ຄູມ ່ ຄູ ື ຟີ ຊກສາດ ິ ຊນມ ັ້ ດທະຍ ັ ມສ ົ ກສາປ ຶ ີ ທ ີ6 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ຮສ.ດຣ. ບຸນຜນັ ຕນແພງ ົ້ , ມ.ຊ ຮສ.ດຣ. ທອງລຸນ ວໄລທອງ ິ , ມ.ຊ ສອນສກສັ ດິ ບຸນມາ, ມ.ຊ ຫຸມພນັ ຂນທະວ ັ , ີ ສ.ວ.ສ ສທອງ ີ ປ່ າໄຈຊ່ ງົ, ສ.ວ.ສ ຄາດໍ ີສດທິ ິ ສກັ, ສ.ວ.ສ ກວດແກໂດຍ ້ : ທອງແກວ້ ອາສາ, ສ.ວ.ສ ຫຸມພນັ ຂນທະວ ັ , ີ ສ.ວ.ສ ພິ ມເຂົ້ າໜາໂດຍ ້ : ຟອງສະໝຸດ ເອງຕະກ ີ້ ຸນ, ສ.ວ.ສ ໂດຍການຮວມມ ່ ຈາກ ື : ສມບົ ດັ ທຸມມະເກສອນ, ສູນສກສານ ຶ ເທດ ິ ຂ.ບໍ ລິ ຄາໄຊ ໍ ສມບົ ດັ ແກວສ້ ດທຸ ິ ວງົ, ມ.ສ ໂພນໂຮງ ຂ.ວຽງຈນັ ສໂນີ ແກວວຽງສະຫວ ້ ນັ, ມ.ສ ປາກຊອງ່ ຂ.ສະຫວນນະເຂດ ັ ແສງເພັດ ຄູນປະເສດີ, ມ.ສ ຂ.ອຸດມໄຊ ົ ກະຊວງສກສາທ ຶ ິ ການ ແລະ ກລາິ ສະຖາບນຄັ ນຄວ ົ້ າວ້ ທະຍາສາດການສ ິ ກສາ ຶ 2015 ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
ສາລະບານ ເນອໃນ ື້ ໜາ້ ສາລະບານ ແນະນາລວມ ໍ .................................................................................. 1 ພາກທີ I: ການປະກອບສາງ້ ແລະ ລກສັ ະນະຂອງວດຖັ ແຂງ ຸ , ແຫຼວ ແລະ ກາສ ບດທົ ີ1. ການປະກອບເປັ ນວດຖັ ທາດ ຸ .................................................. 10 ບດທົ ີ2. ປາກດການກ ົ ຽວກ ່ ບວັ ດຖັ ຸແຫຼວ ............................................... 19 ບດທົ ີ3. ລກສະນະຂອງວ ັ ດຖັ ແຂງ ຸ ແລະ ແຫຼວ..................................... 28 ບດທົ ີ4. ລກສະນະຂອງກາສ ັ ............................................................. 44 ບດທົ ີ5. ພະລງງານຂອງກາສ ັ ........................................................... 55 ພາກທີ II: ໄຟຟ້ າສະຖດິ ບດທົ ີ6. ໄຟຟ້ າບນຈັ ........................................................................ ຸ 64 ບດທົ ີ 7. ຄວາມແຮງໄຟຟ້ າບນຈັ ຸ......................................................... 75 ບດທົ ີ8. ທ່ງໄຟຟ ົ ້ າ.......................................................................... 90 ບດທົ ີ9. ລະດບໄຟຟ ັ ້ າ ແລະ ຜນລົ ບລະດ ົ ບໄຟຟ ັ ້ າ ................................ 103 ບດທົ ີ10. ເຄ່ອງທ ື ອນໄຟຟ ້ ້ າ.............................................................. 112 ພາກທີ III: ໄຟຟ້ າກະແສກງົ ບດທົ ີ11. ກະແສໄຟຟ້ າ.................................................................... 128 ບດທົ ີ12. ເຄ່ອງຕ ື ານໄຟຟ ້ ້ າ .............................................................. 135 ບດທົ ີ13. ວງຈອນໄຟຟ ົ ້ າ.................................................................. 145 ບດທົ ີ14. ເຄ່ອງແທກໄຟຟ ື ້ າ.............................................................. 155 ບດທົ ີ15. ພະລງງານ ັ ແລະ ກາລໍ ງຂອງກະແສໄຟຟ ັ ້ າ ............................ 163
ພາກທີ IV: ກະແສໄຟຟ້ າໃນແວດລອມຕ ້ າງໆ ່ ບດທົ ີ16. ກະແສໄຟຟ້ າໃນໂລຫະ....................................................... 173 ບດທົ ີ17. ກະແສໄຟຟ້ າໃນຄວາມຮອນ້ ................................................ 180 ບດທົ ີ18. ກະແສໄຟຟ້ າໃນທາດວເຄາະໄຟຟ ິ ້ າ....................................... 184 ບດທົ ີ19. ກະແສໄຟຟ້ າໃນກາສ......................................................... 191 ບດທົ ີ20. ກະແສໄຟຟ້ າໃນອາກາດ..................................................... 196 ບດທົ ີ21. ກະແສໄຟຟ້ າໃນທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ....................................... 202 ພາກທີ V: ແສງເລຂາຄະນດິ ບດທົ ີ22. ການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງຜານແວດລ ່ ອມຕ ້ າງໆ ່ ........................... 209 ບດທົ ີ 23. ການສະທອນ້ ແລະ ຫກຂອງແສງ ັ ....................................... 215 ບດທົ ີ24. ການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງຜານເລນ ່ ........................................... 232 ບດທົ ີ25. ອຸປະກອນແສງ ................................................................. 250 ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
1 ແນະນາລວມ ໍ 1.ຈຸດພິເສດຂອງວຊາິ ວຊາຟ ິ ີຊກສາດ ິ ຊນມັ້ ດທັ ະຍມສົ ກສາປ ຶ ີທີ6 ເປນວັ ຊາວ ິ ທິ ະຍາສາດທ່ີ ຄນຄວ ົ້ າກ້ ຽວກ ່ ບລັ ກັ ສະນະຂອງວດຖັ ແຂງ ຸ , ແຫຼວ, ກາສ; ໄຟຟ້ າສະຖດິ, ໄຟຟ້ າກະແສກງົ, ກະແສໄຟຟ້ າໃນແວດ ລອມ້ ແລະ ການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງຜານແວດລ ່ ອມ້ . 2. ຈຸດປະສງົ ເພ່ື ອໃຫນ້ ກຮຽນ ັ : 1) ດານຄວາມຮ ້ ູ ້ - ມຄວາມຮ ີ ຄວາມເຂ ູ ້ ົ້ າໃຈກຽວກ ່ ບັ: ລກສະນະຂອງວ ັ ດຖັ ແຂງ ຸ , ແຫຼວ, ກາສ, ໄຟຟ້ າ ສະຖດິ , ເຄ່ອງທ ື ອນໄຟຟ ້ ້ າ, ໄຟຟ້ າກະແສກງົ, ການຕ່ໍ ເຄ່ອງໃຊ ື ໄຟຟ ້ ້ າ, ການຕ່ໍ ບ່ໍ ໄຟຟ້ າ, ກະແສໄຟຟ້ າໃນແວດລອມ້ ແລະ ການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງໃນແວດລອມ້ ຕາງໆ ່ . - ຮູນ້ າໃຊ ໍ ທ້ ິ ດສະດ, ີ ຫຼກການ ັ , ກດເກນ ົ ແລະ ສູດຕາງໆແກ ່ ບ້ ດເລກໂຈດ ົ ແລະ ບນຫາທ ັ ່ີເກດຂີ ນໃນຊ ຶ້ ວີດປະຈ ິ າວໍ ນັ. - ນາໃຊ ໍ ຄວາມຮ ້ , ູ ້ ຄວາມສາມາດ ແລະ ທກສະພ ັ ດທະນາຕ ັ ນເອງ ົ , ຮຽນຕ່ໍ ລະດບັ ປະລິ ຍາຕຣີແລະ ວຊາຊ ິ ບທີ ່ີ ກຽວຂ ່ ອງໄດ ້ . ້ 2) ດານທ ້ ກສະ ັ - ມທີກສະໃນການຄ ັ ນຄວ ົ້ າຫາຄວາມຮ ້ ດູ ້ ວຍຕ ້ ນເອງ ົ . - ມທີກສະຂະບວນການວ ັ ທະຍາສາດ ິ . - ມທີກສະໃນການປະຍ ັ ກໃຊ ຸ ຄວາມຮ ້ ເຂູ ້ ົ້ າໃນການພດທະນາອາຊ ັ ບີ ແລະ ພດທະນາ ັ - ຄຸນນະພາບຊວີດຂອງຕ ິ ນເອງໃຫ ົ ດ້ ຂີນຶ້ . - ມທີກສະໃນການໃຊ ັ ທ້ ິ ດສະດ, ີ ຫຼກການ ັ , ກດເກນ ົ ແລະ ສູດຄດໄລ ິ ຫາປະລ ່ ມານ ິ ຕາງໆ ່ ຫຼືອະທິ ບາຍປາກດການທ ົ ່ີເກດຂີ ນໃນຊ ຶ້ ວີດປະຈ ິ າວໍ ນັ. 3) ດານທ ້ ດສະນະຄະຕ ັ ິແລະ ຄານ່ ຍິມົ - ມຄວາມມານະອ ີ ດທົ ນົ ແລະ ປະດດສິ າງ້ . - ມຄວາມເຊ ີ ່ອໝື ນຕັ້ ນເອງ ົ ແລະ ຜູອ້່ນຢື າງມ ່ ເຫດຜ ີ ນົ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
2 - ມລະບຽບແບບແຜນໃນການເຮ ີ ັ ດວຽກ. - ເຫັນຄນຄຸ າຂອງວ ່ ທະຍາສາດ ິ ແລະ ເຕັກໂນໂລຢີ ຕ່ໍ ການພດທະນາເສດຖະກ ັ ດິ ແລະ ສງຄັ ມມະນ ົ ຸດ. - ຊ່ນຊື ມຜົ ນງານຂອງຕ ົ ນເອງ ົ ແລະ ຜູອ້່ນື. 3. ການໍ ດເວລາຮຽນ ົ ຊ່ ວໂມງຮຽນ ົ ຊນຮຽນ ັ້ ມ.5 ມ.6 ມ.7 ຊ່ ວໂມງ ົ /ອາທິ ດ 2 2 3 ຊ່ ວໂມງ ົ /ປີ 2 34 68 × = 2 34 68 × = 3 34 102 × = ໝາຍເຫດ: ໜ່ຶ ງສກຮຽນມ ົ 34 ີ ອາທິ ດ, 1 ຊ່ ວໂມງຮຽນ ົ = 55 ນາທີ 4. ເນອໃນ ື້ ເນອໃນສ ື້ າຄໍ ນປະກອບດ ັ ວຍ້ : 1) ລກສະນະຂອງວ ັ ດຖັ ແຂງ ຸ , ແຫຼວ ແລະ ກາສ: ການປະກອບສາງດ ້ ວຍໂມເລກ ້ ຸນ ຂອງທາດຕາງໆຢ ່ ໃນແຕ ່ ູ ລະພາວະ ່ , ທາດມະນ, ີທາດອະມະນ, ີວດຖັ ແຂງ ຸ , ວດຖັ ຸແຫຼວ, ກາສ, ກດເກນຕ ົ າງໆຂອງກາສ ່ , ກດເກນປາສກາລ ົ , ຫຼກການອາກຊ ັ ແມີ ດັ ແລະ ສມຜົ ນແບ ົ ັ ກນູລີ. 2) ໄຟຟ້ າສະຖດິ : ໄຟຟ້ າບນຈັ , ຸ ຄວາມແຮງກະທບລະຫວ ົ າງໄຟຟ ່ ້ າບນຈັ , ຸ ກດເກນກ ົ ູລງົ, ທິ ດສະດເອເລ ີ ັກຕຣງົ, ທ່ງໄຟຟ ົ ້ າ, ລະດບໄຟຟ ັ ້ າ, ຜນລົ ບລະດ ົ ບໄຟຟ ັ ້ າ, ການພວພົ ນລະ ັ ຫວາງຄວາມເຂ ່ ັ ມທ້ ່ງໄຟຟ ົ ້ າ ແລະ ຜນລົ ບລະດ ົ ບໄຟຟ ັ ້ າ, ວດຖັ ຸນາໄຟຟ ໍ ້ າ, ແວດລອມໄຟຟ ້ ້ າຢ່ ູ ໃນທ່ງໄຟຟ ົ ້ າ, ເຄ່ອງທ ື ອນໄຟຟ ້ ້ າ ແລະ ການຕ່ໍ ເຄ່ອງທ ື ອນໄຟຟ ້ ້ າ. 3) ໄຟຟ້ າກະແສກງົ: ກະແສໄຟຟ້ າກງົ, ຄວາມຕານໄຟຟ ້ ້ າ, ກດເກນໂອມ ົ , ຄວາມຕານ້ ໄຟຟ້ າຂນກຶ້ ບສາຍນ ັ າຂອງໄຟຟ ໍ ້ າ, ຄວາມຕານໄຟຟ ້ ້ າຂນກຶ້ ບອັ ນຫະພ ຸ ູມ, ປາກດການອະພ ົ ິ ນາໄຟຟ ໍ ້ າ, ວງຈອນໄຟຟ ົ ້ າ, ການຕດຕິ ງເຄັ້ ່ອງໃຊ ື ໄຟຟ ້ ້ າຢໃນວ ່ ູ ງຈອນໄຟຟ ົ ້ າ, ເຄ່ອງຕ ື ານໄຟຟ ້ ້ າ ສາຮອງໃນເຄ ໍ ່ອງແທກໄຟຟ ື ້ າ, ບ່ໍ ໄຟຟ້ າ, ແຮງເຄ່ອນໄຟຟ ື ້ າຂອງບ່ໍ ໄຟຟ້ າ, ການຕ່ໍ ບ່ໍ ໄຟຟ້ າ ເປັ ນໝວດ, ກດເກນກຽກຊ ົ ອບັ , ພະລງງານ ັ , ກດເກນຢ ົ ູນ-ແລນສ ແລະ ກາລໍ ງຂອງເຄ ັ ່ອງື ໃຊໄຟຟ ້ ້ າ.
3 4) ກະແສໄຟຟ້ າໃນແວດລອມຕ ້ າງໆ ່ : ກະແສໄຟຟ້ າໃນໂລຫະ, ກະແສໄຟຟ້ າຄວາມ ຮອນ້ , ກະແສໄຟຟ້ າໃນທາດໄຟຟ້ າວເຄາະ ິ , ກະແສໄຟຟ້ າໃນກາສ, ກະແສໄຟຟ້ າໃນກາສ ທ່ີ ມຄວາມດ ີ ນຕັ າ່ໍ, ລງສັ ກາໂຕດ ີ , ກະແສໄຟຟ້ າໃນອາກາດພາຍໃຕເງ້ ່ອນໄຂທ ື າມະດາ ໍ , ກະ ແສໄຟຟ້ າໃນສນຍາກາດ ູ ແລະ ກະແສໄຟຟ້ າໃນທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ. 5) ແສງເລຂາຄະນດິ : ການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງຜານແວດລ ່ ອມແສງຕ ້ າງໆ ່ , ການຫກັ ຂອງແສງສະຫວາງ່ , ການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງຜານເລນບາງ ່ ແລະ ອຸປະກອນແສງ. 5. ວທິ ີ ຈດການຮຽນ ັ -ການສອນ ການຈດການຮຽນ ັ - ການສອນມຈຸ ີດປະສງເພົ ່ື ອໃຫນ້ ກຮຽນບ ັ ນລັ ເປຸ ົ້ າໝາຍຂອງການຮຽນ; ແຕເຖ່ ງຢິ າງໃດກ ່ ຕາມຜ ໍ ນໄດ ົ ຮ້ ບຂອງການຮຽນ ັ -ການສອນໃນໂຮງຮຽນຂອງລາວເຮົາຍງບັ ່ໍ ທນເປ ັ ັ ນທ່ີເພ່ິ ງພໍໃຈເທ່ົາທ່ີ ຄວນ. ຍອນວ ້ າ່ ນກຮຽນແຕ ັ ລະຄ ່ ນມົ ວີທິ ີ ການຮຽນທ່ີ ແຕກຕາງກ ່ ນັ, ບາງຄນຮຽນໄດ ົ ໄວ້ , ແຕບາງຄ ່ ນກົ ຮຽນໄດ ໍ ຊ້ າ້ ແລະ ຍອນວ ້ ທິ ີ ການສອນຍງບັ ່ໍ ທນສອດຄ ັ ອງ່ . ໃນປດຈັ ຸບນນັ ຫີ້ ຼາຍປະເທດໃນໂລກໄດຫ້ ນປັ ່ ຽນວທິ ີ ການສອນຈາກ: • ແບບເອົາຄເປູ ັ ນໃຈກາງ (ປອນຂ ້ ໍ ມູນ້ -ຖາຍທອດ ່ ) ມາເປັ ນແບບເອົານກຮຽນເປ ັ ັ ນໃຈ ກາງ (ແບບໃຫນ້ ກຮຽນມ ັ ສີວນຮ ່ ວມ່ ). • ການສອນແບບເພ່ິ ງພາອາໄສຄູມາເປັ ນແບບຮຽນຮູດ້ ວຍຕ ້ ນເອງ ົ . • ການຮຽນແບບຈາກຄວາມຮູ ້ມາເປັ ນແບບການພດທະນາທ ັ ກສະ ັ . • ການຮຽນພຽງແຕຢູ ່ ໃນຫ ່ ອງຮຽນມາເປ ້ ັ ນການຮຽນຫາປະສບການຢ ົ ນອກຫ ່ ູ ອງຮຽນ ້ . • ການຮຽນແບບຈ່ຈືາເອໍ ົາຄວາມຮູ ້ມາເປັ ນການສາງທ ້ ກສະຄວາມຊ ັ ານານ ໍ . • ການຮຽນພຽງແຕໃນປ ່ ຶ້ ມແບບຮຽນ ມາເປັ ນການຮຽນຈາກສ່ອື່ນໆື (ສ່ງປະດ ິ ດິ , ເທັ ກ ໂນໂລຊ,...). ີ ສະນນັ້, ການຮຽນ-ການສອນໃນປະເທດເຮົາເປັ ນແນວໃດ? ໄດມ້ ການປ ີ ່ ຽນແປງຫຍງັ ແດ? ່ ແລະ ມການປ ີ ່ ຽນແປງໄປໃນທິ ດທາງໃດ? ວທິ ີ ການຮຽນ-ການສອນວຊາຟ ິ ີຊກສາດ ິ ຊນມັ້ ດທະຍ ັ ມຕອນປາຍ ົ , ຖາເວ ້ ົ້ າສະເພາະຂນັ້ ມ.6 ແມນແນໃສ ່ ຂະບວນການຮຽນແບບໃຫ ່ ນ້ ກຮຽນມ ັ ສີວນຮ ່ ວມ່ ຫຼືເອົານກຮຽນເປ ັ ັ ນໃຈກາງ. ວທິ ີ ການສອນແບບເອົາຄເປູ ັ ນໃຈກາງ ແມນຄ່ ເປູ ັ ນຜຖູ້ າຍທອດຄວາມຮ ່ ໃຫູ ້ ແກ້ ນ່ ກັ ຮຽນ, ໜາທ້ ່ີ ຂອງນກຮຽນພຽງແຕ ັ ທ່ າຄວາມເຂ ໍ ົ້ າໃຈ ແລະ ຈ່ຈືາເອໍ ົາຂໍ ມູ ້ ນທ່ີ ຄູຖາຍທອດໃຫ ່ . ້ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
4 ວທິ ີ ການສອນແບບເອົານກຮຽນເປ ັ ັ ນໃຈກາງ ແມນເອ ່ ົານກຮຽນເປ ັ ັ ນເຈາການໃນການ ົ້ ເປັ ນຜຄູ້ ນພົ້ ບົ ຫຼື ສາງຄວາມຮ ້ ູ ້ ໂດຍໜາທ້ ່ີ ຂອງຄູເປັ ນຜອອກແບບການຮຽນ ູ້ -ການສອນທ່ີ ເໝາະສມສົ າລໍ ບນັ ກຮຽນ ັ . ນກຮຽນ ັ ແລະ ຄູເຮັ ດວຽກຮວມກ ່ ນັ ເພ່ື ອສາງຂະບວນການຮຽນຮ ້ ູ ້ ໃຫເກ້ ດຂີ ນຶ້ . ສະນນັ້, ແນວທາງຂອງການຮຽນ-ການສອນໃນວຊາຟ ິ ີຊກສາດ ິ ແມນໃຫ ່ ນ້ ກຮຽນໄດ ັ ້ ຮຽນຮຈາກການສ ູ ້ ກສາຫາຄວາມຮ ຶ ູ ້ແລະ ວທິ ີ ການທາງວທະຍາສາດເຊ ິ ່ັນ: ສງເກດ ັ , ສາຫໍ ຼວດ, ທດລອງ ົ , ສນທະນາ ົ , ສາທິ ດ ແລະ ການຮວບຮວມຂໍ ມູ ້ ນຈາກແຫຼງຂ່ ໍ ມູ ້ ນອ່ນໆື ເຊນ່ັ: ວາລະ ສານ, ອນເຕ ິ ແນີ ັ ດ ແລະ ອ່ນໆື ທ່ີ ກຽວພ ່ ນກັ ບເນ ັ ອໃນບ ື້ ດຮຽນນ ົ ນໆັ້ . ໃນການສອນແບບໃໝ່ , ຄູຄວນເນັ ນໜ້ ກໃຫ ັ ນ້ ກຮຽນໄດ ັ ມ້ ການປະກອບສ ີ ວນໃຫ ່ ຫ້ ຼາຍ ແລະ ມການຄ ີ ນຄົ້ ດິ . ຄູຈະບ່ໍ ເປັ ນ “ຜູຖ້ າຍທອດ ່ ” ຄວາມຮູ ້ ຄູຈະເປັ ນ “ຜູອ້ ານວຍຄວາມ ໍ ສະດວກ/ຜກດັ ນັ (facilitator)” ໝາຍຄວາມວາ່ ຄູຈະຊວຍນ ່ ກຮຽນໃຫ ັ ມ້ ການຄ ີ ນຄົ້ ດິ ແລະ ຄນພົ້ ບດົ ວຍຕ ້ ນເອງ ົ . ຄູຄວນສາງບ ້ ນຍັ າກາດໃຫນ້ ກຮຽນມ ັ ຄວາມກະຕ ີ ລືື ລນຢາກຮຽນ ົ້ ແລະ ຄນພົ້ ບສົ ່ງໃໝິ ໆ່ . ເພ່ື ອເຮັ ດໃຫໜ້ າວຽກທ ້ ່ີ ນກຮຽນປະຕ ັ ບິ ດໄດ ັ ຮ້ ບຜັ ນທົ ່ີ ດນີນັ້ ຕອງໄດ ້ ເຍ້ ອງື ໃສ່ ຫຼືຕງມາດຖານວ ັ້ າ່ ໃນມນື້ ຂີ້ ອຍກ ້ າລໍ ງຮຽນຫຍ ັ ງັ - WALT ແລະ ຂອຍກ ້ າລໍ ງຊອກຫາ ັ ຫຍງັ - WILF. WALT ↔ We are learning to Æ ພວກເຮົາຮຽນເພ່ື ອ WALT ແມນຕ່ ວລະຄອນທ ົ ່ີ ຈະນາໄປຕ ໍ ດຢິ ເທ່ ູ ິ ງກະດານຂອງແຕລະຫ ່ ອງຮຽນ ້ ເພ່ື ອໃຫຄູ ້ ຂຽນຂໍ ຄວາມບອກຈ ້ ດປະສ ຸ ງຂອງການຮຽນ ົ .
