กองทัพบก คู่มือราชการสนาม ว่า ว่ ด้วย ทัศนสัญญาณ รส.๒๑-๖๐ พ.ศ.๒๕๑๒
สารบัญ ตอนที่ ๑ กล่าวทั่วไป หน้า ความมุ่งหมาย ๑ ขอบเขต ๑ ตอนที่ ๒ ท่าสัญญาณ กล่าวทั่วไป ๒ ท่าสัญญาณมาตรฐาน ๒ ท่าสัญญาณการฝึกหมู่ทำการรบสำหรับทหารราบ ๓๐ ท่าสัญญาณสำหรับปักหลักเล็ง ๓๒ ตอนที่ ๓ ธง กล่าวทั่วไป ๓๔ การใช้ ๓๔ สัญญาณธงต่าง ๆ ในการฝึกยิงปืนในสนามยิงปืนชองรถถัง ๔๖ ตอนที่ ๔ พลุสัญญาณ กล่าวทั่วไป ๔๗ คำจำกัดความ ๔๗ คุณลักษณะ ๔๘ สัญญาณควัน ๔๘ ลูกระเบิดขว้างควัน ๔๙ ลูกระเบิดยิงจากปืนเล็กและพลุสัญญาณพื้นดิน กล่าวทั่วไป ๔๙ ลูกระเบิดควันยิงจากปืนเล็ก ๕๑ พลุสัญญาณพื้นดิน ๕๑ พลุสัญญาณพื้นดินแบบจรวดชนิดมือจับ ๕๒ เครื่องยิงลูกระเบิดจากปืนเล็ก ๕๓ การเตรียมการสำหรับการยิง ๕๔ ข้อระมัดระวังและการรักษา ๕๔ พลุสัญญาณยิงจากยื่นยิงพลุ ๕๕ พลุสัญญาณเครื่องบิน ๕๕
หน้า พลูสัญญาณแบบทำให้เกิดประกายแสงและเสียง ๕๖ พลุสัญญาณพื้นดินชนิดกะกำหนดความสูงกระสุนตก ๕๗ ตอนที่ ๕ สัญญาณอากาศพื้นดิน ระบบแผ่นผ้าสัญญาณ กล่าวโดยทั่วไป ๕๗ ขนาดของแผ่นผ้าสัญญาณ ๕๘ ลานปูแผ่นผ้าสัญญาณ ๕๘ เครื่องหมายกำกับ ๕๘ เครื่องหมายกำกับการอ่าน ๕๘ เครื่องหมายกำกับอักษร ๕๘ เครื่องหมายกำกับจำนวนเลข ๕๙ เครื่องหมายกำกับประมวล ๕๙ ระเบียบปฏิบัติ ๖๐ การเว้นช่องว่างระหว่างแผ่นผ้าสัญญาณ ๖๑ ประมวลแผ่นผ้าสัญญาณ ๖๖ ความหมายซึ่งกำหนดไว้ล่วงหน้า ๖๙ การทราบความหมายและการตอบรับจากเครื่องบิน ๖๙ สัญญาณแสดงฝ่ายเดียวกันจากพื้นดินสู่อากาศ ๖๙ เครื่องหมายพิเศษ ๗๐ ทัศนสัญญาณฉุกเฉิน ๗๗ ประมวลแผ่นผ้าสัญญาณฉุกเฉินจากพื้นดินสู่อากาศ ๗๗ ตอนที่ ๖ ธงสัญญาณ ธงเดี่ยว ๗๙ ธงคู่ ๗๙ ตอนที่ ๗ สัญญาณพิเศษ ท่าสัญญาณของเจ้าหน้าที่สำรวจ ๘๘ ท่าสัญญาณในการวางสายโทรศัพท์ ๙๕ ท่าสัญญาณเครื่องบิน ๙๕ ท่าสัญญาณของพลประจำรถปั้นจั่นและรถกู้ ๑๑๘ ท่าสัญญาณเพิ่มเติมคำบอกคำสั่งกระโดด ๑๒๗
หน้า ตอนที่ ๘ เสียงสัญญาณ การสื่อสารประเภทเสียง ๑๓๒ เสียงสัญญาณ ๑๓๒
ตอนที่ ๑ กล่าวทั่วไป ๑. ความมุ่งหมาย ก. คู่มือนี้สำหรับเป็นแนวทางเพื่อให้ทหารได้นำไปใช้ในการปฏิบัติทางทัศนสัญญาณและเสียงสัญญาณ ข. ในการใช้ให้ได้ผลอย่างจริงจังของหน่วยทหารทางภาคพื้นดินนั้น ขึ้นอยู่กับความถูกต้องแม่นยำ การรักษาความลับ และความอ่อนตัวในการติดต่อสื่อสารระหว่างหน่วยพื้นดิน หน่วยบิน ทบ. และหน่วยบิน สนับสนุนทางยุทธวิธี เนื่องจากปัจจัย เวลาและพื้นที่ในการทำสงครามสมัยใหม่ที่ปฏิบัติการร่วมกัน ระหว่าง หน่วยอากาศ/พื้นดิน ที่มีการควบคุมและการประสานงานอย่างมีประสิทธิภาพนั้น จะกระทำได้โดยใช้เครื่องมือ พิเศษ ที่สามารถติดต่อสื่อสารได้อย่างรวดเร็ว ระหว่างบุคคลและหน่วยที่กำลังปฏิบัติการทางยุทธวิธีอยู่เท่านั้น เมื่อเครื่องมือติดต่อสื่อสารทางไฟฟ้าไม่มีหรือมีไม่เพียงพอ จะต้องจัดระบบทัศนสัญญาณเป็นสถานีขึ้นเป็น