุดเทียนชนวนพระราชทาน
พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าธานีนิวัต เพื่อทรงน�ำไปจุดเครื่องนมัสการบูชาพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร ณ พระอุโบสถ
วดั พระศรรี ตั นศาสดาราม จากนน้ั ทรงจดุ เทยี นพระมหามงคล และเทยี นเทา่ พระองคห์ นา้ พระทน่ี ง่ั บษุ บกมาลามหาจกั รพรรดพิ มิ าน
แล้วเสด็จฯ ไปยงั พระท่นี ง่ั ไพศาลทกั ษณิ
โอกาสน้ี ทายาทผสู้ บื สกลุ เจา้ ผคู้ รองนคร ทายาทผสู้ บื สกลุ พระยาเมอื ง ขา้ หลวงตรวจการกระทรวงมหาดไทย ขา้ หลวง
ประจ�ำจังหวัด และข้าหลวงยตุ ธิ รรมประจ�ำภาค เขา้ เฝา้ ทูลละอองธุลีพระบาทด้วย
ครน้ั ถงึ เวลาอนั เปน็ อดุ มมหามงคลฤกษ์ ทรงจดุ เทยี นทองชนวนตงั้ พระราชสตั ยาธษิ ฐาน แลว้ ถวายเทยี นทองชนวนนน้ั
แดส่ มเดจ็ พระสงั ฆราช เพือ่ ทรงจุดเทยี นชยั ในกระโจมหน้าพระแท่นพระสวดภาณวาร ณ พระทน่ี ัง่ อมรินทรวินจิ ฉัย มหาดเลก็
เชิญเทียนชนวนตลอดจนธูปเงินเทียนทองดอกไม้ที่ทรงพระราชอุทิศไปบูชาพระมหาเศวตฉัตร ๕ แห่งและปูชนียสถานส�ำคัญ
๑๓ แหง่ ตามธรรมเนยี ม จากนนั้ พระสาสนโสภณ (จวน อฏุ ฺ าย)ี อา่ นประกาศการพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก ณ พระทนี่ งั่ ไพศาล
ทักษิณ พระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์ พระราชครูวามเทพมุนีถวายใบสมิต พระราชทานเคร่ืองราชอิสริยาภรณ์อันเป็นโบราณ
มงคลนพรัตนราชวราภรณ์แก่พระบรมวงศ์ ทรงจุดเทียนพระมหามงคลและเทียนเท่าพระองค์หน้าพระแท่นมณฑล ตลอดจน
ธูปเทียนบูชาพระสยามเทวาธิราช พระท่ีนั่งอัฐทิศอุทุมพรราชอาสน์ และพระท่ีน่ังภัทรบิฐ พร้อมกันนี้สมาชิกรัฐสภาจุดเทียน
บูชาพระท่ีนั่งอัฐทิศพร้อมกับที่โหรบูชาเทพดานพเคราะห์ประจ�ำทิศ แล้วเสด็จยังพระที่นั่งจักรพรรดิพิมานทรงพระมหามงคล
สดับพระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์ ก่อนเสด็จพระราชด�ำเนินกลับทรงจุดธูปเทียนบูชาธรรมท่ีพระแท่นสวดภาณวารในพระท่ีน่ัง
อมรนิ ทรวินิจฉยั

ขบวนแหเ่ ชิญพระสุพรรณบฏั
ดวงพระบรมราชสมภพ และพระราชลญั จกร
ประจำ� รัชกาลไปประดิษฐาน
ณ พระแท่นมณฑลในพระทน่ี งั่ ไพศาลทักษณิ

มหาจักรวี งศบ์ รมราชาภิเษก 177
พระแทน่ มณฑล ณ พระท่นี ่งั ไพศาลทกั ษณิ

178 มหาจักรีวงศบ์ รมราชาภเิ ษก
พระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกาธเิ บศร มหาภูมพิ ลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร และสมเด็จพระนางเจา้ สิรกิ ิติ์ พระบรมราชนิ นี าถ
พระบรมราชชนนีพนั ปหี ลวง เสดจ็ พระราชด�ำเนินไปในพิธจี ดุ เทียนชัยและเจรญิ พระพทุ ธมนต์ในการพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก
ณ หมู่พระมหามณเฑียร พระบรมมหาราชวัง

มหาจักรวี งศ์บรมราชาภเิ ษก 179
พระที่น่งั บุษบกมาลามหาจกั รพรรดิพมิ านตงั้ แต่งเป็นท่ีประดิษฐานพระสมั พทุ ธพรรณีและพระพุทธมณรี ตั นปฏมิ ากร

