วช. 5G ใช้ประโยชน์งานวิจัยและนวัตกรรมให้บริการสังคมสู้ภัยโควิด-19

3. การวเิ คราะห์ผลลัพธ์และผลกระทบบนเสน้ ทางการใชป้ ระโยชน์
งานวิจัยและนวัตกรรมจนเกดิ ผลกระทบด้านบริการสังคมสโู้ ควิด-19

เมื่อพิจารณาเส้นทางการใช้ประโยชน์ง านวิจัยและนวัตกรรมจนเกิดผลกระทบ
(Research and Innovation Utilization Impact Pathway) ด้านบริการสังคมสู้
โควิด-19 ในช่วงปี 2563-2565 พบว่า วช. ลงทุนวจิ ยั และนวตั กรรมเพอ่ื แก้ไขปญั หา
โควิด-19 ประมาณ 756.8 ลา้ นบาท และแบง่ งบประมาณกระจายตาม WHO Global
Research Roadmap จนได้ผลผลิตทั้งสิ้น 210 ผลผลิต และผลจากการวิเคราะห์
พบว่ามีการน�ำ 210 ผลผลิตไปใช้ประโยชน์ในเชิงวิชาการประมาณร้อยละ 44 และ
เชิงนโยบายประมาณรอ้ ยละ 27 ในขณะท่รี ้อยละ 24 เป็นในเชิงสังคม/ชุมชน และ
รอ้ ยละ 5 เชงิ พาณชิ ย์ ผ่านกลไกบทบาทและหนา้ ท่ีของ วช. ทไ่ี ดร้ ับมอบหมายจาก
กระทรวง อว. และไดร้ บั มอบหมายจาก ศบค. ในฐานะ ศปก.วจิ ัย ใหก้ ารประสาน
รว่ มมือ โดยการจับคู่ Demand side และ Supply side เพอื่ ใชป้ ระโยชน์ผลงานวิจยั
และนวตั กรรมการแพทย์ วสั ดอุ ปุ กรณ์และเครื่องมือทางการแพทย์ รวมถงึ การดูแล
รกั ษา พรอ้ มทง้ั สง่ มอบใหผ้ ใู้ ชป้ ระโยชน์ รวมทง้ั ประสานขอขอ้ มลู วชิ าการจากหนว่ ยงาน
ที่เกีย่ วข้องทั้งในและตา่ งประเทศ เพื่อสร้างผลลัพธแ์ ละผลกระทบดงั ปรากฏในรูป

89

เส้นทางการบรหิ ารจัดการทนุ วิจยั และนวตั กรรม
จากการสรา้ งสูผ่ ลกระทบ (Impact Pathway) ในปี 2563-2565

90

3.1 ผลลัพธ์ ทผี่ ่านมาผลลัพธ์ทเ่ี กดิ ขึ้นมรี ายละเอยี ดพอสรุปได้ดังน้ี

91

(1) ชดุ ขอ้ มลู ในชว่ งเร่มิ ต้นของการแพร่ ให้สาธารณชนอีกทางหนึ่งด้วย โดย
ระบาดโรคโควดิ -19 ประเทศไทยยงั ไม่มี ข้อมูลท่ีจะนำ�มาประมวลวิเคราะห์และ
ข้อมูลหรือชุดข้อมูลสำ�คัญประกอบการ น�ำ เสนอจะแบ่งเปน็

บริหารจัดการควบคุมการแพร่ระบาด • รายงานสถานการณ์ ซ่ึงมี 3 รปู แบบ
โรคโควิด-19 ดงั นั้น วช. เปน็ หนว่ ยงาน คือ หน่ึง ข้อมลู สถานการณ์การแพร่
ประสานดำ�เนินงานการวิจัยและวิชาการ ระบาดทง้ั ในและตา่ งประเทศ สอง ขอ้ มลู
พร้อมท้ังรวบรวมองค์ความรู้และข้อมูล เพ่อื มงุ่ ให้ความรู้ ความเข้าใจเกยี่ วกบั โรค
จากแหล่งตา่ งๆ ทง้ั ในและตา่ งประเทศ แก่ประชาชน เช่น อาการของโรค
และประมวลข้อมูลทั้งท่ีเป็นปฐมภูมิและ การปฏบิ ัตติ นท่ีถกู ตอ้ ง ขอ้ มูลโรคเปรยี บ
ทุติยภูมิให้เป็นชุดข้อมูลเชิงบูรณาการ เทียบกับโรคซาร์ส โรคไข้หวัดใหญ่
เพ่ือใช้ประกอบการบริหารจัดการ เป็นต้น สาม ข้อมูลที่อยู่ในความสนใจ
สถานการณ์ของโรคโควิด-19 และต้อง และช่วยตอบข้อสงสัยให้กับประชาชน
ทำ�ให้เข้าใจง่ายเพื่อรายงานสถานการณ์ เชน่ มาตรการ Travel Bubble ข้อมูล
การแพรก่ ระจายเชอ้ื ในน�้ำ เป็นต้น

92

• การติดตามและเฝ้าระวังการแพร่ กระทรวงพาณิชย์ เป็นตน้ เพือ่ นำ�ไป
ระบาดโควิด-19 ทั้งของโลกและของ ใชใ้ นการตดิ ตาม เฝา้ ระวัง วเิ คราะห์
ประเทศไทย เพื่อประกอบการตัดสิน วางแผน ฟื้นฟูสถานการณ์การแพร่
ใจเชิงนโยบายของรัฐบาลท้ังในระดับ ระบาดของโรคโควิด-19 รวมทั้งมี
จังหวดั และระดบั ประเทศ วช. ใหก้ าร ข้อมูลประกอบการตัดสินใจเพื่อการ
ส นั บ ส นุ น ทุ น ใ ห้ สำ � นั ก ง า น พั ฒ น า บริหารจัดการสถานการณ์อย่างทัน
เทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ ท่วงที ตัวอย่างเชน่ การติดตามผู้ตดิ เชื้อ
(องค์กรมหาชน) หรอื GISTDA พฒั นา ประมวลผลออกมาในเชิงพ้ืนที่/จังหวัด
ระบบ iMap โดยเป็นระบบศนู ยก์ ลาง ข้อมูลที่นำ�เสนอได้ จำ�นวนกลุ่มเสี่ยง
ข้อมูลท่ีมีการบูรณาข้อมูลจากหน่วย จำ�นวน local Quarantine จ�ำ นวนกลุ่ม
งานทีเ่ กี่ยวข้องมากกว่า 7 กระทรวง 11 คนเปราะบาง เปน็ ตน้
หนว่ ยงาน เชน่ กระทรวงสาธารณสขุ • ชดุ ขอ้ มูลวัคซนี ตามขอ้ สง่ั การนายก
กระทรวงการคลัง กระทรวงมหาดไทย รฐั มนตรี จากการประชุมคณะกรรมการ

93

บริหารสถานการณ์ การแพร่ระบาดของ บริหารจดั การ (การจัดหา การน�ำ เข้า
โรคติดเชือ้ ไวรสั โคโรนา 2019 (โควดิ -19) ขนั้ ตอนการกระจายวคั ซนี ) ราคา และ
ครงั้ ท่ี 1/2564 เมอ่ื วนั ท่ี 4 มกราคม ก�ำ หนดเวลาทจ่ี ะไดร้ บั วคั ซนี การกระจาย
2564 ขอ้ ท่ี 5 ใหก้ ระทรวงสาธารณสุข วัคซีนใหแ้ ก่ประชากรกลุ่มเสี่ยง เปน็ ต้น
เตรียมความพร้อมให้ประชาชนมีความ
รู้ความเข้าใจในเรื่องวัคซีน รวมทั้งให้
วช. และคณะกรรมการการวัคซีนแห่ง
ชาติ ดำ�เนินการรวบรวมจัดทำ�ชุดขอ้ มลู
สรุปประเด็นข้อเท็จจริงต่างๆ เกี่ยวกับ
วัคซีนเพ่ือประกอบการวางแผนบริหาร
จดั การ เชน่ จำ�นวนชนิดของวคั ซนี ทฉี่ ีด
ในมนุษย์และในประเทศใดบ้าง จำ�นวน
ผู้ได้รับการฉีดวัคซีน วัคซีนที่ได้รับการ
จดทะเบียนเพื่อใช้ในการรักษาแล้ว
รายงานประสิทธิผลและความปลอดภัย
ของวคั ซีนแต่ละชนดิ รายงานอาการแพ้
หลังจากได้รับการฉีดวัคซีนแนวทางการ
(2) ระดับพร้อมใชข้ องเทคโนโลยหี รอื ระดบั TRL และระดบั ความพรอ้ มของความ
รู้และเทคโนโลยที างด้านสังคมหรอื ระดับ SRL สูงขนึ้ รวมทงั้ การสร้างคณุ คา่ ทแ่ี ตก
ต่าง (Value Proposition) ซ่งึ จะเชื่อมโยงถงึ ระดบั ผลกระทบ เพราะ TRL และ
SRL ยิ่งสูงสะท้อนให้เห็นถึงการนำ�ผลงานวิจัยไปใช้จะเกิดประโยชน์ต่อสุขภาพ
สังคม และเศรษฐกิจมากขึ้น ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับนวัตกรรมนั้นสามารถสร้างคุณค่าที่
แตกต่างจากทม่ี ีอย่ใู นท้องตลาดมากน้อยแคไ่ หน ซ่ึงผลจากการสำ�รวจ โดยการสุ่ม
ตัวอยา่ งไดป้ ระมาณรอ้ ยละ 52 ของประชากร (158 โครงการ) หรือประมาณ 82
ตวั อย่าง พบวา่ ภาพรวมการสนับสนนุ การวจิ ยั และนวัตกรรมทำ�ใหน้ กั วจิ ัยสามารถ
ยกระดับ TRL ไดส้ ูงขน้ึ นอกจากนย้ี ังเป็นการพฒั นาองคค์ วามรูใ้ นลักษณะยอ้ นกลับ
หรอื Reverse Engineering ซงึ่ บางองคค์ วามรเู้ จาะลกึ ไปถึงขัน้ ทเี่ รียกวา่ science-
based research เพราะต้องการศึกษาเชิงลึกเพื่อให้ได้ข้อมูลหรือฐานข้อมูลในการ

94

พัฒนาให้เกิดต้นแบบผลิตภัณฑ์ในอนาคต ดังนั้นค่า TRL จะไม่สูงแต่มีประโยชน์ใน
แง่ขององคค์ วามรเู้ พื่อใช้เปน็ ขอ้ มลู และฐานข้อมูล ในขณะที่บางตน้ แบบจะมลี กั ษณะ
เป็น engineering - based research และให้ความสำ�คัญกับการพัฒนา core-
technology ท�ำ ให้หลากหลายองคค์ วามร้หู รือเทคโนโลยมี ลี กั ษณะพรอ้ มใชห้ รือคา่
TRL สูง และมีการร่วมมือกบั บรษิ ทั เอกชนเพ่ือใชป้ ระโยชน์ในเชงิ พาณชิ ยไ์ ด้ โดยมี
รายละเอียดพอสรุปได้ดังนค้ี อื