5 WILF ↔ What I am looking for… Æ ຂອຍກ ້ າລໍ ງຊອກຫາຫຍ ັ ງັ? WILF ແມນຕ່ ວລະຄອນທ ົ ່ີ ພວກເຮົາຂຽນບອກວາ່ ຄູຈະຮໄດູ ້ ແນວໃດວ ້ ານ່ ກັ ຮຽນໄດບ້ ນລັ ເປຸ ົ້ າໝາຍການຮຽນຂອງພວກເຂົາ. ເພ່ື ອເຮັ ດໃຫການຮຽນ ້ -ການສອນມຄວາມມ ີ ວນຊ ່ ່ນື ແລະມປະສ ີ ດທິ ິ ພາບໃນການສອນ ຄູຄວນໝນໃຊ ູ ທ້ ິ ດສະດຕີາງໆ ່ ເຊນ່ ັ: ການຄນຄົ້ ດແຕ ິ ຕ່ າຫາສ ່ໍ ູງ (Higher Order Thinking), ການສ່ສານ ື (Communications) ໃນຫອງຮຽນ ້ ແລະ ແຜນວາດຊວຍຈ ່ ່ (MindMaping) ື ເຂົ້ າມາຊວຍ່ ຈ່ງຈະບ ຶ ນລັ ຕາມຈ ຸ ດປະສ ຸ ງຂອງບ ົ ດສອນນ ົ ນໆັ້ . 5. ສ່ການຮຽນ ື -ການສອນ ແລະ ສ່ເຕື ັ ກໂນໂລຊປະເພດຕ ີ າງໆ ່ ສ່ການສອນທ ື ່ີ ຈະຕອງໄດ ້ ນ້ າໃຊ ໍ ໃນການສອນຟ ້ ີຊກສາດມ ິ : ີ 1) ສ່ປະຕ ື ສິ າພໍ ນັ ສ່ປະຕ ື ສິ າພໍ ນັ ໝາຍເຖງິ ການປາກເວົ້ າ, ການຖາມ-ຕອບ, ການອະທິ ບາຍ, ການ ເຮັ ດວຽກລວມໝໃນກ ່ ູ ຸມ່ , ການເຊນບີ ຸກຄະລາກອນພາຍນອກມາໃຫຄວາມຮ ້ . ູ ້ 2) ສ່ຂອງຈ ື ງິ (ວດຖັ ປະຈ ຸ ກຕາ ັ ) ເຄ່ອງແທກຜ ື ນລົ ບລະດ ົ ບໄຟຟ ັ ້ າ, ເຄ່ອງແທກໂວນ ື , ເຄ່ອງແທກອ ື າແປ ໍ , ເຄ່ອງແທກ ື ອຸນຫະພູມ, ໄມແມ້ ດັ, ທອນໄມ ່ , ້ທ່ໍ ຢາງ, ທ່ໍ ປລາສຕກິ , ແຜນແກ ່ ວ້, ຜາຂ້ ນສົ ດັ, ຜາໄໝ້ , ເຄ່ອງື ທອນ້ , ເຄ່ອງຕ ື ານ້ , ສາຍໄຟ, ຖານໄຟສາຍ ່ ຫຼືໝໍ ້ໄຟ, ເລນ, ບ່ໍ ແສງ,...ອຸປະກອນບາງຢາງ່ ສາມາດຜະລດໄດ ິ ຈາກວ ້ ດຖັ ຸດບິ ແລະ ສ່ງເສດເຫ ິ ຼື ອໃນທອງຖ ້ ່ນິ . 3) ສ່ສື່ງພິ ິ ມ ປຶ້ ມແບບຮຽນ, ຄູມ່ ຄູ ື, ໜງສັ ພືິ ມ, ວາລະສານ, ເອກະສານທ່ີ ກຽວຂ ່ ອງຕ ້ າງໆ ່ . 4) ສ່ປະເພດຕ ື າງໆ ່ ສ່ປະເພດຕ ື າງໆເປ ່ ັ ນສ່ປະເພດພາບນ ື ງິ້, ພາບເຄ່ອນໄຫວ ື , ພາບຖາຍ່ , ພາບແຕມ້ , ໂປສະເຕ, ີແຜນພູມ, ແຜນທ່ີ, ຕາຕະລາງ, ວດີໂອີ ແລະ ລວມທງສຽງຂອງຜ ັ ສອນ ູ້ , ສຽງທ່ີ ຖກື ບນທັ ຶ ກໃນແຜນສຽງ ່ , ແຜນຊ່ ດີ, ີສຽງວທະຍ ິ ຸແລະ ອ່ນໆື . 5) ສ່ປະເພດ ື ICT ສ່ປະເພດນ ື ສາມາດນ ີ້ າໃຊ ໍ ເພ້ ່ື ອຊອກຫາບດຮຽນ ົ ແລະ ຂໍ ມູ ້ ນທ່ີ ອານວຍຄວາມສະ ໍ ດວກໃຫແກ້ ການຮຽນ ່ -ການສອນ ທ່ີເຂົ້ າເຖງໄດ ິ ງ້າຍທາງອ ່ ນເຕ ິ ແນີ ັ ດ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
6 6. ການວດັ ແລະ ປະເມນຜີ ນົ ການວດັ ແລະ ປະເມນຜີ ນໃຫ ົ ເອ້ ົາໃຈໃສ່ 2 ດານ້ ດງນ່ັ : ີ້ 1) ການປະເມນໃນຂະບວນການຮຽນ ີ -ການສອນ ການວດັ ແລະ ປະເມນຜີ ນເປ ົ ັ ນຂນຕອນທ ັ້ ່ີ ສາຄໍ ນັ ແລະ ຂາດບ່ໍ ໄດສ້ າລໍ ບັ ຂະບວນ ການຮຽນ-ການສອນ. ຈຸດປະສງອົ ນຕັ ນຕົ້ ໍ ໃນການວດັ ແລະ ປະເມນນີ ກີ້ ເພໍ ່ື ອຊວຍໃຫ ່ ຄູ ້ ແລະ ນກຮຽນໄດ ັ ມ້ ການປ ີ ບປັ ງການສອນ ຸ ແລະ ການຮຽນຢຕະຫ ່ ູ ຼອດເວລາ. ສະນນັ້, ໃນຊ່ ວໂມງ ົ ສອນໜ່ຶ ງໆ ຄູຄວນດາເນໍ ນການປະເມ ີ ນຜີ ນົ 3 ໄລຍະຄ: ືວດກັ ອນສອນ ່ , ວດໃນຂະນະສອນ ັ ແລະ ວດຜັ ນຫົ ຼງການສອນ ັ . ກ. ວດກັ ອນສອນ ່ : ເພ່ື ອຢງເບ ່ ັ ່ງຄວາມຮ ິ ຂອງນ ູ ້ ກຮຽນກ ັ ຽວກ ່ ບບັ ດຮຽນທ ົ ່ີ ຈະສອນ ໃນຊ່ ວໂມງນ ົ ວີ້ າມ່ ຫີຼາຍໜອຍປານໃດ ້ . ຂ. ວດໃນຂະນະສອນ ັ : ພາຍຫຼງສັ າເລໍ ັດການປະຕບິ ດກັ ດຈະ ິ ກາໜໍ ່ຶ ງໆ, ການ ທດລອງໃດໜ ົ ່ຶ ງແລວ້ , ເພ່ື ອກວດເບ່ງຄວາມເຂ ິ ົ້ າໃຈຂອງນກຮຽນໃນຫ ັ ອງມ ້ ຄວາມເຂ ີ ົ້ າໃຈຕ່ໍ ບນຫາ ັ /ຂໍ ນ້ ພຽງໃດ ີ້ . ຄ. ວດຜັ ນຫົ ຼງການສອນ ັ : ວດຜັ ນຫົ ຼງການສອນ ັ ແມນການວ ່ ດຜັ ນການຮຽນຈ ົ ບົ ບດຮຽນໜ ົ ່ຶ ງໆ. ເປັ ນຮບແບບຄ ູ າຖາມກ ໍ ຽວກ ່ ບເນ ັ ອໃນ ື້ , ຄາຖາມທ ໍ ່ີ ພດທະນາທ ັ ກສະ ັ ແລະ ການນາໄປໃຊ ໍ ; ້ ນກຮຽນຈະບ ັ ນລັ ຸຈຸດປະສງທົ ່ີ ຕງໄວ ັ້ ຫ້ ຼາຍໜອຍປານໃດ ້ , ພອມກ ້ ນນັ ນກັ້ ເປໍ ັ ນ ການປບປັ ງບຸ ດສອນຂອງຄ ົ ໃຫູ ດ້ ຂີນໄດ ຶ້ ເຊ້ ່ັນກນັ. 2) ການປະເມນທາງດ ີ ານເນ ້ ອໃນຂອງວ ື້ ຊາິ ໃຫປະເມ ້ ນຄວາມເຂ ີ ົ້ າໃຈກຽວກ ່ ບເນ ັ ອໃື້ ນພື້ນຖານໃນດານວ ້ ທະຍາສາດ ິ , ຄວາມສາ ມາດແລະ ພຶ ດຕກິ າຢໍ າງສ ່ ມດົ ນກູ ນັ ແລະ ດວຍເຫດນ ້ ນັ້ ຈ່ງຈະຕ ຶ ອງໄດ ້ ເອ້ ົາໃຈໃສ່ດງນ່ັ : ີ້ ກ. ດານຄວາມຮ ້ :ູ ້ ຄວາມເຂົ້ າໃຈເນອໃນພ ື້ ື້ນຖານທາງວທະຍາສາດ ິ , ວທິ ີ ການ/ຂະບວນການທາງ ວທະຍາສາດຂອງວ ິ ຊາິ ດວຍວ ້ ທິ ີ ຖາມ-ຕອບ ແລະ ການກວດກາ. ຂ. ດານຄວາມສາມາດ ້ : - ການອອກຄາຄໍ ດເຫ ິ ັນ, ການລາຍງານຜນົ, ເກບກັ າຂໍ ໍ ມູນ້ , ສະຫຸ ຼບຜນົ ແລະ ລາຍງານໂດຍອາງອ ້ ງຫີ ຼກຖານ ັ ແລະ ວຊາການຢ ິ າງຊ ່ ດເຈນ ັ .
7 - ຜນງານຕ ົ ວຈົ ງິ, ການເຮັ ດບດລາຍງານ ົ , ການກວດກາປະຈາເດໍ ອນື , ການສາໍ ພາດ, ບດບົ ນທັ ຶ ກຂອງບກຄຸ ນົ ຫຼືລວມໝ. ່ ູ - ຄວາມສາມາດໃນການຊກຖາມ ັ ແລະ ການນາໄປໃຊ ໍ ແກ້ ໄຂເຂ ້ ົ້ າໃນຊວີດປະ ິ ຈາວໍ ນັ/ສງຄັ ມົ. - ຄວາມສນໃຈໃນດ ົ ານວ ້ ທະຍາສາດ ິ , ການບນທັ ຶ ກ/ເຂົ້ າໃຈໃນຄນຄຸ າຂອງວ ່ ທະິ ຍາສາດ. ຄ. ດານທ ້ ດສະນະຄະຕ ັ ິ - ການວດທັ ດສະນະຄະຕ ັ ບິ່ໍ ສາມາດວດດັ ວຍການໃຊ ້ ຂ້ ໍ ສອບໄດ ້ . ້ດງນ່ັ ນັ້,ຈ່ງຕຶ ອງ້ ໃຊການສ ້ ງເກດພ ັ ຶ ດຕກິ າທໍ ່ີ ສະແດງອອກຕວຈົ ງິ. - ຄວາມຫາວຫ ້ ນເຂ ັ ົ້ າໃນການຮາຮຽນວ ່ໍ ທະຍາສາດ ິ , ມການຮ ີ ວມມ ່ , ືມພີຶ ດຕກິ າໍ ການແກໄຂບ ້ ນຫາໄປໃນທາງວ ັ ທະຍາສາດ ິ ແລະ ອ່ນໆື . - ການມສີວນຮ ່ ວມໃນຂະນະການປະຕ ່ ບິ ດກັ ດຈະກ ິ າກໍ ຸມ່ , ພິ ບໄຫວ, ຄວາມຕງັ້ ໃຈ, ກາຫານ ້ , ຄວາມຖກຕື ອງ້ ແລະ ອ່ນໆື . 7. ການສາງແຜນການສອນປະຈ ້ າປໍ ີ ກອນການສອນແຕ ່ ລະປ ່ ີ ຄູຜູສອນຕ ້ ອງສ ້ າງແຜນການສອນປະຈ ້ າປໍ ີໃຫລະອຽດເພ ້ ່ື ອຮບັ ປະກນການປະຕ ັ ບິ ດຫັ ຼກສັ ດໄດ ູ ຄ້ ບຖົ ວນ້ (ຫຼີ ກເວັ ນການສອນບ ້ ່ໍໝດຫົ ຼກສັ ູດ). ຕວຢົ າງ່ ແຜນການສອນປະຈາປໍ ີສກຮຽນ ົ 2014-2015 ອາທິດທີ ລະຫວາງວ ່ ນທັ ີ ບດສອນ ົ 1 01/9/14 - 05/9/14 ບດທົ ີ 1 2 08/9/14-12/9/14 ບດທົ ີ 1-2 3 15/9/14-19/9/14 ບດທົ ີ 2 4 22/9/14-26/9/14 ບດທົ ີ 3 5 29/9/14-3/10/14 ບດທົ ີ 3 6 6/10/14-10/10/14 ບດທົ ີ 4 7 13/10/14-17/10/14 ບດທົ ີ 4 8 20/10/14-24/10/14 ບດທົ ີ 5 9 27/10/14-31/10/14 ບດທົ ີ 5-6 ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
8 10 03/11/14-07/11/14 ບດທົ ີ 6 11 10/11/14-14/11/14 ບດທົ ີ 6-7 12 17/11/14-21/11/14 ບດທົ ີ 7-8 13 1/12/14-05/12/14 ບດທົ ີ 8-9 14 08/12/14-12/12/14 ບດທົ ີ 9-10 15 15/12/14-19/12/14 ບດທົ ີ 10 16 22/12/14-26/12/14 ບດທົ ີ 10-11 17 29/12/14-02/01/15 ບດທົ ີ 11-12 18 05/1/15-09/1/15 ບດທົ ີ 12-13 19 12/1/15-16/1/15 ບດທົ ີ 13 20-21 19/1/15-30/1/15 ທວນຄນື,ສອບເສັງ ແລະ ພກພາກຮຽນທ ັ ີ 1 22 2/2/15-6/2/15 ບດທົ ີ 14 23 9/2/15-13/2/15 ບດທົ ີ 15 24 16/2/15-20/2/15 ບດທົ ີ 15 25 23/2/15-27/2/15 ບດທົ ີ 16 26 2/3/15-6/3/15 ບດທົ ີ 17 27 9/3/15-13/3/15 ບດທົ ີ 18 28 16/3/15-20/3/15 ບດທົ ີ 19 29 23/3/15-27/3/15 ບດທົ ີ 20 30 30/3/15-3/4/15 ບດທົ ີ 21 31 6/4/15-10/4/15 ບດທົ ີ 22 13/4/15-17/4/15 ປີໃໝລາວ ່ 32 20/4/15-24/4/15 ບດທົ ີ 23 33 27/4/15-1/5/15 ບດທົ ີ 23-24 34 4/5/15-8/5/15 ບດທົ ີ 24-25 35 11/5/15-15/5/15 ບດທົ ີ 24-25 36-37 18/5/15-29/5/15 ທວນຄນື ແລະ ເສັງທາຍປ ້ ີ
9 8. ແນະນາການແຕ ໍ ງບ່ ດສອນ ົ ການກະກຽມແຜນການສອນ ແລະ ບດສອນ ົ : 1) ຄູຕອງສ ້ າງແຜນການສອນປະຈ ້ າປໍ ີໃຫລະອຽດ ້ ແລະ ຄບຖົ ວນ້ ເພ່ື ອບນລັ ຕາມ ຸ ຫຼກສັ ູດ. 2) ຄູຕອງແຕ ້ ງບ່ ດສອນປະຈ ົ າບໍ ດົ, ການໍ ດເວລາໃຫ ົ ສອດຄ ້ ອງກ ່ ບຈັ ດປະສ ຸ ງົ, ເນອື້ ໃນ ແລະ ກດຈະກ ິ າໍ. 3) ກດຈະກ ິ າສອດຄ ໍ ອງກ ່ ບເນ ັ ອໃນ ື້ , ເວລາ ແລະ ເປັ ນກດຈະກ ິ າຮໍ ບໃຊ ັ ຈຸ ້ ດປະສງົ ຂອງບດຮຽນ ົ , ສະພາບຫອງຮຽນ ້ , ເງ່ອນໄຂ ື ອປະກອນທ ຸ ່ີ ມີຫຼື ຊອກໄດໃນ້ ທອງຖ ້ ່ນິ, ເປັ ນກດຈະກ ິ າທໍ ່ີ ສາງຂ ້ ນຈາກສະພາບຕ ຶ້ ວຈົ ງໃນຊ ິ ວີດປະຈ ິ າວໍ ນັ ແລະ ເຮັ ດໃຫນ້ ກຮຽນເກ ັ ດຄວາມສ ີ ງໄສຊວນໃຫ ົ ຄ້ ນຄົ້ ດຢາກແກ ິ ໄຂບ ້ ນຫາເພ ັ ່ື ອຫາຂໍ ້ ສະຫຸ ຼບ. 4) ເນອໃນ ື້ /ຄາສໍ ບຕັ ອງສອດຄ ້ ອງກ ່ ບລະດ ັ ບຄວາມຮ ັ ບຮັ ຂອງນ ູ ້ ກຮຽນ ັ . ການກະກຽມ ແລະ ການນາໃຊ ໍ ອຸ ້ ປະກອນ: 1. ກະກຽມອປະກອນໄວ ຸ ໃຫ້ ຄ້ ບຖົ ວນ້ ຕາມບດສອນ ົ . 2. ສກສາວ ຶ ທິ ີ ການໃຊອຸ ້ ປະກອນ ແລະ ທດລອງໃຊ ົ ໃຫ້ ຊ້ ານານ ໍ /ຄອງແຄ ່ ວ່ . 3. ຊອກອປະກອນທ ຸ ່ີ ຢູໃກ່ ຕ້ ວນົ ກຮຽນ ັ ແລະ ຫາໄດງ້າຍໃນທ ່ ອງຖ ້ ່ນິ . ສະນນັ້, ໃນເວລາແຕງບ່ ດສອນຕ ົ ອງຄ ້ ານໍ ງເຖ ຶ ງວິ າສ່ ່,ື ແຫຼງຄວາມຮ ່ /ູ ້ຂໍ ມູນ້ ແລະ ອຸປະ ກອນ ທ່ີ ຈະໃຊແຕ້ ລະອ ່ ນມັ ແລີ ວ້ ຫຼືຍງັ, ມຢູ ີໃສ່ , ໃຜຈະເປັ ນຜຜະລ ູ້ ິ ດຫຼືຫາມາໄດດ້ ວຍວ ້ ທິ ີໃດ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
10 ພາກທ ີ I: ການປະກອບສາງ້ ແລະ ລກສະນະຂອງທາດ ັ ແຂງ, ແຫຼວ ແລະ ກາສ ບດທົ ີ 1. ການປະກອບເປັ ນວດຖັ ຸ ເວລາ 3 ຊ່ ວໂມງ ົ 1. ຈຸດປະສງົ ໃຫນ້ ກຮຽນ ັ : - ຮູ້ແລະ ເຂົ້ າໃຈກຽວກ ່ ບທັ ິ ດສະດເດີ ນເຄ ີ ່ອນໂມເລກ ື ຸນ. - ອະທິ ບາຍການປະກອບສາງດ ້ ວຍໂມເລກ ້ ນຂອງທາດຕ ຸ າງໆໃນແຕ ່ ລະພາວະ ່ . - ນາໃຊ ໍ ທ້ ິ ດສະດເດີ ນເຄ ີ ່ອນໂມເລກ ື ນອະທ ຸ ິ ບາຍການປະກອບສາງຂອງທາດຕ ້ າງໆ ່ ໃນແຕລະພາວະ ່ . - ສາມາດນາໃຊ ໍ ສູ ້ ດໃນການຄດໄລ ິ ຫາປະ ່ ລິ ມານທາດ, ຈານວນໂມນ ໍ , ຈານວນໂມເລ ໍ ກຸນ ຫຼືອາຕອມ, ມວນສານໂມນ ແລະ ມວນສານໂມເລກຸນ. 2. ເນອໃນຕ ື້ ນຕົ້ ໍ ເນອໃນພ ື້ ື້ນຖານຂອງທິ ດສະດເດີ ນເຄ ີ ່ອນໂມເລກ ື ຸນ - ທຸກໆວດຖັ ຸລວນແຕ ້ ປະກອບມາຈາກໂມເລກ ່ ຸນ. - ບນດາໂມເລກ ັ ນທຸ ່ີ ປະກອບເປັ ນວດຖັ ຸຕາງໆເຄ ່ ່ອນທ ື ່ີ ຢູຢ່ າງບ ່ ່ໍ ຢຸດຢງັ້ ແລະ ບ່ໍ ມທີິ ດ ທາງແນນອນ ່ . - ບນດາໂມເລກ ັ ນທຸ ່ີ ປະກອບເປັ ນວດຖັ ຸຕາງໆກະທ ່ ບຄວາ ົ ມແຮງດງດຶ ູດ ແລະ ຄວາມ ແຮງຍເຊູ ້ ່ງກິ ນັ ແລະ ກນັ. - ຄວາມໄວສະເລຍການເຄ ່ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງບນດາໂມເລກ ັ ນທຸ ່ີ ປະກອບເປັ ນວດຖັ ຸຍ່ງໄວກ ິ ໍ ຍ່ງເຮ ິ ັ ດໃຫອຸ ້ ນຫະພມຂອງວ ູ ດຖັ ເພຸ ່ີ ມສງຂູ ນຶ້ . ໂມເລກນຂອງແຕ ຸ ລະທາດມ ່ ຂະໜາດແຕກຕ ີ າງກ ່ ນັ ແຕມ່ ຂະໜາດໃນລະດ ີ ບັ pm (ປິ ໂກແມດັ) ຫຼື10-12 m ຄກືນັ.