เนอ่ื งในการพระราชพธิ ีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช ๒๔๙๓

180 มหาจกั รวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก
พระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกาธิเบศร มหาภมู ิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร

ทรงจุดเทียนพระมหามงคล เทยี นเทา่ พระองค์ และธูปเทียนเคร่ืองนมสั การบชู าพระรัตนตรยั

มหาจักรวี งศ์บรมราชาภิเษก 181

สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (จวน อฏุ ฺ าย)ี สมเดจ็ พระสังฆราช สกลมหาสังฆปรณิ ายก ครัง้ ทรงสมณศกั ดทิ์ พ่ี ระสาสนโสภณ
อา่ นประกาศการพระราชพธิ ีบรมราชาภเิ ษก

วันศุกร์ ท่ี ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๙๓ อันเป็นวันบรมราชาภิเษก เมื่อสมเด็จพระสังฆราชถวายศีลแล้ว สมเด็จ
พระเจ้าอยู่หัวทรงเศวตพัสตร์ ทรงสะพักขาวขลิบทอง เสด็จพระราชด�ำเนินโดยร้ิวขบวนยังมณฑปพระกระยาสนาน ณ ชาลา
ด้านตะวันออกท้องพระโรงหน้าพระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน ประทับเหนืออุทุมพรราชอาสน์ แปรพระพักตร์สู่มงคลทิศบูรพา
สรงสหสั ธาราอนั เจอื ดว้ ยนำ้� ปญั จมหานที นำ�้ เบญจสทุ ธคงคา และนำ้� ๔ สระจากจงั หวดั สพุ รรณบรุ ี หลงั จากนน้ั สมเดจ็ พระสงั ฆราช
พระบรมวงศ์กบั ทั้งเจ้าพนกั งานตา่ ง ๆ ถวายน�้ำสรงดว้ ยพระครอบ พระเต้า พระมหาสังขต์ ามลำ� ดับ
ครั้นแล้วทรงเคร่ืองบรมขัตติยราชภูษิตาภรณ์เสด็จพระราชด�ำเนินยังพระที่นั่งไพศาลทักษิณประทับเหนือพระท่ีนั่ง
อัฐทศิ อทุ ุมพรราชอาสน์ ภายใต้พระบวรเศวตฉัตร ทรงรบั น�้ำอภิเษกจากสมาชกิ รัฐสภาทง้ั ๘ ทิศ ตลอดจนทรงรับนำ้� เทพมนตร์
จากพระมหาราชครวู ามเทพมนุ แี ละพราหมณ์พธิ ี ทรงรบั ค�ำถวายพระพรจากประธานวุฒสิ ภา ประธานสภาผูแ้ ทนราษฎร และ
พระราชครูวามเทพมุนี แล้วทรงรับนพปฎลมหาเศวตฉตั ร

182 มหาจกั รีวงศ์บรมราชาภเิ ษก

จากนน้ั เสดจ็ พระราชดำ� เนนิ มาประทบั เหนอื พระทน่ี ง่ั ภทั รบฐิ ภายใตน้ พปฎลมหาเศวตฉตั ร ทรงรบั พระสพุ รรณบฏั จารกึ
พระปรมาภิไธย เครื่องเบญจราชกกธุ ภัณฑ์ ตลอดจนเครอื่ งประกอบพระบรมราชอิสริยยศ แล้วจึงมีพระปฐมบรมราชโองการ
พระราชทานอารักขาแกป่ ระชาชนชาวไทยว่า “เราจะครองแผ่นดินโดยธรรม เพอื่ ประโยชนส์ ขุ แห่งมหาชนชาวสยาม” ทรงหลง่ั
ทักษิโณทกต้ังพระราชสัตยาธิษฐานจะทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจโดยทศพิธราชธรรมจริยา แล้วเสด็จพระราชด�ำเนินไป
ทรงประเคนจตุปัจจัยไทยธรรมแด่พระสงฆ์ท่ีมาเจริญพระพุทธมนต์ในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก สมเด็จพระสังฆราช
ถวายอดเิ รกเป็นปฐม สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (เจริญ าณวโร) ถวายพระพรลา จากน้ันสมเดจ็ พระสังฆราชดบั เทียนชยั
ครั้นถึงช่วงบ่าย พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จออกมหาสมาคม ณ พระท่ีน่ังอมรินทรวินิจฉัย ประทับเหนือ
พระทน่ี งั่ พดุ ตานกาญจนสงิ หาสนภ์ ายใตน้ พปฎลมหาเศวตฉตั ร ทรงพระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ ใหน้ ายกรฐั มนตรแี ละประธานรฐั สภา
กราบบังคมทูลแสดงความจงรักภักดีและถวายพระพรชัยมงคล จากนั้นเสด็จพระราชด�ำเนินยังพระที่นั่งไพศาลทักษิณ
ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาสมเด็จพระราชนิ ีใหท้ รงด�ำรงราชฐานนั ดรศกั ด์ิเป็นสมเดจ็ พระนางเจา้ สริ ิกติ ์ิ พระบรมราชนิ ี
พระบรมวงศานุวงศ์และข้าทูลละอองธุลีพระบาทในพระราชฐานถวายพระพร แล้วเสด็จพระราชด�ำเนินโดยขบวนราบใหญ่
ไปทรงประกาศพระองค์เป็นพุทธศาสนูปถัมภก ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม และเสด็จพระราชด�ำเนินไปยัง
พระทนี่ ่ังดสุ ติ มหาปราสาท เพอ่ื ถวายราชสกั การะพระบรมอฐั ิและพระอัฐิสมเดจ็ พระบรมราชบุพการี

พระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกาธเิ บศร มหาภมู ิพลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร ทรงจดุ ธูปเงนิ เทียนทองสงั เวยเทวดากลางหาว

มหาจักรวี งศ์บรมราชาภิเษก 183
พระยาโหราธิบดี (แหยม วชั รโชติ) ล่ันฆ้องชัย พระยาอนรุ กั ษร์ าชมณเฑียร (ก๊าด วัชโรทัย) ไขสหสั ธาราโปรยนำ้� พระมุรธาภเิ ษกอนั เจอื ดว้ ยนำ้� ปญั จมหานที

ในมธั ยมประเทศ น้�ำเบญจสทุ ธคงคาจากแมน่ ำ้� ส�ำคญั ๕ สาย และนำ้� ๔ สระในเมอื งสุพรรณบรุ ี

184 มหาจักรวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก
สมเดจ็ พระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชริ ญาณวงศ์ ครงั้ ทรงสมณศักด์ทิ ีส่ มเดจ็ พระสังฆราช

ข้นึ ถวายน�้ำพระพุทธมนตด์ ว้ ยพระครอบพระกร่งิ ทพี่ ระปฤษฎางค์ และพระครอบยันตรนพคุณท่พี ระหตั ถ์

มหาจักรวี งศ์บรมราชาภเิ ษก 185
สมเดจ็ พระเจ้าบรมวงศเ์ ธอ กรมพระยาชยั นาทนเรนทร ครั้งดำ� รงพระยศเปน็ พระเจ้าบรมวงศเ์ ธอ กรมขุนชัยนาทนเรนทร

ถวายน�้ำด้วยพระเตา้ เบญจคัพย์ รชั กาลที่ ๕
พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธเิ บศร มหาภมู พิ ลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร ทรงเคร่ืองบรมขัตตยิ ราชภษู ิตาภรณ์
เสดจ็ ออกจากหอพระสุราลัยพมิ านส่พู ระท่ีนั่งไพศาลทกั ษิณ ประทับเหนือพระทนี่ ่งั อัฐทิศอทุ ุมพรราชอาสนภ์ ายใตพ้ ระบวรเศวตฉัตร

186 มหาจกั รวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก
นายควง อภยั วงศ์ สมาชกิ สภาผ้แู ทนราษฎรจงั หวดั พระนคร ทูลเกลา้ ฯ ถวายน�้ำอภเิ ษกประจำ� ทิศบรู พา

มหาจักรวี งศ์บรมราชาภเิ ษก 187
พระราชครวู ามเทพมนุ ี (สวาสด์ิ รงั สพิ ราหมณกลุ ) ทลู เกล้าฯ ถวายน้�ำเทพมนตร์ดว้ ยพระมหาสงั ข์

188 มหาจักรวี งศบ์ รมราชาภิเษก
พระราชครวู ามเทพมุนี (สวาสด์ิ รังสพิ ราหมณกลุ ) น้อมเกล้าฯ ถวายนพปฎลมหาเศวตฉตั ร ณ พระที่นงั่ อฐั ทศิ อทุ ุมพรราชอาสน์

มหาจกั รวี งศ์บรมราชาภเิ ษก 189
พระราชครูวามเทพมุนี (สวาสดิ์ รงั สพิ ราหมณกลุ ) ทูลเกลา้ ฯ ถวายพระแสงขรรคช์ ยั ศรี ณ พระท่นี ั่งภทั รบฐิ ภายใตน้ พปฎลมหาเศวตฉัตร

