ตำราวัคซีนและการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคปี 2562

eวคั ซนี ปอ้ งกนั ไขห้ วดั ใหญ่ (inactivated influenza vaccine) แนะนำ� ใหฉ้ ีดอยา่ งนอ้ ย 6 เดือนหลงั ปลกู ถา่ ย
ไขกระดกู และกระตนุ้ ซำ้� ทกุ ปีตลอดชวี ติ แตใ่ นกรณีท่มี กี ารระบาดของไขห้ วดั ใหญ่เกดิ ขนึ้ ในชมุ ชน ควรพจิ ารณา
ใหว้ คั ซนี ปอ้ งกนั ไขห้ วดั ใหญ่ในผปู้ ่วยทนั ทีหากปลกู ถา่ ยไขกระดกู มาแลว้ เป็นเวลาอยา่ งนอ้ ย 4 เดอื นและ
ในกรณีท่ีเป็นเด็กอายนุ อ้ ยกว่า 9 ปี หากไดร้ บั วคั ซีนป้องกนั ไขห้ วดั ใหญ่เป็นครงั้ แรกให้ 2 โด๊สห่างกนั
อยา่ งนอ้ ย 1 เดือน
f MMR ในผทู้ ่ีไมม่ ีแอนตบิ อดีตอ่ โรคหดั และไมม่ ี GVHDเรอื้ รงั และไมม่ ียากดภมู ิคมุ้ กนั แนะนำ� ให้ MMR
2 โด๊สหา่ งกนั อยา่ งนอ้ ย 1 เดือนโดยเรม่ิ ฉีด 24 เดือนภายหลงั ปลกู ถ่ายไขกระดกู และหา่ ง 8-11 เดือนนบั จาก
IVIG โดส๊ สดุ ทา้ ย ขอ้ มลู เก่ียวกบั การให้Varicella vaccine ในผปู้ ่วยภายหลงั ปลกู ถา่ ยไขกระดกู ยงั มจี ำ� กดั
แตอ่ าจพจิ ารณาใหไ้ ดภ้ ายหลงั ปลกู ถา่ ยไขกระดกู อยา่ งนอ้ ย 24 เดือนในผทู้ ่ีไมม่ ีภมู ิคมุ้ กนั และไมม่ ีภาวะ
GVHD เรอื้ รงั และไมม่ ียากดภมู ิคมุ้ กนั โดยใหห้ า่ ง 8-11 เดือนนบั จาก IVIG โด๊สสดุ ทา้ ย

286 ตําราวัคซนี และการสร้างเสรมิ ภูมคิ ุ้มกนั โรค
ปี 2562

ตารางท่ี 9-7 ตารางแนะนำ� การใหว้ คั ซีนในผปู้ ่ วยก่อนและหลงั ไดร้ บั การปลกู ถ่ายอวยั วะ (Solid Organ Transplantation; SOTcandidates and recipients)2,3,19

วัคซนี อายุน้อยสุดทใ่ี หว้ ัคซนี ได้ ระยะหา่ งน้อยทส่ี ุดระหว่างโดส๊ แนะนำ� ใหก้ ่อน SOT แนะนำ� ใหห้ ลัง SOT การตรวจวัดภมู คิ ุ้มกัน
คอตีบ บาดทะยกั ไอกรน ให้ ให้ (หากยงั ไดร้ บั ไมค่ รบก่อน SOT) ไมแ่ นะนำ�
(DTP/DTaP)A 6 สปั ดาห์ โด๊ส 1 และ 2 หา่ ง 4 สปั ดาห์
6 เดือน โด๊ส 2 และ 3 หา่ ง 4 สปั ดาห์ ให้ ให้ (หากยงั ไดร้ บั ไมค่ รบก่อน SOT) แนะนำ�
ตบั อกั เสบเอ (HAV)B โด๊ส 3 และ 4 หา่ ง 6 เดือน ให้ ให้ (หากยงั ไดร้ บั ไมค่ รบก่อน SOT) แนะนำ�
ตบั อกั เสบบี (HBV) โด๊ส 4 และ 5 หา่ ง 6 เดือน ให้ ให้ ไมแ่ นะนำ�
ฮิบ (Hib) โด๊ส 1 และ 2 หา่ ง 4 สปั ดาห์
ให้ ให้ ไมแ่ นะนำ�
ไขห้ วดั ใหญ่ (Influenza)C แรกเกิด โด๊ส 1 และ 2 หา่ ง 4 สปั ดาห์
นิวโมคอคคสั 6 สปั ดาห์ โด๊ส 2 และ 3 หา่ ง 8 สปั ดาห์
(PCV13)D โด๊ส 1 และ 2 หา่ ง 4 สปั ดาห์
6 เดือน โด๊ส 2 และ 3 หา่ ง 4 สปั ดาห์
(PPSV23) โด๊ส 3 และ 4 หา่ ง 8 สปั ดาห์
โปลโิ อ (IPV)E โด๊ส 1 และ 2 หา่ ง 4 สปั ดาห์

ตาํ ราวัคซนี และการสร้างเสริมภมู คิ มุ้ กันโรค เอชพีวี (HPV) 6 สปั ดาห์ โด๊ส 1 และ 2 หา่ ง 4 สปั ดาห์ ให้ ให้ (หากยงั ไดร้ บั ไมค่ รบก่อน SOT) ไมแ่ นะนำ�
ปี 2562 บีซีจี (BCG) 2 ปี โด๊ส 2 และ 3 หา่ ง 4 สปั ดาห์
โด๊ส 3 และ 4 หา่ ง 8 สปั ดาห์ ให้ ให้ (หากยงั ไดร้ บั ไมค่ รบก่อน SOT)
- ให้ ไมแ่ นะนำ�

6 สปั ดาห์ โด๊ส 1 และ 2 หา่ ง 4 สปั ดาห์ ให้ ให้ ไมแ่ นะนำ�
โด๊ส 2 และ 3 หา่ ง 4 สปั ดาห์ ให้
โด๊ส 3 และ 4 หา่ ง 6 เดือน

9 ปี แนะนำ� ใหฉ้ ีดในผทู้ ่มี อี ายุ โด๊ส 1 และ 2 หา่ ง 4 สปั ดาห์ ให้ ไมแ่ นะนำ�
11-26 ปี โด๊ส 2 และ 3 หา่ ง 12 สปั ดาห์ หา้ มให้ ไมแ่ นะนำ�

287 แรกเกิด -

บทที่ 9 การให้ ัวค ีซนใน ้ผูที่มีภาวะ ูภมิคุ้ม ักนบกพ ่รอง

288 วัคซนี อายุน้อยสุดทใ่ี หว้ ัคซนี ได้ ระยะหา่ งน้อยทส่ี ุดระหว่างโดส๊ แนะนำ� ใหก้ ่อน SOT แนะนำ� ใหห้ ลัง SOT การตรวจวัดภมู คิ ุ้มกัน
หดั หดั เยอรมนั คางทมู แนะนำ�
ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสรมิ ภมู คิ ุม้ กนั โรค (MMR) 6 เดือน โด๊ส 1 และ 2 หา่ ง 4 สปั ดาห์ ให้ หา้ มให้ แนะนำ�
ปี 2562 อีสกุ อีใส (VZV)F ไมแ่ นะนำ�
โรตา้ ไวรสั 6 เดือน โด๊ส 1 และ 2 หา่ ง 4 สปั ดาห์ ให้ หา้ มให้
ให้ หา้ มให้ ไมแ่ นะนำ�
งสู วดั (zoster vaccine) 6 สปั ดาห์ (อายมุ ากสดุ โด๊ส 1 และ 2 หา่ ง 4 สปั ดาห์
ท่ีแนะนำ� คือ 32 สปั ดาห)์ โด๊ส 2 และ 3 หา่ ง 4 สปั ดาห์ ให้ หา้ มให้
(หากใชว้ คั ซีนชนิด pentavalent)

50 ปี โดยท่วั ไปแนะนำ� ใหฉ้ ีด
ในผทู้ ่ีมีอายุ > 60 ปี

หมายเหตุ หากพิจารณาใหว้ คั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวิต ไดแ้ ก่ MMR, varicella, MMRV และ zoster vaccine ควรใหอ้ ยา่ งนอ้ ย 4 สปั ดาหก์ ่อน SOT
โดยท่วั ไปไมแ่ นะนำ� ใหว้ คั ซีนในผปู้ ่วยภายหลงั SOT ในชว่ งท่ีไดร้ บั ยากดภมู ิคมุ้ กนั ในขนาดสงู รวมทงั้ ในชว่ ง 2 เดือนแรกภายหลงั SOT ยกเวน้ inactivated influ-
enza vaccine อาจพิจารณาใหไ้ ดต้ งั้ แต่ >1 เดือนภายหลงั SOT หากมีการระบาดในชมุ ชน
Aผปู้ ่ วยท่ีไดร้ บั การปลกู ถ่ายอวยั วะควรไดร้ บั Td กระตนุ้ ทกุ 10 ปี
B ผปู้ ่วยโรคตบั เรอื้ รงั และผปู้ ่วยท่ีไดร้ บั การปลกู ถา่ ยตบั มีความเส่ยี งตอ่ ภาวะตบั วายและเสยี ชีวติ ตอ่ โรคตบั อกั เสบเอ ดงั นนั้ จงึ แนะนำ� ใหว้ คั ซนี ปอ้ งกนั โรคตบั อกั เสบเอแกผ่ ปู้ ่วย
ท่ีเตรยี มการโดยสามารถใหไ้ ดเ้ รว็ ตงั้ แตอ่ ายุ 6 เดือนหากจำ� เป็น และแนะนำ� ใหใ้ นผปู้ ่วยท่ีไดร้ บั การปลกู ถ่ายตบั แลว้ ดว้ ย
C ผปู้ ่วยก่อนและหลงั ไดร้ บั การปลกู ถ่ายอวยั วะควรไดร้ บั วคั ซนี ปอ้ งกนั ไขห้ วดั ใหญ่ทกุ ปีตลอดชีวติ ในเดก็ อายนุ อ้ ยกวา่ 9 ปีหากไดร้ บั วคั ซนี เป็นครงั้ แรกควรไดร้ บั 2 โด๊สหา่ งกนั
4 สปั ดาห์ จากนนั้ ควรไดร้ บั ปีละ 1 โด๊ส
D ผปู้ ่วยกอ่ นและหลงั ไดร้ บั การปลกู ถา่ ยอวยั วะควรไดร้ บั PCV ตามตารางและตามดว้ ย PPSV23 อีก 1 โดส๊ เม่ืออายุ 2 ปีขนึ้ ไปโดยหา่ งจาก PCV โดส๊ สดุ ทา้ ย 8 สปั ดาหเ์ น่ืองจาก
ระดบั ภมู ิคมุ้ กนั จะลดลงภายหลงั การฉีด PSPV23 จงึ แนะนำ� ใหฉ้ ีดซำ้� อีก 1 โด๊ส 5 ปีหา่ งจากโด๊สแรกในผทู้ ่ีมีอายุ > 19 ปีและเคยไดร้ บั PPV23 มาก่อนใหฉ้ ีด PCV13 หา่ งจาก
PPSV23 อยา่ งนอ้ ย 1 ปี
Eสามารถให้ OPV แก่ผปู้ ่วยก่อนไดร้ บั การปลกู ถ่ายอวยั วะไดห้ ากไมไ่ ดร้ บั ยากดภมู ิ และควรใหอ้ ยา่ งนอ้ ย 1 เดือนก่อนการปลกู ถ่ายอวยั วะ
Fหา้ มให้ varicella vaccine แก่ผปู้ ่ วยภายหลงั SOT ยกเวน้ เดก็ ท่ีไดร้ บั การเปล่ียนไตหรอื ตบั ท่ีไมม่ ีภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ อีสกุ อีใส และไดร้ บั ยากดภมู ิคมุ้ กนั ระดบั ตำ่� หรอื ไมม่ ียากด
ภมู ิคมุ้ กนั และไมม่ ี graft rejection ในชว่ งไมน่ านมานี้

ตารางการใหว้ ัคซนี สำ� หรับเดก็ และทารกทต่ี ดิ เชือ้ เอชไอวี หรืออาจจะตดิ เชือ้ เอชไอวี โดยสมาคมโรคตดิ เชือ้ ในเดก็ แหง่ ประเทศไทยพ.ศ. 2562

วัคซนี จำ� เป็ นทต่ี อ้ งใหก้ ับเดก็ ทกุ คน

วัคซนี อายุ แรกเกดิ 1 เดอื น 2 เดอื น 4 เดอื น 6 เดอื น 9 เดอื น-12 เดอื น 18 เดอื น 2 ปี 2 ½ปี 4-6 ปี 11-12 ปี

บีซีจี1 (BCG) BCG DTwP DTwP Td และทกุ 10 ปี
ตบั อกั เสบบี2 (HBV) HBV1 (HBV2) กระตนุ้ 1 กระตนุ้ 2
คอตีบ-บาดทะยกั -ไอกรนชนิดทงั้ เซลล3์ (DTwP)
DTwP- DTwP- DTwP- OPV OPV
ฮิบ4(Hib) HB-Hib-1 HB-Hib-2 HB-Hib-3 กระตนุ้ 1 กระตนุ้ 2
โปลโิ อชนิดกิน5 (OPV)
OPV1 OPV2 OPV3
หดั -คางทมู -หดั เยอรมนั 6(MMR) + IPV
ไขส้ มองอกั เสบเจอี7 (Inactivated JE)
MMR1 MMR2
ไขห้ วดั ใหญ่8 (Influenza)
เอชพีวี9 (HPV) JE1, JE2 หา่ งกนั JE3
4 สปั ดาห์

Influenza ให้ 2 เข็ม หา่ งกนั 1 เดือน ในครงั้ แรก

เดก็ หญิงป.5 2 เข็ม
หา่ งกนั 6-12 เดือน

ตาํ ราวัคซนี และการสร้างเสริมภมู คิ มุ้ กันโรค วัคซนี อายุ 2 เดอื น วัคซนี อน่ื ๆ ทอ่ี าจใหเ้ สริม หรือทดแทน 2-2 ½ปี 4 ปี 6 ปี 9 ปี 11-12 ปี 15 ปี
ปี 2562 4 เดอื น 6 เดอื น 12 - 15 เดอื น 18 เดอื น
คอตีบ-บาดทะยกั -ไอกรน ชนิดไรเ้ ซลล3์
(DTaP, Tdap หรอื TdaP) DTaP1 DTaP2 DTaP3 DTaP กระตนุ้ 1 Tdap หรอื Tdap หรอื TdaP
โปลโิ อชนิดฉีด5 (IPV) DTaP กระตนุ้ 2 ตอ่ ไป Td ทกุ 10 ปี
ฮิบ4 (Hib) IPV1 IPV2 IPV3 (IPV4)
นิวโมคอคคสั ชนิดคอนจเู กต10 (PCV) Hib1 Hib2 Hib3 Hib4 IPV5
โรตา้ 11 (Rota) PCV1 PCV2 (PCV3) PCV4
Rota 1 Rota 2 (Rota 3)
289

บทที่ 9 การให้ ัวค ีซนใน ้ผูที่มีภาวะ ูภมิคุ้ม ักนบกพ ่รอง

290 อายุ 2 เดอื น 4 เดอื น 6 เดอื น 12 - 15 เดอื น 18 เดอื น 2-2 ½ปี 4 ปี 6 ปี 9 ปี 11-12 ปี 15 ปี

ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสรมิ ภมู คิ ุม้ กนั โรค วัคซนี JE1, JE2 หา่ งกนั 4 สปั ดาห์ และ JE3 อีก 1 ปี
ปี 2562 ไขส้ มองอกั เสบเจอี7 (Inactivated JE)
ตบั อกั เสบเอ12 (HAV) HAV ชนิดเชือ้ ไมม่ ีชีวิต ให้ 2 เข็ม หา่ งกนั 6-12 เดือน
อีสกุ อีใส13 (VZV) หรอื วคั ซีนรวม
หดั -คางทมู -หดั เยอรมนั -อีสกุ อีใส (MMRV) VZV1 VZV2
เอชพีวี9 (HPV) (หรอื MMRV1) (หรอื MMRV2)
พิษสนุ ขั บา้ 14 (Rabies) ก่อนการสมั ผสั โรค
HPV 3 เขม็ ท่ี 0, 1-2, 6 เดือน

3 ครงั้ ในวนั ท่ี 0, 7, 21-28

คำ� อธิบาย

1. วัคซนี บซี จี ี
1) วคั ซีน BCG ปอ้ งกนั วณั โรคใหใ้ นทารกแรกเกิดทกุ คนท่ีคลอดจากมารดาท่ีตดิ เชือ้ เอชไอวีได้ แตก่ รณีท่ียงั ไมเ่ คยไดร้ บั BCG ตอนแรกเกิดและตรวจพิสจู นแ์ ลว้ วา่ ตดิ เชือ้ เอชไอวี ไมค่ วรให้
วคั ซีน BCG
2) ฉีด 0.1 มล. ในชนั้ ผิวหนงั ท่ีไหลซ่ า้ ย ไมค่ วรฉีดท่ีสะโพก
3) ถา้ ไมม่ ีแผลเป็นเกิดขนึ้ และไมม่ ีหลกั ฐานวา่ เคยไดร้ บั วคั ซีนบีซีจีมาก่อน ใหฉ้ ีดไดท้ นั ที
4) ถา้ เคยไดร้ บั วคั ซีนบีซีจีมาก่อน ไมต่ อ้ งฉีดซำ้� แมไ้ มม่ ีแผลเป็น
2. วัคซนี ตบั อักเสบบี
1) เดก็ ทกุ คนตอ้ งไดร้ บั อยา่ งนอ้ ย 3 ครงั้ ถา้ ไมม่ ีขอ้ หา้ ม และเขม็ สดุ ทา้ ยตอ้ งอายมุ ากกวา่ หรอื เทา่ กบั 6 เดือน
2) ทารกคลอดจากมารดาท่ีมี HBsAg เป็นลบ ใหฉ้ ีดวคั ซีน จำ� นวน 3 ครงั้ ครงั้ ท่ี 1 ภายใน 24 ชม.หลงั คลอด ตอ่ มาอายุ 1-2 เดือน และอายุ 6 เดือนตามลำ� ดบั
3) กรณีไมท่ ราบผลเลือดมารดา ควรใหว้ คั ซีนครงั้ ท่ี 1 ภายใน 12 ชม.หลงั คลอด ครงั้ ท่ี 2 และ 3 ท่ีอายุ 1 เดือน และ 6 เดือนตามลำ� ดบั
4) ทารกท่ีคลอดจากมารดาท่ีมี HBsAg เป็นบวก (โดยเฉพาะถา้ HBeAg เป็นบวกดว้ ย) พิจารณาให้ HBIG 0.5 มล. ภายใน 12 ชม. หลงั คลอด และใหว้ คั ซีนครงั้ ท่ี 1 พรอ้ มกนั คนละขา้ งกบั HBIG
- กรณีทารกไดร้ บั HBIG ใหฉ้ ีดวคั ซีนครงั้ ท่ี 2 เม่ืออายุ 1-2 เดือน และครงั้ ท่ี 3 เม่ืออายุ 6 เดือน
- กรณีทารกไมไ่ ดร้ บั HBIG ควรใหว้ คั ซีนครงั้ ท่ี 2 เม่ืออายุ 1 เดือน และครงั้ ท่ี 3 เม่ืออายุ 6 เดือน
5) ในกรณีท่ีมาทราบภายหลงั วา่ มารดามี HBsAg เป็นบวก ควรพิจารณาให้ HBIG ถา้ ทารกไดร้ บั วคั ซีนมาแลว้ ไมเ่ กิน 7 วนั

ตาํ ราวัคซนี และการสร้างเสริมภมู คิ มุ้ กันโรค 6) ตามแผนการสรา้ งเสรมิ ภมู ิคมุ้ กนั โรคของกระทรวงสาธารณสขุ ใชว้ คั ซนี รวมท่ีมี คอตีบ-บาดทะยกั -ไอกรน-ตบั อกั เสบบ-ี ฮิบ (DTP-HB-Hib) ท่ีอายุ 2, 4, และ 6 เดือน แตถ่ า้ มารดามี HBsAg
ปี 2562 เป็นบวก และทารกไมไ่ ด้ HBIG ควรใหว้ คั ซีนตบั อกั เสบบีแบบเด่ียวเพ่ิมตอนอายุ 1 เดือนดว้ ย (รวมเป็น 5 ครงั้ )
7) เดก็ ท่ีคลอดจากมารดาท่ีมี HBsAg เป็นบวก ควรตรวจ HBsAg และ anti-HBs เม่ืออายปุ ระมาณ 9-12 เดือน
3. วัคซนี คอตบี -บาดทะยกั -ไอกรน
1) สามารถใชช้ นิดไรเ้ ซลล์ (DTaP) แทนชนิดทงั้ เซลล์ (DTwP) ไดท้ กุ ครงั้
2) หากใช้ DTaP ควรใชช้ นิดเดียวกนั ทงั้ สามครงั้ เม่ืออายุ 2, 4, 6 เดือน หากไมส่ ามารถหาชนิดเดียวกนั ได้ ใหใ้ ชช้ นิดใดแทนก็ได้
3) สำ� หรบั เข็มกระตนุ้ ท่ี 18 เดือน อาจใช้ DTwP หรอื DTaP ชนิดใดก็ได้
4) เม่ืออายุ 4-6 ปี อาจใช้ DTwP, DTaP หรอื Tdap (BoostrixTM หรอื AdacelTM) ก็ได้
5) เดก็ อายุ 11-12 ปี ควรไดร้ บั การฉีด Td หรอื Tdap หรอื TdaP (BoostagenTM) ไมว่ า่ จะเคยไดร้ บั Tdap เม่ืออายุ 4-6 ปี มาก่อนหรอื ไม่ หลงั จากนนั้ ควรฉีดกระตนุ้ ดว้ ย Td ทกุ 10 ปี
6) ผใู้ หญ่ควรไดร้ บั Tdap หรอื TdaP 1 เข็ม ไมว่ า่ จะเคยได้ TT หรอื Td มานานเทา่ ใดก็ตาม จากนนั้ ใหฉ้ ีดกระตนุ้ ดว้ ย Td ทกุ 10 ปี
7) หญิงตงั้ ครรภค์ วรไดร้ บั Tdap 1 เขม็ ท่ีอายคุ รรภ์ 27-36 สปั ดาหท์ กุ การตงั้ ครรภ์
8) ขณะนีม้ ีวคั ซีน aP (PertagenTM) สำ� หรบั ผทู้ ่ีมีอายุ 11 ปีขนึ้ ไป ท่ีตอ้ งการภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ โรคไอกรนเพียงอยา่ งเดียวโดยมีภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ คอตีบและบาดทะยกั เพียงพอแลว้
4. วัคซนี ฮบิ
1) ปัจจบุ นั มีชนิด conjugate กบั PRP-T และตามแผนฯ ของกระทรวงสาธารณสขุ (เรม่ิ ใชป้ ระมาณกลางปีพ.ศ. 2562) ควรฉีดเชน่ เดียวกบั เดก็ ปกตแิ มจ้ ะมีอายเุ กิน 2 ปี โดยฉีด 3 ครงั้ เม่ือ
อายุ 2, 4 และ 6 เดือน และแนะนำ� ใหฉ้ ีดกระตนุ้ อีก 1 ครงั้ เม่ืออายุ 12-18 เดือน และหา่ งจากเข็มสดุ ทา้ ยอยา่ งนอ้ ย 2 เดือน หากเรม่ิ ฉีดเม่ืออายมุ ากขนึ้ จะใชจ้ ำ� นวนเข็มนอ้ ยลงตามตาราง
การให้ Hib ขา้ งลา่ งนี้