• การถอดรหัสพันธุกรรมและการ เปน็ สองส่วนใหญ่คอื หนง่ึ เป็นงานวจิ ยั
ระบาดวทิ ยา งานวิจัยจะแบ่งเปน็ สอง ท่ีเกี่ยวกับวิธีการรักษาและยารักษาโรค
สว่ นใหญค่ ือ หนง่ึ การวิจัยเพ่ือพัฒนา โควดิ -19 ส่วนใหญ่ระดับ TRL ไมเ่ กนิ
ข้อมูลและฐานข้อมูลในการเฝ้าระวัง ระดบั 3 แตเ่ ป็นการตงั้ ต้นท่ีส�ำ คัญของ
การแพรร่ ะบาด เช่น เชือ้ ไวรสั โคโรนา การผลิตและพัฒนายาของประเทศไทย
SARS-2 ในประเทศไทย พนั ธุกรรม สอง เปน็ งานวจิ ัยทเี่ กี่ยวกบั การใช้สาร
เชิงโมเลกุลของเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 สมุนไพรเพ่ือการยับยั้งการติดเชื้อไวรัส
และวิเคราะห์ลักษณะทางพันธุกรรม โควิด-19 ถา้ หากเปน็ อาหารเสริมหรือยา
และพลวัตของการระบาด และจำ�นวน ระดับ TRL ไมเ่ กนิ 3 แต่ถ้าเปน็ ผลิตภณั ฑ์
ผู้ทม่ี ี Neutralizing antibody ตอ่ เช้อื ทส่ี ัมผัสภายนอกนกั วจิ ยั ใหค้ า่ TRL สูง
SAR-CoV-2 ซึง่ นกั วิจัยให้ระดับ TRL ถึง 8 ซึ่งสามารถนำ�สู่การใช้ประโยชน์
ไมเ่ กนิ ระดบั 4 และ สอง การพัฒนา ในเชิงพาณชิ ยไ์ ด้ ส�ำ หรับคณุ ค่าแตกตา่ ง
เทคนิคและชุดตรวจท่ีมีคุณค่าที่แตกต่าง เป็นการได้นวัตกรรมต้นแบบยาใหม่ๆ
(Value Proposition) สามารถนำ�ไปใช้ โดยเฉพาะจากสมุนไพร และกลไกการ
ประโยชน์ได้แต่ยังไม่ถึงข้ันในเชิงพาณิชย์ รักษาโรคเพื่อลดระยะเวลาการเจ็บปวด
ซึง่ นกั วิจยั ใหค้ ่า TRL ไมเ่ กนิ ระดบั 4 นอนในโรงพยาบาล และการตาย
ในขณะท่ีคุณค่าแตกต่างคือได้เทคนิค
และนวัตกรรมใหม่ท่ีสามารถสืบค้นโรค • นวตั กรรมทางการแพทย์ วสั ดุอุปกรณ์
ให้เร็วขึ้นเพื่อควบคุมก่อนการกระจาย และเคร่ืองมือทางการแพทย์ สว่ นใหญ่
หรือป้องกันการแพร่ระบาดได้อย่างมี มรี ะดับ TRL ต้ังแต่ 7-9 ตวั อย่างเชน่
ประสทิ ธภิ าพ หน้ากากและวัสดุในการผลิตหน้ากาก
อนามัย ห้องความดันลบเพื่อใช้ในห้อง
• การดแู ลรักษาผ้ปู ่วย งานวิจัยจะแบ่ง ICU เตียงหรือเปลเคลื่อนย้ายผู้ป่วย

95

ความดันลบ หุ่นยนต์เพื่อให้บริการ เป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนานวัตกรรม
สาธารณสุข และเครื่องเอกซเรย์ดิจิทัล วัคซีนโควิด-19 ในประเทศไทยน�ำ ไปสู่
ส�ำ หรับถา่ ยปอดผูป้ ่วยโควิด-19 ในขณะ การค้นพบนวัตกรรมของวัคซีนรูปแบบ
ที่ระบบคัดกรองหรือตรวจจับอาการแรก ใหม่ในอนาคตของไทย สอง เปน็ การ
เร่ิมของเชือ้ COVID อย่ใู นระดบั 4-5 สร้างนวัตกรรมกระบวนการเพื่อใช้เป็น
ซ่ึงคุณค่าท่ีแตกต่างจะเน้นการพัฒนา ข้อมูลและฐานข้อมูลเพ่ือการบริหาร
ยกระดับนวัตกรรมต้นแบบที่สามารถ จัดการวัคซีน
ใช้ประโยชน์ได้อย่างมีประสิทธิภาพสูง
และเหมาะสมกับบริบทของพ้ืนที่ของ • การวิจัยเพื่อลดผลกระทบด้าน
ประเทศไทย เนน้ Human centric เศรษฐกิจ สงั คมั สาธารณสุขและการ
development รวมทง้ั ใหค้ วามสำ�คัญ ศกึ ษา ส่วนใหญร่ ะดบั SRL สงู อย่ทู ีร่ ะดบั
กับนวัตกรรมกระบวนการ (Process 7 ขนึ้ ไป ส�ำ หรับทม่ี ี know-how ในเชงิ
innovation) นำ�ไปสู่การลดต้นทุนใน เทคโนโลยีรวมอยดู่ ้วยเช่น การใช้ AI
การผลติ TRL จะอยใู่ นระดบั 7 ข้นึ ไปเชน่ กัน โดย
ในด้านสาธารณสุขจะให้ความสำ�คัญกับ
• การวิจยั พัฒนา และบรหิ ารจัดการ การควบคมุ และเฝา้ ระวงั คอื ใหค้ วามรู้
วัคซีนโควดิ -19 ซง่ึ แบ่งเปน็ 2 สว่ น ความเข้าใจเกี่ยวกับการระบาดของโรค
คือ หน่ึง การวิจยั เพื่อผลิตวัคซีนระดับ โควิด-19 พรอ้ มมาตรการควบคุม ขอ้ มลู
TRL ไมเ่ กนิ 2 สอง การวจิ ยั เพื่อบริหาร สนับสนุนการปรับปรุงระยะเวลากักตัว
จดั การวัคซนี โควดิ -19 เช่น การพฒั นา และป้องกันการติดเชื้อในโรงพยาบาล
โซ่ความเย็นของวัคซีนโควิด-19 เพื่อ ของผปู้ ว่ ยโควดิ -19 สำ�หรับประเทศไทย
ควบคุมอุณหภูมิและติดตามสอบย้อน แนวทางการควบคุมการแพร่กระจาย
กลับในการขนส่งและรกั ษา ประสิทธิผล ของเชื้อโควิด-19 จากการรักษาทาง
ของการควบคุมโควิด-19 ด้วยการฉีด ทันตกรรม รวมทั้งฐานข้อมูล GIS ผล
เขม็ กระตนุ้ ความปลอดภยั และผลกระตนุ้ การตรวจหาสารพันธุกรรมของไวรัส
ภูมิต้านทานของวัคซีนโควิด-19 SAR-CoV-2 ในน้ำ�เสียเพื่อใช้เตือนภัย
การพัฒนาตัวชี้วัดระบบประเมินผล ล่วงหน้า สำ�หรับด้านเศรษฐกิจ เช่น
การศกึ ษาระดบั ภมู ิคมุ้ กนั คา่ ระดบั TRL การศึกษาผลกระทบและข้อเสนอแนะ
และ SRL ระดบั 7 ขน้ึ ไป ดงั นน้ั คณุ คา่ แตก การพลกิ ฟน้ื เศรษฐกจิ พฤตกิ รรมผบู้ รโิ ภค
ตา่ งจะมี 2 ลักษณะตามค่า TRL คอื หนึ่ง ในชว่ งวกิ ฤตโควดิ -19 เพ่อื ประกอบการ

96

ประเมินโครงการคนละครึ่ง เป็นต้น ใช้ประโยชน์ในการควบคุมและป้องกัน
ในเรอ่ื งสงั คม เชน่ การปรบั ตวั ตามแนวทาง การแพร่ระบาดของโควิด-19 ได้อย่าง
วิถีชีวิตใหม่ การจัดการปัญหาสุขภาพ มีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ยังได้มีการ
จิตแบบปกติวิถีใหม่ และการฝึกอบรม ใช้เทคนิคและองค์ความรู้ประกอบการ
ครูแบบดิจิทัล เป็นต้น ซึ่งคุณค่าแตก เกบ็ ข้อมลู เทคนิคการพยากรณ์ และ
ต่างคือ ต้นแบบรูปแบบ/โปรแกรม/ เครื่องมือ AI ในการติดตามและเฝา้ ระวงั
แนวทาง/ทางเลือก/มาตรการ/ข้อเสนอ รายงานสถานการณ์เพื่อให้ผู้บริหารท้ัง
แนะ/ระบบบริหารจัดการเพื่อลดผลกระ ในระดับพ้ืนท่ี จงั หวัด และประเทศได้
ทบด้านสาธารณสุข เศรษฐกจิ และสงั คม ร่วมกันวางแผนและตัดสินใจดำ�เนิน
ใหมๆ่ การควบคุม ลดผลกระทบทั้งทางด้าน
สาธารณสุข เศรษฐกิจ และสังคมได้
(3) หน่วยงานภาครัฐ เอกชน และ อย่างรวดเร็ว (รูปภาพและรายละเอียด
หน่วยงานทม่ี หิ วังผลกำ�ไร มีผลงานวิจัย ข้อมลู อยู่ในภาคผนวกท้ังหมด)
และนวัตกรรมไปสู่การใช้ประโยชน์เพื่อ
ควบคมุ และลดผลกระทบจากโควิด-19 3.2 ผลกระทบ

วช. เห็นความสำ�คัญของการพัฒนา หากมีการนำ�ผลผลิตไปใช้ประโยชน์จริง
นวัตกรรมทางการแพทย์ รวมทั้งการ จะทำ�ให้เกิดผลลัพธ์และผลกระทบของ
ดูแลรักษา เนื่องจากการแพร่ระบาด โครงการ ซึง่ ขนาดของผลกระทบข้นึ อยู่
โควดิ -19 เกดิ ขน้ึ ทว่ั โลกท�ำ ใหค้ วามตอ้ งการ กบั ระดบั TRL/SRL และคณุ คา่ ทแ่ี ตกตา่ ง
ด้านนี้สูงมาก และเกรงว่าจะขาดแคลน และผลจากการวิเคราะห์ภาพรวมพบว่า
จึงได้มีการสนับสนุนให้นักวิจัยชั้นนำ� งานวิจัยและพัฒนาในกลุ่มของถอดรหัส
ของประเทศไทยพัฒนานวัตกรรมมาใช้ พนั ธกุ รรมและระบาดวทิ ยา การดแู ลรกั ษา
ประโยชน์เพ่ือทดแทนการนำ�เข้าและ ผปู้ ่วย และการพฒั นาวัคซีนมีระดับ TRL
ลดปญั หาการขาดแคลน โดยได้ดำ�เนนิ ไม่เกิน 3 เพราะประเทศไทยไมร่ ้จู กั โรค
การนำ�งานวิจัยและนวัตกรรมอุปกรณ์ โควิด-19 จึงมีความจ�ำ เป็นต้องเนน้ การ
และเคร่ืองมือทางการแพทย์กระจาย วิจัยเชิงวทิ ยาศาสตร์ (Science-based
ไปในที่ต่างๆ ทั่วประเทศทั้งในระดับ Research) เพื่อต้องการเจาะลึกและ
ชมุ ชน จังหวดั ภาค โดยเฉพาะพ้นื ทท่ี ีม่ ี สร้างองค์ความรู้พื้นฐานจะทำ�ให้เกิดการ
การแพร่ระบาดรุนแรง เพื่อให้บุคลากร พัฒนาต่อยอดให้เป็นองค์ความรู้ของ
ทางแพทย์ และหน่วยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ งได้ ไทยในอนาคต ซึ่งคุณภาพที่แตกต่าง

