วช. 5G ใช้ประโยชน์งานวิจัยและนวัตกรรมให้บริการสังคมสู้ภัยโควิด-19

A

คำ�นิยม

ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม

ที่ผ่านมา กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้เข้าไปมี
สว่ นรว่ มในการแก้ไขปญั หาโควิด-19 ตง้ั แต่เรม่ิ มีการระบาด โดยสง่ ทมี บุคลากรทางการแพทย์และ
สาธารณสขุ จากโรงพยาบาลโรงเรยี นแพทย์ในสงั กัด 27 แห่ง เข้าร่วมทีมกับกระทรวงสาธารณสุข
ดูแลผปู้ ่วยหนัก เขา้ ตรวจคัดกรองผตู้ ิดเชอื้ เชงิ รกุ ในพืน้ ท่ี พร้อมจดั ตั้งโรงพยาบาลสนาม ศูนย์แยก
กักชุมชน เพื่อให้บริการบุคลากร นิสิต นักศึกษา และประชาชนทั่วไป ทั้งในกรุงเทพฯ และ
ต่างจังหวดั นอกจากนน้ั ยังมีการเปดิ ศูนยฉ์ ดี วคั ซนี โควดิ -19 ตามวาระแห่งชาติ เพื่อสร้างภูมิคุ้มกัน
หมพู่ รอ้ มกนั ทว่ั ไทย โดยใหบ้ รกิ ารฉดี วคั ซนี ไปมากกวา่ 1 ลา้ นคน รวมทง้ั จดั ท�ำ โครงการ “อว. พารอด”
ภายใตแ้ นวคดิ “เปลย่ี นคนทร่ี อเปน็ คนทร่ี อด” ซง่ึ เปน็ การรวมพลงั กนั ของทกุ ภาคสว่ นเพอ่ื ชว่ ยเหลอื
พี่น้องประชาชนชาวไทยใหผ้ ่านพ้นวกิ ฤตโควิด-19 ผ่านช่องทางตา่ ง ๆ นอกจากน้ี ยังมกี ารสนบั สนุน
และผลักดันการนำ�ผลงานวิจัยและนวัตกรรมที่เกิดจากนักวิจัยไทยไปใช้งานในสถานการณ์จริง
โดยทุกเรอื่ งมีความเกีย่ วเนื่องกัน ไมว่ ่าจะเป็นเรอ่ื งโรงพยาบาลหลกั เรื่องโรงพยาบาลสนาม เรือ่ ง
วคั ซนี เรือ่ ง อว. พารอด และเรอื่ งการวิจัยและนวตั กรรม ถอื เปน็ เรอ่ื งการระดมก�ำ ลงั คร้ังใหญ่ใน
สภาวะวิกฤตเฉพาะหน้า รวมถึงการส่งเสริมสนับสนุนงานวิจัยและพัฒนานวัตกรรมโดยคนไทย
เพ่ือป้องกนั บรรเทา และรกั ษา แต่เดิม อว. ไมเ่ คยมีภาพท่มี าชว่ ยแกป้ ญั หาให้ประชาชนในเรอ่ื ง
เฉพาะหน้า ปัจจุบนั ทนั ดว่ น เรอื่ งวกิ ฤต คนทวั่ ไปไม่คอ่ ยคิดถึง อว. แตอ่ นั ทีจ่ รงิ แล้ว อว. สามารถ
ทำ�ได้ เรามีวิชาความรู้และมีกำ�ลังคนทำ�หน้าที่เป็นกองหนุนที่ไว้ใจได้เสมอ ในยามที่กองหน้า
พะว้าพะวังว่าสรรพกำ�ลังจะมีพอหรือไม่ และในยามที่กองหน้าไม่แน่ใจว่าจะมีคนมาสนับสนุน
มากน้อยแคไ่ หน อว. ไดร้ ีบดำ�เนินการโดยท่ไี ม่ถามวา่ มงี บประมาณเทา่ ไหรแ่ ละจะได้คนมาชว่ ยเพิม่
หรอื ไม่ ดว้ ยความเปน็ ผู้น�ำ ของท่านอธกิ ารบดี ผูบ้ รหิ ารของมหาวิทยาลัย และผู้บรหิ ารของหน่วย
งานตา่ ง ๆ ทกุ ทา่ น โควดิ -19 คือบทพิสูจน์ให้เห็นว่า อว. สามารถทำ�ไดแ้ ละท�ำ ได้ดอี กี ดว้ ย

ถ้ากล่าวถึงสำ�นักงานการวิจัยแห่งชาติ หรือ วช. ผมจำ�ภาพของการเข้ามามีส่วนช่วยใน
การบรหิ ารจดั การสถานการณก์ ารแพรร่ ะบาดของโรคโควดิ -19 ในฐานะศนู ยป์ ฏบิ ตั กิ ารดา้ นนวตั กรรม
การแพทย์และการวิจัยและพัฒนา (ศปก. วิจัย) ตั้งแต่เริ่มมีการระบาดในช่วงแรก ช่วงนั้น
ศาสตราจารย์ ดร. นายแพทย์สริ ิฤกษ์ ทรงศิวิไล ปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย
และนวตั กรรม ยงั ด�ำ รงต�ำ แหนง่ เปน็ เลขาธกิ ารคณะกรรมการวจิ ยั แหง่ ชาติ ทา่ นเปน็ ผทู้ รงภมู คิ วามรู้
เป็นอย่างมากทั้งในด้านการเป็นแพทย์ ดา้ นการเปน็ ผนู้ ำ�ในการบริหารสถานการณ์ และมีบทบาท
ส�ำ คญั ใน ศบค. ซง่ึ ชว่ ยสรา้ งชอ่ื เสยี งใหก้ บั กระทรวง อว. ไดเ้ ปน็ อยา่ งดี ตอ่ มาเมอ่ื ดร.วภิ ารตั น์ ดอี อ่ ง
เขา้ มารบั ต�ำ แหนง่ ผอู้ �ำ นวยการสำ�นักงานการวจิ ยั แหง่ ชาติ ท่านสานตอ่ งานได้อย่างดีเย่ยี ม โดยท่าน

B

ท�ำ งานอย่างทมุ่ เทมาโดยตลอด ในช่วงวิกฤตทีป่ ระเทศขาดแคลนอปุ กรณเ์ ครื่องมือทางการแพทย์
ทีน่ ำ�มาใช้ในการดูแล ป้องกนั และรักษาโรคโควดิ -19 วช. ก็มีส่วนชว่ ยสนับสนุนใหเ้ กดิ การสร้าง
นวัตกรรมตามความต้องการของประเทศเพื่อรับมือกับสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรค ทั้งใน
ระยะสนั้ และระยะยาว ผมได้มโี อกาสไปรว่ มสง่ มอบนวตั กรรมทเี่ กดิ จากการวจิ ยั และพฒั นาของ
นักวิจัยไทยซึ่งได้รับการสนับสนุนทุนวิจัยและนวัตกรรมจาก วช. ทุกนวัตกรรมล้วนเป็นสิ่งที่น่า
ภาคภููมิิใจ ทำให้้เห็็นว่่างานวิิจััยของคนไทยสามารถตอบโจทย์์ปััญหาที่�เกิิดขึ้�นในประเทศได้้เป็็น
อย่่างดีี โดยเฉพาะการพัฒั นานวััตกรรมเพื่�อสู้้�กัับโควิิด-19 อาทิิ วัคั ซีนี สััญชาติิไทยที่�กำลังั จะสำเร็จ็
ในอนาคตอันั ใกล้้นี้� ห้้องความดัันลบ หน้้ากากอนามัยั ชุุด PAPR และนวัตั กรรมอื่�น ๆ อีกี มากมาย
ซึ่�งผลงานของนัักวิิจัยั ไทยสามารถผลิิตในราคาที่่�ต่ำ่ กว่า่ 1 ใน 5 หรือื 1 ใน 10 ของราคาขายใน
ตลาดโลก ซึ่�งถืือเป็น็ การลงทุุนที่�คุ้�มค่่า ทั้�งสามารถพััฒนาเป็น็ ธุุรกิจิ สร้า้ งผลิติ ผล และการบริิการ
ที่�สำคััญต่อ่ ไปได้้ ดัังนั้�น งานวิจิ ััยและนวััตกรรมจึึงเป็็นสิ่�งสำคััญที่�ควรสนัับสนุนุ ให้้เกิดิ การพััฒนา
อย่่างต่่อเนื่�อง เพราะนอกจากโควิิด-19 แล้ว้ ยังั มีีโรคอุบุ ัตั ิใิ หม่น่ านาชนิิดเกิิดขึ้�นอยู่�ตลอดเวลา เพื่�อ
ให้ง้ านวิจิ ัยั เป็น็ เครื่�องมือื ที่�ทรงพลัังในการคลี่�คลายปััญหาและแก้้วิิกฤตชาติอิ ย่่างแท้้จริงิ

หนงั สอื เลม่ นผ้ี มไดม้ โี อกาสลองอา่ นแลว้ ไดร้ บั รถู้ งึ ความตง้ั ใจ และความทมุ่ เทของ วช. ทช่ี ว่ ย
เปน็ กองหนนุ ให้ อว. สู้กบั วิกฤตโควิด-19 ให้ผา่ นพ้นไปได้ โดยการสนบั สนนุ งานวิจัยและนวตั กรรม
ด้านโควิด-19 เพื่อลดผลกระทบทางสุขภาพ เศรษฐกิจและสังคม หนังสือเล่มนี้ได้ถ่ายทอด
กระบวนการทำ�งานของ วช. ในการสนับสนุนการทำ�งานของ ศบค. รวมทง้ั การสนับสนุนการวจิ ัย
และนวัตกรรมที่เกิดจากฝีมือของนักวิจัยไทยทำ�ให้ช่วงวิกฤตโควิด-19 ที่ผ่านมา ประเทศได้เกิด
องค์ความรู้และนวัตกรรมที่สามารถนำ�มาใช้ได้ภายในประเทศรวมทั้งงานวิจัยที่ดังไกลไปถึง
ต่างประเทศ ผมหวังว่าท่านผู้อ่านจะได้รับรู้ถึงความสำ�คัญของงานวิจัยและนวัตกรรมที่เกิดจาก
นกั วจิ ยั ไทยทม่ี สี ว่ นชว่ ยสวู้ กิ ฤต สรา้ งโอกาสทางเศรษฐกจิ และสงั คมใหก้ บั ประเทศไดเ้ ปน็ อยา่ งดคี รบั

ศาสตราจารยพ์ เิ ศษ ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วทิ ยาศาสตร์ วจิ ัยและนวตั กรรม

C

คำ�นิยม

ศาสตราจารย์ ดร. นายแพทย์สิริฤกษ์ ทรงศิวิไล
ปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม

มองย้อนกลับไปในช่วงการแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 ระลอกแรก ขณะนั้นผมยังเป็น
เลขาธกิ ารคณะกรรมการวจิ ยั แหง่ ชาติ ผมคดิ วา่ วช. ในฐานะหนว่ ยบรหิ ารจดั การทนุ วจิ ยั และนวตั กรรม
ของประเทศตอ้ งเข้ามามีสว่ นชว่ ยสนับสนุน และเปน็ ฐานความรูใ้ หก้ ับประเทศ ผมจึงระดมสรรพ
กำ�ลังนักวิจัย นักวิทยาศาสตร์ทั่วประเทศซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อรับมือ
กบั สถานการณ์การแพรร่ ะบาดของโรคโควิด-19 โดยมกี ารประชมุ ระดมสมองตามแนวคดิ “รวมพล
คนวจิ ยั นกั วจิ ยั ไทย พรอ้ มสภู้ ยั ไวรสั โคโรนา” โดยมเี ปา้ หมายเพอ่ื เกดิ งานวจิ ยั และนวตั กรรมทส่ี ามารถ
นำ�ไปช่วยสนับสนนุ บคุ ลากรทางการแพทย์ คน้ หาอุปกรณ์ วธิ ปี อ้ งกนั และการรักษาโรคโควิด-19
กนั อยา่ งเตม็ ท่ี โดยแต่ละแห่ง มุ่งศึกษา และพัฒนาเทคนคิ ยับยงั้ ไวรสั ที่ตา่ งกนั ออกไป เปา้ หมาย
เพือ่ ใหเ้ กดิ ผลผลิต และผลลัพธ์ทีเ่ ปน็ รปู ธรรม สามารถนำ�ไปใช้ประโยชน์ และแก้ไขปญั หาได้จรงิ
อย่างทันท่วงที ตอนนั้นผมได้สนับสนุนการวิจัยและนวัตกรรมตามความต้องการของประเทศที่
สามารถสร้างองค์ความรู้ รวมทง้ั นำ�มาแก้ไขปญั หาและลดผลกระทบภายใต้ทนุ วิจยั นโยบาย และ
งานวจิ ัยพิเศษและเรง่ ด่วนเพอ่ื แก้ไขปัญหาเรง่ ด่วนของประเทศ นอกจากนหี้ นา้ ทีส่ �ำ คญั อีกประการ
หนึ่งคือการเป็นผู้อำ�นวยการศูนย์ปฏิบัติการด้านนวัตกรรมการแพทย์ และการวิจัยและพัฒนา
(ศปก. วจิ ัย) ซึ่งเป็นหนึ่งในกำ�ลงั หลักของศูนย์บริหารสถานการณโ์ ควดิ -19 (ศบค.) ในการรว่ มแกไ้ ข
ปัญหาการแพรร่ ะบาดของโรคโควดิ -19 ในประเทศไทยดว้ ยงานวจิ ยั และนวตั กรรม และเม่ือผมมา
ดำ�รงต�ำ แหน่งปลดั กระทรวงการอดุ มศกึ ษา วิทยาศาสตร์ วิจยั และนวตั กรรม ผมยงั เหน็ การทำ�งาน
ตอ่ เนอื่ ง โดย ดร.วภิ ารัตน์ ดีอ่อง ผอู้ ำ�นวยการสำ�นกั งานการวิจัยแห่งชาติ ท่านเป็นคนเก่งสามารถ
สานต่องานได้เป็นอย่างดี และประสบความส�ำ เร็จเป็นอยา่ งมาก

ผมได้เห็นนวัตกรรมหลากหลายชิ้นที่ทาง วช. ได้ให้การสนับสนุนออกมาใช้งานได้อย่าง
มีประสิทธิภาพตรงตามความต้องการสอดคล้องกับสถานการณ์เพื่อแก้ไขปัญหาการแพร่ระบาด
ของโรคโควดิ -19 อยา่ งตอ่ เน่อื ง รวมทัง้ สร้างผลงานให้เหน็ เปน็ ทีป่ ระจกั ษ์วา่ ประเทศมีนักวิจยั ทเ่ี ก่ง
ทัดเทียมกับนานาประเทศสามารถผลิตนวัตกรรมทางการแพทย์มาใช้ทดแทนการนำ�เข้าจากต่าง
ประเทศได้ และทำ�ใหป้ ระเทศไทยพ่ึงพาตนเองไดอ้ ยา่ งแทจ้ รงิ

ผมอยากจะเชญิ ชวนทกุ ทา่ นใหล้ องอา่ นหนงั สอื เลม่ น้ี แลว้ ทา่ นจะเหน็ การด�ำ เนนิ งานของ วช.
ในการแก้ไขวิกฤตสุขภาพและสรา้ งโอกาสทางเศรษฐกิจและสังคมดว้ ยงานวิจยั และนวัตกรรม รวม
ทั้งความร่วมมือและศักยภาพของนักวิจัยไทยในการสร้างสรรค์ผลงานวิจัยและนวัตกรรมท่ีสำ�คัญ
ให้กับประเทศ และสามารถนำ�ไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายผลงาน นอกจากนี้ยังมีการวางภาพ

D

ในอนาคตว่า ก้าวต่อไปของ วช. (The way forward) จะมุ่งเน้นและพัฒนาไปในทิศทางไหน
ผมอยากให้ทุกท่านลองอ่านหนังสือเล่มนี้ตั้งแต่หน้าแรกจนจบหน้าสุดท้ายแล้วท่านจะพบว่า
วช. เป็นอีกหนึ่งหน่วยงานที่อยู่เบื้องหลังความสำ�เร็จในการบริหารจัดการสถานการณ์วิกฤต
โควิด-19 ใหก้ บั ประเทศเช่นกนั ครับ

ศาสตราจารย์ ดร. นายแพทย์สิริฤกษ์ ทรงศวิ ิไล
ปลัดกระทรวงการอุดมศกึ ษา วิทยาศาสตร์ วิจยั และนวัตกรรม

E

ค�ำ นยิ ม

ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร. นายแพทย์จิตร สิทธีอมร
ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการแพทย์และสาธารณสุข สำ�นักงานการวิจัยแห่งชาติ

ส�ำ นักงานการวจิ ยั แหง่ ชาติ หรอื วช. มบี ทบาทสำ�คญั ในการประสานงานวิจัยและนวัตกรรม
ดา้ นโควิด-19 ให้ประเทศสู้วกิ ฤต และสร้างโอกาสทางเศรษฐกจิ และสังคม โดยมกี ารดำ�เนินงาน
เป็นขั้นตอน โดยเริ่มจากการหาโจทย์กรอบแนวคิดและจัดการให้มีการทำ�วิจัยและหานวัตกรรม
ที่มีคุณภาพและพร้อมปรับเป้าหมายงานวิจัย และนวัตกรรมตามสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลง
ความรูท้ ่ไี ดจ้ ากงานวิจยั ท่ี วช. สามารถนำ�มาเพม่ิ ศกั ยภาพและปรับกลยุทธด์ ้านสาธารณสุขของ
ประเทศ ทำ�ให้จ�ำ กดั การแพรก่ ระจายของโรคระบาดโควดิ -19 อย่างต่อเนอื่ ง มีการใช้ความรู้
กำ�หนดมาตรการทางสาธารณสุขและสังคม รวมทัง้ ใชค้ วามร้วู างมาตรการบรรเทาผลกระทบด้าน
เศรษฐกิจ สงั คม ธรุ กิจและครอบครัว ดังนนั้ วช. จึงไดจ้ ดั ให้มีการระดมสมองโดยประชุมนักวิชาการ
สหสาขา จากมหาวิทยาลยั กระทรวง กรมต่างๆ อย่างกว้างขวาง ท�ำ ใหไ้ ดโ้ จทยว์ ิจัยทช่ี ัดเจน และ
ไดด้ ำ�เนินการปรับเปลี่ยนโจทย์วิจัยตามสภาพปัญหาที่เปลี่ยนไป ทำ�ให้หานักวิชาการสาขาต่างๆ
ร่วมกนั หาค�ำ ตอบให้ตรงเปา้ หมาย อยา่ งต่อเน่อื ง เปน็ ต้นวา่

