ປື້ມຄູ່ມືຄູ ຟີຊິກສາດ ມ6

195 ເລົາແສງສແດງອ ີ ອນຈະຂະຫຍາຍອອກໄປຈ ່ ນເຕ ົ ັມຫຼອດກະຈາຍໄຟຟ້ າ ແລະ ແບງ່ ອອກເປັ ນສອງເຂດຈະແຈງຄ້ : ື ເຂດມດື ຂວກາໂຕດ ົ້ ( ) C ແລະ ເຂດຮຸງ່ ຂວອາໂນດ ົ້ ( ) A . 4. ປດໄຈພ ັ ື້ນຖານຂອງການຖອນໝດໄຟຟ ັ ້ າໃນກາສຄວາມດ ໊ ນຕັ າມ່ໍ ຄີ: ື ຄວາມດນຂອງ ັ ກາສໃນຫ ໊ ຼອດກະຈາຍໄຟຟ້ າຈະຕອງຢ ້ ລະຫວ ່ ູ າງ່ 1 0.001 mmHg − ແລະ ຜນລົ ບົ ລະດບໄຟຟ ັ ້ າຢລະຫວ ່ ູ າງສອງຂ ່ ວກາໂຕດ ົ້ ແລະ ຂວອາໂນດມ ົ້ ຄີາປະມານ ່ 200 300 V V − . 5. ປາກດການຖອນໝ ົ ດໄຟຟ ັ ້ າໃນກາສຄວາມດ ໊ ນຕັ າໄດ ່ໍ ນ້ າໃຊ ໍ ເພ້ ່ື ອຜະລິ ດຫຼອດໄຟຟ້ າ. ສີ ຂອງແສງທ່ີເປ່ັ ງອອກມາຈາກຫຼອດກະຈາຍໄຟຟ້ າຂນກຶ້ ບຊະນ ັ ດຂອງກ ິ າສທ ໊ ່ີ ບນຈັ ໃນຸ ຫຼອດນນັ້. 6. ລງສັ ກາໂຕດແມ ີ ນເລ ່ ົາເອເລັກຕຣງທົ ່ີ ຫຸ ຼດອອກມາຈາກຂວກາໂຕດອ ົ້ ນເນ ັ ່ອງມາຈາກ ື ຄວາມຮອນ້ ຫຼືຈາກການກະທບຂອງລ ົ ງສັ ອີ່ນື, ພາຍໃຕການກະທ ້ ບຂອງທ ົ ່ງໄຟຟ ົ ້ າໃນ ຫຼອດກະ ຈາຍໄຟຟ້ າ, ບນດາເອເລ ັ ັກຕຣງຈະເຄ ົ ່ອນທ ື ່ີ ຈາກຂວກາໂຕດໄປຫາຂ ົ້ ວອາ ົ້ ໂນດໂດຍບ່ໍ ໄດ້ຕາກໍ ບໂມເລກ ັ ນໃດຂອງກ ູ າສເລ ໊ ີ ຍ. ຄຸນລກສະນະຂອງລ ັ ງສັ ກາໂຕດມ ີ ຄີ: ື (1). ຖາບ້ ່ໍ ຖກກະທ ື ບຈາກທ ົ ່ງໄຟຟ ົ ້ າ ຫຼືທ່ງແມ ົ ເຫ່ ັ ຼກ, ລງສັ ກາໂຕດຈະເຄ ີ ່ອນທ ື ່ີເປັ ນເສັ້ນ ຊ່. ື (2). ລງສັ ກາໂຕດກະຈາຍໄປຕາມລວງຕ ີ ງສາກກ ັ້ ບໜັ າພຽງຂ ້ ວກາໂຕດ ົ້ . (3). ລງສັ ກາໂຕດມ ີ ພະລ ີ ງງານ ັ . (4). ລງສັ ກາໂຕດສາມາດທະລ ີ ຸຜານແຜ ່ ນໂລຫະ ່ ທ່ີ ມຄວາມໜາປະມານ ີ 0,003 - 0,03 ມລີີ ແມດສາມາດເຮ ັ ັ ດໃຫອາກາດແຕກຕ ້ ວເປ ົ ັ ນອອີງົ ແລະ ສາມາດກະທບເຮ ົ ັ ດໃຫ້ ຟີມຖາຍຮ ່ ບເປ ູ ັ ນຮອຍດາງຄ ່ ກືນກັ ບຖັ ກແສງ ື . (5). ມທາດຈ ີ ານວນໜ ໍ ່ຶ ງ ເມ່ອຖື ກລື ງສັ ກາໂຕດກະທ ີ ບໃສ ົ ່ ຈະເປ່ັ ງແສງອອກມາ. (6). ລງສັ ກາໂຕດຈະຖ ີ ກປື ຽນແປງທ ່ ິ ດທາງການເຄ່ອນທ ື ່ີເມ່ອຖື ກກະທ ື ບຈາກທ ົ ່ງໄຟຟ ົ ້ າ ຫຼືທ່ງແມ ົ ເຫ່ ັ ຼກ. (7). ລງສັ ກາໂຕດຄວາມຈ ີ ງແລ ິ ວກ້ ຄໍ ການເຄ ື ່ອນທ ື ່ີ ຂອງລາເອເລ ໍ ັກຕຣງທົ ່ີ ມຄວາມໄວສ ີ ູງ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

196 ບດທົ ີ 20. ກະແສໄຟຟ້ າໃນອາກາດ ເວລາ 2 ຊ່ ວໂມງ ົ 1. ຈຸດປະສງົ ໃຫນ້ ກຮຽນ ັ : - ຮູ້ແລະ ເຂົ້ າໃຈກຽວກ ່ ບໝັ ດໄຟຟ ັ ້ າ, ຟ້ າຜາ່ , ຟ້ າເຫຼື້ອມ, ກະແສໄຟຟ້ າໃນຫຼອດສນຍາ ູ ກາດ, ລກສະນະ ັ ແລະ ການນາໃຊ ໍ ກະແສໄຟຟ ້ ້ າໃນຫຼອດສນຍາກາດ ູ . - ຮູວ້ທິ ີ ປ້ ອງກນຟັ ້ າຜາ່ ແລະ ອະທິ ບາຍຜນການທ ົ ດລອງ ົ . 2. ເນອໃນຕ ື້ ນຕົ້ ໍ ເມ່ອຄວາມເຂ ື ັ ມທ້ ່ງໄຟຟ ົ ້ າຢລະຫວ ່ ູ າງວ ່ ດຖັ ຸນາໄຟຟ ໍ ້ າທງສອງມ ັ ຄີາປະມານ ່ 5 3 x 10 V/m ເກດມີ ມີດແສງກະຈາຍອອກມາພ ັ ອມກ ້ ບມັ ສຽງດ ີ ງແຕ ັ ັບໆ ພອມກ ້ ບມັ ກີ່ນຂິ ວິ, ມດແສງດ ັ ງກ່ັ າວ່ ເອນວີ້ າ່ ໝດໄຟຟ ັ ້ າ. ຟ້ າຮອງໃນກ ້ ລະນ ໍ ການກະຈາຍໝ ີ ດໄຟຟ ັ ້ າລະຫວາງກ ່ ຸມເມກສອງກ ່ ຸມ່ ແລະ ເກດຟີ ້ າຜາ່ ໃນກລະນ ໍ ລະຫວ ີ າງກ ່ ຸມເມກກ ່ ບໜັ າດ້ ນິ . ອາກາດຮອນໄດ ້ ດ້ ນຂັ ນເທ ຶ້ ິ ງຈ່ງເຮ ຶ ັ ດໃຫເລ້ ົາແສງທ່ີ ແຜອອກມາກ ່ ງຄ່ົ ກືນກັ ບດວງກ ັ ຽວ່ ; ປາ ກດການແຜ ົ ກະຈາຍແສງສະຫວ ່ າງອອກມາຄ ່ ແນວນ ື ນັ້ ເອນວີ້ າ່ : ຟ້ າເຫຼື້ອມ ແລະ ອຸນຫະພູມ ຟ້ າເຫຼື້ອມຂນກຶ້ ບຄັ ນລຸ ກສະນະຂອງທາດທ ັ ່ີໃຊເຮ້ ັດຂວໄຟຟ ົ້ ້ າ, ໂດຍທ່ວໄປມ ົ ຄີາປະມານ ່ 250° C - 800° C ປາກດການຟ ົ ້ າເຫຼື້ອມໄດນ້ າໃຊ ໍ ເຂ້ ົ້ າໃນການຈອດໂລຫະດວຍໄຟຟ ້ ້ າ, ໃຊເປ້ ັ ນບ່ໍ ຄວາມຮອນ້ ໃນການຫຼອມໂລຫະ, ນາໃຊ ໍ ເຂ້ ົ້ າໃນການກ່ໃຫໍ ເກ້ ດປະຕ ີ ກິ ລິ ິ ຍາເຄມ, ີໃຊເປ້ ັ ນບ່ໍ ແສງສະຫວາງ່ ກາລໍ ງໄຟຟ ັ ້ າແຮງສູງ,… ທາດແທຂອງກະແສໄຟຟ ້ ້ າໃນສນຍາກາດ ູ ແມນກະແສການເຄ ່ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງບນດາອ ັ ເລີ ັກຕຣງົ ຈາກຂວກາໂຕດໄປຫາຂ ົ້ ວອາໂນດ ົ້ . ເມ່ອຜື ນລົ ບລະດ ົ ບໄຟຟ ັ ້ າໃຫຍເທ່ ່ົາໃດ ຄວາມເຂັ ມກະແສໄຟຟ ້ ້ າກໃຫຍ ໍ ເທ່ ່ົານນັ້ ແລະ ກງົ ກນຂັ າມ້ ຕາມການພວພົ ນລະຫ ັ ວາງ່ U ແລະ I ໃນກລະນ ໍ ຂອງຫ ີ ຼອດສນຍາກາດແມ ູ ນບ່ ່ໍ ໄດ້ ເປັ ນໄປຕາມກດເກນໂອມສ ົ າລໍ ບສາຍນ ັ າໄຟຟ ໍ ້ າທ່ີເຮັ ດດວຍໂລຫະ ້ ; ແຕເມ່ ່ອຜື ນລົ ບລະດ ົ ບໄຟ ັ ຟ້ າ U ເພ່ີ ມຂນຮອດຄ ຶ້ າໃດໜ ່ ່ຶ ງແລວ້ ເຖງຈະເພ ິ ່ີ ມຄາ່ U ຂນອຶ້ ກແຕ ີ ຄ່ າກະແສ ່ ໄຟຟ້ າ I ກຈະໍ ບ່ໍ ເພ່ີ ມຂນຕາມ ຶ້ ; ເພ່ິ ນເອນຄີ້ າກະແສໄຟຟ ່ ້ ານວີ້ າ່ : ກະແສໄຟຟ້ າຈາວ.

197 ການນາໃຊ ໍ : ້ ຫຼອດດໂອດ ີ ເພ່ິ ນນາໃຊ ໍ ຫ້ ຼອດດໂອດ ີ ເພ່ື ອເຮັ ດໜາທ້ ່ີ ປ່ ຽນໄຟຟ້ າກະແສສະຫຼບເປ ັ ັ ນໄຟ ຟ້ າກະແສກງົ. ຫຼອດພາບ ເພ່ິ ນນາໃຊ ໍ ຫ້ ຼອດພາບເປັ ນເຄ່ອງຮ ື ບສັ ນຍານຮ ັ ບພາບ ູ ເຊ່ງຫິ ຼອດພາບເປັ ນ ຫຼອດສນຍາກາດ ູ ໜາຫ້ ຼອດພາບດານໃນ ້ ) ( ຈພາບ ໍ ຖກເຄ ື ອບດ ື ວຍທາດທ ້ ່ີ ສາມາດເປ່ັ ງແສງ ໄດ້ຢູບ່ ອນກ ່ ່ວຂອງຫ ິ ຼອດພາບມແຫີ ຼງກະຈາຍເອເລ ່ ັກຕຣງົ, ສາຍໃຍເຜົາຂວກາໂຕດ ົ້ , ຂວອາ ົ້ ໂນດ ແລະ ພາກສວນຄວບຄ ່ ມທຸ ິ ດທາງຂອງເລົາເອເລັກຕຣງົ ເພ່ື ອເຄ່ອນທ ື ່ີໄປກະທບກົ ບຈັ ໍ ພາບ. 3. ສ່ການສອນ ື ຮູບແຕມ້ , ຮູບຖາຍ່ , ... 4. ກດຈະກ ິ າການສອນ ໍ 4.1 ສກສາການໝ ຶ ດໄຟຟ ັ ້ າ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນ ື້ ແລະ ສນທະນາພາຍໃນກ ົ ຸມ່ ກຽວກ ່ ບການໝ ັ ດໄຟຟ ັ ້ າ ພາຍໃຕການຊ ້ ວຍເຫ ່ ຼື ອຂອງຄູ ໂດຍຄໃຊູ ຄ້ າຖາມດ ໍ ງນ່ັ ເປີ້ ັ ນຕນົ້: + ການໝດໄຟຟ ັ ້ າແມນແນວໃດ ່ ? + ພວກນອງເຄ ້ ຍໄດ ີ ເຫ້ ັນ ຫຼືໄດຍ້ ນກິ ຽວກ ່ ບປາກ ັ ດການຟ ົ ້ າເຫຼື້ອມ ແລະ ຟ້ າຜາບ່ ່ໍ ? + ປາກດການ ົ ດງກ່ັ າວເກ ່ ດຂີ ນໄດ ຶ້ ແນວໃດ ້ ? - ຄູໃຫຕາງໜ ້ ານ້ ກຮຽນໃນກ ັ ຸມຂ່ ນລາຍງານ ຶ້ . - ຄູແລະ ນກຮຽນສ ັ ນທະນາຕາມບ ົ ດລາຍງານຂອງແຕ ົ ລະກ ່ ຸມ່ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ ຜນການສ ົ ກສາ ຶ ແລະ ການສນທະນາກ ົ ຽວກ ່ ບການໝ ັ ດໄຟ ັ ຟ້ າ. - ຄູຮວມກ ່ ບນັ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບກຽວກ ່ ບການໝ ັ ດໄຟຟ ັ ້ າ ໃຫໄດ້ ຕາມເນ ້ ອໃນບ ື້ ດຮຽນ ົ . 4.2. ສກສາກ ຶ ຽວກ ່ ບັ ຟ້ າຜາ່ ແລະ ໄຟຟ້ າເຫຼື້ອມ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນ 3 ກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

198 - ຄູແບງຫ່ ວຂົ ໍ ້2.1, 2.2 ແລະ 2.3 ໃຫນ້ ກຮຽນກ ັ ຸມລະຂ ່ ໍ ້ເພ່ື ອສກສາເນ ຶ ອໃນ ື້ ແລະ ສນທະນາພາຍໃນກ ົ ຸມພາຍໃຕ ່ ການຊ ້ ວຍເຫ ່ ຼື ອຂອງຄູ ໂດຍຄໃຊູ ຄ້ າຖາມດ ໍ ງນ່ັ ເປີ້ ັ ນ ຕນົ້: + ນກຮຽນເຄ ັ ຍເຫ ີ ັນປາກດການຟ ົ ້ າຜາບ່ ່ໍ , ມນເປ ັ ັ ນແນວໃດ? + ເຄຍເຫ ີ ັນຟ້ າເຫຼື້ອມບ່ໍ , ຍອນຫຍ ້ ງຈັ ່ງເປ ຶ ັ ນແນວນນັ້? + ຟ້ າເຫຼື້ອມນນມັ້ ອຸ ີນຫະພມປະມານເທ ູ ່ົາໃດ? + ເພ່ິ ນນາໃຊ ໍ ປາກ ້ ດການຟ ົ ້ າເຫຼື້ອມໄປເຮັ ດຫຍງັ? - ຄູໃຫຕາງໜ ້ ານ້ ກຮຽນໃນແຕ ັ ລະກ ່ ຸມຂ່ ນລາຍງານ ຶ້ . - ຄູແລະ ນກຮຽນສ ັ ນທະນາຕາມບ ົ ດລາຍງານຂອງແຕ ົ ລະກ ່ ຸມ່ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ ຜນການສ ົ ກສາ ຶ ແລະ ການສນທະນາກ ົ ຽວກ ່ ບຟັ ້ າຜາຟ່ ້ າ ເຫຼື້ອມ ແລະ ການນາໃຊ ໍ ປາກ ້ ດການຟ ົ ້ າເຫຼື້ອມ. - ຄູຮວມກ ່ ບນັ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ ໃຫຖ້ ກຕື ອງຕາມເນ ້ ອໃນບ ື້ ດຮຽນຂອງແຕ ົ ລະຂ ່ ໍ . ້ 4.3. ສກສາກະແສໄຟຟ ຶ ້ າໃນສນຍາກາດ ູ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນ ື້ ແລະ ສນທະນາພາຍ ົ ໃນກຸມ່ ກຽວກ ່ ບບັ ດການທ ົ ດລອງ ົ ກະແສໄຟຟ້ າໃນສນຍາກາດ ູ ພາຍໃຕການຊ ້ ວຍເຫ ່ ຼື ອຂອງຄູ ໂດຍຄໃຊູ ຄ້ າຖາມດ ໍ ງນ່ັ ີ້ ເປັ ນຕນົ້: + ເພ່ິ ນເຮັ ດການທດລອງແນວໃດ ົ ? + ມກະແສໄຟຟ ີ ້ າທ່ີ ແລນຜ່ ານວ ່ ງຈອນເປ ົ ັ ນແນວໃດ? + ສາມາດສະຫຸ ຼບໄດແນວໃດ ້ ? + ທາດແທກະແສໄຟຟ ້ ້ າໃນສນຍາກາດແມ ູ ນແນວໃດ ່ ? - ຄູໃຫຕາງໜ ້ ານ້ ກຮຽນໃນກ ັ ຸມຂ່ ນລາຍງານ ຶ້ . - ຄູແລະ ນກຮຽນສ ັ ນທະນາຕາມບ ົ ດລາຍງານຂອງແຕ ົ ລະກ ່ ຸມ່ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ ຜນການສ ົ ກສາ ຶ ແລະ ການສນທະນາກ ົ ຽວກ ່ ບກະແສໄຟຟ ັ ້ າ ໃນສນຍາກາດ ູ . - ຄູຮວມກ ່ ບນັ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບກຽວກ ່ ບກະແສໄຟຟ ັ ້ າໃນສນູ ຍາກາດ ໃຫໄດ້ ຕາມເນ ້ ອື້ ໃນບດຮຽນ ົ .

199 4.4. ສກສາຄ ຶ ນລຸ ກສະນະຂອງກະແສໄຟຟ ັ ້ າໃນສນຍາກາດ ູ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນ ື້ ແລະ ສນທະນາພາຍໃນກ ົ ຸມ່ ກຽວກ ່ ບຄັ ນລຸ ກສະນະ ັ ຂອງກະແສໄຟຟ້ າໃນສນຍາກາດ ູ ພາຍໃຕການຊ ້ ວຍເຫ ່ ຼື ອຂອງຄູ ໂດຍຄໃຊູ ຄ້ າໍ ຖາມດງນ່ັ ເປີ້ ັ ນຕນົ້: + ທາດແທຂອງກະແສໄຟ ້ ຟ້ າໃນສນຍາກາດແມ ູ ນຫຍ ່ ງັ? + ກະແສໄຟຟ້ າໃນສນຍາກາດມ ູ ຄຸ ີນລກສະນະແນວໃດ ັ ? + ເມ່ອລະດ ື ບໄຟຟ ັ ້ າຢສອງຂ ່ ູ ວຕົ້ າງກ ່ ນຈະເປ ັ ັ ນແນວໃດ? + ກະແສໄຟຟ້ າຈາວແມນແນວໃດ ່ ? + ຖາອ້ ນຫະພ ຸ ມເພ ູ ່ີ ມຂນເອເລ ຶ້ ັກຕຣງຈະເປ ົ ັ ນແນວໃດ? - ຄູໃຫຕາງໜ ້ ານ້ ກຮຽນໃນກ ັ ຸມຂ່ ນລາຍງານ ຶ້ . - ຄູແລະ ນກຮຽນສ ັ ນທະນາຕາມບ ົ ດລາຍງານຂອງແຕ ົ ລະກ ່ ຸມ່ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ ຜນການສ ົ ກສາ ຶ ແລະ ການສນທະນາກ ົ ຽວກ ່ ບຄັ ນລຸ ກສະນະ ັ ຂອງກະແສໄຟຟ້ າໃນສນຍາກາດ ູ . - ຄູຮວມກ ່ ບນັ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບກຽວກ ່ ບຄັ ນລຸ ກສະນະຂອງກະແສໄຟຟ ັ ້ າໃນສນຍາກາດ ູ ໃຫໄດ້ ຕາມເນ ້ ອໃນບ ື້ ດຮຽນ ົ . 4.5. ສກສາການນ ຶ າໃຊ ໍ ້ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນ 2 ກຸມໃຫຍ ່ ຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. - ຄູແບງຫ່ ວຂົ ໍ ້5.1 ແລະ 5.2 ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນກ ື້ ຸມລະຂ ່ ໍ ້ກຽວກ ່ ບການນ ັ າໍ ໃຊຂອງແຕ ້ ລະຂ ່ ໍ . ້ ພາຍໃຕການຊ ້ ວຍເຫ ່ ຼື ອຂອງຄູໂດຍຄໃຊູ ຄ້ າຖາມດ ໍ ງນ່ັ ເປີ້ ັ ນຕນົ້: + ຫຼອດດໂອດນ ີ ນເພ ັ້ ່ິ ນນາໃຊ ໍ ເພ້ ່ື ອຫຍງັ? + ຫຼອດພາບນນເພ ັ້ ່ິ ນນາໃຊ ໍ ເພ້ ່ື ອຫຍງັ? ແລະ ໃຊແນວໃດ ້ ? - ຄູໃຫຕາງໜ ້ ານ້ ກຮຽນໃນກ ັ ຸມຂ່ ນລາຍງານ ຶ້ . - ຄູແລະ ນກຮຽນສ ັ ນທະນາຕາມບ ົ ດລາຍງານຂອງແຕ ົ ລະກ ່ ຸມ່ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ ຜນການສ ົ ກສາ ຶ ແລະ ການສນທະນາກ ົ ຽວກ ່ ບການນ ັ າໃຊ ໍ . ້ - ຄູຮວມກ ່ ບນັ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ ໃຫໄດ້ ຕາມເນ ້ ອໃນບ ື້ ດຮຽນ ົ . ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