97

คือองค์ความรู้ใหม่ๆ ที่สามารถต่อยอด ซ่ึงผลการค้นพบข้างต้นสอดคล้องกับ
เป็นต้นแบบได้ในอนาคต และใช้เป็น การจัดประเภทของการใช้ประโยชน์และ
ข้อมูลหรือฐานข้อมูลในการควบคุม พบวา่ มีการใช้ประโยชนใ์ นเชงิ วิชาการ
และเฝ้าระวังการแพร่กระจายของ สูงท่สี ุดคือร้อยละ 44 ของผลงานวิจยั
โควิด-19 พร้อมทั้งสร้างความเข้าใจให้ และนวัตกรรมทั้งหมด เพราะเชื้อโรค
กับสาธารณชนเพื่อให้เกิดความร่วมมือ โควดิ -19 เปน็ เรอ่ื งใหมส่ �ำ หรบั ประเทศไทย
ป้องกันการแพร่กระจายของเชื้อโรค งานวิจัยเพื่อใช้ประโยชน์เชิงวิชาการจะ
โควคิ -19 ส�ำ หรบั กลมุ่ งานวจิ ยั และพฒั นา ถูกนำ�ไปเป็นข้อมูลและฐานข้อมูลเพ่ือ
เพื่อการผลิตต้นแบบ/นวัตกรรมทาง การพฒั นาตอ่ ยอดองค์ความรู้ ซงึ่ มคี วาม
การแพทย์ บริหารจัดการวคั ซนี และลด จำ�เป็นอย่างมากในขณะนั้น แม้ว่าจะ
ผลกระทบด้านสาธารณสุข เศรษฐกิจ เป็นงานวิจัยเชิงวิชาการ แต่ก็มีการนำ�
และสงั คม มรี ะดับ TRL/SRL มากกวา่ 5 ไปประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อสังคม
เพราะเนน้ การวจิ ัยที่ใหค้ นเปน็ ศูนย์กลาง ในบางส่วน รองลงมาคืองานวิจัยเพื่อ
ของการพัฒนา (Human centric ใช้ประโยชน์ในเชิงนโยบายและสังคม
development) และเปน็ งานวจิ ยั ท่เี น้น ประมาณรอ้ ยละ 27 และ 24 ตามล�ำ ดับ
การค้นหาแนวทางในการแก้ไขปัญหา เพราะประเทศไทยมีความต้องการเร่ง
(Applied Research) ดงั นั้นคณุ ค่าท่ี ด่วนในการใช้ข้อมูลและฐานข้อมูล
แตกต่างคือ ได้ต้นแบบนวัตกรรมและ รวมทั้งแนวทาง/มาตรการ/รูปแบบการ
อุปกรณ์ทางการแพทย์ท่ีมีต้นทุนท่ีต่ำ� บริหารจัดการ/นโยบายในการควบคุม
กว่าการนำ�เข้าจากต่างประเทศ ทำ�ให้ สถานการณ์ และรายงานสถานการณ์ให้
ลดการนำ�เข้าหรือทดแทนการนำ�เข้า สาธารณชนรับทราบและร่วมมือในการ
หรือแก้ไขปัญหาในช่วงความต้องการสูง แกไ้ ขปัญหารว่ มกัน
(Over demand) จนเกดิ การขาดแคลน
รวมท้ังได้ข้อเสนอ/การบริหารจัดการ/ ดังนั้นผลจากการสำ�รวจผลกระทบ
มาตรการ/นโยบายเพ่ือลดผลกระทบ จาก 82 โครงการตัวอย่างหรือร้อยละ
ทางสาธารณสุข เศรษฐกจิ และสังคม ท่ี 52 ของโครงการทั้งหมดที่ได้รับการ
สอดคล้องกับสถานการณ์และบริบทของ สนบั สนุนจาก วช. (158 โครงการ) พบ
ประเทศในขณะนั้น ว่าในภาพรวมงานวิจัยและนวัตกรรม
เพื่อควบคุมการแพร่ระบาดโควิด-19
และลดผลกระทบทางเศรษฐกจิ สังคม
และสาธารณสุข ประมาณร้อยละ 98
98

ของตวั อยา่ งท้ังหมดที่สำ�รวจพบวา่ หนงึ่ และนวัตกรรม สามารถลดต้นทุนการ
สามารถสร้างผลกระทบได้ในระดับ ผลิต ทดแทนการนำ�เข้าและลดปัญหา
สงู เพราะสามารถลดและควบคมุ อตั รา การขาดแคลนไดร้ ะดบั ปานกลาง สาม
การเจ็บป่วยและเสียชีวิตได้รวดเร็วและ เพ่ิมคุณภาพชวี ิต และการเขา้ ถึงบรกิ าร
ทันเวลา ท�ำ ใหห้ น่วยงานทเี่ ก่ียวข้องทง้ั การแพทย์และยา โดยเฉพาะสมุนไพร
ภาครัฐและเอกชน รวมถงึ NGOs มี ประมาณร้อยละ 60 ของตัวอย่างเชื่อ
ข้อมลู ฐานข้อมลู และชุดข้อมูลในการ ว่าประชาชนทั่วไปสามารถเข้าถึงบริการ
ควบคุมและเฝ้าระวัง และสามารถ ของรฐั โดยเฉพาะบริการทางแพทยแ์ ละ
ใช้ประกอบการตัดสินใจในการกำ�หนด ยามากขึน้ และทำ�ใหผ้ ปู้ ่วยโควิด-19 ได้
มาตรการที่สำ�คัญๆ ของประเทศไทย รับการดูแลรักษาดีข้ึนและรวดเร็วขึ้น
รวมทั้งรายงานสถานการณ์ทั้งในและ นอกจากนีบ้ คุ คลากรทางแพทย์ และโรง
ต่างประเทศเพื่อสร้างความเข้าใจให้กับ พยาบาลหรือสถานพยาบาลที่อยู่หาก
ประชาชนและ ศบค. ในขณะทบี่ คุ ลากร ไกล สามารถเข้าถึงอุปกรณ์และเครื่อง
ทางการแพทย์และหน่วยงานที่เก่ียวข้อง มือทางการแพทย์มากข้ึนเพ่ือป้องกัน
มีวัสดุและอุปกรณ์ทางการแพทย์เพ่ือ ตนเองจากการให้บริการรักษาหรือเฝ้า
ปอ้ งกันตนเองมากขน้ึ และประชาชน ระวงั มรี ะดับผลกระทบปานกลาง โดย
ให้ความร่วมและปรับตัวให้เข้ากับ ในแต่ละประเด็นการวิจัยและพัฒนาได้
สถานการณ์ เพอื่ รว่ มมอื กบั ภาคส่วน สร้างผลกระทบที่สำ�คญั พอสรปุ ได้ดงั นี้
ต่างๆ ของประเทศในการควบคุม
การแพรร่ ะบาดโควดิ -19 ตัวอย่างเช่น (1) การถอดรหัสพันธกุ รรมและระบาด
โอกาสของการเกิดคลัสเตอร์เพื่อการ วทิ ยา

แพรร่ ะบาดนอ้ ยลง ประชาชนมีการใช้ ระดับ TRL ไมเ่ กิน 4 แมว้ า่ คณุ คา่ ท่ีแตก
ชีวิตในลักษณะวิถใี หมม่ ากขึ้น เป็นต้น ต่างจะทำ�ให้เกิดนวัตกรรมใหม่ท่ีสามารถ
พร้อมทั้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและ สืบค้นโรคให้เร็วขึ้นแต่ยังไม่ถึงขั้นในเชิง
ประชาชนมีความรู้และได้ต้นแบบใน พาณิชย์ จึงทำ�ใหไ้ ด้ข้อมูลและฐานข้อมลู
การบริหารจัดการให้สามารถใช้ชีวิตใน เพื่อการพฒั นาตอ่ ยอด รวมทั้งสามารถ
ลักษณะวิถีใหม่มากขึ้น โดยภาพรวม ควบคุมคัดกรองการแพร่ระบาดของ
มรี ะดบั ผลกระทบสูง สอง ลดผลกระทบ โควดิ -19 ได้ ซง่ึ จากตวั อยา่ ง 13 โครงการ
ในทางเศรษฐกิจ ประมาณร้อยละ ตัวอยา่ งหรอื ร้อยละ 93 ของโครงการ
60 ของตัวอย่างทั้งหมดเชื่อว่างานวิจัย

99

วิจัยเพื่อถอดรหัสพันธุกรรมและระบาด ให้กับเกษตรที่ผลิตและเพิ่มมูลค่าให้กับ
วิทยา (14 โครงการ) สรุปวา่ รอ้ ยละ 90 พชื สมุนไพรไทย นอกจากนส้ี ามารถลด
ของตัวอย่างเชื่อว่าผลกระทบส่วนใหญ่ ความเหล่ือมลำ้�ด้วยการเพ่ิมทางเลือก
เป็นการลดผลกระทบทางสาธารณสุข/ และการเข้าถึงยาได้มากขึ้น มีระดับ
สุขภาพ ที่มีส่วนช่วยลดอัตราการ ผลกระทบปานกลางไปทางสูง แต่ถ้า
ติดเชื้อ เจ็บและอตั ราการตายได้ จึงให้ หากวิเคราะห์ผลกระทบในเชิงเศรษฐกิจ
น้ำ�หนักของผลกระทบระดับสูง และ และสังคมอาจจะยังไม่สูง
หากวิเคราะห์ผลกระทบต่อสังคมและ
เศรษฐกิจอาจจะยังไมส่ งู (3) นวัตกรรมทางการแพทย์ วัสดุ
อปุ กรณ์ เครือ่ งมือทางการแพทย์
(2) การดแู ลรกั ษาผู้ปว่ ย
ตัวอยา่ ง 19 ตัวอย่างหรือร้อยละ 40 จาก
จากตวั อยา่ ง 8 ตัวอย่างหรือรอ้ ยละ 38 งานวิจัยเพ่ือนวัตกรรมทางการแพทย์
ของโครงการวิจัยเพ่ือค้นหาวิธีการดูแล วัสดุอุปกรณ์ เครื่องมือทางการแพทย์
และยารกั ษาทง้ั หมด (21 โครงการ) ซ่ึง ทงั้ หมด (48 โครงการ) งานวจิ ยั ส่วนใหญ่
งานวจิ ยั แบง่ เป็นสองสว่ นคอื หนงึ่ งาน อยู่ในระดับ TRL ตงั้ แต่ 4-9 เป็นการ
วิจัยที่เก่ียวกับวิธีการรักษาและยารักษา พัฒนาและยกระดับนวัตกรรมต้นแบบ
โควิดมรี ะดับ TRL ไม่เกินระดบั 3 แม้วา่ ใหส้ ามารถใชป้ ระโยชนก์ ับพน้ื ท่ี ดังน้ัน
เป็นการตั้งต้นท่ีสำ�คัญของการผลิตและ จะเน้นการวิจัยเพ่ือลดต้นทุนการผลิต
พัฒนายาของประเทศไทยแต่ผลกระทบ และสร้างความแตกต่างของนวัตกรรมท่ี
ไม่สงู ในปจั จุบนั แตค่ าดการณ์หากมีการ เน้นในเชิงวิศกรรมเป็นหลัก ดังนั้น
วิจัยที่ต่อเนื่องในอนาคตอาจเป็นตัวช่วย นักวิจัยร้อยละ 80 ของกลุม่ ตวั อย่างเชอื่
ทดแทนการนำ�เข้ายาได้ ซึ่งมีระดับ ว่า งานวิจัยสามารถทดแทนการนำ�เข้า
ผลกระทบไม่สงู สอง เปน็ งานวิจัยทเ่ี กี่ยว และการขาดแคลนจากความต้องการ
กับการใช้สารสมุนไพรเพื่อการยับย้ัง ที่สูงมากกว่าการผลิตได้ และในบาง
การตดิ เชอื้ ไวรัสโควิด-19 ถา้ หากเป็น นวัตกรรมสามารถเข้าสู่การใช้ประโยชน์
อาหารเสรมิ หรอื ยา ระดับ TRL ไมเ่ กิน ในเชงิ พาณชิ ย์ มรี ะดบั ผลกระทบสูง และ
3 แต่ถ้าเป็นผลิตภณั ฑ์ที่สัมผสั ภายนอก โอกาสในการเข้าถึงวัสดุอุปกรณ์ และ
นักวจิ ัยให้ค่า TRL สูงถึง 8 ซง่ึ จะช่วย เครื่องมอื ทางการแพทยม์ สี ูงขนึ้
ทดแทนการนำ�เข้ายา และเพิ่มรายได้