ตารางการฉีดวัคซนี Hib เมอ่ื เริ่มทอ่ี ายุตา่ งๆ กัน

เดอื นทข่ี องการฉีด

อายุทเ่ี ร่ิมฉีด PRP-T

2 - 6 เดือน 0, 2, 4, Booster

7 - 11 เดือน 0, 2, Booster

> 12 - 59 เดือน เขม็ เดียว

291 Booster เม่ืออายุ 12-18 เดือน และหา่ งจากเข็มสดุ ทา้ ยอยา่ งนอ้ ย 2 เดือน

บทที่ 9 การให้ ัวค ีซนใน ้ผูที่มีภาวะ ูภมิคุ้ม ักนบกพ ่รอง

292 5. วัคซนี โปลโิ อ
1) วคั ซีนโปลโิ อสามารถใชไ้ ดท้ งั้ IPV และ OPV โดยควรเลอื ก IPV หากสามารถใหไ้ ดโ้ ดยเฉพาะในกรณีท่ีผปู้ ่วยมีอาการแลว้
ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสรมิ ภมู คิ ุม้ กนั โรค 2) ตามนโยบายกวาดลา้ งโปลโิ อของกระทรวงสาธารณสขุ ใหห้ ยอด OPV 5 ครงั้ รว่ มกบั ฉีด IPV 1 ครงั้ ท่ีอายุ 4 เดือน
ปี 2562 3) สามารถใชช้ นิดฉีดแทนชนิดกินไดท้ กุ ครงั้ หากใชช้ นิดฉีดอยา่ งเดียวโดยตลอดอาจใหเ้ พียง 4 ครงั้ โดยงดเม่ืออายุ 18 เดือนได ้
6. วัคซนี หดั -คางทมู -หดั เยอรมัน
ไมใ่ หใ้ นรายท่ีภมู ิคมุ้ กนั ต่ำ� (clinical stage C หรอื ระดบั CD4 นอ้ ยกวา่ รอ้ ยละ 15) เดก็ ท่ีมีระดบั CD4 มากกวา่ รอ้ ยละ 15 ใหเ้ หมือนเดก็ ปกตคิ ือ
1) ใหว้ คั ซีนครงั้ แรกเม่ืออายุ 9 -12 เดือน และครงั้ ท่ี 2 เม่ืออายุ 2- 4 ปี (ตามแผนฯ ของกระทรวงสาธารณสขุ ใหท้ ่ีอายุ 2½ ปี) ในพืน้ ท่ีท่ีมีรายงานโรคหดั จำ� นวนนอ้ ยอาจฉีดเข็มแรกหลงั อายุ
12 เดือน และครงั้ ท่ี 2 ท่ีอายุ 2-4 ปี
2) ในกรณีท่ีมีการระบาดหรอื สมั ผสั โรค ควรเรม่ิ ฉีดวคั ซีนและฉีดใหค้ รบโดยเรว็ ดงั นี้
- สามารถเรม่ิ ฉีดเข็มแรกตงั้ แตอ่ ายุ 6-9 เดือน ใหฉ้ ีดซำ้� เขม็ ท่ี 2 ท่ีอายุ 12 เดือน และเขม็ ท่ี 3 ท่ีอายุ 2-4 ปี
- ถา้ เรม่ิ ฉีดเข็มแรกตงั้ แตอ่ ายุ 9-12 เดือน ใหฉ้ ีดเข็มท่ี 2 หา่ งจากเขม็ แรกอยา่ งนอ้ ย 3 เดือน ได้ 2 เข็มถือวา่ ฉีดครบ
- ถา้ เรม่ิ ฉีดเขม็ แรกหลงั อายุ 12 เดือน ใหฉ้ ีดเข็มท่ี 2 หา่ งจากเข็มแรกอยา่ งนอ้ ย 1 เดือน ได้ 2 เขม็ ถือวา่ ฉีดครบ
3) ในกรณีท่ีตอ้ งการควบคมุ การระบาดของหดั อาจใชว้ คั ซีนหดั -หดั เยอรมนั (MR) แทนไดใ้ นเดก็ ท่ีอายมุ ากกวา่ 4 ปีและผใู้ หญ่
4) ในกรณีท่ีตอ้ งการฉีดวคั ซีน หดั -คางทมู -หดั เยอรมนั และอีสกุ อีใสในเวลาเดียวกนั สามารถใชว้ คั ซีนรวม หดั -คางทมู -หดั เยอรมนั -อีสกุ อีใส (MMRV) แทนการฉีดแบบแยกเข็มไดท้ กุ ครงั้ ใน
เดก็ อายตุ งั้ แต่ 1–12 ปี การใชว้ คั ซีนรวม MMRV ท่ีอายุ 2-4 ปีแทนการฉีดวคั ซีนแบบแยกเขม็ พบมีอาการขา้ งเคียงไมแ่ ตกตา่ งกนั
5) การใชว้ คั ซีนรวม MMRV ในเดก็ อายุ 12-23 เดือน เขม็ แรกมีโอกาสเกิดการชกั จากไขไ้ ดม้ ากกวา่ การฉีดแยกเขม็ สำ� หรบั กรณีท่ีเคยไดว้ คั ซีน MMR หรอื VZV มาก่อน แนะนำ� ใหว้ คั ซีนรวม
MMRV หา่ งจากวคั ซีน MMR และ VZV ครงั้ ก่อน อยา่ งนอ้ ย 3 เดือน
7. วัคซนี ไข้สมองอักเสบเจอี
ใหใ้ ชแ้ บบเชือ้ ตาย ฉีด 3 ครงั้ ตงั้ แตอ่ ายุ 1 ปี หา่ งกนั 0, 1 เดือน, 1 ปี และควรฉีดกระตนุ้ อีก 1 ครงั้ หลงั จากเขม็ ท่ี 3 อยา่ งนอ้ ย 4-5 ปี ไม่แนะนำ� ใหใ้ ช้วัคซนี ชนิดเชือ้ เป็ น (หากจำ� เป็ นตอ้ ง
ใช้วัคซนี ไข้สมองอักเสบเจอชี นิดเชือ้ เป็ น เดก็ ควรรับยาตา้ นไวรัสแล้วอยา่ งน้อย 6 เดอื น และ มรี ะดบั CD4 > 15%)
1) วคั ซีนชนิดเชือ้ ไมม่ ีชีวติ (inactivated; JEVACTM) ฉีด 3 ครงั้ เรม่ิ เม่ืออายุ 6 เดือนขนึ้ ไป เขม็ ตอ่ มา อีก 1-4 สปั ดาห์ และ 1 ปีตามลำ� ดบั
2) วคั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวติ (live JE; CD-JEVAXTM และ IMOJEVTM/THAIJEVTM) ใหฉ้ ีด 2 ครงั้ ท่ีอายุ 9-12 เดือน เขม็ ตอ่ มาอีก12- 24 เดือน live JE ทงั้ สองชนิดสามารถใชแ้ ทนกนั ได้
3) สามารถใชว้ คั ซีนชนิด live JE ฉีดกระตนุ้ ในผทู้ ่ีเคยฉีดวคั ซีน inactivated JE ได้ และสามารถใชว้ คั ซีน inactivated JE ฉีดกระตนุ้ ในผทู้ ่ีเคยฉีด live JE ได้ โดยหา่ งกนั อยา่ งนอ้ ย 12 เดือน
4) ผทู้ ่ีเคยไดร้ บั วคั ซีนเชือ้ ไมม่ ีชีวิตชนิด mouse-brain derived vaccine ครบแลว้ อาจพิจารณาใหว้ คั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวติ กระตนุ้ ซำ้� อีก 1 ครงั้ หา่ งจากเข็มสดุ ทา้ ยอยา่ งนอ้ ย 1 ปี

ตาํ ราวัคซนี และการสร้างเสริมภมู คิ มุ้ กันโรค 8. วัคซนี ไข้หวัดใหญ่
ปี 2562 1) เดก็ ท่ีตดิ เชือ้ เอชไอวี จดั เป็นกลมุ่ เส่ยี ง ควรใหฉ้ ีดในเดก็ อายุ 6 เดือนขนึ้ ไปถงึ 18 ปี โดยเฉพาะเดก็ อายนุ อ้ ยกวา่ 2 ปี แนะนำ� ใหฉ้ ีดก่อนเขา้ ฤดฝู น อยา่ งไรก็ตามสามารถฉีดไดต้ ลอดปี
2) ถา้ อายนุ อ้ ยกวา่ 9 ปี การฉีดในครงั้ แรกตอ้ งฉีดสองเข็มหา่ งกนั 1 เดือน กรณีท่ีปีแรกไดฉ้ ีดไปเพียงครงั้ เดียว ปีถดั
3) มาใหฉ้ ีดสองครงั้ จากนนั้ จงึ สามารถฉีดปีละครงั้ ได้
4) ในเดก็ อายนุ อ้ ยกวา่ 3 ปี ใหไ้ ดท้ งั้ ขนาด 0.25 หรอื 0.5 มล. (ตามเอกสารกำ� กบั ยา)
5) สามารถใชว้ คั ซีนไขห้ วดั ใหญ่ชนิด 3 หรอื 4 สายพนั ธุ์ ทดแทนกนั ได้
9. วัคซนี เอชพวี ี
เดก็ ท่ีตดิ เชือ้ เอชไอวีจะมีความเส่ยี งตอ่ การดำ� เนินโรคหลงั ตดิ เชือ้ เอชพีวี มากกวา่ เดก็ ท่ีไมต่ ดิ เชือ้ เอชไอวีดงั นนั้ ควรฉีดเดก็ ท่ีตดิ เชือ้ เอชไอวีทกุ คนในชว่ งวยั รุน่ ก่อนเรม่ิ มีเพศสมั พนั ธ์
1) มี 2 ชนิดคือ ชนิด 2 สายพนั ธุ์ (bivalent มีสายพนั ธุ์ 16, 18) และชนิด 4 สายพนั ธุ์ (quadrivalent มีสายพนั ธุ์ 6, 11,16, 18)
2) แนะนำ� ใหฉ้ ีดในหญิงและชาย อายุ 9-26 ปี (เนน้ ใหฉ้ ีดในชว่ งอายุ 11-12 ปี) โดยฉีด 3 เขม็ ในเดือนท่ี 0, 1-2, และ 6
3) ตามแผนฯ ของกระทรวงสาธารณสขุ ใหฉ้ ีดในเดก็ หญิงชนั้ ประถมปีท่ี 5 ให้ 2 เข็มหา่ งกนั 6-12 เดือน อยา่ งไรก็ตามแนะนำ� ใหฉ้ ีด 3 เข็มในเดก็ ท่ีตดิ เชือ้ เอชไอวี
4) ประสทิ ธิภาพของวคั ซีนจะสงู หากฉีดในผทู้ ่ีไมเ่ คยมีเพศสมั พนั ธห์ รอื ไมเ่ คยติดเชือ้ มาก่อน แมว้ า่ เคยมีการติดเชือ้ หรอื เคยเป็นโรคจากการติดเชือ้ เอชพีวีก็ยงั ควรไดร้ บั วคั ซีนเอชพีวีเพราะ
สามารถปอ้ งกนั การตดิ เชือ้ ใหมแ่ ละการเกิดโรคซำ้� ได้
10. วัคซนี นิวโมคอคคัส ชนิดคอนจเู กต
ปัจจบุ นั มีวคั ซีน ชนิด 10 สายพนั ธุ์ (PCV10) และ 13 สายพนั ธุ์ (PCV13) ให้ 3 ครงั้ เม่ืออายุ 2, 4 และ 6 เดือน และใหฉ้ ีดกระตนุ้ ท่ีอายุ 12-15 เดือน โดยหา่ งจากเขม็ สดุ ทา้ ยอยา่ งนอ้ ย 2 เดือน
กรณีท่ีเรม่ิ ใหช้ า้ ใหจ้ ำ� นวนเขม็ ตามตารางการให้ PCV ขา้ งลา่ งนี้ และควรพิจารณาฉีดตอ่ ดว้ ย PS-23 เม่ืออายุ 2 ปี ขนึ้ ไป หา่ งจาก PCV เขม็ สดุ ทา้ ยอยา่ งนอ้ ย 2 เดือน และอาจพิจารณาให้
PPSV23 ซำ้� อีก 1 ครงั้ 5 ปีตอ่ มา

อายุทเ่ี ร่ิมฉีด จำ� นวนครั้งทฉ่ี ีด การฉีดกระตุน้

2-6 เดือน PCV 3 ครงั้ หา่ งกนั 6-8 สปั ดาห์ PCV 1 ครงั้ อายุ 12-15 เดือน

7-11 เดือน PCV 2 ครงั้ หา่ งกนั 6-8 สปั ดาห์ PCV 1 ครงั้ อายุ 12-15 เดือน

12-23 เดือน PCV 2 ครงั้ หา่ งกนั 6-8 สปั ดาห์ ไมต่ อ้ งฉีด

2-5 ปี PCV10 ให้ 2 ครงั้ หา่ งกนั 8 สปั ดาห์ ฉีดกระตนุ้ ดว้ ย PPSV23 1 เขม็ หา่ งจาก
PCV เขม็ สดุ ทา้ ย 8 สปั ดาห์
2- 6 ปี PCV13 ให้ 2 ครงั้ หา่ งกนั 8 สปั ดาห์

293 > 6-18 ปี PCV13 ให้ 1 ครงั้
หมายเหต:ุ PCV = Pneumococcal conjugate vaccine, PS-23 = 23-Valent pneumococcal polysaccharide vaccine

บทที่ 9 การให้ ัวค ีซนใน ้ผูที่มีภาวะ ูภมิคุ้ม ักนบกพ ่รอง

294 เดก็ ตดิ เชือ้ เอชไอวีจดั เป็นเดก็ กลมุ่ เส่ยี งมีภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ ง ควรไดร้ บั วคั ซีน PCV13 ดงั ตาราง โดยกลมุ่ นีท้ ่ีมีอายตุ งั้ แต่ 2 ปีขนึ้ ไปควรใหฉ้ ีดวคั ซีน PS-23 ดว้ ยเสมอ ไมว่ า่ จะสามารถ
ฉีด PCV ไดห้ รอื ไมก่ ็ตาม และควรฉีด PS-23 ซำ้� อีก 1 ครงั้ หา่ งจากครงั้ แรก 5 ปี การฉีด PCV ก่อน แลว้ ตามดว้ ย PS-23 จะใหผ้ ลการสรา้ งภมู ิคมุ้ กนั ท่ีดีกวา่ การฉีด PS-23 เพียงอยา่ งเดียว หรอื
ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสรมิ ภมู คิ ุม้ กนั โรค การฉีด PS-23 แลว้ ตามดว้ ย PCV
ปี 2562 11. วัคซนี โรตา้
วคั ซีนโรตา้ ใหไ้ ดเ้ หมือนเดก็ ปกติ
1) ชนิด monovalent มี 2 ชนิดคือ human monovalent (RotarixTM) ใหก้ ิน 2 ครงั้ เม่ืออายปุ ระมาณ 2 และ 4 เดือน และ human-bovine monovalent (RotavacTM) ใหก้ ิน 3 ครงั้
เม่ืออายปุ ระมาณ 2, 4 และ 6 เดือน
2) ชนิด human-bovine pentavalent (RotaTeqTM) ใหก้ ิน 3 ครงั้ เม่ืออายปุ ระมาณ 2, 4 และ 6 เดือน
3) วคั ซีนทงั้ สามชนิด สามารถเรม่ิ ใหค้ รงั้ แรกได้ เม่ืออายุ 6-15 สปั ดาห์ และครงั้ สดุ ทา้ ยอายไุ มเ่ กิน 8 เดือน โดยแตล่ ะครงั้ หา่ งกนั ไมน่ อ้ ยกวา่ 4 สปั ดาห์
4) ควรใชว้ คั ซีนชนิดเดียวกนั จนครบ หากจำ� เป็นตอ้ งใชว้ คั ซีนตา่ งชนิดกนั ในแตล่ ะครงั้ หรอื ไมท่ ราบชนิดของวคั ซีนท่ีไดร้ บั ในครงั้ ก่อน ตอ้ งใหว้ คั ซีนทงั้ หมด 3 ครงั้
5) สามารถใหว้ คั ซีนโรตา้ รว่ มกบั วคั ซีนโปลโิ อชนิดกินได้
6) หา้ มใชว้ คั ซีนนีใ้ นผทู้ ่ีมีภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ ง severe combined immunodeficiency (SCID) และในเดก็ ท่ีมีประวตั ลิ ำ� ไสก้ ลนื กนั
12. วัคซนี ตบั อักเสบเอ
1) วคั ซีนชนิดเชือ้ ไมม่ ีชีวติ (inactivated vaccine) ฉีดไดต้ งั้ แตอ่ ายุ 1 ปีขนึ้ ไป โดยฉีด 2 เขม็ หา่ งกนั 6-12 เดือน อาจใชต้ า่ งชนิดไดใ้ นการฉีดแตล่ ะครงั้
2) ไมแ่ นะนำ� ใหฉ้ ีดวคั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวิต (live vaccine)
3) เดก็ ท่ีจะเดนิ ทางหรอื อยใู่ นพืน้ ท่ีมีการระบาดของโรคตบั อกั เสบเอ สามารถใหว้ คั ซีนชนิดเชือ้ ไมม่ ีชีวิตไดต้ งั้ แตอ่ ายุ 6 เดือน แตไ่ มน่ บั เขม็ ท่ีฉีดก่อนอายุ 1 ปี และตอ้ งฉีดใหมห่ ลงั อายุ 1 ปี
ตามคำ� แนะนำ� ขา้ งตน้
13. วัคซนี อสี ุกอใี ส
1) วคั ซีนอีสกุ อีใสใหไ้ ดต้ งั้ แตอ่ ายุ 1 ปีเฉพาะในรายท่ีระดบั CD4 มากกวา่ รอ้ ยละ 15 ควรให้ 2 โด๊สเหมือนเดก็ ปกติ คือครงั้ แรกท่ีอายุ 1 ปี และครงั้ ท่ี 2 ท่ีอายุ 2-4 ปี
2) ในกรณีท่ีมีการระบาดอาจฉีดเข็มท่ี 2 ก่อนอายุ 4 ปีได้ โดยตอ้ งหา่ งจากเขม็ แรกอยา่ งนอ้ ย 3 เดือน ถา้ อายมุ ากกวา่ 13 ปี ใหฉ้ ีดสองเขม็ หา่ งกนั อยา่ งนอ้ ย 1 เดือน
3) อาจใชว้ คั ซีน MMRV แทน MMR และ VZV แบบแยกเขม็
14. วัคซนี พษิ สุนัขบา้ ก่อนการสัมผัสโรค
1) พิจารณาใหว้ คั ซีนก่อนการสมั ผสั ในผทู้ ่ีมีความเส่ยี งตอ่ การถกู สนุ ขั หรอื สตั วเ์ ลยี้ งลกู ดว้ ยนมอ่ืนๆ กดั ในทกุ อายุ โดยฉีดเขา้ กลา้ มเนือ้ ในวนั ท่ี 0, 7 และ 21-28 หรอื ฉีด 0.1 มล. ตอ่ จดุ เขา้ ใน
ชนั้ ผิวหนงั (intradermal) จำ� นวน 1 จดุ ในวนั ท่ี 0, 7 และ 21-28
2) หากถกู สนุ ขั หรอื สตั วเ์ ลยี้ งลกู ดว้ ยนมอ่ืนๆกดั แนะนำ� ใหร้ กั ษาเหมือนเดก็ ปกติ แตต่ อ้ งให้ RIG ถา้ มีขอ้ บง่ ชีเ้ สมอ แมเ้ คยได้ Pre-exposure ครบแลว้ ก็ตาม

คำ� แนะนำ� ในการวัคซนี ซำ้� ในเดก็ ทต่ี ดิ เชือ้ เอชไอวี (revaccination)
เดก็ ตดิ เชือ้ เอชไอวที ่ีเรม่ิ ยาตา้ นไวรสั ขณะท่ี CD4 นอ้ ยกวา่ รอ้ ยละ 15 แมว้ า่ จะมีประวตั เิ คยไดร้ บั วคั ซีนมาก่อนแลว้ แนะนำ� ใหฉ้ ีดวคั ซีนซำ้� เม่ือระดบั CD4 ดีขนึ้ (immune recovery) คือ
มากกวา่ รอ้ ยละ 25 หรอื มากกวา่ 350 เซลล/์ ลบ.มม. (เดก็ อาย>ุ 5 ปี) อยา่ งนอ้ ย 6 เดือนหรอื CD4 มากกวา่ รอ้ ยละ 15 และมี viral load นอ้ ยกวา่ 50 copies/ml นานกวา่ 1 ปี รายละเอียดดงั แสดง
ในตารางดา้ นลา่ ง ทงั้ นีใ้ นเดก็ ท่ีเรม่ิ ยาเม่ือระดบั CD4 มากกวา่ รอ้ ยละ 15 ยงั ไมม่ ีคำ� แนะนำ� การใหว้ คั ซีนซำ้�

ตารางการใหว้ ัคซนี จำ� เป็ นซำ้� ในเดก็ ทต่ี ดิ เชือ้ เอชไอวที เ่ี คยไดร้ ับวัคซนี มาก่อนการเริ่มยาตา้ นไวรัสหรือไดร้ ับวัคซนี ขณะที่ CD4 น้อยกว่าร้อยละ 15

ระยะเวลาหลังฉีดเขม็ แรก เขม็ แรก 1 เดอื น 2 เดอื น 3 เดอื น จำ� นวนครั้ง
HBV1
วัคซนี MMR1 HBV2 HBV3 3
JE1 JE2 2
HBV vaccine1 1
JE vaccine (ชนิดเชือ้ ตาย)2
Measles vaccine3 ใหท้ กุ 10 ปี
dT vaccine ในเดก็ อายุ > 7 ปี4

ตาํ ราวัคซนี และการสร้างเสริมภมู คิ มุ้ กันโรค หมายเหตุ
ปี 2562 1. วัคซนี ตบั อักเสบบี ควรพิจารณาฉีดวคั ซีนกระตนุ้ ซำ้� ตามวธิ ีใดวิธีหนง่ึ ดงั นี้ วิธีท่ี 1 กรณีไมส่ ามารถตรวจเลอื ดหาระดบั ภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ ตบั อกั เสบบีได้ ใหฉ้ ีดวคั ซีนอีก 3 โด๊สเลย (อาจพิจารณาให้
วคั ซีนในขนาดผใู้ หญ่) เน่ืองจากขอ้ มลู ท่ีศกึ ษาในเดก็ ไทยตดิ เชือ้ เอชไอวีท่ีเรม่ิ ยาตา้ นไวรสั เอชไอวีเม่ือมีระดบั CD4 ต่ำ� กวา่ 15% มีเดก็ เพียงรอ้ ยละ 1 เทา่ นนั้ ท่ีมี antiHBs Ab > 10 mIU/ml หรอื วิธี
295 ท่ี 2 ใหต้ รวจ anti-HBs Ab ก่อนและใหว้ คั ซีนตบั อกั เสบบี ตามระดบั แอนตบิ อดี้ ดงั นี้
- ถา้ anti-HBs Ab < 10 mIU/mL ใหฉ้ ีดวคั ซีนใหมท่ งั้ 3 โด๊ส (โดยใหว้ คั ซีนในขนาดของเดก็ หรอื พิจารณาเพ่ิมขนาดเทา่ กบั ผใู้ หญ่)
- ถา้ anti-HBs Ab 10-100 mIU/mL ใหฉ้ ีดกระตนุ้ 1 โด๊ส ในผปู้ ่วยท่ีไดร้ บั ยาตา้ นไวรสั และมีระดบั ภมู ิคมุ้ กนั CD4ใกลเ้ คียงปกติ
- ถา้ anti-HBs Ab > 100 mIU/mL ผปู้ ่วยมีภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ โรค ยงั ไมจ่ ำ� เป็นตอ้ งฉีดกระตนุ้ อีก
2. วัคซนี ไข้สมองอักเสบเจอี ควรพิจารณาใหว้ คั ซีนไขส้ มองอกั เสบชนิดเชือ้ ตายซำ้� อีก 2 โด๊ส หา่ งกนั อยา่ งนอ้ ย 1 เดือนหลงั จากระดบั ภมู ิคมุ้ กนั CD4 ดีแลว้ เป็นเวลาอยา่ งนอ้ ย 6 เดือน หาก
จำ� เป็นตอ้ งใชว้ คั ซีนชนิดเชือ้ เป็น ใหฉ้ ีดเพียง 1 ครงั้
3. วคั ซนี หดั -หดั เยอรมนั -คางทมู ควรพจิ ารณารบั วคั ซนี ซำ้� 1 ครงั้ เม่ือระดบั ภมู คิ มุ้ กนั CD4 ดแี ลว้ เป็นเวลาอยา่ งนอ้ ย 6 เดอื น การใหว้ คั ซนี MMR ครงั้ นีจ้ ะไมข่ นึ้ กบั ประวตั กิ ารเป็นหดั หดั เยอรมนั
หรอื คางทมู ในอดีต
4. วัคซนี คอตบี -บาดทะยัก-ไอกรน (DTwP, DTaP และ Tdap) ในเดก็ อายุ <7 ปี แนะนำ� ใหใ้ ช้ DTwP หรอื DTaP แนะนำ� ในผปู้ ่วยท่ีมีอายมุ ากกวา่ 7 ปี ใหใ้ ช้ dT หรอื Tdap ตามความเหมาะสม

บทที่ 9 การให้ ัวค ีซนใน ้ผูที่มีภาวะ ูภมิคุ้ม ักนบกพ ่รอง

หนังสืออา้ งองิ

1. CDC. General recommendations on immunization --- recommendations of the Advisory
Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR Recomm Rep 2011;60:1-64.
2. American Academy of Pediatrics. Immunization in special clinical circumstances.
In: Kimberlin DW, BradyMT, Jackson MA, Long SS, eds. Red Book: 2018 Report of the
Committee on Infectious Diseases. 31st ed.Itasca, IL: American Academy of Pediatrics;
2018:67-111.
3. Rubin LG, Levin MJ, Ljungman P, et al. 2013 IDSA clinical practice guideline for vaccination
of the immunocompromised host. Clin Infect Dis 2014;58:309-18.
4. World Health Organization. Revised BCG vaccination guidelines for infants at risk for HIV
infection. Wkly Epidemiol Rec 2007;82:193-6.
5. CDC. Measles pneumonitis following measles-mumps-rubella vaccination of a patient with
HIV infection, 1993. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 1996;45:603-6.
6. Bresee JS, Hummelman E, Nelson EAS, Glass RI. Rotavirus in Asia: The Value of Surveillance
for Informing Decisions about the Introduction of New Vaccines. The Journal of Infectious
Diseases 2005;192:S1–S5.
7. CDC. Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP):
use of vaccines and immune globulins for persons with altered immunocompetence.
MMWR Recomm Rep 1993;42(RR-4):1-18.
8. Esposito S, Cecinati V, Brescia L, Principi N. Vaccinations in children with cancer. Vaccine
2010;28:3278-84.
9. CDC. Guidelines for preventing opportunistic infections among hematopoietic stem cell
transplant recipients. MMWR Recomm Rep 2000;49(RR-10):1-125, CE1-7.
10. Tomblyn M, Chiller T, Einsele H, et al. Guidelines for preventing infectious complications
among hematopoietic cell transplant recipients: a global perspective. Preface. Bone Marrow
Transplant 2009;44:453-5.
11. Ljungman P, Engelhard D, de la Camara R, et al. Vaccination of stem cell transplant
recipients: recommendations of the Infectious Diseases Working Party of the EBMT. Bone
Marrow Transplant 2005;35:737-46.
12. Abzug MJ. Vaccination in the immunocompromised child: a probe of immune reconstitution.
Pediatr Infect Dis J 2009;28:233-6.
13. Guidelines for vaccination of solid organ transplant candidates and recipients. Am J
Transplant 2004;4 Suppl 10:160-3.
14. Heijstek MW, Ott de Bruin LM, Bijl M, et al. EULAR recommendations for vaccination in
paediatric patients with rheumatic diseases. Ann Rheum Dis 2011;70:1704-12.

296 ตาํ ราวัคซนี และการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค
ปี 2562

15. Heijstek MW, Ott de Bruin LM, Borrow R, et al. Vaccination in paediatric patients with
auto-immune rheumatic diseases: a systemic literature review for the European League
against Rheumatism evidence-based recommendations. Autoimmun Rev 2011;11:112-22.
16. Nuorti JP, Whitney CG. Prevention of pneumococcal disease among infants and children - use
of 13-valent pneumococcal conjugate vaccine and 23-valent pneumococcal polysaccharide
vaccine - recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP).
MMWR Recomm Rep 2010;59(RR-11):1-18.
17. CDC. Licensure of a 13-valent pneumococcal conjugate vaccine (PCV13) and recommendations
for use among children - Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP), 2010.
MMWR 2010;59:258-61.
18. CDC. Haemophilus b conjugate vaccines for prevention of Haemophilus influenzae type b
disease among infants and children two months of age and older. Recommendations of
the immunization practices advisory committee (ACIP). MMWR Recomm Rep 1991;40
(RR-1):1-7.
19. Campbell AL, Herold BC. Immunization of pediatric solid-organ transplantation candidates:
immunizations in transplant candidates. Pediatr Transplant 2005;9:652-61.