200 5. ການວດັ ແລະ ປະເມນຜີ ນົ ຄູພິ ຈາລະນາຈາກ: - ຄວາມສນໃຈຕ ົ ່ໍ ບດຮຽນ ົ ແລະ ເນອໃນຄ ື້ າຖາມທ ໍ ່ີ ນກຮຽນນ ັ າມາສ ໍ ນທະນາໃນຫ ົ ອງ້ . - ການມສີວນຮ ່ ວມດ ່ ວຍຄວາມສະໝ ້ ກໃຈຕອບຄ ັ າຖາມ ໍ ແລະ ການປະກອບສວນເຄ ່ ່ອນື ໄຫວກດຈະກ ິ າຮຽນຮ ໍ ຕູ ້ າງໆ ່ . - ຄວາມຖກຕື ອງກ ້ ຽວກ ່ ບການແກ ັ ບ້ ດເຝ ົ ິ ກຫດັ ແລະ ວຽກມອບໝາຍຂອງນກຮຽນແຕ ັ ່ ລະຄນົ. 6. ຕອບຄາຖາມ ໍ 1. ໝດໄຟຟ ັ ້ າເກດຂີ ນເມ ຶ້ ່ອຄວາມເຂ ື ັ ມທ້ ່ງໄຟຟ ົ ້ າຢລະຫວ ່ ູ າງວ ່ ດຖັ ຸນາໄຟຟ ໍ ້ າສອງອນມັ ຄີາສ່ ູງ ຄປະມານ ື 5 3 x 10 V/m, ເວລານນຈະເກ ັ້ ດມີ ມີດແສງກະຈາຍອອກມາພ ັ ອມກ ້ ບມັ ສຽງ ີ ດງແຕ ັ ັ ບໆ ແລະ ປ່ ອຍກ່ນຂິ ວອອກມາ ິ . 2. ເສົາປ້ ອງກນຟັ ້ າຜາໂດຍພ ່ ື້ນຖານແມນເຮ ່ ັ ດດວຍໂລຫະພ ້ ອມກ ້ ບຕັ ່ໍ ລງດົ ນບິ ໍ ລິເວນທ່ີ ຄວາມ ຕານໄຟຟ ້ ້ າໜອຍ້ . ເມ່ອເກ ື ດປາກ ີ ດການໝ ົ ດໄຟຟ ັ ້ າຂະໜາດໃຫຍ່ ລະຫວາງກ ່ ຸມເມກ ່ ກບໜັ າດ້ ນໃນບ ິ ໍ ລິເວນທ່ີ ມເສີ ົາປ້ ອງກນຟັ ້ າຜາ່ , ເສົາດງກ່ັ າວຈະດ ່ ດເອ ູ ົາໄຟຟ້ າບນຈັ ຈາກ ຸ ກຸມເມກລ ່ ງສົ ໜູ່ າດ້ ນຢິ າງໄວວາ ່ . ປາກດກາ ົ ນແຜໝ່ ດໄຟຟ ັ ້ າຈ່ງບຶ ່ໍ ເກດຂີ ນຶ້ . 3. ໄຟຟ້ າເຫຼື້ອມເກດຂີ ນເມ ຶ້ ່ອເອ ື ົາສອງຂວໄຟຟ ົ້ ້ າທ່ີເຮັ ດດວຍຖ ້ ານ່ ຫຼືໂລຫະມາຈໃສຸ ກ່ ນເຊ ັ ່ງິ ຢູບ່ ອນຕ ່ ດແິ ປະກນນັ ນເກ ັ້ ດມີ ຄວາມຕ ີ ານໄຟຟ ້ ້ າມຄີາສ່ ູງ, ເມ່ອກະແສໄຟຟ ື ້ າແລນຜ່ ານ່ ຈ່ງເກ ຶ ດການແຜ ີ ຄວາມຮ ່ ອນສ ້ ງອອກມາ ູ . ເມ່ອຫຍ ື ບສອງຂ ັ ວໄຟຟ ົ້ ້ າດງກ່ັ າວອອກຈາກ ່ ກນັ, ບນດາເອເລ ັ ັກຕຣງຢົ ຂ່ ູ ວລົ້ ບໄດ ົ ຮ້ ບພະລ ັ ງງານເດ ັ ນເຄ ີ ່ອນຍ ື ອນຄວາມຮ ້ ອນຈ ້ ່ງຫຶ ຸ ຼດ ອອກມາແລວເຄ ້ ່ອນທ ື ່ີໄປຫາຂວບວກ ົ້ . ເມ່ອເອເລ ື ັກຕຣງໄປຕ ົ າກໍ ບຂັ ວບວກ ົ້ , ຈະເຮັ ດ ໃຫຂ້ ວບວກຮ ົ້ ອນຂ ້ ນພຶ້ ອມທ ້ ງເປັ ່ັ ງແສງສະຫວາງ່ ແລະ ແຜອຸ ່ ນຫະພມສູ ງຄູ ປະມານ ື 400°C ອອກມາ ເຮັ ດໃຫສ້ ນຂອງແທ ົ້ ງຖ່ ານເປ ່ ່ືອຍຍບລຸ ງົ. 4. ໝດໄຟຟ ັ ້ າ ແລະ ຟ້ າເຫຼື້ອມຄກືນຢັ ບ່ ູ ອນວ ່ າທ່ ງສອງກ ັ ລະນ ໍ ລີວນແຕ ້ ແມ່ ນປາກ ່ ດການ ົ ທາງໄຟຟ້ າ, ເກດຂີ ນເມ ຶ້ ່ອຄວາມເຂ ື ັ ມທ້ ່ງໄຟຟ ົ ້ າ ຫຼືເມ່ອຜື ນລົ ບລະດ ົ ບໄຟຟ ັ ້ າຢລະຫວ ່ ູ າງ່ ວດຖັ ຸນາໄຟຟ ໍ ້ າສອງອນມັ ຄີາສ່ ູງ. ມດໄຟຟ ັ ້ າເກດຈາກວ ີ ດຖັ ຸທ່ີເປັ ນໂລຫະສອງອນຢັ ໃກ່ ູ ້ ກນັ ແລະ ຄວາມເຂັ ມທ້ ່ງໄຟຟ ົ ້ າຢລະຫວ ່ ູ າງວ ່ ດຖັ ຸນາໄຟຟ ໍ ້ າທງສອງມ ັ ຄີາປະມານ ່

201 5 3 x 10 V/m. ຟ້ າເຫຼື້ອມເກດຈາກກ ີ ຸມເມກສອງກ ່ ຸມທ່ ່ີ ມໄຟຟ ີ ້ າບນຈັ ຸຕາງກ ່ ນັ, ຜນລົ ບົ ລະດບໄຟຟ ັ ້ າລະຫວາງກ ່ ຸມເມກທ ່ ງສອງມ ັ ຄີາປະມານ ່ 8 9 10 10 − V . 5. ໄຟຟ້ າຊອດ໊ ຫຼືໄຟຟ້ າລດວັ ງຈອນຈ ົ ດເຂ ັ ົ້ າໃນປາກດການໝ ົ ດໄຟ ັ . 6. ທາດແທກະແສໄຟຟ ້ ້ າໃນສນຍາກາດ ູ ແມນກະແສການເຄ ່ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງບນດາເອເລ ັ ັກຕຣງົ ຈາກຂວກາໂຕດໄປຫາຂ ົ້ ວອາໂນດ ົ້ . 7. ກະແສໄຟຟ້ າໃນສນຍາກາດ ູ ແມນກະແສການເຄ ່ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງບນດາເອເລ ັ ັກຕຣງຈາກຂ ົ ວກາ ົ້ ໂຕດໄປຫາຂວອາໂນດ ົ້ . ກະແສໄຟຟ້ າໃນກາສແມ ໊ ນກະແສການເຄ ່ ່ອນຍ ື າຍຢ ້ າງມ ່ ທີິ ດຂອງ ບນດາອ ັ ອີງບວກຕາມທ ົ ິ ດຂອງທ່ງໄຟຟ ົ ້ າ ຫຼືການເຄ່ອນຍ ື າຍໄປຕາມທ ້ ິ ດກງກົ ນຂັ າມກ ້ ບັ ທິ ດທ່ງໄຟຟ ົ ້ າຂອງບນດາອ ັ ອີງລົ ບົ ແລະ ເອເລັກຕຣງົ. 8. ຫຼອດດໂອດເຮ ີ ັ ດດວຍຫ ້ ຼອດແກວ້ ຫຼືຫຼອດໂລຫະ, ໂດຍດດອາກາດພາຍໃນຫ ູ ຼອດແກວ້ ອອກໃຫໝ້ ດົ, ຄວາມດນພາຍໃນຫ ັ ຼອດແກວມ້ ພຽງປະມານ ີ 6 -7 10 10 mmHg. − − ຂວົ້ ກາໂຕດເຮັ ດດວຍໂລຫະຮ ້ ບທູ ່ໍ ກມົ, ທາງໃນຂວກາໂຕດມ ົ້ ເສີ ັ້ນລວດໂລຫະໃຊສ້ າລໍ ບເຜ ັ ົາ ຮອນກາໂຕດ ້ . ຂວອາໂນດໂດຍປ ົ້ ກກະຕ ົ ເຮິ ັ ດດວຍໂລຫະຮ ້ ບທູ ່ໍ ກມໂດຍຕ ົ ດຕິ ງໃຫ ັ້ ເສ້ ັ້ນ ແກນຂອງຂວອາໂນດຢ ົ້ ໃນລວງດຽວກ ່ ູ ນກັ ບເສ ັ ັ້ນແກນຂອງຮບທູ ່ໍ ທ່ີເຮັ ດຂວກາໂຕດ ົ້ . 9. ຫຼອດພາບເປັ ນຫຼອດສນຍູ າກາດ, ໜາຫ້ ຼອດພາບດານໃນ ້ (ຈພາບ ໍ ) ຖກເຄ ື ອບດ ື ວຍທາດທ ້ ່ີ ສາມາດເປ່ັ ງແສງໄດເຊ້ ່ັນ ຊູນຟວສົ ງກະສ ັ ີ( ) ZnS . ຢູບ່ ອນກ ່ ່ວຂອງຫ ີ ຼອດພາບມແຫີ ຼງກະ ່ ຈາຍເອເລັກຕຣງົ, ພາກສວນດ ່ ງກ່ັ າວນ ່ ປະກອບດ ີ້ ວຍສາຍໄຍເຜ ້ ົາຂວກາໂຕດ ົ້ . ຂວກາ ົ້ ໂຕດ, ຂວອາໂນດ ົ້ ແລະ ພາກສວນຄວບຄ ່ ມທຸ ິ ດທາງຂອງເລົາເອເລັກຕຣງໄດ ົ ຕ້ ິ ດຕງັ້ ລຽນກນຕາມລ ັ າດໍ ບັ. 10. ອະທິ ບາຍຄວາມຄກືນັ ແລະ ຄວາມແຕກຕາງກ ່ ນລະຫວ ັ າງຫ ່ ຼອດດໂອດ ີ ແລະ ຫຼອດພາບ. - ຫຼອດດໂອດເຮ ີ ັ ດດວຍທ ້ ອນແກ ່ ວສ້ ນຍາກາດ ູ , ມຂີວກາໂຕດ ົ້ ຫຼືເຮັ ດດວຍທ ້ ່ໍ ແກວ້ ຫຼື ໂລຫະ, ຂວອາໂນດເຮ ົ້ ັ ດດວຍໂລຫະເຊ ້ ່ງທິ າໜໍ າທ້ ່ີ ປ່ ຽນກະແສໄຟຟ້ າສະຫຼບໃຫ ັ ເປ້ ັ ນກະແສ ໄຟຟ້ າກງົ. - ຫຼອດພາບເປັ ນຫຼອດສນຍາກາດໂດຍຂ ູ ວອາໂນດມ ົ້ ຮູນີ ອຍໆເພ ້ ່ື ອໃຫຂ້ ໍ ຫຸ ຼດອອກມາ ແລະ ຖກທື ່ງແມ ົ ເຫ່ ັ ຼກບນຊາທ ັ ິ ດທາງການເຄ່ອນທ ື ່ີ, ທາໜໍ າທ້ ່ີ ຮບສັ ນຍານພາບ ັ , ຫຼອດ ພາບຖກເຄ ື ່ອນທ ື ່ີ ດວຍ້ ZnS ເພ່ື ອກະຈາຍແສງ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

202 ບດທົ ີ 21. ກະແສໄຟຟ້ າໃນທາດເຄ່ງນ ິ າໄຟຟ ໍ ້ າ ເວລາ 2 ຊ່ ວໂມງ ົ 1. ຈຸດປະສງົ ໃຫນ້ ກຮຽນສາມາດ ັ : - ຮູ້ແລະ ເຂົ້ າໃຈກຽວກ ່ ບໂຄງສ ັ າງ້ ແລະ ຄຸນລກສະນະຂອງທາດເຄ ັ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ, ທາດ ເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າປະເພດ n, ທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ ປະເພດ p, ຊນຕັ້ ດແປະ ິ p-n, ຄຸນລກສະນະ ັ ນາໄຟຟ ໍ ້ າຂອງຊນຕັ້ ດແປະ ິ p-n, ດໂອດ ີ , ທຣານສສເຕ ິ , ີ ເຄ່ອງຕ ື ານໄຟຟ ້ ້ າຄວາມຮອນ້ , ແສງ ສະຫວາງ່ ແລະ IC. 2. ເນອໃນຕ ື້ ນຕົ້ ໍ ທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ ແລະ ຄຸນລກສະນະຂອງມ ັ ນັ. ໂຄງສາງໜ້ າງມະນ ່ ຂອງທາດເຄ ີ ່ງິ ນາໄຟຟ ໍ ້ າບໍ ລສຸດິ ແລະ ທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າແບບປະສມົ. ທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າເປັ ນທາດທ່ີ ມີ ຄວາມຕານໄຟຟ ້ ້ າຫຼາຍກວາຄວາມຕ ່ ານໄຟຟ ້ ້ າຂອງໂລຫະ ແຕໜ່ ອຍກວ ້ າອະໂລຫະ ່ . ຄວາມ ແຕກຕາງທ ່ ່ີ ສາຄໍ ນລະຫວ ັ າງທາດເຄ ່ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ ແລະ ໂລຫະແມນການປ ່ ່ ຽນແປງຄວາມຕານ້ ໄຟຟ້ າຈາເພໍ າະ p ຕາມອນຫະພ ຸ ູມ ໝາຍຄວາມວາເມ ່ ່ອອື ນຫະພ ຸ ມເພ ູ ່ີ ມຂນຄວາມຕ ຶ້ ານໄຟຟ ້ ້ າ ຈາເພາະຂອງໂລຫະເພ ໍ ່ິ ມຂນຶ້ ສວນຄວາມຕ ່ ານໄຟຟ ້ ້ າຈາເພາະຂອງທາດເຄ ໍ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າຫຸ ຼດລງົ. ສະນນັ້, ຢູອຸ ່ ນຫະພມຕູ າທາດເຄ ່ໍ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າມຄຸ ີນລກສະນະບ ັ ່ໍ ນາໄຟຟ ໍ ້ າ ແຕເມ່ ່ອຢື ອຸ ່ ູ ນຫະພູມ ສູງພດນັ າໄຟໍ ຟ້ າໄດດ້ ຄີກືນກັ ບໂລຫະ ັ . ກະແສໄຟຟ້ າໃນທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າບໍ ລສຸດິ ແມນກະແສການເຄ ່ ່ອນຍ ື າຍທ ້ ່ີ ມລວງ ີ ແລະ ມທີິ ດອນແນ ັ ນອນຂອງບ ່ ນດາຂ ັ ມເອເລ ຸ ັກຕຣງົ ແລະ ບນດາເອເລ ັ ັກຕຣງພາຍໃຕ ົ ການກະທ ້ ບົ ຂອງທ່ງໄຟຟ ົ ້ າ. ທາດປະສມເຄ ົ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າປະເພດ p ເຖງວິ າມ່ ຈີານໍ ວນຂມເພ ຸ ່ີ ມຂນຶ້ ແຕຈ່ ານວນເອເລ ໍ ັກ ຕຣງເສລ ົ ີ ບ່ໍ ໄດເພ້ ່ີ ມຂນດຶ້ ວຍເຫດນ ້ ນຄວາມໜາແໜ ັ້ ນຂອງຂ ້ ມຈຸ ່ງສຶ ງກວ ູ າຄວາມໜາແໜ ່ ນຂອງ ້ ເອເລັກຕຣງເສລ ົ ີ ຫຼາຍເທ່ົາເພ່ິ ນເອນທາດເຄ ີ້ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າປະເພດນວີ້ າ່ : ທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າປະ ເພດຂຸມ ຫຼືທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າປະເພດ p. ທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າປະເພດ p ເມດບັ ນຈັ ໄຟຟ ຸ ້ າ ຕນຕົ້ ໍ ແມນຂ່ ຸມ, ສວນເອເລ ່ ັກຕຣງແມ ົ ນເມ ່ ດບັ ນຈັ ໄຟຟ ຸ ້ າສາຮອງ ໍ .

203 ບນດາເອເລ ັ ັກຕຣງເສລ ົ ີແລະ ຂຸມບ່ໍ ສາມາດແລນຜ່ ານຊ ່ ນຕັ້ ດແປະ ິ n-p ໝາຍຄວາມ ວາບ່ ່ໍ ມກະແສໄຟຟ ີ ້ າແລນຜ່ ານໃນວ ່ ງຈອນ ົ ສາລໍ ບຊັ ນຕັ້ ດແປະແບບ ິ n-p ກມໍ ຄຸ ີນລກສະນະ ັ ການນາໄຟຟ ໍ ້ າໄປຕາມທິ ດທາງດຽວກນຄັ ຈາກ ື p ຫາ n. ເຄ່ອງອະໄຫ ື ຼເອເລ ່ ັກໂຕຣນກິ ເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ ໂດຍທ່ວໄປແລ ົ ວເພ ້ ່ິ ນມກໃສ ັ ່ ດໂອດ ີ (Diode) ແລະ ທຣານສສເຕ ິ ( ີ Transistor) ຫຼືຕຣໂອດ ີ ເຊ່ງດິ ໂອດເປ ີ ັ ນເຄ່ອງອາໄຫ ື ຼເອເລ ່ ັກໂຕຣນກິ ທ່ີ ຜະລິ ດຈາກທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າຊະນດໜິ ່ຶ ງ, ດີ ໂອດມຄຸ ີນລກສະນະໃຫ ັ ກະແສໄຟຟ ້ ້ າແລນຜ່ ານ່ ໄປໄດແຕ້ ທ່ ິ ດທາງດຽວເທ່ົານນັ້ ຫຼືໃຊດ້ ດໄຟຟ ັ ້ າ ກະແສສະຫຼບເປ ັ ັ ນໄຟຟ້ າກະແສກງົ ວງຈອນແຍກ ົ ຄນື້ ແລະ ທຣານສສເຕ ິ ເປີ ັ ນເຄ່ອງອາໄຫ ື ຼເອເລ ່ ັກໂຕຣນກຊະນ ິ ດໜິ ່ຶ ງ ທ່ີເຮັ ດດວຍທາດເຄ ້ ່ງນິ າໍ ໄຟຟ້ າປະເພດ p ແລະ n ໂດຍເອົາມາປະກອບເຂົ້ າກນຕາມ ັ 2 ແບບຄ: ື ຕ່ໍ ແບບ n-p-n ແລະ p-n-p ເຊ່ງຕຣ ິ ງສັ ສຕິ ໍ ມີ3 ຂາຄ: ື ຂາພື້ນ (Base: B ), ຂາປ່ ອຍ (Emitter: E) ແລະ ຂາ ເກບັ ຫຼືຂາຮບັ (Collector: C). ກະແສໄຟຟ້ າແລນຜ່ ານທຣານສ ່ ດສະເຕ ິ ອີນໜັ ່ຶ ງຄດໄລ ິ ຕາມ ່ ສູດ: ECB I = + I I ແຕເນ່ ່ອງຈາກວ ື າ່ C B I  I ສະນນັ້ , ອາດຖໄດື ວ້ າ່ C B I ≈ I ທຣານສສເຕ ິ ີໄດຖ້ ກນື າໃຊ ໍ ໃນວ ້ ງຈອນຕ ົ າງໆເຊ ່ ່ັນ: ວງຈອນຂະຫຍາຍ ົ , ວງຈອນສ ົ ນໄກວ ່ັ , ວງຈອນຄວບຄ ົ ມອຸ ດຕະໂນມ ັ ດັ,… 3. ສ່ການສອນ ື ຮູບແຕມ້ , ດໂອດ ີ , ຕຣງສັ ສຕິ ໍ ... (ກ) (ຂ) (ຄ) ກ) ສນຍະລ ັ ກຕຣ ັ ງສັ ສຕິ ໍແບບ n-p-n. ຂ) ສນຍະລ ັ ກຕຣ ັ ງສັ ສຕິ ໍແບບ p-n-p ຄ) ຕຣງສັ ສຕິ ໍທ່ີໃຊຕ້ ວຈົ ງິ n n n p p p E E E E B B B B C C C C ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

204 4. ກດຈະກ ິ າການສອນ ໍ 4.1. ສກສາທາດເຄ ຶ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນ ື້ ແລະ ສນທະນາພາຍໃນກ ົ ຸມ່ ກຽວກ ່ ບທາດເຄ ັ ່ງນິ າໍ ໄຟຟ້ າ ພາຍໃຕການຊ ້ ວຍເຫ ່ ຼື ອຂອງຄູ ໂດຍຄໃຊູ ຄ້ າຖາມດ ໍ ງນ່ັ ເປີ້ ັ ນຕນົ້: + ທາດແນວໃດ ຈ່ງເອ ຶ ນວີ້ າທາດເຄ ່ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ? + ທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ ແລະ ໂລຫະຕາງກ ່ ນບັ ່ໍ , ຕາງ່ ກນແນວໃດ ັ ? + ທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າມຈີກຊະນ ັ ດຄິ ຊະນ ື ດໃດແດ ິ ? ່ - ຄູໃຫຕາງໜ ້ ານ້ ກຮຽນໃນກ ັ ຸມຂ່ ນລາຍງານ ຶ້ . - ຄູແລະ ນກຮຽນສ ັ ນທະນາຕາມບ ົ ດລາຍງານຂອງແຕ ົ ລະກ ່ ຸມ່ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ ຜນການສ ົ ກສາ ຶ ແລະ ການສນທະນາກ ົ ຽວກ ່ ບທາດເຄ ັ ່ງນິ າໍ ໄຟຟ້ າ. - ຄູຮວມກ ່ ບນັ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບກຽວກ ່ ບທາດເຄ ັ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ ໃຫໄດ້ ຕາມເນ ້ ອໃນບ ື້ ດຮຽນ ົ . 4.2. ສກສາກະແສໄຟຟ ຶ ້ າຂອງທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນ ື້ ກຽວກ ່ ບກະແສໄຟຟ ັ ້ າຂອງທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ. - ຄູໃຫຕາງໜ ້ ານ້ ກຮຽນໃນກ ັ ຸມຂ່ ນລາຍງານ ຶ້ . - ຄູແລະ ນກຮຽນສ ັ ນທະນາຕາມບ ົ ດລາຍງານ ົ ພາຍໃຕການຊ ້ ວຍເຫ ່ ຼື ອຂອງຄູ ໂດຍໃຊຄ້ າຖາມຄ ໍ : ື + ທາດຫຍງທັ ່ີເພ່ິ ນມກນັ າໃຊ ໍ ຜະລ ້ ິ ດວດຖັ ເຄຸ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ? + ສາເຫດທ່ີ ພາໃຫເກ້ ດທາດເຄ ີ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ ານນແມ ັ້ ນຫຍ ່ ງັ? + ກະແສໄຟຟ້ າໃນທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າບໍ ລິ ສຸດແມນແນວໃດ ່ ? - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ ຜນການສ ົ ກສາ ຶ ແລະ ການສນທະນາກ ົ ຽວກ ່ ບກະແສໄຟຟ ັ ້ າ ຂອງທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ. - ຄູຮວມກ ່ ບນັ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ ກຽວກ ່ ບກະແສໄຟຟ ັ ້ າຂອງທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ ໃຫໄດ້ ້ ຕາມເນອໃນບ ື້ ດຮຽນ ົ .

