174 ตารางที่ 17 การคัดเลือกผู้แสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ครั้งที่ 1 (ต่อ) ล าดับ ตัวละคร ภาพผู้แสดง ข้อมูลพื้นฐานผู้แสดง 12 นางระบ า6 นางสาวทิตา เย็นเพ็ชร นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 3 วิทยาลัยนาฏศิลป 13 นางระบ า7 นางสาวเนตรอัปสร อินทร์พรับ นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 2 วิทยาลัยนาฏศิลป 14 นางระบ า8 นางสาวภานรินทร์ สุขาบูรณ์ นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 1 วิทยาลัยนาฏศิลป 15 ทหาร 1 นายสุรศักดิ์ มีสุขสม นักแสดงอิสระ
175 ตารางที่ 17 การคัดเลือกผู้แสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ครั้งที่ 1 (ต่อ) ล าดับ ตัวละคร ภาพผู้แสดง ข้อมูลพื้นฐานผู้แสดง 16 ทหาร2 นายพงศ์พัฒน์ ปาริชาติรัตนกุล นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 4 วิทยาลัยนาฏศิลป 17 ทหาร3 นายสิทธิโชค สุ่มประดิษฐ์ นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 4 วิทยาลัยนาฏศิลป 18 ทหาร4 นายธนินธร บุญจุ้ย นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 4 วิทยาลัยนาฏศิลป 19 ทหาร5 นายจักรินทร์ พงษ์สมบัติ นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 2 วิทยาลัยนาฏศิลป
176 ตารางที่ 17 การคัดเลือกผู้แสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตรครั้งที่ 1(ต่อ) ที่มา: ผู้วิจัย จากตารางที่การคัดเลือกผู้แสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ครั้งที่ 1 ผู้แสดงบางคนมีทักษะการขับร้อง ทักษะการแสดง และทักษะการฟังเพลง รวมทั้งมีคุณสมบัติ ครบถ้วนในการเป็นผู้แสดงตามแนวทางละครหลวงวิจิตรได้ แต่เนื่องด้วยเหตุผลต่าง ๆ ในเรื่อง ของภารกิจของนักแสดงบางคน จึงไม่สามารถมาซ้อมและฝึกปฏิบัติทักษะได้ และบางคนมีเนื้อเสียงที่ ค่อนข้างบางส่งผลให้การออกเสียงในการร้องเพลงประกอบละครไม่ชัดเจนเท่าที่ควร ผู้วิจัยจึง ปรับเปลี่ยนตัวละครตามรายละเอียดตารางดังต่อไปนี้ ล าดับ ตัวละคร ภาพผู้แสดง ข้อมูลพื้นฐานผู้แสดง 20 ทหาร6 นายภูมิพัฒน์ แร่อร่าม นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 1 วิทยาลัยนาฏศิลป
177 ตารางที่ 18 การปรับเปลี่ยนผู้แสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตรครั้งที่ 1 ล าดับ ตัวละคร ภาพผู้แสดงเดิม ภาพผู้แสดงที่ ปรับเปลี่ยน เหตุผลในการปรับเปลี่ยน 1 อโณทัย นายญาณ วุ ฒิ ไต รสุ วรรณ เป ลี่ ย นเป็ น น า ยพ ร เลิศ พิพัฒน์รุ่งเรือง เนื่องจา ก รูปร่างของผู้แสดงไม่เหมาะสม กับบทบาทการเป็นทหาร 2 เจ้าหญิง แขไขจรัส นางสาวสุกฤตา เลิศไชยกิจ เปลี่ยนเป็น นางสาวนงนภัส ขจรมาลีเนื่องจากสาวสุกฤตา เลิศไชยกิจ มีภาพลักษ ณ์ และบุคลิกภาพค่อนข้างอ่อนวัย เกินไปส าหรับบทบาทเจ้าหญิง แ ขไ ข จ รั ส ป ร ะ กอบ กั บ นางสา วนงนภัส ขจรม าลี มีบุคลิกภาพที่เหมาะสมกับ บทบาทนี้ และมีประสมการณ์ มากกว่า 3 เสนาบดีคลัง นายปรมัตถ์ บุณยศิริเปลี่ยนเป็น นายวุฒิชัย นราแก้ว เนื่องจาก นายปรมัตถ์ บุณยศิริมีภารกิจ ค่อนข้างมากท าให้ไม่สามารถ ทุ่มเทให้กับการฝึกซ้อมการ แสดงได้ และติดงานราชการ ในวันแสดงจริง
178 ตารางที่18การปรับเปลี่ยนผู้แสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ครั้งที่ 1(ต่อ) ล าดับ ตัวละคร ภาพผู้แสดง เดิม ภาพผู้แสดงที่ ปรับเปลี่ยน เหตุผลในการปรับเปลี่ยน 4 เสนาบดี กลาโหม นายวุฒิชัย นราแก้ว เปลี่ยนเป็ น นายศุภกร อบจันทร์ฉาย เนื่องจาก นายวุฒิชัย นร าแก้วมีฝีมือทาง ด้านการแสดงที่โดดเด่น และมี บุคลิกภาพที่เหมาะสมกับบทบาท ตัวโกงจึงมีกา รป รับเปลี่ยนให้ นายวุฒิชัย นราแก้วรับบทบาท เสนาบดีคลัง และให้นายศุภกร อบจันทร์ฉาย รับบทบาท เสนาบดี กลาโหมแทน ซึ่งเหม า ะสมกับ บทบาทเนื่องจากเสนาบดีกลาโหม เป็นขุนนางชั้นผู้น้อยกว่าเสนาบดีคลัง 5 นางระบ า1 นางสาววรรณธิดา เรืองศิลปอ านวย เปลี่ยนเป็นนางสาวสุกฤตา เลิศไชยกิจ เนื่ อง จ า กน าง ส า ววร รณ ธิด า เรืองศิลปอ านวย ส าเร็จการศึกษา จากวิทยาลัยนาฏศิลป และต้อง เดินท างกลับต่างจังห วัดท าให้ ไม่สะดวกในการเดินทางมาฝึกซ้อม การแสดง
179 ตารางที่ 18การปรับเปลี่ยนผู้แสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ครั้งที่ 1(ต่อ) ล าดับ ตัวละคร ภาพผู้แสดงเดิม ภาพผู้แสดงที่ ปรับเปลี่ยน เหตุผลในการปรับเปลี่ยน 6 นางระบ า 5 นางสาวรวิภา ใจยิ้ม เปลี่ยนเป็น น าง ส า ว ป ฐ ม า ว ดี ธิ ม า ท าน เนื่องจากนางสาวรวิภา ใจยิ้ม ก า ลัง ศึ กษ า อยู่ใ น ร ะ ดั บ ชั้ น ป ริญญาต รีปีที่ 3 ซึ่งออกฝึ ก ป ร ะ สบ ก า รณ์ วิช า ชีพ และมี ภาระหน้าที่มาก จึงไม่สะดวกมา ฝึกซ้อมการแสดง 7 นางระบ า 6 นางสาวทิตา เย็นเพ็ชร เปลี่ยนเป็น น า ง ส า ว ร มิ ด า จั น ท ร์ ฝ อย เนื่องจากนางสาวทิตา เย็นเพ็ชร ก า ลัง ศึ กษ า อยู่ใ น ร ะ ดั บ ชั้ น ปริญญาตรีปีที่ 3 ซึ่งเป็นการออก ฝึกประสบการณ์วิชาชีพแ ละมี ภ า ร ะ ห น้ า ที่ใ น ก า ร ท าง า น ค่อนข้างม าก จึงไม่สะดวกมา ฝึกซ้อมการแสดง 8 ทหาร 1 นายสุรศักดิ์ มีสุขสม เปลี่ยนเป็น นายธีรพล วรรณโพธิ์พร เนื่องจาก นายสุรศักดิ์ มีสุขสม ส าเร็ จ การศึกษาแล้วและต้องประกอบ อาชีพส่วนตัว จึงไม่สะดวกมา ฝึกซ้อม ที่มา: ผู้วิจัย
180 จากตารางพบว่า ผู้แสดงที่ถูกคัดเลือกในรอบที่ 1 ได้ถูกปรับเปลี่ยนเป็นจ านวน ทั้งหมด 8คน ประกอบด้วย อโณทัย เจ้าหญิงแขไขจรัส เสนาบดีคลัง เสนาบดีกลาโหม นางระบ า 3คน และทหาร 1 คน ด้วยเหตุผลที่แตกต่างกัน ต่อมาได้มีการฝึกซ้อมการแสดงอย่างต่อเนื่อง พบว่า ตัวละครอโณทัย ติดภารกิจการปฏิบัติหน้าที่ราชการการแสดงจึงไม่สามารถแสดงได้ ผู้วิจัยจึงแก้ไข ปัญหาดังกล่าว ตามรายละเอียดตารางดังนี้ ตารางที่ 19 การปรับเปลี่ยนผู้แสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตรครั้งที่ 2 ล าดับ ตัวละคร ภาพผู้แสดงเดิม ภาพผู้แสดงที่ ปรับเปลี่ยน เหตุผลในการปรับเปลี่ยน 1 อโณทัย นายพรเลิศ พิพัฒน์รุ่งเรือง เ ป ลี่ ย น เ ป็ น น า ย ธ น พ ล สุขสมรูป เนื่องจากนายพรเลิศ พิพัฒน์รุ่งเรือง ติดภา รกิจ ท าให้ไม่มีเวลาในการฝึกซ้อม และติดงานร าชกา รในวัน แสดงจริง ที่มา: ผู้วิจัย จากตารางพบว่า ผู้แสดงตัวละครอโณทัย ปรับเปลี่ยนจากนายพรเลิศ พิพัฒน์รุ่งเรือง เปลี่ยนเป็น นายธนพล สุขสมรูป ในขั้นตอนสุดท้ายได้ผู้แสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทาง ละครหลวงวิจิตร ในรอบที่ 2 ซึ่งเป็นนักแสดงที่แสดงจริงในวันที่ 25 กุมภาพันธ์พ.ศ. 2566 ดังตาราง ต่อไปนี้
