Kajian Pemahaman Dan Pengamalan Kerja Sosial Dalam Kalangan Pegawai Kebajikan Masyarakat (2018)

2.4.1.4 Model konseptual kajian berdasarkan Perspektif Kecekapan Budaya
Bagi meringkaskan cara bagaimana Perspektif Kecekapan berasaskan

Budaya digunakan bagi mengukur pengetahuan, pengamalan dan pematuhan
Penolong Pegawai Pembangunan Masyarakat dan Pembantu Pembangunan
Masyarakat terhadap praktis kerja sosial, serta sistem pemantauan dan
penyeliaan yang terdapat di dalam organisasi kebajikan sosial bagi menilai
pengetahuan, pengamalan dan pematuhan Penolong Pegawai Pembangunan
Masyarakat dan Pembantu Pembangunan Masyarakat terhadap praktis kerja
sosial, kerja perundingan ini melakarkan model konseptual seperti di dalam Rajah
A di halaman seterusnya.

Instrumen kajian perundingan ini telah dirangka dan dibangunkan
(developed) berdasarkan semua komponen dan indikator Perspektif Kecekapan
berasaskan Budaya yang telah dinyatakan di dalam bahagian ini dan Rajah A.
Contohnya, soalan-soalan di Bahagian B dan C dibina berpandukan indikator
pengetahuan, pengamalan dan pematuhan yang terletak di dalam komponen
kualiti sumber manusia yang menyampaikan perkhidmatan. Manakala, soalan-
soalan di Bahagian D dan E pula dibina mengikut indikator bagi komponen
budaya kecekapan organisasi dan komponen struktur sosio-budaya yang
melingkari perkhidmatan.

34

Rajah A

Model Konseptual Kajian Mengikut Perspektif Kecekapan Berasaskan
Budaya

Kualiti Sumber Manusia yang Menyampaikan Tahap Pengetahuan,
Perkhidmatan Pengamalan dan

(1) Pengetahuan (Kognitif) Pematuhan Penolong
1.1 Pemilikan ilmu pengetahuan dalam Pegawai Pembangunan
bidang kerja sosial
1.2 Kemahiran berkaitan bidang kerja Masyarakat dan
sosial Pembantu Pembangunan

(2) Pengamalan (Sensori Motor) Masyarakat Terhadap
2.1 Faham/jelas dengan prosedur kerja Praktis Kerja Sosial
yang telah ditetapkan oleh organisasi Berkesan
kerja
2.2 Menyampaikan perkhidmatan mengikut kerangka
Prosedur kerja
2.3 Inisiatif kendiri untuk memajukan diri
dan membangunkan perkhidmatan yang
disampaikan

(3) Pematuhan (Penjiwaan Tingkahlaku)
3.1 Kemampuan menjalankan tugas dengan baik
mengikut garis panduan/peraturan, etika dan nilai
spesifik yang telah ditetapkan oleh perkhidmatan

Budaya Kecekapan Organisasi

1. Misi, visi dan objektif yang sesuai dengan fungsi
perkhidmatan yang disampaikan

2. Perkhidmatan berfokuskan klien
3. Pasukan jaringan kerja dari pelbagai disiplin
4. Persekitaran organisasi yang menyokong dan

menggalakkan pembangunan perkhidmatan
5. Sistem dan mekanisme penyeliaan, pemantauan

dan penilaian terhadap keberkesanan penyampaian
perkhidmatan

Struktur Sosio-Budaya yang Mengelilingi Perkhidmatan

1. Elemen structural (spt., polisi, undang-undang)
2. Elemen kemasyarakatan (spt., sikap masyarakat,

persepsi masyarakat terhadap perkhidmatan)

35

2.5 Metodologi Kajian

Kajian ini melibatkan perkara-perkara teknikal sistematik yang diperjelaskan satu
persatu seperti berikut:

2.5.1 Lokasi kajian
Kajian ini dijalankan di seluruh negara; termasuk Sabah dan Sarawak.

Dengan kata lain, kajian ini melibatkan Penolong Pegawai Kebajikan Masyarakat
dan Pembantu Pembangunan Masyarakat semua agensi JKMM di seluruh negara.

2.5.2 Rekabentuk kajian
Kajian ini dibina berlandaskan pendekatan kuantitatif yang menggunakan

rekabentuk survei dan teknik lapor-sendiri (self-report). Teknik ini membolehkan
responden kajian melaporkan secara bebas pandangan, pengalaman, serta
perlakuan atau tingkah laku sosial mereka.

Secara terperinci, survei ini melibatkan dua prosedur utama berikut:
(i) Satu survei komprehensif bagi mengumpulkan maklumat-

maklumat primer kajian (i.e., tahap pematuhan terhadap SOP kerja
sosial, tahap pengetahuan terhadap praktis kerja sosial, mekanisme
pemantauan dan penyeliaan kakitangan); dan
(ii) Beberapa siri temubual mendalam dengan pemberi maklumat
utama (key informants) yang berkaitan dengan mekanisme, strategi
dan pelan tindakan aplikasi kerja sosial.

36

2.5.3 Populasi dan sampel kajian
Populasi kajian ini adalah Penolong Pegawai Pembangunan Masyarakat

dan Pembantu Pembangunan Masyarakat Gred 19 hingga Gred 38 yang bertugas
di Ibu pejabat JKMM, Jabatan Kebajikan Masyarakat Negeri (JKMN), Pejabat
Kebajikan Masyarakat daerah (PKMD), Institusi kebajikan Masyarakat di bawah
Jabatan kebajikan Masyarakat dan jawatan kader di Jabatan lain.

Perangkaan JKMM menunjukkan terdapat seramai 3,102 orang Pegawai
Kebajikan Masyarakat dalam gred S19 hingga gred S38 sehingga Jun 2018.
Mereka ini terdiri daripada Penolong Pegawai Pembangunan Masyarakat (Gred
S29 - Gred S38) dan Pembantu Pembangunan Masyarakat (Gred S19 – Gred S26).
Berdasarkan kepada Jadual Saiz Sampel Krejcie dan Morgan (1974) di bawah, saiz
sampel bagi populasi 3,102 adalah seramai 346 orang.

Jadual 7
Jadual Saiz Sampel Krejcie dan Morgan

Sumber: Krejcie, R.V., & Morgan. D.W. 1970. Determining sample size for research
activities. Educational and Psychological Management, 30: 607-610.

37

Kajian ini mempunyai tiga set sampel kajian yang berbeza; seperti berikut:
(1) Set sampel yang pertama terdiri daripada Penolong Pegawai
Pembangunan Masyarakat (Gred S29-S38) dari seluruh negara. Mengikut
perangkaan JKM sehingga Jun 2018 terdapat seramai 1183 orang pegawai
dalam kategori ini. Saiz sampel yang sesuai bagi kategori ini ialah seramai
38 peratus daripada 346 orang daripada keseluruhan sampel, iaitu seramai
131 orang.
(2) Set sampel yang kedua terdiri daripada Pembantu Pembangunan
Masyarakat (Gred S19 – S26) dari seluruh negara. Perangkaan JKM
sehingga Jun 2018 menunjukkan terdapat seramai 1919 orang pegawai
dalam kategori ini. Saiz sampel yang sesuai bagi kategori ini ialah seramai
62 peratus daripada 346 orang daripada keseluruhan sampel, iaitu seramai
215 orang.
(3) Lima orang pemberi maklumat utama (key informants) yang terdiri
daripada Ketua Pengarah Kebajikan Masyarakat, Pengarah Bahagian
Perancangan dan Pembangunan, Pengarah Bahagian Sumber Manusia,
Ketua Unit Latihan Kerja Sosial dan Pengarah Bahagian Dasar dan
Hubungan Antarabangsa. Kumpulan sampel ketiga ini merupakan
kumpulan yang kritikal di dalam perancangan mekanisme, strategi dan
pelan tindakan aplikasi kerja sosial untuk pegawai kebajikan masyarakat.

2.5.4 Teknik persampelan
Kajian ini menggunakan teknik persampelan rawak mudah (simple random

sampling technique). Pemilihan sampel dilakukan mengikut negeri dan jantina.
Taburan populasi dan sampel kajian adalah seperti dalam Jadual 8 dan 9.

38

Jadual 8
Taburan Populasi dan Sampel Kajian Mengikut Negeri

Negeri Jumlah Sampel Jumlah Sampel
populasi Penolong Penolong Pegawai Pembantu Pembantu
Johor Pegawai Kebajikan Kebajian Kebajikan
Kedah Kebajikan (N=1919)
Kelantan (N=1183) (n=131) (n=215)
Kuala Lumpur 89 160 19
Labuan 92 11 147 18
Melaka 78 11 124 15
Perak 58 9 88 10
Negeri Sembilan 6 7 1
Pahang 54 2 9 12
Perlis 98 6 96 20
Pulau Pinang 72 12 176 15
Putrajaya 94 8 123 19
Sabah 13 11 160 5
Sarawak 69 2 41 12
Selangor 3 8 104 1
Terengganu 77 1 1 14
88 9 118 17
126 10 143 22
74 15 191 15
9 127

Jadual 9
Taburan Populasi Kajian Mengikut Negeri dan Jantina

Negeri Jumlah Sampel Jumlah Sampel
populasi Penolong Penolong Pembantu Pembantu
Johor Pegawai Kebajikan Pegawai Kebajikan Kebajikan
Kedah Kebajikan (N=1919)
Kelantan (N=1183) (n=131) (n=215)
Kuala Lumpur LP LP
Labuan LP LP
Melaka 56 88 72
Perak 36 53 56 78 69 10 9
Negeri Sembilan 44 48 54 75 49 10 8
Pahang 43 35 34 51 37 96
Perlis 27 31 11 54 64
Pulau Pinang 42 24 51 45 11
Putrajaya 23 31 66 100 76 75
Sabah 49 49 35 59 64 12 8
Sarawak 22 50 56 99 61 78
Selangor 45 49 11 22 19 11 8
Terengganu 3 10 44 65 39 32
32 37 03 01 75
03 45 48 70 01
44 33 46 86 57 59
35 53 69 109 82 10 7
55 71 45 72 55 13 9
36 38 96