205 4.3. ສກສາກະແສໄຟຟ ຶ ້ າຂອງທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າແບບປະສມົ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນ ື້ ກຽວກ ່ ບກະແສໄຟຟ ັ ້ າ ຂອງທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າແບບປະ ສມົ. - ຄູໃຫຕາງໜ ້ ານ້ ກຮຽນໃນກ ັ ຸມຂ່ ນລາຍງານ ຶ້ . - ຄູແລະ ນກຮຽນສ ັ ນທະນາຕາມບ ົ ດລາຍງານ ົ ພາຍໃຕການຊ ້ ວຍເຫ ່ ຼື ອຂອງຄູ ໂດຍ ໃຊຄ້ າຖາມຄ ໍ : ື + ທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າແບບປະສມົ ມຈີກປະເພດ ັ , ຄປະເພດໃດແດ ື ? ່ - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ ຜນການສ ົ ກສາ ຶ ແລະ ການສນທະນາກ ົ ຽວກ ່ ບທາດເຄ ັ ່ງນິ າໄຟໍ ຟ້ າແບບປະສມົ. - ຄູຮວມກ ່ ບນັ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ ກຽວກ ່ ບທາດເຄ ັ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າແບບປະສມົ ໃຫໄດ້ ຕາມເນ ້ ອື້ ໃນບດຮຽນ ົ . 4.4. ສກສາກະແສໄຟຟ ຶ ້ າຂອງຊນຕັ້ ດແປະ ິ p - n - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນ 2 ກຸມ່ ຕາມຄວາມເໝາະສມົ. - ຄູແບງຫ່ ວຂົ ໍ ້4.1 ແລະ 4.2 ແຕລະກ ່ ຸມ່ ກຸມລະຂ ່ ໍ ້ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນ ື້ ກຽວ່ ກບກະແສໄຟຟ ັ ້ າຂອງຊນຕັ້ ດແປະ ິ . - ຄູໃຫຕາງໜ ້ ານ້ ກຮຽນໃນກ ັ ຸມຂ່ ນລາຍງານ ຶ້ . - ຄູແລະ ນກຮຽນສ ັ ນທະນາຕາມບ ົ ດລາຍງານ ົ ພາຍໃຕການຊ ້ ວຍເຫ ່ ຼື ອຂອງຄູ ໂດຍ ໃຊຄ້ າຖາມຄ ໍ : ື + ຊນຕັ້ ດແປະລະຫວ ິ າງທາດເຄ ່ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າປະເພດ p ແລະ n ແມນແນວໃດ ່ ? + ຂວຂອງ ົ້ p ແລະ n ຕດໄຟຟ ິ ້ າບນຈັ ຊະນ ຸ ດຫຍ ິ ງັ? + ຄຸນລກສະນະນ ັ າໄຟຟ ໍ ້ າຂອງຊນຕັ້ ດແປະ ິ p ແລະ n ເປັ ນແນວໃດ? - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ ຜນການສ ົ ກສາ ຶ ແລະ ການສນທະນາກ ົ ຽວກະແສໄຟຟ ່ ້ າຂອງ ຊນຕັ້ ດແປະ ິ . - ຄູຮວມກ ່ ບນັ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ ກຽວກ ່ ບກະແສໄຟຟ ັ ້ າຂອງຊນຕັ້ ດແປະ ິ ໃຫໄດ້ ຕາມເນ ້ ອື້ ໃນບດຮຽນ ົ . ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

206 4.5. ສກສາເຄ ຶ ່ອງອາໄຫ ື ຼເອເລ ່ ັກໂຕຣນກເຄ ິ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນ 2 ກຸມ່ ຕາມຄວາມເໝາະສມົ. - ຄູແບງຫ່ ວຂົ ໍ ້5.1 ແລະ 5.2 ແຕລະກ ່ ຸມ່ ກຸມລະຂ ່ ໍ ້ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນ ື້ . - ຕາງໜານ້ ກຮຽນໃນກ ັ ຸມຂ່ ນລາຍງານ ຶ້ . - ຄູແລະ ນກຮຽນສ ັ ນທະນາຕາມບ ົ ດລາຍງານ ົ ພາຍໃຕການຊ ້ ວຍເຫ ່ ຼື ອຂອງຄູ ໂດຍ ໃຊຄ້ າຖາມຄ ໍ : ື + ເຄ່ອງອາໄຫ ື ຼເອເລ ່ ັກໂຕຣນກເຄ ິ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າທ່ີເພ່ິ ນມກໃຊ ັ ມ້ ຫຍີ ງແດ ັ ?່ + ດໂອດນ ີ ນມັ້ ໜີ າທ້ ່ີເຮັ ດຫຍງັ? + ທຣານສສເຕ ິ ມີຈີກແບບຄ ັ ແບບໃດແດ ື ? ່ + ກະແສໄຟຟ້ າແລນຜ່ ານ່ ທຣານສສເຕ ິ ໃດໜ ີ ່ຶ ງ ມສູ ີດຄດໄລ ິ ແນວໃດ ່ ? + ເພ່ິ ນມກໃຊ ັ ຕຣ້ ງສັ ສຕິ ໍ ມາເຮັ ດຫຍງແດ ັ ? ່ - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ ຜນການສ ົ ກສາ ຶ ແລະ ການສນທະນາກ ົ ຽວເຄ ່ ່ອງອາໄຫ ື ຼເອເລ ່ ັກ ໂຕຣນກເຄ ິ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ. - ຄູຮວມກ ່ ບນັ ກຮຽນສະຫ ັ ຸ ຼບ ກຽວກ ່ ບເຄ ັ ່ອງອາໄຫ ື ຼເອເລ ່ ັກໂຕຣນກເຄ ິ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າໃຫໄດ້ ້ ຕາມເນອໃນບ ື້ ດຮຽນ ົ . 5. ການວດັ ແລະ ປະເມນຜີ ນົ ຄູພິ ຈາລະນາຈາກ: - ຄວາມຕງໃຈຟ ັ້ ງການອະທ ັ ິ ບາຍຂອງຄູແລະ ເນອໃນຄ ື້ າຖາມທ ໍ ່ີ ນກຮຽນນ ັ າມາສ ໍ ນົ ທະນາໃນຫອງ້ . - ຄວາມສະໝກໃຈຕອບຄ ັ າຖາມ ໍ ແລະ ການມສີວນຮ ່ ວມໃນການເຄ ່ ່ອນໄຫວກ ື ດຈະ ິ ກາຮຽນຮ ໍ ຕູ ້ າງໆ ່ . - ຄວາມສາມາດໃນການແກບ້ ດເຝ ົ ິ ກຫດັ ແລະ ຄວາມຖກຕື ອງໃນການຕອບຄ ້ າຖາມ ໍ ຂອງນກຮຽນແຕ ັ ລະຄ ່ ນົ. 6. ຕອບຄາຖາມ ໍ 1. ທາດເຄ່ິ ງນາໄຟຟ ໍ ້ າແມນທາດທ ່ ່ີມຄວາມຕ ີ ານໄຟຟ ້ ້ າສງກວ ູ າຄວາມຕ ່ ານໄຟຟ ້ ້ າຂອງ ໂລຫະແຕໜ່ ອຍກວ ້ າຄວາມຕ ່ ານໄຟຟ ້ ້ າຂອງອະໂລຫະ.

207 2. ໃນໜາງມະນ ່ ຂອງຊ ີ ລີິ ຊອອມ ີ (Si) ແຕລະອາໂຕມມ ່ ີ4 ເອເລັກຕຣງສົ າພໍ ນັ ຫຼືມເອເລ ີ ັກ ຕຣງຢົ ຊ່ ູ ນນອກສ ັ້ ຸດ 8 ຕວົ.ເມ່ອຢື ອຸ ່ ູ ນຫະພມຕູ າ່ໍ, ຄາເຄມ ່ ສີາພໍ ນຮັ ວມຂອງຊ ່ ລີິ ກອນບໍ ລິ ສຸດ ຈະມຄວາມໝ ີ ນຄັ້ ງເພາະວ ົ າບ່ ນດາເອເລ ັ ັກຕຣງທົ ງໝັ ດຖົ ກຢື ຶ ດຈອງໄວ ່ ຢ້ າງແໜ ່ ນໜາ ້ ກບັ ໜາງມະນ ່ , ີສະນນັ້,ຈ່ງບຶ ່ໍ ມເອີ ເລັກຕຣງເສລ ົ ີເຮັ ດໃຫຊ້ ລີີ ຊອອມບ ີ ່ໍ ນາໄຟຟ ໍ ້ າ. ເມ່ອອື ນຫະພ ຸ ູມ ສູງຂນຶ້ , ບນດາອາໂຕມຊ ັ ລີີ ຊອອມສ ີ ນແຮງຂ ່ັ ນເຮ ຶ້ ັ ດໃຫການສ ້ າພໍ ນໃນໜ ັ າງມະນ ່ ຈີານວນ ໍ ໜ່ຶ ງຖກມື າງ້ , ເອເລັກຕຣງຈົ ານວນໜ ໍ ່ຶ ງຫຸ ຼດອອກມາຈາກອາໂຕມແລວກາຍເປ ້ ັ ນເອເລັກຕຣງົ ເສລີ. ເມ່ອອື ນຫະພ ຸ ມເພ ູ ່ີ ມສງຍູ ່ງຂິ ນຶ້ , ຈານວນຄ ໍ ເອເລ ູ່ ັກຕຣງສົ າພໍ ນທັ ່ີ ຖກມື າງກ ້ ຍໍ ່ງຫິ ຼາຍ ແລະ ຈານວນເອເລ ໍ ັກຕຣງເສລ ົ ີ ກຍໍ ່ງເພ ິ ່ີ ມຫຼາຍຂນເລ ຶ້ ອຍໆ ື້ . ເມ່ອເອເລ ື ັກຕຣງຫົ ຸ ຼດອອກຈາກ ຄເອເລ ູ່ ັກຕຣງສົ າພໍ ນໃດໜ ັ ່ຶ ງ, ຢູບ່ ອນນ ່ ນຈະເກ ັ້ ດເປ ີ ັ ນຂຸມ, ເອນວີ້ າ່ ຂຸມເອເລັກຕຣງົ (electron hole) ແລະ ໃນທນໃດນ ັ ນກັ້ ຈະມ ໍ ເອເລ ີ ັກຕຣງຈາກຄ ົ ເອເລ ູ່ ັກຕຣງສົ າພໍ ນອັ ່ນເຂ ື ົ້ າ ມາແທນທ່ີພອມທ ້ ງປະຂ ັ ມໄວ ຸ ້ແລະ ເປັ ນແບບນໄປເລ ີ້ ື້ອຍໆ. ການເກດຂະບວນການ ີ ເຄ່ອນຍ ື າຍຂ ້ ມເອເລ ຸ ັກຕຣງົ (ຫຼືການເຄ່ອນຍ ື າຍຂອງໄຟຟ ້ ້ າບນຈັ ບວກ ຸ ) ມທີິ ດກງກົ ນຂັ າມ້ ກບທັ ິ ດການເຄ່ອນຍ ື າຍຂອງເອເລ ້ ັກຕຣງົ. ເມ່ອບື ່ໍ ມທີ່ງໄຟຟ ົ ້ າກະທບໃົ ສ່ , ບນດາເອເລ ັ ັກ ຕຣງົ ແລະ ຂຸມເອເລັກຕຣງົ ເຄ່ອນທ ື ່ີ ຢາງສ ່ ນລະວ ົ ນແບບບ ົ ່ໍ ມທີິ ດທາງຈ່ງບຶ ່ໍ ເກດມີ ກະແສ ີ ໄຟຟ້ າ. ເມ່ອມື ທີ່ງໄຟຟ ົ ້ າກະທບໃສ ົ ່ , ບນດາຂ ັ ມເອເລ ຸ ັກຕຣງຈະເຄ ົ ່ອນທ ື ່ີໄປຕາມທິ ດຂອງ ທ່ງໄຟຟ ົ ້ າ ແລະ ບນດາເອເລ ັ ັກຕຣງົ ຈະເຄ່ອນທ ື ່ີໄປຕາມທິ ດກງກົ ນຂັ າມກ ້ ບທັ ິ ດຂອງທ່ງົ ໄຟຟ້ າ ເຮັ ດໃຫໃນທາດເຄ ້ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າເກດມີ ກະແສໄຟຟ ີ ້ າຂນມາ ຶ້ . 3. ທາດແທກະແສໄຟຟ ້ ້ າໃນທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າບໍ ລິ ສຸດ ແມນກະແສການເຄ ່ ່ອນຍ ື າຍທ ້ ່ີ ມລວງ ີ ແລະ ມທີິ ດອນແນ ັ ນອນຂອງບ ່ ນດາຂ ັ ມເອເລ ຸ ັກຕຣງົ ແລະ ບນດາເອເລ ັ ັກຕຣງພາຍໃຕ ົ ້ ການກະທບຂອງທ ົ ່ງໄຟຟ ົ ້ າ. 4. ທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າປະເພດ n ເກດຈາກການປະສ ີ ມກົ ນລະຫວ ັ າງອາເຊນ ່ ກິ ( ) As ທ່ີ ມີ ຈານວນເອເລ ໍ ັກຕຣງຢົ ຊ່ ູ ນນອກສ ັ້ ຸດ 5 ຕວົ ກບຊັ ຊີລີີ ຊອອມ ີ ( ) Si ທ່ີ ມເອເລ ີ ັກຕຣງຢົ ຊ່ ູ ນັ້ ນອກສຸດ 4 ຕວົ ຕາມອດຕາສ ັ ວນທ ່ ່ີເໝາະສມົ, ເຮັ ດໃຫເອເລ ້ ັກຕຣງົ 4 ຕວົ ທ່ີ ຢູຊ່ ນນອກ ັ້ ຂອງ ( ) As ໄປສາພໍ ນຮັ ວມຄ ່ າເຄມ ່ ກີບັ 4 ເອເລັກຕຣງທົ ່ີ ຢູຊ່ ນນອກຂອງ ັ້ ( ) Si . ສວນເອເລ ່ ັກ ຕຣງໜົ ່ຶ ງຕວທົ ່ີເຫຼື ອຂອງ ( ) As ມການສ ີ າພໍ ນອັ ອນທ ່ ່ີ ສຸດກບອາໂຕມຂອງມ ັ ນັ, ຈ່ງງຶ າຍຕ ່ ່ໍ ການຫຸ ຼດອອກຈາກອາໂຕມແລວກາຍເປ ້ ັ ນເອເລັກຕຣງເສລ ົ ີ, ການນາໄຟຟ ໍ ້ າຕນຕົ້ ໍ ຈ່ງແມ ຶ ນ່ ເອເລັກຕຣງົ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

208 - ທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າປະເພດ p ເກດຈາກການປະສ ີ ມກົ ນລະຫວ ັ າງທາດບ ່ ໍ ຣອມ (B) ທ່ີ ມເອີ ເລັກຕຣງຢົ ຊ່ ູ ນນອກສ ັ້ ຸດ 3 ຕວົ ກບແຊກມານ ັ ອອມ ີ ( ) Ge ທ່ີ ມເອເລ ີ ັກຕຣງຢົ ຊ່ ູ ນນອກສ ັ້ ຸດ 4 ຕວົ ຕາມອດຕາສ ັ ວນທ ່ ່ີເໝາະສມົ. ການສາພໍ ນຮັ ວມເຄມ ່ ລະຫວ ີ າງອາໂຕມຂອງ ່ B ແລະ Ge ທາດ B ຂາດເອເລັກຕຣງປະກອບໃນການສ ົ າງສາຍສ ້ າພໍ ນຮັ ວມກ ່ ບັ 4 ອາໂຕມຂອງ ( ) Ge ທ່ີ ຢູໃກ່ ກ້ ບມັ ນັ. ສາຍສາພໍ ນທັ ່ີ ຂາດ 1 ເອເລັກຕຣງຂອງ ົ B ໄດຍາດເອ ້ ົາ ເອເລັກ ຕຣງົ 1 ຕວົ ຈາກອາໂຕມຂອງGe ຈາກສາຍສາພໍ ນອັ ່ນທື ່ີໃກກ້ ບມັ ນທັ ່ີ ສຸດເຮັ ດໃຫເກ້ ດຂີ ຸມ ຂນໃນສາຍສ ຶ້ າພໍ ນັ. ສະນນັ້, ຈ່ງເຮ ຶ ັ ດໃຫຈ້ ານວນຂ ໍ ມໃນໜ ຸ າງມະນ ່ ຂອງ ີ Ge ເພ່ີ ມຂນຫຶ້ ຼາຍ ທ່ີ ສຸດ. ສະນນັ້, ທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ n-p ແມນການເອ ່ ົາທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າປະເພດ n ແລະ ປະເພດ p ມາຕ່ໍ ໃສກ່ ນເພ ັ ່ື ອເຮັ ດໃຫລະດ ້ ບການນ ັ າໄຟຟ ໍ ້ າດຍີ່ງຂິ ນຶ້ . 5. ເມ່ອຕື ່ໍ ຂວບວກຂອງບ ົ້ ່ໍ ໄຟຟ້ າໃສກ່ ບສັ ນຂອງທາດເຄ ົ້ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າປະເພດ p ແລະ ຂວລົ້ ບົ ຂອງບ່ໍ ໄຟຟ້ າໃສກ່ ບສັ ນທາດເຄ ົ້ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າປະເພດ n , ຂະນະນຢູ ີ້ ຊ່ ນຕັ້ ດແປະເກ ິ ດມີ ທີ່ງໄຟ ົ ຟ້ າ E′ G ມທີິ ດຈາກ p ຫາ n ຊ່ງມຶ ທີິ ດກງກົ ນຂັ າມກ ້ ບທັ ິ ດຂອງທ່ງໄຟຟ ົ ້ າ E G ໃນຊນຕັ້ ດິ ແປະ n-p. ທ່ງໄຟຟ ົ ້ າ E′ G ໄປຫກລັ າງກ ້ ບທັ ່ງໄຟຟ ົ ້ າຂອງຊນຕັ້ ດແປະ ິ . ກະແສໄຟຟ້ າທ່ີ ເກດຂີ ນໃນກ ຶ້ ລະນ ໍ ນີເອີ້ ນວີ້ າ່ ກະແສໄຟຟ້ າລອງ່ ແລະ ຜນລົ ບລະດ ົ ບໄຟຟ ັ ້ າເອນວີ້ າ່ ຜນົ ລບລະດ ົ ບໄຟຟ ັ ້ າລອງ່ . ຖາຕ້ ່ໍ ຂວບວກຂອງບ ົ້ ່ໍ ໄຟຟ້ າໃສສ່ ນຂອງທາດເຄ ົ້ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າປະເພດ n ແລະ ຕ່ໍ ຂວລົ້ ບຂອງບ ົ ່ໍ ໄຟຟ້ າໃສສ່ ນຂອງທາດເຄ ົ້ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າປະເພດ p , ບນດາເອເລ ັ ັກ ຕຣງເສລ ົ ີ ທ່ີ ຢູໃນທາດເຄ ່ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ n ຖກດື ດໄປຫາຂ ູ ວບວກຂອງບ ົ້ ່ໍ ໄຟຟ້ າ ແລະ ບນດາ ັ ຂຸມທ່ີ ຢູໃນທາດເຄ ່ ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າ p ຖກດື ດໄປຫາຂ ູ ວລົ້ ບຂອງບ ົ ່ໍ ໄຟຟ້ າ. ສຸດທາຍບ ້ ນດາເອເລ ັ ັກ ຕຣງເສລ ົ ີແລະ ຂຸມບ່ໍ ສາມາດແລນຜ່ ານຊ ່ ນຕັ້ ດແປະ ິ n-p ໄດຈ້່ງຶ ບ່ໍ ມກະແສໄຟຟ ີ ້ າແລນ່ ໃນວງຈອນ ົ . ການນາໄຟຟ ໍ ້ າສາລໍ ບຊັ ນຕັ້ ດແປະແບບ ິ p-n ແລະ ຊນຕັ້ ດແປະ ິ n-p ມຄຸນີ ລກສະນະຄ ັ ກືນັ. 6. ດໂອດເປ ີ ັ ນເຄ່ອງອາໄຫ ື ຼເອເລ ່ ັກໂຕຣນກທິ ່ີ ຜະລິ ດຈາກທາດເຄ່ງນິ າໄຟຟ ໍ ້ າຊະນດໜິ ່ຶ ງ. ດີ ໂອດ ມຄຸ ີນລກສະນະໃຫ ັ ກະແສໄຟຟ ້ ້ າແລນຜ່ ານໄດ ່ ແຕ້ ໃນທ ່ ິ ດທາງດຽວເທ່ົານນັ້. ສະນນັ້, ດໂອດຈ ີ ່ງຖຶ ກນື າໃຊ ໍ ເຂ້ ົ້ າໃນວງຈອນດ ົ ດກະແສໄຟຟ ັ ້ າສະຫຼບໃຫ ັ ກາຍເປ ້ ັ ນໄຟຟ້ າກະແສກງົ, ວງຈອນແຍກຄ ົ ນື້ ,... ທຣານສສເຕ ິ ໄດີ ຖ້ ກນື າໃຊ ໍ ໃນວ ້ ງຈອນຂະຫຍາຍສ ົ ນຍານ ັ , ວງຈອນສ ົ ນ່ັ ໄກວ, ວງຈອນບ ົ ນຊາອ ັ ດຕະໂນມ ັ ດັ, …

209 ພາກທ ີ V: ແສງເລຂາຄະນດ ິ ບດທົ ີ 22. ການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງຜານແວດລ ່ ອມແສງ ້ ເວລາ 2 ຊ່ ວໂມງ ົ 1. ຈຸດປະສງົ ໃຫນ້ ກຮຽນ ັ : - ຮູ້ແລະ ເຂົ້ າໃຈຄວາມໝາຍ ກຽວກ ່ ບແສງສະຫວ ັ າງ່ ໂດຍສະເພາະແມນ່ : ບ່ໍ ແສງ ປະເພດຕາງໆ ່ , ລດສະໝ ັ ີ ແສງ ແລະ ເລົາແສງ, ກດເກນການເຄ ົ ່ອນທ ື ່ີ ຊ່ຂອງແສງ ື ໃນແວດລອມຕ ້ າງໆ ່ . - ອະທິ ບາຍການເກດເງ ີ າມົ ດື ແລະ ເງາມົ ວົ. - ອະທິ ບາຍປາກດການຈ ົ ນທະຄາດ ັ ແລະ ສຸລິ ຍະຄາດ. - ຮູຄຸ ້ ນປະໂຫຍດຂອງແສງສະຫວາງຕ ່ ່ໍ ກບທັ ກສຸ ່ງຢິ າງໃນໜ ່ າໜ້ ວຍໂລກ ່ . 2. ເນອໃນຕ ື້ ນຕົ້ ໍ 1) ມະໂນພາບຂອງແສງສະຫວາງ່ ບ່ໍ ແສງສະຫວາງເກ ່ ດຈາກແຫ ີ ຼງກ່ າເນໍ ດີ 2 ປະເພດຄ:ືແຫຼງກ່ າເນໍ ດແສງທ ີ າມະຊາດ ໍ ແລະ ແຫຼງກ່ າເນໍ ດແສງທ ີ ່ີ ມະນດສຸ າງຂ ້ ນຶ້ . - ແສງເກດຂີ ນຈາກແຫ ຶ້ ຼງທ່ າມະຊາດເຊ ໍ ່ັນ: ແສງຕາເວັ ນ, ແສງຟ້ າເຫຼື້ອມ, ... - ແສງທ່ີເກດຈາກແຫ ີ ຼງກ່ າເນໍ ດແສງທ ີ ່ີ ມະນດສຸ າງຂ ້ ນເຊ ຶ້ ່ັນ: ແສງດອກໄຟຟ້ າ, ແສງ ໂຄມໄຟ,... - ວດຖັ ຸແຜແສງອອກດ ່ ວຍຕ ້ ວມົ ນເອງ ັ ເອນວີ້ າ່ ແຫຼງກ່ າເນໍ ດແສງ ີ ຫຼືບ່ໍ ແສງ. - ວດຖັ ຸທ່ີ ບ່ໍ ແມນບ່ ່ໍ ແສງ: ເດອນື , ດາວ, ຄນົ, ສດັ, ລດົ, ຕນໄມ ົ້ ້ແລະ ອ່ນໆື (1) ລດສະໝ ັ ີ ແສງ ແລະ ເລົາແສງ - ລດສະໝ ັ ີ ແສງ: ແສງທ່ີ ແຜອອກຈາກບ ່ ່ໍ ແສງໜ່ຶ ງກະຈາຍອອກໄປທກທຸ ິ ດ ອອມຮອບບ ້ ່ໍ ແສງນນັ້, ແຕລະເຄ ່ ່ງເສ ິ ັ້ນຊ່ທື່ີ ຂດອອກຈາກບ ີ ່ໍ ແສງໄປຕາມທິ ດທາງເຄ່ອນທ ື ່ີ ຊ່ື ຂອງແສງ ເອນວີ້ າ່ ລດສະໝ ັ ີ ແສງ. ສນຍະລ ັ ກລັ ດສະໝ ັ ີ ແສງປະກອບດວຍ້ : ເຄ່ງເສ ິ ັ້ນຊ່ື ຊບອກລວງເຄ ີ້ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງ, ລູກສອນໃນເສັ ນຊ້ ່ນືນຊັ້ ບອກທ ີ້ ິ ດເຄ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