11 ປະລິ ມານທາດ ແມນປະລ ່ ິ ມານຂອງຈານວນໂມນທ ໍ ່ີ ປະກອບເປັ ນວດຖັ ຸທ່ີ ມມວນສານ ີ ໃດໜ່ຶ ງ, ດງນ່ັ ນັ້. ຫວໜົ ວຍຂອງປະລ ່ ິ ມານທາດແມນ່ 1mol . ຈານວນອາໂວກາໂດ ໍ : ຼ ແມນຈ່ ານວນຂອງອາຕອມ ໍ ຫຼືຈານວນຂອງໂມເລກ ໍ ນຂອງ ຸ ທາດໃດໜ່ຶ ງໃນ 1mol . ສນຍະລ ັ ກດັ ວຍ້ NA ( 26 6,02 10 NA = × -1 mol ) ໝາຍຄວາມວາ່ : ທຸກໆທາດໃນ 1mol ຈະມຢູ ີ່ 26 6,02 10 × ອາຕອມ ຫຼືໂມເລກຸນ (ອາຕອມໃຊກ້ ບໂລຫະ ັ ເພາະໂຄງສາງຂອງໂມເລກ ້ ນໂລຫະມ ຸ ອາຕອມດຽວ ີ ). ດງນ່ັ ນັ້, ວດຖັ ຸ ຫຼືທາດທ່ີ ມປະມານ ີ n ໂມນ ຈະມຈີານວນໂມເລກ ໍ ຸນ N ເປັ ນ n ເທ່ົາຂອງ NA . ເນ່ອງຈາກວ ື າ່ ຈານວນໂມນ ໍ n ມການພ ີ ວພົ ນກັ ບມວນສານ ັ m ຂອງວດຖັ ຸ ມສູ ີດຄດໄລ ິ ດ່ ງນ່ັ : ີ້ A N m n N M = = ຄວາມໄວສະເລຍ່ : ການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຂອງໂມເລກນອາກາດຢ ຸ ໃນເງ ່ ູ ່ອນໄຂມາດຕະຖານ ື ເພ່ິ ນ ພບວົ າ່ : ໃນ 1 ວນາທ ິ ີ, ແຕລະໂມເລກ ່ ນຕຸ າກໍ ບໂມເລກ ັ ນອຸ ່ນື 9 7,5 10 × ເທ່ື ອ ແລະ ໄປໄດ້ ໄລຍະທາງປະມານ 485m. ສະນນັ້, ໄລຍະທາງເດນສະເລ ີ ຍແມ ່ ນ່ : 8 9 485 6,46 10 m 7,5 10 λ − = ≈× × ວດຖັ ໃນພາວະກາສ ຸ : ມຮູ ີບຮາງ່ ແລະ ບໍ ລິ ມາດທ່ີ ບ່ໍ ແນນອນ ່ , ໂຄງສາງຂອງບ ້ ນດາ ັ ໂມເລກນຢຸ ຫ່ ູ າງກ ່ ນຫັ ຼາຍ, ຄວາມແຮງກະທບເຊ ົ ່ງກິ ນັ ແລະ ກນລະຫວ ັ າງໂມເລກ ່ ນນຸ ອຍ້ ເຮັ ດໃຫບ້ ນດາໂມເລກ ັ ນເຄ ຸ ່ອນທ ື ່ີໄດແບບເສລ ້ ີໄປທກທຸ ິ ດທາງກະຈາຍໄປທ່ວພາຊະນະບ ົ ນຈັ . ຸ ວດຖັ ໃນພາວະກາສສາມາດອ ຸ ດໜັ ີ ບໄດງ້າຍ່ . ການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຂອງບນດາໂມເລກ ັ ນມຸ ການຕ ີ າກໍ ນັ ແລະ ຕາກໍ ບພາຊະນະບ ັ ນຈັ ຕະຸ ຫຼອດເວລາ ເຮັ ດໃຫເກ້ ດມີ ຄວາມດ ີ ນໃສ ັ ພາຊະນະບ ່ ນຈັ . ຸ ກາສອຸດມຄະຕ ົ ິ: ແມນກາສເຊ ່ ່ງໃນນ ິ ນັ້ ບນດາໂມເລກ ັ ນຂອງມ ຸ ນຖັ ວືາ່ ເປັ ນເມດວັ ດຖັ ຸ ແລະ ມການກະທ ີ ບເຊ ົ ່ງກິ ນັ ແລະ ກນັ ສະເພາະເວລາເຄ່ອນທ ື ່ີ ຕາກໍ ນເທັ ່ົານນັ້. ວດຖັ ໃນພາວະແຂງ ຸ : ມຮູ ີບຮາງ່ ແລະ ບໍ ລິ ມາດທ່ີ ແນນອນ ່ , ໂຄງສາງຂອງບ ້ ນດາໂມ ັ ເລກນຢຸ ໃກ່ ູ ກ້ ນທັ ່ີ ສຸດ, ຄວາມແຮງກະທບເຊ ົ ່ງກິ ນັ ແລະ ກນຫວ ັ າງໂມເລກ ່ ນໃຫຍ ຸ ສຸດ່ ເຮັ ດ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
12 ໃຫບ້ ນດາໂມເລກ ັ ນບຸ ່ໍ ສາມາດເຄ່ອນທ ື ່ີໄດຢ້ າງເສລ ່ ີພຽງແຕມ່ ການສ ີ ນໄກວອ ່ັ ອມທ ້ ່ີ ຕງດັ້ ຸນ ດຽງຂອງມ ່ ນເທັ ່ົານນັ້. ວດຖັ ໃນພາວະແຫ ຸ ຼວ: ມຮູ ີບຮາງບ ່ ່ໍ ແນນອນ ່ , ຮູບຮາງປ ່ ່ ຽນໄປຕາມພາຊະນະບນຈັ ຸ ແຕ່ ມບີໍ ລິ ມາດແນນອນ ່ , ໂຄງສາງຂອງບ ້ ນດາໂມເລກ ັ ນຢຸ ໃກ່ ູ ກ້ ນພັ ໍສມຄວນ ົ , ຄວາມແຮງກະທບົ ເຊ່ງກິ ນັ ແລະ ກນັ ລະຫວາງໂມເລກ ່ ນໃຫຍ ຸ ກວ່ າພ່ າວະອາຍ ແຕນ່ ອຍກວ ້ າພາວະແຂງ ່ , ເຮັ ດໃຫບ້ ນດາໂມເລກ ັ ນບຸ ່ໍ ຫຸ ຼດແຍກອອກຈາກກນັ ນອກຈາກນນບັ້ ນດາໂມເລກ ັ ນຍຸ ງສັ ນໄກວ ່ັ ອອມທ ້ ່ີ ຕງດັ້ ນດຸ ຽງ່ ແຕທ່ ່ີ ຕງນັ້ ບີ້່ໍ ຄງທົ ່ີ ມການປ ີ ່ ຽນແປງຢເລ່ ູ ື້ອຍໆ. 3. ສ່ການສອນ ື ສ່ສື່ງພິ ິ ມ: ແຜນພາບ ່ ແລະ ເອກະສານວທະຍາສາດອ ິ ່ນໆທ ື ່ີ ກຽວຂ ່ ອງ້ . ສ່ທື່ີເປັ ນອປະກອນ ຸ : ນາຫໍ ້ ອມ, ທູບ, ກບໄຟ ັ , ກວດແກວ້. ສ່ບືນທັ ຶ ກ (media): CD ແລະ ອນເຕ ິ ເນີ ັ ດ. 4. ກດຈະກ ິ າການສອນ ໍ 4.1 ແນະນາຕໍ ນເອງ ົ ສນທະນານ ົ າເຂໍ ົ້ າສບູ່ ດຮຽນ ົ : - ຄູຕອງໄດ ້ ແນະນ ້ າຕໍ ນເອງ ົ ເນ່ອງຈາກວ ື າ່ ເປັ ນຊ່ ວໂມງເລ ົ ່ີ ມຕນຂອງວ ົ້ ຊາຟ ິ ີຊກິ ຊນັ້ ມ 6. ພອມທ ້ ງສະເໜ ັ ີ ສ່ງທິ ່ີ ນກຮຽນຈະໄດ ັ ຮຽນໃນປ ້ ີນີ້ແລະ ສ່ງທິ ່ີ ນກຮຽນ ັ ຄວນປະຕບິ ດໃນການຮຽນແຕ ັ ລະບ ່ ດົ, ແຕລະກ ່ ດຈະ ິ ກາໍ ເພ່ື ອເປັ ນລະບຽບແບບ ແຜນການຮຽນໃຫນ້ ກຮຽນ ັ , ແນະນາວໍ ທິ ີ ການປະເມນຜີ ນການຮຽນ ົ (ໃຫຄະແນນ ້ ນກຮຽນ ັ ). ສາງຄວາມຄ ້ ນເຄ ຸ ້ ຍກີ ບນັ ກຮຽນ ັ ໂດຍການເອນຊີ້ ່ືຫຼືໃຫນ້ ກຮຽນແຕ ັ ່ ລະຄນແນະນ ົ າຕໍ ນເອງ ົ . - ຄູນາພານ ໍ ກຮຽນທວນຄ ັ ນຄວາມຮ ື ເດູ ້ ມທີ ່ີໄດຮຽນຜ ້ ານມາໃນຊ ່ ນມັ້ ຕໍ ນົ້ ໂດຍການ ຕງຄັ້ າຖາມເພ ໍ ່ື ອໃຫນ້ ກຮຽນຄ ັ ດທິ ບທວນເຊ ົ ່ັນ: - ວດຖັ ປະກອບຂ ຸ ນມາຈາກ ຶ້ ໃສ? - ອະນພາກນ ຸ ອຍໆທ ້ ່ີ ປະກອບເປັ ນວດຖັ ເອຸ ນວີ້ າຫຍ ່ ງັ? - ໃຫນ້ ກຮຽນສະໝ ັ ກຕອບຄ ັ າຖາມປະມານ ໍ 3-4 ຄນົ ເພ່ື ອປະເມນຄວາມຈ ີ ່ຈືາໍ ແລະ ຄວາມເຂົ້ າໃຈ, ແລວຄ້ ູຈ່ງສະຫ ຶ ຸ ຼບ. ຈາກນນຄັ້ ສະເໜ ູ ີໃຫນ້ ກຮຽນຮ ັ ວູ ້ າ່ ໃນ
13 ພາກນພວກເຮ ີ້ ົາຈະໄດຮຽນຮ ້ ກູ ້ ຽວກ ່ ບການປະກອບສ ັ າງຂອງວ ້ ດຖັ ໃນແຕ ຸ ລະ່ ພາວະຢາງລະອຽດຕ ່ ່ມື. 4.2 ທິ ດສະດເດີ ນເຄ ີ ່ອນໂມເລກ ື ຸນ - ການທດລອງທ ົ ີ1: ຄູສດນີ າຫອມນ ໍ ້ ອຍໜ ້ ່ຶ ງຢມຸ ່ ູ ມໜ່ຶ ງຂອງຫອງຮຽນ ້ , ແລວໃຫ ້ ້ ນກຮຽນອະທ ັ ິ ບາຍຄວາມຮສູ ້ ກຶ . + ນກຮຽນສ ັ ງເກດໄດ ັ ມ້ ຫຍີ ງແດ ັ ເກ່ ດຂີ ນຶ້ ? + ເປັ ນຫຍງຄັ ູສດນີ າຫອມຢ ໍ ້ ມ່ ູ ມນຸ ີ້ນກຮຽນຢ ັ ທາງມ ່ ູ ມນຸ ນຈັ້ ່ງໄດ ຶ ກ້່ນິ? - ຄູຮວມກ ່ ບນັ ກຮຽນອະທ ັ ິ ບາຍ ແລະ ສະຫຸ ຼບວາ່ : ຍອນໂມເລກ ້ ນຂອງນ ຸ າຫອມ ໍ ້ ມການເຄ ີ ່ອນທ ື ່ີເລື້ອຍໆ. - ການທດລອງທ ົ ີ 2: ຄູໃຫນ້ ກຮຽນຊາຍສາທ ັ ິ ດການທດລອງ ົ ໂດຍໃຫນ້ ກຮຽນ ັ ດງຢຶ າງຢ ່ ື ດ ແລວອະທ ້ ິ ບາຍຄວາມຮສູ ້ ກເວລາດ ຶ ງສາຍຢາງ ຶ . - ເປັ ນຫຍງຢາງທ ັ ່ີ ຢື ດອອກ ແລວກ້ ບຫັ ດເຂ ົ ົ້ າຄນື? ຄູຮວມກ ່ ບນັ ກຮຽນອະທ ັ ິ ບາຍສະຫຸ ຼບວາ່ : ຍອນບ ້ ນດາໂມເລກ ັ ນຂອງຢາງຢ ຸ ື ດມີ ຄວາມແຮງດງດຶ ດກູ ນັ ແລະ ກນັ. - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. - ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນທ ື້ ິ ດສະດເດີ ນເຄ ີ ່ອນໂມເລກ ື ນໃນປ ຸ ຶ້ ມແບບຮຽນ(ຄູຕງັ້ ຄາຖາມຊ ໍ ນີ້ າການຄ ໍ ນຄວ ົ້ າ້ ເຊ່ັນ: ທິ ດສະດເດີ ນເຄ ີ ່ອນໂມເລກ ື ນສຸ ກສາກ ຶ ຽວກ ່ ບັ ຫຍງັ?). - ຄູໃຫຜູ ້ ຕາງໜ ້ າ້ 2 ກຸມຂ່ ນລາຍງານຜ ຶ້ ນການ ົ ສກສາ ຶ (ກຸມຜ່ ິ ດ ແລະ ກຸມທ່ ່ີ ຖກື ຂນລາຍງານ ຶ້ ເພ່ື ອຮກສາເວລາໄວ ັ ສ້ ນທະນາ ົ ແລະ ອະທິ ບາຍ) - ຄູແລະ ນກຮຽນຜ ັ ອູ້່ນໆຮ ື ບຟັ ງການລາຍງານ ັ ແລະ ຕງຄັ້ າຖາມເຈາະຈ ໍ ມຕີ້ ່ໍ ກບຜັ ນການລາຍງານຂອງແຕ ົ ລະກ ່ ຸມ່ . - ຄູນາພານ ໍ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບເນອໃນທ ື້ ິ ດສະດເດີ ນເຄ ີ ່ອນໂມເລກ ື ຸນ: + ທຸກໆວດຖັ ທາດລ ຸ ວນແຕ ້ ປະກອບເປ ່ ັ ນໂມເລກຸນ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
14 + ບນດາໂມເລກ ັ ນທຸ ່ີ ປະກອບເປັ ນວດຖັ ຸຕາງໆເຄ ່ ່ອນທ ື ່ີ ຢູຢ່ າງບ ່ ່ໍ ຢຸດຢງັ້ ແລະ ບ່ໍ ມທີິ ດທາງແນນອນ ່ . + ບນດາໂມເລກ ັ ນທຸ ່ີ ປະກອບເປັ ນວດຖັ ຸຕາງໆກະທ ່ ບຄວາມແຮງດ ົ ງດຶ ູດ ແລະ ຄວາມແຮງຍເຊູ ້ ່ງກິ ນັ ແລະ ກນັ. + ຄວາມໄວສະເລຍຂອງການເຄ ່ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງບນດາໂມເລກ ັ ນທຸ ່ີ ປະກອບເປັ ນວດັ ຖຸຍ່ງໄວ ິ ກຍໍ ່ງເຮ ິ ັ ດໃຫອຸ ້ ນຫະພມຂອງວ ູ ດຖັ ເພຸ ່ີ ມຂນສຶ້ ູງ. + ທາດຕາງໆ ່ 1mol ລວນແຕ ້ ມ່ ີ 23 6,02 10 × ໂມເລກຸນ. ຈານວນ ໍ 23 6,02 10 × ເອນວີ້ າ່ ຈານວນອາໂວກາໂດຣ ໍ . ສນຍະລ ັ ກດັ ວຍ້ NA . ທາດມປະລ ີ ິ ມານ n ໂມນ ຈະມຈີານວນໂມເລກ ໍ ຸນ N ເປັ ນ n ເທ່ົາຂອງ NA . ເນ່ອງຈາກວ ື າ່ ຈານວນໂມນ ໍ n ມການພ ີ ວພົ ນກັ ບມວນສານ ັ m ຂອງວດຖັ ຸດງນ່ັ : ີ້ A N m n N M = = ໃນ 1 ວນາທ ິ ີ, ແຕລະໂມເລກ ່ ນຕຸ າກໍ ບໂມເລກ ັ ນອຸ ່ນື 9 7,5 10 × ເທ່ື ອ ແລະ ໄປໄດ້ ໄລຍະທາງປະມານ 485m . ສະນນັ້, ໄລຍະທາງເດນສະເລ ີ ຍແມ ່ ນ່ : 8 9 485 6, 46 10 m 7,5 10 λ − = ≈× × ໃຫນ້ ກຮຽນແກ ັ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນອາສາສະໝ ັ ກຂັ ນແກ ຶ້ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນຄ ັ ນອົ ່ນໆສ ື ງເກດ ັ ຫຼືແກໃສ້ ປ່ ຶ້ ມຂອງຕນເອງໄປພ ົ ອມ້ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນໃນຫ ັ ອງທ ້ ງໝັ ດກວດເບ ົ ່ງການແກ ິ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ . ການແກບ້ ດົ ເລກນນຖັ້ ກຕື ອງແລ ້ ວ້ ຫຼືບ່ໍ ? ຖາບ້ ອນໃດຜ ່ ິ ດໃຫສະແດງຄວາມຄ ້ ດເຫ ິ ັນ ຫຼື ແປງຄນໃຫ ື ສ້ ມບົ ູນ ແລະ ຖກຕື ອງ້ . 4.3 ການປະກອບສາງຂອງທາດຕ ້ າງໆ ່ ສາທິ ດການທດລອງ ົ : ຖາບ້ ນຈັ ກາສ ຸ (ຄວນັ) ເຂົ້ າໃນກວດແກວ້ ການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຂອງ ຄວນຈະເປ ັ ັ ນແນວໃດ? + ວທິ ີ ທດລອງ ົ : ຄູຈູດທູບ 1-2 ດອກ ແລວມອດປ ້ ່ ອນລງໃນກວດແກ ົ ວ້ ຈາກ ນນເອ ັ້ ົາທບອອກ ູ ແລວອ້ ດແກ ັ ວໄວ ້ , ້ ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ງເກດການເຄ ັ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງ ຄວນັ.