100

(4) การวจิ ัยและพัฒนา และบรหิ าร ของโครงการท่ีได้รับทุนวิจัยเพื่อลด
จัดการวคั ซีนโควิด-19 ผลกระทบดา้ นเศรษฐกิจ สังคม และ

ตัวอยา่ ง 18 ตวั อย่างหรือร้อยละ 60 สาธารณสุข 44 โครงการ มรี ะดบั SRL/
ของงานวิจัยเพื่อการวิจัยและพัฒนา TRL 7 ข้นึ ไป ซง่ึ คุณคา่ ท่ีแตกตา่ งคอื
และบริหารจดั การวคั ซนี โควดิ -19 ระดบั ต้นแบบรูปแบบ/โปรแกรม/แนวทาง/
TRL ของงานวิจัยแบ่งเป็นสองส่วนคือ ทางเลือก/มาตรการ/ข้อเสนอ
หน่ึง งานวิจยั เพ่อื ผลติ วัคซนี มี TRL ไม่ แนะ/ระบบบริหารจัดการเพื่อลด
เกิน 2 ซง่ึ เป็นจุดเร่มิ ตน้ ของการพัฒนา ผลกระทบด้านสาธารณสุข เศรษฐกิจ
วคั ซนี ในประเทศ นกั วจิ ยั เชอ่ื วา่ ผลกระทบ และสงั คมใหม่ๆ อย่างไรกต็ ามผลกระทบ
อาจจะยังไม่เกิดมากในปัจจุบัน แต่ใน ทีเ่ กิดขึน้ มีสองรปู แบบคอื หนงึ่ ถา้ นกั
อนาคตหากมีการส่งเสริมทำ�การวิจัยต่อ วิจัยเป็นบุคคลากรในหน่วยงานท่ีใช้
เนื่องอาจนำ�ไปสู่การสร้างศักยภาพของ ประโยชน์ประมาณร้อยละ 100 เช่อื วา่ มี
คนไทยให้เป็นผู้ผลิตวัคซีนช้ันนำ�ของโลก การนำ�ไปใช้ประโยชน์เพื่อลดผลกระทบ
ได้ อย่างไรก็ตามในปัจจุบันใช้เป็นฐาน ได้จริง มีระดับผลกระทบสูง สอง ถ้า
ข้อมูลและองค์ความรู้เพ่ือบริหารจัดการ นักวิจัยมิได้มาจากหน่วยงานท่ีคาดว่า
วัคซีน สอง งานวิจัยเพื่อการบริหาร จะใช้ประโยชน์น้อยและมิได้เกิดจาก
จัดการวคั ซนี โควิด-19 มี TRL 7 ข้นึ ไป ความตอ้ งการของหน่วยงาน ประเด็นน้ี
เป็นงานวิจัยท่ีเน้นการค้นหาแนวทางใน ต้องการติดตามและประเมินผลเชิงลึก
การแก้ไขปัญหาเพื่อใช้เป็นข้อมูลและ เพ่ือค้นหาผู้ท่ีนำ�ผลงานไปใช้ประโยชน์
ฐานข้อมูลเพ่ือการบริหารจัดการวัคซีน จนเกดิ ผลกระทบจริง อย่างไรก็ตามผล
ดังนน้ั นักวิจัยรอ้ ยละ 50 ของตัวอย่าง จากการสอบถามนักวจิ ัย เช่ือว่า งาน
ทั้งหมด เชื่อว่าทำ�ให้สามารถบริหาร วิจัยมีการนำ�ไปใช้แก้ไขปัญหาหรือสร้าง
จัดการวัคซีนมีประสิทธิภาพดีขึ้น และ ต้นแบบชุมชนในการลดปัญหาด้าน
ทำ�ให้ลดและควบคุมอัตราการติดเชื้อ สาธารณสุข ซ่ึงมีผลตอ่ การลดอัตราการ
เจ็บ และตายไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธิภาพสูง เจ็บและตายของชุมชนได้ ในขณะท่ที าง
ขึ้น มีระดับผลกระทบสงู ด้านเศรษฐกิจเช่ือว่ามีการนำ�ผลงานวิจัย
และนวัตกรรมไปเป็นข้อมูลประกอบการ
(5) การวิจัยเพื่อลดผลกระทบด้าน จัดทำ�นโยบายและมาตรการในการลด
เศรษฐกิจ สังคม และสาธารณสขุ ผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคมได้มี

มีตัวอย่าง 23 ตวั อยา่ งหรือร้อยละ 52 ระดบั ผลกระทบปานกลาง

101

4. การประเมินผลสมั ฤทธแิ์ ละความคมุ้ ค่าของโครงการ COVID-19

จากการวิเคราะห์เส้นทางการนำ�ผลงาน แพร่ระบาดโควดิ -19 ชดุ ข้อมลู วัคซีนเพ่ือ
วิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ให้เกิด การบรหิ ารจดั การวัคซนี ระดับ TRL/
ผลกระทบนั้น ต้องเน้นความต้องการ SRL สูงขึ้น มีการสร้างคุณค่าที่แตก
เป็นตัวตั้งต้น (Demand Driven) ตา่ ง ซง่ึ ผลลพั ธข์ องเป้าหมายจะเกดิ ข้นึ
กล่าวคือมีการนำ�ผลผลิตงานวิจัยและ ได้ต้องมีการพัฒนาผลผลิตพร้อมใช้ที่
นวตั กรรมไปใชป้ ระโยชน์จริง จึงจะเกดิ ท้งั ในเชิงปริมาณและคุณภาพ โดย วช.
ผลกระทบในการลดหรือแก้ไขปัญหา ได้สนับสนุนให้เกิดขึ้นประมาณ 210
ตามเป้าหมายหรือวัตถุประสงค์ท่ีตั้งไว้ได้ ผลผลิต และผลจากการศึกษาพบว่า
อย่างไรก็ตามขนาดของผลกระทบ แม้ว่าการดำ�เนินการสนับสนุนงานวิจัย
ขึ้นอยู่กับระดับ TRL/SRL และการ และนวตั กรรม วช. จะมีระดบั ผลกระทบ
สร้างคุณค่าท่ีแตกต่างท่ีมีอยู่เดิมหรือ ด้านสาธารณสุขเน้นการช่วยลดและ
อยู่ในทอ้ งตลาด ตวั อยา่ งเชน่ คุณค่าท่ี ควบคุมอัตราการติดเชื้อ เจ็บ ตาย สูง
แตกตา่ งทางเศรษฐกจิ ท�ำ ให้มีตน้ แบบ และการลดความเลื่อมล้ำ� การเข้าถึง
นวัตกรรมใหม่ๆหรือผลติ ภัณฑ์ใหม่ๆ ที่ บรกิ ารภาครฐั โดยเฉพาะบริการทางการ
ถูกนำ�เสนอในทอ้ งตลาด เป็นการสร้าง แพทยแ์ ละยาระดับปานกลาง พร้อมทั้ง
คณุ ค่า (Value Creation) และ/หรอื ลดปัญหาการขาดแคลนและทดแทน
การสร้างนวัตกรรมกระบวนการที่เน้น การนำ�เข้าอุปกรณ์และเครื่องมือทางการ
การลดตน้ ทุนการผลติ เมอื่ เทียบกับทีอ่ ยู่ แพทย์สูงไม่มาก แต่โดยภาพรวมแล้ว
ในทอ้ งตลาด เพ่อื เพ่ิมขดี ความสามารถ วช. สามารถด�ำ เนนิ โครงการ COVID-19
ในการแข่งขัน เปน็ ต้น ดังนัน้ เมือ่ นำ� ในชว่ งปี 2563-2565 ได้เปน็ ผลสมั ฤทธ์ิ
วัตถุประสงค์และจุดหมายปลายทางของ เพราะสามารถดำ�เนินการได้ตามเป้า
การดำ�เนนิ งาน ศปก. วิจยั อว. ภายใต้ หมายและวัตถปุ ระสงค์ของ ศปก. วจิ ัย
ศบค. มาพิจารณาพบวา่ ตอ้ งการควบคุม อว. ภายใต้ ศบค. สามารถเป็นหนึง่ ใน
สถานการณโ์ ควดิ -19 และลดผลกระทบ กลไกของ ศบค. ในการหนนุ เสรมิ การ
ทางดา้ นสาธารณสุข เศรษฐกิจ สังคม ควบคมุ การแพรร่ ะบาดและลดผลกระทบ
โดย มีตัวชี้วัดผลลัพธ์ของเป้าหมาย สุขภาพ เศรษฐกิจ และสังคมได้ใน
(Key result) คอื ชุดข้อมูลเพอ่ื รายงาน ระดบั ดีมาก โดยเฉพาะเมือ่ เทียบกับตา่ ง
สถานการณ์ ติดตามและเฝ้าระวังการ ประเทศ

102

ถ้าหากถามเร่ืองความคุ้มค่าของโครงการและมี
งบประมาณในการดำ�เนินการประเมินอย่างเต็ม
รูปแบบท้ังในแง่ของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียและผล
ตอบแทนที่เป็นทั้งตัวเงินและไม่เป็นตัวเงิน โดย
เฉพาะผลตอบแทนท่ไี ม่เป็นตวั เงิน คงมมี ลู คา่ ที่สงู
กว่าการลงทุนโครงการหลายร้อยเท่าตัว เพราะ
เป็นการลงทุนเพ่ือปกป้องคุ้มครองชีวิตของคนไทย
ทุกคนให้สามารถดำ�รงชีวิตและร่วมมือกันพัฒนา
ประเทศแบบพลังร่วมให้สามารถอยู่ร่วมกับสังคม
โลกได้อย่างยั่งยืนและแข่งขันได้ แต่พิจารณา
ในทางตรงข้ามกล่าวคือประเทศมิได้ลงทุนแก้ไข
อาจทำ�ให้ระบบเศรษฐกิจและสังคมไทยล้มลงได้
อย่างไรก็ตามเม่ือพิจารณาประโยชน์ท่ขี น้ึ จากการลงทุนหลากหลาย อาทิ ระบบเศรษฐกิจและสังคมเข้าสู่
ภาวะปกติแบบวถิ ีปกตใิ หม่ ซง่ึ ประโยชน์ท่ตี ามมาคอื กจิ กรรมทางเศรษฐกิจและสังคมกลับคนื บนวิถปี กติ
103 ใหม่นั้นเอง

บทที่ 6

กา้ วต่อไปของ วช. (The way forward)
1แ.ลกะานรววเติั คกรราระมหค์โคววาดิม-เ1ช9อ่ื มกโบัยนงรโะยหบวาา่ยงแเลปะา้ แหผมนายสข�ำ คอญังกขาอรงใปหรท้ ะนุ เวทจิ ศยั