เครื่องมือสำรองเท่าที่มีอยู่ เพื่อเป็นเครื่องมือสำหรับส่งคำสั่ง ส่งข่าวสารและเสนอความต้องการเร่งด่วน ที่จะ ให้ทำการช่วยเหลือหรือสนับสนุนและใช้ในการปฏิบัติการพิเศษ ๒. ขอบเขต ก. คู่มือแนะนำการใช้ท่าสัญญาณ, ธง, พลุสัญญาณ, แผ่นผ้าสัญญาณ สัญญาณสำหรับปฏิบัติการ พิเศษ และเสียงสัญญาณ ข. ทัศนสัญญาณต่าง ๆ ที่ปรากฏในคู่มือนี้ ที่มีหัวลูกศรชี้ไป-ทางเดียว แสดงว่าเป็นการปฏิบัติครั้งเดียว ซึ่งอาจจะทำซ้ำอีก จนกระทั่งผู้รับตอบรับหรือปฏิบัติตามทำสัญญาณนั้น ค. ท่าสัญญาณที่แสดงด้วยหัวลูกศรชี้สองทาง จะต้องทำต่อเนื่องติดต่อกันไป จนกระทั่งผู้รับตอบรับ หรือปฏิบัติตามท่าสัญญาณนั้น ง. คู่มือนี้สามารถนำไปใช้ได้ทุกโอกาส ทั้งในการทำสงครามนิวเคลียร์และสงครามปกติ จ. ผู้ใช้คู่มือนี้แล้ว ควรให้ข้อเสนอแนะเพื่อเปลี่ยนแปลง หรือข้อคิดเห็นเพื่อปรับปรุงแก้ไขคู่มือนี้ให้ ดีขึ้น ข้อคิดเห็นเหล่านั้นควรจะระบุหน้า, ข้อ, บรรทัด, กับเนื้อความเดิม ซึ่งเสนอแนะให้เปลี่ยนแปลงไว้ด้วย ข้อคิดเห็นแต่ละข้อ ควรจะเสนอเหตุผลประกอบข้อพิจารณา เพื่อให้เข้าใจถูกต้องและประมวลความได้สมบูรณ์ และควรส่งโดยตรงไปยัง โรงเรียนทหารสื่อสาร กรมการทหารสื่อสาร
ตอนที่ ๒ ท่าสัญญาณ ๓. กล่าวทั่วไป ก. สัญญาณต่างๆ ที่แสดงไว้ในตอนนี้นั้น เป็นวิธีธรรมดาของการส่งข่าวทางทัศนะ ทหารจะต้องทำ การฝึกจนกระทั่งมีความชำนาญเคยชิน การส่งสัญญาณต้องถูกต้องและชัดเจน เพื่อผู้รับจะได้แปลความหมาย ได้โดยถูกต้อง ข. เมื่อส่วนใดส่วนหนึ่งหรือหลายส่วนของกำลังในหน่วย จะต้องปฏิบัติการเคลื่อนย้ายตามอาณัติ สัญญาณที่ได้นัดหมายกันไว้แล้ว สัญญาณในขั้นต้นจะต้องให้อาณัติสัญญาณ โดยส่งไปยังหน่วยหรือหลาย หน่วยที่จะต้องเคลื่อนย้าย นอกจากจะกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น โดยปกติผู้ส่งสัญญาณจะต้องหันหน้าไปยังบุคคล หรือหน่วยที่จะต้องปฏิบัติตามสัญญาณนั้น สัญญาณส่วนมากอาจจะส่งทางพื้นดินหรือจากยานพาหนะ เว้นไว้ แต่จะกำหนดนัดหมายกันอย่างใดอย่างหนึ่ง เมื่อจะให้เคลื่อนย้ายรวมทั้งหน่วย ท่าสัญญาณที่ใช้ในการ เคลื่อนย้ายหรือให้ปฏิบัตินั้น ควรจะใช้ท่าสัญญาณเตรียมตัวก่อน ก่อนที่จะให้ทำสัญญาณเคลื่อนย้าย ค. การส่งท่าสัญญาณนั้น ควรจะใช้ส่งที่เดียวดีกว่าที่จะใช้หลายๆ ท่ารวมกัน เมื่อจะใช้ท่าสัญญาณ หลายๆ ท่าประกอบกัน ก็ควรให้ใช้ท่าต่างๆ ที่รู้จักกันทั่วไปอยู่แล้ว และใช้ตามลำดับที่ต้องการให้หน่วยปฏิบัติ เช่น ตัวอย่างสัญญาณให้เข้าแถวในรูปขบวนหมวดแถวตอนชั้นแรกควรส่ง สัญญาณการรวมพลก่อน แล้วจึงส่ง สัญญาณขบวนหมวดแถวตอน ง. การเปลี่ยนรูปขบวนของหน่วยรอง สิ่งที่ดีที่สุดซึ่ง ผบ. หน่วยควรจะกำหนด หรือให้สัญญาณ เคลื่อนย้ายหน่วยหลักไปตามรูปขบวนที่ต้องการ แล้วหน่วยอื่นๆ เคลื่อนย้ายตามหน่วยหลัก ๔. ท่าสัญญาณมาตรฐาน ก. การใช้ท่าสัญญาณเหล่านี้ จะอำนวยประโยชน์แก่ทหารในการติดต่อสื่อสารซึ่งจะเป็นช่องทางช่วย ให้การควบคุม และการประสานงานในระหว่างบุคคลผู้นั้นกับบุคคลอื่น หรือหน่วยอื่นได้ดียิ่งขึ้น ข. รูปที่ ๑ ถึง ๔๕ อธิบายและแสดงภาพท่าสัญญาณที่ได้กำหนดนัดหมายกันไว้ล่วงหน้า ทั้งในเวลา กลางวันและกลางคืน ซึ่งปกติจะใช้ในการควบคุมการเคลื่อนย้ายหน่วยทหารและยานพาหนะ