งานวจิ ยั พน้ื ฐาน เพอ่ื การวเิ คราะหส์ ายพนั ธข์ุ องไวรสั ทร่ี ะบาดในประเทศในชว่ งเวลาตา่ งๆ กนั
การพฒั นาวคั ซนี ในประเทศ ภมู ิคมุ้ กนั ของประชาชนเมื่อได้รับวคั ซนี สูตรต่างๆ ภมู คิ มุ้ กนั ท่ีได้จาก
การใชว้ ัคซีนสูตรไขว้ ภมู คิ ุ้มกันท่ีไดจ้ ากการฉีดวัคซีนในชน้ั ผิวหนัง ฤทธ์ิและพิษของสมุนไพรชนิด
ต่างๆ การพัฒนาชุดตรวจที่ประชาชนสามารถตรวจการติดเชื้อด้วยตนเองได้ รวมทั้งการวิจัย
พืน้ ฐานแอนตบิ อด้ีสายเด่ียวซงึ่ อาจขยายผลเปน็ ยาตา้ นไวรสั ที่มีประสิทธิภาพได้ เปน็ ต้น

งานวจิ ยั ทางดา้ นระบาดวทิ ยา เพ่ือระบุพ้นื ที่ทม่ี กี ารกระจายเชื้อไวรัส และวางมาตรการเพอื่
ลดการระบาดน้ัน

งานวจิ ยั ทางคลนิ กิ และอปุ กรณก์ ารแแพทย์ เพอ่ื บ�ำ บดั รกั ษา และปอ้ งกนั การแพรก่ ระจายเชอ้ื
เช่น งานวิจัยทางวิศวกรรมเพื่อผลิตห้อง ICU ความดันลบ การผลิตหน้ากากอนามัยที่มี
ประสทิ ธภิ าพ นวัตกรรมชดุ ปอ้ งกันการตดิ เช้ือ PAPR งานวิจยั เพ่ือหาวิธวี นิ ิจฉัยและบ�ำ บัดรกั ษา
ทางคลนิ ิก เป็นตน้

งานวิจัยระบบสุขภาพ เพื่อดูแลการติดเชื้อ เช่น การดูแลผู้ติดเชื้อที่มีอาการระดับต่างๆ กัน
ทั้งในระดับประเทศและระดับท้องที่ รวมทั้งงานวิจัยระบบสุขภาพเพื่อดูแลผู้ป่วยทั่วไปอย่างมี
ประสิทธภิ าพในระยะทีม่ ีการระบาดของไวรสั โควิด

งานวจิ ยั ดา้ นผลกระทบตอ่ เศรษฐกจิ และสงั คม พรอ้ มมาตรการบรรเทาผลกระทบตอ่ ผปู้ ระกอบ
F การและประชาชน

นอกจากนี้ยังเกิดความร่วมระหว่าง วช. และสถาบันวัคซีนแห่งชาติในการจัดทำ�ชุดข้อมูล
วัคซนี เพ่อื ส่อื สารกบั ประชาชนและเปน็ ข้อมลู ประกอบการตดั สนิ ใจของ ศบค. โดยมกี ารวเิ คราะห์
การเปลย่ี นสถานการณใ์ นประเทศและในโลกเป็นระยะๆ อยเู่ สมอ เพื่อรวบรวมและวเิ คราะหข์ ้อมลู
การเปลย่ี นสถานการณ์ ทำ�ใหป้ รับระบบควบคุมการระบาดและจดั การปญั หาท่ีเปลี่ยนไปไดอ้ ย่าง
มปี ระสิทธิภาพ อาทิ เสนอให้มีจงั หวะการผ่อนคลายมาตรการให้โรงเรยี นและธรุ กจิ ตา่ งๆ และ
ประชาชนได้ใช้ชีวิตปกติอย่างค่อยเป็นค่อยไปโดยท่ียังคงมาตรการบางประการไม่ให้มีการระบาด
เพ่มิ ขน้ึ มากอกี รวมถึงการคำ�นงึ ถึงประชาชนและการใชป้ ระโยชนเ์ ป็นหลกั วช. ไดร้ ว่ มมือกับ
กรมการแพทย์ในการศึกษาวิจัยเพื่อเพิ่มศักยภาพในการดูแลรักษาประชาชนกลุ่มเสี่ยงต่างๆ
ในเรื่องวัคซีนโควิด-19 ให้ได้รบั ประโยชนม์ ากทสี่ ดุ มีการสนบั สนุนการฉดี วคั ซีนสตู รไขวข้ ึ้นครงั้ แรก
ในโลกในกรณีทีว่ คั ซีนในประเทศมีจำ�กดั ซึง่ ได้ผลดีทำ�ให้องคก์ ารอนามยั โลกยอมรบั การฉีดวัคซนี
สูตรไขวใ้ หเ้ ป็นยุทธวิธีที่ไดผ้ ลอยา่ งหน่ึง นอกจากนีย้ งั ไดป้ ระสานงานระหวา่ งหนว่ ยงานทเี่ ก่ียวขอ้ ง
กบั การผลิตวัคซนี ขน้ึ ใช้เองในประเทศตอ่ ไป และ วช. ยงั มองหาแนวทางท่ีจะขยายผลงานวจิ ัย
ใหเ้ ป็นผลติ ภัณฑอ์ ยเู่ สมอเพอ่ื ให้ประเทศมีผลิตภัณฑท์ ม่ี ีคุณภาพ ราคาถกู อันเป็นพ้ืนฐานสำ�หรับ
อนาคตในระยะยาว

หลายประเทศ และภูมิภาคมีแนวโน้มที่จะเชื่อว่า การระบาดใหญ่ของโควิด-19 ได้กำ�ลัง
หมดไป และพรอ้ มที่จะด�ำ เนนิ ชวี ิตเหมือนวา่ ไมม่ ีโรคระบาดแลว้ แต่หลักฐานจนถึงปจั จุบันบ่งช้ี
วา่ เช้ือไวรสั โควิดยังมีการกลายพนั ธุ์อยู่เสมอและหลบหลกี ภูมิตา้ นทานได้ง่ายขึน้ นอกจากนีภ้ ูมิ
ตา้ นทานของรา่ งกายทไ่ี ดจ้ ากวคั ซนี และการตดิ เชอ้ื ตามธรรมชาตกิ ย็ งั ลดลงไปเรอ่ื ยๆ ดงั นน้ั จงึ จ�ำ เปน็
ที่ผู้เกี่ยวข้องกับนโยบายควบคุมโรคระบาดจากเชื้ออุบัติใหม่ให้ระลึกเสมอว่า การเข้าถึงข้อมูลทาง
วิทยาศาสตร์คุณภาพสูง มีความถูกต้อง เชื่อถือได้ และเป็นกลางเป็นสิ่งสำ�คัญมากในการเป็น
พื้นฐานของการวางนโยบาย วช. จึงมีความมุ่งมั่นที่ใช้ความรู้จากงานวิจัยในการเผชิญกับ
สถานการณก์ ารระบาดโควดิ -19 และเตรียมพรอ้ มสำ�หรบั การระบาดของโรคตดิ เชื้อครงั้ ใหมท่ ี่อาจ
เกิดขน้ึ อกี ดังนัน้ การลงทนุ ในโครงการวิจยั และนวตั กรรมจึงมปี ระโยชน์กับประเทศและประชาชน
อย่างมีประสิทธภิ าพสงู สุด

ผมมีโอกาสได้ทำ�งานกบั วช. มาต้งั แต่เร่ิมมกี ารระบาดจนถงึ ปจั จุบนั ผมไดเ้ ห็นผลงานวจิ ัย
และนวัตกรรมที่ วช. มีส่วนช่วยในการสนับสนุนสามารถนำ�ไปใช้รับมือกับสถานการณ์การระบาด
ของโรคโควดิ -19 นไ้ี ดเ้ ปน็ อยา่ งดี และจากวกิ ฤตครง้ั นเ้ี ราพบวา่ ในประเทศมนี กั วจิ ยั ทม่ี คี วามสามารถ
อยู่เป็นจำ�นวนมาก แต่เนื่องจากสถานการณ์ และความรู้เปลี่ยนเร็วมากจึงควรมีการส่งเสริมให้
นกั วิจัยเกดิ การพัฒนาความรู้และทกั ษะด้านการวจิ ยั ให้มากย่งิ ขนึ้ เพราะเมื่อเกิดวกิ ฤตใดๆ นักวจิ ัย
จะสามารถนำ�ความรู้ที่มีมารับมือกับสถานการณ์ที่เกิดขึ้นได้อย่างแน่นอน และหนังสือเล่มนี้
ได้รวบรวมผลงานวิจัยและนวัตกรรมของ วช. ในการสนบั สนนุ การทำ�งานในชว่ งวิกฤตนไี้ ดอ้ ยา่ ง
ละเอียดและชัดเจนอยากใหท้ ุกคนได้ลองอ่านกันครบั

ศาสตราจารย์กิตตคิ ณุ ดร. นายแพทยจ์ ติ ร สิทธีอมร G
ผทู้ รงคุณวุฒิ สำ�นกั งานการวิจัยแหง่ ชาติ

คำ�นำ�

ดร. วิภารัตน์ ดีอ่อง
ผู้อำ�นวยการสำ�นักงานการวิจัยแห่งชาติ
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม

ประเทศไทยต้องเผชิญกับสถานการณ์โรคระบาดโควิด-19 ซึ่งผลกระทบต่อสุขภาพและ
ระบบสาธารณสุขส่งผลให้คนเจ็บป่วยล้มตาย และในขณะที่เศรษฐกิจต้องหยุดชะงักและสังคม
มีปัญหา สำ�นักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) เป็นส่วนราชการภายในกระทรวงการอุดมศึกษา
วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้เป็นส่วนหนึ่งของพลังรวมจากทุกภาคส่วน
(ภาครัฐ เอกชน องค์กรที่ไม่หวังผลกำ�ไรและสถาบันการศึกษา) ในการใช้ประโยชน์จาก
งานวิจัยและนวัตกรรมให้บริการสังคมสู้โควิด-19 ซึ่งเริ่มจากปรับโครงสร้างการปฏิบัติงานของ
วช. ที่เน้นความต้องการเป็นหลัก (Demand Driven) เพื่อให้สามารถปฏิบัติงานที่สนองตอบ
ปัญหาของประเทศได้รวดเร็วขึ้น จนเป็นหนึ่งในกลไกการบริหารสถานการณ์เพื่อควบคุมการ
แพร่ระบาดของเชื้อโควิด-19 ได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยกระทรวง อว. ได้มอบหมายให้ วช.
เป็นหน่วยงานประสานการดำ�เนินงานด้านการวิจัยและวิชาการ เพื่อสนับสนุนการควบคุมโรค
โควิด-19 ทำ�ให้ วช. ได้ตั้ง “ศูนย์ปฏิบัติการฉุกเฉินด้านการวิจัยและวิชาการ (RKEOC)”
ทำ�หน้าที่วิเคราะห์รวบรวมองค์ความรู้เกี่ยวกับโรคที่มีอยู่จากแหล่งต่าง ๆ ทั่วโลก ประสานงาน
ให้มีกลไกการจัดการความรู้ ตลอดจนประมวลความรู้ที่ถูกต้อง รวดเร็ว เข้าใจง่ายเพื่อนำ�เสนอ
ต่อสาธารณชนและเชื่อมเข้ากับกลไกของกระทรวงสาธารณสุข และของประเทศ ต่อมาได้
ยกระดับเป็นศูนย์ปฏิบัติการด้านนวัตกรรมการแพทย์ และการวิจัยและพัฒนา (ศปก. วิจัย)
ภายใต้ศูนย์บริหารสถานการณ์โควิด-19 (ศบค.) นอกจากนี้ยังได้สนับสนุนการวิจัยและ
นวัตกรรมตามความต้องการของประเทศที่สามารถหนุนเสริมกลไกการบริหาร เช่น พัฒนาชุด
ข้อมูลและชุดข้อมูลวัคซีนเพื่อสื่อสารกับประชาชนและเป็นข้อมูลประกอบการตัดสินใจของ
ศบค. และพัฒนาระบบ iMap เพื่อควบคุมติดตามการระบาดเชื้อโรคโควิด-19 เป็นต้น และ
ยังได้พัฒนาต้นแบบผลิตภัณฑ์ที่เป็นทั้งยา โดยเฉพาะยาสมุมไพร และเครื่องมือ/วัสดุอุปกรณ์
การแพทย์เพื่อลดปัญหาการขาดแคลนและทดแทนการนำ�เข้าจากต่างประเทศ รวมทั้งข้อเสนอ
การแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจและสังคมเพื่อรองรับสถานการณ์โควิด-19 ซึ่งความสำ�เร็จนี้เกิดจาก
พลังคนวิจัยที่เป็นเครือข่ายของ วช. จึงได้จัดทำ�หนังสือเล่มนี้เพื่อใช้เป็นบทเรียนและปรับปรุง
เทคนิคการทำ�งานทั้งในหน่วยงานของ วช. และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอื่นๆ ต่อไป

H

วช. ต้องขอขอบคุณท่านรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย
และนวัตกรรม ท่านปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ท่านผู้บริหาร
ภาครัฐ และภาคสาธารณสุขที่ให้การสนับสนุนงานวิจัยและพัฒนานวัตกรรม พร้อมด้วยความ
ร่วมมือจากภาคเอกชน ภาคประชาสังคม และนักวิจัยทุกท่านที่รวมพลังกันจัดสร้างผลงาน
วิจัยและนวัตกรรมเพื่อบริการสังคมสู้โควิด-19 ที่มีส่วนช่วยสนับสนุนการทำ�งานของ วช. และ
นำ�พาประเทศผ่านวิกฤตนี้ไปได้ นอกจากนี้การจัดทำ�หนังสือเล่มนี้ได้สำ�เร็จครบถ้วน วช. ได้รับ
ความร่วมมือจากนักวิจัยที่เสียสละเวลาในการจัดทำ�ข้อมูลผลงานวิจัยดังกล่าว ต้องขอขอบคุณ
เป็นอย่างยิ่ง และ วช. มีความมุ่งมั่นจะร่วมมือกับนักวิจัยทุกท่านในการพัฒนางานวิจัยและ
นวัตกรรมสุขภาพเพื่อการใช้ประโยชน์ต่อไปในอนาคต

ดร. วภิ ารัตน์ ดีอ่อง
ผ้อู �ำ นวยการสำ�นกั งานการวจิ ยั แหง่ ชาติ
กระทรวงการอดุ มศกึ ษา วทิ ยาศาสตร์ วิจัยและนวตั กรรม

I

CONTENTS

สารบัญ

01 หน้าที่
02
03 1

04 บทน�ำ

5

ผลกระทบการแพรร่ ะบาด
โควดิ -19 ต่อเศรษฐกิจและสังคม

16

การตอบสนองภาครฐั และบทบาท
ของ วช.

46

สรปุ ผลการด�ำ เนนิ งาน วช. ในการแกว้ กิ ฤตสขุ ภาพ
และสรา้ งโอกาสทางเศรษฐกจิ และสงั คม

J

05 83
06
การประเมนิ ผล
ภาคผนวก
104

กา้ วต่อไปของ วช.