181 ตารางที่ 20 ผู้แสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ล าดับ ตัวละคร ภาพผู้แสดง ข้อมูลพื้นฐานผู้แสดง 1 อโณทัย นายธนพล สุขสมรูป ต าแหน่ง อาจารย์ คณะศิลปศึกษา สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ 2 เจ้าหญิงทิพยรัตน์ ดารากุมารี นางสาวลักษิกา สุภาโชค ต าแหน่ง ครูพิเศษ ภาควิชานาฏศิลป์ วิทยาลัยนาฏศิลป 3 เจ้าชายไชยันต์ นายศิริชัย นาคพุฒ ต าแหน่ง ครู ภาควิชานาฏศิลป์ วิทยาลัยนาฏศิลป 4 เจ้าหญิงแขไขจรัส นางสาวนงนภัส ขจรมาลี ต าแหน่ง ครูช านาญการ ภาควิชานาฏศิลป์ วิทยาลัยนาฏศิลป
182 ตารางที่ 20 ผู้แสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร (ต่อ) ล าดับ ตัวละคร ภาพผู้แสดง ข้อมูลพื้นฐานผู้แสดง 5 เสนาบดีคลัง นายวุฒิชัย นราแก้ว ต าแหน่ง ครูพิเศษ ภาควิชานาฏศิลป์ วิทยาลัยนาฏศิลป 6 เสนาบดีกลาโหม นายศุภกร อบจันทร์ฉาย นักศึกษาฝึกประสบการณ์วิชาชีพครู วิทยาลัยนาฏศิลป 7 นางระบ า1 นางสาวสุกฤตา เลิศไชยกิจ นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 5 วิทยาลัยนาฏศิลป 8 นางระบ า2 นางสาวสาวิณี พันธุ์แตง นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 5 วิทยาลัยนาฏศิลป
183 ตารางที่ 20 ผู้แสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร (ต่อ) ล าดับ ตัวละคร ภาพผู้แสดง ข้อมูลพื้นฐานผู้แสดง 9 นางระบ า3 นางสาวรุ่งนภา หอมกลาง นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 5 วิทยาลัยนาฏศิลป 10 นางระบ า4 นางสาวจุฑาทิพย์ เจนจบธุรกิจ นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 3 วิทยาลัยนาฏศิลป 11 นางระบ า5 นางสาวปฐมาวดี ธิมาทาน นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 1 วิทยาลัยนาฏศิลป 12 นางระบ า6 นางสาวรมิดา จันทร์ฝอย นักเรียนระดับชั้นประกาศนียบัตรวิชาชีพ ปีที่ 3 วิทยาลัยนาฏศิลป
184 ตารางที่ 20 ผู้แสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร (ต่อ) ล าดับ ตัวละคร ภาพผู้แสดง ข้อมูลพื้นฐานผู้แสดง 13 นางระบ า7 นางสาวเนตรอัปสร อินทร์พรับ นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 2 วิทยาลัยนาฏศิลป 14 นางระบ า8 นางสาวภานรินทร์ สุขาบูรณ์ นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 1 วิทยาลัยนาฏศิลป 15 ทหาร 1 นายจักรินทร์ พงษ์สมบัติ นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 2 วิทยาลัยนาฏศิลป 16 ทหาร2 นายพงศ์พัฒน์ ปาริชาติรัตนกุล นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 4 วิทยาลัยนาฏศิลป
185 ตารางที่ 20 ผู้แสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร (ต่อ) ที่มา: ผู้วิจัย ล าดับ ตัวละคร ภาพผู้แสดง ข้อมูลพื้นฐานผู้แสดง 17 ทหาร3 นายสิทธิโชค สุ่มประดิษฐ์ นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 4 วิทยาลัยนาฏศิลป 18 ทหาร4 นายธนินธร บุญจุ้ย นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 4 วิทยาลัยนาฏศิลป 19 ทหาร5 นายธีรพล วรรณโพธิ์พร นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 2 วิทยาลัยนาฏศิลป 20 ทหาร6 นายภูมิพัฒน์ แร่อร่าม นักศึกษาระดับชั้นปริญญาตรีปีที่ 1 วิทยาลัยนาฏศิลป
186 จากตารางที่ 20 มีผู้แสดงทั้งสิ้น 20 คน สังกัดวิทยาลัยนาฏศิลป จ านวน 19 คน คณะศิลปศึกษา สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ จ านวน 1 คน ซึ่งนักแสดงทุกคนมีศักยภาพในตนเอง ทั้งทักษะด้านการร้องเพลง และทักษะด้านการแสดง ครบถ้วน เมื่อได้ผู้แสดงตามคุณสมบัติพื้นฐานที่ผู้วิจัยก าหนดทั้งหมด ผู้วิจัยด าเนินการซ้อม ตามกระบวนการซ้อมที่กล่าวไว้ในบทที่ 3 ซึ่งในกระบวนการซ้อมในแต่ละครั้ง ผู้วิจัยได้ท าการบันทึก ผลการซ้อมและการปรับปรุงแก้ไขในครั้งต่อไป ตลอดระยะเวลาการซ้อมการแสดงทั้งหมด ผู้วิจัย พบปัญหาและอุปสรรคทางด้านผู้แสดง แบ่งรายละเอียดตามตัวละคร ได้ดังนี้ ตารางที่ 21 การปรับปรุงแก้ไขผู้แสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร การฝึกซ้อมการแสดง การแก้ไข 1. ผู้แสดงไม่สามารถฝึกซ้อมโดยพร้อมเพรียงกันได้ เนื่องจากติดภาระหน้าที่ที่ได้รับมอบหมาย จากการปฏิบัติงานหลัก ฝึกซ้อมออนไลน์ผ่านแอพพลิเคชั่นซูม (zoom) และส่งคลิปการฝึกซ้อมผ่านแอพพลิเคชั่นไลน์ (Line) เพื่อให้ผู้แสดงทราบถึงการปรับเปลี่ยน ในการฝึกซ้อม 2. ผู้แสดงตัวเอกมีบุคลิกภาพไม่เหมาะสมกับ บทบาทที่ได้รับ เนื่องจากไม่มีประสบการณ์ การแสดงละคร ผู้วิจัยได้ใช้เชิญผู้เชี่ยวชาญด้านการแสดง แอคติงโค้ช (Acting Coach) มาฝึกซ้อมและ ปรับบุคลิกภาพของผู้แสดง 3. ผู้แสดงพระเอกขาดความมั่นใจในการร้อง เพลงและไม่สามารถร้องเพลงได้ตรงตามบันได เสียงที่ก าหนดไว้ ผู้วิจัยได้ใช้เชิญผู้เชี่ยวชาญกา รฝึกใช้เสียง (Voice Training) มาฝึกซ้อมและปรับการออก เสียงของผู้แสดง 4. การวางต าแหน่งผู้แสดง (Blocking) ขาด ความเป็นเอกภาพระหว่างตัวแสดงด้วยกันเอง ฝึกซ้อมหลาย ๆ ครั้งพร้อมกับปรับเปลี่ยนการ วางต าแหน่งผู้แสดง (Blocking) จนเกิดความ เหมาะสม 5. ล าดับการเข้าออกของผู้แสดงมีความสับสน ขาดการเชื่อมต่อระหว่างการด าเนินเรื่อง ฝึกซ้อมโดยเริ่มจากการจัดล าดับผู้แสดงทีละคน ตั้งแต่ฉากที่ 1 – 3 พร้อมกับอธิบายให้ผู้แสดง เกิดความเข้าใจมากยิ่งขึ้น ที่มา: ผู้วิจัย
187 1.2.3 ลีลานาฏศิลป์ ในการออกแบบลีลาท่าทางในการแสดง การสร้างสรรค์ละครเรื่อง เลือดขัตติยา ตามแนวทางละครหลวงวิจิตร จะแบ่งออกเป็น 3 ลักษณะ ดังนี้ 1) ท่าทางธรรมชาติ คือ อากัปกิริยาของมนุษย์ที่ไม่มีการปรุงแต่ง เช่น การยืน การเดิน การร้องไห้ การหัวเราะ 2) ท่าก าแบ คือ ท่าทางเลียนแบบธรรมชาติของมนุษย์ เพื่อสื่อสารความหมาย และมีความงดงามมากกว่ากิริยาอาการตามปกติ เช่น ท่าไว้มือ ท่าทาบอก 3) ท่านาฏศิลป์ คือ ท่าที่ใช้หลักการทางด้านนาฏศิลป์ไทยเข้ามาเกี่ยวข้อง เช่น การตั้งวง การจีบ การประเท้า การวิ่งซอยเท้า ผู้วิจัยได้ประดิษฐ์ระบ าประกอบการแสดงในช่วงตอนเฉลิมฉลองครองราชย์ ได้ก าหนดให้ผู้แสดงหญิงออกมาร า โดยใช้ท่านาฏศิลป์ไทยเต็มตัวในช่วงแรก หลังจากนั้นให้ทหารที่ยืน ประกอบอยู่ในฉากมาแสดงร่วมกันเป็นลีลานาฏศิลป์แบบท่าธรรมชาติ ส่วนการออกท่าทางในบทเจรจา ก็ใช้ลีลาท่าทางการพูดเน้นน้ าเสียงเป็นหลักส าคัญ มากกว่าการออกท่าทางเคลื่อนไหวทางนาฏศิลป์ไทย การร้องเพลงโต้ตอบกันระหว่างฉากแรก คือ น าเสนอความเป็นมาของเรื่อง ผู้วิจัยจะใส่ความโรแมนติกในลักษณะการเจรจา ท่าทางต้องเป็นไป ตามธรรมชาติมีการจับหน้า ลูบแก้ม จับมือ แต่อาศัยประสบการณ์จากการแสดงของผู้วิจัย มาออกแบบท่าทางการเข้าพระเข้านางให้ดูกลมกลืน ซึ่งผู้วิจัยคิดว่าการลงมือฝึกซ้อมบ่อย ๆ จะท าให้ การแสดงออกมาดูไหลลื่นระหว่างการฝึกซ้อมต้องมีการปรับแก้ไขไปมากกว่าจะเข้าถึงอารมณ์ของ ตัวละครมากที่สุด