บทท่ี 9 การให้วคั ซนี ในผ้ทู ี่มภี าวะภมู คิ ุ้มกนั บกพรอ่ ง

ตาํ ราวคั ซีนและการสรา้ งเสรมิ ภมู คิ ุ้มกันโรค 297
ปี 2562



10บทที่
วคั ซนี สำ� หรบั ผู้ท่เี ดินทางไปตา่ งประเทศ



10บทท่ี วัคซนี ส�ำหรับผู้ทเ่ี ดนิ ทางไปตา่ งประเทศ บทท่ี 10 วคั ซนี สำ� หรบั ผู้ท่เี ดินทางไปตา่ งประเทศ

การสรา้ งเสรมิ ภมู คิ มุ้ กนั สำ� หรบั ผเู้ ดนิ ทางไปตา่ งประเทศนบั เป็นเรอ่ื งสำ� คญั เพราะประเทศจดุ หมาย
ทจ่ี ะเดนิ ทางไปอาจเกดิ โรคระบาดหรอื มโี รคตดิ ตอ่ บางอยา่ งเป็นโรคประจำ� ถ่นิ ซง่ึ ผเู้ ดนิ ทาง เขา้ ไปในประเทศ
หรอื พนื้ ท่นี นั้ ๆ อาจจะไมม่ ภี มู คิ มุ้ กนั โรคนนั้ ๆอยู่ ทำ� ใหม้ คี วามเสย่ี งในการตดิ โรค ป่วยในขณะเดนิ ทางหรอื
เม่ือกลบั มา ซง่ึ อาจนำ� เชือ้ ตา่ งถ่ินเขา้ มาได้ และบอ่ ยครงั้ ท่ีประเทศจดุ หมายปลายทางกำ� หนดกฎหมาย
หรือระเบียบในการสรา้ งเสริมภมู ิคมุ้ กนั ของผเู้ ดินทางเขา้ ประเทศนนั้ ๆตามความเหมาะสมของแต่ละ
ประเทศ ดงั นนั้ ผเู้ ดนิ ทางจงึ ควรสรา้ งเสรมิ ภมู คิ มุ้ กนั โรคกอ่ นการเดนิ ทาง โดยควรปรกึ ษาแพทยอ์ ยา่ งนอ้ ย
4-6 สปั ดาหก์ ่อนการเดนิ ทาง เน่ืองจากรา่ งกายตอ้ งใชเ้ วลาในการสรา้ งภมู ิคมุ้ กนั หลงั การใหว้ คั ซีน และ
วคั ซีนบางชนิดตอ้ งใหห้ ลายครงั้ ก่อนท่ีรา่ งกายจะสรา้ งภมู ิคมุ้ กนั ในระดบั ท่ีสามารถปอ้ งกนั โรคได้
อยา่ งไรก็ตาม แมจ้ ะมีการเสรมิ สรา้ งภมู คิ มุ้ กนั โดยวคั ซนี กอ่ นออกเดนิ ทางแลว้ ไมไ่ ดห้ มายความวา่
ผเู้ ดนิ ทางจะปลอดภยั จากโรคตดิ ตอ่ ดงั กลา่ ว ผเู้ ดนิ ทางจะตอ้ งระวงั ตวั ปอ้ งกนั ไมใ่ หเ้ กิดโอกาสเสย่ี งตอ่ การ
เกิดโรคโดยไมจ่ ำ� เป็น เชน่ การเลอื กบรโิ ภคอาหารหรอื นำ้� ท่ีสะอาดถกู อนามยั การปอ้ งกนั ยงุ หรอื แมลงกดั

วัคซีนส�ำหรบั ผทู้ ี่เดินทางไปตา่ งประเทศ1,2

วคั ซีนสำ� หรบั ผเู้ ดนิ ทางท่ีควรไดร้ บั อยา่ งเหมาะสม แบง่ เป็น 3 กลมุ่ ดงั นี้
1. วคั ซีนท่ีควรไดร้ บั ทกุ ราย ตามแผนการสรา้ งเสริมภมู ิคมุ้ กนั โรคของกระทรวงสาธารณสขุ
และคำ� แนะนำ� การใหว้ คั ซีนในผใู้ หญ่ท่วั ไป (Routine recommended vaccine)
2. วคั ซีนท่ีแนะนำ� ใหร้ บั ก่อนเดนิ ทางท่ีใหเ้ ลือกใชต้ ามความเส่ยี ง (Recommended vaccine
for travelers) แพทยต์ อ้ งพิจารณาภาวะสขุ ภาพของผเู้ ดนิ ทาง ความเส่ยี งท่ีจะสมั ผสั โรค ประสทิ ธิภาพ
ของวคั ซีน ขอ้ บง่ ชี้ขอ้ หา้ ม ตลอดจนผลขา้ งเคียงของวคั ซีนแตล่ ะชนิดดว้ ย มีการใหค้ ำ� ปรกึ ษาถงึ ผลดีผลเสยี
ของวคั ซีนแก่ผเู้ ดนิ ทางก่อน
3. วคั ซนี ท่จี ำ� เป็นตอ้ งไดร้ บั กอ่ นเขา้ บางประเทศ (Required/Mandatory vaccine) ไดแ้ ก่ วคั ซนี
ปอ้ งกนั โรคไขเ้ หลอื ง และวคั ซนี ไขก้ าฬหลงั แอน่ ตามกฎอนามยั ระหวา่ งประเทศกำ� หนดใหฉ้ ีดวคั ซนี ปอ้ งกนั
โรคไขเ้ หลืองก่อนเขา้ บางประเทศเท่านนั้ ซ่งึ มีเหตผุ ล 2 ประการ คือ เพ่ือป้องกนั บคุ คลท่ีจำ� เป็นตอ้ ง
เดนิ ทางในพนื้ ท่เี สย่ี งตอ่ การตดิ เชือ้ โรคไขเ้ หลอื ง และเพ่อื ปอ้ งกนั ไมใ่ หโ้ รคไขเ้ หลอื งแพรร่ ะบาดจากพนื้ ท่เี สย่ี ง
เขา้ ไปในประเทศอ่นื ผเู้ ดนิ ทางจะตอ้ งมเี อกสารรบั รองการฉีดวคั ซนี เพราะเป็นเง่อื นไขในการใหเ้ ขา้ ประเทศ
สว่ นท่ปี ระเทศซาอดุ อิ าระเบยี กำ� หนดใหผ้ แู้ สวงบญุ ท่จี ะเขา้ ไปรว่ มพธิ ีฮจั ญแ์ ละพธิ ีอมุ เราะหต์ อ้ งมเี อกสาร
รบั รองการฉีดวคั ซีนปอ้ งกนั โรคไขก้ าฬหลงั แอน่

ตาํ ราวคั ซีนและการสร้างเสรมิ ภูมิคุม้ กันโรค 301
ปี 2562

ผเู้ ดนิ ทางกลุ่มพเิ ศษ

ทารกและเดก็
ทารกและเดก็ ควรไดร้ บั วคั ซนี ตามแผนการสรา้ งเสรมิ ภมู คิ มุ้ กนั โรคของกระทรวงสาธารณสขุ ให้
ครบถว้ นตามอายุ โดยท่วั ไปไมแ่ นะนำ� ใหเ้ ดก็ อายตุ ่ำ� กวา่ 9 เดอื น เขา้ ไปในพนื้ ท่ที ่มี กี ารระบาดของไขเ้ หลอื ง
เน่ืองจากวคั ซีนป้องกนั โรคไขเ้ หลืองจะไม่ใหแ้ ก่เด็กก่อนอายุ 9 เดือน อย่างไรก็ดีในเด็กอายุ 6-8 เดือน
ถา้ จำ� เป็นตอ้ งเดินทางเขา้ ไปในพืน้ ท่ีเส่ียงโดยไมอ่ าจหลีกเล่ียงไดแ้ ละไมส่ ามารถปอ้ งกนั ไมใ่ หย้ งุ กดั ไดด้ ี
อาจพิจารณาใหว้ คั ซีนไขเ้ หลืองได้ แตต่ อ้ งพิจารณาเป็นรายๆ ไป สว่ นเดก็ อายนุ อ้ ยกวา่ 6 เดือนถือเป็น
ขอ้ หา้ มในการรบั วคั ซีนไขเ้ หลือง2

วัยรุ่นและวัยหนุ่มสาว
วยั รุน่ และวยั หนมุ่ สาวเป็นกลมุ่ ทม่ี คี วามเสย่ี งสงู ตอ่ การตดิ เชอื้ มากเพราะสว่ นใหญเ่ ดนิ ทางอยา่ ง
ประหยดั ดงั นนั้ จงึ อาจพกั อาศยั ในสถานท่ีท่ีมีระบบสขุ าภิบาลต่ำ� กวา่ มาตรฐาน (โดยเฉพาะอยา่ งย่ิงนกั
เดนิ ทางกลมุ่ แบกเป้ หรอื backpacker) รวมถงึ พฤตกิ รรมทางเพศและความเส่ยี งอ่ืนๆ ท่ีเกิดขนึ้ จากฤทธิ์
ของแอลกอฮอลห์ รอื ยา คนกลมุ่ นีจ้ งึ ควรไดร้ บั คำ� แนะนำ� ใหร้ บั วคั ซนี ปอ้ งกนั โรคท่ีเหมาะสมกอ่ นออกเดนิ ทาง
และระมดั ระวงั หลกี เล่ยี งโอกาสตดิ เชือ้ โรคตา่ งๆ ไปพรอ้ มกนั ดว้ ย

ผู้เดนิ ทางเป็ นประจำ�
ผทู้ ่ีเดินทางเป็นประจำ� โดยเฉพาะทางเคร่ืองบินอาจละเลยเร่ืองนี้ เพราะเดินทางบ่อยจึงควร
ทบทวนการสรา้ งภมู ิคมุ้ กนั ใหค้ รบถว้ นอยเู่ สมอ

ผู้เดนิ ทางนาทสี ุดทา้ ยหรือเดนิ ทางกะทนั หนั
ผเู้ ดนิ ทางบางคนตอ้ งเดนิ ทางกะทนั หนั ดงั นนั้ จงึ เป็นการยากท่จี ะไดร้ บั วคั ซนี หลายชนดิ ในเวลา
อนั สนั้ ถา้ ไมอ่ าจไดร้ บั วคั ซีนก่อนจะเดนิ ทางไดค้ รบถว้ น อาจจะขอรบั วคั ซีนโด๊สท่ีเหลือในประเทศปลายทาง
ตามชว่ งเวลาท่ีเหมาะสมได้

หญิงตงั้ ครรภ์
การตงั้ ครรภไ์ ม่ใช่ขอ้ หา้ มในการรบั วคั ซีนเชือ้ ตาย ถา้ วคั ซีนชนิดนนั้ ปลอดภยั และมีผลในการ
ปอ้ งกนั โรคทงั้ มารดาและทารกในครรภ์แตต่ อ้ งใชค้ วามระมดั ระวงั อยบู่ า้ งในการหลกี เลย่ี งวคั ซนี บางชนดิ
ท่ีอาจเกิดอนั ตรายตอ่ ทารกในครรภไ์ ด้ วคั ซีนทำ� จากเชือ้ ตาย, toxoids , polysaccharide และวคั ซีน IPV
ถือวา่ มีความปลอดภยั สำ� หรบั หญิงมีครรภ์สว่ นวคั ซีนเชือ้ มีชีวติ ออ่ นฤทธิ์ เชน่ วคั ซีน MMR, BCG, Varicella,
วคั ซนี ปอ้ งกนั โรคไขเ้ หลอื ง วคั ซนี ไทฟอยดช์ นิดกิน, วคั ซนี ไขส้ มองอกั เสบเจอีชนิดเชือ้ เป็น จะเป็นวคั ซนี ตอ้ งหา้ ม
เพราะตามทฤษฎแี ลว้ จะเสย่ี งตอ่ ทารกในครรภ์และเป็นวคั ซนี ท่ตี อ้ งหลกี เลย่ี ง แตค่ วามเสย่ี งและประโยชน์
ท่ีจะไดจ้ ากวคั ซนี เชือ้ ยงั มีชีวติ ตอ้ งแยกพิจารณาเป็นรายๆ เชน่ หญิงตงั้ ครรภถ์ า้ จำ� เป็นตอ้ งเดนิ ทางเขา้ ไป
ในพืน้ ท่ีเส่ยี งตอ่ การตดิ โรคไขเ้ หลืองอยา่ งหลกี เล่ยี งไมไ่ ด้ อาจพิจารณาใหว้ คั ซีนไขเ้ หลอื ง2

302 ตําราวคั ซีนและการสรา้ งเสรมิ ภมู คิ ้มุ กันโรค
ปี 2562

ผู้เดนิ ทางสูงอายุ บทท่ี 10 วคั ซนี สำ� หรบั ผู้ท่เี ดินทางไปตา่ งประเทศ
ผสู้ งู อายอุ าจไมเ่ คยไดร้ บั วคั ซีนท่ีแนะนำ� ใหต้ ามปกติ หรอื ภมู ิคมุ้ กนั ท่ีเคยมีอาจตกต่ำ� ลง ทำ� ให้
มีโอกาสตดิ เชือ้ โรคไดง้ า่ ย เชน่ คอตบี ไอกรน บาดทะยกั และโปลโิ อ เชน่ เดยี วกบั โรคตดิ เชือ้ ประจำ� ถ่ินอ่ืนๆ
ในประเทศจดุ หมายปลายทาง
ผเู้ ดนิ ทางท่ีสงู อายทุ ่ีไมเ่ คยไดร้ บั การสรา้ งเสรมิ ภมู ิคมุ้ กนั โรคควรไดร้ บั การสรา้ งเสรมิ ภมู ิคมุ้ กนั
พืน้ ฐานครบชดุ ตงั้ แต่ Tdap, IPV และ HB และสำ� หรบั ผไู้ มม่ ีภมู ิคมุ้ กนั โรคตบั อกั เสบเอ ควรไดร้ บั วคั ซีน
ดงั กลา่ วก่อนออกเดนิ ทางไปยงั ประเทศท่ีกำ� ลงั พฒั นา
ผเู้ ดนิ ทางสงู อายมุ ีความเส่ยี งตอ่ การเกิดอาการแทรกซอ้ นท่ีรุนแรง ของโรคไขห้ วดั ใหญ่ จงึ ควร
ไดร้ บั วคั ซีนไขห้ วดั ใหญ่อยา่ งสม่ำ� เสมอทกุ ปี และควรพิจารณารบั การฉีดวคั ซีนปอ้ งกนั นิวโมคอคคสั ดว้ ย
ทงั้ PCV และ PPSV23

ผู้เดนิ ทางทมี่ ปี ัญหาการเจบ็ ป่ วยเรือ้ รัง
ผเู้ ดนิ ทางท่ีมีปัญหาการเจบ็ ป่วยเรอื้ รงั เชน่ ภมู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ ง เป็นโรคมะเรง็ โรคเบาหวานหรอื
กำ� ลงั รบั รกั ษาดว้ ยยากดภมู ิคมุ้ กนั จะมีโอกาสเส่ียงจากอาการแทรกซอ้ นเม่ือไดร้ บั วคั ซีนท่ีเชือ้ ยงั มีชีวิต
ดงั นนั้ จงึ ตอ้ งแนะนำ� ใหห้ ลกี เลย่ี งวคั ซนี MMR, OPV, BCG, Varicella, วคั ซนี ไขเ้ หลอื ง และวคั ซนี ทยั ฟอยด์
(ชนิดกิน) ถา้ จำ� เป็นตอ้ งเดนิ ทางไปยงั ประเทศท่ีตอ้ งการเอกสารรบั รองการฉีดวคั ซนี โรคไขเ้ หลอื ง ผเู้ ดนิ ทาง
ตอ้ งขอหนงั สอื รบั รองจากแพทยเ์ พ่อื ขอยกเวน้ การฉีดวคั ซนี ดงั กลา่ ว และตอ้ งหลกี เลย่ี งการเดนิ ทางเขา้ ไป
ในพืน้ ท่ีเส่ยี ง และตอ้ งปอ้ งกนั ไมใ่ หย้ งุ กดั
ผเู้ ดนิ ทางท่ีมีปัญหาหวั ใจและระบบการไหลเวียนของเลอื ด และ/หรอื โรคทางเดนิ หายใจ หรอื
โรคเบาหวาน เป็นกลมุ่ เส่ยี งสงู ท่ีจะตดิ เชือ้ ไขห้ วดั ใหญ่รุนแรงและเกิดอาการแทรกซอ้ นของโรคดงั กลา่ วดว้ ย
จงึ แนะนำ� ใหร้ บั การฉีดวคั ซนี ปอ้ งกนั โรคไขห้ วดั ใหญ่ทกุ ปี และ วคั ซนี นิวโมคอคคสั ดว้ ย สำ� หรบั ผทู้ ่ีไมม่ ีมา้ ม
หรอื มา้ มไมป่ กติ จะแนะนำ� ใหร้ บั วคั ซีนเพ่ิมไดแ้ ก่ วคั ซีนฮิบ, ไขก้ าฬหลงั แอน่ และ นิวโมคอคคสั
ผูท้ ่ีติดเชือ้ เอชไอวี ควรไดร้ บั วคั ซีนใหค้ รบถว้ นเช่นเดียวกับคนปกติ รวมทงั้ ควรไดร้ บั วคั ซีน
ไขห้ วดั ใหญ่ วคั ซีนนิวโมคอคคสั โดยมีขอ้ ยกเวน้ ดงั ตอ่ ไปนี:้
- วคั ซีน MMR ใหไ้ ดต้ ามปกติ ยกเวน้ ถา้ ผเู้ ดนิ ทางมีภาวะภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ งมาก (CD4<200
เซลล/์ มม.3) ถือเป็นขอ้ หา้ มในการรบั วคั ซีน 2
- วคั ซีนไขเ้ หลือง เป็นขอ้ หา้ มในกล่มุ ผปู้ ่ วยโรคภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ งท่ีมี CD4 นอ้ ยกว่า 200
เซลล/์ มม.3 สว่ นผทู้ ่ีมี CD4 200-499 เซลล/์ มม.3 เป็นขอ้ ควรระวงั ในการใหว้ คั ซีน สามารถพิจารณาให้
วคั ซีนไขเ้ หลอื งไดถ้ า้ จำ� เป็นตอ้ งเดินทางเขา้ ไปในพืน้ ท่ีเส่ยี งอยา่ งหลกี เล่ยี งไมไ่ ด1้ ,2

ตาํ ราวัคซนี และการสร้างเสรมิ ภูมิคมุ้ กนั โรค 303
ปี 2562

ประเภทและการพจิ ารณาใหว้ คั ซีนสำ� หรบั ผู้เดินทางไปต่างประเทศ

1. วัคซีนตามแผนการสร้างเสริมภมู ิคุ้มกันของกระทรวงสาธารณสุข3 (ดรู ายละเอียดในบทของ
แต่ละวัคซีน) (Routine recommended vaccine)

1.1 วัคซนี วัณโรค (BCG)
วคั ซีน BCG ไมจ่ ำ� เป็นตอ้ งใชใ้ นคนไทยท่ีจะเดนิ ทางไปตา่ งประเทศ เน่ืองจากเดก็ ไทยจะไดร้ บั
วคั ซีน BCG 1 โด๊ส แรกเกิดและประเทศไทยถือวา่ มีความชกุ ของวณั โรคสงู สำ� หรบั เดก็ ตา่ งชาตคิ วรได้
วคั ซนี BCG ในกรณีท่เี ดนิ ทางจากพนื้ ท่ที ่มี ีอบุ ตั กิ ารณข์ องโรคตำ่� ไปยงั พนื้ ท่ที ่มี อี บุ ตั กิ ารณข์ องโรคสงู หรอื
จะเดินทางมาอยใู่ นประเทศไทยเป็นเวลานาน ควรไดร้ บั วคั ซีนนีก้ ่อนเดนิ ทาง 4 สปั ดาห์ ไมแ่ นะนำ� ใหม้ ี
การฉีดวคั ซีน BCG กระตนุ้
1.2 วัคซนี รวมคอตบี -บาดทะยกั -ไอกรน (DTP)
โรคคอตีบเป็นโรคท่ีพบไดท้ ่วั โลกแมจ้ ะไมบ่ อ่ ยนกั เพราะมีการสรา้ งเสรมิ ภมู ิคมุ้ กนั ดว้ ยวคั ซีน
DTP ในเดก็ ตอ่ เน่ืองมาเป็นเวลานาน แตก่ ารระบาดใหญ่เกิดขนึ้ ได้โดยเฉพาะในประเทศท่ีมีอตั ราการรบั
วคั ซนี ต่ำ� สว่ นเชือ้ บาดทะยกั มใี นสง่ิ แวดลอ้ มทกุ แหง่ ท่วั โลก ผเู้ ดนิ ทางเสย่ี งตอ่ โรคนีไ้ ดเ้ สมอ ถา้ มบี าดแผล
สว่ นโรคไอกรนมีอบุ ตั กิ ารณส์ งู ในประเทศกำ� ลงั พฒั นา เดก็ เลก็ มีความเส่ยี งสงู ตอ่ โรครุนแรง ในระยะหลงั
มีรายงานการระบาดของโรคไอกรนท่วั โลก เน่ืองจากระดบั ภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ โรคไอกรนในผใู้ หญ่ลดลง ดงั นนั้
ผเู้ ดนิ ทางทกุ คนควรมีภมู ิตา้ นทานตอ่ ทงั้ สามโรคนี้
ผเู้ ดินทางทกุ คนตอ้ งไดร้ บั วคั ซีน DTP สำ� หรบั เด็กอายตุ ่ำ� กว่า 7 ปี ตามแผนการสรา้ งเสริม
ภมู ิคมุ้ กนั โรคของกระทรวงสาธารณสขุ โดยอาจใช้ DTwP หรอื DTaP สำ� หรบั เดก็ อายมุ ากกวา่ 7 ปี และ
ผใู้ หญ่ เม่ือไดร้ บั วคั ซีนครบ 3 ครงั้ แรก ในเดือนท่ี 0, 1, 6 แลว้ ควรไดร้ บั การฉีด dT กระตนุ้ ทกุ 10 ปี และ
อาจใช้ Tdap หรอื Tdap-IPV แทน dT ไดห้ นง่ึ ครงั้
1.3 วัคซนี ไวรัสตบั อักเสบ บี (HB)
ผทู้ ่ีมีความเส่ียงสงู ตอ่ โรคไวรสั ตบั อกั เสบบีคือกลมุ่ ท่ีตอ้ งสมั ผสั เลอื ดหรอื สารคดั หล่งั หรอื ผทู้ ่ี
มีเพศสมั พนั ธโ์ ดยไมส่ วมถงุ ยางอนามยั กิจกรรมหลกั ท่ที ำ� ใหเ้ กิดความเส่ยี งไดแ้ ก่ ผปู้ ฏบิ ตั งิ านดา้ นการดแู ล
รกั ษาพยาบาล ทงั้ ทางการแพทย์ ทนั ตกรรม เจา้ หนา้ ท่ีหอ้ งปฏิบตั ิการ หรอื บคุ ลากรอ่ืนๆ ท่ีตอ้ งสมั ผสั
โดยตรงกบั เลอื ดมนษุ ย์ ผไู้ ดร้ บั การถ่ายเลือดท่ีไมไ่ ดร้ บั การตรวจหาไวรสั ตบั อกั เสบบี การทำ� ฟัน หรอื ผทู้ ่ี
สมั ผสั เขม็ /ของมีคมท่ีไมป่ ลอดเชือ้ เชน่ ฝังเข็ม เจาะหู สกั หรอื ฉีดยา
ในเดก็ ไทยสว่ นใหญ่ (ทเ่ี กดิ หลงั ปี พ.ศ.2535) ไดร้ บั การฉีดวคั ซนี HB จำ� นวน 3 เขม็ ตามแผนการ
สรา้ งเสริมภูมิคุม้ กันของกระทรวงสาธารณสขุ แต่ในผูใ้ หญ่อาจไม่ไดร้ บั วคั ซีนและไม่มีภูมิคุม้ กันอยู่
หากตรวจพบวา่ ยงั ไมม่ ีภมู ิคมุ้ กนั ควรรบั วคั ซีน โดยรบั 3 เขม็ ในเดือนท่ี 0, 1, 6 แตถ่ า้ ผเู้ ดนิ ทางมาพบแพทยช์ า้
หรอื ไมม่ ีเวลาฉีดใหค้ รบ สามารถฉีดแบบเรง่ รดั ไดค้ ือ ฉีด วนั ท่ี 0,7 และ 21 ซง่ึ การฉีดแบบนี้ จะทำ� ใหฉ้ ีด
ครบ 3 เขม็ ไดภ้ ายใน 3 สปั ดาห์อยา่ งไรก็ดีการฉีดแบบเรง่ รดั นี้จำ� เป็นตอ้ งฉีดเขม็ ท่ี 4 ท่ี 1 ปีดว้ ย เพ่ือทำ� ให้
ภมู ิคมุ้ กนั อย่ไู ดน้ าน2 การตรวจคดั กรองผเู้ ดินทางเพ่ือหาระดบั ภมู ิคมุ้ กนั ก่อนใหว้ คั ซีน โดยการตรวจ