118

บทบาทของ วช.ดา้ นการวิจัยและนวัตกรรม
โควดิ -19 สู้วกิ ฤตสรา้ งโอกาสทางเศรษฐกิจและ
สังคม

156

กลไกการบริหารทนุ วิจัย
และนวตั กรรมโควดิ -19

161

ผลงานวิจยั และนวตั กรรมด้านโควิด-19
ปีงบประมาณ 2563-2565

K

บทที่ 1
บทนำ�

1. ความเปน็ มาและความส�ำ คญั ด�ำ เนนิ งานดา้ นการวจิ ยั และวชิ าการ เพอ่ื
สนับสนุนการควบคุมสถานการณ์โรค
ในช่วงสถานการณ์แพร่ระบาดโควิด-19 โควิด-19 โดย วช. ได้จัดตั้ง ศูนย์ปฏิบัติ
ทุกภาคส่วนได้ผนึกพลัง (Synergy) การฉุกเฉินด้านการวิจัยและวิชาการ
แสดงบทบาทหน้าท่แี ละความรับผิดชอบ (RKEOC) ทำ�หน้าที่วิเคราะห์รวบรวม
เพื่อรับมือกับการแพร่ระบาดโควิด-19 องคค์ วามรทู้ เ่ี กย่ี วขอ้ งจากแหลง่ ตา่ งๆ ทว่ั โลก
และผลกระทบต่อการพฒั นาประเทศ ประสานงานให้มีกลไกการจัดการและ

สำ�นักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ใน ประมวลความรู้ที่ถูกต้อง รวดเร็ว เข้าใจ
ฐานะหน่วยงานสนับสนุนทุนวิจัยและ ง่าย เพื่อนำ�เสนอต่อสาธารณชน เช่ือม
นวัตกรรมได้เป็นส่วนหน่ึงในการแสดง เข้ากับกลไกกระทรวงสาธารณสุขและ
บทบาทหน้าท่ีและความรับผิดชอบการ ประเทศ ตอ่ มาไดย้ กระดบั เขา้ ไปเปน็ สว่ น
ให้บริการสังคม โดยคำ�ส่ังนายกรัฐมนตรี หนง่ึ ของ ศบค. ภายใตช้ อ่ื ศนู ยป์ ฏบิ ตั กิ าร
ที่ 37/2563 มคี �ำ สง่ั เรอ่ื งการจดั โครงสรา้ ง ด้านนวัตกรรมการแพทย์ และ การวิจัย
ศูนย์บริหารสถานการณ์การแพร่ระบาด และพฒั นา
ของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรน่า 2019
(โควดิ -19) เพม่ิ เตมิ (ฉบบั ที่ 3) ณ วนั ที่ 21 วช. ต้งั แต่ปี 2563-ปัจจบุ นั ภายใต้
เมษายน 2563 จดั ตง้ั ศนู ยป์ ฏบิ ตั กิ ารดา้ น ภารกจิ ที่รับมอบหมาย จึงได้สนบั สนนุ
นวัตกรรมการแพทย์ และการวิจัยและ และสร้างโอกาสให้นักวิจัยชั้นนำ�ของ
พัฒนา มีผู้อำ�นวยการสำ�นักงานการวิจัย ประเทศ ได้แสดงและนำ�ผลงานวิจัย
แหง่ ชาติ (วช.) เปน็ หวั หนา้ ศนู ย์ ซง่ึ รบั มอบ และนวัตกรรมที่มีอยู่มาใช้ประโยชน์ใน
หมายใหท้ �ำ หนา้ ทบี่ รหิ ารสถานการณแ์ ละ การบรหิ ารสถานการณแ์ ละรบั มอื กบั การ
แกไ้ ขปญั หาการแพรร่ ะบาดโรคโควดิ -19 แพรร่ ะบาดของโรคโควิด-19 จนสามารถ
ด้วยงานวิจัยและนวัตกรรม นอกจากนี้ ทำ�ให้การแพร่กระจายของเช้อื โรคลดลง
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ อัตราการติดเชื้อและการตายจาก
วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้มอบหมาย โควดิ -19 ลดลง รวมทง้ั บรรเทาผลกระทบ
ให้ วช. เป็นหน่วยงานประสานการ ทางเศรษฐกิจและสังคมที่เกิดข้ึนจาก
มาตรการล็อกดาวน์แล้ว ยังสามารถ

1

สนับสนุนให้ใช้ผลงานวิจัยและนวัตกรรม วิจัยและนวัตกรรมเพื่อแก้ปัญหาการ
ในการปรับปรุงและพัฒนาศักยภาพ ระบาดของโรคตดิ เชอ้ื ไวรัสโคโรนา 2019
ของชุมชน/สังคมในการคว้าโอกาสทาง ประจำ�ปี 2563-2565 เพื่อนำ�เสนอ
เศรษฐกิจและสงั คมอีกดว้ ย ซ่ึงเปน็ การ รัฐบาล ชุดข้อมูลสรุปประเด็นวัคซีนฯ
หนุนเสริมมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจ เพอ่ื เผยแพร่ส่ปู ระชาชน เป็นต้น สำ�หรับ
และสังคมภาพรวมของประเทศเพื่อ การประเมินผลจะใช้เครื่องมือ R&D
รับมอื กบั วิกฤตโควิด-19 impact pathway analysis แนวคิดผล
ประโยชนร์ ่วม (Mutual Benefit) และ
ดังนั้นในเอกสารเล่มนี้จะเป็นการสรุปผล การวิเคราะห์โครงการบนเส้นทางการ
การดำ�เนินงานตามบทบาทหน้าที่และ พัฒนาองค์ความรู้ เทคโนโลยีและ
ความรบั ผิดชอบของ วช. ที่ได้รบั มอบ สง่ิ ประดษิ ฐพ์ รอ้ มใช้ เปน็ เครอ่ื งมอื ในการ
หมายในฐานะหน่วยงานพัฒนาวิจัยและ ประเมินผลโครงการและกลุ่มโครงการ
นวัตกรรมต่อการให้บริการชุมชนและ วิจัย
สังคม นอกจากจะใช้เป็นบทเรียนเพื่อ
การเรยี นรู้ การแบ่งปนั ความรู้ จนทำ�ให้
เกิดความเช่ือม่ันในการทำ�งานและการ 3. สรุปสถานการณก์ ารระบาด
เผชญิ ปัญหาในอนาคตแล้ว ยงั สามารถ ของโควิด-19 ทวั่ โลก
นำ�ไปปรับปรุงเทคนิคการทำ�งานท้ังใน
หน่วยงานของ วช. และหน่วยงานที่เกยี่ ว โรคโควดิ -19 เกดิ จากไวรัสโคโรนาชนดิ
ขอ้ งอื่นๆ ตอ่ ไป ที่มีการค้นพบล่าสุด โดยเริ่มระบาด
ในเมืองอู่ฮั่น เมืองหลวงของมณฑล
หูเป่ย์ ประเทศจีนในเดือนธันวาคม
2. วิธกี ารศกึ ษา 2562 (2019) มกี ารระบาดอยา่ งแพร่

ผลการวิเคราะห์และจัดทำ�รายงานฉบับ หลาย จนในวันที่ 11 มกราคม 2563
นี้เป็นการรวบรวมข้อมูลจากเอกสาร องค์การอนามัยโลกประกาศให้เป็นโรค
ของ วช. ทีน่ ำ�เสนอในคณะกรรมการ ระบาดทั่ว ทำ�ให้เกิดวิกฤตสุขภาพไป
คณะทำ�งาน หรือเวทีตา่ งๆ ท่ี วช. ถกู ทั่วโลก รัฐบาลทุกประเทศต้องออกมา
มอบหมายให้ด�ำ เนนิ การ อาทิ เอกสาร ใช้มาตรการยับยั้งการแพร่ระบาด แต่
ประกอบการบรรยายของผู้อำ�นวย ความสำ�เร็จของการดำ�เนินการข้ึนอยู่กับ
การสำ�นักงานการวิจัยแห่งชาติ สรุป ระบบสาธารณสขุ ของแตล่ ะประเทศ
โครงการวิจัยและนวัตกรรมภายใต้ทุน

2

สถิติจำ�นวนผู้ตดิ เชือ้ จำ�นวนผรู้ ักษาหายและ
จ�ำ นวนผ้เู สียชวี ิต : ระดบั โลก

หมายเหตุ ขอ้ มลู ตงั้ แตว่ ันที่ 11 ม.ค. 2020 - 31 พ.ค. 2022

4. สรุปสถานการณ์การระบาด รายแรก และเมอ่ื วนั ท่ี 31 มกราคม 2563
ของโควิด-19 ในประเทศไทย จึงเกิดการแพร่ระบาดของโควิด-19 ใน
ประเทศไทยเปน็ ครง้ั แรก ซึ่งรูปแบบการ
การระบาดของโรคโควิด-19 เริ่มขึ้น แพร่ระบาดโควิด-19 มี สามลักษณะคือ
ตง้ั แตป่ ลายปี 2562 ส�ำ หรบั ประเทศไทย การแพร่ระบาดจากคนไทยและชาวต่าง
เริ่มตั้งแต่วันที่ 12 มกราคม 2563 ชาติเดินทางเขา้ ประเทศไทย การขยาย
มผี ปู้ ว่ ยยนื ยนั โควดิ -19 เดนิ ทางเขา้ ประเทศ การระบาดในประเทศในลักษณะ

3

กล่มุ กอ้ น เชน่ จากสถานบนั เทิง เป็นต้น และการแพร่ระบาดไปยงั ประเทศอ่นื ๆ
ณ วันท่ี 31 พฤษภาคม 2565 มีผู้ตดิ เชือ้ สะสมประมาณ 4.4 ลา้ นกวา่ คน ในขณะทีม่ ี
จ�ำ นวนผูร้ ักษาหายประมาณ 4.3 ล้านกว่าคน และเสียชีวติ ประมาณ 3 หม่นื กว่าคน

เปรยี บเทียบจำ�นวนผู้ติดเช้อื จำ�นวนผรู้ กั ษาหาย
และจำ�นวนผเู้ สยี ชีวิต

หมายเหตุ ข้อมลู ตงั้ แตว่ นั ที่ 11 ม.ค. 2020 - 31 พ.ค. 2022

4

บทที่ 2

ผลกระทบการแพร่ระบาดโควดิ -19 ต่อเศรษฐกิจและสังคม
(Economic and Social Impact of COVID-19)

5

การระบาดของโรคโควิด-19 เป็น Consumption) ลดลง และเกิด
เหตุการณ์ระดับโลกที่ทุกประเทศต่าง เหตุการณ์ท่ีเรียกว่ากิจกรรมทาง
เผชิญกับโรคระบาดรุนแรงท่ีคร่าชีวิต เศรษฐกิจหยุดนิ่งท้ังช่ัวคราวและถาวร
ผู้คนนับล้าน รัฐบาลทั่วโลกจำ�เป็นต้อง (Freezing Economic Activities)
ใช้มาตรการสาธารณสุข มาตรการ เพราะต้องหันมาหนุนเสริมมาตรการ
ลอ็ กดาวน์ (Lockdown) ทัง้ ในและตา่ ง สาธารณสุขในการหยุดการแพร่กระจาย
ประเทศเพ่ือป้องกันการแพร่ระบาด เชื้อโรคโควิด-19 อย่างไรก็ตามแม้ว่า
โควดิ -19 ซงึ่ ผลจากการดำ�เนนิ มาตรการ รัฐบาลได้ออกชุดมาตรการกระตุ้น
ดังกล่าวส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจและ เ ศ ร ษ ฐ กิ จ เ พื่ อ ช่ ว ย ค รั ว เรื อ น แ ล ะ
สังคมซงึ่ รวมถึงประเทศไทย โดยเริ่มจาก ภาคธุรกิจที่ต้องปิดชั่วคราว ในขณะ
การใช้มาตรการล็อกดาวน์และมาตรการ เดียวกันองค์กรหลากหลายองค์กร
ด้านสาธารณสุขทั้งในและต่างประเทศ ท้ังภาครัฐและเอกชนปรับตัวหรือ
ส่งผลทำ�ให้กิจกรรมทางเศรษฐกิจ ปฏิรูปทันทีอย่างรวดเร็ว เพื่อรับมือ
หยดุ นิ่ง (Freezing of economic กับสถานการณ์และเตรียมตัวเข้าสู่ยุค
activity) เปน็ สถานการณท์ ท่ี ุกภาคส่วน ชีวติ วิถใี หม่ (New normal) แตก่ ็ยัง
ในระบบเศรษฐกิจมีความระมัดระวัง ทำ�ให้ความต้องการแรงงานลดลงหรือ
ในการใช้จ่ายเพ่ือการบริโภคและการ เกิดการว่างงาน นิสิตจบใหม่ไม่มีงาน
ผลิต ตวั อยา่ งเช่น ภาคการผลิตลดการ (Unemployment) รายได้ครัวเรือน
จา้ งงาน ท�ำ ให้ภาคครวั เรือนสูญรายได้ ลดลง รวมทั้งรายได้จากการประกอบ
จากการสูญเสียการจา้ งงาน รายได้ภาค การของธรุ กิจเอกชนลดลง เป็นผลท�ำ ให้
รัฐลดลง ซึ่งนอกจากส่งผลต่อระบบ การจา่ ยภาษสี รู่ ัฐลดลงไปดว้ ย
เศรษฐกิจภาพรวมแล้ว ยังส่งผลต่อสงั คม
โดยมสี าระส�ำ คญั พอสรุปได้ดังน้ี 1.2 ผลกระทบตอ่ ภาคการผลติ หลัก

ความต้องการการบริโภคภายในประเทศ
การส่งออกและนำ�เข้าสินค้าลดลง ซึ่ง
1. ผลกระทบตอ่ เศรษฐกิจ1 ธุรกิจท่องเที่ยวได้รับผลกระทบมาก
ทส่ี ดุ ผลจากการศึกษาพบวา่ ผปู้ ระกอบ
1.1 การบริโภคภายในประเทศ การธุรกิจท่องเที่ยวต้องสูญเสียรายได้

การบรโิ ภคภายในประเทศ (Domestic มากกว่าร้อยละ 50 ของรายไดป้ ระกอบ

1 อ้างองิ มาจากเว็ปไซด์ Socio-Economic Impact Assessment of COVID-19 in Thailand | UNICEF Thailand เป็นขอ้ มลู ต้ังต้นและพฒั นาต่อยอด 6
เพม่ิ เตมิ ข้อมูล

การทั้งหมด เป็นผลให้ผู้ประกอบการ ในธุรกิจท่องเที่ยวจะมากกว่าภาคธุรกิจ
ในภาคธุรกิจบริการที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจ อื่นๆ อย่างไรก็ตามเชื่อว่าจะปรับตัวดี
การท่องเที่ยวต้องได้รับผลกระทบอย่าง ขน้ึ หลังสถานการณ์ดขี ้ึน เพราะรัฐบาล
หนกั ไปด้วย นอกจากนีผ้ ปู้ ระกอบการ ได้จัดมาตรการสนับสนุนและช่วยเหลือ
ภาคธุรกิจท่ีต้องอาศัยการส่งออกเป็น ออกมาอยา่ งต่อเนื่อง
หลักก็ได้รับผลกระทบอย่างหนักจาก
ภาวะเศรษฐกิจโลกซบเซาและถดถอย 1.2.2 ภาคเกษตรกรรม
เพราะความต้องการในการบริโภคสินค้า
ลดลง โดยมีรายละเอียดของภาคการ ปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อภาคการ
ผลติ หลกั ทีส่ ำ�คญั ดังน้ี เกษตรกรรมในชว่ งแรกของการแพรร่ ะบาด
โควิด-19 คือ การตลาดและปัจจัยนำ�เขา้
การผลติ (Input supply) เชน่ เมล็ดพันธ์ุ
1.2.1 ภาคธุรกจิ ท่องเที่ยว ปุ๋ย และเครื่องจักร เปน็ ต้น เนื่องจาก

ผลกระทบจากโควิด-19 ทำ�ให้รายได้ มีคำ�ส่ังไม่ให้เคล่ือนย้ายระหว่างจังหวัด
จากการท่องเท่ยี วลดลงมาก ในขณะที่ และระหว่างประเทศ รวมท้งั ปญั หาภัย
ภาคธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว แล้งท�ำ ให้ผลผลติ ขา้ ว ยาง น�้ำ ตาลลดลง
ได้แก่ ที่อยู่อาศัย (โรงแรม เป็นต้น) การปิดตัวของร้านอาหารและภัตตาคาร
การขนส่ง ร้านอาหาร/ร้านเครื่องดื่ม รวมถงึ ความตอ้ งการอาหารลดลง เพราะ
และธุรกิจบริหารจัดการท่องเที่ยวก็ได้ จำ�นวนนักท่องเที่ยวต่ำ�ลง ส่งผลต่อ
รับผลกระทบเช่นกนั นอกจากนเี้ ป็นทรี่ ู้ ผผู้ ลติ ภายในประเทศเปน็ อยา่ งมาก ท�ำ ให้
กันว่าภาคธุรกิจท่องเท่ียวในประเทศไทย เกิดการว่างงานหรือจำ�นวนช่ัวโมงของ
จะมีลักษณะเป็นธุรกิจขนาดเล็กและราย การทำ�งานลดลง ท�ำ ใหค้ า่ แรงและราย
ย่อย (Micro and Small enterprises) ไดต้ ่�ำ ดังนน้ั นโยบายการสนบั สนุนเพอื่
ซ่ึงจะมีเงินทุนสำ�รองต่ำ�เกินกว่าท่ีจะ ให้สามารถจ้างงานแรงงานไว้ในระบบ
รับมือกับสถานการณ์นี้ได้ ยิ่งไปกว่า จะช่วยรักษาอัตราการจ้างงานในภาค
นัน้ มากกว่าร้อยละ 50 ของแรงงานจะ เกษตรไว้ นอกจากนี้ผลกระทบต่อห่วง
เป็นแรงงานนอกระบบ และสว่ นใหญ่ โซ่อุปทานเป็นเหตุผลส่วนใหญ่มาจาก
อยู่ธุรกิจอาหารและเครื่องดื่มที่ต้องปิด ปัจจัยน�ำ เข้า การผลติ ไมแ่ น่นอน ดงั นั้น
กจิ กรรมเปน็ จำ�นวนมาก โดยเฉพาะใน การให้คำ�ปรึกษาในการนำ�องค์ความรู้
เขตเมือง ดงั น้นั จำ�นวนแรงงานที่ตกงาน จากงานวิจัยและนวัตกรรม รวมทั้ง

7

มาตรการทางการเงินจะช่วยเกษตรกร 1.2.6 ภาคการเงิน
และแรงงานภาคเกษตรลดความยากจน
จากการเพ่มิ รายไดท้ างการเกษตร การกู้ยืมนอกระบบสูงขึ้นเนื่องจาก
รายไดล้ ดลง ในขณะทภี่ าคธนาคารได้ให้
บรกิ ารการกู้ยมื แกค่ รวั เรือนมากขึ้น ซึ่ง
1.2.3 ภาคธุรกิจท่ตี อ้ งอาศัยการส่งออก ปจั จบุ นั มาตรการชว่ ยเหลอื การใช้จ่าย

ภาคการส่งออกได้รับผลกระทบสูงมาก ภายใต้มาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจของ
อุตสาหกรรมเพื่อการส่งออกที่ประสบ ภาครัฐจะทำ�ให้หน้ีครัวเรือนลดลงได้ใน
ปัญหามากที่สุดคือ อุตสาหกรรมที่ ทส่ี ดุ
เกี่ยวกับรถยนต์ รองลงมาคือ สิ่งทอ
เคร่ืองจักร และอุตสาหกรรมเหล็ก รวม 1.2.7 ภาคโทรคมนาคม
ทั้งเครื่องใช้ไฟฟ้า ซึ่งส่งผลกระทบต่อ
แรงงาน ท่ีส่วนใหญ่เป็นแรงงานในระบบ อุตสาหกรรมด้านน้ีได้รับผลกระทบไม่
มาก และกลบั ฟื้นตวั เร็ว โดยในระยะยาว
จะเป็นอุตสาหกรรมที่มีโอกาสเติบโตสูง
1.2.4 สนิ ค้าอุปโภคบรโิ ภค เพราะมีนโยบายและใช้ระบบดิจิทัลใน

