ตำราวัคซีนและการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคปี 2562

2. วคั ซนี MPSV4 ไมม่ ีประสทิ ธิภาพในเดก็ อายตุ ำ่� กวา่ 2 ปี เพราะจะไมส่ ามารถสรา้ งภมู คิ มุ้ กนั
ตอบสนองไดเ้ พียงพอ
3. ไมค่ วรฉีดในผทู้ ่มี ปี ระวตั ิ GBS ในอดตี เคยมรี ายงานการเกิด GBS หลงั การฉีดวคั ซนี MCV4-DT
(MenectraTM) ได้ แมจ้ ะมีอตั ราการเกิดต่ำ� มาก25 ในปี ค.ศ. 2010 มีการรวบรวมขอ้ มลู จาก 2 การศกึ ษาใหญ่
ในวยั รุน่ ท่ีไดร้ บั วคั ซนี พบวา่ วคั ซนี ไมไ่ ดเ้ พ่มิ ความเส่ยี งตอ่ การเกิด GBS ดงั นนั้ ทาง Advisory Committee
on Immunization Practice ของประเทศสหรฐั อเมรกิ า จงึ ยกเลกิ ขอ้ ควรระวงั นี้ เน่ืองจากประโยชนจ์ าก
วคั ซนี มากกวา่ ความเส่ยี งตอ่ การเกิด GBS อยา่ งไรก็ตามยงั คงเป็นขอ้ ควรระวงั ในเอกสารกำ� กบั วคั ซนี 26-28
4. ประวตั ิแพร้ ุนแรงตอ่ สว่ นประกอบของวคั ซีนหรอื ไดร้ บั วคั ซีนโด๊สแรกมาแลว้ เกิดอาการแพ้
ไม่ควรใหค้ รงั้ ถดั ไป เน่ืองจากวคั ซีน MenB-4C (BexseroTM) ทำ� จาก latex ท่ีปลายจกุ ของกระบอกฉีด
จงึ ไมค่ วรใชใ้ นผทู้ ่ีแพ้ latex และมีสว่ นประกอบ kanamycin นอ้ ยกวา่ 0.01 มคก จงึ ควรระวงั ในผทู้ ่ีมีประวตั ิ
แพย้ าดงั กลา่ ว13

ภมู คิ ุ้มกันทเ่ี กดิ ขึ้น

วคั ซีน MPSV4 ไมแ่ นะนำ� ใหฉ้ ีดในเดก็ อายนุ อ้ ยกวา่ 2 ปี การฉีดในเดก็ วยั เรยี นและผใู้ หญ่ จะมี
ภมู คิ มุ้ กนั อยนู่ านอยา่ งนอ้ ย 3-5 ปี และเม่อื ฉีดซำ้� กก็ ระตนุ้ ภมู คิ มุ้ กนั ไมด่ ี และอาจทำ� ใหเ้ กิด hyporespon-
siveness ได้ โดยเฉพาะตอ่ ซีโรกรุป๊ C แต่ MCV4 ไมท่ ำ� ใหเ้ กิด hyporespansiveness29
มแี นวโนม้ ท่จี ะนำ� วคั ซนี MCV4 มาใชแ้ ทนวคั ซนี MPSV4 เพราะสามารถกระตนุ้ ภมู คิ มุ้ กนั ไดด้ กี วา่ 30
วคั ซีนชนิดคอนจเู กตกระตนุ้ ใหม้ ี memory T cell, ลดnasopharyngeal carriage, ทำ� ใหเ้ กิด herd immunity,
มีระดบั แอนตบิ อดีอยใู่ นกระแสเลอื ดไดส้ งู มีการกระตนุ้ ภมู ิคมุ้ กนั ใหส้ งู ขนึ้ เม่ือฉีดซำ้� (boosting effect)31
และไมท่ ำ� ใหเ้ กิด hyporesponsiveness
แนะนำ� ใหฉ้ ีดเขม็ กระตนุ้ ดว้ ยวคั ซนี MCV4 ในกลมุ่ เส่ยี ง เน่ืองจากการตอบสนองทางภมู ิคมุ้ กนั
หลงั สมั ผสั เชือ้ ในเด็กเล็กท่ีเคยฉีดวคั ซีนนีม้ าก่อน อาจขึน้ ไม่ทนั ต่อการป้องกนั โรค พบการลดลงของ
แอนตบิ อดีในเดก็ วยั รุน่ ท่ีเคยฉีดไปแลว้ 5 ปี ดงั นนั้ การฉีดเขม็ กระตนุ้ จะชว่ ยใหเ้ ดก็ มีภมู ิคมุ้ กนั ในระดบั สงู
และการปอ้ งกนั โรคไดน้ านขนึ้
เม่ือเทียบกนั ระหวา่ ง MPSV4 (MenomuneTM) กบั MCV4 (MenactraTM) ในเดก็ อายุ 2 ปี ขนึ้ ไป
พบวา่ วคั ซนี ทงั้ สองชนดิ สามารถกระตนุ้ ใหเ้ กิดภมู คิ มุ้ กนั ไดด้ ี รอ้ ยละ 80-100 แตว่ คั ซนี MCV4 จะใหผ้ ลระดบั
Serum Bactericidal Titer (SBA) ท่ีสงู กวา่ มากในทกุ อาย3ุ 1,32 การฉีดเรม่ิ ดว้ ย MPSV4 แลว้ ตามดว้ ย
MPSV4 ทำ� ใหภ้ มู ิคมุ้ กนั ขนึ้ ไม่ดีเท่ากบั การกระตนุ้ ดว้ ย MCV4 และการฉีด MCV4 นำ� ก่อน ก็สามารถ
กระตนุ้ ภมู ิคมุ้ กนั ขนึ้ ไดด้ ว้ ย MPSV429 และดีท่ีสดุ คือใช้ MCV4 ในการฉีดทกุ ครงั้ โดยสามารถใหพ้ รอ้ ม
วคั ซีนอ่ืนได้ โดยไมร่ บกวนกนั
การศกึ ษาเปรยี บเทียบวคั ซีน MCV4-CRM (MenveoTM) และ MCV4 -DT (MenectraTM) พบวา่
MCV1-CRM จะใหผ้ ลระดบั แอนติบอดี ท่ีสงู กวา่ MVC-DT ในบางซีโรกรุป๊ 33,34 แตย่ งั ไมแ่ นช่ ดั วา่ จะทำ� ให้
ประสทิ ธิผลในการปอ้ งกนั โรคแตกตา่ งกนั หรอื ไม่ เม่ือเวลาผา่ นไปทงั้ สองวคั ซีนจะมีการลดลงของแอนติบอดี
พอๆ กนั โดยเฉพาะหลงั ฉีด 3 ปี ในวยั รุน่ อายุ 11-18 ปี และในผใู้ หญ่อายุ 19-55 ปีพบวา่ มีประสทิ ธิผล
ในการกระตุน้ ภูมิคุม้ กันในทุกสายพันธุ์ไม่ดอ้ ยไปกว่ากัน โดยมีระดับแอนติบอดี อยู่ยาวนาน 6 ปี

236 ตําราวคั ซนี และการสร้างเสริมภมู ิคมุ้ กนั โรค
ปี 2562

ในรอ้ ยละ 69 ของวยั รุ่น โดยแต่ละซีโรกรุ๊ปจะมีการคงอยู่ของแอนติบอดีไม่เท่ากัน แต่เม่ือไดร้ บั การ บทท ่ี 7 วคั ซีนนอกแผนการสร้างเสรมิ ภูมิคุ้มกนั โรค
ฉีดกระตนุ้ พบวา่ ภมู ิคมุ้ กนั ขนึ้ สงู รอ้ ยละ 10035 ของกระทรวงสาธารณสุขวคั ซนี เสรมิ สำ� หรบั เดก็ ท่วั ไป
วคั ซีน MenB-4C (BexseroTM) การศกึ ษาในออสเตรเลยี และแคนนาดาในวยั รุน่ อายุ 11-17 ปี
พบวา่ วคั ซีนสามารถกระตนุ้ ภมู ิคมุ้ กนั ไดร้ อ้ ยละ 63 ภายหลงั จากไดร้ บั วคั ซีนครบ 1 เดือน การศกึ ษาใน
ประเทศองั กฤษในผใู้ หญ่อายุ 18-24 ปี พบวา่ วคั ซนี สามารถกระตนุ้ ภมู ิคมุ้ กนั ไดร้ อ้ ยละ 88 ภายหลงั จาก
ไดร้ บั วคั ซีนครบ 1 เดือน เม่ือตดิ ตามไปเดือนท่ี 11 พบวา่ ระดบั ภมู ิคมุ้ กนั ลดลงเหลือรอ้ ยละ 6613 อีกการ
การศกึ ษาท่ีเยอรมนั และอิตาลีในผทู้ ่ีทำ� งานใหห้ อ้ งปฏิบตั กิ ารท่ีมีความเส่ยี งอายุ 18-50 ปี พบวา่ วคั ซีน
สามารถกระตนุ้ ภมู ิคมุ้ กนั ไดร้ อ้ ยละ 88 ภายหลงั จากไดร้ บั วคั ซีนครบ 1 เดือน36
สำ� หรบั วคั ซีน MenB-FHbP (TrumenbaTM) ในกล่มุ วยั รุน่ และผใู้ หญ่ตอนตน้ พบว่ากระตนุ้
ภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ สายพนั ธทุ์ ่ีพบบอ่ ย 4 สายพนั ธุ์ ไดร้ อ้ ยละ 83 และ 85 ตามลำ� ดบั และสามารถปอ้ งกนั ขา้ ม
สายพนั ธอุ์ ่ืนๆ ไดอ้ ีก10 สายพนั ธ3ุ์ 7
สำ� หรบั วคั ซนี ซโี รกรุป๊ B ยงั ไมม่ ขี อ้ มลู วา่ ภมู คิ มุ้ กนั จะมรี ะยะเวลานานเทา่ ไร มขี อ้ มลู การตดิ ตาม
ระดบั ภมู ิคมุ้ กนั พบวา่ ระดบั ภมู ิคมุ้ กนั เรม่ิ ลดลงเม่ือเวลาผา่ นไป 1 ปี แลว้ คงท่ีจนถงึ 4 ปี38
อีกการศกึ ษาในนกั เรยี น 4,900 คนท่ีไดร้ บั วคั ซนี MenB-4C (BexseroTM) ในชว่ งท่ีมีการระบาด
ของโรคไขก้ าฬหลงั แอ่นซีโรกรุป๊ B พบวา่ ปอ้ งกนั โรคไดด้ ีในระยะสนั้ และควบคมุ การระบาดได้ ระดบั
ภมู ิคมุ้ กนั อาจลดลงเหลือนอ้ ยกว่ารอ้ ยละ 40 ในเดือนท่ี 7 ยงั ไม่มีคำ� แนะนำ� การฉีดกระตนุ้ 39 เน่ืองจาก
ซีโรกรุป๊ B มีความหลากหลายของสายพนั ธุ์ พบวา่ วยั รุน่ ท่ีไดร้ บั วคั ซีน MenB-4C (BexseroTM) มีเพียง
สองในสามท่ีมีภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ เชือ้ ซีโรกรุป๊ B ท่ีเกิดการระบาด40

การเกบ็ และการหมดอายุ

วคั ซีนชนิดท่ีเป็นผงแหง้ ใหเ้ ก็บท่ีอณุ หภมู ิ +2 ถึง +8 oซ และไม่ใหถ้ กู แสง วคั ซีนมีอายุ 2 ปี
หลงั จากวนั ท่ีผลติ ใหด้ วู นั หมดอายทุ ่ีฉลากบนขวดวคั ซีน วคั ซีนท่ีผสมแลว้ ควรใชภ้ ายในเวลา 30 นาที