๓ รูปที่ ๑ เตรียมตัว เหยียดแขนออกไปทางข้างเหนือระดับไหล่เล็กน้อยหันฝ่ามือไปข้างหน้า แล้วโบกแขนขึ้นลงเหนือศีรษะหลาย ๆ ครั้ง รูปที่ ๒ ข้าพเจ้าพร้อมแล้ว หรือ ท่านพร้อมหรือยัง เหยียดแขนขึ้นเหนือระดับไหล่เล็กน้อย ไปทางบุคคลที่ส่งสัญญาณ หันฝ่ามือออกข้างนอก
๔ รูปที่ ๓ ข้าพเจ้าไม่เข้าใจ หันหน้าไปทางเหล่งสัญญาณท ี่ มา ยกแขนทั้งสองข้างเสมอระดับไหล่ งอแขนทั้งสองเสมอข้อศอก ให้มือตรงกับใบหน้า หันฝ่ามือตรงไปข้างหน้า รูปที่ ๔ ไม่เข้าใจคำส ั่ งหรือจะให้ปฏิบัติอย่างไร หันหน้าไปยังบุคคลหรือหน่วย ที่ส่งสัญญาณ ยกแขนท ั้ งสองขึ้นประสานกันเหนือศีรษะ หันฝ่ามอืไปข้างหน้า
๕ รูปที่ ๕ รวมพลหรือรวมกำลัง ยกแขนตรงขึ้นไปเหนือศีรษะ หันฝ่ามือไปข้างหน้า แล้วโบกมือ และหมุนเป็นวงกลม รูปที่ ๖ มาหาข้าพเจ้าหรือตามข้าพเจ้า ชี้มือไปทางบุคคล พาหนะ หรือหน่วย กวักมือเรียกโดยยกแขนให้เสมอระดับไหล่ หันฝ่ามือขึ้น แล้วโบกมือ ให้แขนท่อนล่างงอเข้าหาตัว
๖ รูปที่ ๗ ไปข้างหน้า หันหน้าไปยังทิศทางที่ต้องการเคล ื่ อนย้ายที่ เหยียดแขนขวาไปข้างหลัง แลว้เหวี่ยงแขนขวาขน ึ้ เหนือศีรษะไปข้างหน้าในทิศทางที่ต้องการเคลื่อนที่ จนกระท ั้ งแขนได้ระดับ คว่ำฝ่ามือลง รูปที่ ๘ ทางปีกขวา (ซ้าย) เหยียดแขนทั้งสองไปในทิศทางที่ต้องการให้ เคล ื่ อนที่ (บุคคล ยานพาหนะหรือเรือ เลี้ยวกลับพร้อมกัน)
๗ รูปที่ ๙ หยดุพักหรือหยุด ยกแขนขวาขึ้นข้างบนเหนือศีรษะ เหยียดตรง หันฝ่ามือไปข้างหน้า และให้ยกแขนไว้อยู่ในท่านี้ จนกว่าจะเข้าใจสัญญาณ รูปที่ ๑๐ เพิ่มความร็ว เดินจังหวะเร็วหรือวิ่ง ยกมือขวาขึ้นเสมอไหล่ กำมือ ยกแขนเหยียดตรง ขึ้นไปข้างบนเหนือศีรษะ แล้วลดลงมาอยู่ในท่าเดิม กระทำอย่างรวดเร็วหลายๆ ครั้ง
๘ รูปที่ ๑๑ ลดความเร็วลง (ยานพาหนะ ) จังหวะเดินเร็ว (หน่วยทหารเดินดิน ) เหยียดแขนออกไป ทางข้างให้ได้ระดับกับแนวไหล่ หันฝ่ามือไปข้างหน้า แล้วโบกแขนขึ้นลงเล็กน้อยหลายๆ ครั้ง แขนต้องเหยียดตรงอยู่เสมอ อย่าให้แขนโบกข ึ้ นเลยเหนือระดับไหล่ รูปที่ ๑๒ ขยายแถว (เปิดขบวน ) เหยียดแขนท ั้ งสองขึ้นข้างบนเหนือศีรษะ หันฝ่ามือทั้งสองเข้าหากัน และ โบกแขนทั้งสองลงมาทางข้างเสมอไหล่คว่ำฝ่ามือลง ในเมื่อจำเป็นเราทำสัญญาณซ้ำอีก โดยนำ แขนทั้งสองกลับไปข้างหน้าแล้วไปท ี่ ตั้งตน้ทำสัญญาณ และทำสัญญาณซ้ำอีกจนกระทั่งเข้าใจ หมายเหตุสัญญาณนี้ ใช้เฉพาะ ผบ.หน่วยยานยนต์สายพาน สำหรับ ผบ. หนว่ยยานยนต์ล้อ พลิกไปดูรูปที่ ๔