สินค้าขายปลกี กไ็ ดร้ ับผลกระทบสงู แต่ การสร้างเมืองหรือชุมชนอัจฉริยะ
เมือ่ มาตรการคนละคร่งึ และอื่นๆ ทีช่ ่วย
ในการใช้จ่ายในชีวิตประจำ�วันภายใต้ 1.3 ผลกระทบต่อเศรษฐกิจมหภาค
มาตรการชดุ กระตนุ้ เศรษฐกจิ ทำ�ใหก้ าร
คา้ ปลีกกลบั ฟนื้ ตัวได้ดี 1.3.1 การเติบโตผลผลิตภณั ฑม์ วลรวม
ในประเทศ (GDP)

1.2.5 บรกิ ารสขุ ภาพ GDPตดิ ลบสาเหตหุ ลกั มาจากการปดิ เมอื ง
เพ่ือควบคุมการระบาดของโควิด-19
การใช้จ่ายเพ่ือสุขภาพและการซื้อขาย ทำ�ให้การบริโภคอุปโภคภาคเอกชน
ยาเพิ่มสูงขึ้น เพราะประเทศไทยเป็น การลงทุน ภาคการค้าต่างประเทศ รวม
ฐานการท่องเที่ยวสุขภาพ รวมทั้งได้มี ท้ังภาคการผลิตหลักมีอัตราการขยายตัว
การจัดให้มีมาตรการทางการคลังเพ่ือ ลดลง โดยเฉพาะภาคการท่องเที่ยว
กระตุ้นการท่องเที่ยว จึงคาดว่าธุรกิจ และภาคเกษตร ทกุ ตวั ตดิ ลบหมด ซ่ึง
บริการสุขภาพ โดยเฉพาะการทอ่ งเทย่ี ว มีปัจจัยเดียวท่ีช่วยพยุงสถานการณ์คือ
สขุ ภาพมีแนวโน้มดขี ึ้นเรื่อยๆ การอุปโภคบริโภคและการลงทุนภาครฐั

8

1.3.2 อตั ราการวา่ งงาน (Unemployment) เป็นกลุ่มเสี่ยงได้เที่ยงตรงมากขึ้น เพื่อ
สร้างงานทีด่ กี ว่าใหก้ ับครวั เรอื น รวมทง้ั
แรงงานท้ังในระบบและนอกระบบถูก ได้มีการลงทุนในการพัฒนาคนรุ่นใหม่ให้
เลิกจ้าง ทำ�ให้จำ�นวนผู้มีงานทำ�ลดลง ได้รับโอกาสทางสุขภาพและการศึกษา
เน่ืองจากสถานประกอบการที่ได้รับ อย่างเท่าเทยี ม เพราะคนกลุม่ นจ้ี ะเปน็
ผลกระทบจากโควิด-19 ไม่สามารถ คนช่วยให้ครัวเรือนหลุดพ้นจากกับดัก
ดำ�เนินกิจการได้ตามปกติ จำ�เป็น ความยากจน และเป็นกล่มุ สำ�คัญที่จะ
ต้องเลิกจ้าง อย่างไรก็ตามรัฐบาลได้มี กระตนุ้ การเตบิ โตของประเทศไทยตอ่ ไป
มาตรการสนับสนุนและช่วยเหลือในช่วง
วิกฤตเพื่อเตรียมความพร้อมในการเปิด
เมือง และสถานประกอบการสามารถ 2.2 การคมุ้ ครองทางสังคม
เปิดตัวไดแ้ รงงานกส็ ามารถเข้าส่รู ะบบได้ สถานการณก์ ารแพรร่ ะบาดของโควดิ -19
ก่อให้เกิดผลกระทบในวงกว้างท้ังใน
เชิงสขุ ภาพและสังคมเศรษฐกิจ ปัจจุบัน
ประเทศไทยมีมาตราการคุ้มครองทาง
2. ผ(SลoกcรiaะlทImบpตaอ่ cสt)งั คม สังคม ซึ่งเป็นการคุ้มครองขั้นพื้นฐาน
หรือหลักประกันท่ีทุกคนพึงมีเพื่อลด
2.1 ความยากจน ความยากจน รวมถงึ ปอ้ งกนั ไม่ให้กลาย

อัตราความยากจนของประเทศไทยเพ่ิม เป็นคนยากจนเม่ือเจอสถานการณ์
สูงขึน้ เปน็ ผลมาจากการเตบิ โตของราย เปราะบางทางเศรษฐกิจและสังคม โดย
ได้ครัวเรือนและการบริโภคได้หยุดชะงัก มตี วั อย่างเชน่ ระบบประกนั สังคม ระบบ
ลงทั่วประเทศ ส่งผลให้ความก้าวหน้า ประกันสุขภาพ ระบบบำ�นาญ เงิน
ในการลดความยากจนของประเทศไทย สงเคราะหบ์ ุตร เงนิ สวัสดกิ ารช่วยเหลอื ผู้
ถดถอยลง พรอ้ มกบั จำ�นวนประชากร ด้อยโอกาส เช่น คนยากจน และผู้พิการ
ยากจนที่เพิ่มขึ้น ซึ่งปัญหาหลักๆ มา และระบบการประกนั การวา่ งงาน เปน็ ตน้
จากการถูกเลิกจ้างและการลดเวลาการ อยา่ งไรกต็ าม ยังคงมชี ่องวา่ งหรอื ปัญหา
ทำ�งาน อย่างไรกต็ าม ปัจจุบันรฐั บาลใช้ ที่ต้องแก้ไขเพราะเมื่อเกิดปัญหาเร่ง
มาตรการโครงข่ายความปลอดภัยทาง ด่วนไมส่ ามารถรบั มือไดด้ เี ท่าทค่ี วร เชน่
สังคม และเร่งดำ�เนินการพัฒนาฐาน การมีระบบข้อมูลสำ�หรับการช่วยเหลือ
ข้อมูลเพื่อใช้เป็นการระบุประชากรที่ เยียวยาประชากรท่ีมีความครอบคลุม

9

มปี ระสทิ ธิภาพ และมีความน่าเชอื่ ถอื 2.3 ระบบสาธารณสุข
มีระบบการช่วยเหลือฉุกเฉิน ทั้งที่อยู่
อาศัยฉุกเฉินและความช่วยเหลือการ ประเทศไทยเป็นประเทศรายได้ปาน
ว่างงานท่ีทนั ทว่ งที นอกจากนี้ต้องปรบั ก ล า ง แ ล ะ ไ ด้ รั บ ก า ร จั ด อั น ดั บ เ ป็ น
ระบบการบริหารจัดการระบบคุ้มครอง ประเทศท่ีมีความมั่นคงทางสุขภาพ
ทางสังคมในเชิงบูรณาการข้ามกระทรวง (Global Health Security Index)
มิใช่ทำ�งานแบบแยกส่วนตามหน้าที่ของ อนั ดับที่ 5 ของโลกจากท้ังหมด 195
แตล่ ะหนว่ ย ที่ไม่สามารถตอบโจทยห์ รือ ประเทศ และเป็นอนั ดบั ท่ี 1 ของ
สร้างระบบช่วยเหลือทางสังคมอย่าง เอเชีย จากการประเมนิ ความพรอ้ มของ
รวดเร็วเท่าทันภายใต้ความซับซ้อนและ ประเทศในการรับมือการแพร่ระบาด
ความไม่แน่นอนของสภาพปัญหาได้ โรคตดิ ต่อปี 2021 โดยมหาวทิ ยาลัย
นอกจากนี้อาจต้องประสานความ ฮอปกนิ ส์ สหรฐั อเมริกา เพราะทผ่ี ่านมา
ร่วมมือหรือทำ�งานร่วมกับภาคประชา ประเทศสามารถรับมือกับสถานการณ์
สังคมและภาคเอกชน เพราะบทเรียนใน ได้คอ่ นข้างดี เห็นไดจ้ ากจำ�นวนการเสยี
ช่วงสถานการณโ์ ควิด-19 องคก์ รตา่ งๆ ชีวติ ตอ่ ล้านคน ซงึ่ ไทยอยใู่ นระดับทต่ี ำ�่
เหล่านี้ที่มีอยู่ในหลายพื้นที่ มีบทบาท นอ้ ยกว่าสหรฐั อเมรกิ าถึง 6 เทา่ ตวั และ
สำ�คัญในการสร้างความช่วยเหลือทาง นอ้ ยกวา่ มาเลเซยี 2 เท่าตวั ซึง่ ความ
สั ง ค ม ใ ห้ กั บ ก ลุ่ ม เ ป ร า ะ บ า ง แ ล ะ ค น สำ�เร็จมผี ลมาจาก

ตกหล่นจากระบบช่วยเหลือของรัฐได้ (1) การตดั สินใจใช้มาตรการสาธารณสุข
อยา่ งมปี ระสทิ ธิภาพ อีกท้งั ยงั สามารถ ควบคุมการแพร่ระบาดเช้ือโรคโควิด-19
ระดมทรัพยากรและความช่วยเหลือได้ ไดร้ วดเร็วและทนั ท่วงที เช่น ประกาศ
อยา่ งรวดเร็ว หรอื สามารถประกอบสร้าง สถานการณฉ์ ุกเฉิน ล็อคดาวน์ และ
และพัฒนานวัตกรรมทางสังคมได้อย่าง ควบคุมการเคล่ือนยา้ ย เปน็ ตน้
ฉบั ไว ยงิ่ ไปกวา่ น้ัน ความช่วยเหลือตา่ งๆ (2) เกดิ ความรว่ มมอื ระหวา่ งหนว่ ยงาน
ยงั มลี กั ษณะท่มี ีความเฉพาะ สอดรบั กบั ภายในกระทรวง ระหว่างกระทรวง
บริบทของพื้นที่ และระหว่างภาครัฐและภาคเอกชน
รวมทั้ง ในระดับประเทศและชุมชน
ในการด�ำ เนนิ การอย่างมีประสิทธิภาพ
(3) การสือ่ สารมปี ระสทิ ธผิ ลและเกดิ การ
รับรู้และปฏิบัติตนในการสวมหน้ากาก

10

ในที่สาธารณะ ล้างมือ เว้นระยะห่าง รวม แต่เกดิ ผลดีในภาคชนบท ยกเว้น
รวมทง้ั พฤตกิ รรมของแตล่ ะคนมสี ขุ อนามยั ในเขตเมืองใหญ่ ดังนั้นจำ�เป็นอย่าง
ทำ�ให้ลดการติดและแพร่กระจายเช้ือโรค ยิ่งที่ต้องปรับระบบสาธารณสุขขนาน
ไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ ใหญ่ในอนาคตในเรื่องการลงทุนระบบ
(4) มีระบบดูแลสุขภาพพื้นที่ที่เข้มแข็ง สาธารณสุขในเขตเมืองใหญ่ เพราะ
และมีอาสาสมัครสาธารณสุขประจำ� สภาพแวดล้อมแตกต่างจากชนบท
หม่บู ้าน (อสม.) มากกว่า 1 ล้านหมบู่ ้าน สภาพเขตเมอื งมีหลายรปู แบบ ท้งั ชุมชน
ท่วั ประเทศ สลัม ตลาดขนาดใหญ่ ตึกแถว ออฟฟิศ
(5) มีหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า สำ�นักงานขนาดใหญ่ตึกเดียวมีคน
(Universal Health Coverage: UHC) 50,000 คน ซง่ึ คงตอ้ งมกี ารพัฒนาระบบ
ช่วยให้สามารถลดอุปสรรคทางการเงินที่ สาธารณสุขในเขตเมอื งใหญเ่ พ่ิมเติม
เกี่ยวกับการรักษาและแน่ใจว่าจะต้องได้
รบั การรกั ษาทกุ คน
2.4 การศกึ ษา

อย่างไรก็ตามยังมีช่องว่างที่ประเทศไทย การแพร่ระบาดของไวรัสโคโรนาหรือ
ท่ปี ัจจุบันได้กำ�ลงั ด�ำ เนนิ การ โควดิ -19 สง่ ผลให้นักเรียนไทยกวา่ 15

(1) UHC ครอบคลุมมิใช่คำ�นึงแต่คน ล้านคนต้องหยุดเรียน และสถาบันการ
ไทยเป็นหลัก ต้องรวมไม่ใช่คนไทยด้วย ศึกษาต้องปรับระบบเรียนการสอนแบบ
เพราะเปน็ ปัญหาต่อการควบคมุ โรค เช่น ออนไลนห์ รืออีเลริ นน์ ิ่ง (E-learning) ซึ่ง
กรณีแรงงานที่มาจากประเทศเพ่ือนบ้าน อาจเป็นวิถีใหม่ของการเรียนการสอน
ตอ้ งอยใู่ น UHC ด้วย ในอนาคต ซึ่งหากรัฐไม่จัดการอาจเกิด
(2) การจัดการข้อมูลในลักษณะศูนย์ ผลกระทบซง่ึ สามารถสรุปไดด้ งั น้ี

รวมเพื่อประกอบการตัดสินใจ ทำ�ให้ (1) ความไม่พร้อมของครอบครัวและ
การตัดสินใจได้รวดเร็วมากขึ้น เพราะ นักเรียนทางด้านอุปกรณ์รองรับการ
การตัดสินใจภายใต้สถานการณ์ท่ีต้อง เรียนการสอนผ่านระบบออนไลน์
เผชิญกับโควิดคร้ังน้ีต้องอาศัยความรู้ ตัวอย่างเช่น การไม่มีคอมพิวเตอร์
ทางวิชาการและข้อมูลซึ่งต้องอาศัยจาก หรือการไม่มีโครงสร้างพื้นฐาน IT เช่น
หลากหลายภาคสว่ น แบนด์วิธ (Bandwidth) เป็นต้น รวมถึง
(3) ระบบสุชภาพทม่ี ี อสม. แม้วา่ จะ นักเรียนหรือนักศึกษาที่มิได้อยู่กับ
เกิดผลดีต่อการจัดการโควดิ -19 ในภาพ ผู้ปกครอง หรือครอบครัวยากจน

11

บางโรงเรยี นอาจมปี ญั หามคี รจู �ำ นวนนอ้ ยท่ี เรยี นทางไกล ทั้งนีจ้ ะส่งผลต่อการแกไ้ ข
สามารถสื่อสารกับนักเรียนผ่านการเรียน ปัญหาความเหล่ือมลำ้�ทางการศึกษา
ทางไกล จะทำ�ให้เกิดความเหลื่อมล้ำ� มากนอ้ ยแคไ่ หน ขึน้ อยู่กับการวางระบบ
และไม่เทา่ เทยี มทางการศึกษา โครงสร้างพื้นฐานของรัฐให้ครอบคลุม
(2) การสูญเสียการเรียนรู้ เป็นอีก มากกว่าในปัจจุบัน ทั้งสัญญาณ
ผลกระทบใหญ่ท่ีเห็นได้ชัดจากการปิด อินเทอรเ์ น็ต และระบบสาธารณูปโภค
โรงเรยี น ซง่ึ จริงๆ ปัญหานเ้ี กดิ ข้ึนตงั้ แต่ ไฟฟ้า เปน็ ต้น
ก่อนจะมีวิกฤตสุขภาพแล้ว โดยเฉพาะ
ในกลุ่มประเทศกำ�ลังพัฒนา มีข้อมูล 2.5 อาหารและโภชนาการ
ว่า เด็กอายุ 10 ปีในประเทศรายไดต้ �ำ่
(low income) และประเทศรายไดป้ าน สถานการณโ์ รคโควดิ -19 ในประเทศไทย
กลางค่อนไปทางต่ำ� (lower-middle ส่งผลกระทบอย่างมากต่อโภชนาการ
income) 53% ไม่สามารถอ่านหรือ ของเด็ก เน่ืองจากในช่วงเวลานั้นเด็กไม่
เขา้ ใจข้อความง่ายๆ ได้ ซึง่ ปญั หานี้จะยงิ่ ได้เข้าโรงเรียนและไม่ได้รับอาหารกลาง
รุนแรงมากข้ึนเมื่อการเรียนในห้องเรียน วันเหมือนเช่นในช่วงสถานการณ์ปกติ
เปลีย่ นเปน็ การเรยี นทางไกลแทน และบางครอบครัวประสบปัญหาในการ
ซ้ืออาหารและใช้เวลาอยู่ท่ีบ้านมากขึ้น
อย่างไรก็ตามโลกการศึกษาเข้าสู่ยุค ทำ�ให้การบริโภคอาหารในครอบครัว
ดิจิทัลแล้วจะสร้างโอกาสทางการศึกษา มีการปรุงประกอบเมนูที่ไม่หลากหลาย
การเข้าถึงการศึกษาจะทำ�ได้ในทุกระดับ หรือมีการบริโภคอาหารแปรรปู อาหาร
แต่รัฐจะต้องร่วมมือกับภาคเอกชนลด กึ่งสำ�เร็จรูปมากขึ้น รวมถึงมีการสั่ง
ต้นทุนและเพ่ิมการเข้าถึงดิจิทัลให้มาก อาหารออนไลน์เพ่ิมมากขนึ้ โดยเฉพาะ
ขน้ึ ตัวอยา่ งเช่น ประเทศฮอ่ งกง องคก์ ร เมนปู ระเภทฟาสต์ฟดู้ เช่น ไก่ทอด
การศกึ ษามากกว่า 60 แห่ง ร่วมกับ เบอร์เกอร์ พซิ ซา่ เปน็ ต้น นอกจากนี้ เด็ก
สำ�นกั พิมพ์ ส่อื และอตุ สาหกรรมบนั เทงิ ที่อยู่ศูนย์เด็กเล็กจะได้รับอาหารและนม
ได้ช่วยกันจัดหาส่ือการเรียนมากกว่า ตามเวลา แตเ่ มือ่ เด็กตอ้ งอยูบ่ ้าน บางครงั้
900 แบบ ทง้ั วีดโี อ หนังสอื เครอื่ งมือ ต้องทานอาหารเหมือนของผู้ใหญ่
ต่างๆ หรือบริการให้ค�ำ ปรกึ ษาโดยไม่คดิ หรือต้องกินข้าวกับบะหมี่กึ่งสำ�เร็จรูป
ค่าใช้จ่าย สำ�หรบั ประเทศไทยในขณะน้ี หรือไข่ หลายครอบครวั ตอ้ งเปลยี่ นมา
ได้มีหลากหลายองค์กรพัฒนาระบบการ ซ้ือนมกล่องแทนนมผงซ่ึงมีราคาแพง