188 ภาพที่ 49 แผนภูมิแสดงการออกแบบลีลานาฏศิลป์ ละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ที่มา: ผู้วิจัย จากแผนภูมิการสร้างสรรค์ละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ผู้วิจัยได้วิเคราะห์จากบทละครของหลวงวิจิตรวาทการ จึงออกแบบลีลานาฏศิลป์ 3ลักษณะ คือ ท่าก าแบ ร้อยละ 25 ท่าทางนาฏศิลป์ไทยร้อยละ 25 และท่าแบบธรรมชาติร้อยละ 50 รายละเอียดตารางดังนี้ 25% 25% 50% ท่าก าแบ ท่าทางนาฏศิลป์ไทย ท่าทางธรรมชาติ
189 ตารางที่ 22 การออกแบบลีลานาฏศิลป์ ท่าทาง ร้อยละ การใช้ ภาพท่าทาง ท่าธรรมชาติ 50 ใช้ในกา รด าเนินเรื่องเป็นการ แ ส ดง อ า ร ม ณ์ ข อง ตั ว ละค ร โดยถ่ายทอดออกมาในรูปแบบ ท่าทางธรรมชาติ
190 ตารางที่ 22 การออกแบบลีลานาฏศิลป์ (ต่อ) ท่าทาง ร้อยละ การใช้ ภาพท่าทาง ท่าก าแบ 25 ประกอบอากัปกิริยาของตัวละคร ในการแสดงและระบ ายโสธร
191 ตารางที่ 22 การออกแบบลีลานาฏศิลป์ (ต่อ) ท่าทาง ร้อยละ การใช้ ภาพท่าทาง ท่านาฏศิลป์ 25 ปรากฏอยู่ในระบ ายโสธร ท่าเมื่อยามเช้า ท่ากระต่ายชมจันทร์ ท่าพิสมัยเรียงหมอน ที่มา: ผู้วิจัย
192 จากตารางที่ 22 แนวคิดการออกแบบลีลานาฏศิลป์ที่ผู้วิจัยก าหนดด้วยโครงสร้าง ท่าทางทั้ง 3 รูปแบบ ปรากฏเป็นลีลาท่าทางประกอบการแสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทาง ละครหลวงวิจิตร ซึ่งผู้วิจัยได้ออกแบบประกอบสร้างโดยปรึกษากับผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.จุลชาติ อรัณยะนาค และอาจารย์นันทา น้อยนิตย์ เพื่อหาลีลาท่าทางและต าแหน่งที่เหมาะสม หลังจากการ ฝึกซ้อมการแสดงได้พบปัญหาและหาแนวทางแก้ไขตามโครงสร้างของลีลาท่าทาง ดังรายละเอียด ต่อไปนี้ ตารางที่ 23 การปรับแก้ไขลีลานาฏศิลป์สู่การปฏิบัติ การสร้างสรรค์การออกแบบลีลานาฏศิลป์ สู่การปฏิบัติ การแก้ไข 1)การย่ าเท้าของทหารขาดความสมจริง ผู้วิจัยให้ผู้แสดงฝึกการย่ าเท้าโดยยกเท้าให้สูง ระดับครึ่งน่องของขาที่ยืนพร้อมกับร้องเพลง ยโสธร เพื่อการย่ าเท้าที่ตรงจังหวะ ปฏิบัติวันละ 15 นาทีก่อนและหลังการฝึกซ้อมการแสดง นอกจากการฝึกย่ าเท้าแล้วผู้วิจัยได้ให้ผู้แสดง ดูวิดีโอการเดินสวนสนามของทหาร เพื่อเพิ่ม ความเข้าใจในการออกลีลาท่าทางมากยิ่งขึ้น 2) การใช้อุปกรณ์ประกอบการแสดง ได้แก่ การตีธง ขาดความพร้อมเพรียง เนื่องจากธงที่ ผู้วิจัยใช้เหมาะกับการแสดงกลางแจ้งที่มีลมช่วย พัดผืนธงแต่ในโรงละครที่ท าการแสดงไม่มีลม ดังกล่าว ให้ผู้แสดงฝึกโบกธงให้พร้อมเพรียงกันด้วยการ ก าหนดจังหวะในการเคลื่อนไหว ก าหนด 8 จังหวะ คือ จังหวะที่ 1 – 2 พลิกข้อมือ จังหวะที่ 3 – 4 วาดธงลงกับพื้น จังหวะที่ 5 – 6 พลิกธงให้ตั้งฉาก จังหวะที่ 7 – 8 วาดธงลงกับพื้น ทั้งนี้เพื่อให้ผืนธงไปในทิศทางเดียวกัน
193 ตารางที่ 23 การปรับแก้ไขลีลานาฏศิลป์สู่การปฏิบัติ (ต่อ) การสร้างสรรค์การออกแบบลีลานาฏศิลป์ สู่การปฏิบัติ การแก้ไข 3) ผู้แสดงระบ ายโสธรขาดความมั่นใจในการ เปล่งเสียงร้องของตนเอง แก้ไขผู้แสดงด้วยการฝึกการเปล่งเสียงร้องเพลง ในเวลาพักรับประทานอาหารกลางวัน 30 นาที ก่อนเริ่มฝึกซ้อมทุกครั้ง เพื่อเพิ่มทักษะการแสดง ตามแนวทางหลวงวิจิตรวาทการที่ต้องร าและร้อง พร้อมกัน ที่มา: ผู้วิจัย จากตารางที่ 23 พบว่า ปัญหาดังกล่าว เมื่อท าการแก้ไขแล้ว ท าให้ผู้แสดงเกิดความ มั่นใจและกล้าแสดงออกมากขึ้น ส่งผลให้การแสดงละครสมบูรณ์มากยิ่งขึ้นด้วย 1.2.4 เครื่องแต่งกาย ผู้วิจัยมีแนวคิดในการออกแบบเครื่องแต่งกาย ดังนี้ 1) วิเคราะห์บุคลิกภาพตัวละครจากบทละคร 2)ก าหนดแบบร่างและออกแบบเครื่องแต่งกาย 3) ปรึกษาผู้มีประสบการณ์ทางด้านเครื่องแต่งกาย (อาจารย์ภทรฤน พงศ์ประสิทธิ์) อาจารย์ประจ าภาควิชาศิลปกรรมการออกแบบแฟชั่น มหาวิทยาลัยศรีนครินทร์วิโรฒประสานมิตร วรรณกรรม เรื่อง เลือดขัตติยา เป็นวรรณกรรมในรูปแบบนวนิยายของลักษณวดี (คุณหญิงวิมล ศิริไพบูลย์) โดยมีแนวคิดให้ผู้อ่านได้รับเนื้อหามาเป็นข้อคิดสอนใจตนเองถึงความ สามัคคีปรองดอง ช่วยกันปกป้องผืนแผ่นดินให้เป็นปึกแผ่น ถ้าขาดความสามัคคีไม่มีความเสียสละ ต่อบ้านเมือง แผ่นดินก็จะเกิดความแตกแยก ถ้าคนในชาติรวมตัวกันปกป้องรักษาแผ่นดินก็จะมีที่ยืน ให้กับลูกหลานสืบไป ดังที่คุณหญิงวิมล ศิริไพบูลย์ ได้ให้สัมภาษณ์การมารับชมละครเรื่อง เลือดขัตติยา เดอะมิวสิคัล ณ โรงละครรัชดาลัยเธียเตอร์ วันที่ 9 ธันวาคม 2556 วรรณกรรมเรื่องนี้แต่งขึ้น เพื่อให้คนอ่านได้น าเนื้อหามาให้ทบทวนตัวเอง ซึ่งนิยายเรื่องนี้แม้เวลาล่วงเลยมาหลายสิบปีก็ไม่นึกว่า เหตุการณ์บ้านเมืองขณะนี้มาท าให้เลือดขัตติยาได้น ากลับมาให้ข้อคิดแก่ผู้ชมในการสร้างเป็นมิวสิคัล
194 ในการรักษาแผ่นดิน ถ้ามีความแตกแยกของคนในชาติเราก็จะไม่มีที่ยืน ถ้าเรารวมกันเมื่อไหร่แผ่นดิน ที่มีความสามัคคีก็จะเป็นแผ่นดินสุวรรณภูมิหรือแผ่นดินทองให้คนลูกหลานได้มีที่ยืนสืบต่อไป เลือดขัตติยาเดินเรื่องด้วยส านวนราชส านัก เนื้อหาของเรื่องผู้แต่งได้มี กา ร จินตนาการแคว้นที่มีกลเกมทางการช่วงชิงอ านาจ มีความรักที่โรแมนติกและความจงรักภักดีต่อชาติ บ้านเมือง เนื้อเรื่องไม่ห่างไกลจากชีวิตของมนุษย์ที่มีความรัก โลภ โกรธ หลง ซึ่งเป็นที่ชื่นชอบของผู้อ่าน อย่างมาก เรื่องราวของชายหนุ่มที่มีความกล้าหาญ มีสติปัญญาที่เฉลียวฉลาดเป็นผู้มีความจงรักภักดี ต่อบ้านเมือง ท้ายที่สุด คือ มองชีวิตแสดงถึงความจงรักภักดีอย่างสูงสุดที่มีต่อราชบัลลังก์ ประโยค ที่ท าให้คนอ่านเกิดความสะเทือนใจ ท าไมยามเมื่อมี “ดารา” อยู่เยี่ยมฟ้า ยามนั้นย่อมไม่มี “อโณทัย” บนห้วงนภาซึ่งผู้วิจัยจะน ามาถ่ายทอดในรูปแบบของการแสดงต่อไป ในการสร้างสรรค์ละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ผู้วิจัย ได้ศึกษาแนวคิดทฤษฎีสีในทางจิตวิทยา ซึ่งมีรายละเอียดดังนี้ สีแดง ให้ความรู้สึกร้อน รุนแรง กระตุ้น ท้าทาย เคลื่อนไหว ตื่นเต้น เร้าใจ มีพลัง ความอุดมสมบูรณ์ ความมั่งคั่ง ความรัก ความส าคัญ อันตราย สีเขียว ให้ความรู้สึกสงบ เงียบ กล้าหาญ ร่มรื่น ร่มเย็น การพักผ่อน การผ่อนคลาย ธรรมชาติ ความปลอดภัย ความสุข ความสุขุมเยือกเย็น สีน้ าเงิน ให้ความรู้สึกสงบ สุขุม สุภาพ หนักแน่น เคร่งขรึม เอาการเอางาน ละเอียดรอบคอบ สง่างาม มีศักดิ์ศรี สูงศักดิ์ สีขาว ให้ความรู้สึกบริสุทธิ์ สะอาด สดใส เบาบาง อ่อนโยน เปิดเผย การเกิด ความรัก ความหวัง ความจริง ความเมตตา ความศรัทธา ความดีงาม สีด า ให้ความรู้สึก มืด สกปรก ลึกลับ ความสิ้นหวัง จุดจบ ความตาย ความชั่ว ความลับ ทารุณ โหดร้าย ความเศร้า หนักแน่น เข้มเข็ง อดทน มีพลัง สีชมพู ให้ความรู้สึก อบอุ่น อ่อนโยน นุ่มนวลอ่อนหวาน ความรัก เอาใจใส่ วัยรุ่น หนุ่มสาว ความน่ารัก ความสดใส สีทอง ให้ค วามรู้สึกค วา มห รูห ร า โอ่อ่า มีร าค าสูงค่า สิ่งส าคัญ ความเจริญรุ่งเรือง ความสุข ความมั่งคั่ง ความร่ ารวย การแผ่กระจาย (อลงกต หาญชนะ,2560)