104

การขับเคล่ือนทุนวิจัยและนวัตกรรม 1.2 การพฒั นาและนำ�นวัตกรรมทางการ
เพ่ือแก้ปัญหาการแพร่ระบาดของโรค แพทย์ อุปกรณ์และเครื่องมือทางการ
ติดเชอ้ื ไวรัสโคโรนา-19 ในปี 2563- แพทย์มาใช้ประโยชน์เพื่อลดการนำ�เข้า
2565 ของ วช. ให้ความส�ำ คัญประเด็น และการขาดแคลน อีกทัง้ เพิ่มโอกาสใน
วิจัยและนวัตกรรมที่มีความจำ�เป็นและ การเข้าถึง ทั้งบุคลากรทางการแพทย์
เร่งด่วนให้ทันต่อการรับมือสถานการณ์ และประชาชนท่ัวไป โดยเฉพาะกลุ่มคน
โควิด-19 ซ่งึ มที ้ัง 6 ประเด็น คือ การ ทอี่ าศัยอย่ใู นพื้นท่ีหา่ งไกล
ถอดรหัสพันธุกรรม และระบาดวิทยา
การดูแลและรักษาผู้ป่วย การแพร่เชื้อ ซ่ึงประเด็นข้างต้นสอดคล้องกับนโยบาย
จากสัตวส์ คู่ น นวัตกรรมทางการแพทย์ ของรัฐบาลและค�ำ ส่ังของ ศบค. ท่ใี ห้
วัสดุอุปกรณ์ เครื่องมือทางการแพทย์ ศปก. วจิ ยั วช. ท�ำ หนา้ ทป่ี ระสานบรู ณาการ
วัคซีนโควิด-19 และการบริหารจัดการ ข้อมูลและผลงานวิจัยเพื่อควบคุมและ
การวิจัยเพื่อลดผลกระทบด้านเศรษฐกิจ เฝ้าระวัง และรายงานสถานการณ์ให้
สงั คม สาธารณสขุ และการศกึ ษา และ ประชาชนเข้าใจ รวมทั้งสนับสนุนให้
สอดคลอ้ งกบั WHO Global Research มีการนำ�ผลงานวิจัยและพัฒนา โดย
Roadmap และถ้าหากพิจารณาราย เฉพาะนวัตกรรมทางการแพทย์สู่การใช้
ละเอียดเน้ือหาแผนงานโครงการพบว่า ประโยชน์เพื่อลดปัญหาการขาดแคลน
จะให้ความสำ�คัญกบั ประเด็นดังน้ี และเพ่ิมโอกาสในการเข้าถึงของคน
ไทยทุกคน และสอดคล้องนโยบายของ
1.1 การพัฒนานวตั กรรมท่ใี ช้เป็นองค์ กระทรวง อว. ท่ีมอบหมายให้ วช. จดั ท�ำ
ความรู้ ขอ้ มูล และฐานข้อมูลที่เกยี่ วกับ ชุดข้อมูลเพ่ือควบคุมและเฝ้าระวงั พรอ้ ม
มิติทางการแพทย์และสาธารณสุขเป็น ทั้งรายงานสถานการณ์ให้ประชาชนและ
ส่วนใหญ่เพ่ือใช้เป็นเครื่องมือในการ ศบค.เพื่อใช้เป็นกรอบในการตัดสินใจใช้
บริหารสถานการณ์โควิด-19 นำ�ไปสู่ นโยบายควบคุมสถานการณ์โควิด-19
การลดอัตราการเจ็บและการตาย รวม โดยให้เป็นหน่วยงานประสานการ
ถึงการบริหารจัดการวัคซีนเพ่ือกระจาย ดำ�เนินงานด้านการวิจัยและวิชาการเพ่ือ
วัคซนี ใหท้ ว่ั ถึงและเปน็ ธรรม จะนำ�ไปสู่ สนับสนุนการควบคุมสถานการณ์ของ
การลดอตั รการเจบ็ และตายจากโควดิ -19 โควดิ -19 โดยใหท้ �ำ หนา้ ทว่ี เิ คราะหร์ วบรวม
องค์ความรู้เกี่ยวกับโรคท่ีมีอยู่จากแหล่ง
ต่างๆ ทั่วโลก ประสานงานให้มีกลไก

105

การจัดการความรู้ ตลอดจนประมวล และการเรียนรู้ของประชาชน พร้อม
ความรทู้ ถ่ี กู ต้อง รวดเร็ว เขา้ ใจงา่ ยเพอ่ื เสนอแนะแนวเพ่ือปรับปรุงมาตรการ
นำ�เสนอต่อสาธารณชนและเช่ือมเข้ากับ การควบคุมและเฝ้าระวังการแพร่
กลไกของกระทรวงสาธารณสุขและของ ระบาดโควคิ -19 ทง้ั ในระดบั พืน้ ทแี่ ละ
ประเทศ จะน�ำ ไปสกู่ ารลดอัตราการเจ็บ ประเทศ ตลอดจนสรา้ งระบบหนนุ เสริม
และตายจากโควิด รวมทั้งระดมกำ�ลัง ระบบบริหารจัดการทรัพยากรทางการ
ในการพัฒนาและผลิตเครื่องมือและ แพทย์ อาทิ พัฒนาระบบบริหารจัดการ
อุปกรณ์ทางการแพทย์ให้เพียงพอกับ โลจิสติกส์เวชภัณฑ์มิใช่ยาเพื่อรองรับ
ความตอ้ งการของทุกภาคสว่ น โดยจดั สถานการณ์ COVID-19 นอกจากน้ยี ัง
ให้มีกลไกการเช่ือมต่อระหว่างภาคความ ได้สร้างเคร่ืองมือเพ่ือเพิ่มประสิทธิภาพ
ต้องการ (Demand side) และภาคผู้ การเฝา้ ระวงั อาทิ การพฒั นาระบบ
ผลิต (Supply side) เพ่อื ลดการน�ำ เข้า iMap Platform ระบบฐานขอ้ มูลและ
และการขาดแคลน สารสนเทศส�ำ หรบั จดั การ COVID – 19
และรองรับโรคอุบัติการณ์ใหม่ในอุดมคติ
1.3 การลดผลกระทบทางดา้ นเศรษฐกจิ ในลกั ษณะ Real Time และพฒั นาขอ้ มลู
สงั คม สาธารณสขุ และการศึกษา แบ่ง เพ่ือใช้ประกอบการตัดสินใจในการเพิ่ม/
เปน็ 3 ส่วน ลดมาตรการควบคุมและเฝา้ ระวงั อาทิ

(1) ด้านสาธารณสุขเน้นการควบคุม ข้อมูลสถานการณ์การแพร่ระบาดของ
และเฝ้าระวังเพื่อควบคุมอัตราการเจ็บ โรคโควิด 19 เช่น ชายแดน ไทย-ลาว-
และตายจากโควิค-19 โดยได้ดำ�เนิน กัมพูชา ในกลุ่มแรงงานต่างด้าว ยิ่งไป
การให้ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการ กว่าน้ันยังได้พัฒนาศักยภาพและตน้ แบบ
ระบาดของโรคโควดิ -19 และการปฏบิ ตั ิ ในการควบคุมเฝ้าระวัง อาทิ พัฒนา
ตนในการปอ้ งกนั การตดิ เชอ้ื โรคโควดิ -19 ศักยภาพบุคคล/ครอบครัวชุมชนรวมถึง
โดยเฉพาะกลุ่มประชากรชาวเขา เจ้าหน้าท่ีสาธารณสุขในพื้นท่ีให้มีความ
และเจ้าหน้าท่ีสาธารณสุขที่อาศัยอยู่ใน พร้อมในการป้องกันและควบคุมการ
พื้นที่หมู่บ้านตะเข็บชายแดน เป็นต้น ระบาดของโรคโควิด 19 และสร้างเครือ
รวมท้ังสำ�รวจและติดตามการปฏิบัติตน ข่ายอาสาสมัครสาธารณสุขต่างด้าวเพื่อ
ของประชาชนและความคิดเห็นเก่ียว การรบั มอื การแพรร่ ะบาคจากโรคโควดิ -19
กบั มาตรการของรฐั และพฤติกรรมการ สร้างคู่มือการพัฒนาสุขภาวะชุมชน
ใช้ชีวิต การปรับตัว ความวิตกกังวล แบบมีส่วนร่วมของ อสม. ตน้ แบบระบบ

106

คัดกรองผู้ป่วยและห้องปลอดเชื้อในโรง สงั่ อาหารใหด้ ียง่ิ ขึ้น ควบคไู่ ปกบั การข้อ
พยาบาลชุมชนและต้นแบบระบบเฝ้า เสนอแนะการพลิกฟ้ืนเศรษฐกิจไทยทั้ง
ระวังการเกิดสถานการณ์ฉุกเฉินจากโรค ภาพรวมและรายสาขาการผลิต พลิก
อบุ ตั ใิ หมแ่ ละภยั พิบตั ิในโรงงาน วิกฤตเป็นโอกาสทางเศรษฐกิจ แผน
ฉกุ เฉนิ ด้านการเงนิ การคลัง นวตั กรรม
(2) ด้านเศรษฐกิจเน้นบรรเทาและ การเงิน/เคร่ืองมือทางการเงินรูปแบบ
เยี่ยวยาผู้ที่ได้รับผลกระทบทั้ง SMEs ใหม่ และรูปแบบและปัจจัยที่เป็นตัว
วิสาหกิจชุมชน ผู้ประกอบการราย กำ�หนดพฤติกรรมการใช้จ่ายเงินใน
ยอ่ ย และประชาชนกลมุ่ อาชพี พรอ้ ม โครงการคนละครึ่ง เพื่อประเมินผล
ทั้งการฟื้นฟูเศรษฐกิจภาพรวมและราย สัมฤทธ์ิของโครงการเพื่อวิเคราะห์ความ
สาขา โดยได้มีการพัฒนาแบบจำ�ลอง คมุ้ คา่ ของการกเู้ งนิ ของรัฐบาล ยิง่ ไปกวา่
เพื่อใช้เป็นเคร่ืองมือในการพยากรณ์การ นน้ั ยงั ได้พัฒนาตน้ แบบ เช่น ต้นแบบ
แพรร่ ะบาดของโควดิ -19 และวิเคราะห์ ร้านอาหารวิถีใหม่ในสังคมเปลี่ยนแปลง
ผลกระทบการแพร่ระบาดโควิค-19 ต่อ (New Normal) เพื่อเสริมสร้างสุข
เศรษฐกิจไทยทั้งภาพรวม รายสาขา อนามัยที่ดีให้ร้านอาหารตามมาตรการ
การผลิต และความมน่ั คงอาหาร รวมทงั้ การเว้นระยะหา่ งทางสังคม และชุมชน
มีการวิเคราะห์ผลกระทบของโควิด-19 ต้นแบบความม่ันคงทางอาหารและการ
ต่อ SMEs วิสาหกิจชุมชน และใน ยกระดับรายได้ของครัวเรือนโดยการ
ประชากรบางกลุ่ม ได้แก่ตามกลุ่ม เชือ่ มโยงศกั ยภาพของพน้ื ที่ เพอื่ รองรบั
อายุ (เด็ก วยั รุ่น ผใู้ หญแ่ ละผูส้ ูงอาย)ุ และลดผลกระทบจากการแพร่ระบาด
และตามกลุม่ อาชพี (เช่น บุคลากรทาง ของเช้ือไวรัสโคโรนา
สาธารณสุข) นอกจากนี้ได้มีการจัดทำ�
ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายเพ่ือช่วยเหลือ (3) ด้านสังคมเนน้ ในเรือ่ งของการปรบั
SMEs วสิ าหกจิ ชุมชน ผู้ประกอบการ ตัวท้ังกายและจิตใจเพ่ือเพ่ิมคุณภาพชีวิต
รายย่อย และยังส่งเสริมให้อาชีพด้าน และลดความเหลอ่ื มลำ�้ เช่น การปรับตวั
การเกษตรให้เป็นทางเลือก แก้ปัญหา ตามแนวทางวิถีชีวิตใหม่ในกลุ่มคนไทย
ภาวะตกงานเนื่องจากสถานการณ์ หลังจากการระบาดในระยะแรกของโรค
โควดิ -19 และเพม่ิ ศกั ยภาพการใหบ้ รกิ าร ติดเช้ือไวรัสโควิค-19 การจดั การปัญหา
ที่ผู้ประกอบการสามารถนำ�ผลงานวิจัย สุขภาพจิตแบบปกติวิถีใหม่ และส่ง
ไปปรับปรุงการให้บริการแอปพลิเคชั่น เสริมวัคซีนใจในชุมชนทุกพื้นท่ีในระดับ