15 + ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ງເກດຄວ ັ ນັ ໃນກວດແກວ້ ແລວອະທ ້ ິ ບາຍ. - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນການປະກອບສ ື້ າງຂອງທາດຕ ້ າງ່ , ການປ່ ຽນພາ ວະຂອງທາດເຊ່ັນ: ພາວະກາສ-ກາສອຸດມຄະຕ ົ , ິ ພາວະແຂງ ແລະ ພາວະ ແຫຼວໃນປຶ້ ມແບບຮຽນ. - ຄູໃຫຜູ ້ ຕາງໜ ້ າກ້ ຸມຂ່ ນລາຍງານຜ ຶ້ ນການສ ົ ກສາ ຶ . - ຄູແລະ ນກຮຽນ ັ ຜູອ້່ນໆຮ ື ບຟັ ງການລາ ັ ຍງານ ແລະ ຕງຄັ້ າຖາມເຈາະຈ ໍ ມຕີ້ ່ໍ ກບຜັ ນລາຍງານຂອງແຕ ົ ລະກ ່ ຸມ່ . - ຄູຮວມກ ່ ບນັ ກຮຽນອະທ ັ ິ ບາຍສະຫຸ ຼບ: ພາວະກາສ: ກາສຕາງໆ ່ ມຮູ ີບຮາງບ ່ ່ໍ ແນນອນຈ ່ ່ງກະຈາຍໄປທ ຶ ່ວພາຊະນະທ ົ ່ີ ບນຈັ ຸ ແລະ ສາມາດໜີ ບອດບັ ໍ ລິ ມາດໃຫຫ້ ຸ ຼດລງົ ຫຼືດງໃຫ ຶ ເພ້ ່ີ ມຂນໄດ ື້ . ້ ຕວຢົ າງ່ : ສູບລມໃສ ົ ກ່ ງົ ລດົ ແລະ ບນຈັ ກາສຫ ຸ ງຕຸ ມໃສ ົ້ ຖ່ ງັ. ເມ່ອເອ ື ົາກາສປະລິ ມານຈາກໍ ດໃດໜ ັ ່ຶ ງໃສພາຊະ ່ ນະບນຈັ ຸທ່ີ ມຊະໜາດໃຫຍ ີ ່ ຫຼືນອຍ້ ເທ່ົາໃດ ກາສກກະຈາຍຢ ໍ ທ່ ູ ່ວບົ ໍ ລິ ມາດຂອງພະຊະນະທ່ີ ບນຈັ ຸນນັ້ . ໂມເລກນເປ ຸ ັ ນເມດໜັ ່ຶ ງ, ກະທບເຊ ົ ່ງກິ ນັ ແລະ ກນັ ເມ່ອພວກມ ື ນຕັ າກໍ ນັ ເອນວີ້ າ່ : ອາຍອຸດມຄະຕ ົ ິຫຼື ກາສອຸດມຄະຕ ົ . ິ ກາສຈງິ ທ່ີ ຢູພາຍໃຕ ່ ມ້ ອຸ ີນຫະພູມ ແລະ ຄວາມດນຕັ າ່ໍ ກສາມາດເປ ໍ ັ ນກາສອຸດມົ ຄະຕໄດິ . ້ ພາວະແຂງ: ບນດາໂມເລກ ັ ນຂອງທາດຕ ຸ າງໆ ່ ຢູໃນພາວະແຂງ ່ ຫຼືໂມເລກຸນ ຂອງວດຖັ ແຂງຢ ຸ ໃກ່ ູ ກ້ ນທັ ່ີ ສຸດ ແລະ ສບຊັ ອນຢ ້ າງເປ ່ ັ ນລະບຽບໃນທ່ີ ຕງອັ້ ນແນ ັ ນອນ ່ ເຊ່ງິ ປະກອບກນເປ ັ ັ ນໜາງມະນ ່ ີ ພາວະແຫຼວ: ໂມເລກນໃນພາວະແຫ ຸ ຼວກມໍ ຄວາມແຮງກະທ ີ ບໃຫຍ ົ ສ່ ມຄວນ ົ ຈ່ງຶ ສາມາດດງດຶ ດໃຫ ູ ບ້ ນດາໂມເລກ ັ ນຢຸ ໃກ່ ູ ກ້ ນັ ແລະ ເຄ່ອນທ ື ່ີ ສນໄກວອ ່ັ ອມທ ້ ່ີ ຕງດັ້ ນດຸ ຽງບ ່ ່ໍ ຄງົ ຄາ່ , ຮູບຮາງປ ່ ່ ຽນໄປຕາມພາຊະນະບນຈັ ຸ ແຕມ່ ບີໍ ລິ ມາດແນນອນ ່ , ໂຄງສາງຂອງບ ້ ນດາໂມ ັ ເລກນຢຸ ໃກ່ ູ ກ້ ນພັ ໍສມຄວນ ົ , ຄວາມແຮງກະທບເຊ ົ ່ງກິ ນັ ແລະ ກນັ ລະຫວາງໂມເລກ ່ ນໃຫຍ ຸ ່ ກວາພາວະອາຍ ່ ແຕນ່ ອຍກວ ້ າພາວະແຂງ ່ , ເຮັ ດໃຫບ້ ນດາໂມເລກ ັ ນບຸ ່ໍ ຫຸ ຼດແຍກອອກຈາກ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
16 ກນັ ນອກຈາກນນບັ້ ນດາໂມເລກ ັ ນຍຸ ງສັ ນໄກວອ ່ັ ອມທ ້ ່ີ ຕງດັ້ ນດຸ ຽງ່ ແຕທ່ ່ີ ຕງນັ້ ບີ້່ໍ ຄງທົ ່ີ ມການ ີ ປ່ ຽນແປງຢເລ່ ູ ື້ອຍໆ. 5.ການວດັ ແລະ ປະເມນຜີ ນົ ຄູພິ ຈາລະນາຈາກ: - ສງເກດຄວາມສ ັ ນໃຈ ົ ແລະ ຄວາມເອົາໃຈໃສຂອງນ ່ ກຮຽນແຕ ັ ລະຄ ່ ນົ. - ປະເມນຄວາມຮ ີ ເດູ ້ ມຂອງນ ີ ກຮຽນຈາກການຕອບຄ ັ າຖາມທວນຄ ໍ ນື. - ຄວາມເຂົ້ າໃຈຈາກການສະຫຸ ຼບເອົາຄວາມຮຫູ ້ ຼງກັ ດຈະກ ິ າການຮຽນ ໍ -ການສອນ. - ປະເມນຄວາມສາມາດ ີ ແລະ ການນາໃຊ ໍ ຈາກການອະທ ້ ິ ບາຍ, ການວເຄາະໂຈດ ິ ແລະ ການນາໃຊ ໍ ສູ ້ ດຄດໄລ ິ ແກ່ ບ້ ດເຝ ົ ິ ກຫດັ. ຕອບຄາຖາມ ໍ ແລະ ແກບ້ ດເຝ ົ ິ ກຫດັ 1. ຈງບອກເ ່ົ ນອໃນພ ື້ ື້ນຖານຂອງທິ ດສະດເດີ ນເຄ ີ ່ອນໂມເລກ ື ນກຸ ຽວກ ່ ບການປະກອບສ ັ າງ້ ຂອງວດຖັ ຸມຫຍີ ງແດ ັ ?່ ຕອບ: - ທຸກໆວດຖັ ຸລວນແຕ ້ ປະກອບເປ ່ ັ ນໂມເລກຸນ. - ບນດາໂມເລກ ັ ນທຸ ່ີ ປະກອບເປັ ນວດຖັ ຸຕາງໆເຄ ່ ່ອນທ ື ່ີ ຢາງບ ່ ່ໍ ຢຸດຢງັ້ ແລະ ບ່ໍ ມທີິ ດທາງ ແນນອນ ່ . - ບນດາໂມເລກ ັ ນທຸ ່ີ ປະກອບເປັ ນວດຖັ ຸຕາງໆກະທ ່ ບຄວາມແຮງດ ົ ງດຶ ູດ ແລະ ຄວາມ ແຮງຍເຊູ ້ ່ງກິ ນັ ແລະ ກນັ. - ຄວາມໄວສະເລຍຂອງການເຄ ່ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງບນດາໂມເລກ ັ ນທຸ ່ີ ປະກອບເປັ ນວດຖັ ຸຕາງ່ ຍ່ງໄວ ິ ກຍໍ ່ງເຮ ິ ັ ດໃຫອຸ ້ ນຫະພມຂອງວ ູ ດຖັ ເພຸ ່ີ ມຂນສຶ້ ູງ. 2. ຈງອະທ ່ົ ິ ບາຍໂຄງສາງໂມເລກ ້ ນຂອງວ ຸ ດຖັ ໃນພາວະແຂງ ຸ , ແຫຼວ ແລະ ກາສ ເປັ ນ ແນວໃດ? ຕອບ: ພາວະແຂງ: ບນດາໂມເລກ ັ ນຂອງທາດຕ ຸ າງໆ ່ ຢູໃນພາວະແຂງ ່ ຫຼືໂມເລກຸນ ຂອງວດຖັ ແຂງຢ ຸ ໃກ່ ູ ກ້ ນທັ ່ີ ສຸດ ແລະ ສບຊັ ອນຢ ້ າງເປ ່ ັ ນລະບຽບໃນທ່ີ ຕງອັ້ ນແນ ັ ນອນ ່ ເຊ່ງິ ປະກອບກນເປ ັ ັ ນໜາງມະນ ່ .ີ
17 ພາວະແຫຼວ: ໂມເລກນໃນພາວະແຫ ຸ ຼວກມໍ ຄວາມແຮງກະທ ີ ບໃຫຍ ົ ສ່ ມຄວນ ົ ຈ່ງຶ ສາມາດດງດຶ ດໃຫ ູ ບ້ ນດາໂມເລກ ັ ນຢຸ ໃກ່ ູ ກ້ ນັ ແລະ ເຄ່ອນທ ື ່ີ ສນໄກວອ ່ັ ອມທ ້ ່ີ ຕງດັ້ ນດຸ ຽງບ ່ ່ໍ ຄງົ ຄາ່ ຮູບຮາງຂອງວ ່ ດຖັ ຸແຫຼວປ່ ຽນແປງໄປຕາມພາຊະນະບນຈັ . ຸ ພາວະກາສ: ກາສຕາງໆມ ່ ຮູ ີບຮາງບ ່ ່ໍ ແນນອນ ່ ກະຈາຍໄປທ່ວພາຊະນະບ ົ ນຈັ ຸ ແລະ ສາມາດໜີ ບອດບັ ໍ ລິ ມາດໃຫຫ້ ຸ ຼດລງົ ຫຼືດງໃຫ ຶ ເພ້ ່ີ ມຂນໄດ ຶ້ . ້ 3. ປະລິ ມານທາດວດແທກດ ັ ວຍຫ ້ ວໜົ ວຍໃດ ່ ? ຕອບ: ປະລມານທາດ ິ ແມນປະລ ່ ິ ມານຂອງຈານວນໂມນທ ໍ ່ີ ປະກອບເປັ ນວດຖັ ຸທ່ີ ມມວນສານ ີ ໃດໜ່ຶ ງ. ດງນ່ັ ນັ້, ຫວໜົ ວຍຂອງປະລ ່ ິ ມານທາດແມນ່ 1mol . 4. ຈານວນອາໂວກາໂດ ໍ ແມຼ ນຫຍ ່ ງັ? ຕອບ: ຈານວນອາໂວກາໂດ ໍ : ຼ ແມນຈ່ ານວນຂອງອາຕອມ ໍ ຫຼືຈານວນຂອງໂມເລກ ໍ ນຂອງ ຸ ທາດໃດໜ່ຶ ງໃນ 1mol . ທຸກໆທາດໃນ 1mol ຈະມຢູ ີ່ 26 6,02 10 × ອາຕອມ ຫຼືໂມເລກຸນ (ອາຕອມໃຊກ້ ບໂລຫະເພາະໂຄງສ ັ າງຂອງໂມເລກ ້ ນໂລຫະມ ຸ ອາຕອມດຽວ ີ ). 5. ກາສອຸດມຄະຕ ົ ແມິ ນຫຍ ່ ງັ? ຕອບ: ໂມເລກນເປ ຸ ັ ນເມດໜັ ່ຶ ງ, ກະທບເຊ ົ ່ງກິ ນັ ແລະ ກນັ ເມ່ອພວກມ ື ນຕັ າກໍ ນັ ເອນວີ້ າ່ : ອາຍອຸດມຄະຕ ົ ິຫຼືກາສອຸດມຄະຕ ົ . ິ ກາສຈງິ ທ່ີ ຢູພາຍໃຕ ່ ມ້ ອຸ ີນຫະພູມ ແລະ ຄວາມດນຕັ າ່ໍ ກສາມາດເປ ໍ ັ ນກາສອຸດມົ ຄະຕໄດິ . ້ 6. ຈງອະທ ່ົ ິ ບາຍສາເຫດທ່ີ ພາໃຫເກ້ ດຄວາມດ ີ ນຂອງກາສໃສ ັ ຖ່ ງບັ ນຈັ ? ຸ ຕອບ: ຄວາມດນຂອງກາສຢ ັ ຖ່ ູ ງບັ ນຈັ ຸ ຈະກະຈາຍ ແລະ ເຄ່ອນທ ື ່ີເສລີກະທບໃສ ົ ຝາຖ ່ ງທັ ່ີ ບນຈັ ຸທຸກທິ ດທາງ. 7. ແກ: ້ ນາໍ ້ 1mol ເຊ່ງມິ ຈີານວນໂມເລກ ໍ ນເທ ຸ ່ົາກບັ 23 6,02.10 ໂມເລກຸນ. ຮູວ້ າ່ ເສັ້ນຜາສ່ ນກາງຂອງໂມເລກ ູ ນນຸ າເທໍ ້ ່ົາ 10 10 dr m m 2. 2.1,9.10 3,8.10 − − == = ຄວາມຍາວທງໝັ ດເມ ົ ່ອນື າມາວາງລຽນກ ໍ ນຈະເທ ັ ່ົາ 23 10 13 7 (6, 02 10 )(3,8 10 ) 22,876 10 m 22876 10 km − × ×= ×= × . ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
18 8. ແກ: ້ ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 2 1kg 1000 m g CO = = ; 2 12 32 44g M M= =+= CO ຊອກຫາ: n = ? ນາໃຊ ໍ ສູດ້ m n M= 1000 22,72mol 44 ⇒= = n 9. ແກ: ້ ສ່ງທິ ່ີ ຮູ : ້ m = = 0,2kg 200g ; 2 2 32 34g M M= H O =+ = ຊອກຫາ : n = ? (ໂມເລກຸນ). ນາໃຊ ໍ ສູດ້ 200 5,88mol 34 m n M== = ຈານວນໂມເລກ ໍ ນເທ ຸ ່ົາ = 23 23 . (5,88)(6, 02 10 ) 35,39.10 A n N = ×= ໂມເລກຸນ. 10. ແກ: ້ ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ m = = 1,2kg 1200g; 12g M M= C = ຊອກຫາ: n = ? (ໂມເລກຸນ). N = ? ນາໃຊ ໍ ສູດ້ 1200 100mol 12 m n M== = . ນາໃຊ ໍ ສູດ້ A A N n N nN N = ⇒= = 23 23 (100)(6, 02.10 ) 602.10 = ໂມເລກຸນ
19 ບດທົ ີ 2. ປາກດການກ ົ ຽວກ ່ ບວັ ດຖັ ແຫ ຸ ຼວ ເວລາ 3 ຊ່ ວໂມງ ົ 1. ຈຸດປະສງົ - ຮູ້ແລະ ເຂົ້ າໃຈກຽວກ ່ ບປາກ ັ ດການເຄ ົ ່ັ ງໜານອກ ້ , ປາກດການຕ ົ ດປຽກ ິ ແລະ ບ່ໍ ຕດິ ປຽກ, ປາກດການທ ົ ່ໍ ແລບ, ຄວາມຍວຍຂອງວ ້ ດຖັ ຸແຫຼວ. - ອະທິ ບາຍປາກດການເຄ ົ ່ັ ງໜານອກ ້ , ປາກດການຕ ົ ດປຽກ ິ ແລະ ບ່ໍ ຕດປຽກ ິ , ປາກດົ ການທ່ໍ ແລບ - ນາໃຊ ໍ ສູ ້ ດຕາງໆເຂ ່ ົ້ າໃນການແກບ້ ດເລກ ົ . 2. ເນອໃນຕ ື້ ນຕົ້ ໍ ຄວາມແຮງເຄ່ັ ງໜານອກ ້ : ຄວາມແຮງເຄ່ັ ງໜານອກຂອງທາດແຫ ້ ຼວ ແມນແຮງດ ່ ງດຶ ດລະ ູ ຫວາງໂມເລກ ່ ນທຸ ່ີ ພະຍາຍາມຢຶ ດຜິ ວໜາທາດແຫ ້ ຼວ ໂດຍມທີິ ດຂະໜານກບຜັ ິ ວຂອງທາດ ແຫຼວ ແລະ ຕງສາກກ ັ້ ບຂອບທ ັ ່ີ ທາດແຫຼວສາຜໍ ດັ. ຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງເປັ ນອດຕາສ ັ ວນ່ ກງກົ ບລວງຍາວຂອງຂອບໜ ັ າທາດແຫ ້ ຼວ: F =σ A ຫຼື F σ = A ຄາຂອງ ່ σ ຂນຄຶ້ ນລຸ ກສະນະ ັ ແລະ ອຸນຫະພມຂອງທາດແຫ ູ ຼວ, ຄາຂອງ ່ σ ຫຸ ຼດ ເມ່ອອື ນຫະພ ຸ ມເພ ູ ່ີ ມຂນຶ້ . ປາກດການຕ ົ ດປຽກ ິ ແລະ ບ່ໍ ຕດປຽກ ິ : ຖາຄວາມແຮງດ ້ ງດຶ ດກູ ນລະຫວ ັ າງໂມເລກ ່ ຸນ ຂອງທາດແຂງກບໂມເລກ ັ ນຂອງທາດແຫ ຸ ຼວ ຫາກໃຫຍກວ່ າຄວາມແຮງດ ່ ງດຶ ດລະຫວ ູ າງໂມ ່ ເລກນຂອງທາດແຫ ຸ ຼວດວຍກ ້ ນັ ຈະເກດມີ ປາກ ີ ດການຕ ົ ດປຽກເຊ ິ ່ັນ: ໄມຖ້ກນື າໍ ້, ນາໃນຈອກ ໍ ້ ກງກົ ນຂັ າມ້ ຖາຄວາມແຮງດ ້ ງດຶ ດກູ ນລະຫວ ັ າງໂມເລກ ່ ນຂອງທາດແຂງກ ຸ ບໂມເລກ ັ ນຂອງ ຸ ທາດແຫຼວ ຫາກນອຍກວ ້ າຄວາມແຮງດ ່ ງດຶ ດລະຫວ ູ າງໂມເລກ ່ ນຂອງທາດແຫ ຸ ຼວດວຍກ ້ ນັ ຈະເກດປາກ ີ ດການບ ົ ່ໍ ຕດປຽກເຊ ິ ່ັນ: ນາເທໍ ້ ິ ງໃບບອນ,... ປາກດການທ ົ ່ໍ ແລບ: ເມ່ອຈື ຸມປາຍຂ ່ າງໜ້ ່ຶ ງຂອງທ່ໍ ແລບລງໃນອ ົ າງທ ່ ່ີ ບນຈັ ທາດແຫ ຸ ຼວ ລະດບທາດແຫ ັ ຼວໃນທ່ໍ ແລບຈະສງກວ ູ າລ່ ະດບໜັ າທາດແຫ ້ ຼວໃນອາງ່ (ກລະນ ໍ ຕີດປຽກ ິ ) ຫຼື ຕາກວ ່ໍ າລະດ ່ ບໜັ າທາດແຫ ້ ຼວໃນອາງ່ (ກລະນ ໍ ບີ່ໍ ຕດປຽກ ິ ). ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
20 ສູດຄດໄລ ິ ລະດ ່ ບສັ ງຂອງທາດແຫ ູ ຼວໃນທ່ໍ ແລບ: 4 h gd σ ρ = ຄວາມຍວຍຂອງວ ້ ດຖັ ຸແຫຼວ: ເມ່ອໃຊ ື ບ້ ວງຄ ່ ນວົ ດຖັ ຸແຫຼວເຊ່ັນ: ນາໍ ້, ນາກະທ ໍ ້ ິແລະ ນມຂົ ນຸ ້ ຈະເຫັນວາ່ : ການຄນນົ ມຂົ ນຈະໃຊ ຸ ້ ແຮງຫ ້ ຼາຍກວາຄ່ ນນົ າກະທ ໍ ້ ິແລະ ການຄນນົ າໍ ້ ກະທິ ຈະໃຊແຮງຫ ້ ຼາຍກວາການຄ ່ ນນົ າໍ ້. ເປັ ນແນວນນຍັ້ ອນວ ້ າ່ ທາດແຫຼວທງສາມຊະນ ັ ດິ ນນມັ້ ຄວາມຍ ີ ວຍ້ (ໜຽວ) ຕາງກ ່ ນັ. ທາດແຫຼວຊະນດໃດມ ິ ຄວາມຍ ີ ວຍຫ ້ ຼາຍກຈະໍ ມຄວາມ ີ ແຮງຕານການໄຫ ້ ຼຂອງວດຖັ ຸຫຼາຍ, ຄວາມແຮງຕານການເຄ ້ ່ອນທ ື ່ີທ່ີເກດຈາກຄວາມຍ ີ ວຍ້ ຂອງທາດແຫຼວເອນວີ້ າ່ : ຄວາມແຮງຍວຍ້ . ເຊ່ງມິ ຜີນກະທ ົ ບຕົ ່ໍ ການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຂອງວດຖັ ໃນຸ ທາດແຫຼວ. ຄວາມແຮງຍວຍທ ້ ່ີ ກະທບໃສ ົ ວ່ ດຖັ ຸຂນກຶ້ ບຄວາມໄວຂອງວ ັ ດຖັ ຸ ແລະ ຄວາມ ແຮງນມີ້ ທີິ ດກງກົ ນຂັ າມກ ້ ບທັ ິ ດການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຂອງວດຖັ ຸ ເຊ່ງມິ ສູ ີດຄດໄລ ິ ດ່ ງນ່ັ : ີ້ F rv = 6πη F ແມນແຮງຍ ່ ວຍຂອງທາດແຫ ້ ຼວ N . r ແມນ່ ລດສະໝ ັ ີ ຂອງວດຖັ ຸຮູບໜວຍມ ່ ນົm . v ແມນ່ ຄວາມໄວຂອງວດຖັ ຸ m s .. η ສາປະສ ໍ ດຄວາມຍ ິ ວຍຂອງທາດແຫ ້ ຼວ 2 Ns m ຫຼືPa s(ປາສການວນາທ ິ ີ) 3. ສ່ການສອນ ື ສ່ສື່ງພິ ິ ມ: ປຶ້ ມວທະຍາສາດ ິ ແລະ ປຶ້ ມອ່ນໆທ ື ່ີ ກຽວຂ ່ ອງ້ . ສ່ທື່ີເປັ ນອປະກອນ ຸ : ເສັ້ນດາຍ້ , ເສັ້ນລວດ, ສະບ, ູ ນາໍ ້, ໃບບອນ, ແຜນໄມ ່ . ້ ແຜນແກ ່ ວ້ ສ່ບືນທັ ຶ ກ (Media): CD ແລະ internet. 4. ກດຈະການສອນ ິ 4.1 ປາກດການເຄ ົ ່ັ ງໜານອກ ້ - ຄູນາເຂໍ ົ້ າສບູ່ ດຮຽນ ົ ໂດຍການຍກຄົ າຖາມໃຫ ໍ ນ້ ກຮຽນວ ັ າ່ : + ນກຮຽນເຄ ັ ຍເຫ ີ ັນແມງໄມບາງຊະນ ້ ດສາມາດໄຕ ິ ຢູ ່ ໜ່ ານ້ າບໍ ້ ່ໍ ? ເປັ ນຫຍງມັ ນຈັ ່ງຶ ບ່ໍ ຈມລົ ງົ? ໃຫນ້ ກຮຽນຄ ັ ດິ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນຕອບຄ ັ າຖາມ ໍ ປະມານ 2-3 ຄນົ. - ຄູໃຫແບ້ ງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ.