ตําราวัคซีนและการสร้างเสรมิ ภมู ิคุม้ กนั โรค 237
ปี 2562

เอกสารอา้ งอิง

1. Meningococcal infection, meningococcal meningitis. In: James C, ed. Control of Communicable
Diseases. Manual 17th ed. Baltimore: United Book Press, 2000:340-5.
2. American Academy of Pediatrics. Meningococcal infections. In: Kimberlin DW, Brady MT,
Jackson MA, Long SS, eds. Red Book: 2018 Report of the Committee on Infectious
Diseases. 31th ed. ITasca, IL: American Academy of Pediatrics; 2018:550-61.
3. Center for Diseases Control and Prevention (CDC). Health Information for International
travel 2018. Atlanta: Oxford University Press;2017 Available from https://wwwnc.cdc.gov/
travel/yellowbook/2018/infectious-diseases-related-to-travel/meningococcal-disease
(Access 26 June 2018)
4. N Pollard AJ, Finn A. Neisseria meningitidis. In: Long SS, Pickering LK, Prober CG, eds.
Principles and practice of pediatric infectious diseases.5 th. Philadelphia: Churchill livingstone;
2018:747-59.
5. สำ� นกั ระบาดวิทยา กรมควบคมุ โรค กระทรวงสาธารณสขุ . รายงานโรคในระบบเฝา้ ระวงั 506.
Meningococcal meninigitis . Available from http://www.boe.moph.go.th/boedb/surdata/
disease.php?ds=19 (Access 26 June 2018)
6. สำ� นกั ระบาดวทิ ยา กรมควบคมุ โรค กระทรวงสาธารณสขุ .โรคไขก้ าฬหลงั แอน่ Available from :
http://203.157.15.110/annual/AESR2016/static/documents/table/Table7.pdf (Access 26
June 2018)
7. สำ� นกั ระบาดวิทยา กรมควบคมุ โรค กระทรวงสาธารณสขุ . รายงานโรคในระบบเฝา้ ระวงั 506.
Meningococcal meninigitis . Available from http://www.boe.moph.go.th/boedb/surdata/506wk/
y61/d19_2261.pdf (Access 26 June 2018)
8. กรมวิทยาศาสตรก์ ารแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข.โรคไข้กาฬหลังแอ่น Available from :
http://www3.dmsc.moph.go.th/post-view/349 (Access 26 June 2018)
9. สำ� นกั ระบาดวิทยา กรมควบคมุ โรค กระทรวงสาธารณสขุ .โรคไขก้ าฬหลงั แอน่ Available from:
http://boe.moph.go.th/annual/AESR2016/static/documents/sum-aesr/1/โรคไขก้ าฬหลงั แอน่ .pdf
(Access 26 June 2018)
10. Center for Diseases Control and Prevention (CDC). Health Information for International
travel 2018. Atlanta: Oxford University Press;2017 Available from https://wwwnc.cdc.gov/
travel/news-announcements/menomune-discontinuation (Access 26 June 2018)
11. Menactra Package Insert. Available at https://www.fda.gov/downloads/BiologicBloodVaccines/
Vaccines/ApprovedProducts/UCM131170.pdf (Access 26 June 2018)
12. Menveo Package Insert. Available at http://www.fda.gov/downloads/biologicsbloodvaccines/
vaccines/approvedproducts/ucm201349.pdf (Access 26 June 2018)

238 ตาํ ราวัคซนี และการสร้างเสริมภมู ิคุ้มกันโรค
ปี 2562

13. Bexero Package insert. Available from https://www.fda.gov/downloads/BiologicsBloodVaccines/ บทท ่ี 7 วคั ซีนนอกแผนการสร้างเสรมิ ภูมิคุ้มกนั โรค
Vaccines/ApprovedProducts/UCM431447.pdf (Access 26 June 2018) ของกระทรวงสาธารณสุขวคั ซนี เสรมิ สำ� หรบั เดก็ ท่วั ไป
14. Crum-Cianflone N, Sullivan. Meningococcal vaccinations. Infect Dis Ther 2016;5:89-112.
15. Vogel U, Taha MK, Vazquez JA, et al. Predicted strain coverage of a meningococcal
multicomponent vaccine (4CMenB) in Europe: a qualitative and quantitative assessment.
Lancet Infect Dis 2013;13:416-25.
16. Nissen M, et al. Use of the Meningococcal Antigen Typing System (MATS) to Assess the
Australian Meningococcal Strain Coverage with a Multicomponent Serogroup B Vaccine.
Presented at: 19th International Pathogenic Neisseria Conference(IPNC). 9-14 September 2012.
Wurzburg, Germany. Poster P269.
17. Bettinger JA, Scheifele DW, Halperin SA, et al. Diversity of Canadian meningococcal
serogroupB isolates and estimated coverage by an investigational meningococcal serogroupB
vaccine (4cMenB). Vaccine 2014;32:124-30.
18. Trumenba Package insert. Available from https://www.fda.gov/downloads/BiologicsBloodVaccines/
Vaccines/ApprovedProducts/UCM421139.pdf (Access 26 June 2018)
19. Center for Diseases Control and Prevention (CDC), Immunization Available from
https://www.cdc.gov/vaccines/schedules/downloads/child/0-18yrs-child-combined-
schedule.pdf (Access 26 June 2018)
20. Center for Diseases Control and Prevention (CDC). Immunization Available from
https://www.cdc.gov/vaccines/schedules/downloads/adult/adult-combined-schedule.pdf
(Access 26 June 2018)
21. Center for Diseases Control and Prevention (CDC). Recommendation of the Advisory
Committee on Immunization Practices (ACIP) for use of quadrivalent meningococcal
conjugate vaccine (MenACWY-D) among children aged 9 through 23 months at increased
risk for invasive meningococcal disease. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2011;60:1391-2.
22. วคั ซนี ปอ้ งกนั โรคตดิ เชอื้ มนิ นงิ โกคคสั คสั . ใน วรี ะชยั วฒั นวรี เดช, อจั ฉรา ตงั้ สถาพรพงษ,์ กลุ กญั ญา
โชคไพบลู ยก์ ิจ, บรรณาธิการ. คมู่ อื วคั ซนี 2016-2017และปัญหาท่พี บบอ่ ย. กรุงเทพฯ. พมิ พท์ ่บี รษิ ัท
บียอนด์ เอน็ เทอรไ์ พรช์ จำ� กดั , 2559:423-73.
23. Q Ministry of Health (MOH) of Saudi Arabi. Health Requirements for Travelers to Saudi
Arabia for Pilgrimage to Makkah . Available from (www.moh.gov.sa/en/hajj/pages/
healthregulation.aspx) (Access 26 June 2018)
24. Center for Diseases Control and Prevention (CDC). Prevention and Control of Meningococcal
Disease Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices. MMWR 2013;
62(2):1-28.

ตาํ ราวัคซนี และการสรา้ งเสรมิ ภมู คิ ุม้ กนั โรค 239
ปี 2562

25. Center for Diseases Control and Prevention (CDC). Update: Guillain-Barre syndrome among
recipients of Menactra meningococcal conjugate vaccine--United States, June 2005-
September 2006. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2006;55:1120-4.
26. Velentgas P, Amato AA, Bohn RL, et al. Risk of Guillain-Barré syndrome after meningococcal
conjugate vaccination. Pharmacoepidemiol Drug Saf. 2012;21:1350-8.
27. Yih WK, Weintraub E, Kulldorff M. No risk of Guillain-Barré syndrome found after meningococcal
conjugate vaccination in two large cohort studies. Pharmacoepidemiol Drug Saf
2012;21:1359-60.
28. T.Cohn AC, MacNeil JR, Clark TA, et al. Prevention and control of meningococcal disease:
Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR
2013;62:1-22.
29. MacDonald NE, Halperin SA, Law BJ, Forrest B, Danzig LE, Granoff DM. Induction of
immunologic memory by conjugated vs plain meningococcal C polysaccharide vaccine
in toddlers: a randomized controlled trial. JAMA 1998;280:1685-9.
30. Pichichero M, Casey J, Blatter M, et al. Comparative trial of the safety and immunogenicity
of quadrivalent (A, C, Y, W-135) meningococcal polysaccharide-diphtheria conjugate
vaccine versus quadrivalent polysaccharide vaccine in two to ten year old children. Pediatr
Infect Dis 2005;24:57-62.
31. Pollard A, Perrett K, Beverley P. Maintaining protection against invasive bacteria with
protein-polysaccharide conjugate vaccines. Nat Rev Immunol 2009;9:213-20.
32. Keyserling H, Papa T, Koranyi K, et al. Safety, immunogenicity, and immune memory of
a novel meningococcal (groups A, C, Y, and W-135) polysaccharide diphtheria toxoid
conjugate vaccine (MCV-4) in healthy adolescents. Arch Pediatr Adolesc Med
2005;159:907-13.
33. Jackson LA, Baxter R, Reisinger K, et al. Phase III comparison of an investigational quadrivalent
meningococcal conjugate vaccine with the licensed meningococcal ACWY conjugate
vaccine in adolescents. Clin Infect Dis 2009;49:e1-10.
34. Reisinger KS, Baxter R, Block SL, Shah J, Bedell L, Dull PM. Quadrivalent meningococcal
vaccination of adults: phase III comparison of an investigational conjugate vaccine,
MenACWY-CRM, with the licensed vaccine, Menactra. Clin Vaccine Immunol 2009;16:1810-5.
35. CDC. Prevention and Control of Meningococcal Disease: Recommendations of the
Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). Recommendations and Reports
2013;62(RR02):1-22.

240 ตาํ ราวคั ซีนและการสร้างเสริมภมู คิ ุ้มกนั โรค
ปี 2562

36. Kimura A, Toneatto D, Kleinschmidt A, Wang H, Dull P. Immunogenicity and safety of a บทท ่ี 7 วคั ซีนนอกแผนการสร้างเสรมิ ภูมิคุ้มกนั โรค
multicomponent meningococcal serogroup B vaccine and a quadrivalent meningococcal ของกระทรวงสาธารณสุขวคั ซนี เสรมิ สำ� หรบั เดก็ ท่วั ไป
CRM197 conjugate vaccine against serogroups A, C, W-135, and Y in adults who are at
increased risk for occupational exposure to meningococcal isolates. Clin Vaccine Immunol
2011;18:483–6.
37. Ostergaard L, Vesikar T, Absalon J, et al. A bivalent meningococcal B vaccine in adolescents
and young adults. N Engl J Med 2017;377:2439-62.
38. Center for Diseases Control and Prevention (CDC). Updated Recommendations for Use
of MenB-FHbp Serogroup B Meningococcal Vaccine — Advisory Committee on Immunization
Practices, 2016 . MMWR 2017;66:509-13.
39. Lujan E, Winter K, Rovaris, et al. Serum bactericidal antibody responses of students
immunized with a meningococcal serogroup B vaccine in response to an outbreak on a
university campus. Clin Infect Dis 2017;65:1112-9.
40. Basta NE, Mahmoud AA, Wolfson J, et al. Immunogenicity of a meningococcal B vaccine
during a university outbreak. N Engl J Med 2016;375:220-8.

ตําราวัคซีนและการสร้างเสรมิ ภมู คิ มุ้ กันโรค 241
ปี 2562

7.6 วคั ซีนและอิมมโู นโกลบลุ นิ ปอ้ งกนั โรคพษิ สุนัขบา้

บทที่ (Rabies Vaccine and Rabies Immunoglobulin)

(จากแนวทางเวชปฏิบัตโิ รคพิษสุนัขบ้าปี พ.ศ. 2559
สำ� นักโรคตดิ ต่อท่วั ไป กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
และประกาศกระทรวงสาธารณสุขวันที่ 2 พฤษภาคม พ.ศ. 2561)