304 ตาํ ราวัคซีนและการสร้างเสริมภมู ิคมุ้ กนั โรค
ปี 2562

anti-HBc ซ่งึ แสดงถึงการติดเชือ้ ตามธรรมชาติ ซ่งึ หากไดผ้ ลบวกก็ไม่จำ� เป็นตอ้ งฉีดวคั ซีน และควรดู บทท่ี 10 วคั ซนี สำ� หรบั ผู้ท่เี ดินทางไปตา่ งประเทศ
Anti-HBs และ HBsAg เพ่อื ตรวจหาภาวะพาหะ มปี ระโยชนม์ ากในผเู้ ดนิ ทางท่มี าจากประเทศกำ� ลงั พฒั นา
รวมทงั้ ประเทศไทยท่ีมีโอกาสรบั เชือ้ ตอนเป็นเดก็ แตไ่ มม่ ีอาการ แตอ่ าจไมม่ ีความจำ� เป็นในผเู้ ดนิ ทางจาก
ประเทศท่ีพฒั นาแลว้ ซง่ึ มีความชกุ ของการตดิ เชือ้ ต่ำ� ซง่ึ อาจฉีดวคั ซีนไปเลยโดยไมต่ อ้ งตรวจเลือด
1.4 วัคซนี รวมหดั -คางทมู -หดั เยอรมัน (MMR)
โรคหดั หดั เยอรมนั และคางทมู เป็นโรคท่ีพบไดท้ ่วั โลก แตพ่ บไดม้ ากในประเทศกำ� ลงั พฒั นา
ท่ีมีอตั ราการไดร้ บั วคั ซีนต่ำ� ในเดก็ ไทยจะไดร้ บั วคั ซีน MMR 2 เข็มตามแผนการสรา้ งเสรมิ ภมู ิคมุ้ กนั ของ
กระทรวงสาธารณสขุ เม่ืออายุ 9-12เดือน และ 2 ปี 6 เดือน สว่ นในผใู้ หญ่ถา้ ไมเ่ คยไดร้ บั วคั ซีนดงั กลา่ ว
และไมเ่ คยมีการตดิ เชือ้ ตามธรรมชาติ (หรอื ไมแ่ นใ่ จวา่ เคยเป็นมาก่อนหรอื ไม)่ ควรรบั การฉีด MMR 2 เขม็
ห่างกนั 4 สปั ดาหก์ ่อนการเดินทาง โดยไม่ตอ้ งตรวจระดบั ภมู ิคมุ้ กนั ก่อนฉีดวคั ซีน ผเู้ ดินทางท่ีไม่ไดร้ บั
การสรา้ งเสรมิ ภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ โรคหดั หดั เยอรมนั และคางทมู อยา่ งครบถว้ น จะมีความเส่ยี งตอ่ การตดิ โรค
ถา้ เดนิ ทางไปยงั ประเทศท่ียงั มีโรคชกุ ชมุ
1.5 วัคซนี โปลโิ อ (OPV, IPV)
แมว้ ่าประเทศส่วนใหญ่ท่วั โลกจะสามารถควบคมุ การติดเชือ้ ไดด้ ี และไม่มีการระบาดของ
โรคโปลโิ อแลว้ แตย่ งั มีบางประเทศโดยเฉพาะประเทศอฟั กานิสถานและปากีสถาน4พบวา่ มีการระบาด
ของเชือ้ โปลโิ อนีอ้ ยู่ และอาจสง่ ผลทำ� ใหเ้ กิดโรคโปลโิ อระบาดขนึ้ มาใหมใ่ นอีกหลายประเทศในแอฟรกิ า
ดงั นนั้ ผทู้ ่ีเดินทางไปในประเทศดงั กล่าว จึงควรไดร้ บั วคั ซีนเพ่ือป้องกนั โรค และป้องกนั การเป็นพาหะ
แพรก่ ระจายโรคดว้ ย
ในคนไทยมกั จะไดร้ บั วคั ซีน OPV ตงั้ แต่เด็กตามแผนการสรา้ งเสริมภมู ิคมุ้ กนั ของกระทรวง
สาธารณสขุ และเช่อื วา่ ภมู คิ มุ้ กนั ท่เี กดิ จากการไดร้ บั OPV จะอยไู่ ดต้ ลอดชวี ติ อยา่ งไรกด็ ใี นผใู้ หญ่ท่จี ำ� เป็น
ตอ้ งเดนิ ทางเขา้ ไปในพนื้ ท่รี ะบาดของโรคโปลโิ ออาจพจิ ารณารบั วคั ซนี กระตนุ้ 1 ครงั้ โดยอาจใชเ้ ป็นวคั ซนี
IPV เด่ียวๆ หรอื ใชเ้ ป็นวคั ซีนรวม Tdap-IPV ก็ไดซ้ ง่ึ จะไดภ้ มู ิคมุ้ กนั ตอ่ คอตีบ-บาดทะยกั -ไอกรนไปดว้ ย
1.6 วัคซนี ไข้สมองอักเสบเจอี (JE)
โดยท่วั ไปการเดินทางในภูมิภาคเอเชียจะมีความเส่ียงต่ำ� ต่อการติดเชือ้ ไขส้ มองอกั เสบเจอี
แตข่ นึ้ อยกู่ บั ฤดกู าล ลกั ษณะการเดนิ ทางท่ีพกั และระยะเวลาท่ีอาศยั อยใู่ นพืน้ ท่ีชนบท การเดนิ ทางระยะสนั้
และพกั ในโรงแรมชนั้ หนง่ึ ในเมือง ท่ีมีโอกาสถกู ยงุ Culex กดั นอ้ ยมากจะมีความเส่ยี งนอ้ ยมาก ในทางกลบั กนั
การพกั แรมตงั้ แคมป์ ในพนื้ ท่ชี นบทจะมคี วามเสย่ี งสงู มรี ายงานการเกดิ โรคไขส้ มองอกั เสบเจอี ในนกั ทอ่ งเท่ยี ว
ท่วั โลกประปราย ประมาณหนง่ึ รายตอ่ ปี
ควรพิจารณาใหว้ คั ซีน JE แก่ผเู้ ดนิ ทางท่ีจะเขา้ ไปในพืน้ ท่ีท่ีมีการระบาดของโรคไขส้ มองอกั เสบเจอี
โดยเฉพาะผทู้ ่ีมีความเส่ยี งสงู เชน่ ทอ่ งเท่ียวในชนบท ท่ีพกั อยเู่ ป็นเวลานาน วคั ซีน JE เป็นวคั ซีนท่ีอยใู่ น
แผนการ สรา้ งเสรมิ ภมู ิคมุ้ กนั โรคของเดก็ ไทยอยแู่ ลว้ แตส่ ำ� หรบั ผใู้ หญ่และนกั เดนิ ทางตา่ งชาติ หากยงั
ไมเ่ คยฉีดและจะตอ้ งเดนิ ทางในพนื้ ท่เี สย่ี งควรฉีด วคั ซนี ไขส้ มองอกั เสบเจอชี นดิ เชือ้ มชี ีวติ ออ่ นฤทธิ์ 1 เขม็

ตําราวคั ซนี และการสร้างเสริมภมู ิคุ้มกนั โรค 305
ปี 2562

CD-JE VaxTM หรอื ImojevTM ซง่ึ วคั ซีนดงั กลา่ วนิยมใชม้ ากขนึ้ ในผเู้ ดนิ ทาง เน่ืองจากมีประสทิ ธิภาพและ
ความปลอดภยั สงู และฉีดเพียง 1 เข็ม สามารถปอ้ งกนั โรคไดน้ าน หรอื ฉีดวคั ซีนเชือ้ ตายชนิดใหมท่ ่ีผลติ
จากเซลลเ์ พาะเลีย้ ง (JEVACTM)ถือเป็นวคั ซีนทางเลือกหน่งึ ท่ีใชไ้ ดโ้ ดยเฉพาะในผเู้ ดินทางท่ีมีขอ้ หา้ มใน
การรบั วคั ซีนเชือ้ เป็น โดยฉีด 3 เขม็ ท่ี 0, 7-28 วนั และ 1 ปี
2. วัคซีนที่แนะน�ำส�ำหรับผู้เดินทางให้เลือกใช้ตามความเสี่ยง (Recommended vaccine for
travelers)
วคั ซนี ในกลมุ่ นแี้ นะนำ� ใหเ้ ฉพาะผเู้ ดนิ ทางท่กี ำ� ลงั จะไปยงั จดุ หมายปลายทางจำ� เพาะ เป็นวคั ซนี
ท่ีอยนู่ อกแผนการสรา้ งเสรมิ ภมู ิคมุ้ กนั โรค การตดั สนิ ใจจะรบั วคั ซีนขนึ้ กบั ความเส่ยี งในการเดนิ ทางของ
แตล่ ะคน
2.1 วัคซนี โรคจากเชือ้ ฮโี มฟิ ลุสอนิ ฟลูเอนเซ่ทยั ป์ บี หรือฮบิ (Hib)
เดก็ ทกุ คนท่ไี มไ่ ดร้ บั วคั ซนี Hib จะมคี วามเสย่ี งตอ่ การเกดิ โรค จนกระท่งั อายุ 5 ปี ในประเทศไทย
โดยท่วั ไปถือว่ามีอบุ ตั ิการณก์ ารเกิดโรคนีต้ ่ำ� กว่าประเทศตะวนั ตก และความเส่ียงในเด็กอายุ 2-5 ปี
คอ่ นขา้ งนอ้ ยจงึ แนะนำ� ใหฉ้ ีดวคั ซนี เฉพาะเดก็ ท่อี ายตุ ่ำ� กวา่ 2 ปี แตเ่ ดก็ ท่จี ะเดนิ ทางควรพจิ ารณาใหว้ คั ซนี
จนถงึ อายุ 5 ปี และความเส่ยี งจะเพ่ิมขนึ้ เม่ือเดนิ ทางจากประเทศท่ีมีอบุ ตั กิ ารณโ์ รคนีต้ ่ำ� เชน่ ประเทศไทย
ไปยงั ประเทศท่ีมีอบุ ตั กิ ารณส์ งู เดก็ ทกุ คนท่ีอายตุ ่ำ� กวา่ 5 ปี และยงั ไมไ่ ดร้ บั วคั ซีนชนิดนี้ควรพิจารณาให้
วคั ซีนโดยฉีด 1-3 ครงั้ หา่ งกนั 2 เดือน ขนึ้ กบั อายทุ ่ีฉีด (ดรู ายละเอียดในบทวคั ซีน Hib)
2.2 วัคซนี ป้องกันอหวิ าตกโรค
แมว้ า่ ในปัจจบุ นั ยงั พบวา่ มกี ารระบาดของอหวิ าตกโรคอยใู่ นบางประเทศและบางพนื้ ท่ี แตโ่ อกาส
ท่นี กั เดนิ ทางท่วั ไปจะตดิ อหวิ าตกโรคระหวา่ งการเดนิ ทางทอ่ งเท่ยี วมนี อ้ ยมาก ถา้ ระมดั ระวงั ในการบรโิ ภค
อาหารและนำ้� ดงั นนั้ จงึ ไมแ่ นะนำ� ใหว้ คั ซนี ปอ้ งกนั อหวิ าตกโรคในผเู้ ดนิ ทางโดยท่วั ไป แตอ่ าจพจิ ารณาให้
วคั ซีนในกล่มุ บคุ คลท่ีมีความเส่ียงต่อการเกิดโรคสงู โดยเฉพาะเจา้ หนา้ ท่ีหรือเจา้ หนา้ ท่ีสาธารณสขุ ท่ี
ปฏิบตั งิ านในคา่ ยผลู้ ภี้ ยั ฉกุ เฉิน
วคั ซีนปอ้ งกนั อหิวาตกโรค มีชนิดรบั ประทานซง่ึ เป็นวคั ซีนชนิดเชือ้ ตาย (killed) ควรให้ 2 โด๊ส
หา่ งกนั 1-6 สปั ดาห์ โดยโด๊สสดุ ทา้ ยควรไดร้ บั ก่อนออกเดนิ ทางอยา่ งนอ้ ย 1 สปั ดาห์ นอกจากนีว้ คั ซีน
ปอ้ งกนั อหิวาตกโรคบางชนิด (Dukoral) ยงั ออกฤทธิ์ปอ้ งกนั โรคอจุ จาระรว่ งจากเชือ้ Enterotoxigenic
Escherichia coli (ETEC) ได้ดงั นนั้ จงึ อาจใชป้ อ้ งกนั โรคอจุ จาระรว่ งในผเู้ ดนิ ทาง (travellers’ diarrhoea)
ได้สว่ นวคั ซนี ปอ้ งกนั อหิวาตกโรคชนิดฉีดแบบเก่าใหภ้ มู ิคมุ้ กนั ไมส่ มบรู ณ์ ไมแ่ นน่ อน และระยะสนั้ จงึ ไม่
แนะนำ� ใหใ้ ชว้ คั ซีนชนิดฉีด
2.3 วัคซนี โรคไข้หวัดใหญ่
บคุ คลท่ีมีความเส่ยี งสงู ตอ่ การเกิดโรคไขห้ วดั ใหญ่ ไดแ้ ก่ ผเู้ ดนิ ทางทกุ คนท่ีเดนิ ทางไปยงั พืน้ ท่ี
ท่ีกำ� ลงั มีการระบาดของโรคไขห้ วดั ใหญ่ หรือเดินทางดว้ ยยานพาหนะโดยสารสาธารณะท่ีแออดั หรือ

306 ตาํ ราวัคซีนและการสร้างเสรมิ ภูมิคมุ้ กันโรค
ปี 2562

เขา้ ไปในสถานท่ีท่ีมีผคู้ นอยหู่ นาแนน่ ซง่ึ สภาวะเหลา่ นีเ้ อือ้ ตอ่ การแพรเ่ ชือ้ โดยท่วั ไปประชากรท่ีสมควร บทท่ี 10 วคั ซนี สำ� หรบั ผู้ท่เี ดินทางไปตา่ งประเทศ
ไดร้ บั วคั ซนี คอื กลมุ่ ท่มี คี วามเสย่ี งสงู ท่อี าจเกดิ โรคแทรกซอ้ น หรอื มอี าการไขห้ วดั ใหญ่รุนแรง ไดแ้ ก่ บคุ คล
ท่ีอายุ 65 ปี ขนึ้ ไป บคุ คลท่ีเป็นโรคปอดอดุ กนั้ เรอื้ รงั (COPD) โรคหอบหืด โรคระบบหวั ใจ โรคเบาหวาน
โรคไต โรคเลอื ด หรอื มีภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ ง รวมทงั้ ผทู้ ่ีไดร้ บั ยากดภมู ิคมุ้ กนั สตรมี ีครรภ์ รวมถงึ บคุ ลากร
ทางการแพทยซ์ ง่ึ กระทรวงสาธารณสขุ ไดจ้ ดั สรรวคั ซีนไขห้ วดั ใหญ่ใหก้ บั กลมุ่ เส่ยี งเหลา่ นีท้ กุ ปีอยแู่ ลว้
ผเู้ ดนิ ทางนบั เป็นกลมุ่ เสย่ี งสงู ตอ่ การเกิดโรคไขห้ วดั ใหญ่และควรไดร้ บั วคั ซนี ทกุ ปี ผทู้ ่จี ะเดนิ ทาง
จากซีกโลกหน่ึงไปยงั พืน้ ท่ีท่ีกำ� ลงั จะเร่มิ หรอื เพ่ิงเขา้ ฤดกู าลระบาด ควรไดร้ บั วคั ซีนชนิดนีก้ ่อนเดินทาง
อย่างนอ้ ย 2 สปั ดาห์ หรือทนั ทีท่ีเดินทางถึง ควรไดร้ บั วคั ซีนท่ีเหมาะสมกบั ประเทศท่ีจะเดินทางไป ใน
ซกี โลกเหนือหรอื ใตท้ ่มี ใี นขณะนนั้ หากไมส่ ามารถหาวคั ซนี ท่ตี รงกบั ขวั้ โลกท่ตี อ้ งการได้กใ็ หฉ้ ีดอกี ขวั้ โลก
หนง่ึ ไดเ้ พราะยงั สามารถปอ้ งกนั โรคไดบ้ างสว่ น หรอื ในกรณีท่ีอยใู่ นประเทศนนั้ ๆ เป็นเวลานาน อาจรบั
วคั ซีนท่ีเหมาะสมในประเทศนนั้ ๆ ตอ่ ไป
2.4 วัคซนี ไวรัสตบั อักเสบเอ (HA)
โรคนีเ้ ป็นโรคท่ีพบบ่อยในประเทศกำ� ลงั พฒั นาซ่งึ มีการสขุ าภิบาลดา้ นอาหารและนำ้� ด่ืมไม่ดี
ผูใ้ หญ่ในประเทศดงั กล่าวส่วนใหญ่มกั มีภูมิคมุ้ กันจากการติดเชือ้ โดยธรรมชาติ ซ่ึงเกิดตงั้ แต่วยั เด็ก
ปัจจบุ นั ในประเทศไทยพบการติดเชือ้ ตามธรรมชาตินอ้ ยลง โดยในผทู้ ่ีมีอายุ 40-50 ปีขนึ้ ไปมกั พบวา่ มี
ภมู ิคมุ้ กนั โดยธรรมชาติอยแู่ ลว้ จากการการติดเชือ้ แบบไมม่ ีอาการในอดีต แตใ่ นเดก็ หรอื วยั รุน่ รวมถงึ
ผใู้ หญ่ตอนตน้ มีอตั ราการมีภมู ิคมุ้ กนั โดยธรรมชาตติ ่ำ� มาก5 จงึ แนะนำ� ใหฉ้ ีดวคั ซีนแก่ผเู้ ดนิ ทางท่ียงั ไมม่ ี
ภมู ิคมุ้ กนั โรค และจะเดนิ ทางไปประเทศท่ีมีความเส่ยี งสงู รวมทงั้ ผปู้ ่วยโรคตบั ควรไดร้ บั วคั ซนี HA ทกุ ราย
ฉีด 2 เขม็ โดยฉีด 1 เขม็ กอ่ นการเดนิ ทาง และใหว้ คั ซนี กระตนุ้ อกี 6-12 เดอื นตอ่ มา การตรวจหา anti-HAV
กอ่ นฉีดวคั ซนี อาจมีความคมุ้ คา่ ในผเู้ ดนิ ทางบางกลมุ่ เพราะเป็นการหลกี เล่ยี งการไดร้ บั วคั ซนี ท่ีไมจ่ ำ� เป็น
ปัจจบุ นั ไมแ่ นะนำ� ใหอ้ มิ มโู นโกลบลุ นิ เพอ่ื ปอ้ งกนั โรคไวรสั ตบั อกั เสบเอ ยกเวน้ ผสู้ งู อายุ ผมู้ ภี มู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ ง
และผทู้ ่ีมีโรคเรอื้ รงั ซง่ึ จะตอ้ งเดนิ ทางภายใน 2 สปั ดาห์ จะตอ้ งฉีดวคั ซีน พรอ้ มๆ กบั ใหอ้ ิมมโู นโกลบลุ นิ
โดยใชข้ นาด 0.01 มล/กก ถา้ จะไปพกั เพียง 1 เดือน และ 0.02 มล/กก ถา้ จะไปพกั มากกวา่ 2 เดือน
นอกจากนีเ้ ดก็ อายุ <12 เดอื น และผทู้ ่ีรบั วคั ซนี ไมไ่ ด้จำ� เป็นตอ้ งใชอ้ มิ มโู นโกลบลุ นิ ในขนาดขา้ งตน้ เชน่ กนั 6
วคั ซีนท่ีใชโ้ ดยท่วั ไป เป็นวคั ซีนชนิดเชือ้ ตาย ซง่ึ ตอ้ งฉีด 2 เขม็ แตไ่ มน่ านมานี้ มีวคั ซีนใหมช่ นิดเชือ้ มีชีวติ
สายพนั ธุ์ H2 ซ่ึงฉีดเพียงเข็มเดียว ซ่ึงน่าจะมีประโยชนส์ ำ� หรบั ผทู้ ่ีเดินทาง แต่วคั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวิตนี้
หา้ มใชร้ ว่ มกบั อิมมโู นโกลบลุ นิ
2.5 วัคซนี โรคจากเชือ้ นิวโมคอคคัส (Pnc)
ผเู้ ดนิ ทางท่มี โี รคประจำ� ตวั เรอื้ รงั มคี วามเสย่ี งสงู ตอ่ การตดิ เชือ้ S. pneumoniae ควรไดร้ บั วคั ซนี
Pnc โรคประจำ� ตวั เหลา่ นีไ้ ดแ้ ก่ โรคธาลสั ซีเมีย โรค sickle cell โรคความผิดปกตขิ องเลอื ดตา่ งๆ โรคไต
วายเรอื้ รงั โรคตบั เรอื้ รงั ผทู้ ่ีไดร้ บั ยากดภมู ิคมุ้ กนั ไมม่ ีมา้ มหรอื มา้ มทำ� งานผิดปกติ นำ้� ไขสนั หลงั ร่วั ซมึ
เบาหวาน โรคปอดอดุ กนั้ เรอื้ รงั โรคหอบหืด โรคตบั แขง็ โรคหวั ใจวาย และตดิ เชือ้ เอชไอวี รวมทงั้ ผสู้ งู อายุ
ท่ีอายุ >65 ปี

ตําราวคั ซนี และการสร้างเสรมิ ภูมิคมุ้ กนั โรค 307
ปี 2562

วคั ซีนชนิดคอนจูเกต (PCV) ควรใหแ้ ก่เด็กปกติ อายุ 2 เดือน ถึง 5 ปี และใหแ้ ก่เด็กท่ีมี
ความเส่ยี งสงู อายุ 2 เดือน ถงึ 6 ปี โดยฉีด 1-4 เข็ม ขนึ้ อยกู่ บั อายทุ ่ีเรม่ิ ฉีดโปรดดรู ายละเอียดในบทวคั ซีน
นวิ โมคอคคสั และวคั ซนี PCV13 สามารถใหใ้ นทกุ อายแุ ละผใู้ หญ่ สว่ นวคั ซนี 23-valent polysaccharide
(PPSV23) ใหแ้ ก่เดก็ อายมุ ากกวา่ 2 ปี และผใู้ หญ่ท่ีมีความเส่ยี งตอ่ การตดิ เชือ้ สงู เทา่ นนั้ ผเู้ ดนิ ทางท่ีมีขอ้ บง่ ชี้
ไดแ้ ก่ ผทู้ ่ีมีความเส่ยี งดงั ขา้ งตน้ และผทู้ ่ีอายุ >65 ปี ควรไดร้ บั วคั ซีนก่อนเดนิ ทาง 2 สปั ดาห์
2.6 วัคซนี โรคพษิ สุนัขบา้
ประเทศท่ีมีอบุ ตั ิการณโ์ รคพิษสนุ ขั บา้ สงู คือ ประเทศในแถบเอเชียใต้ เช่น อินเดีย เนปาล
บงั กลาเทศ และประเทศในเอเชียอ่นื ๆเชน่ จีน รวมถงึ ประเทศในทวปี แอฟรกิ า ผเู้ ดนิ ทางไปยงั ประเทศดงั กลา่ ว
โดยเฉพาะอย่างย่ิงถา้ ไปเป็นเวลานาน หรือมีกิจกรรมท่ีมีโอกาสถูกสตั วข์ ่วนหรือกัดสงู เช่น ในกล่มุ
backpacker นกั เดนิ ทางแบบผจญภยั หรอื ในกลมุ่ นกั ข่จี กั รยานทอ่ งเทย่ี ว ควรพจิ ารณาฉีดวคั ซนี เพอ่ื ปอ้ งกนั
ไวล้ ว่ งหนา้ (Pre-exposure prophylaxis) ซง่ึ ตอ้ งฉีดทงั้ หมด 2 เขม็ คอื วนั ท่ี 0,7 ขอ้ ดที ่สี ำ� คญั ของการฉีดวคั ซนี
ปอ้ งกนั ลว่ งหนา้ คอื เม่อื ถกู สตั วข์ ว่ นหรอื กดั ตอ้ งฉีดกระตนุ้ อกี เพยี ง 2 เขม็ และไมจ่ ำ� เป็นตอ้ งไดร้ บั Rabies
Immunoglobulin ซง่ึ มีราคาสงู และอาจหาไมไ่ ดใ้ นประเทศท่ีกำ� ลงั เดนิ ทางทอ่ งเท่ียวอยู่
ผเู้ ดนิ ทางไปยงั เขตท่มี โี รคพษิ สนุ ขั บา้ เป็นโรคประจำ� ถ่นิ จงึ ควรหลกี เลย่ี งสถานท่ที ่มี สี นุ ขั แมวจรจดั
เดินเพ่นพ่าน เม่ือใดท่ีสงสยั การสมั ผสั โรค เช่น ถกู สตั วก์ ดั หรือถกู ข่วน ตอ้ งรีบปฐมพยาบาลเบือ้ งตน้
ลา้ งแผลดว้ ยนำ้� และสบู่ ลา้ งแผลนานอย่างนอ้ ย 15 นาที และรีบปรึกษาแพทยเ์ พ่ือรบั วคั ซีนป้องกัน
โรคพิษสนุ ขั บา้ ในทนั ที
2.7 วัคซนี โรคไข้ทยั ฟอยด์
โรคนีย้ งั เป็นปัญหาและพบบอ่ ยในประเทศท่ีมีการสาธารณสขุ ไมด่ ี โดยเฉพาะประเทศในแถบ
เอเชียใต้ เชน่ อินเดีย เนปาล และประเทศในแถบแอฟรกิ า สว่ นในประเทศไทยพบการตดิ เชือ้ ทยั ฟอยด์
นอ้ ยลงมาก จงึ ไมแ่ นะนำ� ใหใ้ ชใ้ นคนไทยโดยท่วั ไป แตค่ วรพิจารณาใหว้ คั ซีนนีใ้ นผทู้ ่ีเดินทางไปประเทศ
ท่ีมีความเส่ียงสงู ดงั กลา่ ว โดยเฉพาะถา้ เขา้ ไปพกั ในพืน้ ท่ีท่ีมีการสขุ าภิบาลไมด่ ี อยา่ งไรก็ตามแมผ้ เู้ ดิน
ทางไดร้ บั วคั ซนี แลว้ ก็ยงั ตอ้ งใสใ่ จระมดั ระวงั เรอ่ื งความสะอาดของอาหารและนำ้� ด่มื ดว้ ย เน่ืองจากวคั ซนี
โรคไทฟอยดท์ งั้ ชนิดกินและชนิดฉีดจะมีประสทิ ธิภาพไมด่ ีนกั คือปอ้ งกนั โรคไดป้ ระมาณรอ้ ยละ 60-70
เทา่ นนั้ หากไดร้ บั เชือ้ จำ� นวนมากก็ยงั เกิดโรคได้
ปัจจบุ นั ในประเทศไทยมีแตว่ คั ซีนชนิดฉีด (Vi capsular polysaccharide) ซง่ึ ใชฉ้ ีดเขา้ กลา้ ม
ครงั้ เดยี ว และสามารถฉีดกระตนุ้ ทกุ ๆ 3 ปี ถา้ ยงั มีความเส่ยี งสงู ในการตดิ เชือ้ สว่ นวคั ซนี ชนิดกิน (Ty21a)
ซง่ึ เป็นวคั ซีนเชือ้ มีชีวิตออ่ นฤทธิ์ ไมม่ ีจำ� หนา่ ยในประเทศไทย
2.8 วัคซนี โรคไข้กาฬหลังแอ่น
โรคไขก้ าฬหลงั แอน่ พบไดท้ ่วั โลก และมีการระบาดประปราย ประเทศท่ีมีอบุ ตั กิ ารณข์ องโรคสงู
คือ ประเทศเขต meningitis belt ในทวีปแอฟรกิ า1,2 โรคนีม้ ี 5 สายพนั ธุ์ คือ A,B,C,Y, W135 และตดิ ตอ่
จากคนสคู่ นโดยผา่ นทางละอองฝอย โดยการไอหรอื จาม หรอื สมั ผสั ใกลช้ ิด บรเิ วณท่ีมีความเส่ยี งสงู ใน