21 ສາທິ ດການທດລອງ ົ : + ຄູນາວໍ ງລວດຈ ົ ຸມນ່ າຟອງສະບ ໍ ້ ູແລວຄ້ ອຍຍ ່ ກອອກ ົ ຈາກນນເອ ັ້ ົາໄມຈ້ມິ້ ບອນທ ່ ່ີ ມເສີ ັ້ນດາຍມ ້ ນຈະເປ ັ ັ ນແນວໃດ? ໃຫນ້ ກຮຽນຂຽນຕອບໃສ ັ ປ່ ຶ້ ມ. + ຄູສາທິ ດການທດລອງ ົ , ແລວໃຫ ້ ນ້ ກຮຽນສ ັ ງເກດຜ ັ ນທົ ່ີເກດຂີ ນຶ້ . - ໃຫນ້ ກຮຽນອະທ ັ ິ ບາຍຜນການ ົ ທດລອງ ົ + ເປັ ນຫຍງມັ ນຈັ ່ງເກ ຶ ດຂີ ນແບບນ ຶ້ ນັ້? - ຄູຮວມກ ່ ບນັ ກຮຽນອະທ ັ ິ ບາຍຜນການທ ົ ດລອງ ົ . - ຄູອະທິ ບາຍ-ສະຫຸ ຼບວາ່ : ບໍ ລິເວນໜາຟອງສະບ ້ ູມບີນດາຄວາມແຮງຕ ັ ດແປະກ ິ ບໜັ ານອກຄວາມແຮງນ ້ ີ້ ດງໃຫ ຶ ມ້ ນເຄ ັ ່ັ ງສະໝາສະເໝ ່ໍ ີ ທຸກທິ ດທກທາງ ຸ ແລະ ຕງສາກກ ັ້ ບວັ ງເສົ ັ້ນດາຍ້ ເຮັ ດ ໃຫເສ້ ັ້ນດາຍມ ້ ຮູ ີບຮາງເປ ່ ັ ນຮບວູ ງມົ ນຄວາມແຮງເຄ ົ ່ັ ງ: ຄວາມແຮງເຫ່ົ ຼານເອີ້ ນວີ້ າ່ ໜານອກຂອງວ ້ ດຖັ ຸແຫຼວ. ຄວາມແຮງເຄ່ັ ງໜານອກຂອງວ ້ ດຖັ ຸແຫຼວ ແມນແຮງດ ່ ງດຶ ດລະຫວ ູ າງໂມເລກ ່ ຸນ ທ່ີ ພະຍາຍາມຢຶ ດຜິ ວໜາວ້ ດຖັ ແຫຸ ຼວ ໂດຍມທີິ ດຂະໜານກບຜັ ິ ວຂອງວດຖັ ແຫຸ ຼວ ແລະ ຕງສາກກ ັ້ ບຂອບທ ັ ່ີ ວດຖັ ຸແຫຼວສາຜໍ ດັ. ການທດລອງທ ົ ່ີ ຊດເຈນໃຫ ັ ຮູ ້ ວ້ າຄວາມເຄ ່ ່ັ ງໜານອກເປ ້ ັ ນອດຕາສ ັ ວນ່ : ຂອງ ໜາວ້ ດຖັ ຸແຫຼວ (ເສັ້ນດາຍ້ ) ພວພົ ນກັ ບຄວາມຍາວ ັ ຂອງເສັ້ນຂອບ. F = σ A ຫຼື F σ = A ໃຫນ້ ກຮຽນແກ ັ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນອາສາສະໝ ັ ກຂັ ນແກ ຶ້ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນຄ ັ ນອົ ່ນໆສ ື ງເກດ ັ ຫຼືແກໃສ້ ປ່ ຶ້ ມຂອງຕນເອງໄປພ ົ ອມ້ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນໃນຫ ັ ອງທ ້ ງໝັ ດກວດເບ ົ ່ງການແກ ິ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ . ການແກບ້ ດເລກ ົ ນນຖັ້ ກຕື ອງແລ ້ ວ້ ຫຼືບ່ໍ ? ຖາບ້ ອນໃດຜ ່ ິ ດໃຫສະແດງຄວາມຄ ້ ດເຫ ິ ັນ ຫຼືແປງຄນື ໃຫສ້ ມບົ ູນ ແລະ ຖກຕື ອງ້ . - ຄູອະທິ ບາຍ-ສະຫຸ ຼບ ການແກບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງໃຫ ່ ຖ້ ກຕື ອງ້ . ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
22 4.2 ປາກດຕົ ດປຽກ ິ ແລະ ບ່ໍ ຕດປຽກ ິ - ຄູນາພານ ໍ ກຮຽນທ ັ ດລອງ ົ ຢອດນາໃສ ໍ ້ ໃບບອນ ່ ແລະ ແຜນໄມ ່ ້ດງຮ່ັ ູບ 2.3. - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນຕາງໜ ັ າກ້ ຸມລາຍງານຜ ່ ນການທ ົ ດລອງ ົ . - ຄູແລະ ນກຮຽນ ັ ຜູອ້່ນໆື ຟງການລາຍງານຜ ັ ນົ ແລະ ຕງຄັ້ າຖາມເຈາະຈ ໍ ມຕີ້ ່ໍ ກບັ ຜນລາຍງານຂອງແຕ ົ ລະກ ່ ຸມນ່ ນັ້. - ຄູແລະ ນກຮຽນຮ ັ ວມກ ່ ນສະຫ ັ ຸ ຼບໃຫໄດ້ ຕາມເນ ້ ອໃນປ ື້ ຶ້ ມແບບຮຽນ. 4.3 ປາກດການຊ ົ ມໃນທ ຶ ່ໍ ແລບ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນປາກ ື້ ດການຊ ົ ມໃນທ ຶ ່ໍ ແລບ ໃນປຶ້ ມແບບຮຽນ. - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນຕາງໜ ັ າກ້ ຸມລາຍງານຜ ່ ນົ. - ຄູແລະ ນກຮຽນ ັ ຜູອ້່ນໆື ຟງກາ ັ ນລາຍງານຜນົ ແລະ ຕງຄັ້ າຖາມເຈາະຈ ໍ ມກີ້ ບັ ຜນລາຍງານຂອງແຕ ົ ລະກ ່ ຸມນ່ ນັ້. - ຄູອະທິ ບາຍ -ສະຫຸ ຼບວາ່ : ທ່ໍ ແກວທ້ ່ີ ມເນີ ອທື້ ່ີໜາຕ້ ດນັ ອຍໆ ້ ເອນວີ້ າ່ : ທ່ໍ ແລບ. ທ່ໍ ແກວທ້ ່ີ ມໜີ າຕ້ ດຮັ ູນອຍກວ ້ າ່ ຈະມລະດ ີ ບນັ າສໍ ້ ງກວ ູ າ່ , ແຕເອ່ ົາທ່ໍ ແກວຈ້ ຸມລ່ ງອົ າງ່ ນາບາ ໍ ້ (Hg) ລະດບນັ າບາໃນທ ໍ ້ ່ໍ ແກວທ້ ່ີ ມໜີ າຕ້ ດຂອງຮ ັ ູຍ່ງນິ ອຍ້ ລະດບນັ າບາໃນ ໍ ້ ທ່ໍ ແກວຍ້ ່ງຕິ າກວ ່ໍ າ່ ປາກດການທ ົ ່ີ ກາວມາຂ ່ າງເທ ້ ິ ງເອນວີ້ າ່ : ການຊມໃນທ ຶ ່ໍ ແລບ. ສູດຄດໄລ ິ ລະດ ່ ບສັ ູງ h ຂອງວດຖັ ຸແຫຼວໃນທ່ໍ ແລບ: 4 h gd σ ρ = σ ແມນສ່ າປະສ ໍ ດເຄ ິ ່ັ ງໜານອກ ້ . ρ ແມນມວນສານຈ ່ າເພາະ ໍ . g ແມນຄວາມເລ ່ ່ັງຖວງໜ ່ ກັ. d ແມນເສ ່ ັ້ນຜາກາງຂອງໜ ່ າຕ້ ດໃນທ ັ ່ໍ ແລບ. 4.4 ຄວາມຍວຍຂອງວ ້ ດຖັ ຸແຫຼວ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນຄວາມຍ ື້ ວຍຂອງວ ້ ດຖັ ຸແຫຼວໃນປຶ້ ມແບບຮຽນ. - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນຕາງໜ ັ າກ້ ຸມລາຍງານຜ ່ ນົ.
23 - ຄູແລະ ນກຮຽນຜ ັ ອູ້່ນໆື ຟງການລາຍງານຜ ັ ນົ ແລະ ຕງຄັ້ າຖາມເຈາະຈ ໍ ມກີ້ ບຜັ ນົ ລາຍງານຂອງແຕລະກ ່ ຸມນ່ ນັ້. - ຄູອະທິ ບາຍ-ສະຫຸ ຼບວາ່ : ວດຖັ ຸແຫຼວຊະນດໃດມ ິ ຄວາມຍ ີ ວຍສ ້ ູງ ແມນຄວາມແຮງ ່ ຕານການເຄ ້ ່ອນທ ື ່ີ ຫຼາຍກວາ່ . ຄວາມແຮງຕານການເຄ ້ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງວດຖັ ໃນທາດແຫ ຸ ຼວ ທ່ີເກດຈາກຄວາມຍ ີ ວຍຂອງທາດແຫ ້ ຼວ ເອນວີ້ າ່ : ຄວາມແຮງຍວຍ້ . ຄວາມແຮງ ຍວຍຂອງທາດແຫ ້ ຼວທ່ີ ກະທບໃສ ົ ວ່ ດຖັ ຸທ່ີເຄ່ອນທ ື ່ີ ຢູໃນທາດແຫ ່ ຼວ ມຄີາຂ່ ນກຶ້ ບຄວາມ ັ ໄວໃນການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຂອງວດຖັ .ຸ ຄວາມແຮງຍວຍປ ້ ່ ຽນແປງຕາມຄວາມໄວຂອງວດຖັ ຕາມສ ຸ ມຜົ ນລົ ຸມນ່ : ີ້ F = 6πηrv G G ສມຜົ ນເອ ົ ນວີ້ າ່ ກດເກນສະໂຕກ ົ (Stokes’ law) . F G ແມນຄວາມແຮງຍ ່ ວຍຂອງທາດແຫ ້ ຼວ ຫວໜົ ວຍນ ່ ວເຕ ິ ນິ (N) . r ແມນລ່ ດສະໝ ັ ີ ຂອງໜວຍມ ່ ນົ ຫວໜົ ວຍແມ ່ ດັ (m) . v G ແມນຄວາມໄວຂອງວ ່ ດຖັ ຸ ຫວໜົ ວຍ່ (m/s). (η ແມນສ່ າປະສ ໍ ດຄວາມຍ ິ ວຍຂອງທາດແຫ ້ ຼວ ຫວໜົ ວຍ່ (Ns/m2 ) ຫຼືPa s ປາສການວນາທ ິ ີ. - ໃຫນ້ ກຮຽນແກ ັ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ . + ຄູໃຫນ້ ກຮຽນອາສາສະໝ ັ ກຂັ ນແກ ຶ້ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ . + ຄູໃຫນ້ ກຮຽນຄ ັ ນອົ ່ນໆສ ື ງເກດ ັ ຫຼືແກໃສ້ ປ່ ຶ້ ມຂອງຕນເອງ ົ . + ຄູໃຫນ້ ກຮຽນທ ັ ງໝັ ດໃນຫ ົ ອງກວດເບ ້ ່ງການແກ ິ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ . ການແກບ້ ດົ ເລກນນຖັ້ ກຕື ອງແລ ້ ວ້ ຫຼືຍງັ? ຖາບ້ ອນໃດຜ ່ ິ ດໃຫສະແດງຄວາມຄ ້ ດເຫ ິ ັນ ຫຼືແປງຄນໃຫ ື ສ້ ມບົ ູນ ແລະ ຖກຕື ອງ້ . + ຄູອະທິ ບາຍ-ສະຫຸ ຼບການແກບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງໃຫ ່ ຖ້ ກຕື ອງ້ . 5. ການວດັ ແລະ ປະເມນຜີ ນົ ຄູພິ ຈາລະນາຈາກ: - ຄວາມສນໃຈ ົ ແລະ ຄາຖາມຂອງນ ໍ ກຮຽນ ັ . - ຄວາມຄດເຫ ິ ັນຂອງນກຮຽນ ັ . - ການອາສາສະໝກຂອງນ ັ ກຮຽນໃນການປະຕ ັ ບິ ດກັ ດຈະກ ິ າໍ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
24 - ການມສີວນຮ ່ ວມໃນແຕ ່ ລະກ ່ ດຈະກ ິ າຂອງນ ໍ ກຮຽນແຕ ັ ລະຄ ່ ນົ. - ຄວາມຖກຕື ອງຂອງຄ ້ າເຫໍ ັນ ແລະ ການແກບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງກ ່ ຄໍ ບືດເຝ ົ ິ ກຫດທັ ່ີໃຫເປ້ ັ ນ ວຽກບານ້ . 6. ຕອບຄາຖາມ ໍ ແລະ ແກບ້ ດເຝ ົ ິ ກຫດັ 1. ຄວາມແຮງເຄ່ັ ງໜານອກແມ ້ ນຫຍ ່ ງັ? ຕອບ: ຄວາມແຮງເຄ່ັ ງໜານອກຂອງທາດແຫ ້ ຼວແມນແຮງດ ່ ງດຶ ດລະຫວ ູ າງໂມເລກ ່ ນທຸ ່ີ ພະຍາຍາມຢຶ ດຜິ ວໜາທາດແຫ ້ ຼວໂດຍມທີິ ດຂະໜານກບຜັ ິ ວຂອງທາດແຫຼວ ແລະ ຕງສາກກ ັ້ ບຂອບທ ັ ່ີ ທາດແຫຼວສາຜໍ ດັ. ຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງເປັ ນ ອດຕາສ ັ ວນກ ່ ງກົ ບລວງຍາວຂອງຂອບໜ ັ າທາດແຫ ້ ຼວ. 2. ອະທິ ບາຍປາກດການຕ ົ ດປຽກ ິ ແລະ ບ່ໍ ຕດປຽກ ິ . ຕອບ: ຖາຄວາມແຮງດ ້ ງດຶ ດກູ ນລະຫວ ັ າງໂມເລກ ່ ນຂອງທາດແຂງກ ຸ ບໂມເລກ ັ ນຂອງ ຸ ທາດແຫຼວ ຫາກໃຫຍກວ່ າຄວາມແຮງດ ່ ງດຶ ດລະຫວ ູ າງໂມເລກ ່ ນຂອງທາດ ຸ ແຫຼວດວຍກ ້ ນັ ຈະເກດມີ ປາກ ີ ດການຕ ົ ດປຽກ ິ . ຖາຄວາມແຮງດ ້ ງດຶ ດກູ ນລະ ັ ຫວາງໂມເລກ ່ ນຂອງທາດແຂງກ ຸ ບໂມເລກ ັ ນຂອງທາດແຫ ຸ ຼວ ຫາກນອຍກວ ້ າ່ ຄວາມແຮງດງດຶ ດລະຫວ ູ າງໂມເລກ ່ ນຂອງທາດແຫ ຸ ຼວດວຍກ ້ ນຈະເກ ັ ດປາກ ີ ດົ ການບ່ໍ ຕດປຽ ິ ກ 3. ປາກດການທ ົ ່ໍ ແລບ ແມນແນວໃດ ່ ? ຕອບ: ເມ່ອຈື ຸມປາຍຂ ່ າງໜ້ ່ຶ ງຂອງທ່ໍ ແລບລງໃນອ ົ າງທ ່ ່ີ ບນຈັ ທາດແຫ ຸ ຼວລະດບທາດແຫ ັ ຼວ ໃນທ່ໍ ແລບຈະສງກວ ູ າລະດ ່ ບໜັ າທາດແຫ ້ ຼວໃນອາງ່ (ກລະນ ໍ ຕີດປຽກ ິ ) ຫຼືຕາກວ ່ໍ າ່ ລະດບໜັ າທາດແຫ ້ ຼວໃນອາງ່ (ກລະນ ໍ ບີ່ໍ ຕດປຽກ ິ ). 4. ຄວາມແຮງຍວຍແມ ້ ນຫຍ ່ ງັ ? ຕອບ: ຄວາມແຮງຍວຍ້ ແມນຄວາມແຮງຂອງທາດແຫ ່ ຼວທ່ີ ກະທບໃສ ົ ວ່ ດຖັ ຸທ່ີເຄ່ອນທ ື ່ີ ຢູ່ ໃນທາດແຫຼວ ມຄີາຂ່ ນກຶ້ ບຄວາມໄວໃນການເຄ ັ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງວດຖັ . ຸ 5. ຄວາມແຮງຍວຍຂອງທາດແຫ ້ ຼວຊະນດໜິ ່ຶ ງຂນກຶ້ ບຫຍ ັ ງແດ ັ ? ່ ຕອບ: ຄວາມແຮງຍວຍຂອງທາດແຫ ້ ຼວມການປ ີ ່ ຽນແປງໄປຕາມອນຫະພ ຸ ູມຂອງທາດ ແຫຼວ, ເມ່ອອື ນຫະພ ຸ ມເພ ູ ່ີ ມຂນຶ້ ຄາຂອງ ່ ຄວາມຍວຍກ ້ ຈະຫ ໍ ຸ ຼດລງົ.