โรคพิษสนุ ขั บา้ เกิดจากเชือ้ ไวรสั Rabies เชือ้ นีอ้ ยใู่ นนำ้� ลายของสตั วท์ ่ีเป็นโรคและตดิ ตอ่ สคู่ น
(zoonosis) โดยเชือ้ ไวรสั ท่ีอยใู่ นนำ้� ลายของสตั วจ์ ะเขา้ ทางบาดแผลท่ีถกู กดั หรอื รอยถลอกหรอื เขา้ ทาง
เย่ือบุตา ปาก จมูก โรคนีม้ ีพาหะท่ีสำ� คัญคือสตั วเ์ ลีย้ งลูกดว้ ยนมทุกชนิดทัง้ สตั วเ์ ลีย้ งและสตั วป์ ่ า
ประเทศไทยพบในสนุ ขั มากท่ีสดุ รองลงมาเป็นแมว สว่ นในประเทศท่ีพฒั นาแลว้ เชน่ ยโุ รป แคนาดาและ
อเมรกิ า พบโรคพิษสนุ ขั บา้ ในคนไดน้ อ้ ย เน่ืองจากมีการควบคมุ โดยการใหว้ คั ซีนปอ้ งกนั โรคพิษสนุ ขั บา้
ในสตั วเ์ ลยี้ งโดยเฉพาะสนุ ขั และแมว อยา่ งไรก็ตามประเทศเหลา่ นีย้ งั พบอบุ ตั กิ ารณข์ องโรคพิษสนุ ขั บา้ ได้
ในสตั วป์ ่า เชน่ แรคคนู สก๊งั สนุ ขั จิง้ จอก และโดยเฉพาะอยา่ งย่ิงในคา้ งคาว โรคพิษสนุ ขั บา้ มีระยะฟักตวั
ไมแ่ นน่ อนแตกตา่ งกนั มาก พบไดต้ งั้ แต่ 5 วนั จนถงึ หลายปี แตส่ ว่ นใหญ่อยใู่ นชว่ ง 2-3 เดอื นและมกั ไมเ่ กิน
1 ปี ผปู้ ่วยจะมีอาการทางระบบประสาทท่ีดำ� เนินอยา่ งรวดเรว็ เรม่ิ จากอาการไข้ กระสบั กระสา่ ย กลนื ไมไ่ ด้
ไวตอ่ ส่งิ กระตนุ้ ชกั หมดสติ และเป็นอมั พาต ผปู้ ่ วยเกือบทงั้ หมดจะเสยี ชีวิต1
จากรายงานองคก์ ารอนามยั โลก พบอตั ราการป่วยจากโรคพิษสนุ ขั บา้ ประมาณ 59,000 รายตอ่ ปี
โดยเฉพาะประเทศในเอเชียและแอฟรกิ า2 สำ� หรบั ขอ้ มลู ในประเทศไทยสถิตผิ เู้ สยี ชีวติ ดว้ ยโรคพษิ สนุ ขั บา้
เรม่ิ เขา้ สรู่ ะบบรายงานของกระทรวงสาธารณสขุ ตงั้ แตป่ ี พ.ศ. 2472 ซง่ึ มีผเู้ สียชีวิต 180 รายตอ่ ปี โดยใน
ปี พ.ศ. 2523 มีผเู้ สียชีวติ สงู สดุ มากถงึ 370 ราย หลงั จากท่ีมีการควบคมุ และปอ้ งกนั การตดิ เชือ้ โรคพิษสนุ ขั บา้
ครอบคลมุ มากขนึ้ ทำ� ใหจ้ ำ� นวนผเู้ สียชีวติ มีแนวโนม้ ลดลงตามลำ� ดบั โดยในปี พ.ศ. 2559 เหลือ 14 ราย
ผูเ้ สียชีวิตส่วนใหญ่อยู่ในเขตภาคกลาง ภาคตะวนั ออก และภาคใต้ เป็นเพศชายมากกว่าเพศหญิง
อตั ราสว่ น ชาย:หญิง = 2:1 จากขอ้ มลู ผเู้ สยี ชีวติ ปี พ.ศ. 2559 พบวา่ มีผเู้ สยี ชีวติ ทกุ กลมุ่ อายตุ งั้ แต่ 18 ปี
จนถงึ 75 ปี สตั วท์ ่ีเป็นสาเหตสุ ว่ นใหญ่มาจากสนุ ขั รองลงมาเป็นแมว และเป็นสตั วม์ ีเจา้ ของถงึ รอ้ ยละ 77
ในจำ� นวนนีเ้ ป็นลกู สนุ ขั อายนุ อ้ ยกวา่ 1 ปีรอ้ ยละ 15 โดยคนท่ีเสยี ชีวติ สว่ นใหญ่เป็นผทู้ ่ีถกู สตั วก์ ดั แลว้ ไมไ่ ด้
ไปพบแพทย์เพ่อื รบั การฉีดวคั ซนี ปอ้ งกนั โรคพษิ สนุ ขั บา้ เน่ืองจากไมค่ ดิ วา่ สตั วท์ ่กี ดั จะเป็นโรคพษิ สนุ ขั บา้ 3
สถานการณโ์ รคพษิ สนุ ขั บา้ ในสตั ว์ผลการตรวจวนิ ิจฉยั โรคพษิ สนุ ขั บา้ จากหวั สตั วท์ ่ีสง่ ตรวจยงั
หอ้ งปฏบิ ตั กิ ารท่วั ประเทศ ระหวา่ งปี พ.ศ. 2536-2560 พบวา่ มีแนวโนม้ ลดลงจากรอ้ ยละ 45 ในปี พ.ศ. 2536
เหลอื รอ้ ยละ 10 ในปีพ.ศ. 2560 สตั วท์ ่ีตรวจพบเชือ้ พิษสนุ ขั บา้ สว่ นใหญ่เป็นสนุ ขั (รอ้ ยละ 88)3,4 ซง่ึ ใน
ประเทศไทยสนุ ขั ยงั คงเป็นพาหะนำ� โรคท่ีสำ� คญั และเป็นตวั การแพรเ่ ชือ้ ไปยงั สตั วเ์ ลีย้ งลกู ดว้ ยนมชนิด
อน่ื ๆ นอกจากนพี้ บวา่ ปัจจยั ท่มี สี ว่ นเก่ียวขอ้ งกบั การพบเชอื้ โรคพษิ สนุ ขั บา้ ในสตั วท์ ่สี ำ� คญั ของประเทศไทย
คอื ความครอบคลมุ ของการฉีดวคั ซนี ในสนุ ขั ยงั ไมถ่ งึ รอ้ ยละ 80 ของสนุ ขั ทงั้ หมด ซง่ึ เป็นเปา้ หมายในการ
ควบคมุ โรคพิษสนุ ขั บา้ ในสนุ ขั

242 ตาํ ราวคั ซีนและการสร้างเสรมิ ภมู ิคมุ้ กันโรค
ปี 2562

จากระบบรายงานผสู้ มั ผสั โรคพิษสนุ ขั บา้ (ร.๓๖) พบวา่ ตงั้ แตป่ ี พ.ศ. 2553-2558 มีผสู้ มั ผสั บทท ่ี 7 วคั ซีนนอกแผนการสร้างเสรมิ ภูมิคุ้มกนั โรค
โรคเขา้ รบั การฉีดวคั ซนี ปอ้ งกนั โรคพษิ สนุ ขั บา้ จำ� นวนเฉลย่ี 168,878 คนตอ่ ปี อยา่ งไรกต็ ามเน่ืองจากขอ้ มลู ของกระทรวงสาธารณสุขวคั ซนี เสรมิ สำ� หรบั เดก็ ท่วั ไป
จากระบบรายงานผสู้ มั ผสั โรคพษิ สนุ ขั บา้ เป็นขอ้ มลู เพยี งบางสว่ นของทงั้ ประเทศ จากการประมาณการณ์
ผทู้ ่ีถกู สนุ ขั กดั คาดวา่ มีปีละไมต่ ่ำ� กวา่ 1 ลา้ นคน และมารบั การฉีดวคั ซีนปอ้ งกนั โรคพิษสนุ ขั บา้ ประมาณ
ปีละ 5 แสนราย โดยกลมุ่ อายทุ ่ีถกู สตั วก์ ดั สงู สดุ เป็นเดก็ ชว่ งอายุ 1-15 ปี สว่ นใหญ่ถกู กดั เป็นแผลเลอื ดออก
ท่ีขา และสนุ ขั ท่ีกดั สว่ นใหญ่เป็นสนุ ขั ท่ีไมแ่ นใ่ จวา่ จะมีเชือ้ โรคพิษสนุ ขั บา้ หรอื ไม5่
แมว้ ่ายงั ไม่มีรายงานการติดต่อจากคนส่คู นจากการสมั ผสั แต่มีรายงานการติดต่อผ่านการ
เปล่ยี นถา่ ยอวยั วะ เชน่ กระจกตา ปอด ตบั ไต และมีรายงานพบเชือ้ ไวรสั พษิ สนุ ขั บา้ ในสารคดั หล่งั ของผปู้ ่วย
เชน่ นำ้� ลาย ปัสสาวะ เป็นตน้ ดงั นนั้ การสมั ผสั ใกลช้ ิดกบั ผปู้ ่วยท่ีเป็นโรคพิษสนุ ขั บา้ เชน่ นำ้� ลายผปู้ ่วย
กระเดน็ เขา้ ตา บาดแผล หรอื ถกู ผปู้ ่วยโรคพิษสนุ ขั บา้ กดั ถือวา่ มีความเส่ยี ง ใหป้ ฏิบตั ติ อ่ ผทู้ ่ีสมั ผสั ผปู้ ่วย
เหมือนกบั ผทู้ ่ีสมั ผสั สตั วป์ ่วย
การรกั ษาผทู้ ่ีถกู สตั วก์ ดั หรือมีการสมั ผสั กบั สตั วท์ ่ีสงสยั ว่าเป็นโรคพิษสนุ ขั บา้ ประกอบดว้ ย
การทำ� ความสะอาดแผลดว้ ยนำ้� และสบหู่ ลายครงั้ การรกั ษาแผลและใสย่ าฆา่ เชือ้ เชน่ povidone-iodine,
chlorhexidine การใหย้ าปฏิชีวนะเพ่ือป้องกนั การติดเชือ้ การใหว้ คั ซีนบาดทะยกั วคั ซีนป้องกนั โรค
พิษสนุ ขั บา้ และการใหอ้ ิมมโู นโกลบลุ นิ ปอ้ งกนั โรคพิษสนุ ขั บา้ ซง่ึ เป็นวิธีการปอ้ งกนั ท่ีดีท่ีสดุ 6

ตารางท่ี 7.6-1 การพิจารณาความเส่ยี งตอ่ การติดเชือ้ โรคพิษสนุ ขั บา้ จากลกั ษณะการสมั ผสั กบั สตั ว์

ระดบั ความเสี่ยง ลักษณะการสัมผัส การปฏบิ ตั ิ
ของการสัมผัสโรค

ระดบั ท่ี 1 l ถกู ตอ้ งตวั สตั ว์ ปอ้ นนำ้� ปอ้ นอาหาร ผิวหนงั l ลา้ งบรเิ วณสมั ผสั
การสมั ผสั ท่ีไมต่ ิดโรค ไมม่ ีแผลหรอื รอยถลอก l ไมต่ อ้ งฉีดวคั ซีน
l ถกู เลีย สมั ผสั นำ้� ลายหรือเลือดสตั ว์ ผิวหนงั
ไมม่ ีแผลหรอื รอยถลอก

ระดบั ท่ี 2 l ถกู งบั เป็นรอยชำ้� ท่ีผิวหนงั ไมม่ ีเลือดออก หรอื l ลา้ งและรกั ษาแผล
การสมั ผสั ท่ีมีโอกาส เลือดออกซบิ ๆ l ฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้า
ตดิ โรค l ถูกข่วนท่ีผิวหนังเป็นรอยถลอก (abrasion) (rabies vaccine*)
ระดบั ท่ี 3 มีเลือดออกซบิ ๆ
การสมั ผสั ท่ีมีโอกาส l ถูกเลีย โดยท่ีนำ้� ลายถูกผิวหนังท่ีมีแผลหรือ
ตดิ โรคสงู รอยถลอกหรอื รอยขีดขว่ น

l ถูกกัดแทงทะลุผ่านผิวหนัง แผลเดียวหรือ
หลายแผล และมีเลือดออก (laceration)
l ถกู ขว่ น จนผิวหนงั ขาดและมีเลอื ดออก
l ถกู เลยี หรอื นำ้� ลายส่งิ คดั หล่งั ถกู เย่ือบขุ องตา
ปาก จมกู หรอื แผลลกึ แผลท่ีมีเลือดออก

ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสรมิ ภมู ิค้มุ กนั โรค 243
ปี 2562

ระดบั ความเสี่ยง ลักษณะการสัมผัส การปฏบิ ตั ิ
ของการสัมผัสโรค

l มีแผลท่ีผิวหนัง และสมั ผัสสารคัดหล่งั จาก l ลา้ งและรกั ษาแผล
รา่ งกายสตั ว์ซากสตั ว์เนือ้ สมองของสตั ว์รวมทงั้ l ฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้า
การชำ� แหละหรอื ลอกหนงั ซากสตั ว์ (rabies vaccine*)
l กนิ อาหารดบิ ทป่ี รุงจากสตั วห์ รอื ผลติ ภณั ฑจ์ าก l ฉีดอิมมูโนโกลบุลิน
สตั วท์ ่ีเป็นโรคพิษสนุ ขั บา้ (RIG**) โดยเร็วท่ีสุด
ภายในเวลาไมเ่ กิน 7 วนั
นบั จากวนั ท่ีใหว้ คั ซีน

* ในกรณีท่ีสงั เกตอาการสนุ ขั และแมวเป็นเวลา 10 วนั แลว้ อาการปกติ ใหฉ้ ีดวคั ซีนวนั ท่ี 0, 3 และ 7 แลว้ หยดุ ได้ ถา้ สนุ ขั
และแมวตายในชว่ งท่ีดอู าการใหฉ้ ีดวคั ซีนใหค้ รบ 5 เขม็
** กรณีถกู กดั เป็นแผลท่ีบรเิ วณใบหนา้ ศีรษะ คอ มือ และนิว้ มือ หรอื ถกู กดั ตำ� แหนง่ อ่ืนท่ีมีแผลฉีกขาดมาก หรอื แผลลกึ
หรอื ถกู กดั หลายแผล ถือวา่ มีความเส่ยี งตอ่ การเกิดโรคสงู และระยะฟักตวั มกั สนั้ ควรพิจารณาใหฉ้ ีดอิมมโู นโกลบลุ นิ
โดยเร็วท่ีสุด ภายในเวลา 7 วนั หลงั ไดว้ คั ซีนพิษสุนัขบา้ เข็มแรก (หลงั จาก 7 วนั ร่างกายสรา้ งภูมิคุม้ กันไดเ้ องแลว้
จากการฉีดวคั ซีน 3 เข็ม ไมม่ ีความจำ� เป็นตอ้ งใหอ้ ิมมโู นโกลบลู นิ )
*** การทำ� แผลควรลา้ งชะแผลดว้ ยนำ้� และสบมู่ ากๆ เป็นเวลานานประมาณ 15 นาที และควรใสแ่ ผลดว้ ยยาฆา่ เชือ้