39

Formula pengiraan
(1) Peratusan perwakilan Penolong Pegawai Pembangunan Masyarakat setiap

negeri:

Bilangan Pen. Pegawai Pembangunan Masyarakat di negeri X X 100 = Y%
Jumlah keseluruhan Bilangan Penolong Pegawai

(2) Saiz sampel bagi Penolong Pegawai Pembangunan Masyarakat setiap negeri:

Y
X 131 (Jumlah Sampel bagi Penolong Pegawai) = n

100

(3) Peratusan perwakilan Pembantu Pembangunan Masyarakat setiap negeri :

Bilangan Pembantu Pembangunan Masyarakat di negeri X
X 100 = Y%

Jumlah keseluruhan Bilangan Pembantu Pembangunan

(4) Saiz sampel bagi Pembantu Kebajikan setiap negeri:

Y
X 215 (Jumlah Sampel bagi Pembantu Pembangunan) = n

100

2.5.5 Teknik pengumpulan data
Data primer kajian ini telah dikumpulkan menggunakan satu set borang

soal-selidik berstruktur dan satu protokol temubual. Bagi borang soal selidik, ia
telah diedarkan oleh pengkaji dan diisi sendiri oleh responden kajian. Para
perunding dan pekerja lapangan berada sama dengan responden kajian dalam
setiap sesi pengisian instrumen kajian bagi membantu mereka yang tidak
memahami soalan.

40

Selain daripada teknik utama tersebut, kajian ini juga melibatkan
penggunaan teknik temubual mendalam bagi mengumpulkan maklumat primer
daripada pemberi maklumat utama berkaitan isu yang dikaji. Temubual
mendalam ini telah dilakukan ke atas lima orang Pegawai Kanan JKMM. Para
perunding telah mengendalikan sendiri sesi temubual mendalam berkenaan,
dengan dibantu oleh Pegawai Penyelidik.

2.5.6 Instrumen kajian
Kajian ini mempunyai dua instrumen kajian; iaitu:
(1) Borang soal-selidik berstruktur (Lihat Lampiran 1)
(2) Protokol temubual (Lihat Lampiran 2)

2.5.6.1 Borang soal-selidik berstruktur
Satu borang soal-selidik berstruktur penuh telah dilakarkan berdasarkan

lima instrumen kajian terpiawai (standardised questionnaire) daripada beberapa
agensi kerja sosial antarabangsa dan tempatan, seperti berikut:

(1) Kerangka Kompetensi Kerja Sosial oleh International Association of
Schools of Social Work (IASSW),

(2) Kerangka Kompetensi Kerja Sosial Nasional (National Social Work
Competency Framework), negara Singapura,

(3) Piawaian Kompetensi Praktis Kerja Sosial Malaysia,
(4) Sistem Pengurusan Kes JKMM; dan
(5) Pelan Strategik Kerja Sosial 2017-2020, JKMM.

Borang soal-selidik ini mempunyai enam bahagian, seperti berikut:
(1) Bahagian A adalah berkaitan dengan profil demografi responden kajian.
(2) Bahagian B mengandungi soalan-soalan berkaitan pemahaman
responden terhadap praktis kerja sosial. Bahagian B borang soal-selidik ini

41

telah dibina berasaskan elemen-elemen pengetahuan kognitif berkaitan
kerja sosial yang telah ditetapkan oleh Kerangka Kompetensi Kerja Sosial
Nasional (National Social Work Competency Framework) negara Singapura
dan juga Piawaian Kompetensi Praktis Kerja Sosial Malaysia. Kedua-kedua
kerangka tersebut telah dilakarkan dan dimajukan (developed)
berdasarkan Kerangka Kompetensi Kerja Sosial oleh International
Association of School of Social Work (IASSW). Kerangka ini menyediakan
komponen-komponen pengetahuan, kemahiran dan tingkah laku
berkaitan praktis kerja sosial yang boleh ukur dan diperhatikan, mengikut
tahap penguasaan (proficiency level) seseorang pekerja sosial. Bagi
konteks kajian ini, ia hanya terfokus kepada tahap asas (foundational)
memandangkan kajian ini hanya meliputi Penolong Pegawai
Pembangunan Masyarakat Gred 29 hingga 38 (Kategori Penolong
Pegawai) dan Pembantu Pembangunan Masyarakat Gred 19 hingga 26
(Kategori Pembantu). Terdapat lapan komponen asas berkaitan
pemahaman responden terhadap praktis kerja sosial yang diukur dalam
kajian ini; iaitu pemahaman responden terhadap tiga bentuk praktis kerja
sosial (spt., kerja kes, kerja kumpulan dan kerja komuniti), pemahaman
responden terhadap struktur sosio-budaya yang mengelilingi
perkhidmatan kerja sosial yang disampaikan, etika dan nilai kerja sosial,
sistem penghubung, analisis dan pembangunan praktis kerja sosial,
penyeliaan dan penilaian praktis kerja sosial. Terdapat 80 item bagi
bahagian ini.
(3) Bahagian C berkaitan dengan pengamalan praktis kerja sosial dalam
kalangan responden. Soalan-soalan di bahagian ini dibina berdasarkan
Kerangka Kompetensi Kerja Sosial Nasional (National Social Work
Competency Framework), Singapura dan Piawaian Kompetensi
Kebangsaan Praktis Kerja Sosial, Malaysia. Soalan-soalan di bahagian ini
dikelompokkan kepada 9 aspek; iaitu (1) Tingkah laku beretika, (2) Refleksi

42

kognitif dan penyelesaian masalah dalam pelaksanaan tiga praktis asas
kerja sosial (spt., kerja kes, kerja kumpulan dan kerja komuniti), (3)
Jaringan kerjasama, (4) Kepentingan klien, (5) Membimbing klien, (6)
Pengurusan tugas dan mencari bantuan, (7) Mempengaruhi perubahan, (8)
Mengambil tindakan berani dan (9) Menilai dan menguatkan semula diri.
Secara keseluruhannya, terdapat 59 item di bahagian ini.
(4) Bahagian D pula berkaitan dengan tahap pematuhan responden terhadap
SOP praktis kerja sosial. Soalan pertama di bahagian ini dimulakan dengan
meminta responden menyatakan perkhidmatan-perkhidmatan serta sub
perkhidmatan-sub perkhidmatan yang pernah dan sedang mereka
sampaikan. Indikator pematuhan terhadap SOP kerja sosial adalah
berdasarkan kepada lima proses kerja utama dalam Sistem Pengurusan
Kes JKM (CMS) iaitu (i) penerimaan/ saringan; (ii) penentuan situasi; (iii)
perancangan dan intervensi; (iv) pemantauan dan penilaian dan (v) proses
penamatan. Keseluruhannya terdapat 69 item di bahagian ini.
(5) Bahagian E berkaitan dengan sistem atau mekanisme penilaian dan
pemantauan yang digunakan oleh JKMM bagi menilai dan memantau
pemahaman, pengamalan dan pematuhan Penolong Pegawai Kebajikan
dan Pembantu Pembangunan Masyarakat nya terhadap SOP
perkhidmatan. Bahagian ini juga mengandungi soalan-soalan tentang
keberkesanan Pelan Tindakan yang berasaskan Pelan Strategik terkini JKM
(2017-2020). Kebanyakan soalan di bahagian ini dibina berdasarkan sistem
pengurusan kerja sosial (social work case management) universal, serta
sistem penilaian dan pemantauan yang disyorkan oleh model
perancangan sosial berkesan (Effective social planning model/approach).
Manakala soalan-soalan tentang keberkesanan pelan tindakan telah dibina
berasaskan kepada empat teras utama pelan strategik JKM (2017-2020)
yang meliputi aspek: (i) pembangunan modal insan; (ii) peningkatan
kecekapan penyampaian perkhidmatan; (iii) penyelidikan dan

43

pembangunan; dan (iv) promosi dan advokasi. Di dalam bahagian ini juga,
pengkaji bertanya secara terbuka limitasi dan kelemahan sistem
pemantauan dan penilaian sedia ada di JKM. Secara keseluruhannya
terdapat 51 item di bahagian ini.

2.5.6.2 Protokol temubual
Satu temubual mendalam (in-depth interview) telah dilakukan ke atas lima

orang pemberi maklumat utama (key informants) berkaitan pengurusan dan
perancangan latihan dan kemahiran praktis kerja sosial di organisasi Jabatan
Kebajikan Masyarakat, Malaysia. Mereka ini merupakan pegawai kanan tertinggi
di dalam organisasi JKMM. Mereka telah diminta memberikan pandangan dan
penjelasan kepada lima soalan utama yang terkandung di dalam protokol
temubual kajian. Kesemua soalan berkisar kepada aspek-aspek berkaitan pelan
strategik, sumber dan pelan tindakan JKMM dalam menghasilkan pegawai
kebajikan nya yang mampu menyampaikan khidmat kerja sosial yang efisien
kepada pelanggan JKMM.

2.5.7 Kajian rintis instrumen kajian
Instrumen kajian; iaitu borang soal-selidik berstruktur telah diuji rintis

pada 27 September 2018 dalam kalangan 30 orang Penolong Pegawai
Pembangunan Masyarakat dan Pembantu Pembangunan Masyarakat di Jabatan
Kebajikan Masyarakat, Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur. Tujuan utama kajian
rintis ini dilakukan adalah untuk menguji kesahan (validity) dan
kebolehpercayaan (reliability) borang soal-selidik, serta nilai konsistensi dalaman
(spt., ketuntasan kandungan (contents), kefahaman responden kajian terhadap
ayat-ayat di dalam instrumen tersebut, penggunaan tema/konsep tertentu)
instrumen tersebut.