25 6. ແກ: ້ ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ F = 0,021N ; A = 0,05m ຊອກຫາ: σ =? ນາໃຊ ໍ ສູດ້ F σ = A ຂອບຂອງຟອງສະບູທ່ີ ສາຜໍ ດເທ ັ ່ົາສອງເທ່ື ອຂອງຄວາມຍາວເສັ້ນລວດ 0,021 0,021 0, 21N/m 2 2.0,05 0,1 F σ == = = A 7. ແກ: ້ ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ d = 0,2mm=0,0002m ; 3 σ ρ = = 0,47 N/m; 13600kg/m ຊອກຫາ: h = ? ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : 4 h gd σ ρ = 4 0,47 0,069m 13600 10 0,0002 0,069m h h × ⇒ = = × × = 8. ແກ: ້ ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 1 h =146 mm 0,146 m; = 3 2 1 h = = 55 mm =0,055 m; 1000kg/m ; ρ 3 2 ρ = 800kg/m ; 1 σ =0,0775 N/m ຊອກຫາ: 2 σ =? ກອນອ ່ ່ນຕື ອງຄ ້ ດໄລ ິ ຫາເສ ່ ັ້ນຜາສ່ ນກາງຂອງທ ູ ່ໍ ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : 1 1 1 4 h gd σ ρ = 1 1 1 4 4 0,0775 0,00021m 1000 10 0,146 d gh σ ρ × ⇒= = = × × ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : 2 2 2 4 h gd σ ρ = 2 2 2 800 10 0,00021 0,055 0,231N/m 4 4 ρ gdh σ × × × ⇒= = = ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
26 9. ແກ: ້ ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ r = 0,1mm 0,0001m; = σ =0,073N/m ຊອກຫາ: F = ? ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : F σ =⇒= F σA A ແຕໜ່ າຂອບສ ້ າຜໍ ດແມ ັ ນລວງຮອບຂອງໜ ່ າຕ້ ດວັ ງມົ ນົ. ດງນ່ັ ນັ້: A = 2 2 3,14 0,0001 0,000628m πr =× × = 34 7 F 73.10 6, 28.10 458, 44.10 N ⇒= × = −− − 10. ແກ: ້ ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ d =10cm 0,1m; = m g == = 25 0,025kg; 0,07N/m σ ຊອກຫາ: F P + = ? ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : P mg = = = 0,025.10 0,25N ແລະ A = πd = = 3,14.0,1 0,314m - ຄວາມແຮງທ່ີໃຊດ້ ງຕຶ ອງເທ ້ ່ົາກບຜັ ນບວກຂອງຄວາມແຮງເຄ ົ ່ັ ງໜານອກກ ້ ບຄວາມ ັ ແຮງນາໜໍ ້ ກຂອງແຜ ັ ນໂລຫະ ່ . F m =σA = = 0,07.0,314 0,02198N - ຄວາມແຮງທ່ີໃຊດ້ ງແມ ຶ ນເທ ່ ່ົາ F P+ = += 0,02198 0,25 0,27198N 11. ແກ: ້ ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ r =1mm 0,001m; = 3 3 1 2 ρ ρη = == 7800kg/m ; 1600kg/m ; 0,1Pa s ຊອກ: v = ? - ເມ່ອລື ກບູ ເຄີ ່ອນທ ື ່ີ ສະໝາສະເໝ ່ໍ ີ ຈະໄດ້ PFF = + B ເຊ່ງິ F rv = 6πη 1 1 B 2 2 P m g Vg F m g Vg ρ ρ = = = = ບໍ ລິ ມາດຂອງລກບູ ເຫີ ັ ຼກ 4 3 3 V r = π ຈະໄດ: ້ 1 2 ρ Vg rv Vg = 6πη ρ +
27 2 1 2 12 2( ) 6 9 Vg Vg gr v r ρ ρ ρρ πη η − − ⇒= = 6 3 2 1 2.10.10 .6200 124.10 13,7.10 / 9.0,1 9.10 v ms − − − − = == 12. ແກ: ້ ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 4 r 0,1mm 10 m; − = = 3 6 ρ η 850kg/m ; 18.10 Pa s − = = ຊອກຫາ: v = ? ; F = ? ເມ່ອຢື ດນົ າມໍ ້ ນຕັ ກໄດ ົ ຄວາມໄວສ ້ ດທຸ າຍ້ ແຮງນາໜໍ ້ ກເທ ັ ່ົາແຮງຍວຍຂອງອາກາດ ້ 4 4 3 10 850. 3,14.(10 ) .10 355,86.10 N 3 F P mg Vg ρ − − = = = = = ຄດໄລ ິ ຫາ ່ v = ? ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : F rv = 6πη 10 6 4 355,86.10 355,86 6 6 3,14 18.10 10 339,12 F v πηr − ⇒= = − − = ×× × v =1,04m/s ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
28 ບດທົ ີ 3. ລກສະນະຂອງວ ັ ດຖັ ແຂງ ຸ ແລະ ວດຖັ ແຫ ຸ ຼວ ເວລາ 4 ຊ່ ວໂມງ ົ 1. ຈຸດປະສງົ ໃຫນ້ ກຮຽນ ັ : - ຮູ້ແລະ ເຂົ້ າໃຈຄວາມໝາຍຂອງຄວາມແຮງທນທານ ົ , ສາປະສ ໍ ດຢິ ື ດຍາວ, ການເຍ. ້ - ສາມາດອະທິ ບາຍໂມດນຫູ ດຢົ ື ດຂອງວດຖັ ແຂງ ຸ . - ຄດໄລ ິ ຄວາມດ ່ ນຢັ ໃນວ ່ ູ ດຖັ ຸແຫຼວລະດບຕັ າງໆ ່ . - ເຂົ້ າໃຈເນອໃນກ ື້ ດເກນປາສການ ົ ແລະ ຫຼກເກນອາກຊ ັ ແມີ ດັ. - ທາດແຫຼວອຸດມຄະຕ ົ , ິ ເສັ້ນກະແສ, ເລົາກະແສ. - ຂຽນສມຜົ ນຕົ ່ໍ ເນ່ອງື ແລະ ສມຜົ ນແບກນ ົ ູລີ. - ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : ຄດໄລ ິ ແກ່ ບ້ ດເລກຕ ົ າງໆ ່ . 2. ເນອໃນຕ ື້ ນຕົ້ ໍ - ການປ່ ຽນແປງຮບຮູ າງຂອງວ ່ ດຖັ ຸ ການປ່ ຽນແປງແບບດງຶ ແມນການປ ່ ່ ຽນແປງຮບຮູ າງຂອງວ ່ ດຖັ ພາຍໃຕ ຸ ການກະທ ້ ບົ ສອງຄວາມແຮງຂດກັ ນັ ເຊ່ງເຮ ິ ັ ດໃຫຄວາມຍາວຂອງມ ້ ນເພັ ່ີ ມຂນຶ້ ແລະ ຄວາມກວາງຫ ້ ຸ ຼດລງົ ຫຼືຄວາມຍາວຫຸ ຼດລງົແລະ ຄວາມກວາງເພ ້ ່ີ ມຂນຶ້ . ໃນຂອບເຂດຂອງການຫດຢົ ື ດ, ເປັ ນອດັ ຕາສວນກ ່ ງກົ ບສັ າປະສ ໍ ດຫິ ດຢົ ື ດຂອງວດຖັ . ຸ ເອນວີ້ າກ່ ດເກນຮ ົ ຸກ ມສູ ີດຄດໄລ ິ ດ່ ງນ່ັ :ີ້ F k = ΔA ຄາຂອງ ່ k ຂນກຶ້ ບຂະໜາດ ັ ແລະ ທາດແທຂອງວ ້ ດຖັ ຸຫດຢົ ຶ ດ. k ມຄີາ່ ສູງເມ່ອໜື າຕ້ ດຂອງວ ັ ດຖັ ເພຸ ່ີ ມຂນຶ້ ແລະ ຄວາມຍາວທາອໍ ດຂອງວ ິ ດຖັ ຸສນມັ້ ສູ ີດຄດໄລ ິ ່ : 0 A k E = A - ຄວາມແຮງທນທານ ົ ແລະ ຄວາມທນທານ ົ ເມ່ອວື ດຖັ ແຂງໄດ ຸ ຮ້ ບການກະທ ັ ບຈາກຄວາມແຮງພາຍນອກ ົ , ຄວາມແຮງດງດຶ ດລະ ູ ຫວາງໂມເລກ ່ ນຢຸ ພາຍໃນຂອງວ ່ ູ ດຖັ ແຂງເພ ຸ ່ີ ມຂນຶ້ ເພ່ື ອຕານການປ ້ ່ ຽນແປງຮບຮູ າງທ ່ ່ີເກດຈາກ ີ ຄວາມແຮງພາຍນອກຄວາມແຮງນເອີ້ ນວີ້ າ່ : ຄວາມແຮງທນທານ ົ ຄວາມແຮງທນທານທ ົ ່ີເກດີ ຂນນຶ້ ກະທ ີ້ ບຕາມທ ົ ິ ດຕງສາກກ ັ້ ບເນ ັ ອທື້ ່ີໜາຕ້ ດຂອງວ ັ ດຖັ ຸ ແລະ ກະຈາຍຢາງສະໝ ່ າສະເໝ ່ໍ ີ ເທິ ງເນອທື້ ່ີໜາຕ້ ດຂອງວ ັ ດຖັ ຸນນັ້.
29 ຖາຄວາມແຮງ ້ F ເປັ ນຄວາມແຮງທນທານ ົ , A ເປັ ນເນອທື້ ່ີໜາຕ້ ດຂອງສາຍລວດ ັ . ອດຕາສ ັ ວນ່ ລະຫວາງຄວາມແຮງທ ່ ນທານຕ ົ ່ໍ ເນອທື້ ່ີໜາຕ້ ດຂອງສາຍລວດເອ ັ ນວີ້ າ່ : ຄວາມທນທານ ົ . ສນຍະລ ັ ກດັ ວຍ້ E ມສູດີ F E A = ຂອບເຂດຄວາມທນທານ ົ ອດຕາສ ັ ວນລະຫວ ່ າງ່ : F ແລະ ເນອທື້ ່ີໜາຕ້ ດັ A ຂອງ ວດຖັ ຸ ເອນວີ້ າ່ : ຂອບເຂດຄວາມທນທານ ົ . F A σ = ຂອບເຂດຄວາມທນເປ ົ ັ ນອດຕາສ ັ ວນພ ່ ວພົ ນກັ ບມັ ມເນ ຸ ງີ້ α ແລະ ສາປະ ໍ ສດຫິ ດຍົ ດເນ ື ງີ້. ຂຽນໄດດ້ ງນ່ັ ີ້ σ = Gα ການເຍ: ້ ວດຖັ ຸທອນໜ ່ ່ຶ ງມເນີ ອທື້ ່ີໜາຕ້ ດຂອງມ ັ ນັຖກກະທ ື ບດົ ວຍຄວາມແຮງ ້ F ແລວ້ ເຮັ ດໃຫຮູ ້ ບຮາງປ ່ ່ ຽນໄປ. ປະລິ ມານຂອງຮບຮູ າງທ ່ ່ີ ປ່ ຽນໄປນຈະແທກດ ີ້ ວຍມ ້ ຸມ φ , ໂດຍທ່ວົ ໄປມມດຸ ງກ່ັ າວນ ່ ເປີ້ ັ ນມມນຸ ອຍ້ . ດງນ່ັ ນັ້, ສາມາດຂຽນໄດ: ້ 0 tan sin = x φ φ Δ ≈ A 0 x φ Δ ⇒ = A φ ເອນວີ້ າ່ ມຸມເຍ. ້ ມຫີວໜົ ວຍເປ ່ ັ ນ rad.Δx ເປັ ນໄລຍະຫາງຂອງວ ່ ດຖັ ຸທ່ີ ປ່ ຽນຮບຮູ າງ່ . 0 A ຄວາມຍາວໃນທິ ດຕງສາກ ັ້ . ໂມດນຢູ ງັ: ໂມດນຢູ ງມັ ຄີາເທ່ ່ົາກບອັ ດຕາສ ັ ວນລະຫວ ່ າງຄວາມທ ່ ນທານຕາມລວງຍາວ ົ ກບສັ າປະສ ໍ ດຢິ ື ດຍາວ. ສນຍະລ ັ ກັ Y. ສາມາດຂຽນໄດ: ້ E Y ε = ໂມດນເເຍ ູ : ້ ໂມດນເຍ ູ ມ້ ຄີາເທ່ ່ົາກບອັ ດຕາສ ັ ວນລະຫວ ່ າງຄວາມທ ່ ນທານກ ົ ບມັ ມເຍ ຸ . ້ ສນຍະລ ັ ກັYA . ສາມາດຂຽນໄດ: ້ 0 0 / / A E FA F Y φ x A x == = Δ Δ A A YA ມຫີວໜົ ວຍເປ ່ ັ ນN/m2 ໂມດນກູ ອນ້ : ໂມດນກູ ອນມ ້ ຄີາເທ່ ່ົາກບອັ ດຕາສ ັ ວນຄວາມທ ່ ນທານກ ົ ບອັ ດຕາການປ ັ ່ ຽນ ແປງຕາມບໍ ລິ ມາດ.ສນຍະລ ັ ກັ B . ສາມາດຂຽນໄດ: ້ 0 0 0 / / / FA E EV B VV VV V Δ Δ = =− =− −ΔΔ Δ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
30 ວດຖັ ຸແຫຼວ: (ຄວາມໜາແໜນ້ ) ແມນຄ່ າຂອງມວນສານໃນໜ ່ ່ຶ ງຫວໜົ ວຍບ ່ ໍ ລິ ມາດຂອງ ທາດໃດໜ່ຶ ງ. ຄດໄລ ິ ດ່ ວຍສ ້ ູດ: m V ρ = ຄວາມດນສັ ມບົ ນເທ ູ ່ົາກບຜັ ນບວກລະຫວ ົ າງຄວາມດ ່ ນຂອງບ ັ ນຍາກາດກ ັ ບຄວາມດ ັ ນັ ຂອງທາດແຫຼວໃນຈດນຸ ນັ້ ຄດໄລ ິ ຕາມສ ່ ູດ: PPP = 0 + g ໂດຍທີ P gh g = ρ ກດເກນປາສການ ົ : ເມ່ອເພ ື ່ີ ມຄວາມດນໃນທາດແຫ ັ ຼວທ່ີ ຢູໃນພາວະນ ່ ງໃນລະບ ິ້ ບປົ ິດ ຄວາມດນທັ ່ີເພ່ີ ມຂນຈະຖ ຶ້ ກໂອນໄປຫາທ ື ກໆຈ ຸ ຸດໃນທາດແຫຼວລວມທງອັ າງທ ່ ່ີ ບນຈັ . ຸ ກດເກນ ົ ນຖີ້ ກນື າໃຊ ໍ ໃນລະບ ້ ບແມ ົ ແຮງ ່ (ໄຮໂດລຼິ ກ) ເຊ່ງມິ ສູ ີດດງນ່ັ ີ້ F W a A = ຫຼກເກນອາກຊ ັ ແມີ ດັ: ຄວາມແຮງຍຂອງທາດແຫ ູ ້ ຼວທ່ີ ກະທບວົ ດຖັ ຸທ່ີ ຈຸມຢ່ ໃນທາດແຫ ່ ູ ຼວ ເທ່ົາກບນັ າໜໍ ້ ກຂອງທາດແຫ ັ ຼວທ່ີ ຖກວື ດຖັ ຸນນແທນບ ັ້ ອນ່ . ຄວາມແຮງຍຂອງທາດແຫ ູ ້ ຼວຄດິ ໄລໄດ່ ຈາກສ ້ ູດ FB = ρ gAh gV mg = = ρ - ຖາແຮງຍ ້ ອາກຊ ູ ້ ແມີ ດນັ ອຍກວ ້ ານ່ າໜໍ ້ ກຂອງວ ັ ດຖັ , ຸ ວດຖັ ຈະຈ ຸ ມົ. - ຖາແຮງຍ ້ ອາກຊ ູ ້ ແມີ ດໃຫຍ ັ ນ່ າໜໍ ້ ກຂອງວ ັ ດຖັ , ຸ ວດຖັ ຈະຟ ຸ . ູ ສມຜົ ນຕົ ່ໍ ເນ່ອງື ແລະ ສມຜົ ນແບກນ ົ ູລີ: ຄຸນລກສະນະຂອງທາດແຫ ັ ຼວອຸດມຄະຕ ົ : ິ - ມການໄຫ ີ ຼຢາງສະໝ ່ າສະເ ່ໍ ໝີ - ໄຫຼແບບບ່ໍ ມການໝ ີ ູນ(ໄຫຼວນົ) - ໄຫຼໂດຍບ່ໍ ມຄວາມແຮງຕ ີ ານທ ້ ່ີເກດຈາກຄວາມໜຽວ ີ - ບ່ໍ ສາມາດອດໜັ ີ ບໄດ້ ເສັ້ນກະແສ: ແມນເສ ່ ັ້ນທາງເດນທີ ່ີ ອຸພາກໜ່ຶ ງຂອງທາດແຫຼວເຄ່ອນທ ື ່ີເມ່ອທາດແຫ ື ຼວ ໄຫຼແບບສະໝາສະເໝ ່ໍ ີ. ຫຼອດຂອງການໄຫຼແມນເສ ່ ັ້ນກະແສຂອງທາດແຫຼວຈານວນໜ ໍ ່ຶ ງໄຫຼຮຽງກນເປ ັ ັ ນມດັ. ເມ່ອທາດແຫ ື ຼວໄຫຼໃນທ່ໍ ທ່ີ ມຂະໜາດຕ ີ າງ່ ກນັ ຈະໄດສ້ ມົ Av Av 11 2 2 = ເອນວີ້ າ່ : ສມຜົ ນົ ຕ່ໍ ເນ່ອງື Av ເອນວີ້ າ່ : ອດຕາການໄຫ ັ ຼຂອງທາດແຫຼວ. ໝາຍຄວາມວາການໄຫ ່ ຼຂອງທາດ ແຫຼວໃນແຕລະຈ ່ ດມຸ ອີດຕາການໄຫ ັ ຼບ່ໍ ປ່ ຽນແປງ. ຜນບວກຂອງຄວາມດ ົ ນັ, ພະລງງານເດ ັ ນເຄ ີ ່ອນຕ ື ່ໍ ບໍ ລິ ມາດ ແລະ ພະລງງານທ ັ າຕ່ ງັ້ ຕ່ໍ ບໍ ລິ ມາດຢທຸ ່ ູ ກໆຈດພາຍໃນທ ຸ ່ໍ ທ່ີ ວດຖັ ຸແຫຼວເຄ່ອນທ ື ່ີເປັ ນຄາຄ່ ງຄົ າ່ .
31 1 2 2 P v gh const + += ρ ρ 2 2 1 1 12 2 2 1 1 2 2 P v gh P v gh + + =+ + ρρ ρρ ສມຜົ ນນົ ເອີ້ ນວີ້ າ່ : ສມຜົ ນແບກນ ົ ູລີ ສມຜົ ນແບກນ ົ ູລີ ສາມາດອະທິ ບາຍປາກດການຕ ົ າງໆໄດ ່ ້ ທ່ີ ກຽວກ ່ ບການເຄ ັ ່ອນື ທ່ີ ຂອງທາດແຫຼວເຊ່ັນການອອກແບບປີກເຮອຍື ນົ, ເຄ່ອງຈ ື ກອັ ດສັ ດີ,ເຮອື, ສສະເປ ີ ແລະ ອ່ນໆື 3. ສ່ການສອນ ື ສ່ສື່ງພິ ິ ມ: ປຶ້ ມວທະຍາສາດ ິ ແລະ ປຶ້ ມອ່ນໆທ ື ່ີ ກຽວຂ ່ ອງ້ . ສ່ທື່ີເປັ ນອປະກອນ ຸ : ນາໍ ້, ອາງນ ່ າໍ ້, ໄມບ້ນທັ ດັ, ທອນໄມ ່ . ້ ສ່ບືນທັ ຶ ກ (media): CD ແລະ ສາລໍ ບບັ ອນທ ່ ່ີ ມເງີ ່ອນໄຂສະດວກ ື ກເຂໍ ົ້ າສກສາ ຶ ທາງອນເຕ ິ ເນີ ັ ດ. 4. ກດຈະກ ິ າການສອນ ໍ 4.1 ການປ່ ຽນແປງຮບຮູ າງຂອງວ ່ ດຖັ ແຂງ ຸ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມ່ ຕາມຄວາມເໝາະສມົ - ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາການປ ຶ ່ ຽນແປງຮບຮູ າງຂອງວ ່ ດຖັ ແຂງໃນປ ຸ ຶ້ ມແບບຮຽນ. - ໃຫຕາງໜ ້ າກ້ ຸມສະເໜ ່ ີ ລາຍງານຜນການສ ົ ກສາ ຶ . - ຄູແລະ ນກຮຽນຜ ັ ອູ້່ນໆຕ ື ດຕາມ ິ ແລະ ຕງຄັ້ າຖາມເຈາະຈ ໍ ມີ້. - ຄູນາສະເໜ ໍ ີ, ອະທິ ບາຍ ແລະ ຂຽນສດຄູ ດໄລ ິ ່ : ການດງວຶ ດຖັ ໃນຮ ຸ ູບ 3.1, ຄວາມແຮງທນົ ແລະ ຄວາມທນໃນຮ ົ ູບ 3.2; ສາປະສ ໍ ດຢິ ື ດຍາວ 3.3; ການ ເຍຂອງວ ້ ດຖັ ໃນຮ ຸ ູບ 3.4 ຫຼງຈາກນ ັ ນນັ້ າພານ ໍ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ. ທານ່ ຮຸກ(Hooks) ແມນນ່ ກວັ ທະຍາສາດຄ ິ ນອົ ງກັ ດິ ເພ່ິ ນໄດທ້ ດລອງເຖ ົ ງິ ລກສະນະຕ ັ າງໆຂອງຄວາມແຮງຫ ່ ດຢົ ື ດ ສະຫຸ ຼບເປັ ນກດເກນດ ົ ງນ່ັ ີ້: ໃນຂອບເຂດ ຂອງການຫດຢົ ື ດ.ແຮງຫດຢົ ື ດເປັ ນອດຕາສ ັ ວນກ ່ ງກົ ບສັ າປະສ ໍ ດຫິ ດຢົ ື ດຂອງວດຖັ , ຸ ມສູ ີດຄດໄລ ິ ດ່ ງນ່ັ : ີ້ F k = ΔA ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
32 k ແມນສ່ າປະສ ໍ ດຫິ ດຢົ ື ດຂອງວດຖັ ຸ ຫຼືຄວາມແຂງ; ຄາຂອງ ່ k ຂນກຶ້ ບຂະໜາດ ັ ແລະ ທາດແທຂອງວ ້ ດຖັ ຸຫດຢົ ຶ ດ. k ມຄີາສ່ ູງ ເມ່ອໜື າຕ້ ດຂອງວ ັ ດຖັ ເພຸ ່ີ ມຂນຶ້ ແລະ ຄວາມ ຍາວທາອໍ ດຂອງວ ິ ດຖັ ຸສນເຊ ັ້ ່ງມິ ສູ ີດຄດໄລ ິ ດ່ ງນ່ັ : ີ້ 0 A k E = A ຖາສາຍລວດເຫ ້ ັ ຼກຫາກເຄ່ັ ງ ແຕຍ່ ງບັ ່ໍ ຂາດ; ເວລານນັ້ ຢູພາຍໃນສາຍລວດຈະຖ ່ ກກະ ື ທບດົ ວຍຄວາມແຮງທ ້ ່ີ ມຂະໜາດເທ ີ ່ົາກບຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງພາຍນອກ ັ ເຮັ ດໃຫຢູ ້ ພາຍ ່ ໃນສາຍລວດເຫັ ຼກເກດມີ ຄວາມແຮງດ ີ ງດຶ ດລະຫວ ູ າງໂມເລກຸ ່ ນເພ່ີ ມຂນຶ້ . ຄວາມແຮງນເອີ້ ນີ້ ວາ່ : ຄວາມແຮງທນທານ ົ . ຄວາມແຮງທນທານທ ົ ່ີເກດຂີ ນຶ້ ນກະທ ີ້ ບຕາມທ ົ ິ ດຕງສາກກ ັ້ ບເນ ັ ອທື້ ່ີ ໜາຕ້ ດຂອງວ ັ ດຖັ ຸ ແລະ ກະຈາຍຢາງສະໝ ່ າສະເໝ ່ໍ ີເທິ ງເນອທື້ ່ີໜາຕ້ ດຂອງວ ັ ດຖັ ຸນນັ້. ຖາຄວາມແຮງ ້ F ເປັ ນຄວາມແຮງທນທານ ົ , A ເປັ ນເນອທື້ ່ີໜາຕ້ ດຂອງສາຍລວດ ັ ອດຕາສ ັ ວນລະຫວ ່ າງຄວາມແຮງທ ່ ນທານຕ ົ ່ໍ ເນອທື້ ່ີໜາຕ້ ດຂອງສາຍລວດເອ ັ ນວີ້ າ່ : ຄວາມ ທນທານ ົ . ສນຍະລ ັ ກດັ ວຍ້ E . F E A = E ແມນຄວາມທ ່ ນທານ ົ ມຫີວໜົ ວຍເປ ່ ັ ນ N/m2 . ຂອບເຂດຄວາມທນທານ ົ F A =σ ອດຕາສ ັ ວນລະຫວ ່ າງ່ F ແລະ ເນອທື້ ່ີໜາຕ້ ດັ A ຂອງເຊອກື ເອນວີ້ າ່ : ຂອບເຂດຄວາມທນທານສ ົ ນຍະລ ັ ກດັ ວຍ້ σ ຂອບເຂດຄວາມທນເປ ົ ັ ນອດຕາສ ັ ວນ່ ພວພົ ນກັ ບມັ ມເນ ຸ ງີ້ α ແລະ ສາປະສ ໍ ດິ ຫດຍົ ດເນ ື ງີ້ ຂຽນໄດດ້ ງນ່ັ . ີ້ σ = Gα . 4.2 ໂມດນການຫ ູ ດຢົ ື ດຂອງວດຖັ ແຂງ ຸ - ຄູໃຫແບ້ ງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມ່ ຕາມຄວາມເໝາະສມົ. - ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາໂມດ ຶ ນການຫ ູ ດຢົ ື ດຂອງວດຖັ ແຂງໃນປ ຸ ຶ້ ມແບບຮຽນ. - ໃຫຕາງໜ ້ າກ້ ຸມສະເໜ ່ ີ ລາຍງານຜນການສ ົ ກສາ ຶ .