244 ตําราวัคซีนและการสรา้ งเสรมิ ภูมิคุ้มกันโรค
ปี 2562

แผนภมู ทิ ่ี 7.6-1 แนวทางเวชปฎิบตั สิ ำ� หรบั ปอ้ งกนั โรคพิษสนุ ขั บา้ 6 บทท ่ี 7 วคั ซีนนอกแผนการสร้างเสรมิ ภูมิคุ้มกนั โรค
ของกระทรวงสาธารณสุขวคั ซนี เสรมิ สำ� หรบั เดก็ ท่วั ไป
ฉีดวคั ซีนปอ้ งกนั โรคบาดทะยกั สมั ผสั โรคพิษสนุ ขั บา้
(ตามคมู่ ือสรา้ งเสรมิ ภมู ิคมุ้ กนั โรค) ลา้ งบาดแผล และใหก้ ารรกั ษาบาดแผล

ใหย้ าปฏิชีวนะเพ่ือปอ้ งกนั หรอื
รกั ษาการตดิ เชือ้ ตามความเหมาะสม

สมั ผสั โรคระดบั ท่ี 1 แบง่ ลกั ษณะการสมั ผสั โรค
ไมต่ อ้ งฉีดวคั ซีนและอิมมโู นโกลบลุ นิ ดงั ตารางท่ี 7.6-1

สตั วห์ นีหาย สมั ผสั โรคระดบั 2 หรอื 3
พิจารณาสตั วท์ ่ีกดั

สตั วป์ ่า หรอื หนู สตั วต์ าย สง่ หวั ตรวจพบเชือ้ โรคพิษสนุ ขั บา้

ใหก้ ารรกั ษาแบบ Post-exposure ตามแผนภมู ิท่ี 7.6-2 สนุ ขั แมว ท่ียงั มีชีวิตอยู่ มีอาการผิดปกติ/ป่ วย

ครบทงั้ 3 ขอ้ อาการปกตใิ หพ้ ิจารณา ใหก้ ารรกั ษาแบบ post-exposure และเฝา้ ดอู าการ
l การกดั เกิดจากมีเหตโุ นม้ นำ� เชน่ แหยส่ ตั ว์ ฯลฯ เม่ือครบ 10 วนั หลงั กดั สตั วไ์ ม่ตายหยดุ ฉีดได้
l เลยี้ งดอู ยใู่ นรวั้ รอบขอบชิด โอกาสสมั ผสั โรคนอ้ ย ถา้ สตั วต์ ายใหส้ ง่ สตั วต์ รวจ
l ไดร้ บั การฉีดวคั ซีนสม่ำ� เสมออยา่ งนอ้ ย 2 ครงั้
ครงั้ สดุ ทา้ ยไมเ่ กิน 1 ปี มีอาการผิดปกติ/ป่ วย

เฝา้ ดอู าการสนุ ขั แมว 10 วนั ถา้ สตั วม์ ีอาการป่วย
เรม่ิ รกั ษาผสู้ มั ผสั ทนั ที และสง่ หวั สตั วต์ รวจ

ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสรมิ ภูมคิ ้มุ กนั โรค 245
ปี 2562

ตารางท่ี 7.6-2 ขอ้ แนะนำ� การปฏิบตั ติ ามลกั ษณะของสตั วท์ ่ีสมั ผสั และสาเหตทุ ่ีถกู กดั

ลักษณะของสัตวท์ ส่ี ัมผัส การวนิ ิจฉัยขัน้ ตน้ ข้อแนะนำ� การปฏบิ ตั ิ

- สนุ ขั และแมวท่ีไดร้ บั การฉีดวคั ซีน - สนุ ขั และแมวท่ีไดร้ บั วคั ซีน l หากถกู กดั โดยมีเหตโุ นม้ นำ� เช่น การทำ� รา้ ยหรอื
ปอ้ งกนั โรคพิษสนุ ขั บา้ ประจำ� ปี โดย ลัก ษ ณ ะ นี้ ส่ ว น ใ ห ญ่ มี แกลง้ สตั ว์พยายามแยกสตั วท์ ่ีกำ� ลงั ตอ่ สกู้ นั เขา้ ใกล้
ไดร้ บั การฉีดวคั ซีนมาก่อนอยา่ งนอ้ ย ภมู ิคมุ้ กนั เพียงพอตอ่ โรคพิษ สตั วห์ วงอาหาร หรอื ลกู ออ่ นไมต่ อ้ งใหว้ คั ซนี ป้องกนั
2 ครงั้ และครงั้ หลงั สดุ ไมเ่ กิน 1 ปี สนุ ขั บา้ โรคพษิ สุนัขบา้ แก่ผู้สัมผัส
l ควรกกั สนุ ขั แมว ไวด้ อู าการอยา่ งนอ้ ย 10 วนั ถา้
สตั วม์ อี าการสงสยั โรคพษิ สนุ ขั บา้ ใหร้ บี ฉีดวคั ซนี หรอื
วคั ซีนและอิมมโู นโกลบลู นิ

- สุนัขและแมวท่ีได้รับการเลีย้ งดู - สุนัข แ ล ะ แ ม ว ท่ี เ ลี้ย ง l ควรกกั ขงั สนุ ขั แมว ไวด้ อู าการอยา่ งนอ้ ย 10 วนั
อยา่ งดี ถกู กกั บรเิ วณ ทำ� ใหม้ ีโอกาส ลกั ษณะนีม้ ักไม่เป็นโรคพิษ
สมั ผสั สตั วอ์ ่ืนนอ้ ย สนุ ขั บา้

- สนุ ขั และแมวท่ียงั ไม่แสดงอาการ - สนุ ขั และแมวท่ีอาการปกติ l หากถกู กดั โดยไมม่ ีเหตโุ นม้ นำ� เชน่ อยดู่ ๆี สนุ ขั ก็ว่งิ
ขณะท่ีกดั อาจเป็นโรคพิษสนุ ขั บา้ ได้ ขณะกดั อาจเป็นโรคพษิ สนุ ขั เขา้ มากดั โดยไมม่ ีเหตผุ ล กดั เจา้ ของ คนเลยี้ ง คนให้
และเชือ้ จะออกมากับนำ้� ลายก่อน บา้ ได้ ตอ้ งดปู ระวตั ิว่ามีการ อาหาร ควรใหฉ้ ีดวัคซนี หรือ วัคซนี และอมิ มูโน
แสดงอาการไดภ้ ายใน 10 วนั (โดย ฉีดวคั ซีนและเลีย้ งดูอย่างดี โกลบลู ินป้องกันโรคพษิ สุนัขบา้ แก่ผู้สัมผัส
เฉล่ยี ระหวา่ ง 1-6 วนั ) ดว้ ย จงึ จะไมเ่ สย่ี งตอ่ การเป็น l ควรกกั สตั วไ์ วด้ อู าการอยา่ งนอ้ ย 10 วนั
โรค l หากสนุ ขั แมว มอี าการปกติ ขณะนนั้ จะไดร้ บั วคั ซนี
ไปแลว้ 3 เขม็ (0,3,7 วนั ) สามารถหยดุ ฉีดวคั ซีนได้

- สนุ ขั และแมวทม่ี อี าการผดิ ปกติ หรอื - สุนัขและแมวน่าสงสัยว่า l ใหว้ คั ซีน หรอื วคั ซีนรว่ มกบั อิมมโู นโกลบลู นิ ตาม
มีอาการเปล่ยี นไป เชน่ ไมเ่ คยกดั ใคร เป็นโรคพิษสนุ ขั บา้ ระดบั ของการสมั ผสั
แตเ่ ปล่ยี นนิสยั เป็นดรุ า้ ย กดั เจา้ ของ l หากสตั วต์ ายใหส้ ง่ ตรวจหาเชือ้ โรคพิษสนุ ขั บา้
กดั คนหลายๆ คน หรอื สตั วห์ ลายๆ ตวั ถา้ ผลการตรวจเป็นลบ แตส่ ตั วม์ ีอาการนา่ สงสยั อาจ
ในเวลาใกลเ้ คียงกัน หรือมีอาการ พิจารณาใหฉ้ ีดวคั ซีนตอ่ ไปจนครบ
เซ่ืองซมึ เปล่ยี นไปจากเดมิ ถา้ ผลการตรวจเป็นบวก ใหฉ้ ีดวคั ซีนจนครบชดุ

- สนุ ขั แมว คา้ งคาว สตั วจ์ รจดั สตั วป์ ่า - สตั วเ์ หล่านีต้ อ้ งถือเสมือน l ใหว้ คั ซนี หรอื วคั ซนี รว่ มกบั อมิ มโู นโกลบลู นิ เหมอื น
ทก่ี ดั แลว้ หนหี ายไป หรอื ผถู้ กู กดั จำ� สตั ว์ วา่ เป็นโรคพิษสนุ ขั บา้ กบั วา่ สตั วน์ นั้ เป็นโรคพิษสนุ ขั บา้
ท่ีกดั ไมไ่ ด้
- สตั วเ์ ลีย้ งอ่ืนๆ ท่ีเป็นสตั วเ์ ลีย้ งลกู
ดว้ ยนม เชน่ กระรอก กระแต หนู ฯลฯ

246 ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสรมิ ภมู คิ ุ้มกันโรค
ปี 2562

ตารางท่ี 7.6-3 วคั ซีนปอ้ งกนั โรคพิษสนุ ขั บา้ สำ� หรบั คนท่ีใชใ้ นประเทศไทยในปัจจบุ นั บทท ่ี 7 วคั ซีนนอกแผนการสร้างเสรมิ ภูมิคุ้มกนั โรค
ของกระทรวงสาธารณสุขวคั ซนี เสรมิ สำ� หรบั เดก็ ท่วั ไป
วัคซนี ผลิตจาก การทำ� ใหเ้ ชือ้ ตาย ไวรัสไตเตอร์ บริษัทผู้ผลติ ลักษณะ

วัคซนี เชือ้ ตายทผ่ี ลิตจาก embryonated chick or duck cell (ขนาด 1 มลิ ลิลิตร)

Purified Chick ผลิตจากการเลีย้ งเชือ้ ท�ำให้เชื้อตาย ด้วย มีไวรัสไตเตอร์ >103 Chiron Behring เป็นวคั ซีนผงแหง้ พรอ้ มนำ้�
Embryo Cell fixed rabies virus betapropiolactone TCCuLltDur5e0/mInl fe(Tcitsiosuues GmbH เยอรมัน ทำ� ละลาย (sterile water)
Rabies Vaccine พนั ธุ์ Flury LEP-C25 0.025% อินเดีย เม่ือละลายแลว้ เป็นนำ้� ใส
(PCECV) ใน primary chick em- Dose) และ antigenic ไมม่ ีสี ขนาด 1 มิลลลิ ติ ร
RabipurTM bryo fibroblast cells value >2.5 IU/ml

Purified Duck ผลิตจากการเลีย้ งเชือ้ ท�ำให้เชื้อตายด้วย มีไวรัสไตเตอร์ >107 Berna, Swiss Se- เป็นวคั ซีนผงแหง้ พรอ้ มนำ้�
Embryo Cell fixed rabies virus betapropiolactone MgeLnDi5c0/1vmalluแeละ>a2n.ti5- rum and Vaccine ทำ� ละลาย (sterile water)
Rabies Vaccine พนั ธุ์ PM ในตวั ออ่ น ไข่ 0.025% และผ่าน Institute อินเดีย เม่ือละลายแลว้ มีสขี าวขนุ่
(PDEV) เป็ดฟัก (embryonat- ขบวนการทำ� ใหบ้ รสิ ทุ ธิ์ IU/1 ml เลก็ นอ้ ย ขนาด 1 มิลลลิ ติ ร
Lyssavac NTM ed duck eggs) ย่ิงขนึ้ (มี Thiomersal)

วัคซนี เชือ้ ตายทผ่ี ลิตจาก vero cell (ขนาด 0.5 มลิ ลิลติ ร)

Purified Vero Cell ผลิตจากการเลีย้ งเชือ้ ท�ำให้เชื้อตาย ด้วย มีไวรสั ไตเตอร์ >1075 Sanofi pasteur เป็ นวัคซีนผงแห้งพร้อม
Rabies Vaccine fixed rabies virus betapropiolactone LanMtiDge50n/i0c. 5 ml และ ฝร่งั เศส น้�ำยาละลาย (sodium
(PVRV) พันธุ์ PMWI 138- 0.025% value >2.5 GPO – MBP chloride 0.4 %) เม่ือ
VERORAB® 1503-3M ใน Vero IU/0.5ml ประเทศไทย ละลายแลว้ เป็นนำ้� ใส ไมม่ ี
cells สี ขนาด 0.5 มิลลลิ ติ ร