195 จากข้อมูลข้างต้น ผู้วิจัยได้น ามาออกแบบการใช้สีของเครื่องแต่งกายตาม ความหมายของสีจนเกิดความสมบูรณ์ ตามตัวละครดังนี้ 1)อโณทัย 2) เจ้าหญิงทิพยรัตน์ดารากุมารี 3) เจ้าหญิงแขไขจรัส 4) เจ้าชายไชยันต์ 5) เสนาบดีคลัง 6) นางระบ า 7) นายทหาร 1) วิเคราะห์บุคลิกภาพตัวละครจากบทละคร การออกแบบเครื่องแต่งกายของตัวละคร ผู้วิจัยได้วิเคราะห์และตีความจาก บทวรรณกรรม เรื่อง เลือดขัตติยา เนื่องจากเป็นละครในจินตนาการ ผู้แต่งไม่ได้กล่าวถึงเชื้อชาติ ที่ชัดเจน เป็นเพียงดินแดนในจินตนาการที่มีความอุดมสมบูรณ์ด้วยป่าเขา ธรรมชาติ ที่อุดมสมบูรณ์ ผู้วิจัยจินตนาการเรื่องราวเกิดขึ้นระหว่างยุโรปผสมกับเอเชีย ในกลุ่มประเทศที่มีความศิวิไลซ์ สีสันของ เสื้อผ้าจะใช้ทฤษฎีของสีเข้ามาประกอบสร้างเครื่องแต่งกาย ส่วนเนื้อผ้าวัสดุในการตัดเย็บ Material ของเมืองยโสธร ก็จะเน้นลายผ้าที่มีลวดลายที่ดูสวยสดใส มีความหรูหราอยู่ในเนื้อผ้า เพราะเป็น ดินแดนแห่งความอุดมสมบูรณ์ ประชาชนมีความเจริญด้านวัฒนธรรมและเศรษฐกิจ จึงเป็นที่ หมายปองของรัฐต่าง ๆ ที่ต้องการยึดอ านาจเมืองยโสธร 2) ก าหนดแบบร่างและออกแบบเครื่องแต่งกาย เมื่อผู้วิจัยได้วิเคราะห์ตัวละครจากวรรณกรรมแล้ว จึงก าหนดร่างและออกแบบ เครื่องแต่งกายตัวละครทั้ง3 ฉาก และจัดท าเครื่องแต่งกายแบบจริง โดยผู้วิจัยได้เลือกใช้สีทาง จิตวิทยาที่มีต่อปฏิกิริยาต่ออารมณ์ของตัวละครผ่านเครื่องแต่งกาย ซึ่งท าให้เกิดความงดงามน่าสนใจ แสดงถึงอารมณ์ ความรู้สึก และบุคลิกของผู้สวมใส่ดังรายละเอียดตารางต่อไปนี้
196 ตารางที่ 24 เครื่องแต่งกายการแสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ตัวละคร แบบร่าง เครื่องแต่งกาย ค าอธิบาย อโณทัย ชุดทหารอโณทัย - สวมเสื้อสีขา วแขนยา ว คอประดับลูกไม้ - สวมกางเกงสีเขียวขายาว ทรงกระบอกเล็ก - มีผ้าสีเหลืองคล้องที่เข็มขัด ด้านหน้าซ้าย ปรากฏในฉาก ที่ 1 เพื่อเพิ่มความสดใส - ส ว ม ร อง เท้าคอมแบต (รองเท้าบูททหาร) สีขาว ความสะอาดเป็นสี ของความศรัทธา สีเขียว ความปลอดภัย สุขุม เยือกเย็น เจ้าหญิง ทิพยรัตน์ ดารากุมารี ชุดล าลอง - สวมชุดด้านสีขาวลักษณะ ชุดเดรสยาวคลุมข้อเท้า - สวมชุดคลุมลายดอกสี น้ าเงินลักษณะชุดเดรสยาว คลุมข้อเท้าทับชุดสีขา ว พร้อมกับผูกเชือกที่เอว - สวมรองเท้าหุ้มส้นสีเนื้อ สีขาว ความบริสุทธิ์สะอาด สีน้ าเงินผู้ที่มีความสวยสง่างาม
197 ตารางที่ 24 เครื่องแต่งกายการแสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร (ต่อ) ตัวละคร แบบร่าง เครื่องแต่งกาย ค าอธิบาย เจ้าหญิง ทิพยรัตน์ ดารากุมารี ชุดครองราชย์ - ส ว ม ชุ ด สี ด า ก า มะหยี่ ลักษณะชุดเดรสยาวคลุม ข้อเท้าบริเวณด้านหน้าต่อ ด้วยผ้าสีขาวและขลิบด้วย ผ้าสีทอง - สวมเสื้อคุมสีด าขลิบขาว และทอง - สวมมงกุฎเพชร - สวมรองเท้าสีครีม สีด าและสีทอง หนักแน่น เข้มแข็ง โออ่า หรูหรา สีขาว ความบริสุทธิ์งดงาม เจ้าหญิง แขไขจรัส ชุดเข้าวัง - สวมชุดสีแดงแขน ย า ว ลักษณะชุดเดรสบริเวณต้น แขนขลิบด้วยด้ายสีทอง - เอวประดับด้วยผ้าสีทอง ทิ้งชายมาด้านหน้า - ศีรษะสวมมงกุฎ - สวมรองเท้าสีเนื้อ สีแดง รุนแรง อันตราย สีทอง หรูหรา
198 ตารางที่ 24 เครื่องแต่งกายการแสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร (ต่อ) ตัวละคร แบบร่าง เครื่องแต่งกาย ค าอธิบาย เจ้าชาย ไชยันต์ ชุดเข้าวัง - ส ว ม เ สื้ อ เ ข้ า รู ป แ ขน ย า ว สี แ ด ง ข ลิ บ สี ท อง มี ก ร ะ ดุ ม ที่ปลายแขนและอินทรธนูบนบ่า - ใ ส่ เ ค รื่ อง ร า ชป ร ะ ดั บ ย ศ ที่อกด้านซ้าย - สวมสายสะพาย - สวมกางเกงขายาวทรงกระบอก เล็กสีด า - สวมรองเท้าหนังสีด า สีแดง รุนแรง อันตราย สีทองและสีด าลึกลับ หรูหรา เสนาบดี คลัง ชุดเข้าวัง - สวมเสื้อเข้ารูปแขนยาวสีน้ าเงิน ขลิบสีด าและสีทองที่ปลายแขนมี กระดุมและอินทรธนูบนบ่า - ใส่เค รื่องราชประดับยศที่อก ด้านซ้าย - สวมสายสะพาย - สวมกางเกงขายาวทรงกระบอก เล็กสีด า - สวมรองเท้าหนังสีด า สีน้ าเงิน เคร่งขรึม สีทองและสีด า ลึกลับ หรูหรา
199 ตารางที่ 24 เครื่องแต่งกายการแสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร (ต่อ) ตัวละคร แบบร่าง เครื่องแต่งกาย ค าอธิบาย นางระบ า ชุด นางก านัล - สวมกระโปรงยาวลายดอกไม้ สีชมพูอ่อน - สวมเสื้อแขนกระดิ่งสีชมพูคลิบ สีทองทับกระโปรง - สไบพาดไหล่ทิ้งชายไปด้านหลัง 2 ชาย - สวมสายรัดเอวสีทอง - สวมถุงเท้าหุ้มส้น สีชมพูความอ่อนหวานของสตรี สีทองความสุข มั่งคั่ง นายทหาร ชุดทหาร - สวมเสื้อแขนยาวคอเชิ้ตสีเขียว เข้มปล่อยชายเสื้อคลุมสะโพก - คาดเข็มขัดสีด า - สวมกางเกงขายาวสีเขียวเข้ม ทรงกระบอกใหญ่ - สวมรองเท้าบูทสีด า สีเขียวเข้ม ความปลอดภัยสุขุม เยือกเย็น ที่มา: ผู้วิจัย จากตารางที่ 24 จะเห็นว่า การออกแบบเครื่องแต่งกายโดยใช้ทฤษฎีและปฏิกิริยา ต่ออารมณ์จากเครื่องแต่งกายจะส่งผลให้การแสดงมีความชัดเจนสมบูรณ์มากขึ้น ซึ่งผู้วิจัยได้เพิ่มเสื้อ คลุมของเจ้าหญิงทิพยรัตน์ดารากุมารีสีน้ าเงินมีลวดลายคล้ายผ้าไหมเข้ามาทับ สีน้ าเงินเป็นสีที่มี
200 ความหมายถึง ความเคร่งขรึมได้ดี เป็นสีที่เพิ่มความโดดเด่นให้ดูดีขึ้น นอกจากนี้มีการใช้สีด า เป็นสีที่ให้ความรู้สึกหนักแน่น เข้มแข็ง สีเหลือง สีทอง เป็นสีที่ให้ความรู้สึกโอ่อ่า และสีเขียว เป็นสีที่ ให้ความรู้สึกปลอดภัย เยือกเย็น ร่มเย็น 3) ปรึกษาผู้มีประสบการณ์ทางด้านเครื่องแต่งกาย เมื่อผู้วิจัยได้น าแบบร่างและสีของการออกแบบเครื่องแต่งกาย ปรึกษา อาจารย์ภทรฤน พงษ์ประสิทธิ์ อาจารย์สาขาวิชาออกแบบแฟชั่น คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัย ศรีนครินทร์วิโรฒ ถึงความเป็นไปได้ในการออกแบบเครื่องแต่งกาย ซึ่งได้ข้อเสนอแนะให้มาปรับ ในการจัดท าเครื่องแต่งกาย เช่น ควรให้นักแสดงได้ลองใส่จริง (Fitting) เพื่อความเคยชินในการ เคลื่อนไหวบนเวที รวมถึงให้นางก านัลใส่ถุงเท้าที่มีลักษณะคล้ายรองเท้าบัลเล่ต์ แต่เนื่องจากรองเท้า บัลเล่ต์ใช้งบประมาณค่อนข้างสูง ผู้วิจัยจึงได้ปรับปรุงแก้ไขให้มีลักษณะที่ใกล้เคียงตามค าแนะน า ซึ่งรายละเอียดดังตารางต่อไปนี้ ตารางที่25 การปรับแก้ไขการออกแบบเครื่องแต่งกาย การสร้างสรรค์การออกแบบเครื่องแต่งกาย สู่การปฏิบัติ การแก้ไข 1. หลังจากการฝึกซ้อมในระยะหนึ่งได้น าเครื่อง แต่งกายที่จัดท าส าเร็จแล้วมาให้ผู้แสดงลองใส่ ประกอบการฝึกซ้อม พบว่า กางเกงของตัวเอก มีขนาดเล็กเกินไปท าให้กา รเคลื่อนไหวไม่ คล่องตัว ปรับขนาดกางเกงของตัวเอกให้ใหญ่ขึ้น เพื่อให้ สะดวกสบายในการเคลื่อนไหวคล่องตัว 2. ชุดเจ้าหญิงทิพยรัตน์ดารากุมารีทั้ง 2 ชุด จัดท าส าเร็จแล้วแต่ไม่ตรงตามแบบร่างที่ผู้วิจัย ออกแบบไว้คือ ฉากที่ 1 ชุดเดรสสีขาวสวมใส่ แล้วดูไม่สมความเป็นเจ้าหญิง ฉากที่ 2 เสื้อคลุม หลวมไม่เหมาะสมกับเหตุการณ์ในเรื่อง ปรับปรุงแก้ไขการจัดท าชุดของเจ้าหญิงทิพยรัตน์ ดารากุมารีใหม่ให้ตรงตามแบบร่างที่ออกแบบไว้ รวมถึงเพิ่มเสื้อคลุมในฉากที่ 1 และใช้ผ้าสีทอง มาประยุกต์แทนเสื้อคลุมใน ฉากที่ 2 ตอนนางเอก ลอบเข้าไปพบในที่คุมขัง 3. ชุดของนางระบ า ผู้วิจัยได้ด าเนินการสั่งตัด จ านวน 8 ชุด แต่เกิดปัญหาผ้าไม่เพียงพอ ด าเนินการหาผ้าซึ่งมีลวดลายและสีที่ใกล้เคียง มาทดแทน