33 - ຄູແລະ ນກຮຽນຜ ັ ອູ້່ນໆຕ ື ດຕາມ ິ ແລະ ຕງຄັ້ າຖາມເຈາະຈ ໍ ມີ້. - ຄູນາສະເໜ ໍ ີ, ອະທິ ບາຍ ແລະ ຂຽນສດຄູ ດໄລ ິ ໂມດ ່ ນຢູ ງັ, ໂມດນເຍ ູ ້ແລະ ໂມດູນ ກອນ້ ດງນ່ັ : ີ້ ໂມດນຢູ ງັມຄີາເທ່ ່ົາກບອັ ດຕາສ ັ ວນລະຫວ ່ າງຄວາມທ ່ ນທານຕາມລວງຍາວກ ົ ບສັ າປະ ໍ ສດຢິ ື ດຍາວ. ສນຍາລ ັ ກັ Y ສາມາດຂຽນໄດ: ້ E Y ε = ຈາກສູດ (3.3) ແລະ (3.5) ໃນປຶ້ ມແບບຮຽນໃສສູດ່ (3.7) ຈະໄດ: ້ 0 0 / / F A F Y A = = Δ Δ A AA A Y ມຫີວໜົ ວຍເປ ່ ັ ນ N/m2 . ໂມດນເຍ ູ ້ມຄີາເທ່ ່ົາກບອັ ດຕາສ ັ ວນ່ ລະຫວາງຄວາມທ ່ ນທານກ ົ ບມັ ມເຍ ຸ . ້ ສນຍະລ ັ ກັ YA . ສາມາດຂຽນໄດ: ້ 0 0 / / A E FA F Y φ x A x == = Δ Δ A A YA ມຫີວໜົ ວຍເປ ່ ັ ນ N/m2 . ໂມດນກູ ອນ້ ມຄີາເທ່ ່ົາກບອັ ດຕາສ ັ ວນຄວາມທ ່ ນທານກ ົ ບອັ ດຕາການປ ັ ່ ຽນແປງ ຕາມ ບໍ ລິ ມາດ. ສນຍະລ ັ ກັ B . ສາມາດຂຽນໄດ: ້ 0 0 0 / / / FA E EV B VV VV V Δ Δ = =− =− −ΔΔ Δ B ມຫີວໜົ ວຍເປ ່ ັ ນ N/m2 4.3 ວດຖັ ຸແຫຼວ, ຄວາມດນັ ແລະ ຫຼກເກນປາສການ ັ . - ຄູໃຫແບ້ ງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມ່ ຕາມຄວາມເໝາະສມົ - ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາວ ຶ ດຖັ ແຫຸ ຼວ, ຄວາມດນັ ແລະ ຫຼກເກນປາສການໃນປ ັ ຶ້ ມແບບຮຽນ. - ໃຫຕາງໜ ້ າກ້ ຸມສະເໜ ່ ີ ລາຍງານຜນການສ ົ ກສາ ຶ . - ຄູແລະ ນກຮຽນຜ ັ ອູ້່ນໆຕ ື ດຕາມ ິ ແລະ ຕງຄັ້ າຖາມເຈາະຈ ໍ ມີ້. - ຄູນາສະເໜ ໍ ີ, ອະທິ ບາຍ ແລະ ຂຽນສດຄູ ດໄລ ິ ຄວາມໜ ່ າແໜ ້ ນຂອງວ ້ ດຖັ , ຸ ຄວາມດນັ-ຄວາມແຮງດນຂອງວ ັ ດຖັ , ຸ ກດເກນປາສການ ົ , ກດເກນອາກຊ ົ ແມີ ດັ ດງນ່ັ : ີ້ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
34 ຄວາມໜາແໜນຂອງວ ້ ດຖັ ຸ ແມນມວນສານຂອງໜ ່ ່ຶ ງຫວໜົ ວຍບ ່ ໍ ລິ ມາດຂອງວດຖັ ຸ ນນັ້.ສນຍາລ ັ ກດັ ວຍ້ ρ . ສູດຄດໄລ ິ ່ : m V ρ = ; ρ ມຫີວໜົ ວຍເປ ່ ັ ນ( 3 kg/m ) ຄວາມດນເທ ັ ່ົາກບອັ ດຕາສ ັ ວນລະຫວ ່ າງຄວາມແຮງທ ່ ່ີ ກະທບຕົ ່ໍໜ່ຶ ງຫວໜົ ວຍເນ ່ ອທື້ ່ີເຊ່ງິ ຄວາມແຮງກະທບນົ ນຍາມໃດ ັ້ ກມໍ ທີິ ດຕງສາກກ ັ້ ບເນ ັ ອທື້ ່ີ ຢູສະເໝ ່ ີ. F P A = ໃນລະບບົ SI, ຄວາມດນມັ ຫີວໜົ ວຍເປ ່ ັ ນ N/m2 ຫຼືປາສະການ (Pa) ແຕໃນທາງ ່ ອຸຕຸນຍິມວົ ທະຍານ ິ ຍິມໃຊ ົ ຫ້ ວໜົ ວຍເປ ່ ັ ນບາ (Bar) ເຊ່ງິ 1 Bar = 105 Pa, ບາງຄງກັ້ ບອກ ໍ ເປັ ນອດໂມສແຟ ັ (atm); 5 1atm 1,013 10 Pa = × ຄວາມດນຂອງບ ັ ນຍາກາດເປ ັ ັ ນຄວາມດນທັ ່ີເກດຈາກບ ີ ນຍາກາດມ ັ ຄີາເທ່ ່ົາກບນັ າໜໍ ້ ກັ ຂອງອາກາດໃນຊນບັ້ ນຍາກາດກະທ ັ ບໃສ ົ ເນ່ ອທື້ ່ີ1 m2 5 1atm 1,013 10 Pa = × ; 1pa = 9,871×10-6atm ເມ່ອເອ ື ົາວດຖັ ຸ ທ່ີເປັ ນຮບກູ ບສາກມ ັ ເນີ ອທື້ ່ີໜາຕ້ ດັ A ລວງສູງ h ປ່ ອຍລງໃນອ ົ າງ່ ຮູບທ່ໍ ກມດົ ງຮ່ັ ູບ 3.5. ຄວາມດນຂອງວ ັ ດຖັ ຸແຫຼວທ່ີ ກະທບໃສ ົ ໜ່ າເທ້ ິ ງວດຖັ ຸແມນ່ PA ແລະ ໜາລ້ ຸມແມ ່ ນ່ PB ເຊ່ງຜິ ນຕົ າງຂອງຄວາມດ ່ ນລະຫວ ັ າງສອງໜ ່ ານ້ ແມີ້ ນ່ : = P P gh B A − ρ ໃນນີ້P P A a = (ຄວາມດນບັ ນຍາກາດ ັ ); ρ gh ແມນຄວາມດ ່ ນຂອງນ ັ າໜໍ ້ ີ ບໃສຈຸດ່ B ຫຼືຄວາມດນເຈສ ັ .(gauge pressure): Pg ; P gh A + ρ ແມນຄວາມດ ່ ນສັ ມບົ ນຢູ ຈຸດ່ ູ B. ທານ່ ປາສກາລ ໄດສ້ າງເຄ ້ ່ອງຈ ື ກໄຮໂດຣລ ັ ິ ກ ໂດຍອາໄສຫຼກການພ ັ ື້ນຖານດງນ່ັ : ີ້ ໃຊທ້່ໍ ນອຍທ ້ ່ີ ມເນີ ອທື້ ່ີໜາຕ້ ດັ a ຕ່ໍ ລວງກ ່ ບທັ ່ໍ ໃຫຍທ່ ່ີ ມເນີ ອທື້ ່ີໜາຕ້ ດັ A . ລູກສບໃນທ ູ ່ໍ ນອຍ້ ທ່ີ ມມວນສານ ີ m ລູກສບໃນທ ູ ່ໍ ໃຫຍທ່ ່ີ ມມວນສານ ີ M ໂດຍທ່ີ ລູກສບແຕ ູ ລະອ ່ ນສາມາດ ັ ເຄ່ອນື ທ່ີໄດຢ້ າງສະດວກໃນທ ່ ່ໍ ກມຂອງມ ົ ນັ. F W WA aA Fa =⇒= ທານອາກຊ ່ ແມີ ດໄດ ັ ສ້ ກສາກ ຶ ຽວກ ່ ບຄວາມແຮງກະທ ັ ບໃສ ົ ວ່ ດຖັ ຸທ່ີ ຈຸມຢ່ ໃນວ ່ ູ ດຖັ ຸແຫຼວ ແລວເພ ້ ່ິ ນສະຫຸ ຼບເປັ ນຫຼກເກນດ ັ ງນ່ັ : “ ີ້ ວດຖັ ຸທ່ີ ຈຸມຢ່ ໃນວ ່ ູ ດຖັ ຸແຫຼວມນຖັ ກວື ດຖັ ຸແຫຼວກະທບົ ຄວາມແຮງຍຂູ ້ ນຶ້ ຕາມລວງຕງັ້. ຂະໜາດຂອງຄວາມແຮງຍດູ ້ ງກ່ັ າວເທ ່ ່ົາກບຂະໜາດຂອງ ັ ນາໜໍ ້ ກຂອງວ ັ ດຖັ ຸແຫຼວທ່ີ ຖກວື ດຖັ ແທນບ ຸ ອນ່ ”. F mg B = G G
35 m ແມນມວນສານ ່ ຂອງວດຖັ ຸແຫຼວທ່ີ ມບີໍ ລິ ມາດເທ່ົາບໍ ລິ ມາດ. V ຂອງວດຖັ ຸສວນທ ່ ່ີ ຈຸມຢ່ ໃນວ ່ ູ ດຖັ ຸແຫຼວ. ຍອນວ ້ າ່ m V = ρ ດງນ່ັ ນໄດ ັ້ : ້ F Vg B = ρ ຈາກກດເກນອາກຊ ົ ແມີ ດັ ສາມາດຫາເງ່ອນໄຂການຟ ື ູຫຼືຈມຂອງວ ົ ດຖັ ໄດຸ ດ້ ງນ່ັ : ີ້ - ກລະນ ໍ ວີດຖັ ຸຈມົ ຄວາມແຮງຍອາກຊ ູ ້ ແມີ ດນັ ອຍກວ ້ ານ່ າໜໍ ້ ກຂອງວ ັ ດຖັ . ຸ - ກລະນ ໍ ວີດຖັ ຸຟູຄວາມແຮງຍອາກຊ ູ ້ ແມີ ດໃຫຍ ັ ກວ່ າ່ ຫຼືເທ່ົາກບນັ າໜໍ ້ ກຂອງວ ັ ດຖັ . ຸ ໃຫນ້ ກຮຽນແກ ັ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນອາສາສະໝ ັ ກຂັ ນແກ ຶ້ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ 1 ແລະ 2. - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນຄ ັ ນອົ ່ນໆສ ື ງເກດ ັ ຫຼືແກໃສ້ ປ່ ຶ້ ມຂອງຕນເອງໄປພ ົ ອມ້ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນໃນຫ ັ ອງທ ້ ງໝັ ດກວດເບ ົ ່ງການແກ ິ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ . ການແກບ້ ດົ ເລກນນຖັ້ ກຕື ອງແລ ້ ວ້ ຫຼືບ່ໍ ? ຖາບ້ ອນໃດຜ ່ ິ ດໃຫສະແດງຄວາມຄ ້ ດເຫ ິ ັນ ຫຼື ແປງຄນໃຫ ື ສ້ ມບົ ູນ ແລະ ຖກຕື ອງ້ . 4.4 ສມຜົ ນຕົ ່ໍ ເນ່ອງື ແລະ ສມຜົ ນແບກນ ົ ູລີ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມ່ ຕາມຄວາມເໝາະສມົ. - ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາສ ຶ ມຜົ ນຕົ ່ໍ ເນ່ອງື ແລະ ສມຜົ ນແບກນ ົ ູລີ ການໃນປຶ້ ມແບບຮຽນ. - ໃຫຕາງໜ ້ າກ້ ຸມສະເໜ ່ ີ ລາຍງານຜນການສ ົ ກສາ ຶ . - ຄູແລະ ນກຮຽນຜ ັ ອູ້່ນໆຕ ື ດຕາມ ິ ແລະ ຕງຄັ້ າຖາມເຈາະຈ ໍ ມີ້. - ຄູນາສະເໜ ໍ ີ, ອະທິ ບາຍຂອງໄຫຼອຸດມຄະຕ ົ ິແລະ ຂຽນສມຜົ ນຕົ ່ໍ ເນ່ອງື , ສມົ ຜນແບກນ ົ ູລດີງນ່ັ : ີ້ ວດຖັ ຸແຫຼວມການເຄ ີ ່ອນທ ື ່ີ ແບບຊບຊັ ອນ້ ແລະ ເປັ ນເລ່ື ອງທ່ີ ມຄວາມເຂ ີ ົ້ າໃຈກນຍັ ງບັ ່ໍ ທນເລ ັ ິ ກເຊ່ງິ ດງນ່ັ ນັ້, ເພ່ື ອຄວາມສະດວກເພ່ິ ນຖການໄຫ ື ຼເປັ ນວດຖັ ໄຫຸ ຼອຸດມຄະຕ ົ ິIdeal fluid ເຊ່ງມິ ຄຸ ີນລກສະນະດ ັ ງນ່ັ : ີ້ 1)ເປັ ນວດຖັ ແຫຸ ຼວທ່ີ ມການໄຫ ີ ຼແບບສະໝາສ່ໍ ະເໝີ. ໝາຍຄວາມວາ່ ຄວາມໄວຂອງການ ໄຫຼຢູຈຸ ່ ດໃດໆກມໍ ຄີາຄ່ ງທົ ່ີ ຕະຫຼອດເວລາ. 2)ເປັ ນວດຖັ ຸແຫຼວທ່ີໄຫຼບ່ໍ ມການໝ ີ ູນ (ບ່ໍ ໄຫຼວນົ). 3)ເປັ ນວດຖັ ຸແຫຼວທ່ີໜີ ບບ່ໍ ໄດ້ໝາຍຄວາມວາ່ ຄວາມໜາແໜນຢ້ ຈຸ ່ ູ ດຕາງໆຄ ່ ງທົ ່ີ. 4)ໃນການໄຫຼບ່ໍ ມຄວາມແຮງຕ ີ ານພາຍໃນກະທ ້ ບໃສ ົ ວ່ ດຖັ ຸແຫຼວ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
36 ທາດແຫຼວທ່ີໄຫຼສະໝາສະເໝ ່ໍ ີອະນພາກຂອງທາດແຫ ຸ ຼວຈະເຄ່ອນຕາມເສ ື ັ ນທາງ ້ ເດນເສ ີ ັ້ນໜ່ຶ ງ ເອນວີ້ າ່ : ເສັ້ນກະແສ (Streamline). ໂດຍຄວາມໄວຂອງອະນພາກມ ຸ ທີິ ດ ຕາມເສັ້ນຕດກິ ບເສ ັ ັ້ນກະແສ ແລະ ເສັ້ນກະແສຂອງແຕລະອະນ ່ ພາກບ ຸ ່ໍ ຕດກັ ນັ. ຖາໃຫ ້ ເສ້ ັ້ນ ກະແສຈານວນໜ ໍ ່ຶ ງຢຮຽງກ ່ ູ ນເປ ັ ັ ນມດັ ເອນມີ້ ດຂອງເສ ັ ັ້ນກະແສນວີ້ າ່ : ຫຼອດຂອງການໄຫຼ ມວນສານ ຂອງວດຖັ ຸແຫຼວທ່ີ ຜານເນ ່ ອທື້ ່ີໜາຕ້ ດັ A1 ເທ່ົາກບັm Avt 1 1 11 = ρ ແລະ ມວນ ສານຂອງແຫຼວທ່ີ ຜານ່ A2 ເທ່ົາກບັm Avt 2 1 22 = ρ . ພິ ຈາລະນາວດຖັ ຸແຫຼວທ່ີໄຫຼໃນພາວະສະ ໝາສະເໝ ່ໍ ີ, ພາຍໃນໜ່ຶ ງຫວໜົ ວຍເວລາປະລ ່ ິ ມານ ຂອງວດຖັ ຸແຫຼວທ່ີ ຜານເນ ່ ອທື້ ່ີໜາຕ້ ດັ A1 ແລະ A2 ເທ່ົາກນັ m m 1 2 = ດງນ່ັ ນັ້: A v A v cont 11 2 2 = = (ສມຜົ ນຕົ ່ໍ ເນ່ອງື ) ຜນບວກຂອງຄວາມດ ົ ນັ, ພະລງງານເດ ັ ນເຄ ີ ່ອນື ຕ່ໍ ບໍ ລມາດ ິ ແລະ ພະລງງານທ ັ າຕ່ ງັ້ ຕ່ໍ ບໍ ລິ ມາດຢທຸ ່ ູ ກໆຈດພາຍໃນທ ຸ ່ໍ ທ່ີ ວດຖັ ຸແຫຼວເຄ່ອນທ ື ່ີເປັ ນຄາຄ່ ງທົ ່ີ. 1 2 2 P v gh const + += ρ ρ (ສມຜົ ນແບກນ ົ ູລີ) ສມຜົ ນແບກນ ົ ູລີ ສາມາດອະທິ ບາຍປາກດການຕ ົ າງໆໄດ ່ ້ທ່ີ ກຽວກ ່ ບການເຄ ັ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງ ທາດແຫຼວເຊ່ັນ: ການອອກແບບຮບຮູ າງຂອງລ ່ ດົ, ການອອກແບບປີກເຮອຍື ນົ, ເຄ່ອງຈ ື ກັ ອດສັ ດີ, ສສະເປ ີ , ເຮອື ແລະ ອ່ນໆື ... ໃຫນ້ ກຮຽນແກ ັ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນອາສາສະໝ ັ ກຂັ ນແກ ຶ້ ບ້ ດເລກ ົ ໂດຍເອົາບດເຝ ົ ິ ກຫດຂັ ໍ ທ້ ີ11 ແລະ 12 ຂອງບດເຝ ົ ິ ກຫດເປ ັ ັ ນບດແກ ົ ຕ້ ວຢົ າງ່ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນຄ ັ ນອົ ່ນໆສ ື ງເກດ ັ ຫຼືແກໃສ້ ປ່ ຶ້ ມຂອງຕນເອງໄປພ ົ ອມ້ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນໃນຫ ັ ອງທ ້ ງໝັ ດກວດເບ ົ ່ງການແກ ິ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ . ການແກບ້ ດົ ເລກນນຖັ້ ກຕື ອງແລ ້ ວ້ ຫຼືບ່ໍ ? ຖາບ້ ອນໃດຜ ່ ິ ດໃຫສະແດງຄວາມຄ ້ ດເຫ ິ ັນ ຫຼື ແປງຄນໃຫ ື ສ້ ມບົ ູນ ແລະ ຖກຕື ອງ້ . 5. ການວດັ ແລະ ປະເມນຜີ ນົ ຄູພິ ຈາລະນາຈາກ: - ຄວາມສນໃຈ ົ ແລະ ຄາຖາມຂອງນ ໍ ກຮຽນ ັ . - ຄວາມຄດເຫ ິ ັນຂອງນກຮຽນ ັ . - ການອາສາສະໝກັ ຂອງນກຮຽນໃນການປະຕ ັ ບິ ດກັ ດຈະກ ິ າໍ.