308 ตําราวัคซีนและการสรา้ งเสรมิ ภูมคิ ุม้ กนั โรค
ปี 2562

การติดโรคคือ บรเิ วณท่ีมีคนอย่อู ย่างแออดั หนาแน่น รวมถึงนกั ศกึ ษาท่ีตอ้ งอาศยั อย่ใู นหอพกั รวมกนั บทท่ี 10 วคั ซนี สำ� หรบั ผู้ท่เี ดินทางไปตา่ งประเทศ
หรอื ในกลมุ่ ผเู้ ดนิ ทางท่ีตอ้ งคลกุ คลีกบั คนหมมู่ าก
สว่ นในประเทศไทยพบการตดิ เชือ้ โรคนีน้ อ้ ยมาก และสายพนั ธทุ์ ่ีพบสว่ นใหญ่เป็นสายพนั ธุ์ B
ซง่ึ ยงั ไมม่ ีวคั ซีนปอ้ งกนั สายพนั ธนุ์ ีจ้ ำ� หนา่ ยในประเทศไทย จงึ ไมแ่ นะนำ� ใหฉ้ ีดวคั ซีนนี้ ทงั้ ในผทู้ ่ีเดินทาง
มาเยอื นและในคนไทยท่วั ไป อยา่ งไรกต็ ามมผี เู้ ดนิ ทางชาวไทยบางกลมุ่ ทส่ี มควรพจิ ารณาฉีดวคั ซนี ปอ้ งกนั
ไขก้ าฬหลงั แอน่ คือ
- กลมุ่ ผแู้ สวงบญุ ในพิธีฮจั ญแ์ ละอมุ เราะห์ จดั เป็นวคั ซีนท่ีจำ� เป็นตอ้ งฉีดและเป็นเง่ือนไขใน
การขอวีซา่ แสวงบญุ เขา้ ประเทศซาอดุ อิ าระเบีย
- กลมุ่ นกั เรยี นนกั ศกึ ษาท่ีจะไปศกึ ษาตอ่ ในประเทศทางตะวนั ตก เชน่ อเมรกิ า องั กฤษ โดย
เฉพาะในนกั ศกึ ษาท่ตี อ้ งไปอยหู่ อพกั ในหลายมหาวทิ ยาลยั ถือวา่ เป็นวคั ซนี ท่นี กั ศกึ ษาตอ้ งฉีดทกุ คนกอ่ น
เขา้ เรยี น
- กลมุ่ นกั เดนิ ทางท่ีตอ้ งเขา้ ไปในพืน้ ท่ีเส่ยี ง เชน่ ประเทศในเขต Meningitis belt ในแอฟรกิ า
ตงั้ แตป่ ระเทศแกมเบีย บรู ก์ ินาฟาโซ เซเนกลั กินี ไลไ่ ปทางตะวนั ออกจนถงึ ประเทศเอธิโอเปีย หรอื เขา้ ไป
ในพืน้ ท่ีท่ีมีการระบาดอยู่ โดยเฉพาะอยา่ งย่ิงถา้ ตอ้ งเขา้ ไปคลกุ คลกี บั คนพืน้ ท่ีมากๆ ปัจจบุ นั มีชนิดคอนจเู กต
ท่ีสามารถกระตนุ้ ภมู ิคมุ้ กนั ไดด้ ีกว่า วคั ซีนชนิดโพลีแซคคาไรด์ ป้องกนั ได้ 4 สายพนั ธุ์ (A,C,Y,W135)
ควรฉีดวคั ซีนก่อนเดนิ ทางอยา่ งนอ้ ย 2 สปั ดาห์ และฉีดกระตนุ้ อีก 3-5 ปีถา้ ยงั มีความเส่ยี งสงู
3. วัคซีนทตี่ ้องได้รับเมือ่ จะเดนิ ทางไปบางประเทศ (Required/Mandatory vaccine for travelers)
วคั ซนี ท่ีตอ้ งไดร้ บั เม่ือจะเดนิ ทางไปยงั บางประเทศมีเพียง 2 ชนิด คอื วคั ซนี ปอ้ งกนั โรคไขเ้ หลอื ง
และวคั ซีนปอ้ งกนั โรคไขก้ าฬหลงั แอน่
3.1 วัคซนี ป้องกันโรคไข้เหลือง
โรคไขเ้ หลอื งนบั เป็นโรคระบาดท่สี ำ� คญั ท่นี ำ� โดยยงุ และพบเฉพาะประเทศในแถบแอฟรกิ าและ
อเมรกิ าใต้ซง่ึ ผทู้ ่จี ะเดนิ ทางเขา้ ไปในประเทศดงั กลา่ วทกุ คนท่มี อี ายมุ ากกวา่ 9 เดอื น ตอ้ งฉีดวคั ซนี ปอ้ งกนั
ไขเ้ หลอื งลว่ งหนา้ อยา่ งนอ้ ย 10 วนั และตอ้ งถือเอกสารรบั รองการฉีดวคั ซนี ไปดว้ ย7 เพ่อื การตรวจคนเขา้ เมอื ง
หรอื ขอวซี า่ เพ่ือเขา้ ประเทศ แตผ่ เู้ ดนิ ทางทกุ คนตอ้ งตระหนกั วา่ ประเทศท่ีไมต่ อ้ งการเอกสารการฉีดวคั ซนี
ระหวา่ งประเทศไมไ่ ดห้ มายความวา่ จะปลอดจากโรคไขเ้ หลอื ง
วคั ซนี ไขเ้ หลอื งเป็นวคั ซนี เชอื้ มชี วี ติ ออ่ นฤทธิ์ สามารถฉีดเขา้ กลา้ มหรอื เขา้ ชนั้ ใตผ้ วิ หนงั (subcutaneous)
ใหฉ้ ีด 1 ครงั้ โดยไมต่ อ้ งฉีดกระตนุ้ ปัจจบุ นั องคก์ ารอนามยั โลกยืนยนั วา่ ภมู คิ มุ้ ท่เี กิดขนึ้ จะอยไู่ ดต้ ลอดชีวติ
ขอ้ หา้ มใชว้ คั ซีนชนิดนีค้ ือเดก็ อายนุ อ้ ยกวา่ 6 เดือน ผแู้ พส้ ว่ นประกอบของวคั ซีน รวมถงึ ไข่ ผทู้ ่ีมี
ภาวะภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ ง ไมว่ า่ โดยกำ� เนิดหรอื เกิดขนึ้ ภายหลงั ผทู้ ่ีเป็นโรคของตอ่ มไทมสั ผตู้ ดิ เชือ้ เอชไอวี
ท่ีมี CD4 นอ้ ยกวา่ 200 เซลล/์ มม.3 สำ� หรบั ในกลมุ่ ผสู้ งู อายุ สตรมี ีครรภห์ รอื ใหน้ มบตุ ร เดก็ อายุ 6-9 เดือน
จดั เป็นกลมุ่ ท่ีควรระวงั ในการใหว้ คั ซีน ตอ้ งพิจารณาถงึ ขอ้ ดีขอ้ เสยี ของวคั ซีนอยา่ งรอบคอบก่อนตดั สนิ ใจ
ใหว้ คั ซีน

ตาํ ราวคั ซนี และการสรา้ งเสรมิ ภูมิคมุ้ กนั โรค 309
ปี 2562

ปัจจบุ นั กระทรวงสาธารณสขุ กำ� หนดใหป้ ระเทศตา่ งๆ จำ� นวน 42 ประเทศดงั ตอ่ ไปนี้ เป็นเขต
ตดิ ตอ่ ของโรคไขเ้ หลอื ง ซง่ึ ผเู้ ดนิ ทางเขา้ ประเทศไทยจากประเทศเหลา่ นี้ตอ้ งมเี อกสารรบั รองการฉีดวคั ซนี
โรคไขเ้ หลอื งเป็นเง่ือนไขในการเขา้ ประเทศ 8-9

ทวปี รายชื่อประเทศทเ่ี ป็ นเขตตดิ ตอ่ ของโรคไข้เหลือง
อเมรกิ ากลาง-ใต้
13 ประเทศ บราซลิ (Brazil), โบลเิ วยี (Bolivia), เปรู(Peru), เอกวาดอร(์ Ecuador),กายอานา (Guyana),
เฟรนซก์ ายอานา(French-Guiana), ปานามา(Panama), โคลอมเบีย(Colombia),
แอฟรกิ า เวเนซเุ อลา(Venezuela), ซรู นิ าเม(Suriname), ตรนิ ิแดดและโตเบโก(Trinidad and
29 ประเทศ Tobago), อารเ์ จนตนิ า(Argentina), ปารากวยั (Paraguay)
แองโกลา (Angola), เบนิน (Benin), บรู ก์ ินาฟาโซ (Burkina Faso) บรุ ุนดี (Burundi),
แคเมอรูน (Cameroon), สาธารณรฐั แอฟรกิ ากลาง
(Central African Republic), สาธารณรฐั คองโก (Republic of Congo)
โกตดวิ วั ร์ (Côte d’Ivoire), เอธิโอเปีย (Ethiopia), แกมเบีย (Gambia),
กาบอง (Gabon), กานา (Ghana), กินี(Guinea), กินีบสิ เซา (Guinea-Bissau),
อิเควทอเรยี ลกินี (Equatorial Guinea), เคนยา (Kenya), ไลบีเรยี (Liberia),
มาลี (Mali), มอรเิ ตเนีย (Mauritania), เซเนกลั (Senegal),
เซียรร์ าลโี อน (Sierra Leone), ซดู าน (Sudan), เซาทซ์ ดู าน (South Sudan)
ชาด (Chad), โตโก (Togo), ยกู นั ดา (Uganda),
สาธารณรฐั ประชาธิปไตยคองโก (Democratic Republic of Congo)
ไนเจอร์ (Niger), ไนจีเรยี (Nigeria)

อนง่ึ ขอ้ มลู รายช่อื ประเทศและเขตทม่ี กี ารระบาดของโรคไขเ้ หลอื งอาจมกี ารเปลย่ี นแปลงเป็นระยะ
สามารถตรวจสอบขอ้ มลู ลา่ สดุ ไดจ้ ากเวปไซดข์ อง US CDC – Health Information for International
Travel (www.cdc.gov/travel)และขององคก์ ารอนามยั โลก WHO International travel and Health
(www.who.int/ith)
ผู้เดินทางสามารถขอรับวัคซีนไข้เหลืองพรอ้ มเอกสารรับรองการฉีดวัคซีนไดท้ ่ี สถาบัน
บำ� ราศนราดรู กระทรวงสาธารณสขุ โรงพยาบาลเวชศาสตรเ์ ขตรอ้ น มหาวิทยาลยั มหิดล สถานเสาวภา
สภากาชาดไทย รวมถึงท่ีด่านควบคมุ โรคติดต่อระหว่างประเทศต่างๆ เช่น ท่าอากาศยานสวุ รรณภมู ิ
ทา่ อากาศยานเชียงใหม่ ทา่ เรอื กรุงเทพ(คลองเตย) ทา่ เรอื แหลมฉบงั ทา่ เรอื สงขลา ฯลฯ

3.2 วัคซนี ป้องกันโรคไข้กาฬหลังแอ่น
วคั ซีนป้องกนั โรคไขก้ าฬหลงั แอ่นเป็นวคั ซีนป้องกนั โรคท่ีประเทศซาอดุ ิอาระเบีย ออกกฎให้
ผเู้ ดนิ ทางทกุ รายท่ีไปแสวงบญุ ในพธิ ีอมุ เราะหห์ รอื ฮจั ญ์ ยงั เมืองเมกกะตอ้ งไดร้ บั กอ่ นขอวีซา่ เขา้ ประเทศ
นอกจากนีห้ ลายประเทศยงั ขอดเู อกสารการไดร้ บั วคั ซีนดงั กลา่ วจากผเู้ ดินทางแสวงบญุ ท่ีเดินทางกลบั
จากอมุ เราะหแ์ ละฮจั ญด์ ว้ ย

310 ตําราวัคซนี และการสรา้ งเสริมภมู ิค้มุ กนั โรค
ปี 2562

เอกสารรับรองการสรา้ งเสรมิ ภูมิคมุ้ กันระหว่างประเทศ7 บทท่ี 10 วคั ซนี สำ� หรบั ผู้ท่เี ดินทางไปตา่ งประเทศ
(International certificate of vaccination)

เอกสารรบั รองการสรา้ งเสรมิ ภมู คิ มุ้ กนั ระหวา่ งประเทศเป็นเอกสารเฉพาะตวั ไมใ่ ชห้ ลายคนใน
เอกสารเลม่ เดยี วกนั เดก็ จะตอ้ งมเี อกสารดงั กลา่ วแยกตา่ งหาก เอกสารดงั กลา่ วตอ้ งพมิ พเ์ ป็นภาษาองั กฤษ
และฝร่งั เศส อาจเพ่ิมภาษาอ่ืนอีกก็ได้เอกสารรบั รองการสรา้ งเสรมิ ภมู ิคมุ้ กนั ระหวา่ งประเทศจะมีผลบงั คบั ใช้
ก็ตอ่ เม่ือวคั ซีนปอ้ งกนั โรคไขเ้ หลอื งท่ีใชไ้ ดร้ บั การรบั รองจากองคก์ ารอนามยั โลกแลว้ และในหนงั สือตอ้ ง
มีการระบชุ ่ือบคุ คลท่ีไดร้ บั วคั ซีนอยา่ งชดั เจน มีเลขท่ีหนงั สือเดนิ ทาง ชนิด และ Lot number ของวคั ซีน
รวมทงั้ ตอ้ งมีลายเซ็นของผูม้ ีอำ� นาจและมีตราประทบั จากสถานท่ีออกใบรบั รองซ่ึงไดร้ บั แต่งตงั้ จาก
กระทรวงสาธารณสขุ และในเอกสารรบั รองดงั กลา่ วจะตอ้ งไมม่ ีรอย ขดู ลบ ขีดฆา่ ใดๆ
เอกสารรบั รองการสรา้ งเสรมิ ภมู ิคมุ้ กนั ระหวา่ งประเทศท่ีออกใหแ้ ก่เดก็ ท่ียงั เขียนหนงั สือไมไ่ ด้
ผปู้ กครองหรอื บดิ ามารดาตอ้ งลงช่ือแทน และมีผรู้ บั รองอีกชนั้ หนง่ึ

ตัวอย่างเอกสารรับรองการสร้างเสริมภมู ิคุ้มกัน

ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสริมภูมคิ มุ้ กันโรค 311
ปี 2562

เอกสารอ้างองิ

1. World Health Organization. International travel and health 2012. WHO Press, Geneva,
Switzerland 2012. Available from http://www.who.int/ith. (Access 20 July 2018)
2. Center of Diseases Prevention and Control. Health Information for International Travel 2018.
US Department of Health and Human Services, Public Health Service, Atlanta 2017.
Available from http://www.cdc.gov/travel. (Access 20 July 2018)
3. วีระชยั วฒั นวีรเดช อจั ฉรา ตงั้ สถาพรพงษ์ กลุ กญั ญา โชคไพบลู ยก์ ิจ. คมู่ ือวคั ซีน 2016-2017 และ
ปัญหาท่ีพบบอ่ ย. กรุงเทพมหานคร. บรษิ ัท บียอนด์ เอน็ เทอรไ์ พรซ์ จำ� กดั 2559.
4. http://polioeradication.org/
5. กิตติยศ ภ่วู รวรรณ วคั ซีนตบั อกั เสบเอ วคั ซีนตบั อกั เสบบี วคั ซีนไทฟอยด์ และวคั ซีนอหิวาตกโรค
ใน วชั รพงศ์ ปิยะภาณี พรเทพ จนั ทวานิช บรรณาธิการ. Travel Medicine เวชศาสตรก์ ารเดนิ ทาง
และทอ่ งเท่ียว. กรุงเทพมหานคร: เนตกิ ลุ การพิมพ์ 2561. น. 69-76.
6. CDC. Updated recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices
(ACIP). MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2007;56:1080–4.
7. World Health Organization. International health regulation 2005. WHO Press, Geneva,
Switzerland. 2005. Available from http://www.who.int/ihr/en/. (Access 20 July 2018)
8. กระทรวงสาธารณสขุ . ประกาศกระทรวงสาธารณสขุ เรอ่ื งทอ้ งท่ีหรอื เมืองทา่ นอกราชอาณาจกั รท่ีเป็น
เขตตดิ โรคไขเ้ หลอื ง พศ. 2560 (เขา้ ถงึ เม่ือ 20 มิถนุ ายน 2561) เขา้ ถงึ ไดจ้ าก
http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2560/E/316/1.PDF.
9. กระทรวงสาธารณสขุ . ประกาศกระทรวงสาธารณสขุ เร่ืองการสรา้ งเสริมภมู ิคมุ้ กนั โรคไขเ้ หลือง
พศ. 2560 (เขา้ ถงึ เม่ือ 20 มิถนุ ายน 2561) เขา้ ถงึ ไดจ้ าก
http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2560/E/316/7.PDF

312 ตําราวัคซีนและการสร้างเสริมภูมคิ มุ้ กนั โรค
ปี 2562

10.1 วคั ซนี ป้องกนั โรคทยั ฟอยด์ บทท่ี 10 วคั ซนี สำ� หรบั ผู้ท่เี ดินทางไปตา่ งประเทศ

บทที่ (Typhoid Vaccine)

บทน�ำและระบาดวทิ ยา

โรคทยั ฟอยดห์ รอื ไขร้ ากสาดนอ้ ย เป็นโรคซง่ึ เกดิ จากเชอื้ แบคทเี รยี Salmonella enterica serotype
Typhi ลกั ษณะอาการของโรค ไดแ้ ก่ ไขส้ งู ออ่ นเพลีย เบ่ืออาหาร อาการระบบทางเดนิ อาหาร ไดแ้ ก่ แนน่ ทอ้ ง
ทอ้ งผกู และตามมาดว้ ยอาการทอ้ งเสยี หากไมไ่ ดร้ บั การรกั ษา จะมไี ขอ้ ยไู่ ดน้ าน 3 - 4 สปั ดาห์แตป่ ัจจบุ นั
ในประเทศไทยพบโรคนีน้ อ้ ยลงมาก รายงานการระบาดสว่ นใหญ่มกั เกิดตามแนวชายแดน หรอื ตามศนู ยอ์ พยพ
ซง่ึ ใชน้ ำ้� จากแหลง่ นำ้� ตามธรรมชาติ หรอื นำ้� ประปาท่คี ณุ ภาพต่ำ� กวา่ มาตรฐานและมกี ารพบเชือ้ S. Typhi
ท่ดี อื้ ยาปฏชิ วี นะหลายขนานดว้ ย เชอื้ ทยั ฟอยดก์ อ่ โรคในมนษุ ยเ์ ทา่ นนั้ และตดิ ตอ่ ทางการรบั ประทานอาหาร
และนำ้� ท่ีปนเปื้อนเชือ้ 1-3
จากขอ้ มลู เฝา้ ระวงั ทางระบาดวทิ ยาปี พ.ศ. 2554 มีรายงานผปู้ ่วยโรคทยั ฟอยดท์ งั้ สนิ้ 3,887 ราย
จาก 69 จงั หวดั ท่วั ทกุ ภาคของประเทศไทย คดิ เป็นอตั ราป่วย 6.12 ตอ่ ประชากรแสนคน ไมม่ ีผปู้ ่วยเสยี ชีวติ
กล่มุ อายทุ ่ีพบมากท่ีสดุ เรียงตามลาํ ดบั คือ 35-44 ปี รอ้ ยละ 15.05 รองลงมา ไดแ้ ก่ อายุ 45-54 ปี
รอ้ ยละ13.61และ 25-34 ปี รอ้ ยละ 12.61 ผปู้ ่วยมีสญั ชาตไิ ทย รอ้ ยละ 98.8 จงั หวดั ท่ีมีอตั ราป่วยสงู สดุ
5 อนั ดบั แรก คือ แมฮ่ อ่ งสอน เชียงใหม่ ระนอง แพร่ และลาํ พนู มีอตั ราป่วย 53.34, 28.97, 28.61, 25.97,
และ 23.47 ตอ่ ประชากรแสนคน ตามลำ� ดบั

ชนดิ ของวคั ซีน

วคั ซีนปอ้ งกนั โรคทยั ฟอยด์ มี 2 ชนิด คือ
1. วคั ซีนชนิดฉีดชนิด polysaccharide (Vi capsular polysaccharide typhoid vaccine,
ViCPS) มีช่ือการคา้ หลายอย่าง เช่น Typhim ViTM, TypbarTM, TypherixTM เป็นวคั ซีนชนิดเชือ้ ตาย
ซ่งึ ผลิตจาก purified Vi (Virulence) antigen ท่ีเป็นโพลีแซคคาไรดจ์ าก capsule ของเชือ้ S. Typhi
สายพนั ธุ์ Ty2 และเก็บรกั ษาดว้ ยนำ้� ยา phenol
2. วคั ซีนชนิดฉีดชนิด conjugate (Purified Vi polysaccharide-tetanus toxoid conjugate
vaccine) เป็นวคั ซนี ใหมม่ ีการนำ� Vi polysaccharide antigen ไป conjuate กบั tetanus toxoid ซง่ึ ทำ� ให้
สามารถกระตนุ้ ภมู ิคมุ้ กนั ไดด้ ีขนึ้ และใชใ้ นเดก็ เลก็ ได้ มีช่ือการคา้ Typbar_TCVTM โดยบรษิ ัท Bharat
Biotech ซง่ึ ไดร้ บั การรบั รองจากองคก์ ารอนามยั โลกในปี 2018 ขณะนีย้ งั ไม่มีจำ� หน่ายในประเทศไทย
นอกจากนีย้ งั มีช่ือการคา้ Pedatyph ผลติ โดย Bio-Med แตย่ งั มีขอ้ มลู ไมม่ าก
3. วคั ซีนชนิดรบั ประทาน (Oral typhoid vaccine : Ty21a) ช่ือการคา้ Vivotif BernaTM ผลติ โดย
บริษัท Swiss Serum and Vaccine Institute เป็นวคั ซีนท่ีเตรียมจากเชือ้ S. typhi สายพนั ธุ์ Ty21a
ท่ีมีชีวิตแตท่ ำ� ใหอ้ อ่ นฤทธิ์ลง (live attenuated vaccine ) วคั ซีนชนิดนีม้ ี 2 รูปแบบ ไดแ้ ก่ ชนิดแคปซลู
(enteric-coated capsule) และชนิดผงละลายนำ้� ปัจจบุ นั ไมม่ ีจำ� หนา่ ยในประเทศไทย

ตาํ ราวคั ซีนและการสรา้ งเสรมิ ภูมิค้มุ กนั โรค 313
ปี 2562

สว่ นประกอบของวคั ซนี

วัคซนี ชนิดฉีด ชนิด polysaccharide ในวคั ซีน 0.5 มล. ประกอบดว้ ย โพลแี ซคคาไรดข์ อง S.
Typhi 25 มคก.ผสมในสารละลายซง่ึ ประกอบดว้ ย โซเดยี มคลอไรด์ไดโซเดยี มฟอสเฟต และโมโนโซเดยี ม
ฟอสเฟต
วัคซนี ชนิดรับประทาน วคั ซีนชนิด conjugate ประกอบดว้ ย Vi antigen 25 มคก./0.5 มล
- ชนิดแคปซลู ใน 1 แคปซลู มีจำ� นวนเชือ้ S. Typhi สายพนั ธุ์ Ty21a > 109 ตวั สว่ นประกอบอ่ืน
ไดแ้ ก่ sucrose, ascorbic acid, amino acid mixture, lactose, magnesium stearate บรรจใุ นแคปซลู
ซง่ึ ไมถ่ กู ทำ� ลายดว้ ยกรดในกระเพาะอาหาร
- วคั ซีนชนิดนำ้� มีจำ� นวนเชือ้ S. Typhi > 2x109 ตวั สว่ นผสมอ่ืน ไดแ้ ก่ sucrose, lactose,
aspertane, ascorbic acid, Hy-Case SF บรรจใุ นซอง ซง่ึ แบง่ เป็น 2 สว่ นแยกกนั สว่ นแรกเป็นผงแหง้
ของวคั ซีน สว่ นท่ี 2 เป็น buffer เพ่ือปอ้ งกนั การทำ� ลายจากกรดในกระเพาะอาหาร