Purified Vero Cell ผลิตจากการเลีย้ งเชือ้ ท�ำให้เชื้อตาย ด้วย มีไวรัสไตเตอร์ 106 Human Biologicals เป็ นวัคซีนผงแห้งพร้อม
Rabies Vaccine fixed rabies virus betapropiolactone PFU/ml. และ an- Institute น้�ำยาละลาย (sodium
(PVRV) พนั ธุ์ L. Pasteur 2061 0.025% ti-genic value > 2.5 อินเดีย chloride 0.9 %) ขนาด 0.5
AbhayrabTM 15 passages ใน Vero IU/0.5 ml มิลลลิ ติ ร
cells (มี Thiomersal)

Chromatographically ผลิตจากการเลีย้ งเชือ้ ท�ำให้เชื้อตาย ด้วย มีไวรสั ไตเตอร์ Liaoning Cheng เป็นวคั ซีนผงแหง้ พรอ้ มนำ้�
Purified Vero Cell fixed rabies virus betapropiolactone 106-107 LgLD50/ml Da Biotechnology ทำ� ละลาย (sterile water)
Rabies Vaccine พันธุ์ L. Pasteur 0.025% และ antigenic value จนี และสถานเสาวภา เม่ือละลายแลว้ เป็นนำ้� ใส
(CPRV) PV2061 ใน Vero cells > 2.5 IU/0.5ml สภากาชาดไทย ไมม่ ีสี ขนาด 0.5 มิลลลิ ติ ร
TRCS SPEEDATM

วัคซนี เชือ้ ตายทผ่ี ลติ จาก human diploid cell (ขนาด 1 มลิ ลิลิตร)

Human Diploid Cell ผลิตจากการเลีย้ งเชือ้ ท�ำให้เชื้อตายด้วย มีไวรัสไตเตอร์ >107 Sanofi pasteur เป็ นวัคซีนผงแห้งพร้อม
Rabies Vaccine fixed rabies virus betapropiolactone MvaLlDue50/m>2l แ.5ละIUan/mtiglenic ฝร่งั เศส พรอ้ มนำ้� ทำ� ละลาย (sterile
(HDCV) พนั ธุ์ PM 1503-3M ใน 0.025% water) เม่ือละลายแล้ว
SII RabivaxTM human diploid cell เป็นนำ้� ใสสีชมพู ขนาด 1
มิลลลิ ติ ร

ตาํ ราวัคซนี และการสร้างเสริมภูมิค้มุ กันโรค 247
ปี 2562

หลกั การให้วัคซีนพษิ สุนขั บา้ แก่ผสู้ มั ผสั โรค

1. การผสมและการเกบ็ วัคซนี พษิ สุนัขบา้
- ดดู นำ้� ยาละลาย 1 มล. (ถา้ เป็นวคั ซีน PCECV, PDEV, HDCV) หรอื 0.5 มล. (ถา้ เป็นวคั ซีน
PVRV, CPRV) ผสมกบั วคั ซีนผงแหง้ เขยา่ ใหล้ ะลายเขา้ กนั ดี
- วคั ซนี ท่ลี ะลายแลว้ ตอ้ งเกบ็ ท่อี ณุ หภมู ิ +2 ถงึ +8 oซ และควรใชภ้ ายใน 8 ช่วั โมงเพ่อื ใหว้ คั ซนี
ยงั คงคณุ ภาพสงู สดุ

2. วธิ ีการฉีดวัคซนี พษิ สุนัขบา้ มี 2 วธิ ีคอื
ก. การฉีดวัคซนี เข้ากล้ามเนือ้ (Intramuscular, IM)
- ฉีดวคั ซนี เขา้ กลา้ มเนือ้ ตน้ แขน (deltoid) หรอื ถา้ เป็นเดก็ เลก็ ฉีดเขา้ กลา้ มเนือ้ กง่ึ กลางตน้ ขา
ดา้ นหนา้ คอ่ นไปทางดา้ นนอก (anterolateral)
- หา้ มฉีดเขา้ กลา้ มเนือ้ สะโพก เพราะวคั ซีนจะดดู ซมึ ชา้ ทำ� ใหก้ ระตนุ้ ภมู ิคมุ้ กนั ไมด่ ี
- ฉีดวคั ซีนครงั้ ละ 1 โด๊ส ในวนั ท่ี 0, 3, 7, 14 และ 30
- ไมค่ วรเปล่ยี นชนิดของวคั ซีนท่ีฉีดเขา้ กลา้ มใหผ้ ปู้ ่วย ยกเวน้ กรณีท่ีมีความจำ� เป็น

วนั ท่ี 037 14 30

RIG
หมายเหตุ องคก์ ารอนามยั โลกแนะนำ� ใหฉ้ ีดเพียง 4 ครงั้ คือ ชว่ งวนั ท่ี 14-28 ใหฉ้ ีดเขม็ เดียว7 แตแ่ นวทาง
ปฏิบตั ใิ นประเทศไทยยงั แนะนำ� 5 ครงั้
ข. การฉีดเข้าในผิวหนัง (intradermal, ID)
ใชไ้ ดก้ บั วคั ซนี PVRV, CPRV, และ PCECV โดย antigenicity ของวคั ซนี ทกุ วคั ซนี ตอ้ งมากกวา่
หรอื เทา่ กบั 0.7 IU/0.1 ml และไมค่ วรเปล่ยี นชนิดของวคั ซีนท่ีฉีดเขา้ ในผิวหนงั ใหผ้ ปู้ ่วย7
การฉดี วคั ซีนเขา้ ในผวิ หนงั ใหฉ้ ดี แบบ 2-2-2-0-2
- ฉีดวคั ซีนจดุ ละ 0.1 มล. โดยฉีดวคั ซีนเขา้ ในหนงั บรเิ วณตน้ แขนซา้ ยและขวาขา้ งละ 1 จดุ
ในวนั ท่ี 0, 3, 7 และ 30

248 ตาํ ราวคั ซีนและการสรา้ งเสรมิ ภมู ิคุ้มกันโรค
ปี 2562

วนั ท่ี 037 14 30 บทท ่ี 7 วคั ซีนนอกแผนการสร้างเสรมิ ภูมิคุ้มกนั โรค
จำ� นวนจดุ ท่ีฉีด 2 2 2 0 2 ของกระทรวงสาธารณสุขวคั ซนี เสรมิ สำ� หรบั เดก็ ท่วั ไป

RIG

การพจิ ารณาเลอื กใชว้ ธิ ฉี ดี เขา้ ในหนัง

l การฉีดเขา้ ในผิวหนงั แนะนำ� ในกรณี มีผสู้ มั ผสั หลายคนพรอ้ มกนั เชน่ ถกู สตั วท์ ่ีสงสยั มีเชือ้
โรคพิษสนุ ขั บา้ กดั ขว่ น เลีย หลายคน
l วิธีฉีดเขา้ ในผิวหนงั ควรปฏิบตั ิในสถานบริการท่ีมีความพรอ้ มดา้ นอปุ กรณค์ วบคมุ ระบบ
ลกู โซค่ วามเย็นท่ีดี มีบคุ ลากรท่ีไดร้ บั การฝึกใหฉ้ ีดเขา้ ในผิวหนงั อยา่ งถกู ตอ้ ง
l ไมแ่ นะนำ� ใหใ้ ชว้ ธิ ีการฉีดในผิวหนงั แบบ 8 จดุ และวิธีการนีไ้ มส่ ามารถทดแทนการฉีด RIG ได้
l โดยท่วั ไปไมแ่ นะนำ� ใหเ้ ปล่ยี นวิธีการฉีดวคั ซีนปอ้ งกนั โรคพิษสนุ ขั บา้ อยา่ งไรก็ตามในกรณี
ท่ีมีความจำ� เป็น การเปล่ยี นวธิ ีฉีดระหวา่ งการฉีดเขา้ กลา้ มเนือ้ และการฉีดแบบเขา้ ในหนงั สามารถทำ� ได้
องคก์ ารอนามยั โลกแนะนำ� การฉีดในผิวหนงั 2 จดุ ในวนั ท่ี 0, 3, 7 ก็เพียงพอ แตป่ ระเทศไทยยงั แนะนำ�
อีก 2 จดุ ในวนั ท่ี 30 เพราะผลการรกั ษาดี และการศกึ ษาท่ีจะลดการฉีดวนั ท่ี 30 ยงั มีไมม่ ากพอ7

การฉีดวัคซนี พษิ สุนขั บา้ ในผู้ท่ีมภี มู ิคุ้มกนั บกพรอ่ ง

ผปู้ ่วยท่ีมีภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ งรุนแรง ไดแ้ ก่ กลมุ่ ผปู้ ่วยโรคภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ งชนิดปฐมภมู ิ ผปู้ ่วย
มะเรง็ ท่ีกำ� ลงั รกั ษาดว้ ยยาเคมีบำ� บดั ไดร้ บั การปลกู ถ่ายอวยั วะมาภายใน 2 สปั ดาห์ ผทู้ ่ีกำ� ลงั ไดร้ บั ยา
สเตียรอยด์ มากกวา่ 20 มก.หรอื ไดร้ บั มากกวา่ 2 มก./กก./วนั มานานกวา่ 14 วนั ผตู้ ดิ เชือ้ เอขไอวีท่ีมี
ภมู คิ มุ้ กนั เมด็ เลอื ดขาว CD4 นอ้ ยกวา่ 200/ลบ.มม. ผทู้ ก่ี ำ� ลงั ไดร้ บั ยาปรบั ภมู คิ มุ้ กนั (immune modulators)
เชน่ tumor necrosis factor-alpha blocker หรอื ไดร้ บั การรกั ษาท่ีกดภมู ิคมุ้ กนั ขนาดสงู อยู่ ควรฉีดวคั ซีน
ปอ้ งกนั พษิ สนุ ขั บา้ โดยฉีดเขา้ กลา้ มและอาจพจิ ารณาเจาะเลอื ดดรู ะดบั ของ rabies Nab titer ในวนั ท่ี 14
ภายหลงั ไดร้ บั วคั ซีนเพ่ือดวู า่ มีภมู ิคมุ้ กนั เพียงพอปอ้ งกนั โรคหรอื ไมห่ ลงั ฉีดวคั ซีน8

ตําราวัคซีนและการสรา้ งเสริมภมู ิคุ้มกนั โรค 249
ปี 2562

แผนภมู ิท่ี 7.6-2 การใหว้ คั ซีนและอิมมโู นโกลบลุ นิ หลงั สมั ผสั โรคพิษสนุ ขั บา้ Post-exposure rabies
immunization

สัมผัสโรคพษิ สุนัขบา้

ไมเ่ คยฉีดวคั ซีนลว่ งหนา้ (pre-exposure) เคยฉีดวคั ซีนลว่ งหนา้ (pre-exposure)
หรอื เคยฉีดวคั ซีนแบบหลงั สมั ผสั โรคนอ้ ยกวา่ 3 เขม็ หรอื เคยฉีดวคั ซีนแบบหลงั สมั ผสั โรคอยา่ งนอ้ ย 3 เข็ม

ดลู กั ษณะแผล ไมต่ อ้ งใหอ้ ิมมโู นโกลบลู นิ (RIG)

ระดบั ความเส่ยี งท่ี 2 ระดบั ความเส่ยี งท่ี 3 เคยฉีดวคั ซีนมาเกิน 6 เดือนหรอื ไม่

ไมต่ อ้ งให้ RIG ใหใ้ หอ้ ิมมโู นโกลบลู นิ โดยฉีดรอบแผล* หากเกิน 6 เดือน ภายในระยะ 6 เดือน
ERIG 40 IU/kg** หรอื HRIG 20 IU/kg ฉีดวคั ซีน 2 เขม็ ฉีดวคั ซีน 1 เข็ม
ไม่จำ� เป็ นตอ้ งฉีดทเ่ี หลอื เข้าชัน้ กล้ามเนือ้ เขา้ กลา้ มหรอื เขา้ ในผิวหนงั เขา้ กลา้ ม
ในวนั ท่ี 0 และ 3 หรอื เขา้ ในผิวหนงั

ฉีดวคั ซีน เขา้ กลา้ มเนือ้ ตน้ แขน (0.5 หรอื 1 มิลลลิ ติ ร)
ในวนั ท่ี 0, 3, 7, 14 และ 30

หรอื ฉีดวคั ซีน เขา้ ในผิวหนงั ท่ีตน้ แขน*** (0.1 มิลลลิ ติ ร 2 จดุ )
ในวนั ท่ี 0, 3, 7, และ 30

หากสนุ ขั หรอื แมว มีอาการปกตติ ลอด 10 วนั
สามารถหยดุ ฉีดวคั ซีนได้

* กรณีท่ีมีหลายแผล แตป่ รมิ าณ RIG ไมเ่ พียงพอท่ีจะฉีดไดค้ รบทกุ แผล ควรเพ่ิมปรมิ าณดว้ ยการผสม
กบั นำ้� เกลือนอรม์ ลั (NSS) ประมาณ 2-3 เทา่ จนไดป้ รมิ าณพอท่ีจะฉีดใหไ้ ดค้ รบทกุ แผล
** กรณีใชอ้ ิมมโู นโกลบลู นิ ชนิด ERIG ควรใหผ้ ปู้ ่วยรอเฝา้ ระวงั อาการอยา่ งนอ้ ย 1 ชม. หลงั ฉีด สำ� หรบั
การทดสอบ skin test ก่อนฉีด จะส่งั ทำ� หรอื ไมน่ นั้ ใหอ้ ยใู่ นดลุ พินิจของแพทย์
***การฉีดวคั ซีนในผิวหนงั วคั ซีนควรมี antigenic value อยา่ งนอ้ ย 0.7 IU/0.1 ml