201 ตารางที่ 25 การสร้างสรรค์การออกแบบเครื่องแต่งกาย (ต่อ) การสร้างสรรค์การออกแบบเครื่องแต่งกาย สู่การปฏิบัติ การแก้ไข 4. ชุดเจ้าชายไชยันต์และเสนาบดีคลัง ขาดความ สมจริงตามฐานะตัวละคร เพิ่มเครื่องราชประดับยศ เช่น สายสะพาย และเหรียญตรา เพื่อความสมจริง 5. งบประมาณไม่เพียงพอในการซื้อรองเท้าบูท ของทหารซึ่งมีราคาค่อนข้างสูง ปรับใช้โดยการน ารองเท้าบูทพลาสติกมาพ่นสีด า และเพิ่มเกือกม้าเพื่อให้เกิดเสียงเวลากระทบเท้า ที่มา: ผู้วิจัย จากตารางที่ 25 จะเห็นว่าการออกแบบเครื่องแต่งกายในการสร้างสรรค์ละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ผู้วิจัยวิเคราะห์บุคลิกภาพตัวละครจากบทละคร ก าหนด แบบร่างและออกแบบเครื่องแต่งกาย โดยใช้ทฤษฎีสีเป็นตัวก าหนดปรึกษาผู้มีป ระสบการณ์ ทางด้านเครื่องแต่งกาย (อาจารย์ภทรฤน พงศ์ประสิทธิ์) อาจารย์ประจ าภาควิชาศิลปกรรมการ ออกแบบแฟชั่น มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ จากนั้นด าเนินการสร้างเครื่องแต่งกายให้ตรงตาม บุคลิกภาพของตัวละคร ปรับแก้ไขจนได้เครื่องแต่งกายที่มีความเหมาะสมกับเนื้อเรื่องเพื่อความ สมบูรณ์ของการแสดง นอกจากนี้ผู้วิจัยได้ก าหนดรูปแบบการแต่งหน้าในละครเรื่อง เลือดขัตติยาตาม แนวทางละครหลวงวิจิตร โดยศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับการแต่งหน้า ดังนี้ การแต่งหน้าเป็นสิ่งที่ช่วยส่งเสริมสุนทรียด้านความงามของนักแสดง มีส่วนช่วย ในการแก้ไขข้อบกพร่องของใบหน้านักแสดงอีกทั้งยังช่วยเสริมบุคลิกลักษณะของตัวละครให้เข้ากับ บทบาท ซึ่งนิตยา จามรมาน ได้กล่าวถึงความมุ่งหมายของการแต่งหน้าละคร 2ลักษณะ ดังนี้ 1) แต่งหน้าเพื่อแก้ไขส่วนบกพร่องใบหน้าของนักแสดงให้ลดน้อยลง และช่วย ส่งเสริมความงดงามให้สวยเด่นยิ่งขึ้น เรียกว่า Straight Makeup 2) แต่งหน้าเพื่อเน้นบุคลิกภาพของตัวละครหรือวัยของตัวละครตามบทบาทที่ ผู้ประพันธ์บ่งไว้ในบทละคร เรียกว่า Character Makeup (นิตยา จามรมาน, ม.ป.ป., น. 42)
202 นอกจากนี้ผู้วิจัยได้สัมภาษณ์พหลยุทธ กนิษฐบุตร อาจารย์สอนการแต่งหน้า และช่างแต่งหน้า ได้กล่าวถึงแนวทางการแต่งหน้าในละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวง วิจิตรไว้ดังนี้ รูปแบบของการแต่งหน้าในละครเรื่องนี้ควรจะแต่งหน้า เพื่อท าให้เกิดความสวยงาม แก้ไขข้อบกพร่องบนใบหน้าของนักแสดงแต่ละคน เพื่อสร้างความโดดเด่นบนใบหน้า ซึ่งการแสดงเรื่องนี้เป็นละครเวที จะมีเทคนิค แสง สี เข้ามาเกี่ยวข้อง อิทธิพลของ การให้แสง จะส่งผลต่อสีของ Makeup บนใบหน้าของตัวละครแต่ละตัว ประกอบกับ ต้องค านึงถึงยุคสมัย เรื่องนี้ผู้วิจัยได้น ามาสร้างสรรค์ในรัชกาลที่ 10 และน่าจะได้ อิทธิพลการแต่งหน้าจากตะวันตกเข้ามา ซึ่งปัจจุบันการแต่งหน้าในละครไทย ก็ได้รับอิทธิพลของการแต่งหน้าแบบตะวันตก หรือแบบสมัยใหม่แล้ว แต่ก็ยังยึด หลักการใช้ แสง เงา สี ให้สอดคล้องกัน เช่น การใช้สีของเครื่องส าอางที่แวววาว เมื่อกระทบกับแสง อีกสิ่งหนึ่งที่ต้องค านึงคือการแต่งเพื่อเสริมบทบาท ตัวผู้ชาย ก็จะไม่เน้นแต่งหน้าเข้ม ไม่ปัดแก้ม จะเน้นที่คิ้ว เน้นแสงเงาที่แก้ม ปากและสันจมูก ตัว นางเอกก็จะใช้สีที่ดูอ่อนหวาน นุ่มนวล นางเอกเป็นราชินีต้องแต่งให้พอเหมาะไม่ มากเกินไป ไม่น้อยเกินไปตัวนางร้ายก็จะใช้สีที่รุนแรง เพิ่มการเขียนขอบตา ที่คมชัดเพื่อเน้นการใช้สายตา หรือใช้สีปากสีแดงสดเพื่อให้ดูมีพลัง การเลือกใช้สี อายแชโดว์ก็ควรเลือกเข้ากับเครื่องแต่งกายด้วย (พหลยุทธ กนิษฐบุตร, 2566, 14 มกราคม, สัมภาษณ์) ผู้วิจัยได้ก าหนดรูปแบบการแต่งหน้าโดยใช้การแต่งหน้าเพื่อการแก้ไขจุดบกพร่อง ของผู้แสดงและการแต่งหน้าตามบุคลิกภาพของผู้แสดงในการแสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยา ตามแนวทางละครหลวงวิจิตร เพื่อบ่งบอกถึงลักษณะของตัวละครสามารถอธิบายรายละเอียดได้ดังนี้
203 ตารางที่ 26 การแต่งหน้าตัวละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ล าดับ ตัวละคร ภาพการแต่งหน้า ค าอธิบาย 1 อโณทัย การแก้ไข: แต่งหน้าแบบธรรมชาติ โดยลงรองพื้นและแรเงาคอนทัวร์ (Contour) เล็กน้อยเพื่อเพิ่มมิติให้กับ ใบหน้า ดวงตาใช้โทนสีน้ าตาลลงที่ตา เล็กน้อยเพิ่มค วามคมของด วง ต า และใช้ลิปสติกสีเนื้อเข้มลงที่ป า ก เพื่อความเป็นธรรมชาติ การแต่งเสริมบุคลิกภาพ:การลงสีรองพื้น ใช้โทนสีเนื้อเข้ม เพื่อให้เหมาะสมกับ บทบ าทองครักษ์ เนื่องจากผู้แสดง มีสีผิวขาว แต่งหน้าให้ดูธรรมชาติ 2 เจ้าหญิงทิพยรัตน์ ดารากุมารี การแก้ไข: ใบหน้า โดยเพิ่มความเรียบ เนียนของผิว ลงแรเงาบริเวณสันจมูก เพื่อให้จมูกดูเล็กลง เนื่องจากผู้แสดง มีปีกจมูกใหญ่ การแต่งเสริมบุคลิกภาพ: การเพิ่ม ความสว่าง ไฮไลต์(Highlight) ตามจุด เล่นแสงของใบหน้า เช่น ปลายจมูก โหนกแก้ม เพื่อให้หน้าดูมีมิติมากยิ่งขึ้น เพิ่มความหวานและความสดใสของ ดวงตาโดยใช้โทนสีออกชมพูเติมลงไป เพื่อให้เหมาะสมกับบทบาทเจ้าหญิง
204 ตารางที่ 26 การแต่งหน้าตัวละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร (ต่อ) ล าดับ ตัวละคร ภาพการแต่งหน้า ค าอธิบาย 3 เจ้าหญิงแขไขจรัส การแก้ไข: ใบหน้า โดยลงรองพื้นเพิ่ม ความเรียบเนียนของผิวหน้า ลงแรเงา คอนทัวร์(Contour) บริเวณกรอบหน้า สันจมูก และเพิ่มความสว่าง ไฮไลต์ (Highlight) บ ริเวณจุดเล่นแสงของ ใบหน้า เนื่องจากการลงสองสิ่งนี้จะท า ให้ใบหน้าคมชัดและมีมิติมากยิ่งขึ้น ก ารแต่งเสริมบุคลิกภาพ: บ ริเวณ ด วงต าใช้สีออกน้ าต าลเติมลงไ ป เพื่อเพิ่มความมีมิติ และใช้สีด าอายไลเนอร์ (Eyelinres)ก รี ด บ ริเ วณเป ลือกตา เพื่อให้ดวงตามีความเฉี่ยวคมทาลิปสติก สีแดงเหมาะสมกับบทบาท 4 เจ้าชายไชยยันต์ การแก้ไข: แต่งแบบธรรมชาติ ลงรองพื้น เพิ่มค วามเรียบเนียนของใบ ห น้ า ลงแรเงาคอนทัวร์(Contour) บริเวณ กรอบหน้า เพื่อให้เห็นโค รงหน้าที่ ชัดเจนยิ่งขึ้น การแต่งเสริมบุคลิกภาพ: ดวงตาใช้ สีน้ าตาลด าลงบริเวณเปลือกตา เพื่อให้ ด วงต ามีความกลมโต และลงสีด า อินไลเนอร์(Inlinres) บริเวณขอบตา ล่างเพิ่มความดุของดวงตา ลงสีน้ าตาล เข้มบริเวณคิ้วเพิ่มความหนา ท าให้ตัว