12

ทำ�ให้เด็กได้รับสารอาหารไม่ครบถ้วน การระบาดของโควิด-19 ความรุนแรง
กินข้าวได้น้อยลงเพราะเมนูเดิมซ้ำ�  ๆ ในครอบครัวของประเทศไทยเพ่ิมสูงขึ้น
ซึ่งปัจจุบันได้มีนโยบายหลากหลาย ถงึ 66% ซ่ึงสาเหตุส่วนใหญ่มาจากเร่ือง
เช่น เงินอดุ หนนุ เดก็ แรกเกิดครอบครวั ความเครียดทางเศรษฐกิจที่ส่งผลต่อราย
ยากจนอายไุ มเ่ กิน 6 ปี เงนิ ชดเชยการ ได้ในครอบครัวและการใช้สารเสพติด
ว่างงานจากประกันสังคม และเงิน ยังมีข้อมูลจากองค์การสหประชาชาติที่
เยียวยาตามโครงการเราไม่ทิ้งกัน ระบุอีกว่า ประเทศไทยติด 1 ใน 10 ของ
การสร้างความรอบรู้ด้านโภชนาการ เช่น ประเทศที่มีสถิติความรุนแรงต่อเด็กและ
การทำ�แอปพลิเคชัน่ Food Choice สตรีมาอยา่ งต่อเน่ือง สาเหตทุ ่ที �ำ ใหเ้ กิด
มาเป็นเครื่องมือหนึ่งในการให้ความรู้ ความรนุ แรงมดี งั นี้คอื
ด้านโภชนาการ เพื่อช่วยผู้บริโภคใน
การตัดสินใจเปรียบเทียบและเลือก (1) คนในครอบครัวต้องอาศัยอยู่กับ
ซื้อผลิตภัณฑ์ชนิดเดียวกันได้อย่าง ผู้กระทำ�ความรนุ แรงมากขนึ้
รวดเร็ว นอกจากนี้ได้มีการยกระดับ
มาตรฐานด้านความสะอาดและความ (2) เกิดความเครียดสะสมในครอบครัว
ปลอดภัยทางอาหารให้กับอุตสาหกรรม จากปัจจยั แวดลอ้ มต่างๆ
ฟ้ดู เดลิเวอรี รวมถึงสถานประกอบการ
ประเภทซุปเปอร์มาเก็ต ร้านอาหาร (3) การเว้นระยะห่างทางสังคมจาก
ตลาด ภตั ตาคาร และรา้ นอาหารเครอ่ื ง ญาติ พ่นี ้อง เพ่อื น คนรู้จกั และ
(4) ผู้ถูกกระทำ�ความรุนแรงเข้าไม่ถึง
การชว่ ยเหลอื เมือ่ ถูกละเมิด

ดื่ม ซึ่งเป็นการดำ�เนินงานที่จะช่วยให้ การพฒั นาการของเดก็ เฮนเรียตตา โฟเร
เด็กไทยได้บริโภคอาหารท่ีมีคุณค่าทาง (Henrietta Fore) กรรมการผู้อำ�นวย
โภชนาการ ส่งผลต่อการเจรญิ เตบิ โตเตม็ การของยนู ิเซฟระบวุ ่า การระบาดของ
ศักยภาพและพัฒนาการสมวัยที่ดีตาม ไวรัสโควิด-19 คอื ภัยคุกคามท่ีใหญ่ท่ีสดุ
มาด้วย ตอ่ พัฒนาการของเดก็ มีเด็กจำ�นวนมาก
หิวโหย หลุดออกจากระบบการศึกษา
2.6 การปอ้ งกนั ความรุนแรง การถูก ถกู ล่วงละเมดิ ถูกบงั คบั ให้แตง่ งาน และ
แสวงหาผลประโยชน์ การคุกคาม และ ต้องอยู่อย่างอดอยากข้นแค้นเพิ่มขึ้น
การละเมิด มากเรื่อยๆ รวมทั้งมีการใช้แรงงาน
เด็กเพิ่มขึ้น เพราะปัญหาจากสถานะ
ความรุนแรงในครอบครัว ในช่วงที่มี ทางเศรษฐกิจของครอบครัว ทำ�ให้

13

เด็กและเยาวชนในครอบครัวหลายคน ปัญหาสำ�คัญมิใช่แบบตัวต่อตัวแต่ผ่าน
ตัดสินใจหางานทำ�เพ่ือจุนเจือช่วยเหลือ ระบบ ICT ดังนั้นครอบครัวยากจน
ครอบครัว นอกจากประเด็นเรื่องการ ไม่สามารถเข้าถึงบริการได้เพราะไม่มี
ถูกล่วงละเมิดหรือถูกเอารัดเอาเปรียบ เครื่องมอื ICT โดยเฉพาะในสถานการณ์
แลว้ สิง่ ทย่ี ูนเิ ซฟหว่ งกค็ ือ การทม่ี ากกวา่ โควิด-19 ที่ให้ความสำ�คัญกับการเว้น
13% ของเยาวชนอายรุ ะหวา่ ง 10-19 ปี ระยะห่าง
มีแนวโนม้ จะมีปัญหาทางสุขภาพจติ น อ ก จ า ก น้ี ไ ด้ รั บ แ น ว ป ฏิ บั ติ ใ น
ปัจจุบันรัฐและผู้กำ�หนดนโยบายได้ สถานการณ์การแพร่ระบาดของโรค
เตรียมพร้อมรับมือกับความรุนแรงใน โควดิ -19 ดังน้ี
ครอบครัวที่จะเกิดขึ้น มีหน่วยบริการ
ท่ีคอยช่วยเหลือรับเรื่องร้องเรียนของ (1) การเข้าถึงบริการสุขภาพอย่างเท่า
ประชาชน นอกจากนี้รณรงณใ์ ห้คนใน เทียม ต้องไม่เน้นเฉพาะมิติทางการ
สังคมตระหนักถึงความรุนแรงท่ีเกิดข้ึน แพทย์ของการแพร่ระบาด ต้อง
ในครอบครวั และผู้ทถ่ี ูกกระทำ�เองควร ครอบคลุมถึงมิติสิทธิมนุษยชนทุกคน
ติดต่อขอความช่วยเหลือจากหน่วยงาน ควรได้รับการรักษาโดยไม่มีการเลือก
ตา่ ง ๆ ไมค่ วรยอมอดทนต่อความรนุ แรง ปฏิบตั ิ
ทเ่ี กดิ ขึ้น (2) การเข้าถงึ ขอ้ มลู ขา่ วสารและบริการ
สาธารณะ ต้องให้ครอบคลุมทุกกลุ่ม
รวมถึงการรับฟังข้อเสนอแนะในเร่ือง
2.7 ระบบการจัดส่งบริการสังคม ของผลกระทบจากมาตรการต่อกลุ่ม
(Social Service delivery system) บคุ คลเหล่าน้ี

ระบบบริการจัดส่งบริการสังคมถูกสร้าง (3) มาตรการฉุกเฉนิ สถานการณ์ฉกุ เฉนิ
ขึ้นมาเพื่อทำ�ให้คนหรือกลุ่มคน โดย จะต้องถูกนำ�ไปใช้เพื่อเป้าหมายด้าน
เฉพาะกลมุ่ ด้อยโอกาส สามารถเขา้ ถึง สุขภาพที่ถูกต้องตามกฏหมาย รัฐบาล
ระบบบริการสวัสดิการได้ตรงตามความ ควรแจ้งให้ประชาชนที่ได้รับผลกระทบ
ตอ้ งการและมีประสทิ ธภิ าพ ปัจจบุ นั ทราบถึงสถานการณ์ฉุกเฉินคืออะไร
ประเทศไทยได้มีการจัดต้ังศูนย์บริการ บังคับใชใ้ นเรือ่ งใด รวมท้งั แจ้งระยะเวลา
ช่วยเหลือเด็กและสตรีที่ถูกกระทำ� ทจี่ ะมผี ลบงั คับใช้
รุนแรงหรือเรยี กว่าศนู ยพ์ งึ่ ได้ หรอื One (4) มาตรการเร่งด่วนเพือ่ ช่วยเหลือคนท่ี
Stop Crisis Center อยา่ งไรกต็ าม ไมม่ ีทอ่ี ยอู่ าศัยทด่ี ีพอ และคำ�นึงถงึ ความ

14

ลำ�บากสำ�หรับบางคน เมื่อประกาศให้ ต้้องปรัับปรุุงให้้เป็็นภาษาที่�เข้้าใจง่่าย
ประชาชนอยู่บ้านและเว้นระยะห่างทาง กัับผู้้�ที่่�มีีความต้้องการเฉพาะ นอกจากนี้�
สังคม ควรตรวจสอบการให้้บริิการอิินเทอร์์เน็็ต
(5) ควรวางมาตรการเพิ่มเติมเพื่อรับ ให้้สามารถเข้า้ ถึงึ ผู้�คนได้อ้ ย่า่ งกว้า้ งขวาง
ประกันความต่อเน่ืองของการสนับสนุน (10) การดำเนิินมาตรการบรรเทา
คนพกิ ารตลอดช่วงวกิ ฤต คนพกิ ารตอ้ ง ผลกระทบทางเศรษฐกิิจควรดำเนิินการ
ได้รับบริการอื่นทดแทน รวมทั้งความ อย่่างทัันท่่วงทีีและต้้องให้้ครอบคลุุมทั่�ว
ช่วยเหลือทางการเงินเพมิ่ เติม หากมีขอ้ ถึงึ และเป็็นธรรม
กำ�หนดใดๆ ท่เี ปน็ อปุ สรรคต่อครอบครวั (11) มาตรการเร่่งด่่วนเพื่�อให้้ทุุกคน
(6) การตตี รา ความเกลยี ดกลวั ชาวตา่ ง สามารถเข้า้ ถึงึ บริกิ ารน้ำ้ สะอาดและน้ำ้ ยา
ชาติ การเหยยี ดเชือ้ ชาติ และการเลือก ล้้างหรืือสบู่�ในปริิมาณที่�เพีียงพอ เพื่�อ
ปฏิบัติ โดยรัฐต้องเผยแพร่ข้อมูลที่ ป้้องกัันโควิิด-19
ถกู ตอ้ ง ชดั เจน และมกี ารอา้ งองิ หลกั ฐาน (12) การติิดตามด้้านสุุขภาพและเฝ้้า
รวมถึงรณรงค์เพื่อสร้างความตระหนักรู้ ระวัังพฤติิกรรมและความเคลื่�อนไหว
ในเรอื่ งโรค เพ่อื ลดการเลือกปฏิบตั แิ ละ ต้้องใช้้ในจุุดประสงค์์ด้้านสาธารณสุุข
การเกลียดกลวั ชาวต่างชาติ เท่่านั้�น ควรมีีการจำกััดช่่วงเวลาและ
(7) รััฐควรมีีมาตรการพิิเศษให้้บุุคคล สถานการณ์์
ที่ �อยู่ �ในสถานที่่�คุุมขัังและสถาบัันต่่างๆ
ในการเข้้าถึึงข้้อมููลข่่าวสาร การดููแล
สุขุ ภาพเชิงิ ปัอั งกันั และแสวงหาทางเลือื ก
ในการปล่่อยตััวและทางเลืือกแทนการ
คุมุ ขััง เพื่�อลดความเสี่�ยง
(8) รัฐั ควรดำเนินิ การให้ผู้้�โยกย้า้ ยถิ่�นหรือื
ผู้้�ลี้้�ภััยเข้้าถึึงบริิการสุุขภาพ และประกััน
การเข้้าถึึงข้้อมููลข่่าวสารอย่่างเท่่าเทีียม
โดยไม่่คำนึึงถึึงสถานะและการบัังคัับ
ใช้้กฎหมายเกี่�ยวกัับการเข้้าเมืือง เพื่�อ
ป้้องกันั โรคโควิิด-19
(9) ทุุกคนควรเข้้าถึึงข้้อมููลเกี่�ยวกัับโรค
โควิิด-19 ได้้โดยไม่่มีีข้้อยกเว้้น และ

15

บทที่ 3

การตอบสนแอลงะบภทาคบราฐัทข(Gองovวeชr.n(mNRenCtTS’secRtoolreR) esponse)

ภาครััฐสามารถตอบสนองเพื่�อควบคุุมการแพร่่ระบาดเชื้�อโควิิด-19 ในการปกป้้องชีีวิิตคนไทย โดยสร้้างกลไก
บริหิ ารสถานการณ์ฉ์ ุกุ เฉินิ เพื่�อควบคุมุ สถานการณ์์ มาตรการสาธารณสุขุ เพื่�อลดการแพร่ก่ ระจายของเชื้�อโควิดิ -19
และตามด้ว้ ยมาตรการบรรเทาผลกระทบทางเศรษฐกิจิ และสังั คมเนื่�องจากการล็อ็ กดาวน์โ์ ดยสรุปุ สาระสํําคัญั ดังั นี้�

1.กลไกการบรหิ ารสถานการณเ์ พอ่ื ควบคมุ การแพรร่ ะบาดเชอ้ื โควดิ -19

16

1.1 การตอบสนองของภาครฐั

ปี 2563 (ระบาดระลอกแรก มกราคม-พฤศจิกายน 2563)
• วนั ที่ 26 มนี าคม 2563 รัฐบาลประกาศใช้ พ.ร.ก.การบรหิ ารราชการในสถานการณ์
ฉกุ เฉินในทกุ เขตท้องทที่ ั่วราชอาณาจกั ร ระหวา่ งวันท่ี 26 มีนาคม - 30 เมษายน จาก
นนั้ ได้มกี ารขยายเวลาบงั คบั ใชจ้ นสถานการณด์ ีขึน้ เป็นลาํ ดับ
• วนั ที่ 27 มีนาคม 2563 ได้จดั ตั้งศูนยบ์ รหิ ารสถานการณ์โควิด-19 (ศบค.) โดยมี
นายกรัฐมนตรีเป็นผู้อํานวยการ ศบค. เพื่อปฏิบัติหน้าที่ตามพระราชกําหนดการ
บรหิ ารราชการในสถานการณฉ์ กุ เฉนิ ดงั กลา่ ว และใหเ้ ปน็ ศนู ยส์ ง่ั การเชงิ บรู ณาการเพอ่ื
ขับเคล่ือนมาตรการสาธารณสุขในการปกป้องชีวิตควบคุมสถานการณ์การระบาด
เชอ้ื โควิด-19 และมาตรการกระตุ้นเศรษฐกจิ และแก้ไขปัญหาเศรษฐกจิ ฐานรากอนั
เนอ่ื งมาจากมาตรการลอ็ คดาวน์

17

1.2 บทบาทของ วช.

ปี 2563 (ระบาดระลอกแรก มกราคม-พฤศจกิ ายน 2563)
• เดือนกุมภาพันธ์ 2563 วช. โดย ศ. ดร. นพ.สิริฤกษ์ ทรงศิวิไล ปลัดกระทรวง
การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในขณะที่ท่าน ดํารงตําแหน่ง
เลขาธิการคณะกรรมการการวิจัยแห่งชาติภายใต้กระทรวง อว. ได้จัดตั้ง
ศูนย์ปฏิบัติการฉุกเฉินทางการวิจัยและวิชาการ (Research and Knowledge
Emergency Operation Center, RKEOC) ข้ึนมาเพ่อื ทาํ หนา้ ที่จัดการข้อมูล
ทัง้ ในและต่างประเทศในการรับมือกบั โรคโควิด-19

18

• วนั ท่ี 21 เมษายน 2563 คาํ สงั่ นายก เป้าหมายและทิศทางของการวิจัยและ
รัฐมนตรที ี่ 37/2563 มคี าํ สั่งเรื่องการจัด นวัตกรรมในประเด็นโรคติดเช้ือไวรัส
โครงสร้างศูนย์บริหารสถานการณ์การ โคโรนา 2019 (COVID-19) ในภาพรวม
แพร่ระบาดของโรคติดเช้ือไวรัสโคโรนา ของประเทศ (2) เสนอความเห็นขอ้ เสนอ
2019 (โควดิ -19) เพ่มิ เติม (ฉบับที่ 3) แนะ สนับสนุนข้อมูลและการดําเนิน
ณ วนั ท่ี 21 เมษายน 2563 จดั ตงั้ ศูนย์ การวิจัยและนวัตกรรมในประเด็นโรค
ปฏิบัติการด้านนวัตกรรมการแพทย์ ตดิ เชอ้ื ไวรสั โคโรนา 2019 (COVID-19)
และการวิจัยและพัฒนา มีผู้อํานวยการ (3) ใหข้ อ้ เสนอแนะในการดําเนินการขบั
สํานกั งานการวจิ ัยแห่งชาติ (วช.) เปน็ เคลื่อนการวิจัยและนวัตกรรมสู่การใช้
หัวหน้าศูนย์ซึ่งทํางานต่อเนื่องจาก ประโยชน์
RKEOC และได้รับมอบหมายให้ทํา
หน้าที่บริหารสถานการณ์และแก้ไข ปี 2564 (ช่วงที่เกิดการระบาดระลอก
ปัญหาการแพร่ระบาดโรคโควิด-19 ดว้ ย สอง (ธนั วาคม 2563-มนี าคม 2564)
งานวจิ ัยและนวัตกรรม โดยไดด้ ําเนิน และการระบาดระลอกสาม (เมษายน-
งาน 4 ด้านคอื การตดิ ตามและเฝา้ ระวัง ตุลาคม 2564)
การแพรก่ ระจาย การประสานความร่วม
มือ รายงานสถานการณ์ รวมทง้ั ขยายผล • วันท่ี 26 มนี าคม 2564 คําสั่งสํานกั งาน
งานวจิ ัยและนวัตกรรม การวจิ ัยแห่งชาตทิ ่ี 324/2564 เรอ่ื งแตง่
ตั้งคณะกรรมการดําเนินงานสนับสนุน
• วนั ท่ี 23 เมษายน 2563 คําสงั่ ศนู ย์ การวิจัยและนวัตกรรมประเด็นโรค
ปฏิบัติการด้านนวัตกรรมการแพทย์และ ติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (โควิด-19)
การวจิ ยั และพฒั นาที่ 1/2563 เรือ่ ง เพ่ือประสานงานและขับเคล่ือนประเด็น
การกําหนดองค์ประกอบ หน้าที่และ ด้านการวิจัยและนวัตกรรมเพ่ือรองรับ
อาํ นาจของศนู ยป์ ฏบิ ตั กิ ารดา้ นนวตั กรรม สถานการณ์โรคโควิด-19 ในภาพรวม
การแพทยแ์ ละการวจิ ัยและพัฒนา และ ของวช. โดยมีผู้อํานวยการสํานักงาน
แต่งต้ังเจ้าหน้าท่ีปฏิบัติงานประจําศูนย์ การวิจัยแห่งชาติเป็นประธาน และ
ปฏิบัติการด้านนวัตกรรมการแพทย์และ มีหน้าที่ (1) ให้ความเห็นและให้ข้อ
การวิจัยและพัฒนา โดยมีผู้อํานวยการ เสนอแนะกรอบวิจยั เป้าหมาย กรอบ
สํานักงานการวิจัยแห่งชาติเป็นหัวหน้า งบประมาณแนวทางการดําเนินงาน
ศนู ยม์ ีหน้าท่ีและอาํ นาจดังนี้ (1) กําหนด สนับสนุนการวิจัยและนวัตกรรม