210 - ເລົາແສງ: ໃນວຊາການໄດ ິ ກ້ ານໍ ດວົ າເລ່ ົາແສງເປັ ນກຸມລ່ ດສະໝ ັ ີ ແສງຫຼາຍອນັ ປະກອບເຂົ້ າກນເຊ ັ ່ັນ: ແສງໄຟສາຍເມ່ອເຍ ື ອງໃນທ ື ່ີ ມດື, ແສງຕາເວັ ນຜານປະ ່ ຕູປ່ ອງຢຽມເຂ ້ ົ້ າໃນເຮອນື ,... ເລົາແສງຈດເປ ັ ັ ນ 3 ປະເພດຄ: ື ເລົາແສງຂະ ໜານ, ເລົາແສງສຸມ ແລະ ເລົາແສງຫວາ. (2) ຂະໜາດຂອງບ່ໍ ແສງ - ບ່ໍ ແສງເມດັ: ແສງດອກໄຟຟ້ າ ຫຼືແປວທຽນທ່ີ ຢູໄກສ ່ ມຄວນ ົ , ເຮົາສງເກດເຫ ັ ັນ ວາມ່ ນມັ ຂະໜາດນ ີ ອຍໆ ້ . ບ່ໍ ແສງມຂະໜາດນ ີ ອຍຄ ້ ແນວນ ື ນເອ ັ້ ນວີ້ າ່ ບ່ໍ ແສງເມດັ. - ບ່ໍ ແສງໃຫຍ່ : ດວງຕາເວັ ນ, ແປວໄຟຈາກກອງໄຟ, ... ບ່ໍ ແສງຕາງໆທ ່ ່ີ ມຂະໜາດ ີ ໃຫຍເມ່ ່ອທຽບໃສ ື ວ່ ດຖັ ຸກນແສງຂອງມ ັ້ ນຫັ ຼາຍເທ່ື ອ ເອນວີ້ າ່ ບ່ໍ ແສງໃຫຍ່ . 2) ກດເກນເຄ ົ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງສະຫວາງ່ ແລະ ການນາໃຊ ໍ ້ (1) ການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຊ່ຂອງແສງ ື : ຢູໃນແວດລ ່ ອມໃສ ້ , ລວມລກສະນະ ັ , ສະເໝີ ທິ ດ ແລະ ແສງສະຫວາງເຄ ່ ່ອນທ ື ່ີ ຊ່. ື (2) ການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງຜານວ ່ ດຖັ ຸຕາງໆ ່ ໃຫແສງຜ ້ ານວ ່ ດຖັ ຸຕາງໆ ່ ເຫັນວາ່ ມວີດຖັ ຸຈານວນ ໍ ໜ່ຶ ງແສງຜານໄດ ່ ດ້ , ີ ຈານວນ ໍ ໜ່ຶ ງແສງຜານໄດ ່ ໜ້ ອຍ້ ແລະ ອກຈີ ານໍ ວນໜ່ຶ ງແສງບ່ໍ ສາມາດຜານໄດ ່ ເລ້ ີ ຍ. ໃນທາງ ວຊາການເພ ິ ່ິ ນການໍ ດວົ ດຖັ ຸຕາງໆຕາມການຜ ່ ານຂອງແສງດ ່ ງນ່ັ : ີ້ - ວດຖັ ຸທ່ີ ແສງຜານໄດ ່ ດ້ ເອີ ນວີ້ າ່ ວດຖັ ໃສຸ . ວດຖັ ໃສປະກອບມ ຸ : ີແກວໃສ ້ , ປຣາສຕກິ ໃສ, ນາໃສ ໍ ້ , ອາກາດ,... - ວດຖັ ຸທ່ີ ແສງຜານໄດ ່ ຈ້ ານວ ໍ ນໜ່ຶ ງເອນວີ້ າ່ ວດຖັ ຸມວແສງ ົ . ວດຖັ ຸມວແສງປະກອບມ ົ : ີ ແກວມ້ ວົ, ແກວສ້ , ີ ເຈຍໄຂ ້ ,... - ວດຖັ ຸທ່ີ ແສງຜານບ ່ ່ໍ ໄດ້ເອນວີ້ າ່ ວດຖັ ຸກນແສງ ັ້ . ວດຖັ ຸກນແສງປະກອບມ ັ້ : ີໄມ, ້ ເຫັ ຼກ, ແຜນເຈ ່ ຍໜາ ້ ,... (3) ການເກດເປ ີ ັ ນເງາົ ເມ່ອມື ວີດຖັ ຸກນແສງຕ ັ້ ນທາງເຄ ັ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງຢດ່ ູ ານຫ ້ ຼງຂອງວ ັ ດຖັ ຸກນແສງ ັ້ ເກດມີ ເງີ ົາຂອງວດຖັ ຸນນເຊ ັ້ ່ິ ງເຫັນໄດໂດຍທ ້ ່ວໄປ ົ ເຊ່ັນ: ເງົາຕນໄມ ົ້ , ້ ເງົາຄນົ, ເງົາຫຼກັ ທຸງ,... ເງາຂົ ອງວດຖັ ໃດກ ຸ ມໍ ຮູ ີບຮາງຄ ່ ກືບວັ ດຖັ ຸນນັ້.

211 ໃນບາງກລະນ ໍ ເງີ າຂອງວ ົ ດຖັ ຸໜ່ຶ ງປະກອບມີ2 ລກສະນະຄ ັ : ື ເງາມົ ດື ແລະ ເງາົ ມວົ. ເງາມົ ດແມ ື ນບ່ ໍ ລິເວນທ່ີ ບ່ໍ ມແສງສະຫວ ີ າງກະທ ່ ບໃສ ົ ່ , ເງາມົ ວົ ແມນບ່ ໍ ລິເວນທ່ີ ມແສງ ີ ສະຫວາງສ ່ ວນໃດສ ່ ວນໜ ່ ່ຶ ງກະທບໃສ ົ ່ . ວດຖັ ຸກນແສງອ ັ້ ນດຽວກ ັ ນັ ວາງກນແສງຈາກບ ັ້ ່ໍ ແສງຕາງກ ່ ນເກ ັ ດເງ ີ າຕົ າງກ ່ ນດັ ງນ່ັ : ີ້ • ເງາເກ ົ ດຈາກບ ີ ່ໍ ແສງເມດໜັ ່ຶ ງ (ບ່ໍ ແສງນອຍກວ ້ າວ່ ດຖັ ຸກນແສງ ັ້ ) • ເງາເກ ົ ດຈາກບ ີ ່ໍ ແສງໃຫຍກວ່ າວ່ ດຖັ ຸກນແສງ ັ້ • ເງາເກ ົ ດຈາກບ ີ ່ໍ ແສງທ່ີ ມຂະໜາດເທ ີ ່ົາກບວັ ດຖັ ຸກນແສງ ັ້ • ປາກດການຈ ົ ນທະຄາດ ັ ແລະ ສຸລິ ຍະຄາດ • ຄວາມໄວຂອງແສງໃນແວດລອມຕ ້ າງໆ ່ ໄລຍະທາງ (1 ປີແສງ) = ຄວາມໄວຂອງແສງໃນອາກາດ x ເວລາໃນ 1 ປີ 8 11 8 3 10 (365 24 60 60) 94608 10 m 94608 10 km S ct =×=× × × × × =× =× • ການນາໃຊ ໍ ກ້ ດເກນການເຄ ົ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງສະຫວາງ່ . 3. ສ່ການສອນ ື ƒ ສ່ສື່ງພິ ິ ມ: ປຶ້ ມວທະຍາສາດ ິ ແລະ ປຶ້ ມອ່ນໆທ ື ່ີ ກຽວຂ ່ ອງ້ . ƒ ສ່ທື່ີເປັ ນອປະກອນ ຸ : ໂຄມໄຟສາຍ, ທຽນໄຂ, ກບຂັ ດໄຟ ີ , ແຜນເຈ ່ ຍຂາວອ ້ ດຮັ ູບ ຫຼືແຕມຮ້ ູບ 22.1, ຮູບ 22.2, ຮູບ 22.3, ຮູບ 22.4, ຮູບ 22.5, ຮູບ 22.6, ຮູບ 22.7, ຮູບ 22.8 ແລະ ຮູບ 22.9. 4. ກດຈະກ ິ າການສອນ ໍ 4.1 ມະໂນພາບຂອງແສງສະຫວາງ່ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. - ຄູແບງໃຫ ່ ນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນມະໂນພາບຂອງແສງສະຫວ ື້ າງ່ . - ໃຫຕາງໜ ້ າກ້ ຸມຂ່ ນລາຍງານຜ ຶ້ ນຂອງການສ ົ ກສາ ຶ . - ຄູສນທະນາກ ົ ບນັ ກຮຽນກ ັ ຽວກ ່ ບແສງສະຫວ ັ າງ່ ເພ່ື ອໃຫນ້ ກຮຽນຮ ັ ຈູ ້ກເຖ ັ ງິ ແຫຼງກ່ າເນໍ ດຂອງແສງສະຫວ ີ າງວ ່ າເກ ່ ດມາຈາກໃສ ີ , ມຈີກປະເພດ ັ ຄຫຍື ງັ ແດ່ , ໃຫນ້ ກຮຽນຊ ັ ແຈີ້ ງໄດວ້ າອ່ ນໃດເປ ັ ັ ນບ່ໍ ແສງ ແລະ ອນໃດບ ັ ່ໍ ແມນບ່ ່ໍ ແສງ, ຄູສະແດງ ຮູບ 22.1 ແລວອະທ ້ ິ ບາຍ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

212 - ຄູສນທະນາກ ົ ບນັ ກຮຽນກ ັ ຽວກ ່ ບແສງທ ັ ່ີ ກະຈາຍອອກຈາກບ່ໍ ແສງ, ລກສະນະ ັ ຂອງບ່ໍ ແສງ ແລະ ຂະໜາດບ່ໍ ແສງ, ສະແດງຮູບ 22.2 ແລະ ຮູບ 22.3 ອະ ທິ ບາຍ. 4.2 ກດເກນເຄ ົ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງສະຫວາງ່ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. - ຄູແບງໃຫ ່ ນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນກ ື້ ດເກນເຄ ົ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງສະຫວາງ່ . - ໃຫຕາງໜ ້ າກ້ ຸມຂ່ ນລາຍງານຜ ຶ້ ນຂອງການສ ົ ກສາ ຶ . - ຄູສນທະນາກ ົ ບນັ ກຮຽນກ ັ ຽວກ ່ ບການເຄ ັ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງສະຫວາງວ ່ າມ່ ນັ ເຄ່ອນທ ື ່ີ ແນວໃດ ແລະ ສາມາດເຄ່ອນທ ື ່ີ ຜານແວດລ ່ ອມໃດໄດ ້ ້ແລະ ບ່ໍ ສາ ມາດ ເຄ່ອນທ ື ່ີ ຜານ່ ແວດລອມໃດໄດ ້ ້ສະແດງຮູບ 22.4 ອະທິ ບາຍ. - ຄູສນທະນາກ ົ ບນັ ກຮຽນກ ັ ຽວກ ່ ບການເກ ັ ດເປ ີ ັ ນເງາມົ ດື ແລະ ເງາມົ ວົ, ເງາົ ທ່ີເກດຈາກບ ີ ່ໍ ແສງຕາງປະເພດກ ່ ນັ, ສະແດງຮູບ 22.5, ຮູບ 22.6 ແລະ ຮູບ 22.7 ອະທິ ບາຍ. - ຄູສນທະນາກ ົ ບນັ ກຮຽນກ ັ ຽວ່ ກບການເກ ັ ດປາກ ີ ດການຈ ົ ນທະຄາດ ັ ແລະ ປາ ກດການສ ົ ຸລິ ຍະຄາດ, ສະແດງຮູບ 22.8 ແລະ 22.9 ແລວອະທ ້ ິ ບາຍປາ ກດການ ົ . - ຄູແລະ ນກຮຽນສ ັ ນທະນາກ ົ ນກັ ຽວກ ່ ບຄວາມໄວຂອງແສງໃນແວດລ ັ ອມ້ ຕາງໆ ່ ແລະ ຮວມກ ່ ນຄັ ດໄລ ິ ຫ່ ວໜົ ວຍ່ ວດແທກໄລຍະທາງເປ ັ ັ ນ (ປີແສງ) ແລະ ຮູຄຸ ້ ນປະໂຫຍດຂອງແສງສະຫວາງ່ . 4.3 ການນາໃຊ ໍ ກ້ ດເກນການເຄ ົ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງສະຫວາງ່ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. - ຄູແບງໃຫ ່ ນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນກ ື້ ດເກນເຄ ົ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງສະຫວາງ່ . - ໃຫຕາງໜ ້ າກ້ ຸມຂ່ ນລາຍງານຜ ຶ້ ນຂອງການສ ົ ກສາ ຶ . - ຄູແລະ ນກຮຽນຮ ັ ວມກ ່ ນສະຫ ັ ຸ ຼບກຽວກ ່ ບການນ ັ າໃຊ ໍ ກ້ ດເກນການເຄ ົ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງ ແສງສະຫວາງ່ .

213 5. ການວດັ ແລະ ປະເມນຜີ ນົ - ຄູສງເກດ ັ ຄວາມເອົາໃຈໃສ່ ແລະ ການຕອບຄາຖາມຂອງນ ໍ ກຮຽນ ັ . - ຕງຄັ້ າຖາມໃນປ ໍ ຶ້ ມແບບຮຽນຂໍ ້1, 2, 3, 4, 5, 6 ແລະ ຂໍ ້ 7. - ສງເກດການຕອບຄ ັ າຖາມຂອງນ ໍ ກຮຽນ ັ . - ຄູສະຫຸ ຼບຄາຕອບ ໍ ແລະ ບດຮຽນທ ົ ງໝັ ດທົ ່ີໄດຮຽນມາ ້ . 6. ຕອບຄາຖາມ ໍ ແລະ ບດເຝ ົ ິ ກຫດັ ໃຫນ້ ກຮຽນແກ ັ ບ້ ດເຝ ົ ິ ກຫດັ ຂໍ ້8, 9 ແລະ ຂໍ ້10. 1-7 ໃຫຕອບຕາມເນ ້ ອໃນປ ື້ ຶ້ ມແບບຮຽນ. 8. ແກ: ້ ເນ່ອງຈາກວ ື າດວງຈ ່ ນຢັ ຫ່ ູ າງຈາກຕາເຮ ່ ົາຫຼາຍ. ດງນ່ັ ນັ້, ມຸມເບ່ງຈິ ່ງຖຶ ໄດື ວ້ ານ່ ອຍ້ ຫຼາຍ, ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : sin d tgα α ≈ = A 8 4 ⇒= = × × = × d tg A α 38 10 0,0087 3306 10 km 9.ແກ: ້ ນາໃຊ ໍ ກ້ ດເກນຕາແລ ົ ັດ SO AO SO' A'O' = SO' 3m 5cm A'O'= AO= =15cm SO 1m × ⇒ × A'B' A'O'+O'B' 2 15 30cm = =× = 1m 2m S A B B' A' O' O ຜາສາກ ້ E ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 8 α = = =× 1/ 2, (1/ 2) 0,0087 38 10 km tg A ຊອກຫາ: d = ? ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ SO 1m;OO' 2m AO 5cm = = = ຊອກຫາ: A'B' ? = ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

214 10.ແກ: ້ 1,6 m 7qo O 50D α h A = 20m 0 h = h ' ຈາກຮູບ 0 1,6 0,08 4,6 20 h tgα α = = = ⇒= D A ແລະ ' (50 ) h tg −α = A ⇒ =× − = × = × = h tg tg ' (50 ) 20 45,4 20 1,014 20,28m A α ດງນ່ັ ນັ້, ລວງສງຂອງຫ ູ ຼກທັ ງແມ ຸ ນ່ : 0 hh h = += + = ' 1,6 20, 28 21,88m ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 0 20m; 1,6m 50 h α = = = D A ຊອກຫາ: h = ?

215 ບດທົ ີ 23. ການສະທອນ້ ແລະ ການຫກຂອງແສງ ັ ເວລາ 3 ຊ່ ວໂມງ ົ 1. ຈຸດປະສງົ ໃຫນ້ ກຮຽນ ັ - ຮູ້ແລະ ເຂົ້ າໃຈຄວາມໝາຍ ກດເກນການສະທ ົ ອນແສງ ້ , ກດເກນການຫ ົ ກແສງ ັ ແລະ ປາກດການສະທ ົ ອນຄ ້ ບຖົ ວນຂອງແສງສະຫວ ້ າງ່ . - ຮູ້ແລະ ເຂົ້ າໃຈການຫກແສງຜ ັ ານແວດລ ່ ອມຕ ້ າງໆເຊ ່ ່ັນ: ການຫກແສງຜ ັ ານປ ່ ຽງບາງ ່ ໜາຂະໜານ ້ , ແກວສາມລ ້ ຽມ່ ແລະ ການຫກແສງຜ ັ ານໜ ່ າພຽງຂອງແວດລ ້ ອມໃສ ້ . - ຮູ້ແລະ ເຂົ້ າໃຈຄວາມໝາຍການສະທອນແສງຜ ້ ານແວ ່ ນພຽງ ່ , ແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ ແລະ ແວນກ່ ງສວດ ່ົ ; ສາມາດແຕມຮ້ ບຂອງວ ູ ດຖັ ຸທ່ີເກດຈາກແວ ີ ນພຽງ ່ , ແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ ແລະ ແວນກ່ ງສວດໄດ ່ົ . ້ - ສາມາດຄດໄລ ິ ໄລຍະວ ່ ດຖັ ຸ ແລະ ໄລຍະຮູບ ສາລໍ ບແວ ັ ນພຽງ ່ , ແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ ແລະ ແວນກ່ ງສວດ ່ົ . 2. ເນອໃນຕ ື້ ນຕົ້ ໍ 1) ປາກດການສະທ ົ ອນແສງຢ ້ ໜ່ ູ າວ້ ດຖັ ຸ ເມ່ອເຍ ື ອງເລ ື ົາແສງ ຫຼືລດສະໝ ັ ີ ແສງຈາກອາກາດໃສໜ່ ານ້ າໍ ້ ຫຼືໜາວ້ ດຖັ ໃສອ ຸ ່ນໆທ ື ່ີ ກຽງດ້ ີເຫັນວາ່ ເລົາແສງ ຫຼືລດສະໝ ັ ີ ແສງສວນໜ ່ ່ຶ ງຜານເຂ ່ ົ້ າໄປໃນນາໍ ້ ຫຼືວດຖັ ໃສດ ຸ ງກ່ັ າວ່ . ອກສີ ວນໜ ່ ່ຶ ງກບເຂ ັ ົ້ າໃນອາກາດຄນື. ເພ່ິ ນເອນເລ ິີ້ ົາແສງ ຫຼືລດສະໝ ັ ີ ແສງສວນທ ່ ່ີ ກບສັ ອາກາດ ູ່ ຄນນື ນວັ້ າ່ ເລົາແສງສະທອນ້ ຫຼື ລດສະໝ ັ ີ ແສງສະທອນ້ . 2) ກດເກນການສະທ ົ ອນແສງ ້ ƒ ລດສະໝ ັ ີ ແສງຮອດ, ລດສະໝ ັ ີ ແສງສະທອນ້ ແລະ ເສັ້ນສາກຂອງໜາສະທ ້ ອນແສງ ້ ຢູຈຸ ່ ດຮອດນອນໃນໜາພຽງດຽວກ ້ ນັ. ƒ ມຸມຮອດເທ່ົາກບມັ ມສະທ ຸ ອນ້ ( ˆi = ˆi′ ). ƒ  ຫຼກມັ ມປຸ ີ້ນຂອງແສງສະຫວາງ່ : ຖາໃຫ ້ ລ້ ດສະໝ ັ ີ ແສງຮອດໄປຕາມທິ ດ S’I ລດສະ ັ ໝີ ແສງສະທອນຈະໄປຕາມທ ້ ິ ດ IS. ດງນ່ັ ນັ້, ກດເກນການສະທ ົ ອນແສງຢ ້ ໜ່ ູ າວ້ ດຖັ ຸ ເປັ ນຫຼກມັ ນປູ ີ້ນຂອງແສງສະຫວາງ່ . ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

216 3) ປາກດການຫ ົ ກຂອງແສງ ັ ປາກດການທ ົ ່ີ ແສງປ່ ຽນທິ ດເຄ່ອນທ ື ່ີ ຢາງກະທ ່ ນຫັ ນຢັ ໜ່ ູ າຂ້ ນລະຫວ ັ້ າງແວດລ ່ ອມໃສໜ ້ ່ຶ ງ ໄປຫາແວດລອມໃສອ ້ ່ນື ເອນວີ້ າ່ ປາກດການຫ ົ ກແສງ ັ . + ເງ່ອນໄຂຂອງການຫ ື ກແສງ ັ - ແສງເຄ່ອນທ ື ່ີ ຜານແວດລ ່ ອມສອງຊະນ ້ ດິ . - ເກດຂີ ນທຶ້ ່ີໜາຂ້ ດຂີ ນຂອງສອງແວດລ ັ້ ອມ້ ແລະ ທິ ດທາງເດນຂອງແສງຕ ີ ອງບ ້ ່ໍ ຕງັ້ ສາກກບໜັ າຂ້ ດຂີ ນຂອງສອງແວດລ ັ້ ອມນ ້ ນັ້. + ລກສະນະການຫ ັ ກຂອງແສງ ັ - ເມ່ອແສງເຄ ື ່ອນທ ື ່ີ ຈາກແວດລອມທ ້ ່ີ ມຄວາມໜາແໜ ີ ນໜ້ ອຍ້ (ຄວາມໄວແສງຫຼາຍ) ໄປຫາແວດລອມທ ້ ່ີ ມຄວາມໜາແໜ ີ ນຫ້ ຼາຍ (ຄວາມໄວແສງໜອຍ້ ) ແສງຈະຫກັ ເຂົ້ າຫາເສັ້ນຕງສາກ ັ້ . - ໃນທາງກງກົ ນຂັ າມ້ ຖາແ້ ສງເຄ່ອນທ ື ່ີ ຈາກແວດລອມທ ້ ່ີ ມຄວາມໜາແໜ ີ ນຫ້ ຼາຍ ເຂົ້ າຫາແວດລອມທ ້ ່ີ ມຄວາມໜາແໜ ີ ນໜ້ ອຍ້ ແສງຈະຫກອອກຈາກເສ ັ ັ້ນຕງສາກ ັ້ . 4) ກດເກນຫ ົ ກແສງ ັ (1) ລດສະໝ ັ ີ ແສງຮອດ, ເສັ້ນຊ່ຕືງສາກກ ັ້ ບໜັ າຂ້ ດຂີ ນລະຫວ ັ້ າງແວດລ ່ ອມທ ້ ງສອງ ັ ແລະ ລດສະ ັ ໝີ ແສງຫກນອນຢ ັ ໃນໜ ່ ູ າພຽງດຽວກ ້ ນັ. (2) ອດຕາສ ັ ວນລະຫວ ່ າງຊ ່ ນຂອງມ ິ ມຮອດໃນແວດລ ຸ ອມທ ້ ີ1 ກບຊັ ນຂອງມ ິ ມຫຸ ກໃນ ັ ແວດລອມທ ້ ີ2 ເປັ ນປະລິ ມານຄງຄົ າໜ່ ່ຶ ງ, ປະລິ ມານຄງຄົ ານ່ ເອີ້ ນວີ້ າອ່ ດຕາຫ ັ ກແສງ ັ ຂອງແວດລອມທ ້ ີ2ໂດຍທຽບໃສແວດລ ່ ອມທ ້ ີ1. 2 1 2 1 ˆ sin ˆ sin sin ˆ sin ˆ i n n in r r n =⇒ = (3) ການຊອກຫາອດຕາຫ ັ ກແສງ ັ n ຂອງວດຖັ ໃສໃດໜ ຸ ່ຶ ງເພ່ິ ນຍງໃຊ ັ ອ້ ດຕາສ ັ ວນລະ ່ ຫວາງຄວາມໄວຂອງແສງໃນອາກາດກ ່ ບຄວາມໄວຂອງແສງໃນວ ັ ດຖັ ຸນນດັ້ ງນ່ັ : ີ້ c n v = 5) ການຫກແສງສະຫວ ັ າງຜ ່ ານແວດລ ່ ອມຕ ້ າງໆ ່ (1) ການຫກແສງຜ ັ ານປ ່ ່ ຽງບາງໜາຂະໜານ ້ ລະດບບັ ຽງຂອງລ ່ ດສະໝ ັ ີ ແສງ ˆ d sin( ') ˆ IH= cosˆ i r r × −