205 ตารางที่ 26 การแต่งหน้าตัวละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร(ต่อ) ล าดับ ตัวละคร ภาพการแต่งหน้า ค าอธิบาย ละครดูมีความขรึมมากยิ่งขึ้น เหมาะสม กับบทบาทตัวร้าย 5 เสนาบดีคลัง การแก้ไข: แต่งแบบธรรมชาติ เน้นลง รองพื้นเพิ่มความเรียบเนียนของใบหน้า ลงแรเงาคอนทัวร์(Contour) บริเวณ สันจมูก เนื่องจากผู้แสดงมีปีกจมูกใหญ่ ก ารแต่งเสริมบุคลิกภาพ: ด วงตา ใช้สีน้ าต าลด าลงบริเวณเปลือกตา เพื่อให้ดวงตามีความกลมโต และลง สีด า อินไลเนอร์ (Inlinres) บริเวณขอบ ต าล่างเพิ่มความดุของดวงตา ลงสี น้ าตาลเข้มบริเวณคิ้วเพิ่มความหนา ท าให้ตัวละครดูมีความขรึมมากยิ่งขึ้น เหมาะสมกับบทบาท ที่มา: ผู้วิจัย จากตารางดังกล่าวผู้วิจัยได้น าวิธีการแต่งหน้าเพื่อแก้ไขส่วนบกพร่องใบหน้า ของนักแสดงและแต่งหน้าเพื่อเน้นบุคลิกภาพของตัวละครมาใช้ในละครเรื่อง เลือดขัตติยา ตามแนวทางละครหลวงวิจิตร เพื่อส่งเสริมความงดงามของนักแสดงให้ดูโดดเด่น และเพื่อเสริม บทบาทของตัวละครให้มีความเหมาะสมมากยิ่งขึ้น
206 1.2.6 การใช้พื้นที่เวที ฉาก และอุปกรณ์ประกอบการแสดง 1) ฉากการแสดง ในการสร้างละครฉากและอุปกรณ์ประกอบการแสดงมีความส าคัญในการเสริม ให้การแสดงมีความสมจริง ตลอดจนเป็นรูปธรรมให้ผู้ชมได้เข้าใจในเนื้อเรื่องมากขึ้น ในการสร้างสรรค์ อุปกรณ์การแสดงของละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ผู้วิจัยได้ด าเนินการดังนี้ 1.1) อ่านนวนิยายเรื่อง เลือดขัตติยา เพื่อวิเคราะห์ถึงรายละเอียด เกี่ยวกับ อุปกรณ์ส าคัญในแต่ละฉาก 1.2)จัดหาและสร้างอุปกรณ์ให้ตรงตามเนื้อเรื่อง 1.3) ปรับแก้ไขอุปกรณ์ให้ใช้ได้จริงในการแสดง นอกจากนี้ผู้วิจัยได้ศึกษาแนวคิดในการออกแบบฉาก จากการสัมภาษณ์ นางรัตติยะ วิกสิตพงศ์ ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง ปี พุทธศักราช 2560 และผู้เชี่ยวชาญ ด้านนาฏศิลป์ไทย สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์และนางนฤมัย ไตรทองอยู่ ผู้เชี่ยวชาญด้านนาฏศิลป์ไทย สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ท่านได้เสนอทรรศนะ ว่า ฉากของหลวงวิจิตรวาทการ ท่านเน้นความสวยงาม และสมจริง สมัยที่ท่าน เป็นผู้ก ากับการดูแล ท่านดูแลทุกกระบวนการ แต่งบทละครเอง ฝึกซ้อมการแสดง เอง ฉากต้องยิ่งใหญ่ สมจริง ให้ครูโหมด ว่องสวัสดิ์ เป็นผู้สร้าง ซึ่งในสมัยนั้นฉาก ครูโหมด สวยงาม สมจริงที่สุดแล้ว (รัตติยะวิกสิตพงศ์, 2566, 17 มกราคม, สัมภาษณ์) สมัยนั้น ฉากของหลวงวิจิตรวาทการ สวยงามมาก ท่านเน้นความโอฬาร สมจริง ฉากประณีต เปลี่ยนฉากต้องอาศัยคนยก เลยต้องมีการแสดงหน้าม่านคั่น ในตอนเปลี่ยนฉาก (นฤมัย ไตรทองอยู่, 2566, 18 มกราคม, สัมภาษณ์) จากแนวคิดที่เกี่ยวข้อง จึงน ามาใช้เป็นแนวทางในการออกแบบการสร้างฉาก ประกอบการแสดง โดยใช้ความรู้และประสบการณ์ออกแบบสร้างเพื่อให้เกิดความเหมาะสมในการ ด าเนินเรื่องเพื่อให้เกิดความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น ผู้วิจัยได้วางแนวทางในการออกแบบสร้างฉากประกอบ การแสดง ดังรายละเอียดตามตารางต่อไปนี้
207 ตารางที่27 ฉากการแสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ฉาก แบบร่าง ฉากที่น าไปใช้ในการแสดง ฉากน า บรรยายเหตุการณ์ความสัมพันธ์ ของตัวละครก่อนน าเข้าสู่การแสดง 1
208 ตารางที่ 27 ฉากการแสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร (ต่อ) ฉาก แบบร่าง ฉากที่น าไปใช้ในการแสดง 2 3 ที่มา: ผู้วิจัย
209 จากตารางที่ 27 ผู้วิจัยได้ร่างการออกแบบฉากไว้ 3 ฉาก เมื่อด าเนินการวิเคราะห์ บทละครและฝึกซ้อม พบว่า การด าเนินเรื่องยังขาดความต่อเนื่องในการแสดง ท าให้ผู้วิจัยจึงขยาย ฉากจากแบบร่างเป็นภาพฉากตามบทละครที่อยู่ในฉากเดียวกันเพิ่มขึ้น คือ ฉากที่ 1 สายธารที่ฉ่ าเย็น แบบร่างฉาก จ านวน 1 ภาพ แบบแสดงจริงเป็นภาพเคลื่อนไหว จ านวน 3 ภาพ ได้แก่ ภาพป่าไม้ ล าธาร ภาพดวงดาวบนท้องฟ้า และภาพฉากหน้าวัง ฉากที่ 2 ห้องขังคุกนักโทษประหาร แบบร่างฉาก จ านวน 1 ภาพ แบบแสดงจริงเป็นภาพเคลื่อนไหว จ านวน 2 ภาพ ได้แก่ ภาพในห้องขังและภาพแสง พระอาทิตย์ และฉากที่ 3 ท้องพระโรงเมืองยโสธร แบบร่างฉาก จ านวน 1 ภาพ แบบแสดงจริงเป็น ภาพเคลื่อนไหว จ านวน 1 ภาพ คือ ฉากท้องพระโรงเมืองยโสธร 2) อุปกรณ์ประกอบการแสดง จากการวิเคราะห์บทละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ผู้วิจัยได้ออกแบบอุปกรณ์ประกอบการแสดงเพื่อให้การแสดงมีความสมจริงและเป็นการเพิ่ม ความสมบูรณ์ของฉาก ซึ่งมีรายละเอียดดังนี้ ตารางที่ 28 อุปกรณ์ประกอบการแสดง ฉาก ภาพ ค าอธิบาย/ภาพประกอบ 1 แท่นหิน ในฉากสายธารที่ฉ่ าเย็น ใช้ประกอบฉากสายธารที่ฉ่ าเย็น เป็นเหตุการณ์ ที่นางเอกนั่งบนแท่นหินรอพระเอกมาพบ 2 ที่นั่งในห้องที่คุมขัง ใช้ประกอบฉากห้องขังคุกนักโทษประหาร เป็นเหตุการณ์ที่พระเอกนั่งบนแท่นหินเก่า ด้วยความสิ้นหวัง โศกเศร้า เสียใจ
210 ตารางที่ 28 อุปกรณ์ประกอบการแสดง (ต่อ) ฉาก ภาพ ค าอธิบาย/ภาพประกอบ ฉากห้องคุมขังนักโทษประหาร 3 แท่นวางมงกุฎ ฉากท้องพระโรงเมืองยโสธร บันไดฉากท้องพระโรงเมืองยโสธร ใช้ประกอบฉากท้องพระโรงเมืองยโสธร เป็นเหตุการณ์ที่นางเอกเดินขึ้นไปสวมมงกุฎ เพื่อขึ้นเป็นพระราชินี ธงสมาพันธรัฐ ใช้ประกอบฉากท้องพระโรงเมืองยโสธร อยู่ในช่วงการแสดงของระบ าเฉลิมฉลองการ สถาปนาราชินี
211 ตารางที่ 28 อุปกรณ์ประกอบการแสดง (ต่อ) ฉาก ภาพ ค าอธิบาย/ภาพประกอบ ฉากท้องพระโรงเมืองยโสธร ที่มา: ผู้วิจัย จากตารางที่ 28 จะเห็นว่าการใช้ฉากหลังเป็นเพียงอย่างเดียวไม่สามารถท าให้ เห็นถึงความเสมือนจริงได้ ผู้วิจัยจึงเพิ่มอุปกรณ์ประกอบการแสดงเพื่อเกิดความสมจริง ได้แก่ ฉากที่ 1 แท่นหิน ฉากที่ 2 ที่นั่งในห้องที่คุมขัง และฉากที่ 3 แท่นวางมงกุฎ บันไดและธงจากการออกแบบฉาก และอุปกรณ์ประกอบการแสดงนั้นได้พบถึงปัญหาระหว่างการฝึกซ้อมซึ่งผู้วิจัยได้หาแนวทางการแก้ไข ปัญหาดังรายละเอียดตามตารางที่ 29ดังนี้ ตารางที่ 29 การปรับปรุงแก้ไขฉากและอุปกรณ์ประกอบการแสดง การสร้างสรรค์อุปกรณ์ประกอบการแสดง สู่การปฏิบัติ การแก้ไข 1. ในการออกแบบครั้งแรกผู้วิจัยได้ออกแบบ อุปกรณ์ประกอบฉาก โดยจัดสร้างเรือให้อโณทัย และเจ้าหญิงทิพยรัตน์ดารากุมารี ด าเนินเรื่อง ในฉากที่ 1 แต่เมื่อท าการซ้อม การนั่งในเรือเป็น การจ ากัดการเคลื่อนไหวของตัวละคร ด าเนินการแก้ไขโดยการไม่ใช้เรือ และเปลี่ยนเป็น การนั่งรอริมล าธารแทน เพราะผู้แสดงสามารถ ใช้พื้นที่เวทีได้หลากหลายกว่าการนั่งอยู่บนเรือ 2. ธงที่ผู้วิจัยสร้างสรรค์ได้รับค าแนะน าจาก กรรมการในการประชุมกลุ่มย่อย (Focus Group) เพิ่มการตกแต่งให้สวยงามสมเป็นละคร ผู้วิจัยได้เปลี่ยนเสาธงโดยเพิ่มหัวเสาประดับ ด้วยโลหะฝังพลอยเทียม ตามค าแนะน าของ กรรมการ ที่มา: ผู้วิจัย