๙ รูปที่ ๑๓ บีบรูปขบวน ยกแขนทั้งสองขึ้นไปทางข้างเสมอไหล่แขนทง ั้ สองเหยียดตรง หันฝ่ามือขึ้น โบกแขนท ั้ งสองขึ้นเหนือศีรษะให้ฝ่ามือมาชิดกันในเม ื่ อจำเป็น เราทำสัญญาณซ้ำอีก โดยนำ แขนทง ั้ สองกลับไปข้างหนัาและไปที่ตั้งต้นทำสัญญาณ หมายเหตุสัญญาณนี้ ใช้เฉพาะ ผบ.หน่วยยานยนต์สายพาน สำหรับ ผบ.หน่วยยานยนตล์ ้อ ให้ไปดูรูปที่ ๔๖ รูปที่ ๑๔ เปลี่ยนทิศทางหรือย้ายการยิง ยกมือขึ้นทางข้างเสมอไหล่ไปทางทิศทางใหม่ งอแขนท่อนล่าง เข้าหาลำตัวตรงข้ามกับไหล่ หันฝ่ามือไปข้างหน้า แล้วเหยียดแขน และมือชี้ไปในทิศทางใหม่ สำหรับการเปลี่ยนทิศทางเพียงเล็กน้อยโบกมือจากท่าสุดท้าย (ท ี่ กล่าวมาแล้วข้างตัน) ไปใน ทิศทางที่ต้องการเคล ื่ อนย้าย
๑๐ รูปที่ ๑๕ เล ี้ ยวซ้ายหรือทางซ้าย (ขณะเคล ื่ อนที่) เหยียดแขนช้ายไปทางข้างเสมอแนวไหล่ หันฝามือไปข้างหน้า รูปที่ ๑๖ เลี้ยวขวาหรือทางขวา (ขณะเคลื่อนที่) เหยียดแขนขวาไปทางข้าง เสมอแนวไหล่ หันฝ่ามือไปข้างหน้า
๑๑ รูปที่ ๑๗ กระจายกำลัง เหยียดแขนข้างใดข้างหนึ่งขึ้นเหนือศรีษะ เหยียดตรง โบกแขน และมือซ้ายไปข้างหน้า ซ้าย ขวา และข้างหลัง พร้อมกับ ฝ่ามือชี้ไปยังทิศทางที่เคล ื่ อนที่แต่ละแห่ง รูปที่ ๑๘ รูปขบวนแถวตอน ยกแขนข้างใดข้างหนึ่งตรงขึ้นไป เหวี่ยงแขนไป ข้างหลังทำเป็นรูปวงกลมตั้งฉากกับลำตัว สัญญาณนี้อาจใช้กับหน่วยทหาร หรือขบวนยานพาหนะอย่างหนึ่งอย่างใด หมายเหตุเมื่อใช้กับรูปขบวนปืนเล็ก ให้ใช้เพิ่มเติมกับการส ั่ งการของผู้บังคับบัญชาด้วยปากเปล่า
๑๒ รูปที่ ๑๙ ขบวนแถวตอนเดินทาง ยกแขนทั้งสองข้างตรงขึ้นไป แสดงเป็นรูปวงกลม โดยแกว่งแขนออกไปทางหลังตั้งฉากกับลำตัว หมายเหตุใช้ในเมื่อหมู่ปืนเล็กเคลื่อนที่อยู่ในรูปขบวนเดียวกันในชุดยิง รูปที่ ๒๐ รูปขบวนล ิ่ ม เหยียดแขนทั้งสองขึ้นเหนือศีรษะ งอข้อศอกเล็กน้อย และนิ้วมือทั้งสองมือจรดกัน
๑๓ รูปที่ ๒๑ รูปขบวนรูปตัววีเหยียดแขนทั้งสองขึ้นช้างบนและไปทางข้างทำมุม ๔๕ องศา เหนือระดับไหล่ รูปที่ ๒๒ รูปขบวนขั้นบันไดไปทางขวา (ซ้าย) หันหน้าเข้าหาหน่วยที่รับสัญญาณและเหยียดแขนไปในทิศทาง ในที่ซึ่งหน่วยต้องทำรูปรบวนขั้นบันใดและไปข้างล่างข้างตัว ทำมุม ๔๕ ต่ำกว่าระดับไหล่ หันฝ่ามือ ไปทางหน้า เหยียดแขนอีกข้างหนึ่งขึ้นข้างบนและไปทางข้าง ทำมุม ๔๔ องศา หันฝ่ามือไปทางหน้า
๑๔ รูปที่ ๒๓ รูปขบวนหน้ากระดาน ยกแขนทั้งสองไปทางข้างเสมอระดับไหล่ มือ และแขนทั้งสองเหยียดตรง ฝ่ามือทั้งสองคว่ำลง รูปที่ ๒๔ รูปขบวนหน้ากระดาน ปลก. ซ้าย (ขวา) ยกแขนทั้งสองออกไปทางข้างเสมอแนวไหล่ มือและแขนทั้งสองเหยียดตรงคว่ำฝ่ามือลง แกว่งแขนที่ต้องการให้ ปลก. เคลื่อนที่ไป ทางข้างและขึ้นข้างบน เหยียดตรง แล้วลดลงมาอยู่ในท่าเดิม จนกระทั่งเลิกให้สัญญาณ