107

จังหวัดพร้อมข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย เน้นในการเรื่องการช่วยเหลือพัฒนา
ในการปรับปรุงคุณภาพระบบบริการ ศักยภาพแรงงานและนักศึกษาจบ
รวมทงั้ พัฒนาระบบการศึกษา เช่น การ ใหม่ให้สามารถเข้าสู่ระบบแรงงานได้
ฝึกอบรมครูแบบดิจิทัลเพ่ือส่งเสริม อย่างมีศักยภาพและหรือสร้างโอกาส
คุณภาพการสอนของครูและการมีส่วน ในการประกอบอาชีพซ่ึงเป็นอาชีพ
รว่ มของพ่อ แม่ ผปู้ กครองในการจัดการ เดิมของครอบครวั เช่น การเกษตร
ศึกษาในช่วงการแพร่ระบาดของโรค และการท่องเที่ยว เปน็ ต้น รวมทั้ง
โควิด-19 และพัฒนาความเป็นสากล การพัฒนาศักยภาพแรงงานในกลุ่ม
ของมหาวิทยาลัยไทยในสถานการณ์ ยากจนข้ามรุ่นให้สามารถมีอาชีพและ
โควดิ -19 รวมทง้ั สรา้ งนวตั กรรมการจดั การ มีรายได้ ตัวอย่างเช่นใน 3 จังหวดั
เรียนรู้และการประเมินแบบออนไลน์ ชายแดนใต้ เป็นต้น และยังให้ความ
ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำ�คัญสำ�หรับสถาบัน ส�ำ คัญกบั การพัฒนาเศรษฐกจิ ฐานราก
อดุ มศกึ ษา และเน้นการใช้ BCG โดยเฉพาะใน
เรื่องของการท่องเที่ยวและการเกษตร
การสนบั สนนุ ทนุ วจิ ัยและนวตั กรรม เชิงคุณภาพเพื่อสร้างอาชีพ โดยให้
เพ่ือลดผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจ มหาวิทยาลัยพื้นท่ีที่มีศักยภาพพัฒนา
และสังคม นอกจากภายใต้โปรแกรม และเตรียมความพร้อมให้ชุมชนให้
17 แก้ปญั หาวกิ ฤตเรง่ ด่วนของประเทศ สามารถรองรับการปรับโครงสร้าง
และภารกจิ ทางการแพทยฯ์ แล้ว วช. เศรษฐกิจของประเทศใหม่ โดย
ยังให้การสนับสนุนทุนการขับเคล่ือน เฉพาะการเกษตรและการท่องเท่ียว
ทุ น วิ จั ย แ ล ะ น วั ต ก ร ร ม เ พื่ อ พั ฒ น า หลังโควิด-19 นอกจากนี้ยังให้มี
คุณภาพสังคมในช่วงวิกฤตโควิด-19 การพัฒนายกศักยภาพของผู้ประกอบ
และหลังวิกฤตโควิด-19 ไว้ระดับหนึ่ง การ SMEs และ SML เพ่อื รองรับ
ไดแ้ ก่ โปรแกรม 7 โจทยท์ า้ ทา้ ยด้าน การเปลี่ยนแปลงหลังโควิด-19 รวม
สิ่งแวดล้อมและการเกษตร โปรแกรม ท้ังปัญหาอาชญากรรมในช่วงวิกฤต
8 สังคมสูงวัย และโปรแกรม 9a แก้ โควดิ -19 เป็นต้น
ปัญหาท้าทายและยกระดับพัฒนาย่ังยืน
ด้านสังคมและความมั่นคงทุกมิติและ
โปรแกรม 9b ส่งเสริมการวิจัยดา้ นสงั คม
และมนุษย์อย่างรอบด้าน ซึ่งส่วนใหญ่

108

ซ่ึงผลจากการส่งเสริมข้างต้นสอดคล้อง ที่เกีย่ วข้องกับท่องเทีย่ ว เป็นต้น ดว้ ย
กับทิศทางการฟื้นตัวอย่างมั่นคง ทั้ง การกระตุ้นการบริโภคและการลงทุน
ในมติ ิการแพทย์ สาธารณสุข และมติ ิ และเน้นการพ่ึงพาการใช้จ่ายภายใน
เศรษฐกิจและสังคมประเทศไทยหลังโค ประเทศเพราะภายนอกประเทศมีความ
วดิ -19 ของกระทรวง อว. ทีเ่ กดิ ขึ้นจาก ผันผวนสงู และสอดคล้องกบั แผนแม่บท
การระดมรวมพลคนวจิ ยั ซึ่งนอกจากจะ ภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ เฉพาะกิจจาก
ให้ความสำ�คัญกับเรื่องการวิจัยทางการ สถานการณโ์ ควดิ -19 พ.ศ. 2564-2565
แพทย์แล้ว ยังให้ความสำ�คัญกับการ ในประเด็นท่ีเก่ียวกับการเสริมสร้าง
ฟน้ื ฟแู ละแกไ้ ขปญั หาเศรษฐกจิ เชน่ ในเรอ่ื ง ความเข้มแข็งของเศรษฐกิจฐานราก
ของความเหลื่อมล้ำ�และความยากจน ภายในประเทศ เพื่อลดความเสี่ยงใน
(เรื้อรัง) ปัญหาการเปลี่ยงแปลงสภาพ การพึง่ พาตา่ งประเทศ โดยสร้างโอกาส
ภูมิอากาศ การสร้างงานและพัฒนา ทางเศรษฐกจิ ในระดับพ้ืนท่ี สร้างงาน
ศักยภาพของแรงงานและผู้ประกอบการ สรา้ งรายไดใ้ ห้แกช่ มุ ชน ท้องถน่ิ และผู้
การช่วยเหลอื แรงงาน โดยเฉพาะเด็กท่ี ประกอบการโดยเฉพาะวิสาหกิจขนาด
จบการศึกษาใหม่ให้มีอาชีพและงานทำ� กลางและขนาดย่อม รวมทั้งเสริมสร้าง
รวมทั้งเพ่ิมบทบาทมหาวิทยาลัยพื้นที่ท่ี ศักยภาพของท้องถ่ินให้พร้อมรับการ
มีศักยภาพในการพัฒนาชุมชนและสังคม กระจายตวั ของการพฒั นาและการเคลอ่ื น
เป็นต้น นอกจากนี้ยังสอดคล้องกับ ย้ายกำ�ลังแรงงานกลับคืนถิ่น อีกทั้งยัง
นโยบายการฟื้นฟูเศรษฐกิจและสังคม คงเชือ่ มโยงไปท่ยี ทุ ธศาสตร์ชาติ 20 ปี
จากผลกระทบโควิด-19 ที่ให้ความ ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการสร้างโอกาส
สำ�คัญกับเรื่องบรรเทาและเยียวผู้ที่ได้ และความเสมอภาคทางสังคม ลดความ
รับผลกระทบครอบคลุมประชาชน เหลื่อมล้ำ� และการเพิ่มโอกาสให้ทุก
ทุกกลุ่ม เช่น ผู้รับจ้าง แรงงานและ ภาคส่วนเข้ามาเป็นกำ�ลังของการพัฒนา
ผู้ประกอบการ โดยเฉพาะกิจกรรม ประเทศ

109

2. ก้าวต่อไป

ทผี่ ่านมา วช. ไดม้ สี นบั สนนุ ทุนวจิ ัย แม้ว่าการดำ�เนินการในระยะทีผ่ า่ น วช.
และนวัตกรรมเพื่อประกอบการตัดสิน จะเป็นหน่ึงในอีกหลากหลายองค์กรท้ัง
ใจของ ศบค. และผ้บู รหิ ารกระทรวง ของภาครัฐ เอกชน และ NGOs ได้ร่วม
อว. ใหก้ ารจัดการแกไ้ ขปญั หาหลกั ดงั น้ี มอื กนั ส้กู ับวกิ ฤตโควิด-19 และพจิ ารณา
คอื (1) การดูรกั ษาชวี ติ ประชาชน โดย วกิ ฤตโควิด-19 ใหเ้ ปน็ การสร้างโอกาส
ได้ประสานหน่วยงานที่เก่ียวข้องและ ในการปรับโครงสร้างทางเศรษฐกิจและ
ส่งเสริมทุนวิจัยและนวัตกรรมในการ สังคมในทุกระดับต้ังแต่ระดับบุคคล
ให้ได้ข้อมูลและฐานข้อมูลท่ีถูกต้อง ชุมชน ประเทศ แต่ระบบสังคมและ
ตามหลกั วชิ าการ แม่นยำ� และทันสมยั เศรษฐกิจของไทยกำ�ลังปรับตัวเข้าสู่
เพ่ือประมวลข้อมูลในเชิงบูรณาและใช้ วิถีชีวิตปกติใหม่ และประเทศไทยต้อง
ประกอบการตดั สินใจของผู้นำ�ใน ศบค. เผชิญกับปัญหาที่ซับซ้อนมากขึ้น มี
และผู้บรหิ ารกระทรวง อว. เพอื่ ควบคุม ความเสี่ยงที่คาดการณ์ได้ยากขึ้น แนว
สถานการณ์แพร่ระบาดของโรคโควิด-19 โนม้ ในแงก่ ารเกดิ ขนึ้ ของนวัตกรรมใหมท่ ี่
ปะทขุ ึน้ มาเปน็ ระยะ ๆ ได้ (2) การกระ เปลย่ี นรปู แบบ วิธกี าร รวมถงึ พฤติกรรม
ตุ้นเศรษฐกิจและพัฒนาสังคมเพื่อลด ของคนในสังคมใดสังคมหน่ึงไปอย่างฉับ
ความเหลื่อมลำ้�และการเข้าถึงบริการ พลัน (Digital Disruption) และสงั คมสูง
ของรัฐ เชน่ การวจิ ัยเพอื่ วิเคราะห์ผล วัย เรายังคงเผชิญอยู่ ประกอบกับความ
ของมาตรการการเยียวยาประชาชนและ เสีย่ งในเรือ่ งภมู ิรฐั ศาสตร์ (Geopolitics)
การช่วยเหลือกลมุ่ คนเปราะบาง รวมทัง้ เป็นเร่ืองที่ไทยต้องเตรียมพร้อมรองรับ
การมีข้อเสนอแนะเกี่ยวมาตรการการ การแบ่งข้ัวอำ�นาจของโลกจะมีมาก
กระตุ้นเศรษฐกจิ ทง้ั ระยะสนั้ ระยะกลาง ขนึ้ เราตอ้ งวางตำ�แหนง่ ของไทยในการ
และระยะยาว อีกทั้งมาตรการทางสังคม ประสานกับทุกประเทศให้ได้โดยไม่ขัด
ที่ประเทศต้องเผชิญ อาทิ ปัญหา แยง้ กบั ใคร ต้องสมดลุ ใหด้ ี นอกจากน้ี
อาชญากรรมรูปแบบใหม่ การปรับตัว ผู้เชี่ยวชาญหลายท่านมีความเห็นตรง
ของชมุ ชนสงั คม รวมทง้ั ระบบการศึกษา กนั คอื อนาคตทุกประทศต้องการความ
ให้เข้าสูว่ ถิ ีชวี ติ ปกติใหม่ เป็นตน้ ม่ันคง 4 ด้านคอื ความมน่ั คงดา้ นสุขภาพ
(Health Security) ความมนั่ คงด้าน