19

(2) ขับเคลื่อนการดําเนินงานสนับสนุน ตดิ เช้ือไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19)
ติดตามและประเมินผลในภาพรวม (3) ใหข้ อ้ เสนอแนะในการดําเนินการขบั
โครงการวจิ ยั และนวตั กรรม (3) ใหค้ วาม เคลื่อนการวิจัยและนวัตกรรมสู่การใช้
เหน็ ชอบในการสนับสนุนการทาํ กิจกรรม ประโยชน์
สง่ เสรมิ และสนับสนนุ การวิจัย
• วันที่ 7 เมษายน 2564 คําสั่ง
• วนั ที่ 7 เมษายน 2564 คําสงั่ สํานักงาน สํํานัักงานการวิิจััยแห่่งชาติิที่� 411/2564
การวิจัยแหง่ ชาตทิ ี่ 410/2564 เร่อื ง เรื่่�องแต่่งตั้้�งคณะทํํางานร่่วมดํําเนิินการ
แต่งตั้งคณะทํางานขับเคลื่อนการวิจัย หน่่วยบริิหารทุุนวิิจััยและนวััตกรรม
และนวัตกรรมประเด็นโรคติดเช้ือไวรัส ประเด็็นโรคอุุบััติิใหม่่ (National
โคโรนา 2019 (COVID-19) เพื่อรวบรวม Crisis Management) เพื่�อพิิจารณา
จัดทํา วิเคราะห์ข้อมูลนวัตกรรมการ กํําหนดประเด็็นจํําเป็็น เร่่งด่่วนด้้าน
แพทย์ การวิจัยและสนับสนุนให้เกิด การวิิจััยและนวััตกรรมที่่�นํํามาใช้้แก้้ไข
นวตั กรรมด้านการแพทย์ การวจิ ัยและ สถานการณ์์การแพร่่ระบาดของโรค
พัฒนาเร่งแก้ไขสถานการณ์การแพร่ อุุบััติิใหม่่ของประเทศไทยที่่�มีีการ
ระบาดของโรคโควดิ -19 และการดําเนนิ เปลี่�ยนแปลงตลอดเวลาและเป็็นการ
งานของศูนย์ปฏิบัติการด้านนวัตกรรม รองรัับสถานการณ์์ที่�จะเกิิดขึ้�นใน
การแพทย์ และการวิจยั และพฒั นา ให้ อนาคต โดยมีี ศ. กิิตติิคุุณ ดร. นพ.
สามารถขับเคล่ือนอย่างมีประสิทธิภาพ สุุทธิิพร จิิตต์์มิิตรภาพ ประธานคณะ
และประสิทธิผลตามคําสั่ง ศบค. กรรมการส่่งเสริิมวิิทยาศาสตร์์ วิิจััย
โดยมี ศ. ดร. นพ.สิริฤกษ์ ทรงศิวิไล และนวััตกรรมเป็็นประธาน และมีี
ปลดั กระทรวงการอดุ มศกึ ษา วทิ ยาศาสตร์ หน้้าที่� (1) กํําหนดประเด็็นเร่่งด่่วน
วิจัยและนวัตกรรม เป็นประธาน และ ในการวิจิ ัยั และพัฒั นาของ PMU เสนอ
ทาํ หนา้ ท่ี (1) กาํ หนดเปา้ หมายและทศิ ทาง ต่่อคณะกรรมการส่ง่ เสริมิ วิทิ ยาศาสตร์์
ของการวิจัยและนวัตกรรมในประเทศ วิิจััยและนวััตกรรม (กสว.) (2) ดํําเนิิน
ประเด็นโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 การร่่วมของ PMU ในการดํําเนิินงานให้้
(COVID-19) ในภาพรวมของประเทศ ทุุนวิิจััยและนวััตกรรมแก่่โครงการวิิจััย
(2) เสนอความเห็นข้อเสนอแนะ ในกรอบการดํําเนิินงานของโรคอุุบััติิใหม่่
สนับสนุนข้อมูลและการดําเนินการ (3) เสนอแนะในการรวบรวมผลการ
วิจัยและนวัตกรรมในประเด็นโรค ดํําเนิินงานและประเมิินผลรายประเด็็น

20

และ (4) รายงานผลการดํําเนิินงานต่่อ วิชาการต่อข้อเสนอการวิจัยที่เสนอ
คณะกรรมการส่ง่ เสริิมวิิทยาศาสตร์์ วิิจัยั ขอรับทุนอุดหนุนการวิจัยและนวัตกรรม
และนวััตกรรม (กสว.) และติดตามและประเมินผลโครงการให้
• 26 มนี าคม 2564 คําสง่ั สํานกั งานการ เป็นไปตามแผนงานท่ีกําหนด
วิจยั แหง่ ชาตทิ ี่ 325/2564 แตง่ ตงั้ คณะ • 26 มนี าคม 2564 คาํ ส่งั สํานกั งาน
ผูต้ รวจสอบทางวชิ าการ โครงการขยาย การวจิ ัยแห่งชาติท่ี 326/2564 แต่งตั้ง
ผลเพ่ือแก้ปัญหาการระบาดของโรค คณะผู้ตรวจสอบทางวิชาการเร่ืองการ
โควดิ -19 เพอ่ื ใหค้ วามเหน็ และขอ้ เสนอ วิจัย และพัฒนาเพื่อแก้ไขปัญหาโรค
แนะทางวิชาการต่อข้อเสนอการวิจัย โควดิ -19 ดา้ นการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ
ท่ีเสนอขอรับทุนอุดหนุนการวิจัยและ (ชดุ ท่ี 2) เพื่อใหค้ วามเห็นและข้อเสนอ
นวัตกรรมและติดตามและประเมินผล แนะทางวิชาการต่อข้อเสนอการวิจัย
โครงการใหเ้ ปน็ ไปตามแผนงานทก่ี าํ หนด ที่เสนอขอรับทุนอุดหนุนการวิจัยและ
นวัตกรรมและติดตามและประเมินผล
• 26 มนี าคม 2564 คาํ สั่งสาํ นักงานการ โครงการใหเ้ ปน็ ไปตามแผนงานทก่ี าํ หนด
วจิ ัยแหง่ ชาตทิ ี่ 327/2564 แตง่ ตงั้ คณะ
ผู้ตรวจสอบทางวิชาการเร่ืองการวิจัย • 29 มีนาคม 2564 คาํ ส่งั สํานกั งานการ
และพัฒนาเพื่อแก้ไขปัญหาโรคโควิด-19 วิจัยแหง่ ชาติที่ 335/2564 แตง่ ตัง้ คณะ
ดา้ นเศรษฐกจิ และสงั คม (ชุดท่ี 1) เพอื่ ให้ ผู้ตรวจสอบทางวิชาการเรื่องการ
ความเห็นและข้อเสนอแนะทางวิชาการ วิจัยและพัฒนาเพื่อแก้ไขปัญหาโรค
ต่อข้อเสนอการวิจัยที่เสนอขอรับทุน โควดิ -19 ดา้ นการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ
อุดหนุนการวิจัยและนวัตกรรมและ (ชุดที่ 1) เพ่ือให้ความเหน็ และขอ้ เสนอ
ติดตามและประเมินผลโครงการให้เป็น แนะทางวิชาการต่อข้อเสนอการวิจัย
ไปตามแผนงานท่กี าํ หนด ที่เสนอขอรับทุนอุดหนุนการวิจัยและ
นวัตกรรมและติดตามและประเมินผล
• 26 มีนาคม 2564 คาํ สั่งสาํ นกั งาน โครงการใหเ้ ปน็ ไปตามแผนงานทกี่ าํ หนด
การวจิ ัยแห่งชาติท่ี 328/2564 แตง่ ต้งั
คณะผู้ตรวจสอบทางวิชาการเร่ืองการ • 2 กันยายน 2564 คําสั่งสํานกั งาน
วิจัยและพัฒนาเพ่ือแก้ไขปัญหาโรค การวจิ ยั แหง่ ชาตทิ ่ี 392/2564 แต่งตั้ง
โควิด-19ดา้ นเศรษฐกิจและสงั คม(ชดุ ท่2ี ) ค ณ ะ ผู้ ต ร ว จ ส อ บ ท า ง วิ ช า ก า ร
เพื่อให้ความเห็นและข้อเสนอแนะทาง โ ค ร ง ก า ร ข ย า ย ผ ล เ พื่ อ แ ก้ ปั ญ ห า

21

การระบาดของโรคโควดิ -19 (ชดุ ท่ี 2) เพอ่ื ใหค้ วามเหน็ และขอ้ เสนอแนะทางวชิ าการ
ต่อข้อเสนอการวิจัยท่เี สนอขอรับทุนอุดหนุนการวิจัยและนวัตกรรมและติดตามและ
ประเมนิ ผลโครงการใหเ้ ปน็ ไปตามแผนงานท่ีกาํ หนด
• 29 กันยายน 2564 คําสั่งสํานักงานการวิจัยแห่งชาติที่ 877/2564 แต่งตั้งคณะ
ผู้ตรวจสอบทางวิชาการโครงการพลิกฟื้นเศรษฐกิจไทย : สู่การก้าวผ่านปัญหา
โควิด-19 อย่างยั่งยืนเพื่อให้ความเห็นและข้อเสนอแนะทางวิชาการต่อข้อเสนอ
การวิจัยที่เสนอขอรับทุนอุดหนุนการวิจัยและนวัตกรรมและติดตามและประเมินผล
โครงการใหเ้ ปน็ ไปตามแผนงานที่กาํ หนด
• 30 พฤศจกิ ายน 2564 คาํ ส่งั สํานกั งานการวจิ ยั แห่งชาตทิ ่ี 998/2564 แต่งตง้ั
คณะผู้ตรวจสอบทางวิชาการเร่ืองการวิจัยและพัฒนาเพ่ือแก้ไขปัญหาโรคโควิด-19
ดา้ นการแพทย์และสาธารณสขุ (ชุดที่ 3) เพือ่ ใหค้ วามเหน็ และขอ้ เสนอแนะทาง
วิชาการต่อข้อเสนอการวิจัยท่ีเสนอขอรับทุนอุดหนุนการวิจัยและนวัตกรรมและ
ติดตามและประเมนิ ผลโครงการให้เปน็ ไปตามแผนงานที่กําหนด

22

2. มาตราการจาํ กดั การแพรร่ ะบาด ในประเทศและสาธารณสุข

2.1 การตอบสนองของภาครฐั

23

24

ปี 2563 (ระบาดระลอกแรก มกราคม- • เมษายน 2563 เริม่ มาตรการอยู่บา้ น
พฤศจิกายน 2563) หยุดเชื้อ เพื่อชาติหรือมาตรการระยะ
ห่างทางสงั คม (Social Distancing) เพอื่
• มกราคม 2563 กระทรวงสาธารณสขุ ยับยั้งหรือชะลอการแพร่ระบาดไม่ให้
(สธ.) ยืนยันพบผู้ป่วยโควิด-19 ราย จํานวนผู้ป่วยสูงจนเกินขีดความสามารถ
แรก และใหม้ กี ารคัดกรองทางเข้าออก ของระบบสาธารณสขุ เช่น ประกาศ
ประเทศทุกช่องทาง ยกระดับศูนย์ เคอร์ฟิวทั่วประเทศ ค้นหาโรคเชิงรุก
ปฏบิ ัติการภาวะฉกุ เฉินเปน็ ระดับ 3 และ รวมทั้งให้ประชาชนชะลอการเดินทาง
ประกาศให้เป็นโรคติดเช้ืออันตรายลําดับ ข้ามจังหวดั และเล่ือนวันเปิดภาคเรียน
ที่ 14 เปน็ ต้น

• กุมภาพันธ์ 2563 สธ.ออกประกาศ • พฤษภาคม-มิถุนายน 2563 เริ่มผ่อน
ให้โรคติดเชอ้ื ไวรสั โคโรนา 2019 หรอื ปรนและยกเลิกเคอร์ฟิว แต่ยังขยาย
โควิด-19 เป็นโรคติดต่ออันตรายตาม เวลา พรก. ฉกุ เฉินถึง ก.ค. 63 และยังคง
พระราชบัญญตั โิ รคติดตอ่ พ.ศ. 2558 ปดิ สถานบันเทงิ
เพ่ือประโยชน์ในการเฝ้าระวังป้องกัน
และควบคุมโรคตดิ ตอ่ อนั ตราย ซ่งึ มีผล • กรกฏาคม-สงิ หาคม 2563 ผ่อนปรน
บังคบั ใชใ้ นวนั ท่ี 1 มีนาคม กําหนดให้ ต่อเนื่องและยังขยายเวลา พรก.ฉุกเฉิน
ประชาชนผู้ประกอบการ มีหนา้ ท่ตี าม ถงึ ก.ย. 63 ทดลองผ่อนคลายกจิ กรรม
กฎหมาย ตามวิถชี วี ิตแนวใหม่ (New normal)

• มนี าคม 2563 เร่ิมมกี ารประกาศ • กันยายน-ตุลาคม-พฤศจกิ ายน 2563
สถานการณ์การฉุกเฉิน (State of เนื่องจากพบผตู้ ดิ เชอ้ื ในรอบ 100 วัน จึง
emergency) และได้มีการขยายเวลา ประกาศใช้ พรก. ฉุกเฉิน 45 วนั ตัง้ แต่
ตามความเหมาะสมและสถานการณ์ 1 ธ.ค. 63 - 15 ม.ค. 64 และเริม่ มีการ
ตวั อยา่ งทส่ี ําคญั คอื มาตรการลอ็ กดาวน์ ส่ังซ้อื วัคซนี
ตัวอย่างเช่น คุมเข้มการเดินทางมา
จากต่างประเทศ และห้ามข้าราชการ • ธนั วาคม 2563 (วนั ที่ 20 ธันวาคม
พนักงานของรัฐและรัฐวิสาหกิจเดินทาง ประกาศสถานการณ์เข้าสู่การระบาด
ไปตา่ งประเทศ รวมทัง้ ปดิ สถานท่ีต่างๆ ระลอกสอง) เกดิ คลัสเตอร์ตลาดกลางกงุ้
อีกทั้งขอให้ทาํ งานทบี่ า้ น (Work from จ.สมุทรสาคร และคลัสเตอร์บ่อนการ
Home) พนัน ประกาศใช้มาตรการเขม้

25

ปี 2564 (ช่วงทเ่ี กดิ การระบาดระลอก • มนี าคม 2564 ฉีดวัคซีนลอ็ ตแรกให้
สอง (ธนั วาคม 2563-มีนาคม 2564) กลุ่มเป้าหมายในพื้นท่ีเสี่ยงสูงและพื้นที่
และการระบาดระลอกสาม (เมษายน- เศรษฐกิจ
ตลุ าคม 2564)
• เมษายน 2564 เกิดคลัสเตอรส์ ถาน
• มกราคม 2564 เกิดคลสั เตอรด์ ีเจมะตูม บนั เทิง และคลสั เตอร์เรือนจาํ นราธวิ าส
ประกาศหา้ มเขา้ ออกพืน้ ท่ี 5 จังหวัด ได้มีการกําหนดมาตรการตามระดับ
ไดแ้ ก่ สมทุ รสาคร, ชลบรุ ี, ระยอง, ของพืน้ ทีเ่ สีย่ ง แตไ่ มเ่ คอรฟ์ วิ รวมท้ังจัด
จันทบุรี และ ตราด ยกเวน้ เหตจุ ําเปน็ รพ.สนาม และ Hospitel เตรยี มพร้อม
หรือเหตุฉุกเฉิน และมีการแบ่งพื้นที่ รองรบั และประกาศปิดสถานศึกษา
ตามระดับความเสยี่ ง รวมท้ังปดิ สถาน • พฤษภาคม 2564 ปรับการควบคุม
ศึกษาและสถานรับเลี้ยงเด็ก และวัน พ้ืนท่ีแบง่ เป็น (1) พ้ืนที่ควบคุมสงู สดุ
ท่ี 4 มกราคม 2564 การประชมุ ศบค. และเข้มงวด (2) พื้นที่ควบคุมสูงสุด
ครง้ั ท่ี 1/2564 ทา่ นนายกรฐั มนตรมี ีขอ้ (สีแดง) (3) พ้นื ที่ควบคุม (สีสม้ ) โดยมีขอ้
สง่ั การให้ กระทรวงสาธารณสุข เตรียม ปฏิบตั ิพน้ื ทคี่ วบคมุ แตกต่างกนั
ความพร้อมให้ประชาชนมีความรู้ความ
เขา้ ใจในเรือ่ งวัคซนี รวมทั้งให้สํานักงาน • มถิ นุ ายน 2564 ปรบั มาตรการเพอื่
การวิจัยแห่งชาติและคณะกรรมการ ผ่อนปรนมากขึ้นเพราะมีผู้ท่ีได้รับการ
วัคซีนแห่งชาติ ดําเนนิ การรวบรวมจดั ทํา ฉีดวัคซนี เพม่ิ ขน้ึ และมีการปรบั เปลยี่ น
ชุดข้อมูลสรุปประเด็นข้อเท็จจริงต่างๆ พืน้ ที่ควบคมุ