๑๕ รูปที่ ๒๕ พบข้าศึก ยกอาวุธประจำกายขึ้นเหนือศีรษะด้วยแขนข้างเดียว แขนเหยียดตรง พร้อมกับอาวุธขนานกับพื้นดิน และช ี้ไปในทิศทางข้าศึก รูปที่ ๒๖ ติดดาบ ใช้มือขวาทำท่าคล้ายกับถอดดาบปลายยืนออกจากฝั่ ก แล้วทำท่านำมาติดกับปืน
๑๖ รูปที่ ๒๗ เตรียมปฏิบัติการ ยกแขนท่อนล่างขึ้นเสมอข้อศอก มือกำ หมุนตามเข็มนาฬิกา เปน็รูปวงกลมหลาย ๆ ครั้ง รปูที่ ๒๘ ปฏิบัติการตรงหน้า (ขวา, ข้าย หรือหลัง) เดินยิงหรือการยิงตะลุมบอน ยกแขนขึ้น เสมอระดับไหล่แล้วงอเล็กน้อย กำมือแล้ว เหยียดตรง ๆ หลาย ๆ ครั้ง ไปในทิศทาง ทต ี่ ้องการให้ปฏิบัติการ
๑๗ รูปที่ ๒๙ คุ้มครองการรุกของฝ่ายเรา ยกมือขึ้นตบลงบนศีรษะหรือหมวกเหล็ก หลาย ๆ ครั้ง รูปที่ ๓๐ ยิง ยกแขนขึ้นต ั้ งตรงเหนือศีรษะ แลัวฟาดลงมาข้างตัวอย่างแรง ในเม ื่ อต้องการให้อาวุธ อย่างเดียวของหมู่ทำการยิง เหยียดแขนพร้อมกับชี้ไปที่อาวุธนั้นโดยเฉพาะ แล้วฟาดแขน โดยแรงไปทางข้าง สัญญาณนี้ใช้สั่ งยิงสำหรับอาวุธที่มีความกว้างปากลำกล้องขนาดใหญ่
๑๘ รูปที่ ๓๑ เริ่มยิง เหยียดแขนออกไปช้างหน้าเสมอเอว ฝ่ามือคว่ำลง แล้วแกว่งแขนเป็นรูปครึ่งวงกลม หลาย ๆ ครั้ง ยิงจังหวะเร็ว ปฏิบัติสัญญาณสำหรับเร ิ่ มยิงโดยทำให้เร็วขน ึ้ ยิงจังหวะช้า ปฏิบัติสัญญาณสำหรับเริ่มยิง โดยทำให้ช้าลง รูปที่ ๓๒ ระยะยิงหรือศูนย์รบ หันหน้าไปทางบุคคลหรือหน่วยซึ่งเป็นผู้รับสัญญาณ เหยียดแขนไป ข้างหน้าได้ระดับกับแนวไหล่ กำมือ สัญญาณ นี้ใช้สำหรับระยะยิงที่ทราบกันอยู่แล้ว ถ้าไม่มี สัญญาณอื่นตามมา ก็ให้ตั้งศูนย์รบที่มาตราระยะยิง ๑ นิ้วมือ สำหรับแต่ละ ๑๐๐ เมตร ของ ระยะที่มาตราระยะยิง
๑๙ รูปท ี่ ๓๓ ส่ายไปทางขวาหรือซ้าย / เพ ิ่ มมุมยังหรือลดมุมยิ่ง เหยียดแขน ข้างหน ึ่ งไปยังพลประจำปืน ที่เกี่ยวข้อง กระดกแขนและมือไปในทิศทางที่ต้องการแก้ไข (เพิ่มมุมสูง ลดมุมสูง ขวา หรือ ช้าย) งอแขนตรง ข้อมือ และชี้นิ้วขึ้น ๑ น ิ้ ว สำหรับแต่ละมิลเลียม ( หรือสำหรับแต่ละ ๑๐๐ เมตร ของระยะยิง ) ที่ต้องการแก้ไข สำหรับปืนกลเหยียดนิ้วมือ ช ี้ นิ้ว 2 มิลเลียม สำหรับปืน ที่มขีาหยั่ง และ ๑ เมตร สำหรับยืนที่มีขาทราย รูปที่ ๓๔ หยุดยิง ยกมือขึ้นข้างหน้าเสมอหน้าผาก ฝ่ามือหันไปข้างหน้า โบกมือ และแขนท่อนล่าง ขึ้นลงหลาย ๆ ครั้งตรงกับใบหน้า
๒๐ รูปที่ ๓๕ เลิกปฏิบัติการ (หุบกำบั้นลงบนฝ่ามืออีกข้างหน ึ่ งเร็ว ๆ หลาย ๆ ครั้งติดกัน รูปที่ ๓๖ สัญญาณเตือนภัยนิวเคลียร์ ปิดตาทง ั้ สองข้างด้วยมือขวา เป็นการเตือนให้หน่วยทหาร เข้าที่กำบัง ก่อนท ี่ อาวุธนิวเคลียร์จะเกิดการระเบิดขึ้น
๒๑ รูปที่ ๓๗ ติดเครื่องยนต์หรือเตรียมเคลื่อนที่ ทำท่าเหมือนกับหมุนเครื่องยนต์ ของยานพาหนะ โดย หมุนแขนเป็นวงกลมในระดับเอว รูปที่ ๓๘ ดับเครื่องยนต์ คว่ำฝ่ามือลง ดึงมือขวาผ่านลำคอ จากซ้ายไปขวา ในท่า " ตัดคอ"