212 จากต ารางจะเห็นได้ว่า กา รเลือกใช้อุปกรณ์ประกอบการแสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยา มีการปรับแก้ตามค าแนะน าของผู้ทรงคุณวุฒิเพื่อให้การแสดงสมจริง และมีความสมบูรณ์ ของเนื้อเรื่องมากยิ่งขึ้น 3) การใช้พื้นที่เวทีในการแสดง ในการแสดงละครของหลวงวิจิตรวาทการ จะเน้นการจัดและสร้างฉากที่สมจริง ละครที่จะสร้างความคล้อยตามให้ผู้ชมเกิดสุนทรียรสในการรับชม ต้องประกอบไปด้วยความสมดุล ของฉากและการใช้พื้นที่บนเวทีของผู้แสดง ผู้วิจัยได้ก าหนดพื้นที่ของเวทีไม่กว้างมาก ฉากและผู้แสดง มีความเหมาะสมกับขนาดและพื้นที่ของเวที การก าหนดต าแหน่งของตัวละครเป็นสิ่งที่ส าคัญที่จะท าให้เกิดความชัดเจน ของบทบาทตัวละครโดยเฉพาะฉากที่มีนักแสดงออกพร้อมกันจ านวนมาก ผู้วิจัยจึงก าหนด วางต าแหน่งผู้แสดง (Blocking) โดยค านึงถึงพื้นที่บนเวทีเป็นหลักแบ่งได้ 6ส่วนดังนี้ ขวาหน้า 2 กลางหน้า 1 ซ้ายหน้า3 ขวาหลัง 5 กลางหลัง 4 ซ้ายหลัง 6 ภาพที่50 การแบ่งพื้นที่เวที ที่มา: ผู้วิจัย
213 ในการออกแบบการใช้พื้นที่เวที ได้ด าเนินการดังนี้ 1) ศึกษาแนวคิดเรื่องทฤษฎีนาฏยประดิษฐ์ของ อาจารย์สุรพล วิรุฬห์รักษ์ ในเรื่องการร่างการออกแบบการแสดงหรือการวาดสตอรี่บอร์ด เพื่อก าหนดทิศทางในการออกแบบ 2)ออกแบบร่างการใช้พื้นที่เวที 3)การฝึกซ้อมเพื่อปรับแก้ไขให้มีความสมบูรณ์ ผู้วิจัยได้ด าเนินการปรับแก้ตามค าแนะน าของผู้ทรงคุณวุฒิจากการประชุมกลุ่ม ย่อย (Focus Group)ดังรายละเอียดตามตารางที่ 30ดังนี้ ตารางที่30 การสร้างสรรค์การออกแบบพื้นที่เวที การสร้างสรรค์การออกแบบพื้นที่เวที ในการแสดง การแก้ไข 1. ผู้วิจัยได้น าต้นไม้ขนาดใหญ่ เข้ามาเพิ่มใน ฉากอโณทัยพบกับเจ้าหญิงทิพยรัตน์ดารากุมารี แต่ด้วยขนาดของต้นไม้ และกิ่งก้านของต้นไม้มี ขนาดใหญ่ ไม่สะดวกในการขนย้าย เพื่อตกแต่ง ฉาก เวทีมีความสมดุลแล้ว การมีต้นไม้มาเพิ่มจะท า ให้เวทีแคบลง และบังฉากหลังในจอ LED รวมถึงการขนย้ายใช้ระยะเวลา และเกิดเสียง รบกวนขณะท าการแสดง 2. การวางต าแหน่งของผู้แสดงขาดความสมดุล บนเวที ผู้วิจัยท าการแบ่งสัดส่วนของเวทีเป็น 6 ส่วน โดยอธิบายการเคลื่อนที่ของตัวละครเพื่อให้รับรู้ ถึงการใช้พื้นที่บนเวทีที่เหมาะสม ที่มา: ผู้วิจัย การสร้างสรรค์ละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตรการออกแบบ พื้นที่เวทีและฉากที่ดีได้ค านึงถึงธรรมชาติ ในการจัดวางตัวละครต้องสอดคล้องตามลักษณะพฤติกรรม ของตัวละคร ดังนั้นต้องการจัดฉากในบางตอนต้องท าเวทีที่สูงขึ้นจากเวทีปกติแสดงให้เห็นถึงยศศักดิ์ หรือความมีอ านาจในขณะที่คนที่มียศศักดิ์ต่ ากว่าก็ต้องค านึงถึงการจัดเวทีระดับ พื้นราบ ดังฉาก ครองราชย์ของเจ้าหญิงทิพยรัตน์ดารากุมารี เป็นต้น
214 การเลือกใช้พื้นที่ส าหรับการแสดงมีความส าคัญในการสร้างรูปแบบการแสดง และสร้างบรรยากาศของการแสดง เพราะพื้นที่แสดงส่งผลต่อการก าหนดรูปแบบและองค์ประกอบ การแสดงด้านอื่น ๆ เมื่อเราเลือกพื้นที่ส าหรับจัดการแสดงแล้วเราต้องทราบจุดเด่นของพื้นที่ที่เรา เลือกใช้จุดด้อยหรือข้อจ ากัดของพื้นที่ที่เราเลือกใช้ เพื่อน าจุดเด่นและจุดด้อยนั้นมาช่วยส่งเสริม และแก้ปัญหา พื้นที่แสดงมีผลต่อรูปแบบการเข้าออกตัวละคร การจัดวางต าแหน่งนักแสดง ฉาก และอุปกรณ์ประกอบการแสดง การใช้เทคโนโลยี คือ การท าฉากด้วยจอ LED ทดแทนการใช้ฉากไม้แบบเดิมที่ต้อง อาศัยเจ้าหน้าที่จัดฉาก รวมถึงต้องใช้เวลาในการจัดฉาก กล่าวได้ว่า การออกแบบฉากในครั้งนี้เป็น เรื่องใหม่ที่ต่างจากละครหลวงวิจิตรแบบเดิม 4) การออกแบบแสง ผู้วิจัยได้ศึกษาแนวคิดการจัดแสงส าหรับเวที ก็เป็นส่วนส าคัญที่ส่งผลให้การแสดง มีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น สอดคล้องกับแนวคิดการจัดแสงบนเวที ของกฤษรา วริศราภูริชา ที่กล่าวไว้ว่า การจัดแสงบนเวทีถือเป็นการใช้แสงในทางสร้างสรรค์เพื่อให้เข้าใจ และชื่นชมการแสดงอย่างมีความหมาย ยังเสริมสร้างสภาพแวดล้อมของตัวละคร และสร้างบรรยากาศที่มีคุณค่าน่าชื่นชม (กฤษรา (ซูไรมาน)วริศราภูริชา, 2551, น. 221)
215 นอกจากนี้การใส่รายละเอียดการจัดสี แสง ส าหรับเวที ก็เป็นส่วนส าคัญที่ส่งผลให้ การแสดงมีความสมจริง สอดคล้องกับแนวคิดการจัดสี แสง บนเวที ของ ชะลูด นิ่มเสมอ ที่กล่าวไว้ว่า สีมีอยู่ 2 ชนิด คือ สีที่เป็นแสง (Spectrum) ได้แก่สีที่เกิดขึ้นจากการหักเห ของแสงกับสีที่เป็นวัตถุ (Pigment) ได้แก่ สีที่มีอยู่ในวัตถุธรรมชาติทั่วไป เช่น พืช สัตว์แร่ธาตุฯลฯ ในแสงนั้นมีสีต่าง ๆ รวมกันอยู่แล้วทุกสี แต่ได้ผสมกันอย่างสมดุลจน กลายเป็นสีขาวใส เมื่อแสงกระทบวัตถุที่มีสี วัตถุนั้นจะดูดสีทั้งหมดของแสงไว้ แล้วสะท้อนสีที่เหมือนกับตัววัตถุเองออกมา เราจึงเห็นสีของวัตถุนั้น ยกตัวอย่าง เช่น แสงส่องมาถูกลูกโป่งสีแดง สีแดงของลูกโป่งจะตอบรับกับสีแดงในแสง แล้ว สะท้อนสีแดงนั้นเข้าสู่ตาของเรา วัตถุสีขาวจะสะท้อนสีออกมาทุกสี ส่วนวัตถุสีด า ไม่สะท้อนสีไดเลย มันดูดเก็บไว้หมด (ชะลูด นิ่มเสมอ, 2559, น. 75) นอกจากนี้ผู้วิจัยได้ศึกษาแนวคิดในการใช้แสงบนเวที จากการสัมภาษณ์ ยุทธ อุทยานินทร์ หัวหน้าสาขาวิชาศิลปะและธุรกิจการแสดง คณะมนุษย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัย หอการค้าไทย ท่านได้เสนอทรรศนะ ว่า การออกแบบแสง ใช้ 2 ลักษณะ 1) สร้างบรรยากาศในเรื่องและสร้าง อารมณ์ของตัวละคร 2) แสงช่วยในการเลือกภาพ เช่น การใช้ไฟดับมืดมุมหนึ่ง ของฉาก เพื่อเปลี่ยนน าอุปกรณ์ประกอบฉากเข้ามา ให้ผู้ชมสนใจที่จุดไหน หรือมองข้ามไปที่จุดใด (ยุทธ อุทยานินทร์, 2565, 23 ธันวาคม, สัมภาษณ์)
216 ฉากที่ 1 ผู้วิจัยได้อธิบายให้ผู้ก ากับแสง เข้าใจในตัวบท ว่าพระเอก นางเอก แอบมาพบกันบริเวณธารน้ าตกในเวลากลางวัน การจัดแสงต้องสามารถสร้างบรรยากาศให้ดูอึดอัด ไม่เปิดเผยเป็นการลักลอบ พบกัน ใช้แสงที่ต้องเป็นสีตรงกันข้าม สีส้มหมายถึงแสงแดด สีเขียวอ่อน จะเพิ่มถึงความอึดอัด เมื่อฉากหลังเปลี่ยนเป็นหน้าพระราชวัง การเปลี่ยนฉากด้วยภาพ แสงมีหน้าที่แสดงถึงเวลาผ่านไป จะไม่สว่างเท่า Scene น้ าตก จะเพิ่มสีแดงเข้ามา ท าให้เหตุการณ์ตึงเครียด แสงสีเขียวเปลี่ยนเป็น สีส้มแทน เพิ่มความอึดอัด กดทับ ฉากที่ 2 ฉากบรรยากาศในที่คุมขัง สร้างแสงด้วยเทคนิคการเลือกภาพ ให้ผู้ชม เห็นว่ามีความแคบลง ใช้เทคนิคการสร้างแสงให้ลอดจากช่วงหน้าต่าง เมื่อตัวละครร้องเพลงไปภาพ หลังเปลี่ยนเป็นแสงอาทิตย์ แต่ยังคงใช้เทคนิคการเลือกภาพ ส่องไฟให้แคบเฉพาะผู้แสดง จินตนาการ ในการร้องเพลง บรรยายความรู้สึกของตัวแสดง ในฉากหลังเปลี่ยนภาพ แต่ไฟยังใช้เทคนิคให้คนยังอยู่ ในมุมจ ากัด ฉากที่ 3 ท้องพระโรงเมืองยโสธร จัดแสงช่วยสร้างบรรยากาศ จัดแสงด้วยการ ใช้สีตรงกันข้าม เพื่อให้เห็นถึงความแตกแยกในใจถึงขั้นสุด ด้วยการใช้สีน้ าเงินเข้มเกือบด า ผสมกับ แสงสีแดงและเพิ่มการเปิดไฟสว่างทุกดวง เมื่อขึ้นเพลงยโสธรเริ่มการแสดงระบ ายโสธรเพื่อเพิ่ม บรรยากาศเฉลิมฉลองรวมถึงให้เห็นผู้แสดงทุกคนบนเวทีและหน้าเวที ภาพที่43 การติดตั้งและใช้แสงเพื่อประกอบละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ที่มา: ผู้วิจัย