44

Berpandukan kepada George dan Mallery (2003) seperti di dalam Jadual
10 di bawah, secara keseluruhannya nilai kebolehpercayaan instrumen ini adalah
tinggi (Jadual 11). Nilai konsistensi dalaman bagi pembolehubah tahap
pengetahuan (Bahagian B), pengamalan (Bahagian C), pematuhan SOP (Bahagian
D) dan pelan tindakan (Bahagian E) adalah sangat baik. Manakala, nilai
konsistensi dalaman bagi pembolehubah sistem penyeliaan dan sistem
pemantauan adalah boleh diterima, selepas beberapa item digugurkan.

Jadual 10
Panduan Mentafsir Nilai Konsistensi Dalaman (α)

Crobhach’s alpha (α) Internal consistency (Konsistensi
dalaman)

0.9 dan ke atas Sangat baik (Excellent)
0.8-0.9 Baik (Good)
0.7-0.8 Boleh diterima (Acceptable)
0.6-0.7 Boleh dipersoalkan (Questionable)
0.5-0.6 Rendah (Poor)
0.5 and below Tidak boleh diterima (Unacceptable)

Sumber: George, D. & Mallery, P. (2003). SPSS for Windows step by step: A simple guide
and reference. 11.0 update (4th ed.). Boston, MA: Allyn & Bacon.

Jadual 11
Laporan Ujian Kebolehpercayaan Instrumen Kajian

Pembolehubah Bilangan Nilai α
item
Pengetahuan (Bah.B) 81 0.949
Pengamalan (Bah.C) 59 0.980
Pematuhan S.O.P (Bah.D) 69 0.969
Sistem penyeliaan (Bah.E) 7 0.742
Sistem pemantauan 11 0.733*
(Bah.E)
Pelan tindakan (Bah.E) 30 0.976

N=29

*: Laporan KPI digantikan dengan Laporan SKT

45

Seterusnya, beberapa perubahan penambahbaikan juga telah dilakukan ke
atas instrumen kajian, berdasarkan daripada maklumbalas peserta kumpulan
rintis. Perubahan-perubahan yang terlibat adalah seperti berikut:

1. Bahagian A: Item 5; kelayakan akademik – ditambahbaik kepada kelayakan
akademik tertinggi. Selain itu, arahan ditambahbaik kepada ‘tandakan di
kotak yang berkenaan’ dan ‘nyatakan bidang.

2. Bahagian A: Item 6; tambah arahan ‘boleh tanda lebih dari 1 jawapan’ dan
kotak paling kanan telah dikeluarkan/dibuang.

3. Bahagian A: item 7; tempoh memegang jawatan – diubah kepada tempoh
perkhidmatan.

4. Bahagian B: item A; 1; e; Teori Psikodinamik dikeluarkan kerana responden
tidak mempelajarinya

5. Bahagian C: item D; 4; ‘skim sosial’ digantikan dengan ‘skim bantuan’
kerana responden lebih biasa dengan istilah tersebut

6. Bahagian D; 1: (paling bawah) ditambah 1 lagi perkhidmatan iaitu
‘penguatkuasaan dan perundangan’ berdasarkan maklum balas
responden.

7. Bahagian D; 2; E; penamatan ditambah ‘/exit policy’ berdasarkan maklum
balas responden

8. Bahagian E; 1 (sistem penyeliaan): arahan diperjelaskan
‘kekerapan dilakukan setahun’ -> ‘anggaran bilangan kes diselia dalam
sebulan’
‘bilangan penyertaan sepanjang tempoh perkhidmatan’ dikeluarkan
Pilihan jawapan ‘tahap keberkesanan’ ditambah ‘4=tidak berkenaan’

9. Bahagian E; 1; item kedua (penyeliaan kes individu) digugurkan kerana
hampir sama dengan item pertama.

10. Bahagian E; 2 (sistem pemantauan): arahan diperjelaskan ‘kekerapan
dilakukan setahun’ -> ‘anggaran bilangan kes diselia dalam sebulan’
‘bilangan penyertaan sepanjang tempoh perkhidmatan’ dikeluarkan

46

Pilihan jawapan ‘tahap keberkesanan’ ditambah ‘4=tidak berkenaan’
11. Bahagian E; 3 (pelan tindakan) : arahan diperjelaskan dan pilihan jawapan

‘tahap keberkesanan’ ditambah ‘4=tidak berkenaan’
Borang soal-selidik yang telah diperbaiki itu (Lampiran 1) kemudiannya
telah digunakan dalam kerja lapangan sebenar di seluruh negara, yang
berlangsung di sepanjang bulan Oktober 2018. Projek penyelidikan ini telah
berlangsung selama 4 bulan. Jadual kerja dan milestone kajian serta carta aliran
penyelidikan mengikut bulan dipaparkan di Lampiran 3 laporan ini.
2.5.8 Teknik analisis data

Semua data mentah telah diproses menggunakan program SPSS versi
23.1. Manakala, semua data verbatim yang dikumpulkan daripada temubual
mendalam telah diproses menggunakan program Atlas.ti yang membantu
menyusun dan mengkategorikan data verbatim kepada analisis tematik yang
konsisten dengan kerangka konseptual kajian ini.

47

3.

LAPORAN PENUH DAPATAN
KAJIAN

3.1 Pendahuluan

Kajian ini telah berjaya mengumpulkan data dan maklumat yang bernilai
berkaitan pemahaman, pengamalan dan pematuhan kerja sosial di dalam
kalangan dua kumpulan sumber manusia penting JKMM; iaitu Penolong Pegawai
Pembangunan Masyarakat (Gred S29 hingga S38) dan Pembantu Pembangunan
Masyarakat (Gred S19 hingga S26). Data-data terkumpul yang telah diproses dan
dianalisis dilaporkan mengikut objektif kajian ini; iaitu seperti berikut:

1) Untuk mengukur tahap pengetahuan Penolong Pegawai Pembangunan
Masyarakat dan Pembantu Pembangunan Masyarakat terhadap praktis
kerja sosial,

2) Untuk mengukur tahap pengamalan praktis kerja sosial oleh Penolong
Pegawai Pembangunan Masyarakat dan Pembantu Pembangunan
Masyarakat apabila menyampaikan perkhidmatan kepada klien,

3) Untuk mengenal pasti sistem atau mekanisme pemantauan dan
penyeliaan oleh Jabatan Kebajikan Masyarakat terhadap Penolong
Pegawai Pembangunan Masyarakat dan Pembantu Pembangunan
Masyarakat nya,

4) Untuk mengenal pasti tahap pematuhan terhadap standard operating
procedure (SOP) kerja sosial dalam kalangan Penolong Pegawai
Pembangunan Masyarakat dan Pembantu Pembangunan Masyarakat; dan

48

5) Untuk menilai semula mekanisme, strategi dan pelan tindakan sedia ada
untuk mengaplikasikan amalan kerja sosial dalam kalangan Penolong
Pegawai Pembangunan Masyarakat dan Pembantu Pembangunan
Masyarakat.

Namun begitu, sebelum melaporkan dapatan kajian mengikut objektif-
objektif di atas, terlebih dahulu perunding melaporkan profil demografi sosial
Penolong Pegawai Pembangunan Masyarakat dan Pembantu Pembangunan
Masyarakat yang menyertai kajian ini.

3.2 Profil Demografi Sosial Responden Kajian

Daripada 346 orang yang terpilih menyertai kajian ini, hanya 305 orang sahaja
yang hadir melibatkan diri dalam kajian ini. Berdasarkan kepada penglibatan 305
orang responden, kadar respons bagi kajian ini adalah 80.1 peratus. Menurut
Saldivar (2012), kadar respons 80.1 peratus bagi survei mod dilakukan secara
langsung oleh individu adalah baik (sila rujuk Jadual 12).

Jadual 12
Kadar Respons Menerusi Pelbagai Mod Survei

Mod Survei Kadar Respons
Dilakukan individu (in person) 80-85% baik (good)
Melalui Telefon 80% baik (good)
Melalui kiriman pos (mail) 50% mencukupi (adequate); 60% baik
(good); 70% sangat baik (very good)
Menerusi e-mail 40% pertengahan (average); 50% baik
(good); 60% sangat baik (very good)
Secara talian (online) 30% pertengahan (average)

Sumber: Salvadar, M.G. (2012). A primer on sutvey response rate.
https://mgsaldivar.weebly.com/uploads/8/5/1/8/8518205/saldivar_primer_on_survey_respons
e.pdf

49

3.2.1 Penyertaan responden mengikut negeri

Kadar penyertaan responden kajian mengikut negeri secara keseluruhannya

adalah baik. Seramai 41 orang responden (13 orang responden dari negeri

Sabah, 13 orang responden dari Sarawak dan 15 orang responden dari negeri

Selangor) tidak dapat menghadirkan diri ke pusat pengumpulan data untuk

menyertai kajian ini. Kedudukan lokasi geografi Sabah dan Sarawak yang agak

bertaburan, jauh daripada pusat di mana data kajian dikumpulkan dan

melibatkan kos pengangkutan yang mahal menyukarkan dan mempengaruhi

mobiliti dan aksesibiliti responden untuk hadir ke pusat pengumpulan data

kajian. Bagi responden di negeri Selangor pula, keperluan untuk menganjurkan

majlis sosial yang telah dirancang terlebih dahulu menyebabkan para responden

yang terlibat tidak dapat hadir ke ISM bagi tujuan menjawab borang soal-selidik

kajian.