110

อาหาร (Food Security) ความม่ันคง ศูนย์กลางทางการแพทย์และสุขภาพ
ดา้ นดิจิทัล (Digital Security) และความ มูลค่าสูง,ไทยเป็นประตูการค้าการลงทุน
มนั่ คงดา้ นพลงั งาน (Energy Security) และยุทธศาสตร์ทางโลจิสติกส์ท่ีสำ�คัญ
ซึ่งทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องกำ�ลังร่วมมือกัน ของภูมิภาค และไทยเป็นศูนย์กลาง
ด�ำ เนนิ การอยู่ รวมท้ังหน่วยงานนโยบาย อุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ
ของประเทศในทุกระดับได้มีพัฒนาแผน และอุตสาหกรรมดิจิทัลของอาเซียน
และยุทธศาสตร์สำ�คัญของประเทศท่ี มิติโอกาสและเสอมภาคทางเศรษฐกิจ
ตอ้ งขบั เคลื่อนหลังโควิด-19 อาทิ แผน และสังคม มี 3 หมุดหมาย ไดแ้ ก่ ไทยมี
พัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับ วิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมท่ีเข้ม
ท่ี 13 เกิดข้นึ ในชว่ งวกิ ฤตโควิด-19 ซึ่ง แข็ง มีศักยภาพสูงและสามารถแข่งขัน
เป็นแผนระดบั ท่ี 2 โดยไดผ้ นวกฐานคิด ได้, ไทยมีพื้นที่และเมืองอัจฉริยะที่น่า
ไว้ดังนี้คือ หลักปรัชญาของเศรษฐกิจ อยู่ ปลอดภัย เติบโตไดอ้ ยา่ งย่ังยืน และ
พอเพยี ง (SEP), การสร้างความสามารถ ไทยมีความยากจนข้ามรนุ่ ลดลง และคน
ในการล้มแล้ว ลุกไว (Resilience), ไทยทุกคนมีความคุ้มครองทางสังคมที่
เป้าหมายการพัฒนาอย่างย่ังยืนของ เพยี งพอ เหมาะสม มิติความย่งั ยืนของ
สหประชาชาติ (SDGs) และการพฒั นา ธรรมชาติและสิง่ แวดล้อม มี 2 หมดุ
เศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกจิ หมนุ เวยี น หมาย ได้แก่ ไทยมีเศรษฐกิจหมนุ เวยี น
เศรษฐกิจสีเขียว (Bio – Circular – และสงั คมคาร์บอนต่�ำ และไทยสามารถ
Green Economy : BCG) ในการยก ลดความเสี่ยงและผลกระทบจากภัย
ร่างแนวทางและมาตรการการพัฒนา 4 ธรรมชาติและการเปล่ียนแปลงสภาพ
มติ ิ และ 13 หมดุ หมายการพัฒนา คอื ภูมอิ ากาศ และมิตกิ ารผลกั ดนั และพลิก
มิตทิ ี่ 1 มติ ิภาคการผลิตและบริการเปา้ โฉมประเทศ มี 2 หมดุ หมาย ได้แก่
หมาย จ�ำ นวน 6 หมุดหมาย ไดแ้ ก่ ไทย ไทยมีกำ�ลงั คนสมรรถนะสงู มุง่ เรยี นรู้
เป็นประเทศชั้นนำ�ด้านสินค้าเกษตร อย่างต่อเนื่องตอบโจทย์การพัฒนาแห่ง
และเกษตรแปรรปู มูลค่าสูง, ไทยเป็นจดุ อนาคต และไทยมีภาครัฐทีท่ นั สมัย มี
หมายของการท่องเที่ยวที่เน้นคุณภาพ ประสิทธิภาพ และตอบโจทย์ประชาชน
และความยงั่ ยืน, ไทยเป็นฐานการผลิต เปน็ ตน้
ยานยนต์ไฟฟ้าท่ีสำ�คัญของโลก,ไทยเป็น

111

วช. กระทรวง อว. ในฐานะหน่วยงานให้ทนุ สนบั สนนุ วจิ ยั และนวัตกรรมกเ็ ป็นส่วน
หนึ่งในการหนุนเสริมการขับเคลื่อนแผนและยุทธศาสตร์สำ�คัญของประเทศหลัง
โควิด-19 เหล่านั้นให้มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลเป็นกลไกจากส่วนกลาง
(Top-down) เชอ่ื มโยงกบั ยทุ ธศาสตรท์ ่ี 2 และ 4 ภายใตน้ โยบายและยทุ ธศาสตร์ อววน.
2563-2570 ท่ไี ด้รบั มอบหมายจาก กระทรวง อว. ในขณะเดยี วกนั ตอ้ งคน้ หาเพื่อ
ฟ้นื ฟเู ศรษฐกิจ สังคม และสง่ิ แวดลอ้ มในระดบั ชมุ ชน/พ้ืนที่ทตี่ ้องเผชิญเนอื่ งจาก
ผลกระทบจากวิกฤตโควดิ -19 ผา่ นกลไกของ วช. ร่วมมือกบั หน่วยงาน เครือข่าย
4 ภมู ภิ าค วช. จากหน่วยงานและชุมชน ต�ำ บล จงั หวัด และสถาบนั การศึกษาใน
พนื้ ที่ เพ่อื น�ำ มาเป็นข้อมลู ในการจัดทำ�แผนปฏบิ ตั ิการการใช้ประโยชนง์ านวจิ ัยและ
นวัตกรรม พลิกโฉมประเทศไทยหลังโควิด-19 ทั้งในแงพ่ ฒั นากลไกและเคร่ืองมือ
ในการขับเคลอ่ื น และการติดตามประเมินผลเพ่อื ให้ได้ข้อเสนอแนะใหม่ๆ โดยมีราย
ละเอียดพอสรุปได้ดงั นี้

112

113

114

แผนงาน1 การใชป้ ระโยชน์ผลงานวจิ ยั แผนงาน3 เร่งใช้ประโยชน์ผลงาน
และนวัตกรรมเพื่อขับเคล่ือนสังคมสูงวัย วิจัยและนวัตกรรมเพื่อลดปัญหาการ
แบบพลงั ผเู้ ฒา่ (Active Aging) รองรับ เปล่ยี นแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate
การปรับโครงสร้างเศรษฐกิจและสังคมสู่ Change) อนั เป็นสาเหตุส�ำ คญั ของภยั
วิถีชีวิตใหม่ โดยเนน้ การสรา้ งและพฒั นา พบิ ัตแิ ละโรคอุบัตใิ หม่ โดยใช้นวัตกรรม
ศักยภาพเพื่อให้เกิดปรับตัวของคนทุก จดั การแบบไรข้ ยะ (Zero Waste) ใน
ชว่ งวยั (วยั เด็ก วยั แรงงาน และผู้สูงอาย)ุ ภาคอุตสาหกรรม เกษตร/ชมุ ชนทั้งใน
สร้างนวัตกรรมท่ีเชี่อมโยงกับวิถีชีวิต เขตเมืองและนอกเมอื ง รวมท้งั เรง่ ใช้
ใหม่เพือ่ โอกาสทางเศรษฐกจิ และปรบั พลงั งานหมนุ เวยี นและพลังงานสะอาด
แผนการพัฒนาโครงสร้างพ้ืนฐานและสิ่ง
แวดล้อมของผู้สูงอายุให้สอดคล้องกับ แผนงาน4 ประยุกต์ใช้งานวิจัย
การปรับโครงการเศรษฐกิจและสังคมวิถี และนวัตกรรมด้าน มนุษยศาสตร์
ชีวิตใหม่ สงั คมศาสตร์ และศลิ ปกรรมศาสตร์ เพ่อื
พัฒนาต้นแบบสังคมไทยไร้ความรุนแรง
แผนงาน2 การขับเคลื่อนงานวิจยั และ และปัญหาคอรัปช่ัน ประชาชนปลอดภัย
นวัตกรรมเพ่ือสร้างความเข้มแข็งของ ในชีวติ และทรัพย์สิน รวมทัง้ ต้นแบบใน
เศรษฐกิจฐานรากให้รองรับการปรับ การปรับตัวทั้งกายและจิตใจให้รองรับ
โครงสร้างเศรษฐกิจและสังคมทั้งในภาพ ปรับโครงสร้างเศรษฐกิจและสังคมในวิถี
รวมและระดบั ชุมชน โดยสรา้ งโอกาส ชีวิตใหม่
ทางเศรษฐกจิ ในระดับพ้ืนท่ี สรา้ งงาน
สรา้ งรายได้ใหแ้ กช่ ุมชน ทอ้ งถน่ิ และผู้ แผนงาน5 การพัฒนากำ�ลังคนและ
ประกอบการ SMEs และ SML รวมทั้ง สถาบันวิจัยและนวัตกรรมทั้งในด้าน
เสริมสร้างศักยภาพของท้องถิ่นให้พร้อม วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และที่มิใช่
รบั การเคลอ่ื นยา้ ยก�ำ ลงั แรงงานกลบั คนื ถน่ิ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เพื่อสร้าง
ฐานพลังคนวิจัยให้สามารถรับมือจาก
ผลกระทบระยะยาวจากโรคโควิด-19
(Long COVID) และเตรยี มความพรอ้ ม
ในการรับมือปัญหาภัยพิบัติและโรค
อุบัตใิ หม่ที่อาจจะเกดิ ขนึ้ ในอนาคต

115

ภาคผนวก



ด้านกบาทรวบิจาทยั ขแลอะงนววชตั .กรรม

โควิด-19

สูว้ กิ ฤตสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจและสังคม

บทบาทของ วช. ชว่ งการระบาดระลอกแรก

(มกราคม - พฤศจิกายน 2563)
การประชุม “รวมพลคนวิจัย

นักวิจัยไทยพร้อมสู้ภัยไวรัสโคโรนา”
เ ม่ื อ วั น ท่ี 1 กุ มภ าพั นธ ์ 2 56 3
ณ หอ้ งประชมุ จอมพลสฤษดิ์ ธนะรชั ต์
ช้ัน 2 อาคาร วช.1 สา� นกั งานการวิจัย
แหง่ ชาติ (วช.)