๒๒ รูปที่ ๓๙ ขน ึ้ รถ เหยียดแขนลงขา้งล่าง อยู่ข้างขา พร้อมกับหงายฝ่ามือออก ยกแขนข้างหนึ่งขึ้นลง ทำมุม ๔๕ องศา เหนือพื้นระดับ อาจใช้แขนทั้งสองเมื่อทำสัญญาณนี้ ทำซ้ำๆ จนกระทั่งเข้าใจ รูปที่ ๔๐ ลงรถ เหยียดแขนไปทางข้าง ทำมุม ๔๕ องศา เหนือระดับ คว่ำฝ่ามือลง แล้วลดลงข้างขา อาจใช้แขนท ั้ งสองข้างในเม ื่ อ ใช้สัญญาณนี้ ทำช้าๆ จนกระท ั่ งเข้าใจ
๒๓ รูปที่ ๔๑ ถอยหลัง หันหน้าไปยังหน่วยรับสัญญาณ ยกมือข้างหนึ่งขึ้นเสมอไหล่หันฝ่ามือไปข้างหน้า เหยียดแขนไปทางหน้าจนสุดแล้วชักกลับมา คอยระวังให้ฝ่ามือหันไปข้างหน้าอยู่เสมอ รูปที่ ๔๒ เปลี่ยนทิศทาง ( ใช้นำทิศทางยานพาหนะทางพื้นดิน ) หันหน้าไป ยังผู้รับสัญญาณ ยกมอืทง ั้ สองขึ้นข้างหน้าเสมอไหล่ กำมือสองแขน ข้างที่ต้องการให้ทำการเลี้ยว พร้อมกับ กวักมืออีกข้างหนึ่งเรียก ยานพาหนะไปทางหน้า, ถอยหลัง
๒๔ รูปที่ ๔๓ ปลดเกียร์วา่ง ไขว้ข้อมือเสมอคอ ชี้นิ้วไปในทิศทางที่จะให้ปลดเกียร์ อีกมือหน ึ่ งกำไว้ รูปที่ ๔๔ ปิดระยะระหว่างยานพาหนะและหยุด หันหน้าไปทางยานพาหนะ ที่รับสัญญาณ และ เหยียดแขนท่อนล่างไปข้างหน้า หันฝ่ามือเข้าข้างใน และแขนท่อนล่างห่างกัน ประมาณ ความกว้างขอบไหล่ นำฝ่ามือทั้งสองเข้าหากันในระยะใกล้ ยานพาหนะต้องหยุด เมื่อฝ่ามือ ทั้งสองมาบรรจบกัน
๒๕ รูปที่ ๔๕ เปิดระยะ ( ระยะต่อระหว่างยานพาหนะ ) เหยียดแขนข้างหน ึ่ งไป ทางข้างเสมอไหล่ หันฝ่ามือไปข้างหน้า แล้วโบกแขนลงข้างล่าง ทำมุม ๔๕ องศา ต่ำกว่าระดับ ทำช้าๆ หลายๆ ครั้ง หมายเหตุสัญญาณนี้ใช้สำหรับ ผบ. หน่วยยานยนต์ล้อ ผบ. หน่วยยานยนต์สายพาน พลิกไปดูรูปที่ ๑๒ รูปที่ ๔๖ ปิดระยะ เหยียดแขนชัายไปทางข้างในระดับไหล่ หงายฝ่ามือขึ้น และ ยกตรงขึ้นไปเหนือศีรษะ ทำซำ้หลาย ๆ ครั้ง หมายเหตุผบ. หน่วยยานยนต์ล้อใช้สัญญาณนี้ ผบ. หน่วยยานยนต์สายพาน พลิกไปดูรูปที่ ๑๓
๒๖ รูปที่ ๔๗ เลี้ยวขวา เหยียดและยกแขนชัายไปทางข้างทำมุม ๔๔ องศา เหนือระดับไหล่หันฝ่ามือไปข้างหน้า จนกระทั่งเริ่มต้นเลี้ยว รูปที่ ๔๘ เลี้ยวซ้าย เหยียดและยกแขนซ้ายไปทางข้างเสมอไหล่ หันผ่ามือไปข้างหน้า จนกระท ั่ งเริ่มต้นเล ี้ ยว
๒๗ รูปที่ ๔๙ หยุดและเคลื่อนที่ต่อไป เหยียดแขนซ้ายไปทางข้างเสมอแนวไหล่หมุนฝ่ามือไปข้างหน้าและหมุนมือ เป็นวงกลมขนาดใหญ่ไปข้างหน้าโดยหมุนมือตามเข็มนาฬิกาจากข้อศอก รูปที่ ๕๐ ช้าหรือหยุด เหยียดแขนซ้ายลงข้างล่างทำมุม ๔๕ องศา ต่ำกว่าระดับไหล่หันฝ่ามือไปทางหลัง
๒๘ รูปที่ ๕๑ ติดเครื่องยนต์ ถือไฟฉายไปข้างหน้าในระดับไหล่แล้วแฉลบไฟฉาย ขึ้นลงเป็นรูปเลข ๘ รูปที่ ๕๒ หยุดหรือดบัเครื่องยนต์ ถือไฟฉายประมาณระดับไหล่ แล้วดึงผ่านหน้าอกไปมาหลาย ๆ ครั้ง ที่แนวเส้นทางเคลื่อนที่เพ ื่ อให้รถหยุด เม ื่ อต้องการให้ดับเครื่องยนต์ก็คงใช้สัญญาณเช่นเดียวกัน
๒๙ รูปที่ ๕๓ ไป,ไปข้างหน้า,เคล ื่ อนที่ได้, เพิ่มความเร็ว, หรือเดินจังหวะเร็ว ถือไฟฉายขึ้นลงตรง ๆ ข้างหน้าตัวหลาย ๆ ครั้ง รูปที่ ๕๕ ถอยหถัง ถือไฟฉายระดับไหล่และปิดเปิดหลาย ๆ ครั้ง ไปทางยานหาหนะ