Jadual 13

Penyertaan Responden dalam Kajian mengikut Negeri

Negeri Bilangan Peratusan
Responden (%)

(Orang)

Perak 34 11.1

Pahang 32 10.5

Johor 30 9.80

Selangor 24 7.90

Kelantan 24 7.90

Negeri Sembilan 23 7.50

Terengganu 22 7.20

Kuala Lumpur dan Putrajaya 21 6.90

Kedah 21 6.90

Pulau Pinang 18 5.90

Sarawak 18 5.90

Melaka 16 5.20

Sabah 13 4.30

Perlis 7 2.30

Labuan 2 0.70

Jumlah 305 100

Namun begitu, kadar respons bagi ketiga-tiga negeri terbabit masih di
paras memuaskan (melebihi 50%). Jumlah responden yang terlibat iaitu seramai

50

305 orang adalah memadai untuk generalisasi data kajian ini. Sekiranya diberi
lebih banyak masa, kajian ini boleh mendapat kadar respons penuh seperti yang
dikehendaki iaitu 346 orang.

3.2.2 Penyertaan responden mengikut gred jawatan

Kajian ini hanya melibatkan Penolong Pegawai Pembangunan Masyarakat
Gred 29 hingga 38 dan Pembantu Pembangunan Masyarakat Gred 19 hingga 26
di seluruh negara. Komposisi perjawatan sedia ada yang menunjukkan Pembantu
Pembangunan Masyarakat adalah lebih ramai daripada Penolong Pegawai
Pembangunan Masyarakat. Selari dengan komposisi berkenaan, 62 peratus
responden kajian ini terdiri daripada Pembantu Pembangunan Masyarakat Gred
19 hingga 26.

Jadual 14
Penyertaan Responden dalam Kajian Mengikut Gred Jawatan

Gred Jawatan Bilangan Peratusan
Responden (%)
Pembantu Pembangunan
Masyarakat (19-26) (Orang) 62.0
Penolong Pegawai 189
Pembangunan Masyarakat 38.0
(29-38) 116

Jumlah 305 100

3.2.3 Penyertaan responden mengikut jantina

Berdasarkan jantina pula, responden lelaki lebih ramai menyertai kajian ini
berbanding responden perempuan, walaupun, mengikut pelan asal sampel kajian
menunjukkan lebih ramai responden wanita yang sepatutnya menyertai kajian ini.
Para perunding yakin keadaan ini mempunyai kaitan dengan aspek mobiliti; di
mana responden lelaki lebih mudah bergerak ke lokasi pusat pengumpulan data;
berbanding dengan responden perempuan.

51

Jadual 15
Penyertaan Responden dalam Kajian Mengikut Jantina

Jantina Bilangan Peratusan
Responden (%)
Lelaki
Perempuan (Orang) 50.2
49.8
Jumlah 153 100

152
305

3.2.4 Penyertaan responden mengikut umur, tempoh
perkhidmatan dan tempoh memegang jawatan semasa

Mengikut umur pula, majoriti daripada Penolong Pegawai Pembangunan
Masyarakat dan Pembantu Pembangunan Masyarakat yang menyertai kajian ini
berada di dalam kategori umur 31 hingga 40 tahun. Responden yang baru
bekerja dan berumur 19 ke 25 tahun hanya mewakili 3.3 peratus. Manakala,
kakitangan yang berumur 41 hingga 50 tahun hanya mewakili 16 peratus.
Seterusnya, 3.6 peratus daripada responden kajian berada di dalam umur
ambang persaraan.

Jadual 16
Penyertaan Responden dalam Kajian Mengikut Umur

Umur Bilangan Peratusan
Responden (%)
19-25
26-30 (Orang) 3.3
31-35 10 13.4
36-40 32.1
41-45 41 31.5
46-50 12.1
51-55 98 3.9
56-60 2.6
Jumlah 96 1.0
37 100
12
8
3
305

52

Konsisten dengan data umur, majoriti responden kajian telah berkhidmat
selama 10 hingga 20 tahun di JKMM. Paling ramai responden telah berkhidmat
antara 6 ke 10 tahun. Data ini menunjukkan yang kebanyakan Penolong Pegawai
Pembangunan Masyarakat dan Pembantu Pembangunan Masyarakat yang
menyampaikan khidmat kerja sosial masih berada dalam kategori muda atau
baharu. Hanya 4.9 peratus daripada mereka telah berkhidmat selama 26 ke 35
tahun.

Jadual 17
Penyertaan Responden dalam Kajian Mengikut Tempoh Perkhidmatan

Tempoh Perkhidmatan Bilangan Peratusan
(Tahun) Responden (%)

1-5 (Orang) 19.0
6-10 58 36.1
11-15 23.6
16-20 110 10.5
21-25 5.9
26-30 72 3.9
31-35 32 1.0
Jumlah 18 100
12
3
305

Jadual 18
Penyertaan Responden dalam Kajian Mengikut Tempoh Memegang Jawatan

Sekarang

Tempoh Memegang Bilangan Peratusan
Jawatan Sekarang Responden (%)

1-5 (Orang) 34.8
6-10 106 43.9
11-15 17.0
16-20 134 3.0
21-25 1.0
26-30 52 0.3
Jumlah 9 100
3
1
305

53

Berkaitan dengan tempoh jawatan terkini pula, sepertimana yang
dipaparkan di dalam Jadual 18, majoriti (78.7 peratus) daripada responden kajian
ini telah menjawat jawatan semasa selama 1 ke 10 tahun; iaitu masih baharu.
Hanya 21.3 peratus daripada mereka telah menjawat jawatan semasa selama 11
ke 30 tahun.

3.2.5 Penyertaan responden mengikut etnik

Dari segi etnisiti pula, majoriti daripada responden kajian ini terdiri
daripada kaum Melayu. Ini adalah konsisten dengan perjawatan awam yang
lazimnya cenderung dianggotai oleh kaum Melayu.

Jadual 19
Penyertaan Responden dalam Kajian Mengikut Etnisiti

Etnik Bilangan Responden Peratusan
(Orang) (%)
Melayu 260 85.2
Lain-Lain 31 10.2
12 3.9
India 2 7.0
Cina 305 100
Jumlah

3.2.6 Penyertaan responden mengikut agama

Jadual 20
Penyertaan Responden dalam Kajian Mengikut Agama

Agama Bilangan Peratusan
Responden (%)
Islam
Kristian (Orang) 89.8
Hindu 274 6.2
Buddha 3.6
19 0.3
Jumlah 11 100
1
305

54

Konsisten dengan komposisi etnisiti responden kajian, responden
beragama Islam paling ramai menyertai kajian ini; berbanding dengan responden
yang beragama Kristian, Hindu dan Buddha.

3.2.7 Penyertaan responden mengikut kelayakan akademik

Kedua-dua perjawatan ini memerlukan penyandangnya mempunyai
kelayakan akademik minimum Sijil Pelajaran Malaysia (SPM). Hanya 27.2 peratus
daripada responden kajian ini berkelayakan SPM. Majoriti daripada Penolong
Pegawai Pembangunan Masyarakat dan Pembantu Pembangunan Masyarakat
yang menyampaikan khidmat kerja sosial mempunyai kelayakan akademik yang
lebih tinggi dari SPM, seperti diploma, STPM, pasca Ijazah dan sijil profesional.

Jadual 21
Penyertaan Responden dalam Kajian Mengikut Kelayakan Akademik

Kelayakan Akademik Bilangan Responden Peratusan
(Orang) (%)
Diploma 90 29.5
SPM 83 27.2
Ijazah 64 21.0
STPM 48 15.7
12 3.9
Sijil Kemahiran 7 2.3
Pasca Ijazah 1 0.3
305 100
Sijil Profesional
Jumlah

3.2.8 Penyertaan responden mengikut latarbelakang bidang
pengajian

Responden yang benar-benar mempunyai latar pendidikan dalam bidang
kerja sosial hanyalah 1.3 peratus; iaitu dikelompokkan ke dalam bidang Sains
Sosial dan Kemanusiaan. Hanya segelintir daripada Penolong Pegawai
Pembangunan Masyarakat dan Pembantu Pembangunan Masyarakat yang
berkhidmat di JKMM mempunyai kelayakan dalam bidang yang setara dengan

55

bidang kerja sosial (spt., Pembangunan Manusia, Psikologi, Kaunseling, Sains
Pembangunan Manusia). Majoriti daripada Penolong Pegawai Pembangunan
Masyarakat dan Pembantu Pembangunan Masyarakat mempunyai latar akademik
dari bidang yang tidak berkaitan dengan khidmat kerja sosial.

Jadual 22
Penyertaan Responden dalam Kajian Mengikut Bidang Pengajian

Bidang Pengajian Bilangan Responden Peratusan
(Orang) (%)
Tidak menjawab bidang pengajian
Sains sosial dan Kemanusiaan 157 51.5
Pengajian perniagaan 70 22.9
Kejuruteraan 22 7.2
Psikologi dan kaunseling 16 5.2
Sains komputer dan teknologi maklumat 7 2.3
Pengurusan 6 2.0
Perakaunan 5 1.6
Pendidikan 4 1.3
Alam bina dan arkitek 3 1.0
Pengurusan hotel, katering/Seni kulinari 2 0.7
4 1.4
Ekonomi dan kewangan
I.T dan pengurusan 1 0.3
Kejururawatan 1 0.3
Matrikulasi 1 0.3
Pemasaran 1 0.3
Pentadbiran korporat 1 0.3
Sains 1 0.3
Sastera 1 0.3
Sijil Eksekutif Kerja Sosial 1 0.3
1 0.3
Jumlah 305 100.0

3.2.9 Penyertaan responden mengikut tugasan spesifik

Kerja kes (case work) merupakan bidang tugas asas yang kritikal di dalam
khidmat kerja sosial. 89.8 peratus daripada 305 orang responden kajian ini
melaporkan yang mereka terlibat di dalam pengendalian kerja kes. Manakala,
hanya separuh daripada mereka melaporkan yang mereka ada melakukan kerja
kumpulan (52.8 peratus) dan kerja komuniti (52.3 peratus).