217 จากการศึกษาและการออกแบบการใช้แสงบนเวที ผู้วิจัยได้ท าการทดลองพร้อมกับ องค์ประกอบต่าง ๆ รวมถึงผู้แสดง ฉาก และอุปกรณ์ประกอบการแสดง สามารถสรุปการใช้แสง ส าหรับการแสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ดังรายละเอียดตามตารางที่ 31 ตารางที่ 31 สรุปการใช้แสงของละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ฉาก แสงที่ใช้ ฉากที่1 สายธารที่ฉ่ าเย็น - ภาพเปลี่ยนเป็นหน้าพระราชวัง ใช้แสงในการสร้างบรรยากาศ ใช้สีตรงกันข้าม (สีตัดกัน) ส้ม/เขียว - แสงสีส้ม แสดงถึงแสงแดด - แสงสีเขียว แสดงถึงความอึดอัด ซ่อนเร้น ใช้แสงในการสร้างบรรยากาศ ใช้สีตรงกันข้าม (สีตัดกัน) ใช้แสงสว่างไม่เท่า Scene แรก - แสงสีแดง เพิ่มบรรยากาศอึดอัด กดดัน - แสงสีเขียวใช้แทนแสงสีส้ม ฉากที่ 2 ฉากห้องคุมขัง - ภาพเปลี่ยนเป็นแสงพระอาทิตย์ ใช้เทคนิคการเลือกภาพ ให้คนดูเห็นแค่แท่นที่นั่ง ภาพในคุมขังใช้แสงสีน้ าเงิน ใช้ไฟแบบเดิม เพียงแต่ภาพเปลี่ยน ในฉากหลัง แสดงให้เห็นถึงแม้ที่คุมขังก็ไม่สามารถจ ากัด ความรักได้ ฉากที่ 3 ท้องพระโรงเมืองยโสธร - นางระบ าออก - นางเอกขึ้นบันไดสวมมงกุฎ ใช้เทคนิคแสงสร้างบรรยากาศ เปิดไฟสว่าง ในโทนสีน้ าเงิน ไฟราวข้างหน้า (Fresnel LED) ไฟราวข้าง (Parled LED) ไฟหลัง (Profile LED) เปิดพร้อมกันทุกดวง ใช้แสงสร้างบรรยากาศ ความแตกแยกในใจ อย่างถึงที่สุดของนางเอก ใช้คู่สีตรงกันข้าม คือสี น้ าเงินเข้มและสีแดง ที่มา: ผู้วิจัย
218 จากตารางที่ 31 ผู้วิจัยใช้แสงในละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละคร หลวงวิจิตร 2 ลักษณะ ประกอบด้วย 1) การใช้แสงด้วยสีตรงกันข้าม (สีตัดกัน) เพื่อเพิ่มความรู้สึก ซ่อนเร้น กดดัน 2) เทคนิคการเลือกภาพด้วยการใช้แสงสีน้ าเงิน ช่วยเบี่ยงเบนความสนใจของผู้ชม ให้อยู่ในจุดที่ต้องการ ตลอดจนเทคนิคในการเปิดไฟพร้อมกันทุกดวง เพื่อให้เกิดความยิ่งใหญ่ตระการตา และกลับมาใช้แสงด้วยสีตรงกันข้ามอีกครั้ง เพื่อสร้างบรรยากาศแตกแยกในใจของนางเอก ตอนสุดท้ายก่อนจบการแสดง จากการสร้างสรรค์ละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ผู้วิจัยได้ พบองค์ความรู้ใหม่จากการสร้างสรรค์ละคร สามารถสรุปดังรายละเอียดตามตารางได้ดังนี้ ตารางที่ 32 สิ่งที่ผู้วิจัยค้นพบจากการสร้างสรรค์ละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ละครหลวงวิจิตร ละครเรื่อง เลือดขัตติยา ตามแนวทางละครหลวง วิจิตร องค์ความรู้ที่ค้นพบ 1. ฉากน า 2. ระบ าประกอบการแสดง สลับฉาก 3. แก่นส าคัญของเรื่อง สื่อถึง ความเสียสละเพื่อส่วนรวม และประเทศชาติ 4. ดนตรีไทย/ดนตรีสากล 5. ผู้ แ ส ดง ขั บ ร้ อง เ พ ลง ประกอบการแสดง 6. การแต่งกายตามเชื้อชาติ 7. ใช้ฉากไม้ตั้ง และอุปกรณ์ ประกอบฉากสมจริง 1. ฉากน า 2. ระบ าประกอบการแสดง 3. แก่นส าคัญของเรื่อง สื่อถึง ความเสียสละเพื่อส่วนรวม และประเทศชาติ 4. ด น ต รี อิ เล็ กท ร อนิ ก ส์ (Electronic Music) 5. ผู้ แ ส ด ง ขั บ ร้ อง เ พ ลง ประกอบการแสดง 6. การแต่งกายตามเชื้อชาติ 7. จอภาพ LED (Light Emitting Diode) 1. เท ค นิ ค ก า ร ร้ อง แบบสอด ป ร ะ ส า น เค า น์ เต อ ร์พ อยท์ (Counter Point) 1.1 ร้องแบบเนื้อร้องและท านอง เดียวกันแต่ต่างระดับเสียง 1.2 ร้องแทรกคนละเนื้อร้อง 1.3 ร้องแท รกแบบเนื้อร้อง เดียวกัน 2. ก า ร ส ร้ า ง ฉ า ก ด้ ว ย ก า ร ฉ า ยภ า พ บ น จ อ LED (Light Emitting Diode) เ พื่อ ค ว า ม สมจริงและประหยัดเวลาการ เปลี่ยนฉาก ที่มา: ผู้วิจัย
219 จากตารางที่ 32 ผู้วิจัยพบองค์ความรู้ คือ การร้องแบบสอดประสาน เคาน์เตอร์พอยท์ (Counter Point)และการสร้างฉากด้วยการฉายภาพบนจอ LED (Light Emitting Diode) เพื่อความสมจริง ของการแสดงละคร รวมถึงเป็นการพัฒนาองค์ความรู้เดิมให้เข้ากับยุคสมัยปัจจุบัน 2. การประเมินคุณภาพ และความคิดเห็นของผู้ชมที่มีต่อละครเรื่อง เลือดขัตติยา ตามแนวทางละครหลวงวิจิตร หลังจากการประกอบสร้าง พัฒนาแก้ไข และน าเสนอผู้ทรงคุณวุฒิในการประชุมสนทนากลุ่มย่อย (Focus Group) ผู้วิจัยได้เผยแพร่การแสดงละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร โดยแบ่งออกเป็นการเผยแพร่ 2 รูปแบบ ได้แก่ การเผยแพร่การแสดงสด ณ โรงละครขนาดเล็กชั้น 7 วิทยาลัยนาฏศิลป สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ และกา รเผยแพร่การแสดงผ่านสื่อออนไลน์ มีรายละเอียดการเผยแพร่ดังนี้ 2.1 การเผยแพร่ผลงานละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร 2.1.1 การเผยแพร่ผลงาน ณ โรงละครขนาดเล็กชั้น 7 วิทยาลัยนาฏศิลป 1) การน าเสนอหน้างาน ผ่านรูปแบบนิทรรศการ ประกอบไปด้วย 1.1) แนวคิดการสร้างสรรค์ละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละคร หลวงวิจิตร น าเสนอผ่านโปสเตอร์งาน ภาพที่52 โปสเตอร์งานนิทรรศการการละครเรื่อง เลือดขัตติยา ตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ที่มา: ผู้วิจัย
220 ภาพที่45 โปสเตอร์งานนิทรรศการการละครเรื่อง เลือดขัตติยา ตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ที่มา: ผู้วิจัย 1.2) เรื่องย่อและเบื้องหลังการฝึกซ้อมละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทาง ละครหลวงวิจิตร น าเสนอผ่านรูปแบบ VDO TV ภาพที่54 การน าเสนอ VDO TV ในงานนิทรรศการละครเรื่อง เลือดขัตติยา ตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ที่มา: ผู้วิจัย
221 ภาพที่ 55 VDO TV ละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ที่มา: ผู้วิจัย 2) การน าเสนอในงาน 2.1) น าเสนอแนวคิดและกระบวนการสร้างสรรค์ละครเรื่อง เลือดขัตติยา ตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ผ่านรูปแบบ PowerPoint น าเสนอโดยผู้วิจัย ภาพที่ 56 น าเสนอแนวคิดและกระบวนการสร้างสรรค์ละครเรื่อง เลือดขัตติยา ตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ที่มา: ผู้วิจัย
222 ภาพที่ 57 น าเสนอแนวคิดและกระบวนการสร้างสรรค์ละครเรื่อง เลือดขัตติยา ตามแนวทางละครหลวงวิจิตรผ่านรูปแบบ PowerPoint ที่มา: ผู้วิจัย ภาพที่ 58 น าเสนอแนวคิดและกระบวนการสร้างสรรค์ละครเรื่อง เลือดขัตติยา ตามแนวทางละครหลวงวิจิตรผ่านรูปแบบ PowerPoint ที่มา: ผู้วิจัย
223 ภาพที่ 59 น าเสนอแนวคิดและกระบวนการสร้างสรรค์ละครเรื่อง เลือดขัตติยา ตามแนวทางละครหลวงวิจิตรผ่านรูปแบบ PowerPoint ที่มา: ผู้วิจัย 2.2) ละครเรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร น าเสนอผ่านโปรดักชั่น (Production) ภาพที่ 60 น าเข้าสู่การแสดงสร้างสรรค์ละคร เรื่อง เลือดขัตติยาตามแนวทางละครหลวงวิจิตร ที่มา: ผู้วิจัย