217 (2) ການຫກແສງຜ ັ ານແກ ່ ວສາມລ ້ ຽມ່ ƒ ມຸມຈອມ Aˆ ຂອງແກວຫ້ ຼຽມແມ ່ ນ່ : ϕ = r r ˆ ˆ + ' ƒ ມຸມບຽງ່ Dˆ ຂອງແກວ້: ˆ ˆ Dii = + −' ϕ ƒ ການພວພົ ນລະຫວ ັ າງມ ່ ມຮອດ ຸ ແລະ ມຸມຫກັ: 2 1 ˆ sin sin ˆ i n r n = ƒ ການພວພົ ນລະຫວ ັ າງມ ່ ມຮອດໃນ ຸ ແລະ ມຸມຫກພັ ນົ້: 3 2 sin ' ˆ ˆ sin ' r n i n = ƒ ເມ່ອປື ່ ຽນແປງຄາຂອງມ ່ ມຮອດ ຸ , ມຸມບຽງ່ D ມຄີາປ່ ່ ຽນແປງໄປນາໍ. ສະນນັ້, ເມ່ອມື ມຮອດເທ ຸ ່ົາກບມັ ມພຸ ນົ້ ( ) ˆ ˆ i i = ' ແລະ ມຸມຫກໃນເທ ັ ່ົາກບມັ ມຮອດ ຸ ໃນ(r r ˆ ˆ = ') ມຸມບຽງ່ D ມຄີານ່ ອຍສ ້ ຸດ. ຈາກ ϕ = r r ˆ ˆ + ' ສາມາດຂຽນເປັ ນ ϕ = 2rˆ ແລະ ˆ ˆ Dii = + −' ϕ ສາມາດ ຂຽນ ເປັ ນ min D i = 2ˆ −ϕ . ໃນກລະນ ໍ ນີ,ີ້ຖາແກ ້ ວລ້ ຽມວາງໃນອາກາດອ ່ ດຕາຫ ັ ກແສງ ັ ຂອງແກວ້ ສາມລຽມຄ ່ ດໄລ ິ ໄດ່ ດ້ ງນ່ັ : ີ້ ˆ sin ; sin ˆ i n r = ˆ min 2 D i +ϕ = ; ˆ 2 r ϕ = ສະນນັ້, min sin 2 sin 2 D n ϕ ϕ + = (3) ການສະທອນແສງຄ ້ ບຖົ ວນ້ ƒ ແສງຕອງເຄ ້ ່ອນທ ື ່ີໄປແຕແວດລ ່ ອມທ ້ ່ີ ມອີດຕາຫ ັ ກແສງໃຫຍ ັ ເຂ່ ົ້ າຫາແວດລອມ້ ທ່ີ ມອີດຕາຫ ັ ກແສງນ ັ ອຍ້ . ƒ ມຸມຮອດໃຫຍກວ່ າ່ ຫຼືເທ່ົາກບມັ ຸມຂອບເຂດ. (4) ວດຖັ ຸ ແລະ ຮູບ ຜານໜ ່ າພຽງຂອງແວດລ ້ ອມໃສ ້ ເມ່ອສື ງເກດວ ັ ດຖັ ຸຢູໃນແວດລ ່ ອມໃສຕ ້ າງໆເຊ ່ ່ັນ: - ແຜນແກ ່ ວ້, ນາໃສໂດຍຜ ໍ ້ ສູ້ ງເກດຢ ັ ໃນອາກາດ ່ ູ ເຫັນວາວ່ ດຖັ ຸນນຍັ້ ບຂັ ນມາຢ ຶ້ ່ ູ ໃກຕາຫ ້ ຼາຍຂນຫຶ້ ຼືເຫັນມນຢັ ໃກ່ ູ ຂ້ ນຶ້ , ແຕເມ່ ່ອສື ງເກດວ ັ ດຖັ ຸຢູໃນອາກາດໂດຍ ່ ຜູສ້ ງເກດຢ ັ ໃນແວດລ ່ ູ ອມໃສອ ້ ່ນເຊ ື ່ັນ: ແກວ້ ຫຼືນາໃສພ ໍ ້ ດເຫ ັ ັນວາວ່ ດຖັ ຸນນັ້ ຫຍບອອກໄກຈາກຕາ ັ ຫຼືເຫັນມນຢັ ໄກຂ ່ ູ ນຶ້ . ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

218 2 1 cos ' ˆ cosˆ n rh n h i ⇒ = ໃນກລະນ ໍ ີຫາກເບ່ງວິ ດຖັ ໃນທ ຸ ິ ດທາງເກອບຕ ື ງສາກກ ັ້ ບໜັ າເຂດແບ ້ ງຂ່ ນສອງແວດ ັ້ ລອມຈະໄດ ້ ້ ˆ ˆ ri i r ˆ ˆ ≈ ≈⇒ ≈ ≈ 0; 0 cos 1, cos 1 2 1 ' nh h n ⇒ = 6) ແວນພຽງ ່ (1) ມະໂນພາບຂອງແວນພຽງ ່ ແວນພຽງແມ ່ ນໜ່ າພຽງສະທ ້ ອນແສງເກ ້ ອບສ ື ມບົ ນທູ ງໝັ ດເຊ ົ ່ັນ: ແວນແຍງ ່ , ນອກ ນນຍັ້ ງມັ ໜີ າພຽງຂອງວ ້ ດຖັ ຸອ່ນໆທ ື ່ີ ກຽງດ ້ ີແລະ ເຫຼື້ອມດ. ີ ໜານ້ ານໍ ້ ງິ້ (ບ່ໍ ມຄີນື້ ) ກຖໍ ວືາເປ ່ ັ ນ ແວນພຽງໄດ ່ ້ແຕບ່ ່ໍ ສມບົ ນຄູ ກືບແວ ັ ນແຍງເພາະມ ່ ນບັ ່ໍ ສະທອນແສງໄດ ້ ດ້ ເທີ ່ົາແວນແຍງ ່ . (2) ສນຍະລ ັ ກແວ ັ ນພຽງ ່ ເພ່ິ ນສນຍະລ ັ ກແວ ັ ນພ່ ຽງດວຍເສ ້ ັ້ນຊ່ໜື ່ຶ ງ ເຊ່ງມິ ເຄີ ອບຢ ື ດ່ ູ ານຫ ້ ຼງເອັ ນວີ້ າ່ ບາແວນ່ . ການສະທອນແສງຢ ້ ໜ່ ູ າແວ ້ ນພຽງເປ ່ ັ ນໄປຕາມກດເກນສະທ ົ ອນແສງສະຫວ ້ າງ່ . (3) ການເກດເປ ີ ັ ນຮບຢູ ໃນແວ ່ ູ ນພຽງ ່ ຢູດ່ ານໜ້ າແວ ້ ນພຽງເຮ ່ ົາສງເກດວ ັ ດຖັ ຸຕາງໆຢ ່ ໜ່ ູ າແວ ້ ນຈະເຫ ່ ັນທງວັ ດຖັ ຸ ແລະ ຮູບ, ການເຫັນວດຖັ ເນຸ ່ອງຈາກມ ື ແສງສະທ ີ ອນຈາກວ ້ ດຖັ ມາໃສ ຸ ຕາເຮ ່ ົາ, ສວນການເຫ ່ ັນຮບຂອງວ ູ ດັ ຖຸໃນແວນນ່ ນັ້ ຍອນວ ້ າມ່ ແສງຈາກວ ີ ດຖັ ໄປກະທ ຸ ບກົ ບແວ ັ ນແລ ່ ວສະທ ້ ອນມາໃສ ້ ຕາອ ່ ກເທ ີ ່ື ອ ໜ່ຶ ງຄກືບວັ າແສງມາຈາກຈ ່ ດໜຸ ່ຶ ງຢຫ່ ູ ຼງແວ ັ ນເຊ ່ ່ງເອ ິ ນວີ້ າ່ : ຈຸດຮບຂອງວ ູ ດຖັ ຸຜານແວ ່ ນ່ . (4) ວທິ ີ ຊອກຫາຮບຂອງເມ ູ ດແສງ ັ ຫຼື ເມດວັ ດຖັ ຸຜານແວ ່ ນພຽງ ່ - ຮູບ ແລະ ວດຖັ ຸ ທ່ີໄດຮ້ ບຈາກແວ ັ ນພຽງມ ່ ຂະໜາດເທ ີ ່ົາກນສະເໝ ັ ີ A'B' 1 AB = - ລະດບຂະຫຍາຍຂອງແວ ັ ນພຽງ ່ ' 1 S k S = = − - ໄລຍະແຕວ່ ດຖັ ຫາແວ ຸ ນຕ່ ອງເທ ້ ່ົາກບໄລຍະແຕ ັ ຮູ ່ ບຫາແວນ່ S S = − ' ເຄ່ອງໝາຍລ ື ບສະແດງໃຫ ົ ຮູ ້ ວ້ າ່ : ຖາວ້ ດຖັ ຸຈງຮິ ບທູ ່ີໄດຮ້ ບຕັ ອງເປ ້ ັ ນຮບລວງ ູ , ຖາ້ ເປັ ນວດຖັ ລວງຮ ຸ ບທູ ່ີໄດຮ້ ບຕັ ອງເປ ້ ັ ນຮບຈູ ງິ. 7) ແວນກ່ ງ່ົ (1) ນຍາມ ິ : ແວນກ່ ງແມ ່ົ ນພາກສ ່ ວນໜ ່ ່ຶ ງຂອງໜາໜ້ ວຍມ ່ ນທົ ່ີ ສະທອນແສງໄດ ້ ດ້ .ີ ແວນ່ ກງມ່ົ ສອງຊະນ ີ ດຄິ :ື ແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ ແລະ ແວນກ່ ງສວດ ່ົ .

219 ƒ ແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ: ແວນກ່ ງຫົ ຸ ຼບ ແມນແວ ່ ນທ່ ່ີ ມໜີ າສະທ ້ ອນແສງຢ ້ ເບ່ ູ ອງໃນ ື້ ຫຼືປ່ິນໃສຈຸດ່ ໃຈກາງ C ຂອງແວນສ່ ນຍະລ ັ ກຂອງແວ ັ ນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ. ƒ ແວນກ່ ງສວດ ່ົ : ແວນກ່ ງສວດ ່ົ ແມນແວ ່ ນກ່ ງທ່ົ ່ີ ມໜີ າສະທອ ້ ນແສງຢູ ້ ເບ່ ອງນອກ ື້ ຫຼື ປ່ິນອອກຈາກຈດໃຈກາງ ຸ C ຂອງແວນສ່ ນຍະລ ັ ກຂອງແວ ັ ນກ່ ງສວດ ່ົ . (2) ສວນປະກອບຕ ່ າງໆຂອງແວ ່ ນກ່ ງ່ົ ເສັ້ນຊ່ຜືານ່ CO ເອນວີ້ າ່ ແກນຕນຂອງແວ ົ້ ນ່ ; ເສັ້ນຊ່ຕືາງໆຜ ່ ານ່ C ຮອດແວນ່ ແຕບ່ ່ໍ ຜານຈ ່ ດຈອມ ຸ O ຂອງແວນເອ ່ ນວີ້ າແກນສ ່ າຮອງ ໍ ; F ເປັ ນຈດເຄ ຸ ່ງກາງຂອງທ ິ ອນຊ ່ ່ືCO ເອນວີ້ າຈ່ ດສຸ ມແສງຂອງແວ ຸ ນກ່ ງ່ົ. ໄລຍະຫາງແຕ ່ ່ OF FC / 2 = = = f R , f ເອນວີ້ າ່ ໄລຍະ ສຸມແສງ ຂອງແວນກ່ ງ່ົ ແລະ R ເອນວີ້ າ່ ລດສະໝ ັ ີ ກງຂອງແວ ່ົ ນ່ . (3) ການສະທອນແສງຂອງແວ ້ ນກ່ ງ່ົ ƒ ແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ - ລດສະໝ ັ ີ ແສງທ່ີໄປຜານຈ ່ ດໃຈກາງ ຸ C ຂອງແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ ເມ່ອຕື າແວ ໍ ນຈະ ່ ສະທອນຄ ້ ນທາງເກ ື ່າໄປຜ ົ ານຈ ່ ດໃຈກາງ ຸ C ຂອງແວນຄ່ ນື. - ລດສະໝ ັ ີ ແສງທ່ີ ມາຂະໜານກບແກນຕ ັ ນຂອງແວ ົ້ ນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ, ເມ່ອຕື າແວ ໍ ນຈະ ່ ສະທອນໄປຕ ້ ດກັ ບແກນຕ ັ ນຢົ້ ຈຸດ່ ູ F, ເອນຈີ້ ຸດ F ວາຈ່ ດສຸ ຸມຂອງແວນ່ . - ລດສະໝ ັ ີ ແສງທ່ີໄປຕດແກນຕ ັ ນຢົ້ ຈຸດ່ ູ F ເມ່ອເມ ື ່ອຕື າແວ ໍ ນແລ ່ ວຈະສະທ ້ ອນ້ ອອກຂະໜານກບແກນຕ ັ ນຂອງແວ ົ້ ນ່ . - ລດສະໝ ັ ີ ແສງທ່ີໄປຕາໃສ ໍ ຈຸ ່ ດຈອມ O ຂອງແວນຈະສະທ ່ ອນອອກຕາມກ ້ ດົ ເກນສະທອນແສງ ້ . ƒ ແວນກ່ ງສວດ ່ົ - ລດສະໝ ັ ີ ແສງທ່ີ ມາຕາໃສໍ ແວ່ ນກ່ ງສວດ ່ົ ໂດຍມເສີ ັ້ນແກຍາວໄປຜ ່ ານຈ ່ ດໃຈກາງ ຸ ລວງຂອງແວນ່ C ທ່ີ ຢູທາງເບ ່ ອງຫ ື້ ຼງຂອງແວ ັ ນ່ , ເມ່ອຕື າແວ ໍ ນຈະສະທ ່ ອນ້ ຄນທາງເກ ື ່າົ. - ລດສະໝ ັ ີ ແສງທ່ີ ມາຂະໜານກບແກນຕ ັ ນຂອງແວ ົ້ ນກ່ ງສວດ ່ົ , ເມ່ອຕື າແວ ໍ ນ່ ຈະສະທອນ້ ໜີໄປຈາກແກນຕນແຕ ົ້ ມ່ ເສີ ັ້ນແກຍາວໄປຜ ່ ານຈ ່ ຸດ F ຢູເບ່ ອງື້ ຫຼງຂອງແວ ັ ນ່ , ເຊ່ງຈິ ຸດ F ນເອີ້ ນວີ້ າ່ : ຈຸດສມລວງຂອງແວ ຸ ນ່ . ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

220 - ລດສະໝ ັ ີ ແສງທ່ີ ມາຕາໃສ ໍ ແວ່ ນກ່ ງສວດ ່ົ ໂດຍມເສີ ັ້ນແກຍາວໄປຜ ່ ານຈ ່ ດສຸ ຸມ ລວງຂອງແວນ່ F ທ່ີ ຢູທາງເບ ່ ອງຫ ື້ ຼງຂອງແວ ັ ນ່ , ເມ່ອຕື າແວ ໍ ນຈະສະທ ່ ອນອອກຂະ ້ ໜານກບແກນຕ ັ ນຂອງແວ ົ້ ນ່ . - ລດສະໝ ັ ີ ແສງທ່ີໄປຕາໃສ ໍ ຈຸ ່ ດຈອມ O ຂອງແວນຈະສະທ ່ ອນອອກຕາມກ ້ ດເກນ ົ ສະທອນແສງ ້ . ໝາຍເຫດ: ໃນກລະນ ໍ ຕີອງການສ ້ າງແກນສ ້ າຮອງໃຫ ໍ ແກ້ ແວ່ ນກ່ ງເຮ ່ົ ັ ດໄດດ້ ງນ່ັ : ີ້ - ຂດທີ ກໆເສ ຸ ັ້ນຊ່ທື່ີໄປຜານຈ ່ ດໃຈກາງ ຸ C ຂອງແວນ່ ແລະ ຜານແວ ່ ນລ່ ວນແຕ ້ ່ ເອນວີ້ າແກນສ ່ າຮອງຂອງແວ ໍ ນ່ . - ສາລໍ ບຈັ ດສຸ ມສຸ າຮອງໃຫ ໍ ຂ້ ດເສ ີ ັ້ນຊ່ຈາກຈ ື ດສຸ ມຂອງແວ ຸ ນຂະໜານກ ່ ບແວ ັ ນຈ່ ຸດ ທ່ີເສັ້ນຊ່ນືນຕັ້ ດແກນສ ັ າຮອງເອ ໍ ນວີ້ າຈ່ ດສຸ ມສຸ າຮອງ ໍ . - ສວນການແຕ ່ ມລ້ ດສະໝ ັ ີ ແສງທຽບໃສແກນສ ່ າຮອງກ ໍ ປະຕ ໍ ບິ ດຄັ ກືບກາ ັ ນແຕມ້ ລດສະໝ ັ ີ ແສງໃສແກນຕ ່ ນົ້. (4) ຄຸນລກສະນະ ັ ແລະ ສູດຄດໄລ ິ ທ່ ່ີ ຕງຮັ້ ບຂອງວ ູ ດຖັ ຸຜານແວ ່ ນກ່ ງ່ົ ƒ ຄຸນລກສະນະຮ ັ ບຂອງວ ູ ດຖັ ຸຜານແວ ່ ນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ - ສາລໍ ບວັ ດຖັ ຸຈງິ + ໄດຮູ ້ ບຈງປິ ີ້ນທິ ດກບວັ ດຖັ ຸ ແລະ ໃຫຍກວ່ າວ່ ດຖັ ເມຸ ່ອວື ດຖັ ວາງຢ ຸ ຫ່ ູ າງຈາກ ່ ແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບໃນລະຫວາງ່ F ຫາ C. + ໄດຮູ ້ ບຈງນິ ອຍກວ ້ າວ່ ດຖັ ເມຸ ່ອວື ດຖັ ຸຢູໄລຍະແຕ ່ ່ C ຫາອະສງໄຂ ົ . + ໄດຮູ ້ ບຈງມິ ຂະໜາດເທ ີ ່ົາກບວັ ດຖັ ເມຸ ່ອວື ດຖັ ຸຕງຢັ້ ຈຸດ່ ູ C ໃຈກາງຂອງແວນ່ . + ໄດຮູ ້ ບລວງຮວມທ ່ ິ ດ ແລະ ມຂະໜາດໃຫຍ ີ ກວ່ າວ່ ດຖັ ຸ ເມ່ອວື ດຖັ ຸຢູໄລຍະ ່ ຫາງຈາກແວ ່ ນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບລະຫວາງ່ F ຫາຈດຈອມ ຸ O ຂອງແວນ່ . + ໄດຮູ ້ ບຢຈຸ ່ ູ ດສຸມ F ເມ່ອວື ດຖັ ຸຢູອະສ ່ ງໄຂ ົ ແລະ ໄດຮູ ້ ບຢອະສ ່ ູ ງໄຂເມ ົ ່ອື ວດຖັ ວາງໄວ ຸ ຢູ ້ ຈຸ ່ ດສຸມ F ຂອງແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ. - ສາລໍ ບວັ ດຖັ ລວງ ຸ ໄດຮູ ້ ບຈງສະເໝ ິ ີ, ມຂະໜາດນ ີ ອຍກວ ້ າວ່ ດຖັ , ຸ ຮວມທ ່ ິ ດກບວັ ດຖັ ຸ ແລະ ຢູລະ່ ຫວາງຈ ່ ດສຸ ຸມ F ຫາຈດຈອມ ຸ O ຂອງແວນ່ .

221 ƒ ແວນກ່ ງສວດ ່ົ - ສາລໍ ບວັ ດຖັ ຸຈງິ ໄດຮູ ້ ບລວງສະເໝີ, ຮວມທ ່ ິ ດກບວັ ດຖັ , ຸ ມຂະໜາດນ ີ ອຍກວ ້ າວ່ ດຖັ ຸ ແລະ ນອນຢ່ ູ ລະຫວາງຈ ່ ດສຸ ມລວງຫາຈ ຸ ດຈອມ ຸ O ຂອງແວນ່ . - ສາລໍ ບວັ ດຖັ ລວງ ຸ : + ໄດຮູ ້ ບຈງິ, ໃຫຍກວ່ າວ່ ດຖັ ຸ ຖາວ້ ດຖັ ລວງຢ ຸ ລະຫວ ່ ູ າງຈ ່ ດສຸ ມລວງ ຸ F ຫາຈຸດ ຈອມ O ຂອງແວນ່ . + ໄດຮູ ້ ບລວງປີ້ນທິ ດກບວັ ດຖັ ຸ ແລະໃຫຍກວ່ າວ່ ດຖັ ເມຸ ່ອື ວດຖັ ລວງຢ ຸ ລະຫວ ່ ູ າງ່ ຈຸດສມລວງ ຸ F ຫາຈດໃຈກາງ ຸ C ຂອງແວນ່ . + ໄດຮູ ້ ບລວງນອຍກວ ້ າວ່ ດຖັ ຸ ເມ່ອວື ດຖັ ລວງຢ ຸ ໄລຍະແຕ ່ ູ ່ C ຫາອະສງໄຂ ົ . + ໄດຮູ ້ ບລວງມຂະໜາດເທ ີ ່ົາກບວັ ດຖັ ເມຸ ່ອວື ດຖັ ຸຕງຢັ້ ຈຸ ່ ູ ດໃຈກາງ C ຂອງແວນ່ . + ໄດຮູ ້ ບລວງຢອະສ ່ ູ ງໄຂເມ ົ ່ອວື ດຖັ ຸຢູຈຸ ່ ດສມລວງ ຸ F ຂອງແວນ່ ແລະ ໄດຮູ ້ ບຢ່ ູ ຈຸດສມລວງ ຸ F ເມ່ອວື ດຖັ ຸຢູອະສ ່ ງໄຂ ົ . ƒ ສູດຄດໄລ ິ ທ່ ່ີ ຕງຮັ້ ບຂອງວ ູ ດຖັ ຸຜານແວ ່ ນກ່ ງ່ົ: 111 f S S ' = + ƒ ລະດບຂະຫຍາຍຮ ັ ບຂອງແວ ູ ນ່ , ໄດ: ້ ' A'B' AB S k S = = ໝາຍເຫດ: ການການໍ ດເຄ ົ ່ອງໝາຍ ື ຄຸນຄາຕ່ າງໆ ່ ແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ ແວນກ່ ງສວດ ່ົ ລດສະໝ ັ ີໜາກ້ ງ່ົR + − ໄລຍະສຸມ f + − ໄລຍະວດຖັ ຸ S ຈງິ + ; ລວງ − ຈງິ + ; ລວງ − ໄລຍະວດຖັ ຸ S ' ຈງິ + ; ລວງ − ຈງິ + ; ລວງ − ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

222 ƒ ການນາໃຊ ໍ ແວ້ ນກ່ ງ່ົ 1) ແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ - ໃຊເປ້ ັ ນແວນສະທ ່ ອນແສງຂອງໄຟສາຍ ້ , ເກງສະທ ີ້ ອນແສງຂອງຕາລ ້ ດົ, ໂຄມ ເຍອງື ແລະ ອ່ນໆື . - ໃຊເປ້ ັ ນແວນເຕ ່ ົ້ າໂຮມຄວາມຮອນຂອງແສງຕາເວ ້ ັ ນ ເຊ່ງຖິ ວືາແສງທ ່ ່ີ ມາຈາກ ດວງຕາເວັ ນເປັ ນແສງຂະໜານກບແກນຕ ັ ນຂອງແວ ົ້ ນກ່ ງ່ົ. ເມ່ອແສງສະທ ື ອນ້ ມນຈະໄປສ ັ ມຢຸ ຈຸ ່ ູ ດສຸມ F ເຮັ ດໃຫຈຸ ້ ດດງກ່ັ າວມ ່ ຄວາມຮ ີ ອນສ ້ ງສາມາດນ ູ າໍ ໃຊຄວາມຮ ້ ອນຢ ້ ຈຸ ່ ູ ດດງກ່ັ າວເປ ່ ັ ນພະລງງານຮ ັ ບໃຊ ັ ການຜະລ ້ ດຕິ າງໆ ່ . - ໃຊເປ້ ັ ນແວນກ່ ອງດາລາສາດເພ ້ ່ື ອຮບເອ ັ ົາຮບຂອງວ ູ ດຖັ ຸທ່ີ ຢູໄກເຊ ່ ່ັນ: ເດອນື , ດວງດາວ,...ໂດຍໃຊແວ້ ນກ່ ງແບບປາຣາໂບນຫ ່ົ ຸ ຼບມມຸ ີມໄຂໃຫຍ່ ເປັ ນແວນ່ ສະທອນແສງຮ ້ ບເອ ັ ົາແສງສະຫວາງຈາກດວງດາວທ ່ ່ີ ຢູໄກ່ . 2) ແວນກ່ ງສວດ ່ົ - ໃຊເປ້ ັ ນແວນເ ່ ພ່ື ອເບ່ິ ງຮບຢູ ເບ່ ູ ອງຫ ື້ ຼງຂອງຄ ັ ນຂົ ບລັ ດົ (ແວນຢ່ ຂ່ ູ າງລ ້ ດົ) ແລະ ອ່ນໆື . - ໃຊເປ້ ັ ນແວນເຍ ່ ອງຢ ື ບ່ ູ ນດາທາງສາມແຍກ ັ ຫຼືສ່ແຍກທ ີ ່ີ ມສີ່ງບິ ງເພັ ່ື ອເບ່ງເຫ ິ ັນ ລດົ ຫຼື ສ່ງກິ ດຂວາ ີ ງຕາງໆຢ ່ ອ່ ູ ກເບ ີ ອງໜ ື້ ່ຶ ງ. 3. ສ່ການສອນ ື ສ່ສື່ງພິ ິ ມ: ປຶ້ ມວທະຍາສາດ ິ ແລະ ປຶ້ ມອ່ນໆທ ື ່ີ ກຽວຂ ່ ອງ້ . ສ່ທື່ີເປັ ນອປະກອນ ຸ : ແວນພຽງ ່ , ແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ, ແວນກ່ ງສວດ ່ົ , ແຜນແກ ່ ວໃສປ ້ ຽງບາງ ່ ຂາງຂະໜານ ້ , ແກວສາມລ ້ ຽມ່ . ແຜນເຈ ່ ຍຂາວ ້ ແຕມຮ້ ູບ 23.1, 23.2, 23.3, 23.4, 23.5, 23.6, 23.7, 23.8, 23.9, 23.10, 23.11, 23.12 23.13, 23.14, 23.15, 23.16,ແລະ 23.17. (ຖາມ້ ເງີ ່ອນໄຂ ື ໃຫໃຊ້ ການຈ ້ າລອງການສະທ ໍ ອນ້ ແສງ, ການຫກແສງ ັ ໂດຍຄອມພິ ວເຕ)ີ 4. ກດຈະກ ິ າການສອນ ໍ 4.1. ການສະທອນ້ ແລະ ການຫກຂອງແສງ ັ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. - ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນການສະທ ື້ ອນ້ ແລະ ການຫກຂອງແສງໃນປ ັ ຶ້ ມແບບຮຽນ.