ขนาดและวธิ ีใช้

วัคซนี ชนิดฉีด ชนิด polysaccharide ผใู้ หญ่และเดก็ อายุ 2 ปี ขนึ้ ไป ฉีด 0.5 มล. ครงั้ เดียว
เขา้ กลา้ มเนือ้ และแนะนำ� ใหฉ้ ีดลว่ งหนา้ 2 สปั ดาห์กอ่ นเดนิ ทางไปในพืน้ ท่ีท่ีเส่ยี งตอ่ การตดิ เชือ้ ทยั ฟอยด์
วคั ซนี ชนิด Polysaccharide ไมม่ ีประสทิ ธิภาพในเดก็ อายตุ ่ำ� กวา่ 2 ปี ถา้ จำ� เป็นตอ้ งใหใ้ นเดก็ อายตุ ่ำ� กวา่
2 ปีสามารถพิจารณาใหว้ คั ซีนชนิด Conjugate ไดซ้ ง่ึ สามารถใหไ้ ดต้ งั้ แตเ่ ดก็ อายุ 6 เดือนขนึ้ ไปฉีดเขา้
กลา้ มเนือ้ ครงั้ เดียว อาจพิจารณาฉีดกระตนุ้ 3 ปี ตอ่ มา
วัคซนี ชนิดรับประทาน
- ชนิดแคปซลู ใหร้ บั ประทานครงั้ ละ 1 แคปซลู 1 ช่วั โมงก่อนอาหารมือ้ ใดมือ้ หนง่ึ วนั เวน้ วนั
จนครบ 4 โด๊ส (วนั ท่ี 1, 3, 5 และ 7) โด๊สสดุ ทา้ ยก่อนเดนิ ทาง 1 สปั ดาห์ วคั ซีนรบั ประทานโดยกลืนทงั้
แคปซลู พรอ้ มกบั เครอ่ื งด่มื เยน็ หรอื อนุ่ < 37 oซ (นำ้� หรอื นม) หา้ มเคยี้ ว เดก็ ท่ีจะรบั วคั ซนี ตอ้ งกลนื แคปซลู
ได้คอื อายุ 6 ปีขนึ้ ไป ควรใหว้ คั ซนี ซำ้� ทกุ 5 ปี ในกรณีท่ตี อ้ งเดนิ ทางไปในพนื้ ท่เี สย่ี งตอ่ การตดิ เชือ้ ทยั ฟอยด์
- ชนิดผงละลายนำ้� 1 ใหค้ รงั้ ละ 1 ซอง กิน 1 ช่วั โมง ก่อนอาหารมือ้ ใดมือ้ หน่ึง วนั เวน้ วนั
จนครบ 4 โด๊ส (วนั ท่ี 1, 3, 5 และ 7) วิธีผสมยาใหเ้ ขย่าซองเพ่ือใหย้ านอนกน้ ผสมในนำ้� เย็นหรือนำ้� อ่นุ
< 37 oซ ปรมิ าตร 10 มล. หา้ มผสมในนำ้� ผลไม้ นม หรอื เครอ่ื งด่ืมท่ีมีคารบ์ อเนต (เชน่ นำ้� อดั ลม) คนเบาๆ
ประมาณ 5-10 นาที จนเขา้ เป็นเนือ้ เดียวกนั จากนนั้ รีบใหด้ ่ืมทนั ที แนะนำ� ใหใ้ นเด็กอายุ 2 ปี ขึน้ ไป
ควรใหว้ คั ซีนซำ้� ทกุ 5 ปี ในกรณีท่ีตอ้ งเดินทางไปในพืน้ ท่ีเส่ยี งตอ่ การตดิ เชือ้ ทยั ฟอยด์

บุคคลท่คี วรได้รับวคั ซีน และอายทุ ีค่ วรได้รับวคั ซนี

เน่อื งจากโรคนพี้ บนอ้ ยลงมากในประเทศไทย รวมทงั้ ประสทิ ธิภาพของวคั ซนี มจี ำ� กดั และปอ้ งกนั
ไดร้ ะยะสนั้ จงึ ไมแ่ นะนำ� ใหใ้ นเดก็ ปกตทิ ่วั ๆ ไป แตแ่ นะนำ� ใหเ้ ฉพาะผทู้ ่ีมีความเส่ยี ง เชน่ ผทู้ ่ีจะเดนิ ทางไป
ในพืน้ ท่ีท่ีมีการระบาด หรอื พืน้ ท่ีท่ีมีความชกุ ของโรคสงู เชน่ ประเทศในแถบเอเชียใต้ เชน่ อินเดีย เนปาล
บงั กลาเทศ และไม่ม่นั ใจวา่ จะหลีกเล่ียงนำ้� หรอื อาหารท่ีอาจปนเปื้อนเชือ้ ได้ หรอื ผทู้ ่ีตอ้ งปฏิบตั ิงานใน
หอ้ งปฏิบตั กิ ารเก่ียวกบั เชือ้ ทยั ฟอยด์

314 ตาํ ราวคั ซีนและการสรา้ งเสริมภมู ิคมุ้ กนั โรค
ปี 2562

ปฏิกิริยาจากวัคซนี บทท่ี 10 วคั ซนี สำ� หรบั ผู้ท่เี ดินทางไปตา่ งประเทศ

วัคซีนชนิดฉีด ชนิด polysaccharide พบปฏิกิรยิ าขา้ งเคียงเล็กนอ้ ย ไดแ้ ก่ ปวดบวมแดง
บริเวณท่ีฉีดพบไดร้ อ้ ยละ 7 ปวดศีรษะ พบไดร้ อ้ ยละ 1.5-3 และไข้ พบไดร้ อ้ ยละ 0-14 อาการเหล่านี้
มกั หายภายใน 48 ช่วั โมง
จากการเฝา้ ระวงั ความปลอดภยั หลงั การใชว้ คั ซีนอยา่ งแพรห่ ลายในสหรฐั อเมรกิ า มีรายงาน
ปฏิกิรยิ าจากวคั ซนี 4.5/100,000 โดส๊ สว่ นใหญ่เป็นอาการท่ีไมร่ ุนแรง ไดแ้ ก่ อาการเฉพาะท่ี ไข้ปวดศรี ษะ
ผ่ืนผิวหนงั ลมพิษ ปวดทอ้ ง คล่นื ไส้ สว่ นอาการรุนแรงหลงั จากไดร้ บั วคั ซีนพบไดน้ อ้ ย5
วคั ซนี ชนดิ conjugate Typbar-TCV มปี ฏกิ ริ ยิ าขา้ งเคยี งนอ้ ย เชน่ ปวดบวมบรเิ วณท่ฉี ีด ภายใน
48 ช่วั โมง ประมาณรอ้ ยละ 1-10 ไมม่ ีผลขา้ งเคียงรุนแรง ไมต่ า่ งจากวคั ซีน polysaccharide จากการ
ศกึ ษาวคั ซีน Typbar-TCV หลงั ขนึ้ ทะเบียน พบวา่ สามารถใหพ้ รอ้ มวคั ซีนหดั ได้ โดยไมร่ บกวนการสรา้ ง
ภมู ิคมุ้ กนั และไมท่ ำ� ใหผ้ ลขา้ งเคียงมากขนึ้ 6,7
วัคซนี ชนิดรับประทาน จากการเฝา้ ระวงั ความปลอดภยั หลงั การใชว้ คั ซีนอยา่ งแพรห่ ลายใน
สหรฐั อเมรกิ า มีรายงานปฏิกิรยิ าจากวคั ซีน 9.7/100,000 โด๊ส อาการขา้ งเคียงท่ีพบเชน่ เดียวกบั วคั ซีน
ชนิดฉีด เชน่ แนน่ ทอ้ ง คล่นื ไส้ อาเจียน ไข้ ปวดศีรษะ ผ่ืน หรอื ลมพิษ ซง่ึ พบนอ้ ยมาก5

ขอ้ ควรระวัง

วัคซนี ชนิดฉีด ทงั้ สองชนิด หา้ มใหใ้ นผทู้ ่ีเคยมีปฏิกิรยิ ารุนแรงจากวคั ซีนชนิดนีม้ าก่อน สว่ นผทู้ ่ี
เจ็บป่วยดว้ ยอาการไข้ ควรเล่อื นการใหว้ คั ซีนไปก่อน ยงั ไมม่ ีขอ้ มลู ดา้ นความปลอดภยั ของการใหว้ คั ซีนนี้
ในหญิงตงั้ ครรภ์
วัคซีนชนิดรับประทาน เน่ืองจากเป็นวคั ซีนจากเชือ้ ท่ีมีชีวิต จึงไม่ควรใหใ้ นผทู้ ่ีมีภมู ิคมุ้ กนั
บกพรอ่ งหรอื ไดร้ บั ยากดภมู คิ มุ้ กนั และภมู คิ มุ้ กนั ท่จี ะเกดิ ไดต้ อ้ งอาศยั การแบง่ ตวั ของเชอื้ ท่เี ป็นวคั ซนี ในลำ� ไส้
จงึ ไมค่ วรใหใ้ นขณะเป็นโรคระบบทางเดินอาหาร4 และไมค่ วรใหร้ ว่ มกบั ยาปฏิชีวนะท่ีมีฤทธิ์ทำ� ลายเชือ้
เชน่ cotrimoxazole, ampicillin, chloramphenicol ควรเล่อื นการใหว้ คั ซนี หลงั รบั ประทานยามือ้ สดุ ทา้ ย
อยา่ งนอ้ ย 24 ช่วั โมง เชน่ เดียวกบั ยาตา้ นมาลาเรยี mefloquine และ chloroquine8 ซง่ึ แนะนำ� ใหเ้ ล่อื น
หลงั รบั ประทานยาเป็นเวลา 3 วนั แตใ่ นกรณีของ proguanil hydrochloride ซง่ึ มีฤทธิ์ยบั ยงั้ เชือ้ ควรให้
วคั ซีนเวน้ หา่ งจากหลงั รบั ประทานยามือ้ สดุ ทา้ ยอยา่ งนอ้ ย 10 วนั 9 สามารถใหว้ คั ซีนชนิดรบั ประทานนี้
พรอ้ มกบั วคั ซีนโปลโิ อชนิดรบั ประทานไดโ้ ดยไมม่ ีผลตอ่ ภมู ิคมุ้ กนั 9
หลงั การใหว้ คั ซีนสามารถพบเชือ้ จากวคั ซีนไดช้ ่วั คราวในอจุ จาระ แตย่ งั ไม่มีรายงานการแพร่
เชือ้ จากวคั ซนี 8 ความปลอดภยั ของวคั ซนี ชนดิ นีใ้ นหญิงตงั้ ครรภน์ นั้ ยงั ไมแ่ นน่ อน มรี ายงานการแทง้ 1 ราย
ขณะอายคุ รรภ์ 9 สปั ดาห์ ซง่ึ เกิดภายหลงั หญิงตงั้ ครรภไ์ ดร้ บั วคั ซีน Ty21a รว่ มกบั วคั ซีนปอ้ งกนั โรคแอน
แทรกซ์ ได้ 1 เดือน จงึ ไมค่ วรใชว้ คั ซีนชนิดนีใ้ นหญิงตงั้ ครรภ5์

ตําราวัคซีนและการสร้างเสรมิ ภูมิคุม้ กันโรค 315
ปี 2562

ภมู ิคุม้ กันท่เี กิดข้ึน

วัคซีนชนิดฉีด ชนิด polysaccharide มีประสิทธิภาพในการป้องกนั โรครอ้ ยละ 61-9310-13
สว่ นวคั ซีนชนิด conjugate พบวา่ มีประสทิ ธิภาพสงู กวา่ ประมาณ 85-98%6,14 ภายหลงั ไดร้ บั วคั ซีนแลว้
จะเรม่ิ มีภมู ิคมุ้ กนั โรคภายใน 7-10 วนั ภมู ิคมุ้ กนั ท่ีเกิดขนึ้ ไมส่ ามารถปอ้ งกนั การตดิ เชือ้ จาก Salmonella
ชนิดอ่ืนได้
วคั ซนี ชนดิ conjugate กระตนุ้ ใหเ้ กิดภมู คิ มุ้ กนั ถงึ รอ้ ยละ 100 และมปี ระสทิ ธิภาพรวมประมาณ
รอ้ ยละ 87 15-18
วัคซนี ชนิดรับประทาน มีประสทิ ธิภาพในการปอ้ งกนั โรคท่ีหลากหลาย คือตงั้ แตร่ อ้ ยละ 42-
9619-20 และอาจมี herd immunity ดว้ ย ภมู คิ มุ้ กนั จะเกิดขนึ้ ภายหลงั ไดร้ บั วคั ซนี แคปซลู สดุ ทา้ ย 2 สปั ดาห์
และอยไู่ ดน้ านอยา่ งนอ้ ย 3 ปี แอนตบิ อดีท่ีเกิดขนึ้ จะมีทงั้ ในเลอื ดและลำ� ไส้
ควรใหว้ คั ซนี ซำ้� ทกุ 5 ปี ในกรณีท่ีตอ้ งเดนิ ทางไปในพืน้ ท่ีเส่ยี งตอ่ การตดิ เชือ้ ทยั ฟอยด์เน่ืองจาก
วคั ซนี ไมส่ ามารถปอ้ งกนั โรคไดท้ งั้ หมด จงึ ยงั ตอ้ งปฏิบตั ติ นตามหลกั สขุ อนามยั อยา่ งเครง่ ครดั เป็นสำ� คญั

การเกบ็ วคั ซีน

วัคซนี ชนิดฉีด ใหเ้ ก็บในตเู้ ยน็ ท่ีอณุ หภมู ิ +2 ถงึ +8 oซ หา้ มแชแ่ ข็ง
วัคซนี ชนิดรับประทาน ใหเ้ ก็บในตเู้ ยน็ ท่ีอณุ หภมู ิ +2 ถงึ +8 oซ ในท่ีแหง้ และไมถ่ กู แสง

316 ตําราวคั ซนี และการสร้างเสริมภมู คิ ุม้ กันโรค
ปี 2562

เอกสารอ้างองิ บทท่ี 10 วคั ซนี สำ� หรบั ผู้ท่เี ดินทางไปตา่ งประเทศ

1. การสอบสวนโรคไขท้ ยั ฟอยดด์ ือ้ ยาในศนู ยอ์ พยพบา้ นถำ้� หิน อ.สวนผงึ้ จ. ราชบรุ ี 10 สงิ หาคม 2544
รายงานการสอบสวนโรคเบือ้ งตน้ (FETP). สำ� นกั ระบาดวิทยา.(เขา้ ถึงเม่ือ 20 มิถนุ ายน 2561)
เขา้ ถงึ ไดจ้ าก http://epid.moph.go.th/epi32.
2. โสภณ เอ่ียมศริ ถิ าวร, ปิยนิตย์ ธรรมาภรณพ์ ิลาศ, พรรณราย สมิตสวุ รรณ, และคณะ. การระบาดของ
โรคไขท้ ยั ฟอยดด์ ือ้ ต่อยาปฏิชีวนะ ในศนู ยพ์ กั พิงช่วั คราวผหู้ นีภยั สรู้ บชาวกมั พชู า จงั หวดั ตราด
เดือนพฤศจิกายน 2540 - กมุ ภาพนั ธ์ 2541. รายงานการเฝา้ ระวงั โรคประจำ� สปั ดาห์ 2543;31,5:
146-52.
3. วทิ ยา สวสั ดวิ ฒุ พิ งศ,์ จริ ภทั ร กลั ยาณพจนพ์ ร. การระบาดของไขท้ ยั ฟอยดด์ อื้ ยาตา้ นเชอื้ หลายขนาน
จากการด่ืมนำ้� พ.ุ จพสท 2544;84:1513-7.
4. American Academy of Pediatrics. Salmonella infections. In : In: Kimberlin DW, Brady MT,
Jackson MA, Long SS, eds. Red Book: 2018 Report of the Committee on Infectious
Diseases. 31st ed. Itasca, IL: American Academy of Pediatrics;2018:711-7.
5. Begier EM, Burwen DR, Haber P, Ball R. Post-marketing safety surveillance for typhoid
fever vaccines from the vaccine adverse event reporting system, July 1990 through June 2002.
Clin Infect Dis 2004;38:771-9.
6. Mohan VK, Varanasi V, Singh A, Pasetti MF, Levine MM, Venkatesan R, Ella KM. Safety
and immunogenicity of a Vi polysaccharide-tetanus toxoid conjugate vaccine (Typbar-TCV)
in healthy infants, children, and adults in typhoid endemic areas: a multicenter, 2-cohort,
open-label, double-blind, randomized controlled phase 3 study. Clin Infect Dis.
2015;61:393-402.
7. Thiem VD, Lin FY, Canh do G, et al. The Vi conjugate typhoid vaccine is safe, elicits protective
levels of IgG anti-Vi, and is compatible with routine infant vaccines. Clin Vaccine Immunol
2011;18:730-5
8. Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) and the
American Academy of Family Physicians (AAFP) : General Recommendations on Immunization.
MMWR 2002;51(RR02):1-36.
9. Kollaritsch H, Que JU, Kunz C , Wiedermann G, Herzog C, Cryz SJ Jr. Safety and
immunogenicity of live oral cholera and typhoid vaccines administered alone or in
combination with anti-malarial drugs, oral polio vaccine or yellow fever vaccine. J Infect Dis
1997;175:871-5.
10. Keitel WA, Bond Nl, Zahradnik JM, Cramton TA, Robbins JB. Clinical and serological
responses following primary and booster immunization with Salmonella typhi Vi capsular
polysaccharide vaccines. Vaccine 1994;12:195-9.

ตําราวคั ซีนและการสร้างเสริมภูมิค้มุ กนั โรค 317
ปี 2562

11. Acharya IL, Lowe CU, Thapa R, et al. Prevention of typhoid fever in Nepal with the Vi
capsular polysaccharide of Salmonella typhi. N Engl J Med 1987;317:1101-4.
12. Sur D, Ochiai RL, Bhattacharya SK, et al. A cluster-randomized effectiveness trial of Vi
typhoid vaccine in India. N Engl J Med 2009;361:335-44.
13. DeRoeck D, Ochiai RL, Yang J, Anh DD, Alag V, Clemens JD. Typhoid vaccination: the
Asian experience. Expert Rev Vaccines 2008;7:547-60.
14. Voysey M and Pollard AJ. Sero-efficacy of Vi-polysaccharide tetanus-toxoid typhoid conjugate
vaccine (Typbar-TCV). Clin Infect Dis 2018;67:18-24.
15. Lin FY, Ho VA, Khiem HB, et al. The efficacy of a Salmonella typhi Vi conjugate vaccine
in two-to-five-year-old children. N Engl J Med 2001;344:1263-9.
16. Szu SC. Development of Vi conjugate - a new generation of typhoid vaccine. Expert Rev
Vaccines 2013;12:1273-86.
17. Mai NL, Phan VB, Vo AH, et al. Persistent efficacy of Vi conjugate vaccine against typhoid
fever in young children. N Engl J Med 2003;349:1390-1.
18. Szu SC, Klugman KP, Hunt S. Re-examination of immune response and estimation of
anti-Vi IgG protective threshold against typhoid fever-based on the efficacy trial of Vi
conjugate in young children. Vaccine 2014;32:2359-63.
19. Levine MM, Ferreccio C, Black RE, Germanier R. Laege-scale field trial of Ty21a live oral
typhoid vaccine in enteric-coated capsule formulation. Lancet 1987;1:1049-52.
20. Simanjuntak CH, Paleologo FP, Punjabi NH, et al. Oral immunization against typhoid fever
in Indonesia with Ty21a vaccine. Lancet 1991;338:1055-9.

318 ตาํ ราวคั ซนี และการสรา้ งเสรมิ ภมู คิ ุ้มกันโรค
ปี 2562

10.2 วคั ซนี ป้องกันโรคไขเ้ หลือง บทท่ี 10 วคั ซนี สำ� หรบั ผู้ท่เี ดินทางไปตา่ งประเทศ

บทที่ (Yellow Fever Vaccine)

บทนำ� และระบาดวทิ ยา

โรคไขเ้ หลืองเกิดจากเชือ้ ไวรสั ไขเ้ หลือง (Yellow fever virus) ซง่ึ เป็น arbovirus แพรเ่ ชือ้ โดย
ยงุ ลาย (Aedes aegypti) หรอื ยงุ ชนิดอ่ืนท่ีตดิ เชือ้ ในป่าของทวีปอเมรกิ าใต้ และแอฟรกิ า ยงุ พวกนีก้ ดั ใน
ตอนกลางวนั ไวรสั ไขเ้ หลอื งแพรเ่ ชือ้ ใหค้ นและลงิ ในบรเิ วณป่า ลงิ เป็นแหลง่ รงั โรคสำ� คญั โดยเชือ้ แพรจ่ าก
ลิงไปลิงโดยยงุ เม่ือยงุ มากดั คนท่ีเขา้ ไปในป่ าเชือ้ ไวรสั จะเขา้ ส่คู นทำ� ใหเ้ กิดการระบาดประปรายเป็น
ครงั้ คราว ในเขตเมืองมีการแพรเ่ ชือ้ จากคนสคู่ นโดยยงุ เม่ือไวรสั แพรก่ ระจายในชมุ ชนเมืองขนาดใหญ่
จะทำ� ใหเ้ กิดการระบาดในวงกวา้ ง ในทวีปแอฟรกิ าการแพรร่ ะบาดเกิดในเขตสะวนั นาชืน้ ยงุ เป็นพาหะ
กดั ทงั้ คนและลงิ แมก้ ารตดิ เชือ้ บางครงั้ จะไมม่ ีอาการ แตเ่ ม่ือป่วยจะเกิดอาการ 2 ระยะ ระยะแรก มีไข้
ปวดกลา้ มเนือ้ ปวดศีรษะ หนาวส่นั เวียนศีรษะ คล่ืนไสอ้ าเจียน มกั เกิดอาการหวั ใจเตน้ ชา้ ลง ผปู้ ่ วย
ประมาณรอ้ ยละ 15 จะเขา้ สรู่ ะยะท่สี อง หลงั จากนนั้ 2-3 วนั ดว้ ยอาการไขก้ ลบั คนื เรม่ิ ตวั เหลอื งตาเหลอื ง
ปวดทอ้ ง อาเจียน และเรม่ิ มีอาการเลือดออก ครง่ึ หนง่ึ ของผปู้ ่วยเสียชีวิตใน 10-14 วนั หลงั เรม่ิ มีอาการ
โรคไขเ้ หลืองเป็นโรคประจำ� ถ่ินในเขตรอ้ นของทวีปแอฟรกิ า อเมรกิ าใต้ จำ� นวนครงั้ ของการ
ระบาดเพ่ิมขนึ้ เรอ่ื ยๆ ตงั้ แตป่ ี พ.ศ. 2523 ประเทศอ่ืนๆ ท่ีมีความเส่ยี งตอ่ การนำ� โรคไขเ้ หลืองเขา้ ประเทศ
คอื ประเทศท่มี พี าหะและสตั วเ์ จา้ บา้ นประเภทลงิ และแมว้ า่ ไดม้ กี ารผลติ วคั ซนี โรคไขเ้ หลอื งมากวา่ 60 ปีแลว้
แตใ่ นชว่ ง 2 ทศวรรษท่ีผา่ นมา ผปู้ ่วยโรคไขเ้ หลืองกลบั เพ่ิมจำ� นวนขนึ้ และกำ� ลงั เป็นปัญหาสาธารณสขุ
ของโลกท่ีสำ� คญั ในปัจจบุ นั แมว้ า่ จะไมเ่ คยมีรายงานผปู้ ่วยจากทวีปเอเชียแตม่ ีการคาดการณว์ า่ อาจเกิด
การระบาดขนึ้ ไดใ้ นอนาคต เน่ืองจากเป็นพืน้ ท่ีท่ีมียงุ Aedes aegypti อย่จู ำ� นวนมาก และมีลิงในป่ า
จำ� นวนมากดว้ ย
สถานการณก์ ารระบาดของโรคไขเ้ หลอื งท่วั โลก ตงั้ แตเ่ ดือนมกราคมพ.ศ. 2559 ถงึ กมุ ภาพนั ธ์
ปีพ.ศ. 2561 พบมกี ารระบาดเกิดขนึ้ ใน 7 ประเทศของทวปี แอฟรกิ าและอเมรกิ าใต้และพบผปู้ ่วยโรคไขเ้ หลอื ง
ในประเทศจีน (Imported case) ซง่ึ เกิดจากการตดิ เชือ้ เพราะเดนิ ทางไปในประเทศแองโกลา และลา่ สดุ
มีการระบาดในประเทศบราซลิ โดยพบผปู้ ่วยทงั้ สนิ้ 464 ราย เสยี ชีวติ จำ� นวน 154 ราย1 ยงั ไมเ่ คยพบผปู้ ่วย
โรคไขเ้ หลอื งเกิดขนึ้ ในประเทศไทยมาก่อน
สำ� หรบั วคั ซีนปอ้ งกนั โรคไขเ้ หลือง ในประเทศไทยมีกฎหมายใหผ้ เู้ ดินทางจากประเทศท่ีเป็น
แดนระบาดตอ้ งมีเอกสารรบั รองการฉีดวคั ซีนไขเ้ หลืองมาแลว้ ไมน่ อ้ ยกวา่ 10 วนั 2 และแนะนำ� ใหผ้ ทู้ ่ีจะ
เดนิ ทางไปประเทศในทวปี แอฟรกิ าตอนกลางและทวปี อเมรกิ ากลางและใตท้ ่อี ยใู่ นเขตระบาดของโรคไขเ้ หลอื ง
ไดร้ บั วคั ซีนไขเ้ หลืองก่อนเดนิ ทางทกุ คน

ชนดิ ของวคั ซีน

วคั ซีนปอ้ งกนั โรคไขเ้ หลืองเป็นวคั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวิตอ่อนฤทธิ์ซ่งึ เตรียมจากเชือ้ ไวรสั ไขเ้ หลือง
สายพนั ธุ์ 17D ผลติ ในไขไ่ ก่ฟัก ทำ� เป็นรูปผง (freeze-dried)

ตาํ ราวคั ซนี และการสรา้ งเสริมภูมิค้มุ กันโรค 319
ปี 2562

ส่วนประกอบของวคั ซีน

วคั ซีนท่ีผสมแลว้ ปรมิ าตร 0.5 มล. ประกอบดว้ ยเชือ้ ไวรสั ไขเ้ หลืองสายพนั ธุ์ 17D ไมต่ ่ำ� กวา่
1000 mouse LD50

ขนาดบรรจุ

บรรจกุ ลอ่ งละ 1 โด๊ส (0.5 มล.) พรอ้ มนำ้� ยาทำ� ละลายในหลอดแยกบรรจุ

ขนาดและวิธใี ช้

ฉีดเขา้ ชนั้ ใตผ้ ิวหนงั (subcutaneous) ครงั้ เดียว ขนาด 0.5 มล.