ประชุมเพ่ือแลกเปล่ียนและรับฟัง
ข้อเสนอแนะแนวคิดในการท�าวิจัย
ใ น ป ร ะ เ ด็ น ข อ ง เ ชื้ อ ไ ว รั ส โ ค โ ร น า
เพ่ือสนับสนุนทุนวิจัยนโยบายพิเศษ
และเร่งด่วน เพื่อแก้ไขปัญหาเร่งด่วน
ของประเทศประจ�าปีงบประมาณ 2563
ในประเดน็ ต่าง ๆ

119
119

การประชุม Coronavirus Forum เตรียมความพร้อมรับมือสถานการณ์
การติดเช้ือไวรัสโคโรนา เมื่อวันท่ี 3 กุมภาพันธ์ 2563 ณ ห้องประชุม
ศาสตราจารย์วิจิตร ศรีสอ้าน ช้ัน 5 อาคารอุดมศึกษา 1 ส�านักงานปลัด
กระทรวงการอดุ มศึกษา วทิ ยาศาสตร์ วิจัยและนวตั กรรม (ถนนศรอี ยธุ ยา)

ประชมุ เพอ่ื หารอื รว่ มกบั คณบดคี ณะแพทยศาสตร์และผอู้ า� นวยการโรงพยาบาล
ของโรงเรียนแพทย์จากทั่วประเทศ กว่า 20 หน่วยงาน เพ่ือซักซ้อม เตรียมการ
และสร้างความมั่นใจในความพร้อมของบุคลากรทางการแพทย์ การดูแลผู้ป่วย
ตลอดจนเครอ่ื งมอื อปุ กรณ์ยาและเวชภณั ฑ์ของโรงพยาบาลภายในสงั กดั กระทรวงอว.
ใหส้ ามารถบรกิ าร ดแู ลประชาชน ตรวจวินจิ ฉยั และรองรับผูป้ ่วยไดอ้ ยา่ งเพยี งพอ

120
120

เวทีเสวนาวิชาการรูปแบบใหม่ถอดรหัสบทวิเคราะห์ โควิด-19 “องค์การ
อนามัยโลก...เจออะไรท่ีประเทศจีน” เม่ือวันท่ี 5 มีนาคม 2563 ณ ส�านักงาน
การวิจัยแห่งชาติ ผา่ นทาง Facebook Live

การจัดเสวนาเพอื่ รับมือกับสถานการณ์แพรร่ ะบาดของไวรัสโควดิ -19 ที่กา� ลงั
แพร่ระบาดไปทวั่ โลก

121
121

การเสวนา ในหัวข้อ “จะใช้ชีวิต
อย่างไร ในโลกยุค COVID-19”
จัดขึ้นเมื่อวันที่ 12 มีนาคม 2563
ณสา� นกั งานการวจิ ยั แหง่ ชาติผา่ นทาง
Facebook Live

จัดขึ้นเพื่อเป็นเวทีในการเสวนา
แลกเปล่ียนมมุ มอง และนา� เสนอข้อชแ้ี นะ
ในการปฏิบัติตัว สร้างความเข้าใจ
ให้ประชาชนและสังคมในการใช้ชีวิต
ท่ี มี คุ ณ ภ า พ ค ว บ คู ่ กั บ ภ า ว ะ วิ ก ฤ ต
การระบาดของโรคโควิด-19 โดยมี
ผู ้ เ ช่ี ย ว ช า ญ จ า ก ห ล า ก ห ล า ย ส า ข า
ได้แก่ สังคม สุขภาพ การแพทย์ และ
เศรษฐกจิ ของประเทศ เขา้ ร่วมกจิ กรรม

122
122

การแถลงข่าวเปิดตัว “นวัตกรรมระบบจัดการเวชภัณฑ์ ในวิถีใหม่
New Normal” หลังโควิด-19 เมื่อวันท่ี 9 มิถุนายน 2563 ณ ห้องประชุม
ชยั นาทนเรนทร ชัน้ 2 อาคาร 1 ส�านักงานปลดั กระทรวงสาธารณสุข

123
123

จดั นทิ รรศการ “รวมพลคน วจิ ยั สภู้ ยั COVID-19 ดว้ ยวจิ ยั และนวตั กรรม”
ในงานมหกรรมงานวิจัยแห่งชาติ 2563 (Thailand Research Expo 2020)
ระหว่างวันท่ี 2-6 สิงหาคม 2563 ณ ชั้น 22-23 โรงแรมเซ็นทาราแกรนด์ และ
บางกอกคอนเวนชันเซน็ เตอร์ เซ็นทรัลเวลิ ด์ กรุงเทพฯ

124
124

การประชุม “รวมพลคนวิจัย : เช้ือไวรัสโรคโควิด-19 กลายพันธุ์” จัดข้ึน
ภายในงาน “มหกรรมงานวิจัยแห่งชาติ 2563” เม่ือวันที่ 6 สิงหาคม 2563
ณ หอ้ งประชมุ Lotus Suit 3 - 4 ช้ัน 22 โรงแรมเซน็ ทาราแกรนด์ และบางกอก
คอนเวนชันเซ็นเตอร์ เซน็ ทรัลเวิลด์

ประชุมน�าเสนอความก้าวหน้าของโครงการวิจัยที่เก่ียวกับโรคติดต่อไวรัส
โควิด-19 ได้แก่ ฐานข้อมูลพันธกุ รรมเชงิ โมเลกลุ ของเชื้อไวรัสโคโรนาสายพนั ธุ์ใหม่
2019 การศกึ ษาความหลากหลายของจโี นมไวรสั โคโรนา SARS-CoV-2 และ จโี นม
จุลินทรียแ์ ละจากตวั อยา่ งผู้ป่วยโควิด-19 ในประเทศไทย Genomic surveillance
tools and lessons for the next wave (bump) และการศกึ ษาวิเคราะห์ลักษณะ
ทางพนั ธกุ รรมและพฒั นาการตรวจวนิ จิ ฉยั จา� แนกเชอ้ื ไวรสั โคโรนาสายพนั ธ์ใุ หม่2019

125
125

บทบาทของ วช. ชว่ งการระบาดระลอกสอง

(ธนั วาคม 2563 - มีนาคม 2564)
สง่ มอบอปุ กรณป์ อ้ งกนั สว่ นบคุ คล เพอื่ รบั มอื กบั สถานการณ์ COVID – 19
เม่ือวันท่ี 25 ธันวาคม 2563 ณ ลานอเนกประสงค์ ช้ัน 6 อาคารเพชรรัตน์
คณะแพทยศาสตร์วชิรพยาบาล มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช

126

ป ร ะ ชุ ม จั ด ท� า ชุ ด ข ้ อ มู ล ส รุ ป
ป ร ะ เ ด็ น วั ค ซี น เ พ่ื อ ป ร ะ ก อ บ ก า ร
วางแผนบริหารจัดการ และชุดข้อมูล
เพ่ือเผยแพร่ให้ความรู้ เร่ืองวัคซีน
ส�าหรับประชาชน ตามข้อสั่งการ
นายกรัฐมนตรี จากการประชุม
คณะกรรมการบริหารสถานการณ์
การแพร่ระบาดของโรคติดเช้ือไวรัส
โ ค โ ร น า 2 0 1 9 ( โ ค วิ ด - 1 9 )
คร้ังท่ี 1/ 2564 เมอ่ื วนั ที่ 4 มกราคม
2564 โดยมีการประชุมทุกวันจันทร์
ของเดือน โดยเริ่มด�าเนินการตั้งแต่
วนั ที่ 11 มกราคม 2564 จนถงึ ปจั จบุ นั

127

มอบนวตั กรรมเครอ่ื งพน่ ละอองนาโนนา้� ยาฆา่ เชอื้ รบั มอื โควดิ -19 ผา่ นทาง
กองอ�านวยการรักษาความม่ันคงในราชอาณาจักร (กอ.รมน.) เม่ือวันที่
7 มกราคม 2564 ณ สวนร่ืนฤดี กองอ�านวยการรักษาความมั่นคงใน
ราชอาณาจักร

128

น�าเสนอผลงานสนับสนุนและส่งเสริมการวิจัยและนวัตกรรมการป้องกัน
การแพรร่ ะบาดของโรคตดิ เชอ้ื ไวรสั โคโรนา 2019 ในประเดน็ วจิ ยั และนวตั กรรม
สู้ภัยโควิด-19 “ไทยท�าได้” แก่คณะรัฐมนตรี เมื่อวันท่ี 19 มกราคม 2564
ณ ท�าเนยี บรัฐบาล

129

สง่ มอบนวตั กรรมชดุ หนา้ กากปอ้ งกนั เชอ้ื โรคแบบคลมุ ศรี ษะ พรอ้ มชดุ กรอง
อากาศประสิทธิภาพสงู (PAPR) และอุปกรณ์ปอ้ งกันสว่ นบุคคล เพ่อื รับมอื กบั
สถานการณ์ COVID - 19 เมอ่ื วนั ที่ 21 มกราคม 2564 ณ หอ้ งประชมุ จฬุ าภรณ์
ตกึ สยามินทร์ ชั้น 2 โรงพยาบาลศริ ริ าช

130

ส่งมอบนวัตกรรมชุดหน้ากาก
ป้องกันเช้ือโรคแบบคลุมศีรษะพร้อม
ชุดกรองอากาศประสิทธิภาพสูง
(PAPR) และอุปกรณ์ป้องกันส่วน
บุคคล เพ่ือรับมือกับสถานการณ์
COVID-19 เมื่อวันท่ี 2 กุมภาพันธ์
2564 ณ ห้องประชุมพิทยรักษ์ ช้ัน 4
สา� นักการแพทย์ กรงุ เทพมหานคร

131

แถลงข่าววิจยั และนวตั กรรม สู้ภัย
Covid-19 การสนบั สนนุ แผนงานวจิ ยั
และนวัตกรรมเร่ือง “การบริหาร
จัดการวัคซีน Covid-19 ในประเทศ
อย่างมีประสิทธิภาพ” เมื่อวันท่ี 22
กุมภาพันธ์ 2564 ณ ห้องแถลงข่าว
ชนั้ 1อาคารพระจอมเกลา้ สา� นกั งานปลดั
กระทรวงการอดุ มศกึ ษาวทิ ยาศาสตร์
วิจัยและนวัตกรรม (ถนนโยธี)

132

บทบาทของ วช. ช่วงการระบาดระลอกสาม

(เมษายน - ตลุ าคม 2564)
ส่งมอบมอบหน้ากากป้องกันเชื้อโรค PAPRs (Power Air Purifying
Respiration) ใหก้ ับกระทรวงการอดุ มศกึ ษา วทิ ยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
น�าไปแจกจ่ายให้โรงพยาบาล แพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ใช้ป้องกัน
โควิด-19 เมอ่ื วนั ที่ 5 พฤษภาคม 2564 ณ ตึกอ�านวยการ โรงพยาบาลศริ ิราช

133

ส่งมอบหน้ากาก KN95 ช่วย
บคุ ลากรทางการแพทย์โรงพยาบาล
สนาม ให้มหาวิทยาลัยสงขลา
นครินทร์ วทิ ยาเขตปตั ตานี เมื่อวันที่
7 พฤษภาคม 2564 ณ ส�านักงาน
การวจิ ัยแห่งชาติ

134

ส่งมอบ “นวัตกรรมเคร่ืองฟอกอากาศแบบผลิตออกซิเจน บวก - ลบ
ให้ศนู ย์ปฏบิ ัติการ ศนู ยบ์ รหิ ารสถานการณ์โควิด-19 (ศปก.ศบค.)” เม่อื วนั ที่
16 พฤษภาคม 2564 ณ ศูนย์บริหารสถานการณ์แพร่ระบาดของโรคติดเช้ือ
ไวรสั โคโรนา 2019 (ศบค.) ณ ตึกสันติไมตรี ทา� เนยี บรฐั บาล กรุงเทพมหานคร

135

การแถลงผลงาน และแถลงข่าว
เร่ือง“วิจัยและนวัตกรรมน�าไทยสู้ภัย
Covid-19” เมือ่ วันท่ี 27 พฤษภาคม
2564 ณ ส�านักงานปลัดกระทรวง
การอดุ มศกึ ษา วทิ ยาศาสตร์ วจิ ยั และ
นวตั กรรม (ถนนศรอี ยุธยา)

136

การเสวนาเรอ่ื ง “โควดิ -19 กบั ความกลวั : กลวั โควดิ - กลวั วคั ซนี -กลวั อด”
เม่ือวันที่ 21 พฤษภาคม 2564รูปแบบออนไลน์ ผ่านวีดิทัศน์ทางไกล
(VDO Conference) ดว้ ยระบบ Zoom

137

มอบหน้ากากอนามัยชนิด KN95 ให้กรมสนับสนุนบริการสุขภาพเพ่ือ
ส่งมอบความห่วงใย ในช่วงสถานการณ์โควิด-19 และสนับสนุนมาตรการ
ปอ้ งกันโควิด-19 โดยนา� ไปมอบใหบ้ คุ ลากรในพนื้ ทเ่ี สี่ยง เม่ือวนั ที่ 1 มถิ ุนายน
2564 ณ กรมสนับสนุนบริการสขุ ภาพ

138