223 - ຄູໃຫຜູ ້ ຕາງໜ ້ າກ້ ຸມຂ່ ນລາຍງານຜ ຶ້ ນການສ ົ ກສາ ຶ . - ຄູແລະ ນກຮຽນ ັ ຜູອ້່ນໆຮ ື ບຟັ ງການລາຍງານ ັ ແລະ ຕງຄັ້ າຖາມເຈາະຈ ໍ ມຕີ້ ່ໍ ກບັ ຜນລາຍງານຂອງແຕ ົ ລະກ ່ ຸມນ່ ນັ້ ຫຼືນາພານ ໍ ກຮຽນປະຕ ັ ບິ ດດັ ງນ່ັ :ີ້ + ສນທະນານ ົ າເຂໍ ົ້ າສບູ່ ດຮຽນ ົ ຄູຕງຄັ້ າຖາມເຖ ໍ ງລິ ກສະນະຂອງບ ັ ່ໍ ແສງ, ລດສະ ັ ໝີ ແສງ ແລະ ການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຊ່ຂອງແສງ ື , ໃຫນ້ ກຮຽນແກ ັ ບ້ ດເຝ ົ ິ ກຫດຂັ ໍ ທ້ ີ8, 9 ແລະ 10 ໃນ ບດເຝ ົ ິ ກຫດບັ ດຮຽນທ ົ ີ22. ນກຮຽນຕອບ ັ ແລະ ແກບ້ ດເຝ ົ ິ ກຫດັ; ຄູສະຫຸ ຼບຄນຫື ຼງຈາກນ ັ ນຄັ້ ູ ນາເຂໍ ົ້ າສບູ່ ດຮຽນ ົ . + ຄູສະແດງບ່ໍ ແສງໂດຍເຍອງໄຟສາຍ ື ຫຼືເຍອງື Pointer (Lazer) ໃສໜ່ າພຽງ ້ ສະທອນແສງ ້ ຫຼືແວນພຽງແລ ່ ວແນະນ ້ າໃຫໍ ນ້ ກຮຽນສ ັ ງເກດການສະທ ັ ອນຂອງແສງ ້ , ຫຼງັ ຈາກນນັ້ ສະແດງຮູບ 23.1 ໃຫນ້ ກຮຽນເບ ັ ່ງິ ແລວຕ້ ງຄັ້ າຖາມເຖ ໍ ງລິ ກສະນະຂອງມ ັ ມຮອດ ຸ ແລະ ມຸມສະທອນ້ . + ຈາກນນຄັ້ ສະຫ ູ ຸ ຼບເນອໃນກ ື້ ດເກນສະທ ົ ອນແສງ ້ : 1. ລດສະໝ ັ ີ ແສງຮອດ, ລດສະໝ ັ ີ ແສງສະທອນ້ ແລະ ເສັ້ນສາກຂອງໜາສະ ້ ທອນແສງຢ ້ ຈຸ ່ ູ ດຮອດນອນໃນໜາພຽງດຽວກ ້ ນັ. 2. ມຸມຮອດເທ່ົາກບມັ ມສະທ ຸ ອນ້ ( ˆi = ˆi′ ). 1) ຄູສະແດງຮູບ 23.2 ໃຫນ້ ກຮຽນເບ ັ ່ງິ ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ງເກດລ ັ ດສະໝ ັ ີ ແສງ ຮອດ ແລະ ລດສະໝ ັ ີ ແສງສະທອນ້ ພອມເບ ້ ່ງມິ ມຮອດ ຸ ແລະ ມຸມສະທອນທ ້ ງັ ສອງຮູບ, ຈາກນນັ້ ຄູສະຫຸ ຼບຫຼກມັ ມປຸ ີ້ນຂອງແສງສະຫວາງ່ . 2) ຄູເອົາແຜນແກ ່ ວໃສຂ ້ ນມາ ຶ້ ແນະນາໃຫໍ ນ້ ກຮຽນສ ັ ງເກດແສງທ ັ ່ີ ຜານເຂ ່ ົ້ າ ໄປໃນແກວໃສ ້ ; ຄູເຍອງໄຟສາຍ ື ຫຼືເຍອງື Pointer (Lazer) ໃສແຜ່ ນແກ ່ ວໃສ ້ , ດວຍການປ ້ ່ ຽນມມທຸ ່ີ ແສງກະທບໃສ ົ ໜ່ າແກ ້ ວໃສ ້ , ຕງຄັ້ າຖາມວ ໍ າ່ : ແສງເຄ່ອນທ ື ່ີ ແນວໃດ? ນກຮຽນຈະຕອບວ ັ າແສງເກ ່ ດການຫ ີ ກເມ ັ ່ອແສງຜ ື ານເຂ ່ ົ້ າໄປໃນແກວ້. ຈາກນນອາ ັ້ ຈານສະແດງຮູບ 23.3 ໃຫນ້ ກຮຽນເບ ັ ່ງິ ແລະ ສະຫຸ ຼບເນອໃນກ ື້ ດົ ເກນຫກແສງ ັ . 3) ຄູສະເໜີໃຫນ້ ກຮຽນຮ ັ ເຖູ ້ ງສາເຫດ ິ ແລະ ເງ່ອນໄຂທ ື ່ີ ພາໃຫເກ້ ດການຫ ີ ກັ ຂອງແສງສະຫວາງ່ ແລະ ນາໄປສ ໍ ສູ ູ່ ດການພວພົ ນລະຫວ ັ າງມ ່ ມຮອດ ຸ , ມຸມຫກັ, ອດຕາຫ ັ ກແສງ ັ , ຄວາມໄວ ແລະ ຄວາມຍາວຄນໃນແວດລ ື້ ອມຕ ້ າງກ ່ ນັ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

224 4) ຄູສະເໜີໃຫນ້ ກຮຽນຮ ັ ເຖູ ້ ງການເຄ ິ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງໃນແວດລອມຕ ້ າງໆ ່ - ຄູສະແດງຮູບ 23.4 ແສງຜານປ ່ ່ ຽງບາງຂາງຂະໜານ ້ , ພິ ສູດເອົາສູດ ລະດບບັ ຽງຂອງແສງຮອດ ່ ແລະ ແສງທ່ີ ພນອອກ ົ້ . - ຄູເອົາແກວສາມລ ້ ຽມໃຫ ່ ນ້ ກຮຽນເບ ັ ່ງິ, ແລວເຍ ້ ອງແສງໃສ ື ແກ່ ວສາມ ້ ລຽມນ ່ ນັ້; ໃຫນ້ ກຮຽນຊ ັ ເສີ້ ັ້ນທາງເດນຂອງແສງ ີ . ຈາກນນໃຫ ັ້ ນ້ ກຮຽນເຍ ັ ອງື ແສງຜານແກ ່ ວສາມລ ້ ຽມດ ່ ວຍມ ້ ມຮອດຕ ຸ າງໆ ່ , ແລວອະທ ້ ິ ບາຍເສັ້ນທາງເດນິີ ຂອງແສງ ແລະ ມຸມຕາງໆທ ່ ່ີ ກຽວພ ່ ນັ. ພິ ສູດ ສູດຄດໄລ ິ ຕ່ າງໆ ່ . - ຄູສະເໜີ ປາກດການສະທ ົ ອນຄ ້ ບຖົ ວນ້ ແລະ ເງ່ອນໄຂສະແດງດ ື ງຮ່ັ ູບ 23.6. - ຄູສະເໜີ ການຜານສະພາບແວດລ ່ ອມໃສຂອງແສງ ້ ຊ່ງສຶ ກສາເຖ ຶ ງທິ ່ີ ຕງຮັ້ ບຂອງວ ູ ດັ ຖຸທ່ີ ຄນເຮ ົ ົາປາກດເຫ ົ ັນໃນ 2 ກລະນ ໍ ໂດຍການສະແດງຮ ີ ູບ 23.7 ແລວພ້ ິ ສູດເອົາສູດ: ກລະນ ໍ ເບີ ່ງເປ ິ ັ ນມຸມ ແລະ ກລະນ ໍ ເບີ ່ງໃນທ ິ ິ ດທາງເກອບຕ ື ງສາກ ັ້ . ແກບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ : ໃຫນ້ ກຮຽນແຕ ັ ລະຄ ່ ນແກ ົ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ ຈາກນນັ້ - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນອາສາສະໝ ັ ກຂັ ນແກ ຶ້ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງຢ ່ ກະດານ ່ ູ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນຄ ັ ນອົ ່ນໆສ ື ງເກດ ັ ຫຼືແກໃສ້ ປ່ ຶ້ ມຂອງຕນເອງ ົ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນກວດເບ ັ ່ງການແກ ິ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ . ການແກບ້ ດເລກນ ົ ນຖັ້ ກຕື ອງແລ ້ ວ້ ຫຼືບ່ໍ ? ຖາບ້ ອນໃດຜ ່ ິ ດໃຫສະແດງຄວາມຄ ້ ດເຫ ິ ັນ ຫຼືແປງຄນໃຫ ື ສ້ ມບົ ູນ ແລະ ຖກື ຕອງ້ . - ຄູອະທິ ບາຍ-ສະຫຸ ຼບການແກບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງໃຫ ່ ຖ້ ກຕື ອງ້ . 4.2. ແວນພຽງ ່ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. - ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນແວ ື້ ນພຽງໃນປ ່ ຶ້ ມແບບຮຽນ. - ຄູໃຫຜູ ້ ຕາງໜ ້ າກ້ ຸມຂ່ ນລາຍງານຜ ຶ້ ນການສ ົ ກສາ ຶ . - ຄູແລະ ນກຮຽນ ັ ຜູອ້່ນໆຮ ື ບຟັ ງການລາຍງານ ັ ແລະ ຕງຄັ້ າຖາມເຈາະຈ ໍ ມກີ້ ຽວ່ ກບຜັ ນລາຍງານຂອງແຕ ົ ລະກ ່ ຸມນ່ ນັ້ ຫຼືນາພານ ໍ ກຮຽ ັ ນປະຕບິ ດດັ ງນ່ັ :ີ້

225 1) ຄູສນທະນາກ ົ ບນັ ກຮຽນກ ັ ຽວກ ່ ບແວ ັ ນທ່ ່ີເຮົາໃຊໃນຊ ້ ວີດປະຈ ິ າວໍ ນຈາກນ ັ ນສະແດງ ັ້ ຮູບ 23.9 ແລະ 23.10 ເພ່ື ອອະທິ ບາຍເຖງຄິ ນລຸ ກສະນະ ັ ແລະ ວທິ ີ ແຕມ້ ຮູບຂອງວດຖັ ຸຜານແວ ່ ນພຽງ ່ . 2) ຄູສະແດງແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ ແລະ ແວນກ່ ງສວດໃຫ ່ົ ນ້ ກຮຽນເບ ັ ່ງຈາກນ ິ ນສະແດງ ັ້ ຮູບ 23.11 ແລະ 23.12 ເພ່ື ອອະທິ ບາຍໃຫນ້ ກຮຽນຮ ັ ເຖູ ້ ງສິ ວນປະກອບທ ່ ່ີ ສາໍ ຄນຂອງແວ ັ ນກ່ ງ່ົ. 3) ຄູສະແດງຮູບ 23.13, 23.14 ແລະ 23.15 ເພ່ື ອອະທິ ບາຍເຖງລິ ກສະນະຂອງ ັ ແສງຜານແວ ່ ນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ, ແວນກ່ ງສວດ ່ົ ແລະ ກລະນ ໍ ສີາງແກນສ ້ າຮອງ ໍ . 4.3. ຄຸນລກສະນະ ັ ແລະ ສູດຄດໄລ ິ ທ່ ່ີ ຕງຮັ້ ບຂອງວ ູ ດຖັ ຸຜານແວ ່ ນກ່ ງ່ົ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມຕາມຄວາມເໝາະສ ່ ມົ. - ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາເນ ຶ ອໃນຄ ື້ ນລຸ ກສະນະ ັ ແລະ ສູດຄດໄລ ິ ທ່ ່ີ ຕງຮັ້ ບຂອງວ ູ ດຖັ ຸຜານ່ ແວນກ່ ງ່ົ ໃນປຶ້ ມແບບຮຽນ. - ຄູໃຫຜູ ້ ຕາງໜ ້ າກ້ ຸມຂ່ ນລາຍງານຜ ຶ້ ນການສ ົ ກສາ ຶ . - ຄູແລະ ນກຮຽນ ັ ຜູອ້່ນໆຮ ື ບຟັ ງການລາຍງານ ັ ແລະ ຕງຄັ້ າຖາມເຈາະຈ ໍ ມຕີ້ ່ໍ ກບັ ຜນລາຍງານຂອງແຕ ົ ລະກ ່ ຸມນ່ ນັ້ ຫຼືນາພານ ໍ ກຮຽນປະຕ ັ ບິ ດດັ ງນ່ັ :ີ້ 1) ຄູສະແດງຮູບ 23.16 ແລະ 23.17ເພ່ື ອສະແດງໃຫນ້ ກຮຽນຮ ັ ເຖູ ້ ງວິ ທິ ີ ແຕມຮ້ ູບ ຂອງວດຖັ ຸຜານແວ ່ ນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ ແລະ ແວນກ່ ງສວດໃນກ ່ົ ລະນ ໍ ວີດຖັ ຸຢູທ່ ່ີ ຕງຕັ້ າງໆ ່ 2) ຄູສະແດງຮູບ 23.18 ແລວພ້ ິ ສູດເພ່ື ອໃຫໄດ້ ສູ ້ ດຕາງໆຂອງແວ ່ ນກ່ ງພ່ົ ອມ້ ເຄ່ອງໝາຍຂອງຄ ື ນຄຸ າຕ່ າງໆໃນສ ່ ດແວ ູ ນກ່ ງ່ົ. 3) ສນທະນາກ ົ ບນັ ກຮຽນເພ ັ ່ື ອສະເໜີໃຫຮູ ້ ເຖ້ ງຄິ ນປະໂຫຍດຂອງແວ ຸ ນພຽງ ່ , ແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ ແລະ ແວນກ່ ງສວດ ່ົ . 5. ການວດັ ແລະ ປະເມນຜີ ນົ - ຄູສງເກດຄວາມເອ ັ ົາໃຈໃສ່ ແລະ ການຕອບຄາຖາມຂອງນ ໍ ກຮຽນ ັ . - ຕງຄັ້ າຖາມໃນປ ໍ ຶ້ ມແບບຮຽນຂໍ ້1, 2, 3 ແລະ ຂໍ ້4. - ສງເກດການຕອບຄ ັ າຖາມຂອງນ ໍ ກຮຽນ ັ . - ການແກບ້ ດເຝ ົ ິ ກທ່ີ ມອບໃຫເປ້ ັ ນວຽກບານ້ (ໃຫນ້ ກຮຽນແກ ັ ບ້ ດເຝ ົ ິ ກຫດັ ຂໍ ້5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14 ແລະ ຂໍ ້15.) ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

226 ຕອບຄາຖາມ ໍ ແລະ ແກບ້ ດເຝ ົ ິ ກຫດັ 1-4 ຕອບຕາມເນອໃນແບບຮຽນ ື້ . 5. ມຸມຮອດຂອບເຂດເປັ ນມມແນວໃດ ຸ ? ແກ: ້ ຈາກຮູບ ˆ β α = +i ............(1) ແລະ ˆ βφ α ' ( ' ).......(2) =+ − i ແຕ່ β = β 'ແລະ ˆ ˆ i i = ' ດງນ່ັ ນັ້, (1)=(2) ໄດ: ້ ˆ ˆ(' ) 2 i i α φ α φ α + =+ − = 6.ແກ: ້ ຈາກຮູບ ˆi r ' 180 ++ = ˆ α D ໄດ້ ˆ ˆ ir r i + ˆ ˆ = ⇒= − 90 90 D D ຈາກສດກູ ດເກນຫ ົ ກແສງ ັ 2 1 ˆ sin sin ˆ i n r n = ( ) ˆ sin 3 sin 90 ˆ 1 i i ⇒ = −D ˆ ˆ sin 90 cos sin cos90 1 3 ˆ sin i i i − = D D ˆ sin 3 60 rad ˆ cosˆ 3 i i i π ⇒ = ⇒= =D 7.ແກ: ້ ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : ˆ sin( )ˆ IH= cosˆ d ir r × − S rˆ ˆi N I R S' ˆ i' α=90D ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 2 1 n n 3; 1 = = α = 90D ຊອກຫາ: i ˆ = ? ˆi ˆi′ rˆ N N’ A B D C S I’ R H rˆ′ I d ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 2 1 n n 1,51; 1 = = i d ˆ = = 60 , 3cm D ຊອກຫາ: IH ? = S S ' N '' S N' M M1 ˆi ˆi ' α β ' φ β α M M1

227 45D ຊອກຫາມຸມ rˆ ຈາກກດເກນຫ ົ ກແສງ ັ 2 1 ˆ sin sin ˆ i n r n = sin 60 1,51 sin 1 rˆ = D 3/2 sin 0,573 35 ˆ ˆ 1,51 ⇒ = = ⇒= r r D 3 sin 60 35 3 sin 25 ( ) ( ) 3 0, 423 IH= 2, 21cm cos35 0,573 0,573 ×− × × = == D D D D 8.ແກ: ້ ຕາມກດເກນຫ ົ ກແສງ ັ 2 1 ˆ sin sin ˆ ni r n = sin 45 2 2 / 2 1 sin ˆ sin 1 ˆ 2 2 ˆ 30 r r r =⇒ = = ⇒ = D D ຕາມສດມູ ມຈອມ ຸ Aˆ ຂອງແກວລ້ ຽມແມ ່ ນ່ : ϕ ϕ =+ ⇒ = −= − = rr r r ˆˆ ˆ ˆ ' ' 60 30 30 DD D ຕາມກດເກນຫ ົ ກແສງ ັ 3 2 sin ' ˆ ˆ sin ' r n i n = sin 30 1 2 ˆ ˆ sin ' ' 45 sin ' ˆ 2 2 i i i ⇒ = ⇒ = ⇒= D D ຕາມສດມູ ມບຸ ຽງ່ Dˆ ຂອງແກວສາມລ ້ ຽມ່ : ˆ ˆ Dii =+− = + − = ' 45 45 60 30 ϕ DDD D 9.ແກ: ້ ຈາກຮູບ Δ= − d dd ' ກ. ຖາເຮ ້ ົາຫຼຽວເບ່ງໃນທ ິ ິ ດ ປະກອບກບເສ ັ ັ້ນຕງສາກ ັ້ ເປັ ນມຸມ . ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 1 2 n nd 2; 1; 10cm = == ຊອກຫາ: Δ = d ? ກ.rˆ = 45D ຂ. i ˆ 90D  ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ ແກວສາມລ ້ ຽມ່ 2 1 n n 2; 1 = = ˆ 60 , 45 ˆ ϕ = =i D D ຊອກຫາ: ˆ ˆ i D '? ? = = A B C S I I’ R N N’ ϕ D ˆi ˆi ' rˆ rˆ ' ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

228 ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : 2 1 cos ' ˆ cosˆ n rd n d i = ຫາຄາມ່ ຸມ ˆi ຕາມກດເກນຫ ົ ກແສງ ັ 2 1 ˆ sin sin ˆ ni r n = ˆ sin 1 1 ˆ ˆ sin 30 sin 45 2 2 i ⇒ = ⇒ = ⇒= i i D D ແທນຄາ່ 2 1 cos 1 cos45 1 2 / 2 ˆ ' 10 10 5,78cm cosˆ 2 2 3/2 cos30 n r d d n i = =× =× × = D D ຕວໜົ ງສັ ເລື ່ື ອນຂນມາຈາກທ ຶ້ ່ີ ຕງເດັ້ ມປະມານ ີ : Δ= − = − = d dd ' 10 5,78 4, 22cm ຂ. ຖາເຮ ້ ົາຫຼຽວເບ່ງໃນທ ິ ິ ດທາງເກອບຕ ື ງສາກກ ັ້ ບແຜ ັ ນແກ ່ ວ້. ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : 2 2 1 1 ' 1 ' 10 7,07cm 2 d n n d d dn n = ⇒= =× = ຕວໜົ ງສັ ເລື ່ື ອນຂນມາຈາກທ ຶ້ ່ີ ຕງເດັ້ ມປະມານ ີ : Δd dd =− = − = ' 10 7,07 2,93cm 10. ແກ: ້ ຖາເຮ ້ ົາຫຼຽວເບ່ງໃນທ ິ ິ ດ ທາງ ເກອບຕ ື ງສາກກ ັ້ ບໜັ າ້ ນາໍ ້. ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : 2 1 ' nh h n = 2 1 1 ' 80 60cm 4/3 n h h n ⇒= =× = ຈະຫຼຽວເຫັນພື້ນອາງຢ ່ ຕ່ ູ າກວ ່ໍ າໜ່ ານ້ າໄລຍະ ໍ ້ 60cm ແລະ ພື້ນອາງທ ່ ່ີ ປາກດເຫ ົ ັນຈະຢຫ່ ູ າງຈາກຕາໄລຍະ ່ h’+h0=160cm A A' I rˆ ˆi d Δd d ' ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 2 1 nn h 1; 4/ 3; 80cm == = 0 h = 100cm ຊອກຫາ: ' 0 h h '? ? = = A A' I rˆ ˆi h h' 0 h