56

Jadual 23
Penyertaan Responden dalam Kajian Mengikut Tugasan Spesifik Berkaitan Kerja

Sosial

Tugasan Spesifik Bilangan Peratusan
Berkaitan Kerja Sosial (Orang) (%)
(i) Kerja Kes 89.8
(ii) Kerja kumpulan 274 52.8
(iii) Kerja komuniti 161 52.3
159

Selain melakukan tiga tugas khusus berkaitan kerja sosial di atas, ada di
dalam kalangan Penolong Pegawai Pembangunan Masyarakat dan Pembantu
Pembangunan Masyarakat juga melakukan tugasan-tugasan lain seperti
melakukan tugasan pentadbiran, menguruskan khidmat anak angkat,
menguruskan aktiviti badan-badan bukan kerajaan (NGOs), pembantu di
Bahagian kanak-kanak dan sebagainya, sepertimana yang diperlihatkan di dalam
Jadual 24.

Jadual 24

Penyertaan Responden dalam Kajian Mengikut Tugasan Lain-lain

Tugasan Lain Bilangan Peratusan
Responden
Tidak berkenaan (%)
Pengurusan bencana (Orang) 94.4
Pentadbiran 288 1.0
Anak Angkat 3 1.0
Kerja Sosial 3 0.3
NGOs 1 0.3
Pegawai DUN 1 0.3
Pemandu 1 0.3
Pemantauan Pusat Jagaan/Taska 1 0.3
Pembantu 1 0.3
Pembantu Di bahagian Kanak- 1 0.3
Kanak 1 0.3
Pengurusan 1
Perundangan Dan Advokasi 0.3
Seksyen Penguatkuasa 1 0.3
Perkhidmatan Kanak-Kanak 1 0.3
1
Jumlah 100
305

57

3.2.10 Kursus-kursus berkaitan kerja sosial yang pernah
dihadiri responden

Menyedari hakikat yang sebahagian besar kakitangan yang
menyampaikan khidmat kerja sosial bukannya datang dari latar pendidikan
bidang kerja sosial, JKMM menerusi institut latihannya iaitu ISM menganjurkan
pelbagai kursus berkaitan kerja sosial bagi menyalurkan pelbagai ilmu
pengetahuan dan kemahiran praktikal berkaitan kerja sosial. Majoriti daripada
responden kajian ini (rata-ratanya >80%) telah menyertai kebanyakan kursus
tersebut, yang dianjurkan secara berkala dan berterusan oleh pihak ISM.

58

Jadual 25
Kursus-Kursus Berkaitan Kerja Sosial yang Pernah Dihadiri oleh Responden Kajian

Kursus Bilangan Peratusan
(Orang) (%)
Kursus Kerja Sosial 83.0
Program Diploma Pasca Ijazah 253 98.0
Bengkel Perkhidmatan Sosial di Mahkamah 299 89.8
Kursus Kemahiran Penyeliaan Pelatih Perintah Khidmat 274 78.0
Masyarakat 238
Kursus Case Management System (CMS) 85.6
Kursus Piawaian Kompetensi Praktis Kerja Sosial(Generik) 261 89.2
Kursus Piawaian Kompetensi Praktis Kerja Sosial (Spesifik) 272 89.8
Kursus Pengurusan dan Pengendalian Kes di Institusi OKU 274 83.0
Kursus Anak Pelihara dan Pengangkatan 253 81.6
Kursus Penyediaan Laporan Kemajuan Penghuni di Institusi 249 85.2
Kanak-Kanak 260
Bengkel Pemantapan Penyediaan Laporan Akhlak dan 76.4
Pelindung 233
Kursus Pengurusan Kes Akhlak 84.6
Kursus Pengurusan Pertubuhan Sukarela Kebajikan 258 81.0
Kursus Pengurusan Program Khidmat Bantu di Rumah (HOME 247 77.0
HELP) 235
Kursus Kerja Sosial Dalam Komuniti 62.3
Kursus DET & IL (Ketidakupayaan Dalam Konteks Sosial Model) 190 96.4
Kursus DET & DRST 294 95.1
Kursus Asas Pengurusan Perkhidmatan Bantuan Kewangan JKM 290 50.2
Kursus Pengurusan Perkhidmatan Bantuan JKM (Pertengahan) 153 82.6
Kursus Pengurusan Perkhidmatan Bantuan JKM (Lanjutan) 252 89.2
Kursus Pemerkasaan Peranan PPN & PDBK 272 91.1
Kursus Pemantapan Penyediaan Laporan Pemeriksaan PDBK 278 87.2
Kursus Eksekutif Penguatkuasaan Undang-Undang (ILKAP 266 98.0
UITM) 299
Bengkel Perkhidmatan Sosial di Mahkamah 94.4
Kursus Penyeliaan Profesional Dalam Organisasi 288 96.4
Kursus Pemahaman Teori-Teori Sosial 294 79.7
Kursus Piawaian Kompetensi Praktis Kerja Sosial 243 88.9
Kursus Kompetensi Praktis Kerja Sosial 271 85.6
Kursus Professional Accountable Practice (PAP) Model 261 75.1
Kursus Pengenalan Kerja Sosial 229 64.3
Diploma Pasca Ijazah Kerja Sosial 196 95.7
292

59

3.3 Tahap Pengetahuan Penolong Pegawai
Pembangunan Masyarakat dan Pembantu
Pembangunan Masyarakat Terhadap Praktis Kerja
Sosial

Sejumlah 80 soalan telah dikemukakan kepada responden (Pembantu
Pembangunan Masyarakat dan Penolong Pegawai Pembangunan Masyarakat)
bagi mengukur tahap pengetahuan mereka terhadap praktis kerja sosial.
Responden dikehendaki menjawab sama ada tahu atau tidak tahu bagi setiap
item soalan tersebut. Soalan-soalan yang dikemukakan memfokuskan kepada
lapan aspek pengetahuan asas yang perlu diketahui oleh seseorang pekerja
sosial. Lapan aspek berkenaan adalah pengetahuan berkaitan kerja kes, kerja
kumpulan, kerja komuniti, struktur sosiobudaya yang mengelilingi perkhidmatan,
etika dan nilai kerja sosial, sistem penghubung, analisis dan pembangunan,
penyeliaan kerja sosial dan penilaian perkhidmatan kerja sosial. Aspek-aspek asas
berkenaan dibina daripada Kerangka Kompetensi Kerja Sosial Nasional dan
Perspektif Kecekapan berasaskan Budaya.

Penentuan tahap pengetahuan Pembantu Pembangunan Masyarakat dan
Penolong Pegawai Pembangunan Masyarakat telah ditentukan berdasarkan skor
min yang diperolehi. Penentuan skor min tahap pengetahuan dibuat dengan
menjumlahkan skor bagi 80 item soalan berkenaan lapan aspek pengetahuan
asas kerja sosial. Skor 1 diberikan bagi setiap jawapan tahu untuk setiap item.
Manakala skor 0 diberikan bagi jawapan tidak tahu untuk setiap item. Jumlah
skor yang diperoleh kemudiannya dibahagikan dengan 80 bagi mendapatkan
julat skor antara 0 hingga 1. Bagi tujuan ini, penyelidik telah mengkategorikan
tahap pengetahuan tersebut kepada dua kategori sahaja, iaitu tinggi dan rendah.
Penyelidik membuat ketetapan bahawa responden yang memperoleh skor min di

60

di bawah 0.6 dikategorikan sebagai mempunyai tahap pengetahuan yang rendah,
manakala responden yang memperoleh skor min 6 dan ke atas mempunyai
tahap pengetahuan yang tinggi.

3.3.1 Dapatan keseluruhan

Secara keseluruhannya, kajian ini mendapati tahap pengetahuan
Pembantu Pembangunan Masyarakat dan Penolong Pegawai Pembangunan
Masyarakat tentang amalan kerja sosial adalah tinggi (min=0.72, sp.=0.21).
Antara kedua-dua gred perjawatan, tahap pengetahuan Penolong Pegawai
Pembangunan Masyarakat tentang praktis kerja sosial adalah lebih tinggi
(min=0.74; sp.=0.19); berbanding dengan tahap pengetahuan Pembantu
Pembangunan Masyarakat (min=0.70; sp.=0.21). Skor min paling tinggi yang
diperoleh responden ialah 1. Manakala skor min paling rendah yang diperoleh
responden ialah 0.16 sahaja.

Jadual 26
Skor Min dan Sisihan Piawai Pengetahuan Terhadap Praktis Kerja Sosial

Pengetahuan terhadap Praktis kerja Sosial Min Sisihan Tahap
Piawai
Pembantu Pembangunan Masyarakat (n=189) 0.70 Tinggi
Penolong Pegawai Pembangunan Masyarakat 0.74 0.21 Tinggi
(n=116) 0.19
0.72
Keseluruhan (N=305) 0.21 Tinggi

Min Skor dan sisihan piawai bagi tahap pengetahuan terhadap praktis kerja sosial
mengikut negeri adalah seperti yang ditunjukkan dalam Jadual 27 di bawah. Skor
min responden daripada Perlis adalah paling tinggi (min=0.79, sp.=0.17).
Manakala yang paling rendah adalah daripada Labuan (min= 0.35, sp.=0.09).
Manakala perincian min skor tahap pengetahuan terhadap praktis kerja sosial
mengikut negeri boleh dilihat dalam Jadual 28.