190 มหาจกั รวี งศ์บรมราชาภเิ ษก
พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมพิ ลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร
ทรงรับเครอื่ งสริ ริ าชกกุธภณั ฑ์และเครื่องประกอบพระบรมราชอิสรยิ ยศแลว้

พระราชครูวามเทพมนุ ี (สวาสด์ิ รังสิพราหมณกลุ ) กราบบงั คมทลู ถวายชัยมงคลดว้ ยภาษามคธและภาษาไทย

มหาจกั รวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก 191
พระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมพิ ลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
ทรงหล่งั ทักษโิ ณทก ตง้ั พระราชสตั ยาธิษฐานจะทรงปฏิบตั พิ ระราชกรณียกจิ ครองราชอาณาจกั รไทย โดยทศพธิ ราชธรรมจริยา

192 มหาจักรวี งศ์บรมราชาภเิ ษก
พระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร เสดจ็ พระราชดำ� เนินไปยงั พระทีน่ ่งั อมรนิ ทรวนิ ิจฉยั
ทางพระทวารเทวราชมเหศวร มีนายชดิ หมุ้ แพรเชิญพระแสงขรรคช์ ยั ศรีตามเสด็จ ทรงประเคนจตุปจั จัยไทยธรรมแดพ่ ระสงฆ์ ๘๐ รูป
พระสงฆถ์ วายอนุโมทนา ถวายอดเิ รก และถวายพระพรลา

มหาจกั รีวงศ์บรมราชาภิเษก 193
พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธเิ บศร มหาภมู ิพลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร ทรงเครือ่ งบรมขตั ตยิ ราชภูษิตาภรณ์ ทรงพระมหาพชิ ยั มงกุฎ

ประทบั เหนอื พระที่นง่ั พดุ ตานกาญจนสิงหาสนบ์ นพระราชบัลลังก์ภายใตน้ พปฎลมหาเศวตฉัตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ
ให้คณะรัฐมนตรี ทตู านทุ ตู สมาชกิ วฒุ ิสภา สมาชิกสภาผูแ้ ทนราษฎร และข้าราชการเฝา้ ทูลละอองธลุ พี ระบาท
กราบถวายบังคมพระกรุณาแสดงความจงรกั ภักดแี ละถวายพระพรชัยมงคล

194 มหาจกั รวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก

มหาจักรวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก 195
เจา้ พนักงานเทยี บพระยาชา้ งตน้ ที่เกยด้านทศิ ตะวนั ตกพระที่น่งั ดุสดิ าภิรมย์

196 มหาจกั รวี งศบ์ รมราชาภเิ ษก

เจ้าพนกั งานเทยี บพระยาม้าตน้ ท่ีสนาม
หน้าพระทน่ี ั่งจักรีมหาปราสาท

เจา้ พนักงานเทยี บพระท่นี งั่ ราเชนทรยาน
ท่เี กยดา้ นทิศเหนอื พระที่น่ังดุสดิ าภริ มย์

มหาจักรีวงศ์บรมราชาภเิ ษก 197
ทหารยงิ ปนื กองแกว้ จินดา ๒๑ นดั ตามก�ำลังวนั (วันศุกร์) ขณะทีพ่ ระราชครูวามเทพมุนี

ทลู เกล้าฯ ถวายเครือ่ งสริ ริ าชกกุธภณั ฑ์และเคร่อื งประกอบพระบรมราชอสิ ริยยศ

198 มหาจักรีวงศ์บรมราชาภเิ ษก
พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภมู พิ ลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ

ใหส้ ถาปนาเฉลมิ พระเกียรติยศสมเดจ็ พระนางเจ้าสิริกติ ิ์ พระบรมราชินนี าถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เมื่อครั้งดำ� รงพระราชอิสรยิ ยศ
สมเดจ็ พระราชนิ ีสริ กิ ติ ิ์ พระอคั รมเหสขี ึน้ เป็นสมเด็จพระนางเจา้ สิรกิ ิติ์ พระบรมราชนิ ี ในการนีท้ รงหลัง่ นำ้� พระมหาสงั ข์ ทรงเจมิ
แลว้ พระราชทานเครือ่ งราชอิสริยาภรณ์อันเป็นโบราณมงคลนพรตั นราชวราภรณ์ และเคร่ืองอิสรยิ ราชูปโภค