37 - ການມສີວນຮ ່ ວມໃນແຕ ່ ລະກ ່ ດຈະກ ິ າຂອງນ ໍ ກຮຽນແຕ ັ ລະຄ ່ ນົ. - ຄວາມຖກຕື ອງຂອງຄ ້ າເຫໍ ັນ ແລະ ການແກບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງກ ່ ຄໍ ບືດເຝ ົ ິ ກຫດທັ ່ີໃຫເປ້ ັ ນ ວຽກບານ້ . 6. ຕອບຄາຖາມ ໍ ແລະ ແກບ້ ດເຝ ົ ິ ກຫດທັ າຍບ ້ ດົ 1. ຕອບ: ການປ່ ຽນແປງແບບດງຢຶ ື ດ: ແມນການປ ່ ່ ຽນແປງຮບຮູ າງຂອງວ ່ ດຖັ ພາຍໃຕ ຸ ້ ການກະທບສອງຄວາມແຮງຂ ົ ດກັ ນັ ເຊ່ງເຮ ິ ັ ດໃຫຄວາມຍາວຂອງມ ້ ນເພັ ່ີ ມຂນຶ້ ແລະ ຄວາມກວາງຫ ້ ຸ ຼດລງົ ຫຼືຄວາມຍາວຫຸ ຼດລງົ ແລະ ຄວາມກວາງເພ ້ ່ີ ມຂນຶ້ . 2. ຕອບ: ໃນຂອບເຂດຂອງການຫດຢົ ື ດ ຄວາມແຮງຫດຢົ ື ດເປັ ນອດຕາສ ັ ວນກ ່ ງກົ ບສັ າໍ ປະສດຫິ ດຢົ ື ດຂອງວດຖັ ຸ F k = ΔA . 3. ຕອບ: ໃນອດສາຫະກ ຸ າສໍ າງເຮ ້ ອື ເພ່ິ ນໄດນ້ າໃຊ ໍ ກ້ ດເກນອາກຊ ົ ແມີ ດັ ໂດຍການອອກ ແບບພື້ນຂອງເຮອໃຫ ື ມ້ ເນີ ອທື້ ່ີ ຫຼາຍເທ່ົາທ່ີເປັ ນໄປໄດ້ເພ່ື ອມຄວາມແຮງຍ ີ ອາກຊ ູ ້ ແມີ ດັ ຫຼາຍທ່ີ ສຸດໃນຂະນະທ່ີ ນາໜໍ ້ ກຂອງເຮ ັ ອບື ່ໍ ປ່ ຽນແປງຕາມສດແຮງອາກຊ ູ ແມີ ດັ F Vg = ρ 4. ຕອບ: ໃນເວລາເກດມີ ລີມພາຍ ົ ແຮງຫ ຸ ຼງຄາບ ັ ານມ ້ ກຈະຫ ັ ຸ ຼດປິວອອກໄປຕາມລມຍົ ອນ້ ວາ່ , ຄວາມໄວໃນການໄຫຼຂອງອາກາດຢເທ່ ູ ິ ງຫຼງຄາຫ ັ ຼາຍກວາຄວາມໄວໃນການໄຫ ່ ຼ ຂອງອາກາດຢລຸ ່ ູ ມຫ່ ຼງຄາ ັ ເຮັ ດໃຫເກ້ ດຄວາມແຕກຕ ີ າງຂອງຄວາມດ ່ ນັ ໝາຍຄວາມ ວາ່ ຄວາມດນຢັ ດ່ ູ ານລ ້ ຸມສ່ ງກວ ູ າຄວາມດ ່ ນຢັ ເທ່ ູ ິ ງຫຼງຄາ ັ ເຫດນກີ້ ໃຫໍ ເກ້ ດມີ ແຮງຍ ີ ກົ ກະທບໃສ ົ ຫ່ ຼງຄາ ັ , ຍ່ງຄວາມໄວຂອງອາກາດແຕກຕ ິ າງກ ່ ນຫັ ຼາຍເທ່ົາໃດຄວາມແຮງ ຍກກົ ຈະຫ ໍ ຼາຍຂນເທ ຶ້ ່ົານນັ້ ຈນເຮ ົ ັ ດໃຫຫ້ ຼງຄາບ ັ ານຫ ້ ຸ ຼດອອກໄປ. 5. ແກ: ້ ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ k =100N/m; ΔA = = 10cm 0,1m ຊອກຫາ: m = ? ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : F = P kl = Δ P N =100.0,1 10 = ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : P mg = 2 10N 1kg 10m/s P m g ⇒= = = 6. ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 0 A =1,8m ; d = 0,8mm ; F = 25N ; ΔA =1mm ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
38 ຊອກຫາ: E = ? ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : F k = ΔA F ⇒ = k ΔA 25 25000N/m 0,001 = = ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : 0 A k E = A ເຊ່ງິ 2 ( ) 2 d A = π 2 = 3,14(0,004) 0 2 8 2 8 25000 1,8 3,14.(0,0004) 45000 895,7 10 N/m 50,24 10 k E A − × ⇒= = = =× × A 7. ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 2 52 A 0,8cm 8 10 m ; − = =× 3 F = × 16 10 N; 0 A = 4m; 4 0,04cm 4 10 m− Δ= = × A ຊອກຫາ: ກ. E = ? ຂ. ε = ? ຄ. Y = ? ກ. ຄດໄລ ິ ຄວາມທ ່ ນທານຂອງເສ ົ ັ້ນລວດ ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : 16000 7 2 2 10 N/m 0,0008 F E A = = =× ຂ. ຄດໄລ ິ ສ່ າປະສ ໍ ດຢິ ື ດຍາວຂອງລວດ ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : 3 0 0,004 1.10 4 ε Δ − == = A A ຄ. ຄດໄລ ິ ໂມດ ່ ນຢູ ງັ ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : 7 10 2 3 2.10 2.10 N/m 1.10 E Y ε − == = 8. ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ A = 100 ; a M = 2000kg; 2 g ms =10 / ຊອກຫາ: F = ? ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : P F A a = ຊ່ງຶ P Mg = . 2000.10 20000N = = .20000 200N 100 aP a F A a ⇒= = = 9. ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ P =1 000 000Pa; 3 ρ =1025kg/m ຊອກຫາ: h = ? ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : P gh = ρ
39 1000000 97,56 1025 x 10 P h m ρg ⇒= = = 10. ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ a cm = 20 0, 2m = ; 3 4 V V = ທງໝັ ດົ; 5 0P =1,013.10 Pa; 3 2 1 ρ =1000kg/m ; = 10 m/s . g ຂາງທ ້ ່ີ ຈມລົ ງເທົ ່ົາ h cm m = = 15 0,15 ຊອກຫາ: F = ? ; ? FB = 2 ρ = ? - ຄວາມແຮງກະທບໃສ ົ ດ່ ານລ ້ ຸມຂອງທ ່ ອນໄມ ່ ້ ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : F = PA (1) ເຊ່ງິ 0 1 P P gh = + = + ×× = ρ 101300 1000 10 0,15 102 800Pa ເນອທື້ ່ີ 2 A aa m ==×= . 0,2 0,2 0,04 ແທນຄາຂອງ ່ A ແລະ P ໃສ່ (1) ໄດ້ ⇒= = = F PA (102800)(0,04) 4 112N - ຄວາມແຮງຍອາກຊ ູ ້ ແມີ ດັ ? FB = ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : F Vg B = ρ1 ເຊ່ງິ 3 3 (0, 2 0, 2 0, 2) 0,006m 4 V = ×× = ແມນບ່ ໍ ລິ ມາດສວນທ ່ ່ີ ຈມົ 1 ⇒ = = × ×= F Vg B ρ 1000 0,006 10 60N - ມວນສານຈາເພາະຂອງວ ໍ ດຖັ (ຸ ໄມ) ້ ເມ່ອວື ດຖັ ຸດຸນດຽງນ ່ າໜໍ ້ ກຂອງວ ັ ດຖັ ຸ ເທ່ົາກບແຮງຍ ັ ອາກຊ ູ ້ ແມີ ດັ 2 60 F W Vg B = ⇔ = ρ ເຊ່ງິ 3 V =×× = 0,2 0,2 0,2 0,008m 3 2 60 750kg/m 10 0,008 ⇒= = ρ × 11. ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 3 4 3 1 0,04m 40 / 6,6 10 m /s 60s Q mn − = = =× A 2 d 2cm 2 10 m− = =× ຊອກຫາ: 2 v = ? ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : 1 1 11 2 2 2 2 A v Av Av v A = ⇒= ເຊ່ງິ 4 3 1 11 Q Av 6,6 10 m /s − = =× 2 2 6 2 2 3,14(0,02) 314 10 m 4 4 d A π − = = =× ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
40 ແທນຄາໃສ ່ ໄດ່ : ້ 4 1 1 2 6 2 6,6 10 210m/s 3,14 10 A v v A − − × == = × 12. ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 1 v =100m/s ; 2 P = 900N/m ; 3 ρ =1,2 / m kg ຊອກຫາ: 2 v = ? ນາໃຊ ໍ ສ້ ມຜົ ນແບກນ ົ ູລີ: 2 2 11 2 2 1 1 2 2 P v gh P v gh + + =+ + ρ ρ ρρ 2 2 12 2 1 21 1 1 ( ) 2 2 P P v v gh h − = −+− ρ ρρ ເຊ່ງຖິ ວືາ່ 2 h h ≈ 2 2 12 2 1 1 1 2 2 PP v v −= − ρ ρ 2 12 1 2 2 1 2( ) 2(900 6000) 2 11500 1,2 11500 107, 23m/s PP v v v ρ ρ − + + ⇒= = = ⇒= = 13.ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 2 1 A = 0,003m 2 2 1 0,001m 0,3m/s A v = = ຊອກຫາ: Q = ? ແລະ 2 v = ? ນາໃຊ ໍ ສ້ ມຜົ ນຕົ ່ໍ ເນ່ອງື : Q Av = 3 1 1 Q Av = = ×= 0,003 0,3 0,0009m /s 2 2 2 0,0009 0,0009 0,9 / 0,001 A vv m = ⇒= = s 14. ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ h m =10 0 3 300000 600 / P Pa ρ kg m = = ຊອກຫາ: v = ? ນາໃຊ ໍ ສ້ ມຜົ ນແບກນ ົ ູລີ 2 2 1 1 12 2 2 1 1 2 2 P v gh P v gh + + =+ + ρρ ρρ ເນ່ອງຈາກ ື A A 2 1 << ລະດບຂອງນ ັ າມໍ ້ ນັ h1 h2 h A1 A2
41 ໃນຖງປັ ່ ຽນແປງນອຍຫ ້ ຼາຍ ເຮົາຖວືາໜ່ າຂອງ ້ ນາມໍ ້ ນບັ ່ໍ ເໜັງຕງີ ນນຄັ້ : ື 1 v = 0 ແລະ 2 v ເປັ ນຄວາມໄວຂອງນາມໍ ້ ນທັ ່ີໄຫຼອອກຈາກຮູຮວແລະ ່ົ ເນ່ອງຈາກຮ ື ູຮວຢ່ົ ຕ່ ູ າກວ ່ໍ າຜ່ ິ ວໜາຖ້ ງບັ ່ໍ ຫຼາຍ ຄວາມແຕກຕາງຂອງຄວາມດ ່ ນັ P1 ແລະ P2 ຈ່ງເທຶ ່ົາກບຄວາມດ ັ ນຢັ ໜ່ ູ ານ້ າມໍ ້ ນັ P0 ດງນ່ັ ນັ້ 2 1 12 2 2 2 12 2 2 1 2 12 2 21 2 0 12 2 2 1 0 2 1 2 1 ( ) 2 2( ( )) 2(300000 600.10(10)) 1200 600 1200 34,6m/s P gh P v gh P P v gh gh P P v gh h P gh h v v ρ ρρ ρρ ρ ρ ρ ρ ρ ++ = + + −= + − −= + − + − + ⇒= = = ⇒= = 15. ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 2 v = 30m/s ; 2 3 A = = 175m ; 1,3kg/m ρ ຊອກຫາ: F = ? ນາໃຊ ໍ ສ້ ມຜົ ນແບກນ ົ ູລີ: 2 2 1 1 12 2 2 1 1 2 2 P v gh P v gh + + =+ + ρρ ρρ ເຮົາຖວືາ່ ອາກາດຢໃຕ່ ູ ຫ້ ຼງຄາບ ັ ່ໍ ເຄ່ອນທ ື ່ີ 1 v = 0 2 1 12 2 2 2 12 2 2 1 2 12 2 21 1 2 1 2 1 ( ) 2 P gh P v gh P P v gh gh P P v gh h ρ ρρ ρρ ρ ρ ρ + =+ + −= + − −= + − ຖວືາ່ ລະດບສັ ງຂອງຫ ູ ຼງຄາເບ ັ ອງເທ ື້ ິ ງ ແລະ ເບອງລ ື້ ຸມໃກ ່ ຄຽງກ ້ ນັ 1 2 21 hh hh ≈ ⇒ −= 0 ຈະໄດ້ 2 12 2 2 1 2 1 2 1 (1,3)(30) 585Pa 2 PP v P P − = ρ −= = ຄດໄລ ິ ແຮງຍ ່ ກົ F = ? ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : F PA = =×= 585 175 102 375N ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
42 16. ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 1 d = 25cm ; 3 2 d Q = = 5cm; 0,1m /s ຊອກຫາ: 1 2 ΔPPP =− = ? ນາໃຊ ໍ ສ້ ມຜົ ນແບກນ ົ ູລີ: 2 2 1 1 12 2 2 1 1 2 2 P v gh P v gh + + =+ + ρρ ρρ ທ່ໍ ວາງໃນໜາພຽງນອນແມ ້ ນ່ : 1 2 h h = = 0 2 2 1 12 2 2 2 12 2 1 1 1 2 2 1 1 2 2 P vP v PP v v ρ ρ ρ ρ ⇒+ =+ −= − 2 2 12 21 1 ( ) 2 PP v v −= − ρ (1) ນາໃຊ ໍ ສູ ້ ດອດຕາການໄຫ ັ ຼ: Q Av = 1 2 1 0,1 0,1 0,1 2,04m/s 3,14.(0,125) 0,049 v A ⇒= = = = 2 2 2 0,1 0,1 0,1 52,63m/s 3,14(0,025) 0,0019 v A ⇒= = = = ແທນຄາ່ 1 v ແລະ 2 v ໃສ່ (1) ໄດ ້ 2 2 1 2 1 1000 (52,63) (2,04) 500 2765,75 1 382 877Pa 2 P P−= − = × = ⎡ ⎤ ⎣ ⎦ 17.ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 2 P = 2 000 000N/m ; 3 0P = = 100 000Pa; 1 000kg/m ρ ຊອກຫາ: h = ? ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : P = P P 0 + g 0 0 2000000 100000 19m 1000.10 P P P P gh h g ρ ρ − − = + ⇒= = = 18.ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ A = 50a; M =10 10000 T kg = ຊອກຫາ: F = ? ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : P F A a = 10000.10 2000N 50 50 50 50 P F Pa Mg F aa a =⇒= = = =
43 19. ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 3 1 ρ = 800 / kg m ແມນມວນສານຈ ່ າເພາະຂອງວ ໍ ດຖັ ຸ 3 2 ρ =1000 / kg m ແມນມວນສານຈ ່ າເພາະຂອງນ ໍ າໍ ້ 3 1 V m = 4 ແມນບ່ ໍ ລິ ມາດຂອງວດຖັ ຸສວນທ ່ ່ີ ຟູ ຊອກຫາ: ? FB = ; 2 V = ? (ບໍ ລິ ມາດສວນທ ່ ່ີ ຈມົ) 1 1 1 11 2 P = m g Vg V V g ==+ ρ ρ ( ) ແມນນ່ າໜໍ ້ ກຂອງວ ັ ດຖັ ຸ P2 2 22 = mg Vg = ρ ແມນນ່ າໜໍ ້ ກຂອງທາດແຫ ັ ຼວທ່ີ ຖກວື ດຖັ ແທນບ ຸ ອນ່ (ຄວາມແຮງຍຂອງນ ູ ້ າໍ ້) ເມ່ອວື ດຖັ ຸຢູໃນພາວະດ ່ ນດຸ ຽງ່ ນາໜໍ ້ ກຂອງວ ັ ດຖັ ເທຸ ່ົາຄວາມແຮງຍຂອງນ ູ ້ າໍ ້ 1 1 2 22 2 2 2 2 ( ) 800(4 ) 1000 3200 800 1000 V V g Vg V V V V ρ + = ρ + = + = 3 2 3200 16m 200 ⇒= = V ບໍ ລິ ມາດສວນທ ່ ່ີ ຈມຄວາມແຮງຍ ົ ຂອງນ ູ ້ າທໍ ້ ່ີ ກະທບໃສ ົ ວ່ ດຖັ ຸ F P Vg B = 2 22 = ρ 2 ⇒= = P N 1000.16.10 160000 ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015
44 ບດທົ ີ 4. ລກສະນະຂອງກາສ ັ ເວລາ 4 ຊ່ ວໂມງ ົ 1. ຈຸດປະສງົ ໃຫນ້ ກຮຽນ ັ : - ສາມາດອະທິ ບາຍບນດາກ ັ ດເກນຕ ົ າງໆຂອງກາສເຊ ່ ່ັນ: ໂບຍ-ມາຣອີດົ, ຊາກເລີ, ໄກລຍຊຸ ກັ ແລະ ກດເກນລວມຂອງກາສ ົ . - ຮູການນ ້ າເອໍ ົາກາສຕາງໆມາປະສ ່ ມກົ ນຢັ ໃນຖ ່ ູ ງດຽວກ ັ ນັ. - ສາມາດແກບ້ ດເລກໂດຍນ ົ າໃຊ ໍ ສູ ້ ດຕາງໆທ ່ ່ີໄດຮຽນໃນບ ້ ດນົ ີ້ແລະ ບດທົ ່ີ ຜານມາ ່ . 2. ເນອໃນຕ ື້ ນຕົ້ ໍ ຜານການທ ່ ດລອງຂອງທ ົ ານໂບຍ ່ ຄນພົ້ ບວົ າ່ ຖາຮ້ ກສາອ ັ ນຫະພ ຸ ມໃຫ ູ ຄ້ ງຄົ າ່ ຄວາມດນພັ ວພົ ນປັ ີ້ນກບບັ ໍ ລິ ມາດ ດງສ່ັ ດນູ ີ້ V P 1 ∝ ຖາ້ T ຄງຄົ າ່ ສາມາດຖອນໄດດ້ ງນ່ັ ີ້ PV PV 11 2 2 = ຫຼື PV const = ສາລໍ ບກາສໃນຖ ັ ງປັ ິດແຈບ ບໍ ລິ ມາດ (V) ຄງຄົ າ່ , ຄວາມດນັ (P) ຂອງກາສຈະປ່ ຽນ ແປງພວພົ ນກັ ງກົ ບອັ ນຫະພ ຸ ມສູ າບໍ ູນ (ອຸນຫະພມທູ ່ີໃຊຫ້ ວໜົ ວຍແຄນວ ່ ນິ Kelvin: K) ຂອງ ກາສ ຫຼືອາດຂຽນການພວພົ ນໄດ ັ ດ້ ງນ່ັ : ີ້ P ∝ T ຖາ້ V ຄງຄົ າ່ ເຊ່ງສາມາດຂຽນການພ ິ ວພົ ນດັ ງກ່ັ າວດ ່ ງສ່ັ ດລູ ຸມນ່ ີ້ 1 2 1 2 P P T T = ຫຼື P const T = ຈາກຜນການທ ົ ດລອງທ ົ ານຊາກເລ ່ ີຈ່ງສະຫ ຶ ຸ ຼບເປັ ນກດເກນດ ົ ງນ່ັ : ີ້ ໃນເມ່ອບື ໍ ລິ ມາດ ຂອງກາສປະລິ ມານຈາກໍ ດບັ ່ໍ ປ່ ຽນແປງ, ອດຕາສ ັ ວນລະຫວ ່ າງຄວາມດ ່ ນັ ແລະ ອຸນຫະພູມ ແມນປະລ ່ ິ ມານຄງຄົ າ່ . ໃນເມ່ອຄວາມດ ື ນຂອງກາສປະລ ັ ິ ມານບ່ໍ ປ່ ຽນແປງ, ຖາອ້ ນຫະພ ຸ ມປູ ຽນແປງບ ່ ໍ ລິ ມາດກໍ ປ່ ຽນແປງຕາມ ດງການພ ່ັ ວພົ ນລັ ຸມນ່ : ີ້ ∝ TV ຖາ້ P ຄງຄົ າ່ ເຊ່ງສາມາດຂຽນການພ ິ ວພົ ນດັ ງກ່ັ າວດ ່ ງສ່ັ ດລູ ຸມນ່ ີ້ V const T = ຫຼື 2 2 1 1 T V T V =