61

Jadual 27

Skor Min dan Sisihan Piawai Pengetahuan Terhadap Praktis Kerja Sosial
Mengikut Negeri

Negeri Min Sisihan piawai Tahap
Perlis
Selangor 0.83 0.15 Tinggi
Kedah
Johor 0.83 0.14 Tinggi
Kuala Lumpur
Perak 0.82 0.20 Tinggi
Sarawak
Kelantan 0.80 0.19 Tinggi
Negeri Sembilan
Pulau Pinang 0.79 0.13 Tinggi
Pahang
Terengganu 0.79 0.18 Tinggi
Sabah
Melaka 0.78 0.19 Tinggi
Labuan
0.77 0.18 Tinggi

0.76 0.14 Tinggi

0.76 0.14 Tinggi

0.75 0.23 Tinggi

0.69 0.28 Tinggi

0.67 0.19 Tinggi

0.65 0.19 Tinggi

0.43 0.15 Rendah

Dalam bahagian seterusnya, pengkaji melaporkan secara terperinci lapan
komponen asas pengetahuan praktis kerja sosial; iaitu:

i. Pengetahuan tentang amalan kerja kes sosial,
ii. Pengetahuan tentang amalan kerja sosial dengan kumpulan,
iii. Pengetahuan tentang amalan kerja sosial dengan komuniti,
iv. Pengetahuan tentang struktur sosio-budaya yang mengelilingi

perkhidmatan kerja sosial,
v. Pengetahuan tentang etika dan nilai kerja sosial,
vi. Pengetahuan tentang sistem penghubung, analisa dan pembangunan

profesion kerja sosial,
vii. Pengetahuan tentang penyeliaan dalam praktis kerja sosial; serta
viii. Pengetahuan tentang perkhidmatan dalam kerja sosial.

Soalan-soalan yang digunakan untuk mengukur tahap pengetahuan
terhadap amalan kerja kes adalah sebanyak 22 item, kerja kumpulan sebanyak 20
item, kerja komuniti sebanyak 11 item, struktur sosio-budaya yang mengelilingi

62

Jadua
Skor Min Pengetahuan Terhadap Komponen Pen

Negeri Bilangan
Kerja Kes
Kerja Kumpulan
Kerja Komuniti

N min min min

Kuala Lumpur 21 0.75 0.82 0.58

Labuan 2 0.47 0.10 0.04

Johor 30 0.70 072 0.59

Kedah 21 0.77 0.71 0.66

Kelantan 24 0.70 0.64 0.60

Melaka 16 0.64 0.48 0.35

Negeri Sembilan 23 0.70 0.67 0.65

Pahang 32 0.69 0.61 0.57

Perak 34 0.67 0.71 0.57

Perlis 7 0.77 0.74 0.74

Pulau Pinang 18 0.67 0.70 0.54

Sabah 13 0.46 0.44 0.48

Sarawak 18 0.70 0.66 0.62

Selangor 24 0.78 0.70 0.65

Terengganu 22 0.59 0.57 0.58

Struktur Sosio-al 28
budaya yangngetahuan Praktis Kerja Sosial Mengikut Negeri
Mengelingingi
PerkhidmatanMin min min min min
Etika dan Nilai0.88 0.93 0.76 0.84 0.77
Kerja Sosial0.75 0.80 0.83 0.16 0.31
0.91 0.93 0.82 0.86 0.85
Sistem0.92 0.94 0.85 0.88 0.87
Penghubung,0.90 0.88 0.79 0.83 0.84
Analisis dan0.78 0.88 0.64 0.70 0.71
Pembangunan0.86 0.88 0.75 0.86 0.69
Penyeliaan Kerja0.88 0.91 0.78 0.81 0.73
0.94 0.94 0.84 0.84 0.81
Sosial0.89 0.91 1.00 0.76 0.83
Penilaian0.83 0.91 0.81 0.90 0.72
Perkhidmatan0.86 0.89 0.64 0.97 0.65
0.93 0.95 0.76 0.83 0.73
0.93 0.93 0.87 0.97 0.78
0.85 0.85 0.66 0.74 0.65

63

perkhidmatan kerja sosial sebanyak 8 item, pengetahuan tentang etika dan nilai
kerja sosial sebanyak 5 item, sistem penghubung, analisis dan pembangunan
sebanyak 3 item, penyeliaan kerja sosial 3 item dan penilaian perkhidmatan 6
item.

Penentuan tahap pengetahuan Penolong Pegawai Pembangunan
Masyarakat dan Pembantu Pembangunan Masyarakat terhadap setiap elemen
pengetahuan ditentukan berdasarkan skor min yang diperolehi. Penentuan skor
min tahap pengetahuan dibuat dengan menjumlahkan skor bagi item dalam
setiap aspek pengetahuan kerja sosial. Skor 1 diberikan bagi setiap jawapan tahu
untuk setiap item. Manakala skor 0 diberikan bagi jawapan tidak tahu untuk
setiap item. Jumlah skor yang diperoleh kemudiannya dibahagikan dengan
jumlah item bagi setiap aspek pengetahuan kerja sosial bagi mendapatkan julat
skor antara 0 hingga 1. Bagi tujuan ini penyelidik mengkategorikan tahap
pengetahuan tersebut kepada dua kategori sahaja, iaitu tinggi dan rendah.
Penyelidik membuat ketetapan bahawa responden yang memperoleh skor min di
di bawah 0.6 dikategorikan sebagai mempunyai tahap pengetahuan yang rendah.
Manakala, responden yang memperoleh skor min 0.6 dan ke atas mempunyai
tahap pengetahuan yang tinggi.

Sepertimana dipaparkan menerusi Jadual 29, kajian ini mendapati secara
keseluruhannya pengetahuan responden terhadap amalan kerja kes (min=0.69;
sp.=0.22), amalan kerja kumpulan (min=0.66; sp.-0.30), struktur sosio-budaya
yang mengelilingi perkhidmatan kerja sosial (min=0.89; sp.=0.14), etika dan nilai
kerja sosial (min=0.91; sp.=0.15), sistem penghubung, analisis dan pembangunan
(min=0.78; sp.=0.34), penyeliaan kerja sosial (min=0.78; sp.=0.34) dan penilaian
perkhidmatan (min=0.76; sp.=0.27) berada pada tahap tinggi. Hanya tahap
pengetahuan berkenaan dengan amalan kerja komuniti sahaja berada pada
tahap rendah (min=0.58; sp.=0.36).

64

Jadua
Skor Min dan Sisihan Piawai Pengetahuan Terha

Pengetahuan terhadap praktis kerja Sosial Pembantu Pem
Masyar
Kerja kes (n=18
Kerja Kumpulan
Kerja Komuniti Min Sisiha
Struktur Sosio-budaya yang Mengelilingi Piawa
Perkhidmatan 0.68
Etika dan Nilai Kerja Sosial 0.66 0.23
Sistem penghubung, analisis dan pembangunan 0.55 0.31
Penyeliaan Kerja Sosial 0.87 0.37
Penilaian perkhidmatan 0.15

Skor minimum 0.90 0.16
Skor maksimum 0.74 0.36
0.82 0.33
0.74 0.29

0.16
1.00

al 29
adap Lapan Komponen Asas Praktis Kerja Sosial

mbangunan Pen. Pegawai Keseluruhan
rakat Pembangunan (N=305)
89)
Masyarakat Min Sisihan Tahap
an Tahap (n=116) Piawai
ai 0.69 Tinggi
3 Tinggi Min Sisihan Tahap 0.66 0.22 Tinggi
1 Tinggi Piawai 0.58 0.30 Rendah
7 Rendah 0.89 0.36 Tinggi
5 Tinggi 0.69 0.21 Tinggi 0.14
0.66 0.29 Tinggi

0.63 0.33 Tinggi

0.91 0.12 Tinggi

6 Tinggi 0.93 0.13 Tinggi 0.91 0.15 Tinggi
6 Tinggi 0.85 0.28 Tinggi 0.78 0.34 Tinggi
3 Tinggi 0.88 0.27 Tinggi 0.84 0.31 Tinggi
9 Tinggi 0.80 0.22 Tinggi 0.76 0.27 Tinggi
6 0.20
0 1.00 0.16
1.00

65

3.3.2 Tahap pengetahuan terhadap kerja kes

Kerja kes merupakan praktis kerja sosial yang dominan dalam khidmat
kerja sosial di kebanyakan negara termasuk Malaysia. Kebanyakan pegawai
kebajikan masyarakat di Malaysia terlibat dalam praktik kerja kes ini. Menurut
Mary Richmond (dlm. Skidmore, Thackeray & Farley, 1994), kerja kes melibatkan
proses pembangunan personaliti seseorang melalui penyesuaian kesedaran
tertentu secara individu dengan individu dan antara manusia dengan
persekitaraannya. Menurut Skidmore, Farley, Milton, Wedman, McKenna dan
Thackeray (1999) pula kerja kes sosial merupakan satu kaedah menolong
manusia berdasarkan pengetahuan, pemahaman dan aplikasi penggunaan teknik
kemahiran untuk membantu menusia menyelesaikan masalah sama ada masalah
psikososial, sosioekonomi atau masalah persekitaraan melalui hubungan
bersemuka.

Pengukuran tahap pengetahuan responden tentang amalan kerja kes
berkaitan dengan:

i. pengetahuan tentang teori berkaitan praktis kerja sosial
ii. pengetahuan tentang model-model berkaitan praktis kerja sosial
iii. pengetahuan tentang pendekatan atau kaedah atau teknik menilai

kefungsian klien
iv. pengetahuan tentang pendekatan atau kaedah atau teknik menilai

keperluan klien
v. pengetahuan tentang sistem intervensi klien
vi. pengetahuan untuk memahami klien
vii. pengetahuan tetang cara mengurus faktor risiko dan pelindung klien
viii. pengetahuan tentang praktis bersifat reflektif
ix. pengetahuan tentang kemahiran asas kerja kes sosial

66

Secara keseluruhannya, terdapat sebanyak 22 item atau soalan telah
gunakan untuk mengukur tahap pengetahuan responden tentang amalan kerja
kes (Jadual 30). Skor 1 diberikan bagi setiap jawapan tahu untuk setiap item.
Manakala skor 0 diberikan bagi jawapan tidak tahu untuk setiap item. Bagi tujuan
kajian ini, penyelidik mengkategorikan tahap pengetahuan tersebut kepada dua
kategori sahaja, iaitu tinggi dan rendah. Penyelidik membuat ketetapan bahawa
responden yang memperoleh skor min di bawah 0.6 adalah dikategorikan
sebagai mempunyai tahap pengetahuan yang rendah, manakala responden yang
memperoleh skor min 0.6 dan ke atas mempunyai tahap pengetahuan yang
tinggi.