229 11.ແກ: ້ ຖາປາຫ ້ ຼຽວເບ່ງນິ ກໃນທ ົ ິ ດທາງເກອບຕ ື ງສາກກ ັ້ ບັ ໜານ້ າໍ ້. ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : 2 1 ' nh h n = 2 1 4/3 ' 60 80cm 1 n h h n ⇒= =× = ປາຈະຫຼຽວເຫັນນກຢົ ສູ ່ ູ ງກວາໜ່ ານ້ າໄລຍະ ໍ ້ 80cm 12.ແກ: ້ ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : A'B' ' 2 '2 AB S S S S = − = ⇒ =− ຈາກໂຈດ AA' 15cm= S ' 2 = + =+ SSS ⇒= = S S 5cm; ' 10cm ນາໃຊ ໍ ສູ ້ ດແວນກ່ ງ່ົ 11111 1 10cm ' 5 10 10 f f SS = + =− = ⇒ = 13.ແກ: ້ ນາໃຊ ໍ ສູ ້ ດແວນກ່ ງ່ົ R = 2 f 1 m 0,5m 2 2 R ⇒= = = f ກ. ເມ່ອື S =1,5m: ນາໃຊ ໍ ສູ ້ ດແວນກ່ ງ່ົ 111 f S S ' = + 1 1 1 1,5 0,5 ' 0,75m 0,5 1,5 ' 1,5 0,5 S S × ⇔ = +⇒= = − ຂ. ເມ່ອື S = 0,8m : ນາໃຊ ໍ ສູ ້ ດແວນກ່ ງ່ົ 111 f S S ' = + ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ ແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ A'B' 2,AA' 15cm AB = = ຊອກຫາ: f = ? ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ R 1m; = ຊອກຫາ: S ' ? = ກ. 1,5m ຂ. 0,8m ຄ. 0,25m ( ) A A’ h h’ IH N ˆi rˆ 1n 2 n ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ 1 2 nn h 1; 4/ 3; 60cm == = ຊອກຫາ: h ' ? = ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

230 1 1 1 0,8 0,5 4 ' m 0,5 0,8 ' 0,8 0,5 3 S S × ⇔ = +⇒= = − ຄ. ເມ່ອື S = 0, 25m : ນາໃຊ ໍ ສູ ້ ດແວນກ່ ງ່ົ 111 f S S ' = + 1 1 1 0, 25 0,5 ' 0, 25m 0,5 0, 25 ' 0, 25 0,5 S S × ⇔ = + ⇒ = =− − 14.ແກ: ້ ນາໃຊ ໍ ສູ ້ ດແວນກ່ ງ່ົ 111 f S S ' = + ( ) ( ) ' 0,2 (0,6) 0,3m ' 0,2 (0,6) SS f S S − ⇒ = = =− + −+ ຄາຂອງ ່ f ເປັ ນຄາລ່ ບົ( − ) ເພາະວາເປ ່ ັ ນແວນກ່ ງສວດ ່ົ 15.ແກ: ້ ໄລຍະສມແສງ ຸ 20 10cm 2 2 R ⇒= = = f ກ. ເມ່ອວື ດຖັ ຸຢູທ່ ່ີ ຕງັ້ S = 20cm ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ S S 0,2m; ' 0,6m =− = ຊອກຫາ: f = ? ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ R = = 20cm;AB 60cm ຊອກຫາ: k S == = ? ' ? A'B' ? ແຕມຮ້ ູບ ກ. S = 20cm ຂ. S = −40cm

231 ນາໃຊ ໍ ສູ ້ ດແວນກ່ ງ່ົ 111 f S S ' = + ຊອກຫາທ່ີ ຕງຂອງຮ ັ້ ູບ 20 10 ' 20cm 20 10 Sf S S f × ⇒= = = − − ລະດບຂະຫຍາຍ ັ ' 20 1 0 20 S k S = = => ຮູບແລະວດຖັ ຸມທີິ ດກງກົ ນຂັ າມກ ້ ນັ ແລະ ມຂະໜາດເທ ີ ່ົາກນັ. ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : A'B' ' 1 A'B' AB 60cm AB S S = =⇒ = = ຂ. ເມ່ອວື ດຖັ ຸຢູທ່ ່ີ ຕງັ້ S = −40cm ນາໃຊ ໍ ສູ ້ ດແວນກ່ ງ່ົ 111 f S S ' = + ຊອກຫາທ່ີ ຕງຂອງຮູບ ັ້ ( ) ( ) 40 10 ' 8cm 40 10 Sf S S f − × ⇒= = = − −− ລະດບຂະຫຍາຍ ັ '8 1 0 40 5 S k S = = =− < − ຮູບ ແລະ ວດຖັ ຸມທີິ ດຮວມກ ່ ນັ. ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : A'B' ' 1 AB A'B' 12cm AB 5 5 S S = =⇒ = = ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

232 ບດທົ ີ 24. ການເຄ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງຜານເລນ ່ ເວລາ 3 ຊ່ ວໂມງ ົ 1. ຈຸດປະສງົ ໃຫນ້ ກຮຽນ ັ - ສາມາດບອກຄວາມໝາຍ ແລະ ອະທິ ບາຍຄນລຸ ກສະນະກ ັ ຽວກ ່ ບເລນສວດ ັ , ເລນຫຸ ຼບ ແລະ ລະບບເລນ ົ - ສາມາດແຕມຮ້ ບຂອງວ ູ ດຖັ ຸຜານເລນໄດ ່ . ້ - ສາມາດຄດໄລ ິ ຫາທ ່ ່ີ ຕງຂອງຮ ັ້ ູບ ແລະ ວດຖັ , ຸ ໄລຍະສມແສງ ຸ , ລະດບຂະຫຍາຍຂອງ ັ ເລນ, ຂະໜາດຂອງຮູບ, ຂະໜາດຂອງວດຖັ ຸແລະ ອ່ນໆື . - ສາມາດນາໍໄປໝຸນໃຊໃນຊ ້ ວີດປະຈ ິ າວໍ ນັໄດ. ້ 2. ເນອໃນຕ ື້ ນຕົ້ ໍ 1) ມະໂນພາບກຽວກ ່ ບເລນບາງ ັ ເລນມ 2 ີ ປະເພດຄ: ືເລນສວດ ແລະ ເລນຫຸ ຼບ. ƒ ເລນສວດ ເປັ ນເລນທ່ີ ມພາກສ ີ ວນເຄ ່ ່ງກາງໜາກວ ິ າພາກສ ່ ວນຂອບ ່ . ƒ ເລນຫຸ ຼບ ເປັ ນເລນທ່ີ ມພາກສ ີ ວນເຄ ່ ່ງກາງບາງກວ ິ າພາກສ ່ ວນຂອບ ່ . 2) ລກສະນະຂອງແສງຜ ັ ານເລນ ່ ƒ ສວນປະກອບສ ່ າຄໍ ນຂອງເລນ ັ (1) ຈຸດສນແສງຂອງເລນ ູ ແລະ ແກນຕນຂອງເລນ ົ້ . (2) ແກນສາຮອງຂອງເລນ ໍ . (3) ລດສະໝ ັ ີ ຂອງໜາກ້ ງ່ົ. (4) ໄລຍະສມແສງຂອງເລນ ຸ . - ສາລໍ ບເລນສວດໄລຍະສ ັ ມແສງເປ ຸ ັ ນຄາບວກ ່ OF = OF ' = 0 f > - ສວນໄລຍະສ ່ ມແສງຂອງເລນຫ ຸ ຸ ຼບມຄີາເປ ່ ັ ນລບົ OF = OF ' = 0 f <

233 ƒ ລກສະນະຂອງແສງຜ ັ ານເລນ ່ (1) ເລນສວດ - ລດສະໝ ັ ີ ແສງທ່ີໄປຜານຈ ່ ດສຸ ນແສງຂອງເລນສວດ ູ ພວກມນຈະເຄ ັ ່ອນທ ື ່ີ ຊ່ຕື່ໍ ໄປໂດຍບ່ໍ ເກດການຫ ີ ກັ. - ລດສະໝ ັ ີ ແສງທ່ີເຄ່ອນທ ື ່ີ ມາຂະໜານກບແກນຕ ັ ນຂອງເລນ ົ້ , ເມ່ອຜື ານ່ ເລນແສງຈະຫກໄປຕ ັ ດແກນຕ ັ ນຢົ້ ຈຸດ່ ູ F’, ເອນຈີ້ ຸດ F’ ວາຈ່ ດສຸ ມຮຸ ບຂອງ ູ ເລນ. - ລດສະໝ ັ ີ ແສງທ່ີເຄ່ອນທ ື ່ີໄປຕດແກນຕ ັ ນຢົ້ ຈຸດ່ ູ F ເມ່ອຜື ານເລນໄປແລ ່ ວ້ ລດສະໝ ັ ີ ແສງນນຈະຂະໜານກ ັ້ ບແກນຕ ັ ນໄປ ົ້ , ຈຸດ F ນເອີ້ ນວີ້ າຈ່ ດສຸ ມວຸ ດັ ຖຸສາລໍ ບເລນສວດ ັ . (2) ເລນຫຸ ຼບ - ລດສະໝ ັ ີ ແສງທ່ີໄປຜານຈ ່ ດສຸ ູນແສງຂອງເລນຫຸ ຼບ ພວກມນຈະເຄ ັ ່ອນທ ື ່ີ ຊ່ຕື່ໍ ໄປໂດຍບ່ໍ ເກດການຫ ີ ກັ. - ລດສະໝ ັ ີ ແສງທ່ີເຄ່ອນທ ື ່ີ ມາຂະໜານກບແກນຕ ັ ນຂອງເລນ ົ້ , ເມ່ອຜື ານ່ ເລນແສງຈະຫກໜັ ີ ຈາກແກນຕນົ້,ແຕມ່ ເສີ ັ້ນແກຍາວມາຕ ່ ດແກນຕ ັ ນຂອງ ົ້ ເລນທ່ີ ຈຸດ F’ ເບອງແສງຮອດ ື້ ເຊ່ງເພ ິ ່ິ ນເອນຈີ້ ຸດ F’ ນວີ້ າ່ ຈຸດສມຮຸ ບລວງ ູ ຂອງເລນຫຸ ຼບ. - ລດສະໝ ັ ີ ແສງທ່ີເຄ່ອນທ ື ່ີໄປຜານເລນ ່ ໂດຍມເສີ ັ້ນແກຍາວໄປຕ ່ ດແກນ ັ ຕນຢົ້ ຈຸດ່ ູ F ເຊ່ງຈິ ຸດ F ນເອີ້ ນວີ້ າ່ ຈຸດສມວຸ ດຖັ ລວງຂອງເລນຫ ຸ ຸ ຼບ ແລວ້ ລດສະໝ ັ ີ ແສງຫກໄປຂະໜານກ ັ ບແກນຕ ັ ນົ້. (3) ກລະນ ໍ ແຕີ ມຮ້ ບຂອງວ ູ ດຖັ ໂດຍການສ ຸ າງແກນສ ້ າຮອງ ໍ ໃຫແກ້ ເລນເຮ ່ ັ ດໄດ້ ດງນ່ັ : ີ້ - ຂດທີ ກໆເສ ຸ ັ້ນຊ່ທື່ີໄປຜານຈ ່ ດສຸ ນແສງ ູ O ແຕບ່ ່ໍ ໄປຜານ່ ຈຸດ C1, C2 ຂອງ ເລນລວນແຕ ້ ເອ່ ນວີ້ າ່ ແກນສາຮອງຂອງເລນ ໍ . - ສາລໍ ບຈັ ດສຸ ມສຸ າຮອງໃຫ ໍ ຂ້ ດເສ ີ ັ້ນຊ່ຈາກຈ ື ດສຸ ຸມຂອງເລນຂະໜານກບເລນ ັ ຈຸດທ່ີເສັ້ນຊ່ນືນຕັ້ ດແກນສ ັ າຮອງເອ ໍ ນວີ້ າ່ ຈຸດສມສຸ າຮອງ ໍ . ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

234 - ສວນການແຕ ່ ມລ້ ດສະໝ ັ ີ ແສງທຽບໃສແກນສ ່ າຮອງກ ໍ ປະຕ ໍ ບິ ດຄັ ກືນກັ ບັ ການແຕມລ້ ດສະໝ ັ ີ ແສງໃສແກນຕ ່ ນົ້. 3) ຄຸນລກສະນະ ັ ແລະ ສູດຄດໄລ ິ ທ່ ່ີ ຕງຮັ້ ບຂອງວ ູ ດຖັ ຸຜານເລນ ່ ƒ ຄຸນລກສະນະຮ ັ ບຂອງວ ູ ດຖັ ຸຜານເລນ ່ (1) ເລນສວດ + ສາລໍ ບວັ ດຖັ ຸຈງິ: - ໄດຮູ ້ ບຈງປິ ີ້ນທິ ດກບວັ ດຖັ ຸແລະ ໃຫຍກວ່ າວ່ ດຖັ ຸ ເມ່ອວື ດຖັ ຸຢູຫ່ າງຈາກເລນໃນ ່ ລະຫວາງ່ F ຫາ 2F. - ໄດຮູ ້ ບຈງນິ ອຍກວ ້ າວ່ ດຖັ ເມຸ ່ອວື ດຖັ ຸຢູໄລຍະແຕ ່ ່ 2F ຫາອະສງໄຂ ົ . - ໄດຮູ ້ ບຈງມິ ຂະໜາດເທ ີ ່ົາກບວັ ດຖັ ເມຸ ່ອວື ດຖັ ຸຕງຢັ້ ຈຸ ່ ູ ດຫາງຈາກເລນໄ ່ ລຍະ 2F. - ໄດຮູ ້ ບຢຈຸ ່ ູ ດສມຮຸ ູບ F’ ເມ່ອວື ດຖັ ຸຢູອະສ ່ ງໄຂ ົ ແລະ ໄດຮູ ້ ບຢອະສ ່ ູ ງໄຂເມ ົ ່ອວື ດຖັ ຸ ຢູຈຸ ່ ດສມວຸ ດຖັ F. ຸ - ໄດຮູ ້ ບລວງຮວມທ ່ ິ ດ, ມຂະໜາດໃຫຍ ີ ກວ່ າວ່ ດຖັ ຸເມ່ອວື ດຖັ ຸຢູລະຫວ ່ າງຈ ່ ດສຸ ມວຸ ດັ ຖຸ F ຫາ O ຈຸດສນແສງຂອງເລນ ູ . + ສາລໍ ບວັ ດຖັ ລວງ ຸ : ໄດຮູ ້ ບຈງສະເໝ ິ ີ, ມຂະໜາດນ ີ ອຍກວ ້ າວ່ ດຖັ , ຸ ຮວມທ ່ ິ ດກບວັ ດັ ຖຸແລະ ຢູລະ່ ຫວາງຈ ່ ດສຸ ມຮຸ ູບ F’ ຫາຈດສຸ ນແສງ ູ O ຂອງເລນ. (2) ເລນຫຸ ຼບ + ສາລໍ ບວັ ດຖັ ຸຈງິ: ໄດຮ້ ບຮັ ບລວງສະເໝ ູ ີ, ຮວມທ ່ ິ ດກບວັ ດຖັ , ຸ ມຂະໜາດນ ີ ອຍກວ ້ າ່ ວດຖັ ຸແລະ ນອນຢລະຫວ ່ ູ າງຈ ່ ດສຸ ມຮຸ ບລວງຫາເລນ ູ . + ສາລໍ ບວັ ດຖັ ລວງ ຸ : - ໄດຮ້ ບຮັ ບຈູ ງິ, ໃຫຍກວ່ າວ່ ດຖັ , ຸ ຮວມທ ່ ິ ດ, ຖາວ້ ດຖັ ລວງຢ ຸ ລະຫວ ່ ູ າງຈ ່ ດສຸ ມວຸ ດຖັ ຸ ລວງ F ຫາຈດສຸ ນແສງ ູ O ຂອງເລນ. - ໄດຮູ ້ ບລວງປີ້ນທິ ດກບວັ ດຖັ ຸແລະ ໃຫຍກວ່ າວ່ ດຖັ ເມຸ ່ອວື ດຖັ ລວງຢ ຸ ຫ່ ູ າງຈາກ ່ ເລນໃນລະຫວາງຈ ່ ດສຸ ມວຸ ດຖັ ລວງ ຸ F ຫາ 2F. - ໄດຮູ ້ ບລວງນອຍກວ ້ າວ່ ດຖັ ເມຸ ່ອວື ດຖັ ລວງຢ ຸ ໄລຍະແຕ ່ ູ ່ 2F ຫາອະສງໄຂ ົ . - ໄດຮູ ້ ບລວງມຂະໜາດເທ ີ ່ົາກບວັ ດຖັ ເມຸ ່ອວື ດຖັ ຸຕງຢັ້ ຈຸ ່ ູ ດຫາງຈາກເລນໄລຍະ ່ 2F.

235 - ໄດຮູ ້ ບລວງຢອະສ ່ ູ ງໄຂເມ ົ ່ອວື ດຖັ ຸຢູຈຸ ່ ດສມວຸ ດຖັ ລວງ ຸ F ຂອງເລນ ແລະ ໄດຮູບ້ ຢູຈຸ ່ ດສມຮຸ ບລວງ ູ F’ ເມ່ອວື ດຖັ ຸຢູອະສ ່ ງໄຂ ົ . ƒ ສູດຄດໄລ ິ ທ່ ່ີ ຕງຮັ້ ບຂອງວ ູ ດຖັ ຸຜານເລນ ່ ສູດຄດໄລ ິ ຂະໜາດຂອງຮ ່ ູບ ແລະ ວດຖັ ຸ A'B' ' AB S S = ສູດຄດໄລ ິ ທ່ ່ີ ຕງຂອງຮ ັ້ ູບ ແລະ ວດຖັ ຸ 11 1 S S ' f ⇒+ = ເຄ່ອງໝາຍຂອງ ື S ແລະ S ' ການໍ ດດົ ງນ່ັ : ີ້ - S ມເຄີ ່ອງໝາຍເປ ື ັ ນບວກ ( ) + ໃນກລະນ ໍ ເປີ ັ ນວດຖັ ຸຈງິ ແລະ S ມເຄີ ່ອງໝາຍ ື ເປັ ນລບົ ( ) − ໃນກລະນ ໍ ເປີ ັ ນວດຖັ ລວງ ຸ . - S 'ມເຄີ ່ອງໝາຍເປ ື ັ ນບວກ ( ) + ໃນກລະນ ໍ ເປີ ັ ນຮບຈູ ງິ ແລະ S 'ມເຄີ ່ອງໝາຍ ື ເປັ ນລບົ ( ) − ໃນກລະນ ໍ ເປີ ັ ນຮບລວງ ູ . ƒ ອດຕາສ ັ ຸມ ແລະ ລະດບຂະຫຍາຍຂອງເລນ ັ (1) ອດຕາສ ັ ມຂອງເລນ ຸ 1 D f = f ແທກເປັ ນແມດັ (m) ແລະ D ແທກເປັ ນດອີບົ ( dp ), ສາລໍ ບເລນສວດ ັ D > 0 ແລະ ສາລໍ ບເລນຫ ັ ຸ ຼບ D < 0. ສູດຄດໄລ ິ ອ່ ດຕາສ ັ ມສຸ າລໍ ບທັ ກແວດລ ຸ ອມແສງແມ ້ ນ່ : 1 2 1 11 ( 1)( ) n f R R =− + (2) ລະດບຂະຫຍາຍ ັ A B AB k ′ ′ = ຫຼື S k S ′ = 4) ລະບບເລນ ົ (1) ໃຫ້ 1 S ເປັ ນໄລຍະວດຖັ ຂອງເລນໃກ ຸ , ້ຊອກໄລຍະຮບທູ ່ີ ຜານເລນໃກ ່ ໂດຍໃຊ ້ ສູດ້ ເລນບາງ: ' 111 111 SS f + = (2) ໃຫຮູ ້ ບທ່ີ ຜານເລນໃກ ່ ເປ້ ັ ນວດຖັ ໃຫຸ ແກ້ ເລນໄກ ່ ແລະ ມໄລຍະຫ ີ າງຈາກເລນໄກ ່ ' 2 1 S S = A − ຖາ້ ' 1 S ຢູດ່ ານໜ ້ າຂອງເລນໄກຈະໄດ ້ ້ 2 S ເປັ ນບວກ. ຖາ້ ' 1 S ຢູຫ່ ຼງຂອງເລນໄກຈະໄດ ັ ້ 2 S ເປັ ນລບົ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

236 (3) ຊອກທ່ີ ຕງຂອງຮ ັ້ ບສູ ດທຸ າຍຜ ້ ານເລນໄກ ່ ໂດຍໃຊສູດ້ : ' 22 2 111 SS f + = ໝາຍເຫດ: - ກລະນ ໍ ປີ່ ຽນແທນເລນໄກດວຍແວ ້ ນ່ ຈະຕອງສ ້ ກສາຄ ຶ ກືນກັ ບລະບ ັ ບສອງເລນ ົ , ແຕຮູ ່ ບທ່ີໄດຈາກແວ ້ ນຈະກ ່ ບມາເປ ັ ັ ນວດຖັ ຂອງເລນໃກ ຸ ອ້ ກເທ ີ ່ື ອໜ່ຶ ງ. - ກລະນ ໍ ເລນໃກ ີ ້ແລະ ເລນໄກແປະກນສາມາດຖ ັ ວືາ່ ໄລຍະຫາງຂອງສອງເລນ ່ ເທ່ົາສູນ ( A ≈ 0 ), ລະບບນົ ຖີ້ ວືາ່ ເປັ ນເລນອນດຽວ ັ ແລະ ມໄລຍະສ ີ ມຄຸ ດໄລ ິ ່ ດງນ່ັ : ີ້ 1 2 111 f f f + = ຖາ້ f > 0 ລະບບເລນນ ົ ນເປັ້ ັ ນເລນສວດ; ຖາ້ f < 0 ລະບບເລນນ ົ ນເປັ້ ັ ນເລນຫຸ ຼບ - ກລະນ ໍ ເລນໃກ ີ ້ແລະ ແວນແປະກ ່ ນສາມາດຖ ັ ວືາໄລຍະຫ ່ າງຂອງເລນ ່ ແລະ ແວນ່ ເທ່ົາສູນ ( L ≈ 0 ). ລະບບນົ ຖີ້ ວືາເປ ່ ັ ນແວນອ່ ນດຽວ ັ ແລະ ມໄລຍະສ ີ ຸມ ຄດໄລ ິ ດ່ ງນ່ັ :ີ້ 211 f f f + = ¡ ¸ ຖາ້ f > 0 ລະບບເລນກ ົ ບແວ ັ ນເປ ່ ັ ນແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ ຖາ້ f < 0 ລະບບເລນກ ົ ບແວ ັ ນເປ ່ ັ ນແວນກ່ ງສວດ ່ົ ຖາ້ f = ∞ ລະບບເລນກ ົ ບແວ ັ ນເປ ່ ັ ນແວນພຽງ ່ 3. ສ່ການສອນ ື ສ່ສື່ງພິ ິ ມ: ປຶ້ ມວທະຍາສາດ ິ ແລະ ປຶ້ ມອ່ນໆທ ື ່ີ ກຽວຂ ່ ອງ້ . ສ່ທື່ີເປັ ນອປະກອນ ຸ : - ເລນສວດ, ເລນຫຸ ຼບ ປະເພດຕາງໆ ່ , ແວນພຽງ ່ , ແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ, ແວນກ່ ງສວດ ່ົ - ແຜນເຈ ່ ຍຂາວ ້ ແຕມຮ້ ູບ.(ຖາມ້ ເງີ ່ອນໄຂ ື ໃຫໃຊ້ ການຈ ້ າລອງການເຄ ໍ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງ ຜານເລນໂດຍໃຊ ່ ຄອມພ ້ ິ ວເຕ)ີ 4. ກດຈະກ ິ າການສອນ ໍ 4.1 ມະໂນພາບກຽວກ ່ ບເລນບາງ ັ ແລະ ສວນປະກອບສ ່ າຄໍ ນຂອງເລນ ັ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມ່ ຕາມຄວາມເໝາະສມົ