250 ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสริมภมู ิคุ้มกันโรค
ปี 2562

หลักการใช้อิมมโู นโกลบลุ ินปอ้ งกนั โรคพิษสนุ ัขบ้า (RIG) บทท ่ี 7 วคั ซีนนอกแผนการสร้างเสรมิ ภูมิคุ้มกนั โรค
ของกระทรวงสาธารณสุขวคั ซนี เสรมิ สำ� หรบั เดก็ ท่วั ไป
ตารางท่ี 7.6-4 อมิ มูโนโกลบุลินป้องกันโรคพษิ สุนัขบา้ (Rabies Immunoglobulin: RIG) ทมี่ ใี ช้ใน
ประเทศไทย

RIG วธิ ีการผลติ บริษัทผู้ผลิต ผลข้างเคยี ง

1. ชนิดผลติ จากซีร่มั เตรยี มโดยการฉีดวคั ซนี ปอ้ งกนั - สถานเสาวภา สภากาชาดไทย l การแพซ้ รี ่มั (Serum sickness)
มา้ (Equine Rabies โรคพิษสุนัขบ้าให้กับม้า - Sanofi pasteur ฝร่งั เศส อาจพบไดป้ ระมาณรอ้ ยละ 1-2
Immunoglobulin, จนกระท่งั มีแอนติบอดีอย่ใู น - Berma Swiss Serum and เกิดในระยะ 7-14 วนั หลงั ฉีด
ERIG) ระดับสูงพอ จึงเจาะโลหิต Vaccine Institute สวติ เซอรแ์ ลนด์ l การแพ้ทันทีแบบเฉียบพลัน
ขนาดบรรจ:ุ มาแยกซีร่มั ผลติ เป็นอิมมโู น (anaphylaxis) พบนอ้ ยมากเพยี ง
5 ml (1000 IU) โกลบลุ นิ ปอ้ งกนั โรค 0.03% การทดสอบการแพ้ (skin
ขนาดท่ีใช:้ test) กอ่ นใชใ้ หอ้ ยใู่ นดลุ พนิ จิ ของ
40 IU/kg แพทย์

2. ชนิดผลติ จากซีร่มั เตรยี มโดยการฉีดวคั ซนี ปอ้ งกนั - ศูนย์บริการโลหิตแห่งชาติ - การใชอ้ ิมมูโนโกลบุลินชนิดนี้
คน (Human Rabies โรคพิษสุนัขบ้าให้กับคน สภากาชาดไทย ไม่พบมีการแพ้รุนแรง บางคน
Immunoglobulin, จนกระท่งั มีแอนติบอดีอย่ใู น - Sanofi pasteur ฝร่งั เศส อาจมีไข้ หรอื เจ็บบรเิ วณท่ีฉีด
HRIG) ระดบั สงู พอ ซง่ึ แยกพลาสมา - Berma Swiss Serum and - ไมต่ อ้ งทดสอบการแพ้
ขนาดบรรจ:ุ มาผลิตเป็นอิมมโู นโกลบลุ ิน Vaccine Institute สวติ เซอรแ์ ลนด์
2 ml (300 IU) ปอ้ งกนั โรคพิษสนุ ขั บา้
5 ml (750 IU)
ขนาดท่ีใช:้
20 IU/kg

เทคนิคการฉีดอมิ มูโนโกลบุลิน (RIG) ใหไ้ ดผ้ ล
1. ควรฉีด RIG ตงั้ แตว่ นั แรกท่ีเรม่ิ ฉีดวคั ซีน โดยไม่เกนิ 7 วันหลังจากไดร้ ับวัคซนี
2. ควรฉีด RIG หลงั การชะลา้ งบาดแผล เพ่ือขจดั การปนเปื้อน รวมทงั้ ลา้ งเชือ้ ไวรสั โรคพษิ สนุ ขั บา้
ออกก่อน
3. ฉีด RIG เขา้ ในบาดแผลและรอบบาดแผลอยา่ งท่วั ถงึ และมากท่สี ดุ เพ่อื ลบลา้ งฤทธิ์ (neutralize)
เชือ้ ไวรสั โรคพษิ สนุ ขั บา้ ในบาดแผลหรอื รอบบาดแผล ควรทำ� ดว้ ยการฉีดท่ีบาดแผลโดยแทงเขม็ ลกึ เขา้ ใต้
บาดแผลคลา้ ยกบั วธิ ีฉีดยาชาเฉพาะท่ี ใชเ้ ขม็ แทงท่รี อบแผลดา้ นนอก และเคลอ่ื นเขม็ ผา่ นใตก้ น้ แผลจนถงึ
ขอบแผลอีกดา้ น หลงั จากนนั้ คอ่ ยๆ ถอยเขม็ ออกพรอ้ มกบั ฉีด RIG ทีละนอ้ ยๆ พยายามแทงเขม็ นอ้ ยครงั้
ท่สี ดุ เทา่ ท่จี ะทำ� ได้เพ่อื หลกี เลย่ี งการทำ� ลายปลายประสาท โดยไมจ่ ำ� เป็ นตอ้ งฉีดทเ่ี หลอื เขา้ ชนั้ กลา้ มเนือ้
4. กรณีท่ีบาดแผลกวา้ งหรือมีหลายแผล ควรเพ่ิมปริมาณดว้ ยการผสมกบั นำ้� เกลือนอรม์ ลั
(NSS) ประมาณ 2-3 เทา่ จนไดป้ รมิ าณพอท่ีจะฉีดใหไ้ ดค้ รบทกุ แผล
5. ถา้ เป็นบาดแผลบรเิ วณหนงั ตาหรอื ท่ีตา ถา้ หากฉีดไมไ่ ดใ้ หห้ ยอดบริเวณแผลทต่ี า

ตาํ ราวคั ซนี และการสรา้ งเสริมภูมคิ มุ้ กันโรค 251
ปี 2562

การทดสอบการแพ้ ERIG ทผ่ี วิ หนัง
- เจือจาง ERIG 1:100 ดว้ ยนำ้� เกลือนอรม์ ลั (normal saline solution)
- ฉีด 0.02 ml เข้าในหนังบริเวณท้องแขน ด้วยเข็มฉีดทูเบอร์คูลินจนเกิดรอยนูน
เสน้ ผา่ ศนู ยก์ ลาง 3 มม.
- ฉีดนำ้� เกลือเขา้ ในหนงั บรเิ วณทอ้ งแขนอีกขา้ งหนง่ึ ในปรมิ าณเทา่ กนั เพ่ือเปรยี บเทียบ
การอ่านผลการทดสอบการแพ้
l รอ 15-20 นาที จึงอา่ นผล
- ถา้ จุดท่ีฉีด ERIG มีรอยนูน บวมแดง (wheal) เสน้ ผ่าศูนยก์ ลาง 10 มม. ขึน้ ไป และ
มีรอยแดง (flare) ลอ้ มรอบ แตจ่ ดุ ท่ีฉีดนำ้� เกลอื เปรยี บเทียบไมม่ ีปฏิกิรยิ านี้ แสดงวา่ ผลทดสอบเป็นบวก
- ถา้ จดุ ท่ีฉีดนำ้� เกลอื มีรอยนนู แดง ในขณะท่ีจดุ ท่ีฉีด ERIG มีรอยนนู แดง 10 มม. ขนึ้ ไป
แตใ่ หญ่กวา่ จดุ ท่ีฉีดนำ้� เกลอื ใหถ้ ือวา่ ปฏิกิรยิ าเป็นผลบวกเชน่ กนั
l กรณผี ลทดสอบการแพท้ ผี่ วิ หนงั เป็นบวก
- ตอ้ งเปล่ยี นไปใช้ HRIG
- ถา้ ไมม่ ี HRIG ควรให้ ERIG ดว้ ยความระมดั ระวงั เป็นพิเศษภายใตก้ ารดแู ลของแพทย์
โดยเตรยี ม adrenaline (epinephrine), antihistamine และเครอ่ื งชว่ ยหายใจไวใ้ หพ้ รอ้ ม
l กรณผี ลทดสอบการแพท้ ผี่ วิ หนงั เป็นลบให้ ERIG ได้
- ยงั คงตอ้ งเตรยี มพรอ้ มรกั ษาอาการแพแ้ บบ anaphylaxis เชน่ กนั โดยเตรยี ม adrenaline
0.1% (1:1000 หรอื 1 มก./มล.) ขนาดของ adrenaline ท่ีใชใ้ นผใู้ หญ่ขนาด 0.5 มล.ในเดก็ ใหข้ นาด 0.01 มล./
นำ้� หนกั 1 กก. ฉีดเขา้ ใตผ้ ิวหนงั หรอื เขา้ กลา้ มเนือ้
l หลงั ฉีด ERIG ตอ้ งใหผ้ ูป้ ่ วยรอเพอื่ เฝา้ ระวงั อาการแพอ้ ย่างนอ้ ย 1 ชม. อาการแพ้ ERIG
ทพี่ บมกั เป็นเพยี งรอยแดง คนั ลมพษิ หรอื ปวดขอ้ เทา่ นนั้

การฉดี วัคซีนปอ้ งกันโรคพษิ สนุ ขั บา้ ลว่ งหนา้ (pre-exposure rabies immunization)1

การฉีดวคั ซนี ปอ้ งกนั โรคลว่ งหนา้ เหมาะสำ� หรบั ผทู้ ่ีมีโอกาสสมั ผสั เชือ้ พษิ สนุ ขั บา้ โดยพจิ ารณา
ตามระดบั ความเส่ยี ง ดงั นี้
- กลุ่มบุคคลทม่ี ีความเส่ียงสูง เช่น นกั วิทยาศาสตรห์ รอื ผทู้ ำ� งานในหอ้ งปฏิบตั ิการท่ีตอ้ ง
สมั ผสั ตอ่ ไวรสั โรคพิษสนุ ขั บา้ โดยตรง หรอื ทำ� งานเก่ียวกบั การผลติ วคั ซีนปอ้ งกนั โรคพิษสนุ ขั บา้ แนะนำ�
ใหฉ้ ีดวคั ซีนป้องกนั โรคพิษสนุ ขั บา้ แบบก่อนสมั ผสั โรค และตรวจวดั ระดบั ภมู ิคมุ้ กนั ต่อโรคพิษสนุ ขั บา้
(rabies Nab) โดยตอ้ งการใหม้ ี rabies Nab สงู กวา่ ระดบั ท่ีสามารถปอ้ งกนั โรคไดต้ ลอดเวลา (> 0.5 IU/ml)
จงึ แนะนำ� ใหต้ รวจระดบั ภมู ิคมุ้ กนั rabies Nab ทกุ 1-2 ปี
- กลุ่มบุคคลทม่ี คี วามเสีย่ งปานกลาง เชน่ สตั วแพทย์ ผทู้ ่ีมีอาชีพเลยี้ งสตั ว์ แนะนำ� ใหฉ้ ีด
วคั ซีนปอ้ งกนั โรคพิษสนุ ขั บา้ แบบก่อนสมั ผสั โรค และตรวจระดบั ภมู ิคมุ้ กนั rabies Nab ทกุ 2 ปี
- กลุ่มบุคคลทม่ี คี วามเสย่ี งน้อย เชน่ นกั ทอ่ งเท่ียวท่ีเดนิ ทางเขา้ ไปในถ่ินท่ีมีโรคพษิ สนุ ขั บา้
ชกุ ชมุ หรอื ประเทศท่ีมีสนุ ขั จรจดั จำ� นวนมาก รวมถงึ เดก็ หรอื ผทู้ ่ีเลีย้ งสนุ ขั และแมว แนะนำ� ใหฉ้ ีดวคั ซีน

252 ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสริมภมู คิ ุ้มกนั โรค
ปี 2562

ป้องกนั โรคพิษสนุ ขั บา้ แบบก่อนสมั ผสั โรคแต่ไม่จำ� เป็นตอ้ งตรวจระดบั ภมู ิคมุ้ กนั rabies Nab หากมี บทท ่ี 7 วคั ซีนนอกแผนการสร้างเสรมิ ภูมิคุ้มกนั โรค
การสมั ผสั สตั วใ์ หฉ้ ีดวคั ซีนเข็มกระตนุ้ 1-2 เขม็ และไมต่ อ้ งฉีดอิมมโู นโกลบลู นิ ของกระทรวงสาธารณสุขวคั ซนี เสรมิ สำ� หรบั เดก็ ท่วั ไป
วธิ ีการใหว้ ัคซนี ป้องกันโรคพษิ สุนัขบา้ ล่วงหน้า ดงั นี้
- ฉีดวคั ซีนพิษสนุ ขั บา้ เขา้ กลา้ มเนือ้ (IM) ในวนั ท่ี 0 และ 7 โดยหากใชว้ คั ซีน PCECV ใหใ้ ช้
ปรมิ าณ 1 มล. หรอื หากใชว้ คั ซีน PVRV, CPRV ใหใ้ ชป้ รมิ าณ 0.5 มล.
- ฉีดวคั ซีนพิษสนุ ขั บา้ เขา้ ในหนงั (ID) ในวนั ท่ี 0 และ 7 โดยฉีด 2 จดุ จดุ ละ 0.1 มล. บรเิ วณ
ตน้ แขน