๓๐ รูปที่ ๕๕ เลี้ยวซ้าย ( ขวา ) หมุนไฟฉายเป็นวงกรมในขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๑๒ ถึง ๑๘ นิ้ว ไปในทิศทางที่ต้องการเลี้ยว ๕. ท่าสัญญาณการฝึกหมู่ทำการรบสำหรับทหารราบ รูปที่ ๕๖ แสดงภาพสัญญาณการฝึกหมู่ทำการรบ จากรูปขบวนแถวตอนหมู่สั่งการพร้อมกับให้สัญญาณ ก . ดำเนินกลยุทธทางขวา กำมือและผลักไปในทิศทางที่ต้องการให้ดำเนินกลยุทธ รูปที่ ๕๖ สัญญาณการฝึกหมู่ทำการรบสำหรับทหารราบ
๓๑ ข. ดำเนินกลยุทธทางซ้าย กำมือและผลักไปในทิศทางท ี่ ต้องการให้ดำเนินกลยุทธ ค. ดำเนินกลยุทธข้างหน้าทางช้าย (ขวา) จากหมู่แถวตอน ยกแขนที่ต้องการให้ดำเนินกลยุทธขึ้น เหนือศีรษะ แล้วโบกแขนลงมาเสมอระดับไหล่ ไปในทิศทางที่ต้องการให้ดำเนินกลยุทธ รูปที่ ๔๖ (ต่อ)
๓๒ ๖. ท่าสัญญาณสำหรับปักหลักเล็ง รูปที่ ๕๗ เป็นภาพแสดงท่าสัญญาณ สำหรับปักหลักเล็งซึ่ง พลประจำปืนของอาวุธประจำหน่วยเป็นผู้ใช้ ก. ย้ายหลักไปทางขวาของพลยิง ข. ย้ายหลักไปทางซ้ายของพลยิง ค. ตอกหลัก ง. เอียงหลักไปทางขวาของพลยิง รูปที่ ๕๗ ท่าสัญญาณสำหรับปักหลักเล็ง
๓๓ จ. เอียงหลักไปทางซ้ายของพลยิง ฉ. หลักถูกต้อง รูปที่ ๕๗ ท่าสัญญาณสำหรับปักหลักเล็ง (ต่อ)
ตอนที่ ๓ ธง ๗. กล่าวทั่วไป ธงที่จ่ายให้หน่วยยานเกราะ มีความมุ่งหมายเพื่อใช้ในการควบคุมและเป็นเครื่องมือสำรองในการ ติดต่อสื่อสาร ซึ่งมีอยู่ภายในหน่วยเหล่าน ี้ เครื่องยุทธภัณฑ์ของยานรบแต่ละคันนั้นจะมีธง ๑ ชุดด้วย อันประกอบด้วยธงสีแดง สีส้ม และสีเขียว อย่างละหนึ่งธง ๘. การใช้ สัญญาณธงนั้น เราอาจใช้ธงเดียว หรือผสมกันใน ๒ หรือ ๓ ธงก็ได้ ฉะนั้นต้องเตรียมประมวลสัญญาณ ไว้ก่อน สัญญาณธงต่าง ๆ นั้นเพื่อที่จะให้เข้าใจ เราต้องทำซ้ำ ๆ และติดต่อกันไป ในรูปที่๕๘ ถึงรูปท ี่ ๖๒ แสดงถึงการใช้ทั่วๆ ไป ในรูปที่๖๓ แสดงสัญญาณธงต่างๆ ที่ใช้ในการฝึกทำการรบสำหรับรถถังและหมวด ทหารม้ายานเกราะต่าง ๆ รูปที่ ๕๘ สำหรับสัญญาณต่าง ๆ ดังต่อไปน ี้ ยกแขนข้างหนึ่งขึ้นตรงไปเหนือศีรษะ ถือธงสีไว้ อันตรายหรือพบข้าศึก - สีแดง ปลอดภัย พร้อม หรือเข้าใจ - สีเซียว ไม่ต้องสนใจหรือรถไม่ใช้งาน – สีส้ม แดง
๓๕ รูปที่ ๕๙ ปฏิบัติการทางขวา (ทางซ้าย ทางหน้าหรือทางหลัง) ถือธงแดง ตั้งตรงไว้ ให้ข้อศอกประมาณ ระดับไหล่ และฟาดธงลงไปหลาย ๆ ครั้ง ในทิศทางที่ต้องการให้ปฏิบัติการ รูปที่ ๖๐ การโอบขวา ( ซ้ายหรือโอบสองบีก ) ถือธงแดงตั้งตรงไว้ แล้วเหยียดแขนไปทางขวา ( ช้าย, ขวา และช้าย ) แกว่งแขนไปข้างหน้า ในระดับไหล่ เป็นรูปครึ่งวงกลมหลาย ๆ ครั้ง แดง แดง
๓๖ รูปที่ ๖๑ รวมพลหรือปิดระยะ ถือธงสีส้มและสีเขียวไว้ด้วยมือขวา เหนือศีรษะ ยกขึ้นไปตรง รูปที ๖๒ ปรากฏสารเคมี ( ไอพิษ) ถือธงแดงและสีส้มไว้เหนือศีรษะด้วยมือขวา และถือธงเขียวไว้ด้วย มือซ้ายในวิธีเดีวยกัน เขียว ส้ม ส้ม เขียว แดง