237 - ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາມະໂນພາບກ ຶ ຽວກ ່ ບເລນບາງ ັ ແລະ ສວນປະກອບສ ່ າຄໍ ນຂອງ ັ ເລນໃນປຶ້ ມແບບຮຽນ. - ໃຫຕາງໜ ້ າກ້ ຸມສະເໜ ່ ີ ລາຍງານຜນການສ ົ ກສາ ຶ . - ຄູແລະ ນກຮຽນຜ ັ ອູ້່ນໆຕ ື ດຕາມ ິ ແລະ ຕງຄັ້ າຖາມເຈາະຈ ໍ ມຕີ້ ່ໍ ກບຜັ ນລາຍ ົ ງານຂອງແຕລະກ ່ ຸມນ່ ນັ້ ຫຼືນາພານ ໍ ກຮຽນປະຕ ັ ບິ ດດັ ງນ່ັ : ີ້ 1) ຄູສນທະນາກ ົ ບນັ ກຮຽນກ ັ ຽວກ ່ ບການເຄ ັ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງຜານແວດລ ່ ອມຕ ້ າງໆ ່ ແລະ ແສງສະທອນຈາກແວ ້ ນພຽງ ່ , ແວນກ່ ງຫ່ົ ຸ ຼບ ແລະ ແວນກ່ ງສວດ ່ົ ພອມທ ້ ງໃຫ ັ ້ ນກຮຽນບອກວ ັ ທິ ີ ແຕມຮ້ ບຂອງວ ູ ດຖັ ຈາກອ ຸ ປະກອນແສງທ ຸ ່ີ ກາວໃນຂ ່ າງເທ ້ ິ ງ. ຄູສະ ຫຸ ຼບບດຮຽນທ ົ ີ 23 ແລວນ້ າເຂໍ ົ້ າສບູ່ ດຮຽນການເຄ ົ ່ອນທ ື ່ີ ຂອງແສງຜານເລນ ່ . 2) ຄູສະແດງເລນສວດ ແລະ ເລນຫຸ ຼບໃຫນ້ ກຮຽນເບ ັ ່ງິ, ຈາກນນສະແດງຮ ັ້ ູບ24.1 ແລະ 24.2 ເພ່ື ອອະທິ ບາຍສວນປະກອບສ ່ າຄໍ ນຕັ າງໆຂອງເລນ ່ . - ຄູແລະ ນກຮຽນຮ ັ ວມກ ່ ນສະຫ ັ ຸ ຼບ. 4.2 ລກສະນະຂອງແສງຜ ັ ານເລນ ່ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມ່ ຕາມຄວາມເໝາະສມົ - ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາລ ຶ ກສະນະຂອງແສງຜ ັ ານເລນໃນປ ່ ຶ້ ມແບບຮຽນ. - ໃຫຕາງໜ ້ າກ້ ຸມສະເໜ ່ ີ ລາຍງານຜນການສ ົ ກສາ ຶ . - ຄູແລະ ນກຮຽນຜ ັ ອູ້່ນໆຕ ື ດຕາມ ິ ແລະ ຕງຄັ້ າຖາມເຈາະຈ ໍ ມຕີ້ ່ໍ ກບຜັ ນລາຍງານຂອງ ົ ແຕລະກ ່ ຸມນ່ ນັ້ ຫຼືນາພານ ໍ ກຮຽນປະຕ ັ ບິ ດດັ ງນ່ັ : ີ້ ຄູສະແດງຮູບ 24.3, ຮູບ 24.4 ແລະ ຮູບ 24.5 ເພ່ື ອສະແດງໃຫນ້ ກຮຽນຮ ັ ເຖູ ້ ງລິ ກັ ສະນະ ຂອງແສງເຄ່ອນທ ື ່ີ ຜານເລນສວດ ່ , ເລນຫຸ ຼບ ແລະ ແສງຜານເລນກ ່ ລະນ ໍ ສີາງແກນສ ້ າຮອງ ໍ . - ຄູແລະ ນກຮຽນ ັ ຮວມກ ່ ນສະຫ ັ ຸ ຼບກຽວກ ່ ບລັ ກສະນະຂອງແສງຜ ັ ານເລນ ່ . 4.3 ຄຸນລກສະນະ ັ ແລະ ສູດຄດໄລ ິ ທ່ ່ີ ຕງຮັ້ ບຂອງວ ູ ດຖັ ຸຜານເລນ ່ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມ່ ຕາມຄວາມເໝາະສມົ. - ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາຄ ຶ ນລຸ ກສະນະ ັ ແລະ ສູດຄດໄລ ິ ທ່ ່ີ ຕງຮັ້ ບຂອງວ ູ ດຖັ ຸຜານເລນໃນ ່ ປຶ້ ມແບບຮຽນ. - ໃຫຕາງໜ ້ າກ້ ຸມສະເໜ ່ ີ ລາຍງານຜນການສ ົ ກສາ ຶ . ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

238 - ຄູແລະ ນກຮຽນຜ ັ ອູ້່ນໆຕ ື ດຕາມ ິ ແລະ ຕງຄັ້ າຖາມເຈາະຈ ໍ ມຕີ້ ່ໍ ກບຜັ ນລາຍງານ ົ ຂອງແຕລະກ ່ ຸມນ່ ນັ້ ຫຼືນາພານ ໍ ກຮຽນປະຕ ັ ບິ ດດັ ງນ່ັ : ີ້ 1) ຄູສະແດງຮູບ 24.6ແລະ 24.7ເພ່ື ອສນທະນາກ ົ ບນັ ກຮຽນເຖ ັ ງວິ ທິ ີ ແຕມຮ້ ບຂອງວ ູ ດັ ຖຸຜານເລນສວດ ່ ແລະ ເລນຫຸ ຼບ ໃນກລະນ ໍ ວີດຖັ ຸຢູທ່ ່ີ ຕງຕັ້ າງໆ ່ . 2) ຄູສະແດງຮູບ 24.8 ເພ່ື ອພິ ສູດເອົາສດຄູ ດໄລ ິ ຂອງເລນບາງ ່ . 4.4 ອດຕາສ ັ ຸມ ແລະ ລະດບຂະຫຍາຍຂອງເລນ ັ - ຄູແບງນ່ ກຮຽນອອກເປ ັ ັ ນກຸມ່ ຕາມຄວາມເໝາະສມົ. - ໃຫນ້ ກຮຽນສ ັ ກສາອ ຶ ດຕາສ ັ ຸມ ແລະ ລະດບຂະຫຍາຍຂອງເລນປ ັ ຶ້ ມແບບຮຽນ. - ໃຫຕາງໜ ້ າກ້ ຸມສະເໜ ່ ີ ລາຍງານຜນການສ ົ ກສາ ຶ . - ຄູແລະ ນກຮຽນຜ ັ ອູ້່ນໆຕ ື ດຕາມ ິ ແລະ ຕງຄັ້ າຖາມເຈາະຈ ໍ ມຕີ້ ່ໍ ກບຜັ ນລາຍງານ ົ ຂອງແຕລະກ ່ ຸມນ່ ນັ້ ຫຼືນາພານ ໍ ກຮຽນປະຕ ັ ບິ ດດັ ງນ່ັ : ີ້ 1) ຄູແລະ ນກຮຽນ ັ ສນທະນາກ ົ ຽວກ ່ ບັ ສູດອດຕາສ ັ ມແຸ ສງຂອງເລນບາງ ແລະ ສູດອດຕາສ ັ ມທຸ ່ີ ພວພົ ນກັ ບລັ ດສະໝ ັ ີແລະ ອດຕາຫ ັ ກແສງຂອງເລນ ັ ແລະ ແວດ ລອມອ ້ ອມຂ ້ າງເລນ ້ , ລະດບຂະຫຍາຍຂອງເລນ ັ ແລະ ເຄ່ອງໝາຍຕ ື າງໆຂອງ ່ ຄຸນຄາທ່ ່ີ ສາຄໍ ນຂອງເລນ ັ . 2) ຄູສະເໜີ ລະບບເລນກ ົ ບເລນ ັ , ລະບບເລນກ ົ ບແວ ັ ນ່ , ລະບບເລນຕ ົ ດແປະເລນ ິ ແລະ ລະບບເລນຕ ົ ດແປະກ ິ ບແວ ັ ນ່ . ແກບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ : - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນອາສາສະໝ ັ ກຂັ ນແກ ຶ້ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ 1, 2 ແລະ 3 ຢູກະດານ ່ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນຄ ັ ນອົ ່ນໆສ ື ງເກດ ັ ຫຼືແກໃສ້ ປ່ ຶ້ ມຂອງຕນເອງ ົ . - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນກວດເບ ັ ່ງການແກ ິ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ . ການແກບ້ ດເລກນ ົ ນຖັ້ ກຕື ອງ້ ແລວ້ ຫຼືບ່ໍ ? ຖາບ້ ອນໃດຜ ່ ິ ດໃຫສະແດງຄວາມຄ ້ ດເຫ ິ ັນ ຫຼືແປງຄນໃຫ ື ສ້ ມບົ ູນ ແລະ ຖກຕື ອງ້ . - ຄູແລະ ນກຮຽນຮ ັ ວມກ ່ ນສະຫ ັ ຸ ຼບການແກບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງໃຫ ່ ຖ້ ກຕື ອງ້ . 5. ການວດັ ແລະ ປະເມນຜີ ນົ - ຄູສງເກດ ັ ຄວາມເອົາໃຈໃສ່ແລະ ການຕອບຄາຖາມຂອງນ ໍ ກຮຽນ ັ .

239 - ຕງຄັ້ າຖາມໂດຍໃຫ ໍ ນ້ ກຮຽນຈ ັ າແນກໄດ ໍ ເຖ້ ງຄວາມແຕກຕ ິ າງ່ ແລະ ຄວາມຄາຍຄ ້ ກືນັ ຂອງຄຸນລກສະນະຕ ັ າງໆ ່ ກຽວກ ່ ບເລນສວດ ັ ແລະ ເລນຫຸ ຼບ. - ໃຫນ້ ກຮຽນແຕ ັ ມລ້ ດສະໝ ັ ີ ແສງຜານເລນສວດ ່ , ເລນຫຸ ຼບ ແລະ ແຕມຮ້ ບຂອງວ ູ ດຖັ ຸຜານ່ ເລນສວດ ແລະ ເລນຫຸ ຼບໃນແຕລະກ ່ ລະນ ໍ . ີ - ຄູໃຫນ້ ກຮຽນແກ ັ ບ້ ດເລກຕ ົ ວຢົ າງ່ ໂດຍເອົາບດເຝ ົ ິ ກຫດທັ າຍບ ້ ດໃນປ ົ ຶ້ ມແບບຮຽນ: ຂໍ ທ້ ີ 1, 7 ແລະ ຂໍ ທ້ ີ 8 (ຖາເວລາພຽງພ ້ ໍ) 6. ບດເຝ ົ ິ ກຫດັ ໃຫນ້ ກຮຽນແກ ັ ບ້ ດເຝ ົ ິ ກຫດັ ຂໍ 2, 3, 4, 5, 6, 9, 10, 11, 12, 13, 14 ້ ແລະ 15. 7. ຕອບຄາຖາມ ໍ ແລະ ແກບ້ ດເຝ ົ ິ ກຫດັ 2. ແກ: ້ ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : 2 1 1 12 1 11 - () n n f n RR ⎛ ⎞ = + ⎜ ⎟ ⎝ ⎠ ກລະນ ໍ ຢູ ີໃນອາກາດ ່ 1 2 1 11 (1,5 -1) .....................(1) 10 R R ⎛ ⎞ = + ⎜ ⎟ ⎝ ⎠ ກລະນ ໍ ຢູ ີໃນນ ່ າໍ ້ 1 2 1 1,5 - 4 / 3 1 1 ( ) ...............(2) 4/3 wf R R ⎛ ⎞ = + ⎜ ⎟ ⎝ ⎠ ເອົາສມຜົ ນົ (1) 0,5 4 40cm (2) 10 0,5 / 4 f ⇒ = =⇒ = f 3. ແກ: ້ ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : 2 1 1 12 1 11 - () n n f n RR ⎛ ⎞ = + ⎜ ⎟ ⎝ ⎠ ກ. ຄດໄລ ິ ໄລຍະສ ່ ມແສງຂອງເລນໃນອາກາດ ຸ n =1,5. 1 2 ∴R R = = 10cm, 30cm 1 1,5-1 1 1 1 40 ( ) = 15cm 1 10 30 2 300 f f ⎛ ⎞⎛ ⎞ = + ⇒= ⎜ ⎟⎜ ⎟ ⎝ ⎠⎝ ⎠ ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ n 1,5 = nນາໍ ້ = 4/3 fAir = +10cm ຊອກຫາ: ? wf = ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ n =1,5. ກ. ຊອກຫາ: f = ? 1 2 ∴R R = = 10cm, 30cm 1 2 ∴R R = =− 10cm, 30cm ຂ. 4/3 wn = ຊອກຫາ: ? Wf = ໃນຂໍ ້ກ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

240 1 2 ∴R R = =− 10cm, 30cm 1 1,5-1 1 1 1 20 ( ) = 30cm 1 10 30 2 300 f f ⎛ ⎞⎛ ⎞ = − ⇒= ⎜ ⎟⎜ ⎟ ⎝ ⎠⎝ ⎠ ຂ. ຄດໄລ ິ ໄລຍະສ ່ ຸມແສງຂອງເລນວາງໃນນາໍ ້ 4/3 wn = 1 2 ∴R R = = 10cm, 30cm 1 1,5- 4/ 3 1 1 1 40 ( ) = 60cm 4/ 3 10 30 8 300 f f ⎛ ⎞⎛ ⎞ = + ⇒= ⎜ ⎟⎜ ⎟ ⎝ ⎠⎝ ⎠ 1 2 ∴R R = =− 10cm, 30cm 1 1,5- 4 / 3 1 1 1 20 ( ) = 120cm 4 / 3 10 30 8 300 f f ⎛ ⎞⎛ ⎞ = − ⇒= ⎜ ⎟⎜ ⎟ ⎝ ⎠⎝ ⎠ 4. ແກ: ້ ກ. ລກສະນະ ັ ; ທ່ີ ຕງັ້; ຂະໜາດຂອງຮບພູ ອມທ ້ ງັ ສາງແຕ ້ ມຮ້ ູບ ເມ່ອື 1 x = 30cm - ທ່ີ ຕງຂອງຮ ັ້ ູບ: ' 1 ' 1 11 1 111 30 20 =60cm 30 20 x f x fxx xf × =+⇒= = − − - ລະດບຂະຫຍາຍ ັ ' 1 1 60 =2 30 x k x = = - ຂະໜາດຂອງຮູບ: ' 1 1 A'B' 60 =2 AB 30 A'B' 2 AB 4cm x k x == = ⇒ =× = ຂ. ລກສະນະ ັ ; ທ່ີ ຕງັ້; ຂະໜາດຂອງຮູບ ພອມທ ້ ງສັ າງແຕ ້ ມຮ້ ູບ ເມ່ອື 2 x = 20cm ™ ທ່ີ ຕງຂອງຮ ັ້ ູບ: ' 2 ' 2 22 2 111 20 20 20 20 x f x fxx xf × = + ⇒ = = =∞ − − ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ AB = 2cm, 20cm f = ຊອກຫາ: ' S k == = ? ? A'B' ? ແຕມຮ້ ູບ? ກ. 1 x = 30cm ; ຂ. 2 x = 20cm ຄ. 3 x = 10cm F F ’ A B A’ O B’ 2F’ 2F ແບງອ່ ດຕາສ ັ ວນ່ 20cm A'B' ≡ ∞

241 ™ ລະດບຂະຫຍາຍ ັ ' 2 2 20 x k x ∞ = = =∞ ™ ຂະໜາດຂອງຮູບ: ' 2 2 A'B' A'B' AB 20 x k x ∞ = = = ⇒ =∞ ຄ. ລກສະນະ ັ ; ທ່ີ ຕງັ້; ຂະໜາດຂອງຮບພູ ອມທ ້ ງສັ າງແຕ ້ ມຮ້ ູບ ເມ່ອື 3 x = 10cm ™ ທ່ີ ຕງຂອງຮ ັ້ ູບ: ' 3 3 111 f x x = + ' 3 3 3 10 20 = 20cm 10 20 x f x x f × ⇒= = − − − ™ ລະດບຂະຫຍາຍ ັ ' 3 3 20 2 10 x k x − = = =− ™ ຂະໜາດຂອງຮູບ: A'B' 2 A'B' 2 AB 4cm AB = =⇒ =× = k 5. ແກ: ້ ກ. ລກສະນະຂອງຮ ັ ູບ; ທ່ີ ຕງຂອງ ັ້ ຮູບ; ຂະໜາດ ຂອງຮູບພອມທ ້ ງສັ າງແຕ ້ ມຮ້ ູບ ເມ່ອື 1 x = 30cm - ທ່ີ ຕງຂອງຮ ັ້ ູບ: ' 1 1 111 f x x = + ( ) ( ) ' 1 1 1 30 20 12cm 30 20 x f x x f × − ⇒ = = =− − −− - ລະດບຂະຫຍາຍ ັ ' 1 1 12 = 0, 4 30 x k x − == − - ຂະໜາດຂອງຮູບ: ' 1 1 A'B' 0, 4 AB A'B' 0, 4 AB 0,8cm x k x == = ⇒ =×= ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ f = −20cm ຊອກຫາ: ' S k == = ? ? A'B' ? ແຕມຮ້ ູບ? ກ. 1 x = 30cm ຂ. 2 x = 20cm ຄ. 3 x = 10cm ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

242 ຂ. ລກສະນະຂອງຮ ັ ູບ; ທ່ີ ຕງຂອງ ັ້ ຮູບ; ຂະໜາດຂອງຮບພູ ອມທ ້ ງສັ າງແຕ ້ ມຮ້ ູບ ເມ່ອື 2 x = 20cm ™ ທ່ີ ຕງຂອງຮ ັ້ ູບ: ' 2 2 111 f x x = + ( ) ( ) ' 2 2 2 20 20 10cm 20 20 x f x x f × − ⇒ = = =− − −− ™ ລະດບຂະຫຍາຍ ັ ' 2 2 10 0,5 20 x k x − = = =− ™ ຂະໜາດຂອງຮູບ: ' 2 2 A'B' 0,5 A'B' 1cm AB x k x == = ⇒ = ຄ. ລກສະນະຂອງຮ ັ ູບ; ທ່ີ ຕງຂອງ ັ້ ຮູບ; ຂະໜາດຂອງຮູບ ພອມທ ້ ງສັ າງແຕ ້ ມຮ້ ບເມ ູ ່ອື 3 x = 10cm ™ ທ່ີ ຕງຂອງຮ ັ້ ູບ: ' 3 3 111 f x x = + ( ) ( ) ' 3 3 3 10 20 = 6,67cm 10 20 x f x x f × − ⇒= = − − −− ™ ລະດບຂະຫຍາຍ ັ ' 3 3 20 / 3 2/3 10 x k x − = = =− ™ ຂະໜາດຂອງຮູບ: ( ) A'B' 2 / 3 A'B' 2 AB 4 / 3 cm AB = = ⇒ =× = k 6. ແກ: ້ ພິ ຈາລະນາວດຖັ ຸທີ 1: ວດຖັ ຸຈງິ ໄດຮ້ ບຮັ ບຈູ ງິ ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : ' 1 1 ' 1 11 1 1 111 9 (1) 9 fS S S fSS SfS =+⇒= = − − ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ f = 9cm = = AA 24cm 1 A S = ? ແຕມຮ້ ູບ? ' A1 ' A2 1 S 2 S ' 1 S ' 2 S A = 24cm

243 ພິ ຈາລະນາວດຖັ ຸທີ 1: ວດຖັ ຸຈງິ ໄດຮ້ ບຮັ ບລວງ ູ ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : ' ' 2 2 11 111 1 1 (2) fS S SS 24 =+= − − ເພາະວາ່ ' ' 1 2 2 12 1 A = + ⇒ = − =− S S S SS S 24 ; <0 ເພາະຮບຂອງວ ູ ດຖັ ຸທີ 2 ນນຕັ້ ອງ້ ເປັ ນຮບລວງ ູ . ແທນ (1) ໃສ່ (2) ໄດ: ້ 1 11 1 11 1 1 11 1 9 (24 )( 9) 9 24 9 (24 ) 9 9 S SS S SS S S − − − = −= − − − 1 1 1 11 2 2 11 1 1 1 1 2 1 1 (24 ) 9 (24 )( 9) 24 9 24 24 9 9 2 48 216 0 S S S SS SS S S S S S S −= −− − − = − + ×+ − − += 2 2 11 1 ' ' 121 2 24 108 0 12 12 108 12 6 18cm 6cm 18cm -18cm 6cm 18cm 18cm 18cm SS S SS S S − + =⇒ = ± − = ± ⎧⎧⎧ ⎧ = ⇒= ⇒= ⇒= ⎨⎨⎨ ⎨ ⎩⎩⎩ ⎩ − 9. ແກ: ້ ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : ' 11 1 ' 1 1 1 A B 2 2 AB S S S S = =+ ⇒ = ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : ' 11 1 1 1111 1 f SS S S2 =+=+ 1 3 (1) 2 f ⇒ = S ເມ່ອເຄ ື ່ອນຍ ື າຍວ ້ ດຖັ ເຂຸ ົ້ າໃກເລນຕ ້ ່ມອື ກໄລຍະ ີ A = 10cm ຮູບທ່ີໄດຮ້ ບໃຫ ັ ຍກວ ່ າ່ ວດຖັ 2 ຸ ເທ່ື ອ, ຮູບນຕີ້ ອງແມ ້ ນຮ່ ບລວງ ູ . ດງນ່ັ ນັ້, ຈາກສູດ: ' 22 2 ' 2 2 2 A B 2 2 AB S S S S = =− ⇒ =− ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : ' 2 22 2 2 111 1 1 / 2 (2) 2 S f fSS S S =+=− ⇒= ແຕວ່ າ່ 1 2 3 2 10cm 2 2 f f A =− = −= = SS f ⇒ = f 5cm ໃຫຮູ ້ : ້ A B1 1 2, 10cm, AB = =A A B2 2 2; ? AB =− = f ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລຂ ິ ະສດ ິ 2015

244 10. ແກ: ້ ກ. ຄດໄລ ິ ໄລຍະສ ່ ມຂອງເລນ ຸ ; ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : ' 11 1 ' 1 1 1 A B 3 3 AB S S S S = =+ ⇒ = ນາໃຊ ໍ ສູດ້ : ' 11 1 1 1111 1 f SS S S3 =+=+ 1 4 (1) 3 f ⇒ = S ເມ່ອເຄ ື ່ອນຍ ື າຍວ ້ ດຖັ ຸອອກໄກເລນຕ່ມອື ກໄລຍະ ີ A = 5cm ຮູບທ່ີໄດຮ້ ບໃຫ ັ ຍກວ ່ າວ່ ດຖັ 2 ຸ ເທ່ື ອ, ດງນ່ັ ນັ້, ຮູບນເປີ້ ັ ນຮບຈູ ງິ. ຈາກສູດ ' 22 2 ' 2 2 2 A B 2 2 AB S S S S = =⇒ = ຈາກສູດ ' 2 22 2 2 111 1 1 3 (2) 2 2 f S fSS S S =+=+ ⇒= ແຕວ່ າຈາກໂຈດ ່ 2 1 3 4 5cm 236 f ff A = −= − == S S ⇒ = f 30cm ຂ. ການໍ ດທົ ່ີ ຕງທັ້ າໍ ອດຂອງວ ິ ດຖັ ຸຮຸງ່ ; ແທນຄາຂອງໄລຍະສ ່ ຸມ f = 30cm ໃສສ່ ມຜົ ນົ (1) ຈະໄດ: ້ ' 1 1 4 4 30 40cm 120cm 3 3 f S S × ⇒= = = ⇒= ຄ. ການໍ ດຄົ າຂອງ ່ A ເພ່ື ອໃຫຮູບ້ A2B2 ເທ່ົາເຄ່ງໜິ ່ຶ ງ A1B1 ຈາກໂຈດ ' 2 2 2 ' 2 2 2 21 2 1 ' ' ' 1 1 21 2 21 1 1 1 1 A B A B AB 1 A B A B 2 AB S S S S fS S S SS S f SS S ⎛ ⎞ = == = × = ⎜ ⎟ ⎝ ⎠ − 2 2 30 40 1 20 30 30 120 2 S S ⎛ ⎞ ⇒ × =⇔ = − ⎜ ⎟ ⎝ ⎠ − 2 ⇒ = S 50cm ເພ່ື ອໃຫຮູບ້ A2B2 ເທ່ົາເຄ່ງໜິ ່ຶ ງ A1B1 ເຮົາມີ 2 1 A = S S −= − = 50 40 10cm 11. ແກ: ້ ກ. ຊອກຫາອດຕາສ ັ ມຂອງເລນ ຸ . ຈາກສູດ 111 ' ' ' SS f f S S SS =+ ⇒= + ສາລໍ ບທັ ່ີ ຕງທັ້ າອໍ ດໄລຍະສຸມ ິ : ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ A = + = Δ= S S ' 175cm, 75cm ກ. D = ? ຂ.A B ?; A B ? 11 2 2 = = ສ່ງທິ ່ີ ຮູ: ້ A B1 1 3, AB k = = A B2 2 5cm, 2 AB A = == k ກ. f = ? ຂ. S = ? ຄ. 2 2 1 1 AB 1 ? AB 2 A =⇒ =