Penemuan kajian menunjukkan tahap pengetahuan responden tentang
amalan kerja kes adalah tinggi (min=0.69; sp.=0.22). Tahap pengetahuan tentang
amalan kerja kes bagi Pembantu Pembangunan Masyarakat (min=0.68; sp.=0.23)
dan Penolong Pegawai Pembangunan Masyarakat (min=0.69; sp.=0.21) juga
berada pada tahap tinggi (Jadual 29). Pengetahuan responden yang tinggi
terhadap amalan kerja kes adalah melibatkan pengetahuan mereka terhadap
aspek pengetahuan tentang teori praktis kerja sosial (spt., Teori Pembelajaran
Sosial, Teori Hierarki Keperluan Maslow, Teori Perkembangan Psikososial, Teori
Intervensi Sosial), pengetahuan tentang model dalam kerja kes sosial (spt., model
penyelesain masalah dan model praktis berdasarkan tugasan), pengetahuan
tentang pendekatan/ kaedah/ teknik menilai tahap kefungsian klien dan menilai
keperluan klien untuk berfungsi secara sosial, pengetahuan tentang cara menilai
sistem intervensi klien (pemulihan, perkembangan dan pencegahan),
pengetahuan dalam memahami klien, pengetahuan dalam mengurus faktor risiko
dan pelindung bagi setiap klien perkhidmatan, pengetahuan mengenai praktis
yang bersifat reflektif dan pengetahuan mengenai kemahiran asas dalam kerja
kes.

67

Walaubagaimanapun, kajian ini mendapati pengetahuan responden
mengenai Teori Kerja Kes seperti Teori Ekologi, Teori Sistem, Teori Transpersonal
dan Teori Pilihan Rasional, serta pengetahuan mereka tentang model kerja kes
sosial (spt., model terapi naratif, model terapi kognitif dan model intervensi krisis)
berada pada tahap rendah.

68

Jadua
Skor Min Bagi Setiap Item Penget

Pengetahuan Pembantu Pem
Masyar
(n=18

Pengetahuan tentang teori-teori berkaitan praktis Min Sisiha
kerja kes: Piawa

Teori Pembelajaran Sosial 0.83 0.27
Teori Hierarki Keperluan Maslow 0.76 0.43
Teori Ekologi Manusia. 0.56 0.49
Teori Sistem 0.52 0.50
Teori Perkembangan Psikososial 0.58 0.49
Teori Transpersonal 0.32 0.46
Teori Pilihan Rasional 0.46 0.49
Teori Intervensi Krisis 0.62 0.48
Pengetahuan tentang model-model kerja sosial
berkaitan praktis kerja kes: 0.82 0.38
Model penyelesaian Masalah 0.70 0.45
Model Praktis Berdasarkan Tugasan 0.34 0.47
Model Terapi Naratif 0.44 0.98
Model Terapi Kognitif 0.58 0.49
Model Intervensi Krisis

al 30
tahuan Terhadap Praktis Kerja Kes

mbangunan Pen. Pegawai Keseluruhan

rakat Pembangunan (n=305)

89) Masyarakat

(n=116)

an Tahap Min Sisihan Tahap Min Sisihan Tahap

ai Piawai Piawai

7 Tinggi 0.81 0.39 Tinggi 0.82 0.38 Tinggi
3 Tinggi 0.89 0.31 Tinggi 0.81 0.39 Tinggi
9 Rendah 0.63 0.48 Tinggi 0.58 0.49 Rendah
0 Rendah 0.54 0.50 Rendah 0.53 0.50 Rendah
9 Rendah 0.66 0.47 Tinggi 0.61 0.49 Tinggi
6 Rendah 0.27 0.44 Rendah 0.30 0.46 Rendah
9 Rendah 0.41 0.49 Rendah 0.49 0.49 Rendah
8 Tinggi 0.66 0.47 Tinggi 0.64 0.48 Tinggi

8 Tinggi 0.76 0.43 Tinggi 0.79 0.40 Tinggi
5 Tinggi 0.51 0.50 Rendah 0.63 0.48 Tinggi
7 Rendah 0.22 0.41 Rendah 0.30 0.45 Rendah
8 Rendah 0.47 0.50 Rendah 0.45 0.49 Rendah
9 Rendah 0.56 0.49 Rendah 0.57 0.49 Rendah

69

Sambungan Jadual 30

Pengetahuan Pembantu Pem
Masyar
Pengetahuan tentang pendekatan/kaedah/teknik (n=18
untuk menilai tahap kefungsian klien.
Pengetahuan tentang pendekatan/kaedah/teknik Min Sisiha
untuk menilai keperluan klien untuk berfungsi secara Piawa
sosial.
Pengetahuan tentang cara untuk menilai sistem 0.88 0.32
intervensi untuk klien:
0.87 0.33
Pemulihan
Perkembangan 0.88 0.32
Pencegahan 0.88 0.32
Pengetahuan untuk memahami klien 0.87 0.34
Pengetahuan cara untuk menguruskan faktor risiko 0.90 0.30
dan pelindung bagi setiap klien perkhidmatan. 0.69 0.46
Pengetahuan mengenai praktis yang bersifat reflektif
(spt. kes, pelan penjagaan, laporan sosial). 0.72 0.45
Pengetahuan mengenai kemahiran-kemahiran asas
dalam kerja kes (cth: menemubual, memparafrasa, 0.94 0.24
merefleksi).

mbangunan Pen. Pegawai Keseluruhan
rakat Pembangunan Masyarakat (N=305)
89)
(n=116) Min Sisihan Tahap
an Tahap 0.88 Piawai Tinggi
ai Min Sisihan Tahap
Piawai 0.33
2 Tinggi
0.89 0.31 Tinggi

3 Tinggi 0.89 0.31 Tinggi 0.88 0.32 Tinggi

2 Tinggi 0.88 0.32 Tinggi 0.88 0.32 Tinggi
2 Tinggi 0.87 0.33 Tinggi 0.88 0.32 Tinggi
4 Tinggi 0.85 0.35 Tinggi 0.86 0.34 Tinggi
0 Tinggi 0.95 0.22 Tinggi 0.92 0.27 Tinggi
6 Tinggi 0.83 0.37 Tinggi 0.74 0.43 Tinggi

5 Tinggi 0.87 0.33 Tinggi 0.78 0.41 Tinggi

4 Tinggi 0.97 0.18 Tinggi 0.95 0.22 Tinggi

70

3.3.3 Tahap pengetahuan terhadap kerja kumpulan

Kerja sosial kumpulan atau kerja sosial kelompok merupakan salah satu
daripada tiga amalan asas kerja sosial. Mengikut Toseland dan Rivas (1998), kerja
sosial kumpulan adalah aktiviti bermatlamat bersama kelompok rawatan dan
kelompok tugasan yang kecil bertujuan memenuhi keperluan sosioemosi dan
menyempurnakan tugas yang dipertanggungjawabkan. Aktiviti ini ditujukan
kepada seorang ahli kelompok dan kelompok sebagai suatu keseluruhan dalam
sistem yang memberikan perkhidmatan.

Pekerja sosial perlu mempunyai pengetahuan mengenai keperluan
kumpulan dan saling pergantungan antara ahli dalam kumpulan. Kerja kumpulan
merupakan satu kaedah kerja sosial yang digunakan untuk membantu individu
meningkatkan fungsi-fungsi sosial mereka melalui pengalaman kumpulan yang
bermatlamat serta berkeupayaan untuk mengatasi masalah peribadi, kumpulan
serta komuniti (Morris, 2016).

Pengukuran tahap pengetahuan pegawai kebajikan masyarakat terhadap
amalan kerja sosial kumpulan ini diteliti dari aspek:

i. pengetahuan tentang teori berkaitan praktis kerja kumpulan,
ii. pengetahuan tentang model kerja sosial berkaitan praktis kerja

kumpulan,
iii. pengetahuan tentang pendekatan/ kaedah/ teknik menilai kefungsian

klien,
iv. pengetahuan tentang prinsip pembentukan kumpulan,
v. pengetahuan tentang jenis-jensis kumpulan dalam praktis kerja

kumpulan,
vi. pengetahuan tentang proses pembentukan kumpulan sosial,
vii. pengetahuan tentang kemahiran asas dalam kerja kumpulan,

71

viii. pengetahuan dalam menilai sistem intervensi kumpulan berkeperluan;
serta

ix. pengetahuan tentang cara mengurus faktor risiko dan pelindung
berkaitan kumpulan sosial.

Secara keseluruhannya, terdapat sebanyak 20 item atau soalan telah
digunakan untuk mengukur tahap pengetahuan responden tentang amalan kerja
kumpulan (Jadual 31). Skor 1 diberikan bagi setiap jawapan tahu untuk setiap
item. Manakala skor 0 diberikan bagi jawapan tidak tahu untuk setiap item. Bagi
tujuan ini, penyelidik mengkategorikan tahap pengetahuan tersebut kepada dua
kategori sahaja; iaitu tinggi dan rendah. Penyelidik membuat ketetapan bahawa
responden yang memperoleh skor min di bawah 0.6 adalah dikategorikan
sebagai mempunyai tahap pengetahuan yang rendah, manakala responden yang
memperoleh skor min 0.6 dan ke atas mempunyai tahap pengetahuan yang
tinggi.