เก่ียวกับวัคซีนเพื่อประกอบการวางแผน • กรกฎาคม 2564 ขยายระยะเวลา
บรหิ ารจดั การ ประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินทุกเขต
ตั้งแตว่ นั ที่ 1 สงิ หาคม - 30 กันยายน
• กุมภาพันธ์ 2564 ขยายเวลา 2564 และใชม้ าตรการลอ็ คดาวน์ 14 วัน
พ.ร.ก.ฉุกเฉิน ถึง 31 มนี าคม 64 และ
ให้ผ่อนปรนมาตรการเกือบทุกพื้นท่ี • ตุลาคม 2564 ศบค. กําหนดเขตพื้นที่
ท่วั ประเทศ โดยสมุทรสาครยงั คงเป็น ควบคุมสูงสุดและเข้มงวดหรือสีแดงเข้ม
พน้ื ที่ควบคุมสูงสดุ ในขณะท่ี 4 จังหวัด เพ่ิม
ควบคุมสูง ไดแ้ ก่ กรุงเทพฯ นนทบุรี
ปทมุ ธานี สมุทรปราการ รวมทง้ั วคั ซนี • พฤศจิกายน 2564 มกี ารผอ่ นปรน
ชุดแรกสง่ ถงึ ไทย 317,000 โดส มากขึน้ แต่ใหม้ กี ารขยายระยะเวลาการ
ประกาศสถานการณ์ฉกุ เฉนิ อกี 2 เดือน

26

ต้งั แต่ วันท่ี 1 ธนั วาคม 2564 ถึงวันท่ี 31 การเขา้ ทพี่ กั โดยรออยู่ในท่ีพกั จนไดร้ บั
มกราคม 2565 เพือ่ ให้เกดิ ความชัดเจน ผลตรวจ นอกจากนีถ้ ้าหากมีการระบาด
ในการปฏิบัติหน้าที่และการดําเนินชีวิต มากขึ้น ปรบั มาใชร้ ะบบพืน้ ท่นี ํารอ่ งการ
ของประชาชน และให้ปรับพื้นที่สีใหม่ ทอ่ งเท่ียว (Sandbox)
ทั้งหมด โดยยกเลิกพื้นที่ควบคุมสูงสุด
และเขม้ งวด • มีนาคม-เมษายน 2565 แต่ละจงั หวดั
จะมีมาตรการเฉพาะโดยเฉพาะเมือง
• ธันวาคม 2564 ปรับระดับพื้นที่ ท่องเที่ยวยอดนิยม และต้องปฏิบัติ
สถานการณ์ทั่วราชอาณาจักรโดย มาตรการปอ้ งกนั โควดิ -19อยา่ งเครง่ ครดั
ยกเลิกพื้นที่ควบคุมสูงสุดจาก 23
จงั หวัด เป็น 0 จังหวดั เพิ่มพ้ืนทค่ี วบคมุ • พฤษภาคม 2565 ปรับระดบั พ้นื ทขี่ อง
จาก 23 จงั หวดั เปน็ 39 จงั หวัด เพิ่ม โรคโควดิ -19 ทวั่ ประเทศใหเ้ หลือพน้ื ทีส่ ี
พื้นท่เี ฝา้ ระวังสงู จาก 24 จงั หวัดเป็น 30 เหลืองและสีฟ้า อีกทั้งการจัดกิจกรรม
จงั หวัด และเพ่มิ พน้ื ทส่ี ีฟ้า (นาํ ร่องการ รวมกลุ่ม พื้นที่สีเหลือง ห้ามรวมคน
ท่องเท่ยี ว) จาก 7 จงั หวัดเป็น 8 จงั หวดั มากกวา่ 1,000 คน และพนื้ ที่สีฟา้ ตาม
ความเหมาะสม รวมทั้งยกเลิกระบบ
Test and go ให้เหลอื เพยี งกล่มุ ทไี่ ด้รับ
ปี 2565 (ควบคุมการแพร่ระบาดใน วัคซีนและไม่ได้รับวัคซีนและให้เปิดเรียน
ประเทศ) แบบ On-site

• มกราคม 2565 ขยาย พรก. ฉุกเฉนิ • มถิ ุนายน 2565 ยกเลิกการรายงานผล
ไปอีก 2 เดือน ต้ังแต่ 1 กุมภาพนั ธ์ถึง ตรวจ ATK-ผู้ตดิ เชือ้ รายวันลดลง เหลือ
31 มนี าคม 2565 และมีมาตรการผ่อน เพียง 4 ประการคอื ตรวจเมือ่ มอี าการ
ปรน ตัวอยา่ งเชน่ ไมข่ ยายระยะเวลา ว่าใช่หรือไม่ ตรวจสําหรับคนดูแลใกล้
การทาํ งานท่ีบ้าน ขอใหเ้ ปน็ ตามทห่ี นว่ ย ชดิ คนเสี่ยงสูงคือ ผดู้ แู ลผสู้ ูงอายุและเด็ก
งานเห็นเหมาะสม รา้ นอาหารตอ้ งผ่าน เล็กที่ไม่ได้ฉีดวัคซีนอาจติดเช้ือเสียชีวิต
SHA+ หรอื Thai Stop COVID 2 Plus ได้ สถานทีแ่ ละกิจกรรมที่อาจมีการรวม
เปน็ ตน้ ตัวกัน และบุคคลสําคัญ นอกจากนี้ให้

• กุมภาพนั ธ์ 2565 เปิดลงทะเบยี น Test ผ่อนปรนมาตรการสาธารณสุขบางส่วน
& Go โดย เขา้ ได้ทกุ ประเทศ ปรับการ ไปแล้ว ยกเลิกพื้นทคี่ วบคุม รวมทงั้ ผอ่ น
ตรวจหาเชื้อโควดิ -19 ดว้ ยวธิ ี RT-PCR คลายเปิดสถานบริการและสถานบันเทิง
2 คร้ัง จัดระบบการตรวจสอบและกาํ กับ บางพ้นื ท่ี

27

2.2 บทบาท วช.

28

ปี 2563 (ระบาดระลอกแรก มกราคม- และเศรษฐกิจอีกด้วย และนําเสนอต่อ
พฤศจิกายน 2563) ศบค. เพื่อใช้เป็นข้อมูลประกอบการ
เน้นการพัฒนาฐานข้อมูลเก่ียวกับเชื้อ ตดั สินใจในมาตรการตา่ ง ๆ รวมทั้งแปลง
และการแพร่กระจายไวรัสโคโรนา 19 ข้อมูลสําคัญที่เข้าใจง่ายเพื่อเผยแพร่ให้
พร้อมชุดตรวจวนิ ิจฉัยเชอื้ ไวรัส รวมทัง้ ประชาชนรบั รู้
วัคซีนเพ่ือประกอบการตัดสินใจผ่าน • วันท่ี 28 กุมภาพันธ์ 2563 เมือ่ รายงาน
การประสานหน่วยงานทั้งในและต่าง จากองคก์ ารอนามยั โลกทเ่ี กย่ี วกบั โควดิ -19
ประเทศและการสนับสนุนทุนวิจัยและ ท่เี มอื งอฮู่ น่ั เผยแพร่ วช. ไดจ้ ดั เสวนา
นวตั กรรม นอกจากนีม้ ีการสนบั สนนุ ทุน เกี่ยวกับเร่ืองดังกล่าวเพ่ือแลกเปลี่ยน
วิจัยและนวัตกรรมทางการแพทย์ วัสดุ ความคดิ เหน็ รวมท้งั เผยแพรอ่ าการของ
อุปกรณ์ เครื่องมือทางการแพทย์เพื่อ ผู้ติดเชื้อและระดับความรุนแรงของโรค
ทดแทนการนําเขา้ และสนิ คา้ ขาดตลาด นอกจากน้ียังได้ศึกษาและเผยแพร่ข้อ
• วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2563 วช. ได้จัด มูลทสี่ ําคญั ผู้ป่วยโรคโควดิ -19 มอี าการ
ให้มีการระดมสมองจากผู้เชี่ยวชาญจน อย่างไร และความรุนแรงของโรคเพื่อ
เกิดเครือข่ายที่มาจากหลากหลาย ใช้ประกอบการบริหารจัดการดูแลและ
สาขา เพื่อการรับมือและรู้จักกับการ รกั ษาผู้ปว่ ยไดอ้ ย่างมีประสิทธิภาพ
ระบาดของโควิด-19 เพราะต้องอาศัย • การให้ทุนวจิ ัยและนวตั กรรม ตง้ั แต่
องค์ความรู้ในลักษณะข้ามศาสตร์ เดือนกุมภาพันธ์ - 21 เมษายน 2563
(Cross cutting issues) นอกจากน้ี วช. ใน วช. ให้ทุนวิจยั เร่งดว่ นเพ่อื ใช้เป็นข้อมูล
นามของ RKEOC ได้ทาํ หน้าทร่ี วบรวม พ้ืนฐานสําคัญในการวินิจฉัยและรักษา
และประมวลวิเคราะห์ข้อมูลทั้งในและ โรค และพัฒนาผลติ ภณั ฑ์และอปุ กรณ์
ต่างประเทศเพื่อหาข้อเท็จจริง เมื่อ ทางการแพทย์ รวมทง้ั ชุดป้องกนั ตา่ งๆ
RKEOC ถกู ยกระดบั ให้เป็นศูนยป์ ฏิบัติ เพ่ือทดแทนการนําเข้าจากต่างประเทศ
การด้านนวตั กรรมการแพทย์ และการ และป้องกันการขาดตลาด รวมทั้งใช้
วิจัยและพัฒนา ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของ เป็นข้อมูลประกอบการตัดสินใจเพ่ือการ
ศบค. ทาํ ให้ วช. ต้องทาํ หน้าท่นี อกจาก ควบคุมสถานการณโ์ ควิด-19 ของ ศบค.
การเก็บ ประมวลและวิเคราะห์ข้อมูล และดําเนินการต่อเนื่อง โดยสรุป วช.
ด้านสาธารณสุขแล้วยังได้มีการเก็บ ได้ให้ทุนสนับสนุนวิจัยท้ังหมดประมาณ
ประมวลและวิเคราะห์ขัอมูลด้านสังคม

29

284.5 ล้านบาทในปี 2563 โดย โคโรนา 19 โดย วช. ไดส้ นับสนนุ
• งบเพอ่ื การพฒั นาและหนุนเสรมิ ด้าน ให้มีการศึกษาติดตามการปฏิบัติตน
การแพทย์และสาธารณสุขประมาณ ของประชาชนตามมาตรการ Social
รอ้ ยละ 80 ของงบสนบั สนนุ ทุนวจิ ยั Distancing และการสาํ รวจตดิ ตาม
ทง้ั หมด โดย สุขภาพอนามัยในชุมชนเพื่อการ
บริหารจัดการควบคุมโรคระบาด
เป็นองค์ความรู้และข้อมูลประกอบ ใ น พื้ น ที่ ร ว ม ท้ั ง แ บ บ จํ า ล อ ง ท า ง
การรายงานสถานการณ์และการ คณิตศาสตร์ของความเป็นไปได้และ
ตัดสินใจวางแผนบริหารจัดการการ การเตรียมความพร้อมต่อการแพร่
ระบาดและวัคซีนประมาณร้อยละ เชอ้ื ไวรสั โคโรนาสายพนั ธ์ุใหม่ 2019
80 ของงบสนับสนุนวิจัยด้านการ ในประเทศไทย
แพทยแ์ ละสาธารณสขุ
ประมาณรอ้ ยละ 20 เป็นการพัฒนา ประมาณ 7.5 ลา้ นหรอื รอ้ ยละ
นวัตกรรมทางการแพทย์ วัสดุ 12.4 เปน็ งบวจิ ยั และนวตั กรรมเพอ่ื
อุปกรณ์ เครือ่ งมอื ทางการแพทย์ เป็นข้อมูลในการจัดสรรทรัพยากร
• งบเพื่อการลดผลกระทบและการ ใ น ก า ร บ ริ บ า ล ผู้ ป่ ว ย วิ ก ฤ ต แ ล ะ
บริหารจัดการด้านสาธารณสุขประมาณ โ ล จิ ส ติ ก ส์ เ ว ช ภั ณ ฑ์ ท่ี มิ ใ ช่ ย า ใ น
60 ล้านบาท ร้อยละ 99 ของงบสนบั สนนุ ระหว่างการแพร่ระบาดโรคโควิด-19
วิจัยเพ่ือลดผลกระทบด้านเศรษฐกิจ ของประเทศไทย โดย วช. ไดส้ นบั สนนุ
สงั คม และสาธารณสขุ (ประมาณ 60.6 ใหม้ กี ารพฒั นาหลกั เกณฑก์ ารจดั สรร
ล้านบาท) โดย ท รั พ ย า ก ร ใ น ก า ร บ ริ บ า ล ผู้ ป่ ว ย
วิกฤตในระหว่างการแพร่ระบาดโรค
ประมาณ 32.5 หรือร้อยละ 50 โควดิ -19 และระบบบรหิ ารจดั การ
ข อ ง ง บ ส นั บ ส นุ น วิ จั ย เ พ่ื อ ล ด ผ ล โลจิสติกส์เวชภัณฑ์ท่ีมิใช่ยาเพ่ือ
กระทบด้านเศรษฐกิจ สังคม และ รองรบั สถานการณ์ COVID-19
สาธารณสขุ (ประมาณ 60.6 ล้าน ประมาณ 20 ล้านบาทหรือร้อย
บาท) เป็นงบวิจยั และนวตั กรรมเพือ่ ละ 33 เป็นงบวจิ ยั และนวตั กรรม
เตรียมข้อมูลการติดตามและเฝ้า เพ่ือสร้างระบบบริหารสถานการณ์
ระวังการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัส รองรับการแพร่ระบาดโควิด-19
โดย วช. ไดส้ นับสนุนใหม้ ีการพฒั นา

30

บูรณาการข้อมูล โครงสร้างพื้น ถึงยาและวัคซีนป้องกันโรคโควิด-19
ฐาน iMap Platform เพือ่ บรหิ าร นอกจากนี้ยังได้ประสานและขับเคล่ือน
สถานการณ์โควิด-19ท้ังภาพรวม การทาํ งานอย่างเปน็ ระบบ ผ่านการแตง่
และรายจงั หวดั ตัง้ คณะกรรมการและคณะทํางานท่ี วช.
จัดต้ังขึ้นเพ่ือให้หน่วยงานให้ทุนวิจัย
ปี 2564 (ชว่ งทเ่ี กดิ การระบาดระลอก และนวัตกรรมท้ังภายในและภายนอก
สอง (ธันวาคม 2563-มีนาคม 2564) กระทรวง อว. สามารถให้ทนุ สนับสนนุ
และการระบาดระลอกสาม (เมษายน- การให้ทุนวิจัยและนวัตกรรมให้เป็นไป
ตุลาคม 2564)) ตามทิศทางความต้องการของประเทศ

ยังเน้นการพัฒนาฐานข้อมูลเก่ียวกับเชื้อ โดยเน้นและให้ความสําคัญกับหน่วย
และการแพร่กระจายไวรัสโคโรนา งานทต่ี อ้ งการใชป้ ระโยชน์ (Demand
พรอ้ มชุดตรวจวนิ จิ ฉยั เช้อื ไวรสั รวมทัง้ driven) นอกจากน้ีได้มีการสนับสนุนทุน
วัคซีน เพื่อประกอบการตัดสินใจผ่าน วิจัยและนวัตกรรมและประสานความ
การประสานหน่วยงานทั้งในและต่าง ร่วมมือระหว่างนักวิจัยและผู้ท่ีมีความ
ประเทศและการสนับสนุนทุนวิจัยและ ต้องการใช้และหน่วยงานท่ีเกี่ยวข้อง
นวัตกรรม ส่วนการสนับสนุนทุนวิจัย เพื่อใช้เป็นข้อมูลในการการติดตาม
และนวัตกรรมยังให้ความสําคัญกับการ และเฝ้าระวังการแพร่กระจาย รายงาน
พัฒนานวตั กรรมการแพทย์ วัสดอุ ุปกรณ์ สถานการณข์ องโควดิ -19 ของไทยและ
เคร่ืองมือทางการแพทย์และยังเพิ่ม ตา่ งประเทศ ชุดขอ้ มลู วัคซนี รวมทง้ั
การดแู ลรักษา โดยเฉพาะการศึกษาใช้ ประกอบการตัดสินใจในการบริหาร
สมนุ ไพรไทยเพอื่ ให้เกิดทางเลอื ก จัดการสถานการณ์โควิด-19 ของ ศบค.