บคุ คลที่ควรไดร้ บั วคั ซีน และอายทุ ค่ี วรรับวัคซนี

แนะนำ� ใหว้ คั ซนี ในผมู้ ีอายุ 9 เดอื นขนึ้ ไปท่ีจะเดนิ ทางเขา้ ไปหรอื อาศยั อยใู่ นเขตตดิ โรคของทวปี
อเมรกิ ากลาง-อเมรกิ าใต้และแอฟรกิ าท่ีมีความเส่ยี งของโรคไขเ้ หลอื ง และบคุ ลากรท่ีอาจสมั ผสั เชือ้ ไวรสั
ไขเ้ หลอื ง ทงั้ ทางตรงและทางออ้ ม หรอื จากละอองฝอยของทางเดนิ หายใจของผปู้ ่วย
สำ� หรบั ประเทศไทย กรมควบคมุ โรค กระทรวงสาธารณสขุ ไดม้ ีการประกาศรายช่ือประเทศท่ี
เป็นเขตตดิ ตอ่ โรคไขเ้ หลอื ง จำ� นวน 42 ประเทศ ตามตารางดา้ นลา่ ง ประชาชนจากประเทศดงั กลา่ ว หรอื
ผเู้ ดนิ ทางกลบั จากพนื้ ทด่ี งั กลา่ วจำ� เป็นตอ้ งฉีดวคั ซนี ไขเ้ หลอื งและตอ้ งถือสมดุ รบั รองการฉีดวคั ซนี ไขเ้ หลอื ง
มิฉะนนั้ อาจถกู ปฏิเสธไมใ่ หเ้ ขา้ ราชอาณาจกั รหรอื ถกู กกั ตวั ไวด้ อู าการ2,3

ทวปี รายชื่อประเทศทเ่ี ป็ นเขตตดิ ตอ่ ของโรคไข้เหลอื ง
อเมรกิ ากลาง-ใต้
13 ประเทศ บราซลิ (Brazil), โบลเิ วยี (Bolivia), เปรู(Peru), เอกวาดอร(์ Ecuador),กายอานา (Guyana),
เฟรนซก์ ายอานา(French-Guiana), ปานามา(Panama), โคลอมเบีย(Colombia),
แอฟรกิ า เวเนซเุ อลา(Venezuela), ซรู นิ าเม(Suriname), ตรนิ ิแดดและโตเบโก(Trinidad and
29 ประเทศ Tobago), อารเ์ จนตนิ า(Argentina), ปารากวยั (Paraguay)
แองโกลา (Angola), เบนิน (Benin), บรู ก์ ินาฟาโซ (Burkina Faso) บรุ ุนดี (Burundi),
แคเมอรูน (Cameroon), สาธารณรฐั แอฟรกิ ากลาง (Central African Republic),
สาธารณรฐั คองโก (Republic of Congo) โกตดวิ วั ร์(Côte d’Ivoire), เอธิโอเปีย (Ethiopia),
แกมเบีย (Gambia), กาบอง (Gabon), กานา (Ghana), กินี(Guinea), กินีบิสเซา
(Guinea-Bissau), อิเควทอเรยี ลกินี (Equatorial Guinea), เคนยา (Kenya), ไลบีเรยี
(Liberia), มาลี (Mali), มอรเิ ตเนีย (Mauritania), เซเนกลั (Senegal), เซียรร์ าลโี อน
(Sierra Leone), ซดู าน (Sudan), เซาทซ์ ดู าน (South Sudan) ชาด (Chad), โตโก (Togo),
ยกู นั ดา (Uganda), สาธารณรฐั ประชาธิปไตยคองโก (Democratic Republic of Congo)
ไนเจอร์ (Niger), ไนจีเรยี (Nigeria)

320 ตําราวคั ซนี และการสร้างเสรมิ ภูมิคุ้มกนั โรค
ปี 2562

อน่ึงการพิจารณาว่าผูเ้ ดินทางตอ้ งฉีดวคั ซีนไขเ้ หลืองหรือไม่ ตอ้ งพิจารณาอย่างรอบคอบ บทท่ี 10 วคั ซนี สำ� หรบั ผู้ท่เี ดินทางไปตา่ งประเทศ
นอกจากจะตอ้ งหาขอ้ มลู ทางการแพทยว์ า่ ประเทศท่ีจะไปเป็นพืน้ ท่ีท่ีเส่ยี งตอ่ โรคไขเ้ หลอื งหรอื ไม่ แลว้ ยงั
ตอ้ งคำ� นงึ ถงึ กฎอนามยั ระหวา่ งประเทศ กฎหมายของประเทศตน้ ทาง กฎหมายของประเทศปลายทาง
รวมถงึ กฎหมายของประเทศทเ่ี ป็นทางผา่ น (transit) และกฎของสายการบนิ เพราะจะมผี ลในการพจิ ารณา
การฉีดวคั ซีนไขเ้ หลือง4
นอกจากนีผ้ เู้ ดินทางและแพทยผ์ ใู้ หค้ ำ� ปรกึ ษาตอ้ งตระหนกั ว่า บางประเทศท่ีเป็นเขตระบาด
ของโรคไขเ้ หลอื ง อาจจะผอ่ นผนั กฎ โดยไมม่ ีการตรวจสมดุ รบั รองการฉีดวคั ซนี ไขเ้ หลอื งตอนเขา้ ประเทศ
แตน่ ่นั ก็ไมไ่ ดห้ มายความวา่ จะผเู้ ดินทางจะไมม่ ีความเส่ียงตอ่ การติดโรคไขเ้ หลือง ในกรณีดงั กลา่ วตอ้ ง
พิจารณาฉีดวคั ซีนไขเ้ หลอื ง แมว้ า่ ประเทศปลายทางจะไมไ่ ดต้ รวจสมดุ รบั รองไขเ้ หลอื ง
ทารกอายุ 6-9 เดือน ผสู้ งู อายุ หญิงมีครรภ์ และหญิงท่ีใหน้ มบตุ ร ควรระมดั ระวงั ในการใชว้ คั ซีนนี้
หากพิจารณาแลว้ เหน็ วา่ จะเดนิ ทางเขา้ ไปในเขตตดิ โรคท่ีกำ� ลงั มีการระบาดและหลกี เล่ยี งการเดนิ ทางไมไ่ ด้
และไมแ่ นใ่ จวา่ การปอ้ งกนั ยงุ กดั ในพืน้ ท่ีนนั้ ๆ จะไดผ้ ล จงึ พิจารณาใหว้ คั ซีน

ปฏกิ ริ ยิ าจากการฉดี วคั ซีน4-6

ปฏกิ ิรยิ าจากวคั ซนี ปอ้ งกนั โรคไขเ้ หลอื งมกั จะเป็นชนิดไมร่ ุนแรงและพบไมบ่ อ่ ย ไดแ้ ก่ ปฏกิ ิรยิ า
เฉพาะท่ตี ำ� แหนง่ ท่ฉี ีดพบประมาณ รอ้ ยละ 2-5 ปฏกิ ิรยิ าท่วั ไปจะเกิดขนึ้ ประมาณวนั ท่ี 5-10 หลงั ฉีดวคั ซนี
ซง่ึ เป็นเวลาท่อี าจพบเชอื้ ปรมิ าณต่ำ� ในกระแสเลอื ด ผทู้ ่ไี ดร้ บั วคั ซนี อาจมอี าการปวดศรี ษะเลก็ นอ้ ย ปวดเม่อื ย
ตามกลา้ มเนือ้ มีไขต้ ่ำ� ๆ ประมาณรอ้ ยละ 25
ปฏิกิรยิ ารุนแรงท่ีมีรายงานไดแ้ ก่
1. การแพช้ นิดเฉียบพลนั (Immediate hypersensitivity reactions) มีผ่ืนลมพษิ หลอดลมตีบ
พบไดน้ อ้ ย มีรายงาน 1.8 รายตอ่ 100,000 โด๊ส
2. อาการทางสมองหลงั ฉีดวคั ซีน (Yellow fever vaccine-associated neurologic disease)
เชน่ สมองอกั เสบ โรค Guillain-Barré อาจพบ 3-28 วนั หลงั รบั วคั ซีน อตั ราการเกิด 0.8 รายตอ่ 100,000 โด๊ส
โดยอตั ราการเกิดจะสงู ขนึ้ ในผรู้ บั วคั ซีนท่ีมีอายเุ กิน 60 ปี และนอ้ ยมากท่ีจะรุนแรงถงึ เสยี ชีวติ
3. อาการของอวยั วะตา่ งๆ จากวคั ซีน (Yellow fever vaccine-associated viscerotropic
disease) เป็นปฏิกิรยิ าชนิดท่ีรุนแรง เกิดอวยั วะภายในทำ� งานลม้ เหลวและมีโอกาสเสียชีวิตไดม้ าก โดย
อตั ราการเกิดจะสงู ขนึ้ ในผรู้ บั วคั ซีนท่ีมีอายเุ กิน 60 ปีในประเทศสหรฐั อเมรกิ ามีอตั ราการเกิด 0.4 รายตอ่
100,000 โด๊ส5,7

ตําราวัคซีนและการสร้างเสริมภูมคิ ุ้มกนั โรค 321
ปี 2562

ข้อควรระวงั

เน่ืองจากวคั ซีนปอ้ งกนั โรคไขเ้ หลืองเป็นวคั ซีนเชือ้ มีชีวติ แมม้ ีความปลอดภยั สงู แตพ่ บอาการ
ไมพ่ งึ ประสงคไ์ ด้จงึ ควรหลกี เล่ยี งในผสู้ งู อายุ ผทู้ ่ีอาจมีภมู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ ง หญิงตงั้ ครรภ์หญิงท่ีใหน้ มบตุ ร
มีรายงานเชือ้ ในวคั ซีนท่ีอาจผา่ นมายงั ลกู ทางนำ้� นมและก่อโรคได8้
อยา่ งไรกด็ ี ผทู้ ่ถี กู ยงุ ท่มี เี ชอื้ กดั เพยี งครงั้ เดยี วกต็ ดิ โรคไขเ้ หลอื งได้ซง่ึ เป็นอนั ตรายถงึ ชวี ติ บคุ คล
ในกรณีขา้ งตน้ หากจำ� เป็นตอ้ งฉีดวคั ซีน เชน่ ตอ้ งพำ� นกั หรอื เดนิ ทางไปพืน้ ท่ีท่ีมีการระบาดของไขเ้ หลือง
อยา่ งหลีกเล่ยี งไมไ่ ด้ ตอ้ งใหว้ คั ซีนดว้ ยความระมดั ระวงั

ขอ้ ห้ามใช้

วคั ซนี มีขอ้ หา้ มในทารกอายตุ ่ำ� กวา่ 6 เดือน ผปู้ ่วยท่ีมีโรคของตอ่ มไทมสั รวมถงึ โรค Thymoma
และ Myasthenia Gravis ผทู้ ่ีมีภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ ง เช่น ติดเชือ้ เอชไอวีท่ีมีระดบั CD4 ต่ำ� กว่า 200 ตวั
ตอ่ ลบ.มล. หรอื ต่ำ� กวา่ รอ้ ยละ 15 ผทู้ ่ีเป็นมะเรง็ ไดร้ บั ยาเคมีบำ� บดั มีภาวะภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ งแตก่ ำ� เนิด5
ผทู้ ่ีมีขอ้ หา้ มในการฉีดวคั ซีนไขเ้ หลือง แพทยค์ วรพิจารณาแนะนำ� ใหย้ กเลกิ /เล่อื นการเดนิ ทาง
ไปยงั พืน้ ท่ีท่ีมีไขเ้ หลอื งไปก่อนจนกวา่ ผปู้ ่วยจะพน้ ตอ่ ภาวะนนั้ ๆ
วคั ซีนหา้ มใหแ้ ก่ผมู้ ีประวตั แิ พไ้ ข่ อยา่ งรุนแรง ถา้ จำ� เป็นตอ้ งใหว้ คั ซีนในผปู้ ่วยท่ีมีประวตั แิ พไ้ ข่
อยา่ งรุนแรง ควรปรกึ ษาแพทยผ์ เู้ ช่ียวชาญเพ่ือทำ� การทดสอบ และทำ� desensitization ถา้ จำ� เป็น

ภมู คิ ุ้มกันท่ีเกิดขน้ึ 9-12

วคั ซนี โรคไขเ้ หลอื งกระตนุ้ ภมู ิคมุ้ กนั ไดด้ ีมาก ภมู ิคมุ้ กนั เกิดขนึ้ รอ้ ยละ 95 ใน 1 สปั ดาห์หลงั การฉีด
การฉีดวคั ซีนจะใหภ้ มู ิคมุ้ กนั นานอย่างนอ้ ย 30-35 ปี และน่าจะอย่ไู ดต้ ลอดชีวิต ทำ� ใหใ้ นปีพศ.2556
องคก์ ารอนามยั โลกไดย้ นื ยนั วา่ การรบั วคั ซนี ไขเ้ หลอื งเพยี ง 1 เขม็ ทำ� ใหเ้ กิดภมู คิ มุ้ กนั ท่ยี าวนาน ไมจ่ ำ� เป็น
ตอ้ งไดร้ บั วคั ซีนเข็มกระตนุ้ อีก13
ภมู คิ มุ้ กนั ทเ่ี กดิ ขนึ้ ไมม่ ผี ลทำ� ใหเ้ กดิ การตดิ เชอื้ ในกลมุ่ ฟลาวไิ วรสั ตวั อน่ื งา่ ยขนึ้ (enhancement)
และสามารถใหว้ คั ซนี ไขเ้ หลอื งพรอ้ มวคั ซนี ชนดิ อ่นื ได้โดยไมม่ ผี ลกระทบตอ่ การสรา้ งภมู คิ มุ้ กนั จากวคั ซนี
สำ� หรบั วคั ซีนเชือ้ มีชีวิตออ่ นฤทธิ์ เชน่ วคั ซีนหดั หดั เยอรมนั คางทมู วคั ซีนอีสกุ อีใส หากไมไ่ ด้
ใหพ้ รอ้ มกบั วคั ซนี ไขเ้ หลอื ง ควรใหห้ า่ งกนั อยา่ งนอ้ ย 4 สปั ดาห์ยกเวน้ วคั ซนี ไทฟอยดช์ นดิ กนิ (Oral Ty21a)
สามารถใหพ้ รอ้ มกนั หรอื ใหก้ ่อนหรอื หลงั วคั ซีนไขเ้ หลืองเทา่ ใดก็ได้
มีการศกึ ษาการใหว้ คั ซนี โรคไขเ้ หลอื งพรอ้ มกบั การฉีดอมิ มโู นโกลบลุ นิ ไมพ่ บวา่ การตอบสนอง
ของภมู ิคมุ้ กนั โรคของไขเ้ หลืองเปล่ยี นแปลงไปแตอ่ ยา่ งใด เม่ือเปรยี บเทียบกบั กลมุ่ ควบคมุ 14 ยาปอ้ งกนั
มาลาเรยี เชน่ chloroquine จะหยดุ ยงั้ การแบง่ ตวั ของไวรสั ไขเ้ หลืองในหอ้ งปฏิบตั กิ าร แตไ่ มม่ ีผลตอ่ การ
สรา้ งภมู ิคมุ้ กนั โรคไขเ้ หลอื งในผทู้ ่ีรบั วคั ซีนและไดร้ บั ยาปอ้ งกนั โรคมาลาเรยี 15

322 ตาํ ราวคั ซีนและการสรา้ งเสริมภูมคิ ุม้ กนั โรค
ปี 2562

การเกบ็ และการหมดอายุ บทท่ี 10 วคั ซนี สำ� หรบั ผู้ท่เี ดินทางไปตา่ งประเทศ

เก็บวคั ซีนในตเู้ ยน็ ชอ่ งธรรมดา ท่ีอณุ หภมู ิ +2 ถงึ +8 oซ การหมดอายขุ องวคั ซีน ใหด้ ฉู ลากบน
ขวดวคั ซีน

เอกสารอ้างองิ

1. WHO. Global Alert and Response, Yellow Fever. Available from http://www.who.int/csr/
don/archive/disease/yellow_fever/en/index.html. (Access 25 July 2018)
2. กระทรวงสาธารณสขุ . ประกาศกระทรวงสาธารณสขุ เรอ่ื งทอ้ งท่ีหรอื เมืองทา่ นอกราชอาณาจกั รท่ีเป็น
เขตตดิ โรคไขเ้ หลอื ง พศ. 2560 (เขา้ ถงึ เม่อื 25 มถิ นุ ายน 2561) เขา้ ถงึ ไดจ้ าก http://www.ratchakitcha.
soc.go.th/DATA/PDF/2560/E/316/1.PDF
3. กระทรวงสาธารณสขุ . ประกาศกระทรวงสาธารณสขุ เรอ่ื งการสรา้ งเสรมิ ภมู คิ มุ้ กนั โรคไขเ้ หลอื ง พศ. 2560
(เขา้ ถึงเม่ือ 25 มิถนุ ายน 2561) เขา้ ถึงไดจ้ าก http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PD
F/2560/E/316/7.PDF
4. วชั รพงศ์ ปิยะภาณี วคั ซีนไขเ้ หลือง ใน วชั รพงศ์ ปิยะภาณี พรเทพ จนั ทวานิช บรรณาธิการ. Travel
Medicine เวชศาสตรก์ ารเดนิ ทางและทอ่ งเท่ยี ว. กรุงเทพมหานคร: เนตกิ ลุ การพมิ พ์2561. น. 49-58.
5. Center for Disease Control and Prevention. CDC Health Information for International
Travel 2018. US Department of Health and Human Services, Public Health Service,
Atlanta 20171. Available from http://www.cdc.gov/travel. (Access 25 July 2018)
6. Monath TP, Gershman M, Staples JE, Barrett AD. Yellow fever vaccine. In: Plotkin SA,
Orenstein WN, Offit P, editors. Vaccines 6th ed. Philadelphia: Saunders Elsevier; 2013:870-968.
7. Whittembury A, Ramirez G, Hernández H, et al. Viscerotropic disease following yellow fever
vaccination in Peru. Vaccine 2009;27:5974-81.
8. Kuhn S, Twele-Montecinos L, MacDonald J, Webster P, Law B. Case report: probable
transmission of vaccine strain of yellow fever virus to an infant via breast milk. CMAJ
2011;183:E243-5.
9. World Health Organization. Yellow fever fact sheet. Wkly Epidemiol Rec 2010;85:33-6.
10. Staples JE, Monath TP. Yellow fever: 100 years of discovery. JAMA 2008;300: 960-2.
11. Poland JD, Calisher CH, Monath TP, Downs WG, Murphy K. Persistence of neutralizing
antibody 30-35 years after immunization with 17D yellow fever vaccine. Bull WHO
1981;59:895-900.
12. Rosenzweig EC, Babione RW, Wisseman CL Jr. Immunological studies with group B
arthropod-borne viruses. IV. Persistence of yellow fever antibodies following vaccination
with 17D strain yellow fever vaccine. Am J Trop Med Hyg 1963;12: 230-5.

ตําราวัคซนี และการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค 323
ปี 2562

13. World Health Organization. Meeting of the Strategic Advisory Group of Experts on immunization,
April 2013-conclusion and recommendation. Wkly Epidemiol Rec. 2013; 88:201-16. Available
from: http://www.who.int/wer/2013/wer8820.pdf. (Accessed 25 June 2018)
14. Kaplan JE, Nelson DB, Schonberger LB, et al. The effect of immune globulin on trivalent
oral polio and yellow fever vaccinations. Bull WHO 1998;62:585-90.
15. Tsai TF, Bolin RA, Lazuick JS, et al. Chloroquine does not adversely affect the antibody
response to yellow fever vaccine. J Infect Dis 1986;154:726-7.

324 ตาํ ราวคั ซีนและการสร้างเสรมิ ภูมคิ ุม้ กนั โรค
ปี 2562

10.3 วัคซีนป้องกันอหิวาตกโรค บทท่ี 10 วคั ซนี สำ� หรบั ผู้ท่เี ดินทางไปตา่ งประเทศ

บทที่ (Cholera Vaccine)

บทน�ำและระบาดวิทยา

อหิวาตกโรค (cholera) เป็นโรคตดิ ตอ่ ทางอาหารและนำ้� เกิดจากเชือ้ แบคทีเรยี Vibrio cholerae
โดยซีโรกรุป๊ ท่ีพบวา่ เป็นสาเหตขุ องการระบาดคือ toxigenic ซีโรกรุป๊ 01 ซง่ึ มี 2 ซีโรทยั ป์ คือ Inaba และ
Ogawa และมี 2 biotype คือ El Tor และ Classical ซง่ึ มีหลกั ฐานการระบาดเกิดขนึ้ ตงั้ แตป่ ี พ.ศ. 2360
เรม่ิ ตน้ จากประเทศในอา่ วเบงกอลแลว้ ระบาดไปท่วั โลก จนกลายเป็นโรคประจำ� ถ่ินของทวปี เอเชีย ตอ่ มา
ในปี พ.ศ. 2535 จงึ พบวา่ มีการระบาดของเชือ้ อหิวาตกโรคจาก toxigenic ซีโรกรุป๊ 0139 เป็นครงั้ แรกท่ี
ประเทศอินเดีย บงั คลาเทศ และประเทศแถบเอเชียใต้ สว่ นเชือ้ ซีโรกรุป๊ อ่ืนๆ ท่ีไมใ่ ช่ 01 หรอื 0139 รวมทงั้
nontoxigenic ซโี รกรุป๊ 01 (คอื ไมส่ รา้ งทอ็ กซนิ ) จะไมท่ ำ� ใหเ้ กิดการระบาด แตท่ ำ� ใหเ้ กิดโรคแบบประปรายได1้
คนสว่ นใหญ่ท่ไี ดร้ บั เชือ้ อหวิ าตกโรค จะไมม่ อี าการ หรอื มอี าการทอ้ งเสยี ไมม่ าก เพยี งประมาณ
รอ้ ยละ 5 เทา่ นนั้ ท่ีจะมีอาการถ่ายอจุ จาระเป็นนำ้� ปรมิ าณมาก จนรา่ งกายแหง้ นำ้� และช็อกได้ ภายใน
4-12 ชม. ถา้ ไมไ่ ดร้ บั การรกั ษาดว้ ยสารนำ้� อยา่ งเพียงพอ อจุ จาระของผปู้ ่วยโรคนี้ มีลกั ษณะเป็นนำ้� และ
มีมกู ปนเลก็ นอ้ ย จงึ คลา้ ยนำ้� ซาวขา้ ว ผปู้ ่วยจะเสียนำ้� และเกลืออยา่ งมาก จนเสยี ชีวิตได1้
ประวตั กิ ารเกิดอหิวาตกโรคในประเทศไทย มีการตดิ ตอ่ มาจากตา่ งประเทศโดยทางเรอื เรม่ิ ตน้
แถวภาคใตก้ ่อน แลว้ เขา้ มาจงั หวดั สมทุ รปราการและพระนคร ตามพระราชพงศาวดาร เกิดอหิวาตกโรค
ในพระนครเม่ือปี พ.ศ. 1890 สมยั พระเจา้ อทู่ อง หลงั จากนนั้ มีการระบาดเกิดขนึ้ อกี หลายครงั้ ทงั้ นีห้ ลกั ฐาน
การระบาดของอหิวาตกโรค และการบนั ทกึ สถิตจิ ำ� นวนป่วย จำ� นวนตาย ปรากฎตงั้ แตป่ ี พ.ศ. 2460 ซง่ึ
ก่อนหนา้ นนั้ ไมม่ ีบนั ทกึ เป็นหลกั ฐานไว้ สรุปไดว้ า่ ตงั้ แต่ ปี พ.ศ. 2460 เป็นตน้ มา มีการระบาดใหญ่ของ
อหิวาตกโรค 6 ครงั้ ดงั นี้

ครงั้ ท่ี 1 ปี พ.ศ. 2461-2463 ป่วย 19,413 ราย ตาย 13,918 ราย อตั ราตายรอ้ ยละ 71.69
ครงั้ ท่ี 2 ปี พ.ศ. 2468-2472 ป่วย 21,591 ราย ตาย 14,902 ราย อตั ราตายรอ้ ยละ 69.02
ครงั้ ท่ี 3 ปี พ.ศ. 2478-2480 ป่วย 15,557 ราย ตาย 10,005 ราย อตั ราตายรอ้ ยละ 64.31
ครงั้ ท่ี 4 ปี พ.ศ. 2486-2490 ป่วย 19,169 ราย ตาย 13,036 ราย อตั ราตายรอ้ ยละ 68.01
ครงั้ ท่ี 5 ปี พ.ศ. 2501-2502 ป่วย 19,359 ราย ตาย 2,372 ราย อตั ราตายรอ้ ยละ 12.25
ครงั้ ท่ี 6 ปี พ.ศ. 2506-2507 ป่วย 3,168 ราย ตาย 189 ราย อตั ราตายรอ้ ยละ 5.97

การระบาดในครงั้ ท่ี 1 ถงึ ครงั้ ท่ี 5 พบวา่ เชือ้ ท่ีเป็นสาเหตคุ ือ Vibrio cholerae หรอื Classical
cholera แตใ่ นการระบาดครงั้ ท่ี 6 เชือ้ ท่ีเป็นสาเหตเุ ปล่ยี นไปเป็น Vibrio cholerae El Tor biotype ซง่ึ มี
ความรุนแรงนอ้ ยกวา่

ตาํ ราวัคซีนและการสรา้ งเสริมภมู ิคุ้มกนั โรค 325
ปี 2562

สถานการณข์ องอหิวาตกโรคในประเทศไทยในระยะสิบปีท่ีผ่านมา ประเทศไทยมีอตั ราป่ วย
0.01-2.51 ตอ่ ประชากรแสนคน เสยี ชีวติ ปีละ 1-14 ราย สว่ นใหญ่เป็นแรงงานในภาคอตุ สาหกรรมอาหารทะเล
อาศยั อยู่กันอย่างแออัด สุขาภิบาลและอนามัยส่วนบุคคลไม่ดี Serotype Ogawa เป็นเชือ้ หลกั ท่ี
กอ่ การระบาด พบผปู้ ่วยประปรายทงั้ ปี สว่ นใหญ่สมั พนั ธก์ บั อาหารทะเลท่ไี มค่ อ่ ยสกุ สม้ ตำ� ลาบ ในปี 2558
พบการระบาดต่อเน่ืองยาวนาน ในภาคใต้ โดยเฉพาะในจงั หวดั ระยองและสงขลา แต่พบไดก้ ระจาย
ท่ัวประเทศ โดยรายงานมาจาก 13 จังหวัด ส่วนใหญ่เป็นเชือ้ El Tor, Ogawa มักพบระบาดช่วง
เดอื น กนั ยายน-พฤศจกิ ายน แตพ่ บไดต้ ลอดปี ในปี พ.ศ. 2553 พบการระบาดเป็นวงกวา้ งในแรงงานตา่ งดา้ ว
ทจ่ี งั หวดั ปัตตานี สมทุ รสาคร ตาก และกระจายไปยงั จงั หวดั อน่ื ๆ โดยผา่ นทางการขนสง่ และการรบั ประทาน
อาหารทะเลท่ีปรุงไม่สกุ พบผปู้ ่ วยในประเทศไทยรวมทงั้ สิน้ 1,597 ราย เป็นชาวกมั พชู า รอ้ ยละ 45.6
ไทยรอ้ ยละ 41.5 และพมา่ 12.6