๓๗ ก. รูปขบวนหน้ากระดาษ รูปที ๖๓ สัญญาณธง การฝึกทำการรบ ข. รูปขบวนแถวตอน รูปที่ ๖๓ (ต่อ) เขียว ส้ม ส้ม เขียว
๓๘ รูปที่ ๖๓ (ต่อ) ง. เปลปลายปีกขวา (ซ้าย) ค. รูปขบวนขั้นบันไดทางขวา (ซ้าย) ส้ม เขียว เขียว ส้ม
๓๙ รูปที่ ๖๓ (ต่อ) จ. ขบวนรูปลิ่ม เขียว ส้ม ฉ. ขบวนรูปลิ่มกลับ เขียว ส้ม
๔๐ ช. หยุด, เข้าที่กำบัง, ยังอยู่ประจำรถ รูปที่ ๖๓ (ต่อ) หยุด เขียว ส้ม ส้ม แดง
๔๑ รูปที่ ๖๓ (ต่อ) ด. ขบวนแถวตอนทางขวา ต. ขบวนแถวตอนทางซ้าย ส้ม เขียว
๔๒ รูปที่ ๖๓ (ต่อ) รูปที่ ๖๓ (ต่อ) เขียว ส้ม ถ. ขึ้นรถ ท. เคลื่อนที่ได้ ส้ม เขียว
๔๓ รูปที่ ๖๓ (ต่อ) น. ลงรถ โบกธงทั้งสองจากข้างบนในทางด ิ่ ง ลงมาทางข้างได้ระดับกับแนวไหล่ บ. ลงรถ และตลุมบอน โบกธงทั้งสองจากข้างถนนในทางดิ่ง ลงมาทางข้างได้ระดับกับแนวไหล่ เขียว ส้ม เขียว เขียว แดง แดง
๔๔ รูปที่ ๖๓ (ต่อ) ป. ขบวนหน้ากระดานไปทางขวา ผ. ขบวนหน้ากระดานไปทางซ้าย ฝ. รูปขบวนดาวว่าว เขียว เขียว เขียว ส้ม ส้ม ส้ม
๔๕ พ. แบบตัว ทีถือธงเขียวด้วยมือซ้าย พร้อมกับเหยียดตรงข ึ้ นไป โบกธง สีส้มในมือขวาเป็นรูปคร ึ่ งวงกลม จากขวาไปซ้ายและกลับมา ฟ. แบบตัว วี. โบกธงสีส้มในมือขวา และธงสีเขียวในมือซ้าย เป็นรูปครึ่งวงกลมจากขวาไปซ้าย รูปที่ ๖๓ ( ต่อ) ส้ม เขียว ส้ม เขียว ส้ม
๔๖ ๙. สัญญาณธงต่าง ๆ ในการยิงปืนในสนามยิงปืนของรถถัง ธงสัญญาณต่าง ๆ ชักขึ้นแสดงไว้ ณ ตำบลควบคุมและบนรถถังในระหว่างทำการยิงปืนในสนามยิงปืน ก. ชักธงไว้ ณ ตำบลควบคุม เพื่อแสดงว่าจะปฏิบัติการยิงปืนหรือไม่ ธงแดง หมายความว่า อนุญาตให้ทำการยิงได้ ธงเขียว หมายความว่า สนามยิงปืนไม่ปลอดภัยในการยิง ข. ความหมายของธงสัญญาณต่าง ๆ ที่แสดงไว้บนรถถังในการปฏิบัติการยิง มีดังต่อไปนี้. ๑. ธงแดง หมายความว่า รถถังบรรทุกกระสุนจริง และจะเริ่มทำการยิง ปืนต้องเล็งไปยังพื้นที่ เป้าหมาย ๒. ธงเขียว หมายความว่าปืนรถถังทั้งหมด ไม่มีกระสุนและยกลำกล้องขึ้นแล้วและลูกกระสุนจริงใน รถถังได้เก็บเข้าที่เรียบร้อย ๓. ธงสีส้ม หมายความว่ารถถังไม่สามารถทำการยิง หรือเกิดการติดขัด หมายเหตุสำหรับหลักการยิงปืนใหญ่รถถังแล้ว ธงสีสัมอาจใช้ร่วมกับธงแดง หรือธงเขียวอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือทั้งสองอย่างเสมอ ๆ ๔. ธงแดง และธงเขียว หมายความว่ารถถังกำลังเตรียมทำการยิงหรือฝึกยิงโดยไม่ใช้กระสุนปืนทุก กระบอกไม่มีระสุน แต่ลำกล้องไม่ยกขึ้น ๕. ธงแดง และธงสีส้ม หมายความว่ารถถังเกิดการติดขัดหรือกระสุนต้านในลำกล้อง ปืนยังคงมี กระสุน และปืนเล็งไปยังพื้นที่เป้าหมาย ๖. ธงสีเขียว และธงสีส้ม หมายความว่ารถถังเกิดการติดขัด ปืนทั้งหมดไม่มีกระสุน ๗. ธงแดง ธงเขียว และธงสีส้ม หมายความว่ารถถังเสร็จสิ้นการยิง และได้ยกลำกล้องขึ้นแล้วปืน ทั้งหมดไม่มีกระสุน