วนั ท่ี 0 7 0 7
จำ� นวนจดุ ท่ีฉีด 1 1 2 2

IM ID

- ผทู้ ่ีไดร้ บั การฉีดวคั ซีนปอ้ งกนั แบบหลงั สมั ผสั โรคมาแลว้ 3 ครงั้ เชน่ ไดร้ บั การฉีดในวนั ท่ี 0,
3, 7 โดยหยุดฉีดวคั ซีนหลงั จากสงั เกตอาการสุนัขหรือแมวท่ีกัดพบว่ามีอาการปกติภายหลงั 10 วนั
ใหถ้ ือวา่ การฉีดท่ีไดร้ บั ไปแลว้ เป็นการฉีดปอ้ งกนั ลว่ งหนา้ เชน่ กนั
- ควรบนั ทกึ การฉีดวคั ซีนลงในบตั รหรอื สมดุ บนั ทกึ การฉีดวคั ซีนเพ่ือเป็นหลกั ฐาน

สอบถามเร่ืองการตรวจชันสูตรโรคพษิ สุนัขบา้ ทางหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารไดท้ ่ี

หอ้ งปฏบิ ตั กิ ารชันสูตรโรคพษิ สุนัขบา้ ของกรมปศุสัตว์

ลำ� ดบั ส่วนราชการ โทรศัพท์ ทอ่ี ยู่
50/2 เกษตรกลาง ถนนพหลโยธิน
1. สถาบนั สขุ ภาพสตั วแ์ หง่ ชาติ โทรศพั ท์ 0 2579 8908-14 แขวงลาดยาว เขตจตุจักร
โทรสาร 0 2579 8918-19 กรุงเทพฯ 10900
e-mail: [email protected] ถนนลำ� ปาง-เชียงใหม่ ตำ� บลเวียง
ตาล อำ� เภอหา้ งฉตั ร จงั หวดั ลำ� ปาง
2. ศนู ยว์ จิ ยั และพฒั นาการสตั วแพทย์ โทรศพั ท์ 0 5422 1476 52190
ภาคเหนอื (ตอนบน) จงั หวดั ลำ� ปาง 0 5422 6978
โทรสาร 0 5422 1476 ตอ่ 5 เลขท่ี 9 หมทู่ ่ี 15 ถนนพิษณโุ ลก -
e-mail: [email protected] หล่มศักดิ์ ตำ� บลวังทอง อำ� เภอ
วงั ทอง จงั หวดั พิษณโุ ลก 65130
3. ศนู ยว์ จิ ยั และพฒั นาการสตั วแพทย์ โทรศพั ท์ 0 5531 2069-72 ตำ� บลทา่ พระ อำ� เภอเมือง
ภาคเหนือ (ตอนล่าง) จังหวัด โทรสาร 0 5531 2069 ตอ่ 24 จงั หวดั ขอนแก่น 40260
พิษณโุ ลก e-mail: [email protected]

4. ศนู ยว์ จิ ยั และพฒั นาการสตั วแพทย์ โทรศพั ท์ 0 4326 2050
ภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือ จงั หวดั 0 4326 1165-6
ขอนแก่น โทรสาร 0 4326 1246
e-mail: [email protected]

ตําราวัคซีนและการสรา้ งเสริมภูมคิ มุ้ กันโรค 253
ปี 2562

ลำ� ดบั ส่วนราชการ โทรศัพท์ ทอ่ี ยู่
บ้านตระงอล ถนนสุรินทร์ –
5. ศนู ยว์ จิ ยั และพฒั นาการสตั วแพทย์ โทรศพั ท์ 0 4454 6104 ปราสาท กม. 13 หมทู่ ่ี 9 ตำ� บลนาบวั
ภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือ โทรสาร 0 4454 6147 อำ� เภอเมือง จงั หวดั สรุ นิ ทร์32000
(ตอนลา่ ง) จงั หวดั สรุ นิ ทร์ e-mail: [email protected]

6. ศนู ยว์ จิ ยั และพฒั นาการสตั วแพทย์ โทรศพั ท์ 0 7577 0008-9 เลขท่ี 124/2 หมทู่ ่ี 7
ภาคใต้ จงั หวดั นครศรธี รรมราช 0 7577 0128-30 ถนนท่งุ สง –หว้ ยยอด ตำ� บลท่ีวงั
โทรสาร 0 7577 0008-9 อำ� เภอทงุ่ สง
0 7577 0128-30 ตอ่ 102 จงั หวดั นครศรธี รรมราช 80110
e-mail: [email protected]

7. ศนู ยว์ จิ ยั และพฒั นาการสตั วแพทย์ โทรศพั ท์ 0 3874 2116-9 เลขท่ี 844 หมทู่ ่ี 9 ตำ� บลคลองก่ิว
ภาคตะวนั ออก จงั หวดั ชลบรุ ี โทรสาร 0 3874 2120 อ�ำเภอบ้านบึง จังหวัดชลบุรี
e-mail: [email protected] 20220

8. ศนู ยว์ จิ ยั และพฒั นาการสตั วแพทย์ โทรศพั ท์ 0 3222 8419 เลขท่ี 126 หมทู่ ่ี 10 ตำ� บลเขาชะงมุ้
ภาคตะวนั ตก จงั หวดั ราชบรุ ี 0 3222 8379 อำ� เภอโพธาราม จังหวัดราชบุรี
โทรสาร 0 3222 8419 ตอ่ 114 70120
e-mail: [email protected]

หอ้ งปฏบิ ตั กิ ารชันสูตรโรคพษิ สุนัขบา้ ของกระทรวงสาธารณสุข
1. สถาบนั วิจยั วิทยาศาสตรส์ าธารณสขุ กรมวิทยาศาสตรก์ ารแพทย์ จ.นนทบรุ ี
เลขท่ี 88/7 ซอยโรงพยาบาลบำ� ราศนราดรู ถนนตวิ านนท์ จงั หวดั นนทบรุ ี
โทร. 0 2589 9850 และ 0 2951 0000 ตอ่ 99205, 99312
หอ้ งปฏบิ ตั กิ ารชันสูตรโรคพษิ สุนัขบา้ ของมหาวทิ ยาลัย
1. ภาควิชาจลุ ชีววิทยา คณะแพทยศาสตรศ์ ริ ริ าชพยาบาล (ตรวจเฉพาะ PCR เทา่ นนั้ )
เลขท่ี 2 ถนนพรานนก เขตบางกอกนอ้ ย กรุงเทพมหานคร 10700
โทร. 0 2419 8811 และ 0 2411 0263
2. ศนู ยป์ ฏิบตั กิ ารโรคทางสมอง โรงพยาบาลจฬุ าลงกรณ์
หอ้ ง 901/4 ตกึ อปร. ชนั้ 9 ถนนราชดำ� ริ เขตปทมุ วนั กรุงเทพมหานคร 10330
โทร. 0 2256 4000 ตอ่ 3562 โทร./แฟกซ์ 0 2652 3122
* กรณีฉุกเฉินตดิ ตอ่ พนักงานรับโทรศัพท์ เพอ่ื ตดิ ตอ่ พญ.อภญิ ญเ์ พญ็ สาระยา
หอ้ งปฏบิ ตั กิ ารชันสูตรโรคพษิ สุนัขบา้ ของสถานเสาวภา
สถานเสาวภา สภากาชาดไทย เลขท่ี 1871 ถนนองั รดี นู งั ต์ เขตปทมุ วนั กรุงเทพมหานคร
โทร. 0 2252 0161-4 ตอ่ 127

254 ตําราวคั ซีนและการสรา้ งเสรมิ ภูมิคมุ้ กันโรค
ปี 2562

เอกสารอ้างองิ บทท ่ี 7 วคั ซีนนอกแผนการสร้างเสรมิ ภูมิคุ้มกนั โรค
ของกระทรวงสาธารณสุขวคั ซนี เสรมิ สำ� หรบั เดก็ ท่วั ไป
1. WHO Expert Consultation on Rabies, third report: WHO Technical Series Report No. 1012,
Geneva, 2018.
2. Hampson K, Coudeville L, Lembo T, et al. Estimating the global burden of endemic canine
rabies. PLoS Negl Trop Dis 2015;9:e0003709.
3. สำ� นกั โรคตดิ ตอ่ ท่วั ไป กรมควบคมุ โรค. (2560). แนวทางการดำ� เนนิ งานปอ้ งกนั ควบคมุ โรคพษิ สนุ ขั บา้ .
กรุงเทพฯ: สำ� นกั พิมพอ์ กั ษรกราฟฟิคแอนดด์ ีไซน.์
4. ระบบสารสนเทศเพ่อื การเฝา้ ระวงั โรคพษิ สนุ ขั บา้ . สำ� นกั ควบคมุ ปอ้ งกนั และบำ� บดั โรคสตั ว.์ Available
from http://www.thairabies.net/trn/Report.aspx . (Access 20 July 2018)
5. สำ� นกั โรคตดิ ตอ่ ท่วั ไป กรมควบคมุ โรค. (2559). รายงานประจำ� ปี 2559.
6. สำ� นกั โรคตดิ ตอ่ ท่วั ไป กรมควบคมุ โรค. (2559). แนวทางเวชปฏบิ ตั โิ รคพษิ สนุ ขั บา้ และคำ� ถามท่พี บบอ่ ย.
พิมพค์ รงั้ ท่ี 5. กรุงเทพฯ: สำ� นกั พิมพอ์ กั ษรกราฟฟิคแอนดด์ ีไซน.์
7. World Health Organization. Rabies vaccines: WHO position paper – April 2018. Weekly
epidemiological record 2018;16:201–20.
8. สถานเสาวภา สภากาชาดไทย. (2559). แนวทางการใหก้ ารดแู ลรกั ษาผปู้ ่วยสมั ผสั โรคพิษสนุ ขั บา้
(พ.ศ. 2559).

ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสรมิ ภูมิค้มุ กนั โรค 255
ปี 2562

7.7 วคั ซีนป้องกนั ไขเ้ ลือดออก

บทที่ (Dengue vaccine)

บทน�ำและระบาดวทิ ยา

โรคไขเ้ ลอื ดออกเกิดจากเชือ้ ไวรสั เดงกี Dengue virus มี 4 ซีโรทยั ป์ คือ DEN-1, DEN-2, DEN-3
และ DEN-4 โดยหลงั จากการตดิ เชอื้ ซโี รทยั ป์ ใด จะเกดิ ภมู คิ มุ้ กนั ตอ่ ซโี รทยั ป์ นนั้ ไปตลอด แตจ่ ะมภี มู คิ มุ้ กนั
ตอ่ ซีโรทยั ป์ อ่ืนเพียงช่วั คราว ทำ� ใหห้ ลงั จากตดิ เชือ้ ครงั้ แรก จะมีโอกาสตดิ เชือ้ ไดอ้ ีก
โรคไขเ้ ลอื ดออกมกั ระบาดในชว่ งฤดฝู น (เดือนมิถนุ ายนถงึ กนั ยายน) มีพาหะนำ� โรคคือยงุ ลาย
(Aedes aegypti) ซง่ึ จะหากินเวลากลางวนั และวางไขใ่ นนำ้� น่ิง ในอดีตพบโรคไดบ้ อ่ ยในเดก็ เลก็ ปัจจบุ นั
พบวา่ ผปู้ ่วยสว่ นใหญ่เป็นเดก็ โต วยั รุน่ และผใู้ หญ่วยั ทำ� งาน รายงานจากสำ� นกั ระบาดวทิ ยา กรมควบคมุ โรค
กระทรวงสาธารณสขุ ปี พ.ศ. 2560 มีผปู้ ่ วยไขเ้ ลือดออกจำ� นวน 53,190 คน คิดเป็นอตั ราป่ วย 80.8
ตอ่ ประชากรแสนคน มีอตั ราป่วยตายรอ้ ยละ 0.12 สว่ นใหญ่พบในกลมุ่ อายุ 10-14 ปี รองลงมาไดแ้ กอ่ ายุ
5-9 ปี อายุ 15-24 ปี อายุ 25-34 ปี และอายุ 0-4 ปี ตามลำ� ดบั 1
อาการของผปู้ ่วยไขเ้ ลอื ดออกมี 3 ระยะคอื 1. ระยะไข้ผปู้ ่วยจะมีไขส้ งู ลอยนาน 3-7 วนั ปวดศรี ษะ
ปวดเม่ือยตามตวั 2. ระยะวกิ ฤติ ผปู้ ่วยจะมีอาการไขล้ ดลงและอาจมีการร่วั ของพลาสมา่ ออกจากหลอดเลอื ด
ทำ� ใหค้ วามดนั โลหิตต่ำ� หรอื อาจถงึ ขนั้ เกิดภาวะช็อก จำ� เป็นตอ้ งไดร้ บั การรกั ษาอยา่ งเรง่ ดว่ น ผปู้ ่วยท่ีมี
อาการไมร่ ุนแรงอาจไมม่ รี ะยะวกิ ฤตชิ ดั เจน เม่อื ไขล้ ดลงจะดำ� เนนิ ขา้ มไปสรู่ ะยะพกั ฟื้น ผปู้ ่วยท่อี าการหนกั
ในระยะนีอ้ าจมีภาวะแทรกซอ้ น และเสยี ชีวติ ได้และ 3. ระยะพกั ฟื้น ผปู้ ่วยจะมีอาการคนั ท่ีขาทงั้ สองขา้ ง
มีผ่ืนแดงปนอยกู่ บั วงสีขาว รบั ประทานอาหารและด่ืมนำ้� ไดเ้ พ่ิมขนึ้ หวั ใจเตน้ ชา้ ลง และมีปัสสาวะเพ่ิมขนึ้
การปอ้ งกนั โรคไขเ้ ลอื ดออก คอื การกำ� จดั ยงุ ปอ้ งกนั ยงุ กดั และไมใ่ หผ้ ปู้ ่วยถกู ยงุ กดั การกำ� จดั
แหลง่ เพาะพนั ธยุ์ งุ ถือเป็นหวั ใจในการควบคมุ ประชากรยงุ แตท่ ำ� ไดย้ าก วคั ซีนท่ีมีประสทิ ธิภาพ จงึ เป็น
วิธีท่ีสำ� คญั ในการควบคมุ โรค