ชนดิ ของวัคซนี

วคั ซีนชนิดฉีด ซง่ึ เร่มิ ใชต้ งั้ แตป่ ีพ.ศ. 2502 มีขอ้ จำ� กดั ในการสรา้ งภมู ิคมุ้ กนั ไดเ้ พียงระยะสนั้
และมีผลขา้ งเคียงสงู วคั ซีนป้องกนั อหิวาตกโรคท่ีมีการพฒั นาในระยะหลงั จนไดร้ บั การรบั รอง โดย
องคก์ ารอนามยั โลก มกี ารขนึ้ ทะเบยี นในประเทศตา่ งๆ และมใี ชใ้ นปัจจบุ นั ท่คี อ่ นขา้ งแพรห่ ลาย เป็นวคั ซนี
ชนิดรบั ประทาน มีอยู่ 3 ชนิด ไดแ้ ก่
1. Monovalent oral killed vaccine เป็นวคั ซีนท่ีทำ� มาจากเชือ้ V. cholerae O1 ท่ีทำ� ใหต้ าย
ดว้ ยความรอ้ นและฟอรม์ าลนิ ผสมกบั cholerae toxin B subunit ทข่ี นึ้ ทะเบยี นและจำ� หนา่ ยในประเทศไทย
คือ DukoralTM ผลติ โดยบรษิ ัท Crucell
2. Bivalent oral killed vaccine ผลติ โดยบรษิ ัท Shantha Biotechnics ประเทศอินเดีย เป็น
วคั ซีนเชือ้ ตายซง่ึ ประกอบดว้ ย whole cells ของเชือ้ V. cholerae O1 และ V. cholera O1392 ช่ือการคา้
ShancholTM ผลติ โดยบรษิ ัท Shantha ประเทศอินเดีย
3. Live attenuated oral vaccine เป็นวคั ซนี เชือ้ มชี วี ติ ออ่ นฤทธิ์ท่ผี ลติ จากเชอื้ อหวิ าตส์ ายพนั ธุ์
CVD 103-HgR มีช่ือการคา้ วา่ Vaxchora เป็นของบรษิ ัท PaxVax ซง่ึ ไดจ้ ำ� หนา่ ยในหลายประเทศในช่ือ
Orochol หรอื Mutacol ปัจจบุ นั ยงั ไมม่ ีจำ� หนา่ ยในประเทศไทย

สว่ นประกอบของวคั ซนี

1. Monovalent oral vaccine ใน 1 โด๊ส ประกอบดว้ ยเชือ้ V. cholerae O1 (Inaba และ
Ogawa, ทงั้ classical และ El Tor) ชนิดละ 1 พนั ลา้ นตวั และมี cholerae toxin B subunit 1 มก. ซง่ึ จะ
มีโซเดียมไฮโดรเจนคารบ์ อเนต 1 ซองปรมิ าณ 5.6 กรมั ใชผ้ สมวคั ซีนเพ่ือรบั ประทาน
2. Bivalent oral vaccine ใน 1 โด๊ส ประกอบดว้ ยเชือ้ อหิวาตกโรค Vibrio cholerae O1 (Inaba
และ Ogawa ทงั้ สายพนั ธุ์ classical และ El Tor) และ O139 รวมกนั ไมต่ ่ำ� กวา่ 2,100 EU of LPS (ELISA
units of Lipopolysaccharide)3,4
3. Live-attenuated oral vaccine ลักษณะเป็นผงแหง้ เม่ือผสมแลว้ ประกอบดว้ ยเชือ้
V. cholerae CVD 103-HgR จำ� นวน 4 x 108 to 2 x 109 colony forming units (CFU)5

326 ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสริมภมู ิคมุ้ กนั โรค
ปี 2562

ขนาดบรรจุ บทท่ี 10 วคั ซนี สำ� หรบั ผู้ท่เี ดินทางไปตา่ งประเทศ

1. Monovalent oral vaccine 1 โดส๊ ปรมิ าณ 3 มล. บรรจใุ นขวดวคั ซนี (vial) และมผี งบฟั เฟอร์
บรรจใุ นซองขนาดเลก็ ผงบฟั เฟอรน์ ีม้ ีลกั ษณะเป็นเมด็ เลก็ ๆท่ีมีคณุ สมบตั ทิ ำ� ใหเ้ กิดฟองฟ่ เู ม่ือละลายนำ้�
2. Bivalent oral vaccine ชนิดท่ีผลติ โดยบรษิ ัท Shantha Biotechnics วคั ซีนขนาดหนง่ึ โด๊ส
ปรมิ าณ 1.5 มล. บรรจใุ นขวดวคั ซีน (vial) ไมต่ อ้ งรบั ประทานพรอ้ มกบั ผงบฟั เฟอรแ์ ละนำ้�
3. Live-attenuated oral vaccine วคั ซีนมีลกั ษณะเป็นผงแหง้ บรรจใุ นซอง มาพรอ้ มกบั ผง
บฟั เฟอรอ์ ีก 1 ซอง

ขนาดและวิธใี ช้

1. Monovalent oral vaccine 1 โด๊ส (3 มล.) ผสมในนำ้� 150 ซีซี ถงึ 1 แกว้ ในเดก็ อายุ 6 ปี ขนึ้ ไป
และผใู้ หญ่ใหร้ บั ประทาน 2 โด๊ส หา่ งกนั 1สปั ดาห์ (แตไ่ มเ่ กิน 6 สปั ดาห)์ กระตนุ้ อีก 1 ครงั้ 2-3 ปีตอ่ มา
ในเดก็ อายุ 2–5 ปี ใหผ้ สมในนำ้� 75 ซีซี รบั ประทาน 3 โด๊ส แตล่ ะโด๊สหา่ งกนั 1 สปั ดาห์ กระตนุ้ 6 เดือนตอ่ มา
ยงั ไมม่ ขี อ้ มลู ประสทิ ธิผลและความปลอดภยั ของการใชว้ คั ซนี นใี้ นเดก็ อายตุ ำ่� กวา่ 2 ปี หา้ มรบั ประทานอาหาร
หรอื ด่ืมนำ้� 1 ช่วั โมงก่อนและหลงั รบั ประทานวคั ซีน วคั ซีนชนิดนีแ้ นะนำ� ใหใ้ ชใ้ นผทู้ ่ีจะเดนิ ทางไปในพืน้ ท่ี
ท่ีมีการระบาด และไมส่ ามารถระมดั ระวงั เรอ่ื งนำ้� และอาหารไดเ้ ทา่ นนั้
2. Bivalent oral vaccine เน่ืองจากเป็นนำ้� ยาแขวนตะกอน (suspension) จงึ ตอ้ งเขยา่ ขวด
แรงๆ ก่อนด่ืมและควรด่ืมนำ้� ตาม รบั ประทาน 2 โด๊ส หา่ งกนั 14 วนั สามารถใชไ้ ดต้ งั้ แตเ่ ดก็ อายุ 1 ปีขนึ้ ไป
ไมม่ ีขอ้ หา้ มเรอ่ื งอาหารและนำ้� ก่อนและหลงั รบั ประทานวคั ซีน
3. Live-attenuated oral vaccine เตรียมวคั ซีนโดยผสมสารบฟั เฟอร์ 1 ซองในนำ้� สะอาด
ปรมิ าตร 100 มล. คนใหเ้ ขา้ กนั หลงั จากนนั้ ตดั ซองวคั ซีนเทลงไปผสมใหเ้ ขา้ กนั อย่างนอ้ ย 30 วินาที
สารละลายท่ีไดอ้ าจมีความขนุ่ เลก็ นอ้ ย และมีผงสขี าวแขวนลอยอยู่ ตอ้ งรบั ประทานสารละลายทงั้ หมด
ภายใน 15 นาทีหลงั ผสม ควรงดการด่ืมนำ้� หรอื รบั ประทานอาหารใดๆ ภายใน 60 นาที ทงั้ ก่อนและหลงั
ไดร้ บั วคั ซีน วคั ซีนชนิดนีร้ บั ประทานเพียงโด๊สเดียว

บคุ คลทีค่ วรได้รบั วคั ซนี

โดยท่วั ไปวคั ซนี ปอ้ งกนั อหวิ าตกโรค ไมม่ ีท่ีใชใ้ นกรณีท่วั ไป การเดนิ ทางไปในพืน้ ท่ีท่ีมีโรคนีเ้ ป็น
โรคประจำ� ถ่ิน ถา้ ระมดั ระวงั เร่ืองอาหารและนำ้� ด่ืมจะมีโอกาสเส่ียงต่อโรคนีน้ อ้ ยมาก ดงั นนั้ จึงควร
พจิ ารณาใหว้ คั ซนี เฉพาะเม่ือจะเดนิ ทางไปในพืน้ ท่ีท่ีมีการระบาดท่ีมีการสขุ าภิบาลต่ำ� หรอื ตอ้ งเดนิ ทางไป
ในสถานการณเ์ ฉพาะทม่ี คี วามเสย่ี งตอ่ การระบาด เชน่ ภายหลงั ภยั ธรรมชาตคิ รงั้ ใหญ่ แมจ้ ะไดว้ คั ซนี อนามยั
สว่ นบคุ คล ยงั มีความจำ� เป็นเพราะยงั สามารถเกิดโรคได้ แมจ้ ะไดร้ บั วคั ซีน องคก์ ารอนามยั โลกแนะนำ�
ใหพ้ ิจารณาใชว้ คั ซีนอหิวาตกโรคชนิดรบั ประทานเพ่ือการปอ้ งกนั และควบคมุ อหิวาตกโรค ในพืน้ ท่ีท่ีเกิด
การระบาดหรอื เป็นโรคประจำ� ถ่ินควบคไู่ ปกบั มาตรการปอ้ งกนั ควบคมุ โรคอ่ืนๆ 3

ตําราวคั ซีนและการสรา้ งเสรมิ ภมู ิคุม้ กนั โรค 327
ปี 2562

ปฏิกิริยาจากการฉีดวัคซีน

วัคซีนชนิดรบั ประทาน อาจทำ� ใหเ้ กิดอาการขา้ งเคียง ซ่ึงส่วนใหญ่เป็นอาการของระบบ
ทางเดนิ อาหาร เชน่ การป่ันป่วนในทอ้ ง ปวดทอ้ ง ถ่ายเหลว คล่นื ไส้ อาเจียน ปวดศีรษะ ซง่ึ พบไดไ้ มเ่ กิน
รอ้ ยละ 2

ข้อควรระวงั

ไม่ควรใหว้ คั ซีนปอ้ งกนั อหิวาตกโรคในผทู้ ่ีกำ� ลงั ป่ วยดว้ ยไขเ้ ฉียบพลนั หรือมีการป่ วยจากโรค
ของระบบทางเดนิ อาหารแบบเฉียบพลนั ควรเลอ่ื นการใหว้ คั ซนี ออกไป ยงั ไมม่ ขี อ้ มลู การศกึ ษาความปลอดภยั
ของวคั ซีนนีใ้ นหญิงตงั้ ครรภด์ งั นนั้ การใหว้ คั ซีนนีใ้ นหญิงตงั้ ครรภใ์ หพ้ ิจารณาถึงประโยชนท์ ่ีจะไดร้ บั กบั
ผลกระทบตอ่ ทารกในครรภ์อยา่ งไรกต็ ามในทางทฤษฎวี คั ซนี ใหโ้ ดยการรบั ประทานและเป็นชนดิ เชือ้ ตาย
โอกาสมีผลกระทบตอ่ ทารกในครรภน์ อ้ ยมาก
สำ� หรบั วคั ซนี อหวิ าตกโรคชนดิ เชอื้ มชี วี ติ ออ่ นฤทธิ์ หา้ มใหใ้ นผทู้ ม่ี ภี มู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ ง สตรมี คี รรภ์
หรอื ใหน้ มบตุ ร และไมค่ วรใหใ้ นผทู้ ่ีกำ� ลงั กินยาปฎิชีวนะอยู่

ภูมคิ ุ้มกันท่ีเกิดข้นึ

Monovalent oral vaccine จะมีภมู ิคมุ้ กนั 7 วนั หลงั จากรบั ประทานวคั ซีนโด๊สท่ีสอง ครบแลว้
จากการศกึ ษาตรวจพบภมู ิคมุ้ กนั หลงั ไดร้ บั วคั ซนี 2 โด๊ส รอ้ ยละ 86 และมีภมู ิคมุ้ กนั โดยเฉล่ยี 3 ปี เทา่ กบั
รอ้ ยละ 50-60 ในระยะ 3 เดือนแรกจะมีประสทิ ธิผลในการปอ้ งกนั โรคจากเชือ้ Enterotoxigenic E. coli
(ETEC) รอ้ ยละ 67 ดว้ ย2
Bivalent oral vaccine ภมู ิคมุ้ กนั จะเกิดขนึ้ 7 – 10 วนั หลงั จากรบั ประทานโด๊สท่ีสองครบแลว้
จากการศกึ ษาระยะท่ี 3 ในประเทศอินเดียพบวา่ วคั ซีนมีประสิทธิผลในการปอ้ งกนั โรคเม่ือสิน้ สดุ ปีท่ี 2
เทา่ กบั รอ้ ยละ 676,7 และมีประสทิ ธิผล 3-5 ปี หลงั ไดร้ บั วคั ซีน โดยเฉล่ยี รอ้ ยละ 503
Live-attenuated oral vaccine ภมู ิคมุ้ กนั เกิดขนึ้ ในวนั ท่ี10 หลงั ไดร้ บั วคั ซีนครงั้ เดียว พบวา่ มี
ประสทิ ธิภาพรอ้ ยละ 90 และท่ี 3 เดือนหลงั ไดร้ บั วคั ซีน ประสทิ ธิภาพจะลดลงเหลือรอ้ ยละ 808
ประสทิ ธิผลของวคั ซีนชนิดรบั ประทานท่ีมีใชใ้ นปัจจบุ นั ยงั ไมส่ งู มากนกั โดยเฉพาะระยะเวลา
ในการปอ้ งกนั เทา่ ท่ีมีการศกึ ษาเพียง 2 ปี จงึ คงยงั เป็นเพียงมาตรการการปอ้ งกนั เสรมิ จากคำ� แนะนำ� ดา้ น
สขุ อนามยั ท่วั ไป เชน่ รบั ประทานอาหารและนำ้� ท่ีสะอาด ทงั้ ในระดบั บคุ คลและในระดบั ชมุ ชน

การเก็บและการหมดอายุ

วคั ซนี ชนิดรบั ประทานแบบเชือ้ ตายทงั้ 2 ชนิด ควรเก็บท่ีอณุ หภมู ิ +2 ถงึ +8 °ซ หา้ มเก็บในชอ่ ง
แชแ่ ขง็ วคั ซนี Monovalent oral vaccine ผสมแลว้ ตอ้ งรบั ประทานภายใน 2 ช่วั โมง วนั หมดอายขุ องวคั ซนี
ใหด้ ฉู ลากบนขวดบรรจวุ คั ซีน
วคั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวติ ออ่ นฤทธิ์ ตอ้ งเก็บในชอ่ งแชแ่ ข็งท่ีอณุ หภมู ิ -25 ถงึ -15 °ซ เวลาใชใ้ หฉ้ ีกซอง
และผสมนำ้� ไดท้ นั ที ไมต่ อ้ งอนุ่ ก่อนนำ� มาใช้

328 ตาํ ราวคั ซนี และการสรา้ งเสรมิ ภมู ิคมุ้ กนั โรค
ปี 2562

เอกสารอ้างอิง บทท่ี 10 วคั ซนี สำ� หรบั ผู้ท่เี ดินทางไปตา่ งประเทศ

1. American Academy of Pediatrics. Vibrio Infections. In: Kimberlin DW, Brady MT, Jackson
MA, Long SS, eds. Red Book: 2018 Report of the Committee on Infectious Diseases. 31sted.
Itasca, IL: American Academy of Pediatrics;2018:883-6.
2. WHO Weekly Epidemiological Record No.16, 20 April 2001
3. WHO. Cholera Vaccines: WHO Position Paper. Geneva: World Health Organization;
26 March 2010.
4. http://www.fda.moph.go.th/sites/drug/Shared%20 Documents/Vaccine/
U1DR2C1072580000211C-SPC.pdf
5. US Food and Drug administration. Biological product. Information leaftlet of Paxchora,
Available from https://www.fda.gov/downloads/BiologicsBloodVaccines/Vaccines/
ApprovedProducts/UCM506235.pdf (Access 20 July 2018)
6. Dipika Sur, Anna Lena Lopez, Suman Kanungo, et al. El Efficacy and safety of a modified
killed-whole-cell oral cholera vaccine in India: an interim analysis of a cluster-randomised,
double-blind, placebo-controlled trial. Lancet 2009;374:1694–702
7. John Clemens (2012). Killed oral cholera vaccines: from concept to public health reality
(sound recording of Plenary Lecture in 15th. Congress on Infectious Diseases) Bangkok,
Thailand.
8. Chen WH, Cohen MB, Kirkpatrick BD, et al. Single-dose Live Oral Cholera Vaccine CVD
103-HgR Protects Against Human Experimental Infection With Vibrio cholerae O1 El Tor.
Clin Infect Dis 2016;62:1329-35.

ตําราวคั ซนี และการสร้างเสริมภูมิคุม้ กนั โรค 329
ปี 2562



11บทที่ การสรา้ งเสริมภมู คิ ้มุ กันโรคในผ้ใู หญ่
หญงิ ตงั้ ครรภ์ และผสู้ งู อายุ
(Adult Immunization)



11 การสรา้ งเสรมิ ภมู ิค้มุ กนั โรคในผู้ใหญ่
บทที่ หญิงตงั้ ครรภ์ และผูส้ ูงอายุ
(Adult Immunization)

ในปัจจุบนั การใหว้ คั ซีนป้องกันโรคในช่วงวยั รุ่นและผูใ้ หญ่ ไดร้ บั ความสนใจและสนบั สนุน บทท่ี 11 การสรา้ งเสรมิ ภมู คิ ุ้มกนั โรคในผู้ใหญ่ หญงิ ต้งั ครรภ์ และผู้สงู อายุ
ในการใหว้ คั ซีนมากขนึ้ แตพ่ บวา่ อตั ราการใหว้ คั ซีนเพ่ือปอ้ งกนั โรคหลายโรคในผใู้ หญ่ยงั อยใู่ นอตั ราท่ีต่ำ�
ซง่ึ อาจเน่ืองมาจากสาเหตหุ ลายประการเชน่ แพทยเ์ ขา้ ใจผดิ คดิ วา่ ผปู้ ่วยเคยรบั วคั ซนี มาแลว้ ตงั้ แตใ่ นวยั เดก็
ซง่ึ ทงั้ ท่แี ทจ้ รงิ ยงั ไมเ่ คยไดร้ บั วคั ซนี มากอ่ นจงึ ไมไ่ ดใ้ หว้ คั ซนี แพทยไ์ มเ่ ขา้ ใจถงึ ความสำ� คญั ของการปอ้ งกนั โรค
ท่ีมีความรุนแรงท่ีสามารถปอ้ งกนั ไดใ้ นผสู้ งู อายหุ รอื ผทู้ ่ีมีโรคประจำ� ตวั ท่ีมีความเส่ยี งตอ่ โรค และไมท่ ราบ
ขอ้ มลู เก่ยี วกบั วคั ซนี ใหมๆ่ ทเ่ี พง่ิ เรม่ิ มใี ช้ปัจจบุ นั หลายประเทศมกี ารระบขุ อ้ บง่ ชขี้ องการใหว้ คั ซนี แกผ่ ใู้ หญ่
และผสู้ งู อายอุ ยา่ งชดั เจนและมีการสนบั สนนุ การใหว้ คั ซนี เชน่ มีการกำ� หนดและเผยแพรแ่ นวทางการให้
วคั ซีนในผสู้ งู อายุ การใหว้ คั ซีนในผทู้ ่ีมีโรคเรอื้ รงั เชน่ เบาหวาน โรคหวั ใจ การใหว้ คั ซีนในผทู้ ่ีมีภมู ิคมุ้ กนั
บกพรอ่ ง การใหว้ คั ซนี ในบคุ ลากรทางการแพทย์คำ� แนะนำ� การใหว้ คั ซนี แกผ่ ใู้ หญ่แตล่ ะกลมุ่ โดยกระทรวง
สาธารณสขุ เป็นดงั ตารางท่ี 11-1 ถงึ 11-5 โดยมีวคั ซีนตา่ งๆ ดงั ตอ่ ไปนีท้ ่ีผใู้ หญ่ควรไดร้ บั
วคั ซีนปอ้ งกนั โรคคอตีบ-บาดทะยกั (Diphtheria Tetanus vaccine: dT)
วคั ซีนปอ้ งกนั โรคไอกรน (Pertussis vaccine) ท่ีรวมกบั คอตีบและบาดทะยกั (Tdap)
วคั ซีนปอ้ งกนั โรคจากเชือ้ Streptococcus pneumoniae (Pneumococcal vaccine: PCV13,
PPSV23)
วคั ซีนปอ้ งกนั ไขห้ วดั ใหญ่ (Influenza vaccine: Flu)
วคั ซีนปอ้ งกนั โรคพิษสนุ ขั บา้ (Rabies vaccine) ก่อนสมั ผสั
วคั ซีนปอ้ งกนั โรคหดั -หดั เยอรมนั -คางทมู (Measles-mumps-rubella vaccine: MMR)
วคั ซีนปอ้ งกนั โรคอีสกุ อีใส และงสู วดั (Varicella vaccine: VZV, Zoster)
วคั ซีนปอ้ งกนั โรคไขก้ าฬหลงั แอน่ (Meningococcal vaccine)
วคั ซีนปอ้ งกนั ไวรสั ตบั อกั เสบเอ (Hepatitis A vaccine: HA)
วคั ซีนปอ้ งกนั โรคไวรสั ตบั อกั เสบบี (Hepatitis B vaccine: HB)
วคั ซนี ปอ้ งกนั โรคไขส้ มองอกั เสบเจอี ชนดิ เชือ้ มชี ีวติ (Japanese encephalitis vaccine: LAJE)
วคั ซีนปอ้ งกนั โรคไขเ้ ลอื ดออก (Dengue vaccine)
วคั ซีนปอ้ งกนั โรคฮีโมฟิลสุ อินฟลเู อนเซ่ ทยั ป์ บี (Haemophilus influenza type b: Hib)


ตาํ ราวัคซีนและการสร้างเสริมภมู คิ ุม้ กนั โรค 333
ปี 2562

334 ตารางท่ี 11-1 การใหว้ คั ซีนสำ� หรบั ผใู้ หญ่ท่วั ไป

ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสรมิ ภมู คิ ุม้ กนั โรค อายุ (ปี ) dT Tdap MMR/ HBb HAc Rabies Varicellad HPV Flu PCV13 PPSV23 Zoster LAJE
ปี 2562 MR (PrEP)

15-19 3 เข็ม 1 เข็ม 1 เข็ม
ระยะหา่ ง ทกุ ปี
20-26 ฉีดเขา้ 0, 1-2, 6
กลา้ มเนือ้ เดือน
27-45 กระตนุ้ 2 เข็มใน
วนั ท่ี 0, 7
46-60 1 เข็ม 3 เขม็ 2 เข็ม หรอื ฉีด 2 เขม็
เม่ืออายุ ระยะหา่ ง ระยะหา่ ง เขา้ ใน ระยะหา่ ง
60-64 ลงทา้ ย 1 เขม็ a 1 เข็ม 0, 1, 6 6-12 ผิวหนงั 1 เดือน 1 เขม็
เดือน เดือน 3 เขม็ 1 เข็ม 1 เขม็
ดว้ ย 0
65 ทกุ 10 ปี หลงั ไดร้ บั PCV13
ในวนั ท่ี อยา่ งนอ้ ย 1 ปี
ปีขนึ้ ไป 0, 7, 21
(หรอื 28)

หมายเหตุ : a: Tdap ใหใ้ ชท้ ดแทน dT 1 ครงั้ เม่ืออายเุ ทา่ ไรก็ได้
b: HB ใหใ้ นคนท่ีไมม่ ีภมู ิคมุ้ กนั หรอื ไมเ่ คยไดร้ บั วคั ซีน กรณีเป็นผทู้ ่ีเกิดก่อนปี 2536 หากไมส่ ามารถตรวจ antiHBc ได้ สามารถใหว้ คั ซีนไดเ้ ลย
c: HA ใหใ้ นคนท่ีไมม่ ีภมู ิคมุ้ กนั
d: Varicella ใหเ้ ฉพาะคนท่ียงั ไมเ่ คยเป็นโรคอีสกุ อีใส หากไมเ่ คยเป็นหรอื ไมแ่ นใ่ จ ใหต้ รวจเลอื ดหาภมู ิคมุ้ กนั ก่อน

ตารางท่ี 11-2 การใหว้ คั ซีนสำ� หรบั ผใู้ หญ่ท่ีมีความเส่ยี งจากการประกอบอาชีพ

กลุ่มเสี่ยง Tdapa MMR/MRa HBb HAc Rabies Varicellad Flua Meningococcala LAJE
(PrEP) 1-2 เข็ม
เฉพาะผปู้ ฏิบตั ิงาน
บคุ ลากรทางการแพทย์ 1 เข็ม 2 เข็ม 2 เขม็ 2 เขม็ 1 เข็ม ในหอ้ งปฏิบตั กิ าร
ในบคุ ลากรท่ี ระยะหา่ ง ระยะหา่ ง ระยะหา่ ง ทกุ ปี
อยใู่ น ICU เดก็ / 1 เดือน 0, 1, 6 เดือน 1 เดือน 1 เขม็ f
ward เดก็

ผู้ดแู ลผู้สูงอายุ 1 เข็ม
ทกุ ปี

ผู้ประกอบอาหาร 2 เขม็
ผู้สัมผัสสัตว์ ระยะหา่ ง
6-12 เดือน

ตาํ ราวัคซนี และการสร้างเสริมภมู คิ มุ้ กันโรค ผู้ดแู ลเดก็ 1 เข็ม 2 เขม็ 2 เขม็ 1 เข็มe
ปี 2562 ในผดู้ แู ลเดก็ ระยะหา่ ง ระยะหา่ ง ทกุ ปี
อายตุ ่ำ� กวา่ 1 ปี 1 เดือน 1 เดือน 1 เข็ม
ทกุ ปี

335

บท ่ีท 11 การสร้างเส ิรม ูภ ิมคุ้ม ักนโรคใน ้ผูใหญ่ ห ิญง ้ตังครร ์ภ และผู้ ูสงอา ุย