• วันที่ 21 เมษายน 2564 - ปัจจุบัน • วนั ที่ 4 มกราคม 2564 จนถึงปจั จุบนั
วช. ภายใตศ้ ูนยป์ ฏบิ ัตกิ ารด้านนวตั กรรม วช. รว่ มกบั สถาบนั วคั ซนี แหง่ ชาตไิ ดจ้ ดั ทาํ
การแพทย์ และการวิจัยและพัฒนา ชดุ ขอ้ มลู สรปุ ประเดน็ วคั ซนี เพอ่ื ประกอบ
ได้กําหนดทิศทางการวิจัยและพัฒนา การวางแผนบริหารจัดการและชุดข้อมูล
นวัตกรรมทางการแพทย์ภาพรวมของ เพื่อเผยแพร่ให้ความรู้เรื่องวัคซีนสําหรับ
ประเทศ รวมทั้งให้การสนับสนุนการ ประชาชน ตามข้อสั่งการนายกรัฐมนตรี
วิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางการแพทย์ โดยในเอกสารจะเป็นข้อเท็จจริงต่างๆ
ของประเทศ ทั้งในส่วนของเวชภัณฑ์ ท่ีเก่ียวกับวคั ซีน เช่น จาํ นวนชนิดของ
ป้องกนั และอปุ กรณท์ างการแพทย์ รวม วัคซีนที่ฉีดในมนุษย์และในประเทศใด

31

บา้ ง จํานวนผไู้ ดร้ ับการฉีดวคั ซีน วัคซนี ที่ เป็นองค์ความรู้และข้อมูลประกอบ
ได้รับการจดทะเบียนเพ่ือใช้ในการรักษา การรายงานสถานการณ์และการ
แล้ว รายงานประสิทธิผลและความ ตัดสินใจวางแผนบริหารจัดการการ
ปลอดภัยของแต่ละชนิด รายงานจด ระบาดและวัคซีนประมาณร้อยละ
ทะเบียนเพอื่ ใชใ้ นการรักษาแลว้ รายงาน 47.7 ของงบสนับสนุนวจิ ัยด้านการ
ประสิทธิผลและความปลอดภัยของ แพทยแ์ ละสาธารณสขุ โดยในสว่ น
วัคซีนแต่ละชนิด รายงานอาการแพ้หลัง ของการแพร่ระบาดให้ความสําคัญ
จากได้รับการฉีดวัคซีน แนวทางการ กับเทคนิคและระบบการตรวจวัด
บริหารจัดการ (การจัดหา การนําเข้า การพยากรณ์การระบาด และการ
ขั้นตอนการกระจายวัคซีน) ราคา และ ใช้ AI จําแนกเชื้อ รวมทง้ั การใช้
กําหนดเวลาที่ได้รับวัคซีน การกระจาย ฐานข้อมลู GIS ตลอดจนการแพร่
วัคซีนให้แก่ประชากรกลุ่มเสี่ยง รวมถึง กระจายจากการรกั ษาทางทนั ตกรรม
ข้อมูลการเปล่ียนสถานการณ์ของโลก และการแพรจ่ ากสตั วส์ คู่ น สาํ หรบั
และข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการ วัคซีนเน้นวิธีการคัดเลือกวัคซีนให้
ควบคุมการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัส เหมาะสมกับประชากร รปู แบบการ
โควิด-19 เปน็ ตน้ ให้วคั ซีน เหตุการณ์ไม่พงึ ประสงค์
• การให้ทนุ วจิ ัยในปี 2564 มีการแตง่ ต้งั และการตอบสนองภมู คิ มุ้ กนั ความ
คณะผู้ตรวจสอบทางวชิ าการ โครงการ ปลอดภัยและผลการกระตุ้นภูมิ
ขยายผลเพ่ือแก้ปัญหาการระบาดของ ทั้งคนปกติและกลุ่มเสี่ยง ระบบ
โรคโควิด-19 จํานวน 2 ชุด และคณะ ติดตามตรวจสอบย้อนกลับห่วงโซ่
ผตู้ รวจสอบทางวชิ าการเรอ่ื งการวจิ ยั และ ความเยน็ วัคซีนโควดิ -19
พัฒนาเพื่อแก้ไขปัญหาโรคโควิด-19 ด้าน ประมาณร้อยละ 38 เป็นการพัฒนา
การแพทยแ์ ละสาธารณสุช อีก 3 ชุด เพือ่ นวัตกรรมทางการแพทย์ วัสดุ
สนับสนุนงานวิจัยและนวัตกรรม และ อุปกรณ์ เครื่องมือทางการแพทย์
การศกึ ษาในปนี ใ้ี ช้ประมาณ 348.2 ลา้ น และประมาณร้อยละ 14.2 เป็น
บาท โดย การพัฒนาระบบดูแลและรักษา
• งบเพื่อการพฒั นาและหนนุ เสรมิ ดา้ น ส่วนใหญ่เป็นพัฒนาสมุนไพรให้เป็น
การแพทย์และสาธารณสุขประมาณ แพทย์ทางเลอื ก
รอ้ ยละ 84.5 ของงบสนบั สนนุ ทนุ วิจยั
ท้งั หมด โดย 32

• งบเพื่อการลดผลกระทบและการ เลือก โดยเฉพาะสมุนไพรไทยเพิ่มมาก
บริหารจัดการด้านสาธารณสุขประมาณ ขึ้น ในขณะที่การพัฒนาฐานข้อมูลก็ยัง
11.4 ล้านบาท รอ้ ยละ 21.1 ของงบ ดําเนินการต่อเน่อื ง โดยในปีนเี้ นน้ เกีย่ ว
สนับสนุนวิจัยเพื่อลดผลกระทบด้าน กบั ขอ้ มูลวคั ซีน
เศรษฐกิจ สังคม และสาธารณสุข
(ประมาณ 54.0 ลา้ นบาท) โดยเปน็ งบ • วช. ภายใต้ศูนย์ปฏิบัติการด้าน
วิจัยและนวัตกรรมเพ่ือเตรียมข้อมูลการ นวตั กรรมการแพทย์ และการวจิ ัยและ
ติดตามและเฝ้าระวังการแพร่ระบาดของ พฒั นา ไดม้ ีการกําหนดทิศทางการวิจยั
เชื้อไวรัสโควิด-19 ในระลอกที่ 2 โดย และพัฒนานวัตกรรมทางการแพทย์ภาพ
วช. ได้สนับสนุนให้มีการศึกษา รวมของประเทศต่อเนื่อง รวมทั้งให้การ
ผลกระทบและความเสย่ี งในกลมุ่ ประชากร สนับสนุนการวิจัยและพัฒนานวัตกรรม
ชาวเขาในพ้นื ตะเขบ็ ชายแดน ระบบคดั ทางการแพทย์ของประเทศ ทั้งใน
กรองผู้ป่วยของโรงพยาบาลชุมชน ส่วนของเวชภัณฑ์ป้องกันและอุปกรณ์
การสรา้ งเครอื ขา่ ยและพฒั นาอาสาสมคั ร ทางการแพทย์ รวมถึงยาและวัคซีน
สาธารณสุขต่างดาวเพื่อรับมือการแพร่ ป้องกันโรคโควิด-19 นอกจากนี้ยังได้
ระบาดโควิด-19 ในกลุม่ ประชากรและ ประสานและขับเคล่ือนการทํางานอย่าง
แรงงานต่างดา้ ว รวมทงั้ การเฝ้าระวังการ เปน็ ระบบ ผา่ นการแตง่ ต้งั คณะกรรมการ
แพร่ระบาดโควิด-19 บริเวณชายแดน และคณะทาํ งานท่ี วช. จดั ตง้ั ขน้ึ เพอ่ื ให้
แ ล ะ ป ร ะ เ มิ น ร ะ บ บ บ ริ ห า ร จั ด ก า ร หน่วยงานให้ทุนวิจัยและนวัตกรรมท้ัง
สถานการณ์การแพร่ระบาดของ ภายในและภายนอกกระทรวง อว. โดย
โควดิ -19 พน้ื ทช่ี ายแดนไทย-ลาว-กมั พชู า ในปี 2565 มีการแต่งตง้ั คณะผู้ตรวจ
ในเขตสุขภาพที่ 10 รวมทั้งต้นแบบการ สอบทางวชิ าการ โครงการขยายผลเพอื่
เฝ้าระวังและการแพร่กระจายโควิด-19 แก้ปัญหาการระบาดของโรคโควิด-19
ในโรงงานขนาดใหญ่ด้วยเทคโนโลยี จํานวน 2 ชดุ และคณะผตู้ รวจสอบทาง
สารสนเทศ วิชาการเรื่องการวิจัยและพัฒนาเพื่อ
แกไ้ ขปัญหาโรคโควิด-19 ดา้ นการแพทย์
ปี 2565 (ควบคุมการแพร่ระบาดใน และสาธารณสขุ อกี 3 ชดุ เพอ่ื สนบั สนนุ
ประเทศ) งานวจิ ัยและนวัตกรรม และการศึกษา
โดยในปนี ใ้ี ช้ประมาณ 124.1 ล้านบาท
ยังเน้นการวิจัยในการดูแลรักษาทั้ง โดย
ทางการแพทย์ปัจจุบันและแพทย์ทาง

33

• งบเพ่อื การพฒั นาและหนุนเสรมิ ดา้ น • งบเพื่อการลดผลกระทบและการ
การแพทย์และสาธารณสุขประมาณ บริหารจัดการด้านสาธารณสุขประมาณ
รอ้ ยละ 60.5 ของงบสนับสนุนทุนวจิ ัย 32.2 ลา้ นบาท ร้อยละ 65.5 ของงบ
ท้งั หมด โดย สนับสนุนวิจัยเพ่ือลดผลกระทบด้าน
เศรษฐกิจ สังคม และสาธารณสุข
เป็นองค์ความรู้และข้อมูลประกอบ (ประมาณ 49.1 ล้านบาท) เป็นงบวิจยั
การรายงานสถานการณ์และการ และนวัตกรรมเพ่ือเตรียมข้อมูลการ
ตัดสินใจวางแผนบริหารจัดการ ตดิ ตามและเฝา้ ระวังการแพรร่ ะบาดของ
วคั ซีนประมาณรอ้ ยละ 49.1 ของ เชื้อไวรัสโควิด-19 โดย วช. ได้
งบสนับสนุนวิจัยด้านการแพทย์ สนับสนุนการพัฒนาศักยภาพชุมชนและ
และสาธารณสขุ โดยในปีนีใ้ หค้ วาม องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินในการแก้ไข
สําคัญกับการบริหารจัดการวัคซีน ปัญหาการแพร่ระบาดโควิด-19 และ
เป็นหลัก เน้นการศึกษาระดับ พัฒนาต้นแบบเครื่องมือระบบคัดกรอง
ภูมิคุ้มกัน ผู้ที่ได้ผลกระทบจาก ผู้ ป่ ว ย ติ ด เ ช้ื อ แ บ บ ไ ม่ เ จ็ บ ตั ว จ า ก ล ม
วคั ซนี และภาวะ long COVID การ หายใจ พัฒนาระบบฐานขอ้ มลู และสาร
พัฒนาและผลิตวัคซีน การกลาย สนเทศสําหรับการจัดการ COVID-19
พันธ์ุต่อภมู ิคุ้มกันของผตู้ ิดเชือ้ รองรบั โรคอุบตั ิใหม่ และระบบการตรวจ

ประมาณร้อยละ 27.9 เป็นการ วัดการแผรร่ ะบาดเชิงรกุ
พัฒนานวัตกรรมทางการแพทย์ วสั ดุ
อุปกรณ์ เครื่องมือทางการแพทย์
และประมาณร้อยละ 23 เป็นการ
พัฒนาระบบดูแลและรักษาให้ความ
สําคัญกับแพทย์แผนใหม่และแพทย์
ทางเลอื กโดยเฉพาะสมุนไพรไทย

34

3. มาตรการดา้ นเศรษฐกิจและสังคม

3.1 การตอบสนองของภาครฐั

35

36

ปี 2563 (ระบาดระลอกแรก มกราคม-พฤศจิกายน 2563)

รัฐบาลได้ออกมาตรการดูแลและเยียวยาผลกระทบจากโรคโควิด-19 ต่อเศรษฐกิจ
ไ•ทยระยะที่ 1 วงเงินหนึ่งแสนล้านบาท
โดยให้ความช่วยเหลือทางการเงินแก่
วิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม กองทุนเพื่อรักษาสภาพคล่องของการ
ตลอดจนการลดภาระทางภาษี และ ระดมทุนในตลาดตราสารหน้ี

การดําเนินมาตรการเยียวยากลุ่มเปราะ ม า ต ร ก า ร บ ร ร เ ท า ผ ล ก ร ะ ท บ ต่ อ
บางรายละ 1,000 บาท เป็นเวลา 3 ผู้ประกอบการธุรกิจจากการแพร่ระบาด
เดือน ผู้ถอื บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ รายละ ของโรคโควดิ -19
3,000 บาท และการแจกเงนิ ชว่ ยเหลอื • วิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม
5,000 บาท สําหรับแรงงานและลูกจ้าง สามารถขอรับเงินอุดหนุนช่วยจ่ายเงิน
สถานประกอบการท่ีได้รับผลกระทบ ค่าจ้างได้สําหรับผู้มีเงินเดือนไม่เกิน
รวมถึงผูป้ ระกอบ อาชีพอิสระทีไ่ มไ่ ด้อยู่ เดือนละ 15,000 บาท
ในระบบประกันสงั คม • โครงการสินเชื่อดอกเบี้ยต่ําสําหรับ
• ระยะท่ี 2 วงเงิน 1.17 แสนล้านบาท ผู้ ป ร ะ ก อ บ ก า ร ใ น อุ ต ส า ห ก ร ร ม ก า ร
เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ มาตรการช่วย ท่องเทย่ี ว โดยสามารถขอพักชาํ ระหนี้
เหลอื ในระยะท่ี 1 และ ได้ สําหรับผู้ที่ไม่ต้องการเงินกองทุน

• ระยะที่ 3 วงเงิน 1.9 ล้านล้านบาท มาตรการสงั คมเพอ่ื การเยยี วยา
ดังนี้ (ก) เงินกู้หนึ่งล้านล้านบาท เพื่อใช้ • กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการ
ด้านการรักษาพยาบาลความช่วยเหลือ ศึกษา เพ่ือสนับสนุนค่าอาหารบตุ รของ
เยียวยาและชดเชยให้แก่ประชาชน แรงงานที่มรี ายไดต้ ํา่
เกษตรกรและผู้ประกอบการที่ได้รับ
ผลกระทบ และการฟืน้ ฟูเศรษฐกจิ (ข) • เงินสมทบกองทุนประกันสังคม
วงเงนิ 5 แสนล้านบาท เพ่อื เพ่มิ สภาพ ลดอัตราเงินสมทบเข้ากองทุนประกัน
คล่องภาคธุรกิจโดยใช้สนับสนุนงบ สังคมสําหรับนายจ้างและลูกจ้างเป็น
ประมาณแก่ธนาคารพาณิชย์เพื่อปล่อย เวลา 3 เดอื น
กู้ให้แก่บริษัทท่ีประสบปัญหาสภาพ
คล่อง (ค) วงเงนิ 4 แสนลา้ นบาท เพื่อ • ประกันสุขภาพ หน่วยงานประกัน
ดูแลเสถียรภาพภาคการเงิน โดยจัดตั้ง สงั คมของไทยใหค้ วามคมุ้ ครองครอบคลมุ
คา่ รกั ษาพยาบาลจากการตดิ เชอ้ื โควดิ -19
37

ทุกรายการการหักค่าเบี้ยประกันสุขภาพ อัตราดอกเบี้ย นโยบายเหลือร้อยละ
เพื่อลดหย่อนภาษีเพิ่มขึ้นเป็น 25,000 0.50
บาท จากเดมิ 15,000 บาท
• มาตรการทางการเงนิ เพือ่ ช่วยเหลือ
• สิทธิประโยชน์กรณีว่างงาน แรงงาน ธุรกิจ ได้แก่ (ก) เงินกูด้ อกเบ้ียต่ําจาก
ที่อยู่ภายใต้การคุ้มครองของกองทุน ธนาคารแห่งประเทศไทยให้แก่สถาบัน
ประกนั สังคม ไดร้ ับเงนิ ทดแทนกรณีวา่ ง การเงนิ และออกมาตรการสินเชอื่ ฟื้นฟู
งานเพิ่มขนึ้ โดยผ้ปู ระกนั ตนมาตรา 33 เพ่ิมเติม (ข) การผ่อนปรนเงอื่ นไขการ
ท่ีได้รับผลกระทบจากสถานการณ์โควิด ชําระหน้ีสําหรับธุรกิจมาตรการพักชําระ
สามารถยื่นรับสิทธิว่างงานเหตุสุดวิสัย หน้ี และเปิดโอกาสให้ลูกหนี้ สามารถ
ร้อยละ 50 ของค่าจ้างไม่เกนิ 30 วัน ทําการปรับปรุงโครงสร้างหน้ีได้เพื่อให้
สอดคล้องกับความสามารถ ในการ
ปี 2564 (ชว่ งทเี่ กดิ การระบาดระลอก ชาํ ระหน้ี
สอง (ธันวาคม 2563-มนี าคม 2564)
และการระบาดระลอกสาม (เมษายน- • มาตรการส่งเสริมเสถียรภาพภาค
ตุลาคม 2564) การเงิน ได้แก่ ก) การจัดตั้งกองทุน

ภาพรวมด้านเศรษฐกิจ ตวั อย่างเช่น เพื่อรักษาสภาพคล่องของการระดม
ทุนในตลาดตราสารหนี้ โดยธนาคาร
• อนุมัติวงเงินกู้เพิ่มเติม โดยวันที่ 19 แห่งประเทศไทย ข) ธนาคารแห่ง
เมษายน 2564 มีประกาศราชกิจจา ประเทศไทยเข้าซื้อพันธบัตรรัฐบาล
นุเบกษา ประกาศเป็นพระราช ในส่วนที่เกินจาก 100 ล้านบาท
กําหนดวงเงินหนึ่งล้านล้านบาท สําหรับ ค) การลดหรือยกเลิกการออกพันธบัตร
ค่าใช้จ่ายด้านสาธารณสุขเกี่ยวข้องกับ ของธนาคารแหง่ ประเทศไทยและ ง) การจดั
โรคโควิด-19 และการชดเชยผู้ได้รับ ตั้งส่ิงอํานวยความสะดวกพิเศษเพื่อดูแล
ผลกระทบ และสี่แสนล้านบาทเพื่อช่วย สภาพคล่องของกองทุนรวมผ่านช่องทาง
ฟื้นฟูเศรษฐกิจส่วนต่างๆ ที่ได้รับ ธนาคาร
ผลกระทบจากสถานการณก์ ารแพรร่ ะบาด • มาตรการช่วยเหลือและบรรเทาผล
• การกระตุน้ ทางการเงนิ ธนาคารแหง่ กระทบการแพรร่ ะบาดระลอกใหม่ (ระลอก
ประเทศไทย วนั ที่ 25 มีนาคม 2563 สอง) ประกอบด้วย สินเชือ่ สู้ภยั โควิด-19
ลดอัตราดอกเบี้ยนโยบายเหลือร้อยละ มาตรการพักชําระหนี้สถาบันการเงิน
0.75 วันที่ 20 พฤษภาคม 2563 ลด เฉพาะกจิ และรายงานมาตรการการคลงั

38