Secara keseluruhannya juga, penemuan kajian menunjukkan tahap
pengetahuan responden tentang amalan kerja kumpulan adalah tinggi
(min=0.66; sp.=0.30). Tahap pengetahuan tentang amalan kerja kumpulan bagi
Pembantu Pembangunan Masyarakat (min=0.66; sp.=0.31) dan Penolong
Pegawai Pembangunan Masyarakat (min=0.66; sp.=0.29) juga berada pada tahap
tinggi. Pengetahuan responden yang tinggi terhadap amalan kerja kumpulan
melibatkan pengetahuan mereka terhadap aspek pengetahuan tentang teori
praktis kerja sosial kumpulan (spt., Teori Ekologi Manusia, Teori Konflik dan Teori
Interaksi), pengetahuan tentang pendekatan/ kaedah/ teknik untuk menilai
kefungsian klien, pengetahuan tentang jenis kumpulan dalam praktis kerja
kumpulan (spt., kumpulan kemahiran dan kumpulan pendidikan), pengetahuan
tentang proses pembentukan kumpulan

72

Jadua
Skor Bagi Setiap Item Pengetahuan

Pengetahuan Pem
Pemb
Pengetahuan mengenai teori-teori berkaitan praktis kerja Masyara
sosial kumpulan: Min

Teori Ekologi Manusia 0.62 0
Teori Sistem 0.58 0
Teori Konflik 0.60 0
Teori Interaksi 0.64 0
Pengetahuan tentang model-model kerja sosial berkaitan
praktis kerja kumpulan: 0.58 0
Model Matlamat Sosial 0.58 0
Model Pemulihan 0.42 0
Model Timbal Balik 0.83 0
Pengetahuan tentang pendekatan/kaedah/teknik untuk
menilai tahap kefungsian klien. 0.78 0
Pengetahuan mengenai prinsip pembentukan kumpulan
dalam praktiskerja kumpulan. 0.61 0
Pengetahuan tentang jenis-jenis kumpulan dalam praktis 0.67 0
kerja kumpulan: 0.62 0
Kumpulan rekreasi
Kumpulan kemahiran
Kumpulan pendidikan

al 31:
n Terhadap Praktis Kerja Kumpulan

mbantu Pen. Pegawai Keseluruhan
bangunan Pembangunan (N=305)
akat (n=189) Masyarakat (n=116)
Min SP Tahap
SP Tahap Min SP Tahap

0.48 Tinggi 0.61 0.48 Tinggi 0.62 0.48 Tinggi
0.49 Rendah 0.53 0.50 Rendah 0.56 0.49 Rendah
0.49 Tinggi 0.61 0.48 Tinggi 0.60 0.49 Tinggi
0.48 Tinggi 0.57 0.49 Rendah 0.61 0.48 Tinggi

0.49 Rendah 0.60 0.49 Tinggi 0.59 0.49 Rendah
0.49 Rendah 0.54 0.50 Rendah 0.56 0.49 Rendah
0.49 Rendah 0.40 0.49 Rendah 0.41 0.49 Rendah
0.38 Tinggi 0.83 0.37 Tinggi 0.83 0.83 Tinggi

0.41 Tinggi 0.82 0.38 Tinggi 0.80 0.40 Tinggi

0.48 Tinggi 0.53 0.50 Rendah 0.58 0.49 Rendah
0.47 Tinggi 0.59 0.49 Rendah 0.64 0.48 Tinggi
0.48 Tinggi 0.58 0.49 Rendah 0.60 0.49 Tinggi

73

Sambungan Jadual 31

Pengetahuan Pemb
Pemban
Masyaraka

Pengetahuan tentang cara-cara untuk menjalani proses Min Sisiha
pembentukan kumpulan: Piawa
0.80
Permulaan 0.60 0.40
Pembentukan norma 0.65 0.49
Fasa konflik 0.65 0.48
Fasa penyatuan 0.73 0.48
Penamatan 0.92 0.44
Pengetahuan mengenai kemahiran-kemahiran asas 0.72
dalam kerja kumpulan (cth: menemubual, 0.27
memparafrasa, merefleksi). 0.69
Pengetahuan tentang cara untuk menilai sistem 0.44
intervensi untuk kumpulan sosial berkeperluan.
Pengetahuan tentang cara untuk menguruskan faktor 0.46
risiko dan pelindung yang berkaitan dengan kumpulan
sosial (cth: warga emas, kanak-kanak, orang papa,
orang kurang upaya).

bantu

ngunan Pen. Pegawai Keseluruhan

at (n=189) Pembangunan (N=305)

Masyarakat (n=116)

an Tahap Min Sisihan Tahap Min Sisihan Tahap

ai Piawai Piawai

0 Tinggi 0.77 0.42 Tinggi 0.79 0.41 Tinggi
9 Tinggi 0.61 0.48 Tinggi 0.60 0.49 Tinggi
8 Tinggi 0.63 0.48 Tinggi 0.64 0.48 Tinggi
8 Tinggi 0.63 0.48 Tinggi 0.64 0.48 Tinggi
4 Tinggi 0.72 0.45 Tinggi 0.72 0.44 Tinggi

7 Tinggi 0.95 0.22 Tinggi 0.93 0.25 Tinggi

4 Tinggi 0.81 0.39 Tinggi 0.76 0.42 Tinggi

6 Tinggi 0.90 0.30 Tinggi 0.77 0.42 Tinggi

74

(permulaan, pembentukan norma, fasa konflik, fasa penyatuan dan penamatan),
pengetahuan mengenali kemahiran asas dalam kerja kumpulan, pengetahuan
tentang cara menilai sistem intervensi untuk kumpulan sosial berkeperluan dan
pengetahuan tentang cara untuk mengurus faktor risiko dan pelindung yang
berkaitan dengan kumpulan sosial. Manakala, pengetahuan responden
berkenaan dengan teori kerja sosial kumpulan (cth., Teori Sistem), pengetahuan
tentang model kerja sosial kumpulan (cth., model matlamat sosial, model
pemulihan dan model timbal balik) dan pengetahuan tentang jenis kumpulan
(cth., kumpulan rekreasi) berada pada tahap rendah.

3.3.4 Tahap pengetahuan terhadap kerja komuniti

Kerja sosial komuniti atau lebih dikenali dengan nama organisasi komuniti
atau pengelolaan komuniti (community organization) merupakan salah satu
kaedah atau praktis kerja sosial yang diiktiraf di kebanyakan negara termasuk
Malaysia. Mengikut Ross (1967), organisasi komuniti merupakan:

“...a process by which a community identifies its needs or
objectives, orders (or ranks) these needs or objectives, finds
the resources (internal and/or external) to deal with these
needs or objectives, takes action in respect to them, and in so
doing extends and develops cooperatives and collaborative
attitudes and practices in the community”

(hal. 40).

Pengukuran tahap pengetahuan Penolong Pegawai Pembangunan
Masyarakat dan Pembantu Pembangunan Masyarakat terhadap amalan kerja
komuniti telah diteliti dari aspek-aspek berikut:

i. pengetahuan tentang teori berkaitan praktis kerja komuniti,
ii. pengetahuan tentang model kerja sosial berkaitan praktis kerja

komuniti,
iii. pengetahuan tentang pendekatan/ kaedah/ teknik menilai kefungsian

komuniti,

75

iv. pengetahuan tentang kemahiran asas dalam kerja komuniti,
v. pengetahuan untuk mengurus sumber dalam komuniti,
vi. pengetahuan tentang pemegang taruh (stakeholders) dan rakan

kongsi untuk memajukan solusi dalam kerja komuniti; serta
vii. pengetahuan dalam menilai keperluan komuniti.

Secara keseluruhannya, terdapat sebanyak 11 item atau soalan telah
digunakan untuk mengukur tahap pengetahuan responden tentang amalan kerja
sosial komuniti (Jadual 32). Skor 1 diberikan bagi setiap jawapan tahu untuk
setiap item. Manakala skor 0 diberikan bagi jawapan tidak tahu untuk setiap item.
Penyelidik juga telah mengkategorikan tahap pengetahuan tersebut kepada dua
kategori sahaja; iaitu tinggi dan rendah. Responden yang memperoleh skor min
di bawah 0.6 adalah dikategorikan sebagai mempunyai tahap pengetahuan yang
rendah. Sebaliknya, responden yang memperolehi skor min 0.6 dan ke atas dikira
sebagai mempunyai tahap pengetahuan yang tinggi dalam kerja komuniti.

Kajian ini mendapati tahap pengetahuan responden tentang amalan kerja
sosial komuniti adalah rendah (min=0.58; sp.=0.36). Pengetahuan Penolong
Pegawai Pembangunan Masyarakat berada pada tahap tinggi (min=0.63;
sp.=0.33) berbanding tahap pengetahuan Pembantu Pembangunan Masyarakat
yang rata-ratanya berada pada tahap rendah (min=0.55; sp.=0.37). Pengetahuan
responden yang tinggi terhadap amalan kerja sosial komuniti melibatkan
pengetahuan mereka terhadap teori praktis kerja sosial komuniti, pengetahuan
tentang pendekatan/ kaedah/ teknik untuk menilai tahap kefungsian komuniti,
kemahiran asas kerja komuniti, mengurus sumber dalam komuniti dan menilai
keperluan komuniti. Walau bagaimanapun, kajian ini mendapati pengetahuan
terhadap Teori Pemerkasaan Komuniti dan Teori Pembangunan Sosial, serta
pengetahuan tentang model pembangunan lokaliti, model perancangan sosial
dan model tindakan sosial berada pada tahap rendah.

76

Ja
Skor Bagi Setiap Item Pengetahua

Pengetahuan Pembantu Pem
Masyar
Pengetahuan mengenai teori-teori berkaitan praktis (n=18
kerja komuniti:
Min Sisiha
Teori Pembangunan Komuniti Piawa
Teori Pemerkasaan Komuniti
Teori Pembangunan Sosial 0.58 0.49
Pengetahuan tentang model-model kerja sosial 0.52 0.50
berkaitan praktis kerja komuniti: 0.58 0.49
Model Pembangunan Lokaliti
Model Perancangan Sosial 0.37 0.48
Model Tindakan Sosial 0.42 0.49
0.44 0.49