ชนิดของวัคซนี

ปัจจบุ นั มวี คั ซนี ไขเ้ ลอื ดออกเพยี งชนดิ เดยี วท่ไี ดร้ บั การขนึ้ ทะเบยี นคอื CYD-TDV (DengvaxiaTM)
ผลติ โดยบรษิ ัทซาโนฟี ปาสเตอร์ซง่ึ เป็นวคั ซนี เชือ้ มีชีวติ แบบไวรสั ลกู ผสมโดยมีเชือ้ ไวรสั ไขเ้ หลอื งเป็นแกน
และมีสว่ น prM และ Envelope gene เป็นของไวรสั ไขเ้ ลือดออก (live attenuated chimeric) นอกจากนี้
มีวคั ซีนอีก 2 ชนิดท่ีอยใู่ นระหวา่ งการศกึ ษาวิจยั ระยะท่ี 32 ไดแ้ ก่
1. วคั ซนี Tetravalent dengue vaccine (TDV) (Takeda) เป็นวคั ซนี เชือ้ เป็น แบบไวรสั ลกู ผสม
ท่ีใช้ DEN-2 เป็นแกน และใชส้ ว่ นของ prM และ envelope gene เป็นของ DEN-1, 3, 4 ซง่ึ ขอ้ มลู จาก
การศกึ ษาระยะท่ี 2 พบวา่ มีภมู คิ มุ้ กนั สงู ตอ่ ทงั้ 4 สายพนั ธุ์ โดยไมข่ นึ้ กบั ประวตั กิ ารตดิ เชือ้ ไวรสั เดงกีมากอ่ น3
2. วคั ซีน TV003/TV005 (National Institute of Allergy and Infectious Diseases and
Institute Butantan) เป็นวคั ซีนเชือ้ เป็นท่ีมีการใชเ้ ชือ้ ไวรสั เดงกีท่ีกลายพนั ธจุ์ ากการตดั สว่ น 3’ UTR ออก

256 ตาํ ราวัคซีนและการสรา้ งเสรมิ ภูมิคุ้มกนั โรค
ปี 2562

ซง่ึ ยงั มีคณุ สมบตั ใิ นการกระตนุ้ ภมู คิ มุ้ กนั และมีความปลอดภยั โดยไวรสั DEN- 1,3,4 ใชท้ งั้ สว่ นของไวรสั บทท ่ี 7 วคั ซีนนอกแผนการสร้างเสรมิ ภูมิคุ้มกนั โรค
แต่ DEN-2 นนั้ ใชเ้ พียงสว่ นของ prM และ envelope มารวมกบั แกนกลางของ DEN-4 โดยใหเ้ พียง 1 เขม็ ของกระทรวงสาธารณสุขวคั ซนี เสรมิ สำ� หรบั เดก็ ท่วั ไป
พบว่าสามารถกระตนุ้ ภมู ิคมุ้ กนั ไดท้ งั้ 4 สายพนั ธุ4์ แต่อย่างไรก็ตามขณะนีว้ คั ซีนทงั้ 2 ชนิดอย่รู ะหว่าง
การศกึ ษาเก่ียวกบั ขอ้ มลู ประสทิ ธิภาพและผลขา้ งเคียงระยะยาว (รูปท่ี 7.7-1)

รูปท่ี 7.7-1 โครงสร้างวัคซนี ไข้เลอื ดออก
โดยรายละเอียดของวคั ซีนไขเ้ ลือดออกในสว่ นตอ่ ไป คือ รายละเอียดของวคั ซีนไขเ้ ลือดออก
CYD-TDV (DengvaxiaTM) ท่ีไดร้ บั การขนึ้ ทะเบียนแลว้

ขนาดบรรจุ

ขนาด 0.5 มิลลลิ ติ ร ประกอบดว้ ยผงแหง้ สขี าว และตวั ละลาย (0.9% NaCl)

ขนาดและวิธกี ารใช้

แนะนำ� ใหฉ้ ีดวคั ซีนไขเ้ ลือดออก 0.5 มิลลิลิตร เขา้ ชนั้ ใตผ้ ิวหนงั บริเวณหวั ไหล่ จำ� นวน 3 ครงั้
ท่ี 0, 6 และ 12 เดือน

บคุ คลทีค่ วรไดร้ ับวัคซนี และอายุทีค่ วรรับวัคซนี

องคก์ ารอนามัยโลก สมาคมโรคติดเชือ้ แห่งประเทศไทย และสมาคมโรคติดเชือ้ ในเด็ก
แหง่ ประเทศไทย5,6 แนะนำ� ใหว้ คั ซนี ไขเ้ ลอื ดออกสำ� หรบั เดก็ และผใู้ หญ่อายุ 9-45 ปีท่ีเคยตดิ เชือ้ ไวรสั เดงกีมากอ่ น
เน่ืองจากพบวา่ ประสทิ ธิภาพของวคั ซีนจะสงู กวา่ กลมุ่ ท่ีไมเ่ คยตดิ เชือ้ เดงกีมาก่อน นอกจากนีใ้ นเดก็ อายุ
9-16 ปี ท่ีไมเ่ คยตดิ เชือ้ มาก่อน อาจเกิดโรครุนแรงได้ หากตดิ เชือ้ หลงั ฉีดไปแลว้ 2-3 ปี จงึ ไมแ่ นะนำ� ใหฉ้ ีด
ในผทู้ ่ีไมเ่ คยตดิ เชือ้ มาก่อน
การประเมินการตดิ เชือ้ มาก่อนอาศยั 1) ประวตั ปิ ่วยเป็นไขเ้ ลอื ดออก 2) การตรวจเลอื ดพบวา่
มีแอนตบิ อดี ตอ่ ไวรสั เดง็ ก่ี และ 3) อายขุ องผรู้ บั วคั ซีน
ในเดก็ ควรซกั ประวตั ิ รว่ มกบั พจิ ารณาตรวจเลอื ดเพ่อื ดวู า่ เคยมภี มู ติ อ่ เชอื้ ไวรสั ไขเ้ ลอื ดออกกอ่ น
จะพิจารณาฉีดวคั ซีน แตป่ ัจจบุ นั วธิ ีท่ีเป็นมาตรฐานในการตรวจหาแอนตบิ อดีก่อนฉีดวคั ซีนไขเ้ ลอื ดออก
ไดแ้ ก่ การตรวจ Plaque neutralization (PRNT) ยงั ไมม่ ีบรกิ าร จงึ ตอ้ งใชก้ ารตรวจโดยชดุ ตรวจท่มี ีใชท้ ่วั ไป
เพ่ือการวินิจฉยั ไขเ้ ลือดออกเม่ือเจ็บป่ วยแลว้ นำ� มาใชเ้ พ่ือบอกวา่ เคยติดเชือ้ มาก่อนหรอื ไม่ ซง่ึ ชดุ ตรวจ
เหลา่ นนั้ เม่ือนำ� มาใชเ้ พ่ือการนีจ้ ะมีความแมน่ ยำ� ต่ำ� แตส่ ำ� หรบั ผใู้ หญ่ เน่ืองจากมีขอ้ มลู จากการสำ� รวจ
ทางระบาดวทิ ยาโดยการตรวจระดบั ภมู ิคมุ้ กนั พบวา่ เคยมีการตดิ เชือ้ ไวรสั เดงกีแลว้ มากกวา่ รอ้ ยละ 907
ดงั นนั้ ผใู้ หญ่อาจพิจารณาฉีดวคั ซีนไขเ้ ลือดออกไดเ้ ลย

ตําราวคั ซีนและการสร้างเสรมิ ภูมคิ ุ้มกนั โรค 257
ปี 2562

ประสทิ ธภิ าพของวคั ซีน

การศกึ ษาวจิ ยั ในอาสาสมคั รอายุ 2-14 ปี จำ� นวน 10,275 คน จากประเทศแถบเอเชยี 5 ประเทศ
ไดแ้ ก่ ประเทศอินโดนีเซีย มาเลเซีย ฟิลปิ ปินส์ เวียดนาม และไทย (CYD14)8 และอาสาสมคั รอายุ 9-16 ปี
จำ� นวน 20,869 คน จากประเทศแถบละตนิ อเมรกิ าไดแ้ ก่ ประเทศบราซลิ โคลมั เบีย ฮอนดรู สั เมก็ ซโิ ก
และเปอรโ์ ตรโิ ก (CYD15)9 พบวา่ วคั ซีนไขเ้ ลือดออกมีประสทิ ธิภาพในการปอ้ งกนั โรคคดิ เป็นรอ้ ยละ 57
และรอ้ ยละ 61 ตามลำ� ดบั และเม่อื นำ� ขอ้ มลู ของอาสาสมคั รอายุ 9-16 ปีจากการศกึ ษาทงั้ สองมาวเิ คราะห์
พบวา่ วคั ซนี ไขเ้ ลอื ดออกมีประสทิ ธิภาพในการปอ้ งกนั โรคไดร้ อ้ ยละ 65 ปอ้ งกนั การนอนโรงพยาบาลจาก
ไขเ้ ลอื ดออกรอ้ ยละ 81 และปอ้ งกนั ไขเ้ ลอื ดออกชนิดรุนแรงรอ้ ยละ 93 โดยประสทิ ธิภาพในการปอ้ งกนั
โรคตอ่ เชือ้ DEN 1-4 คดิ เป็นรอ้ ยละ 58, 47, 74 และ 83 ตามลำ� ดบั 10
นอกจากนนั้ ยงั พบวา่ วคั ซนี ไขเ้ ลอื ดออกมีประสทิ ธิภาพในการปอ้ งกนั โรคในอาสาสมคั รท่ีมีเคย
ตดิ เชือ้ ไวรสั เดงกีมากอ่ น คอื มี PRNT เป็นบวก (รอ้ ยละ 82) ซง่ึ สงู กวา่ ในอาสาสมคั รท่ไี มเ่ คยตดิ เชือ้ มากอ่ น
(รอ้ ยละ 53)

ปฏิกริ ิยาจากการฉดี วัคซีน

ปฏกิ รยิ าหลงั ฉีดวคั ซนี ไขเ้ ลอื ดออก สว่ นใหญ่เป็นปฏกิ ิรยิ าเฉพาะท่ีคอื ปวดบรเิ วณท่ีฉีดซง่ึ มกั ดขี นึ้
ภายใน 3 วนั หลงั ฉีด อาจมีอาการปวดศีรษะและปวดเม่ือยกลา้ มเนือ้ ไดใ้ นเดก็ โตและผใู้ หญ่ (รอ้ ยละ 6)
และพบอาการไขใ้ นเดก็ เลก็ ภายใน 3 วนั หลงั ฉีดวคั ซนี (รอ้ ยละ 4) พบผ่นื แพใ้ นชว่ ง 7 วนั แรกหลงั ไดร้ บั วคั ซนี
(รอ้ ยละ 0.7) โดยพบปฏิกิรยิ ามากในวคั ซีนเข็มแรก เม่ือเทียบกบั วคั ซีนเข็มท่ี 2 และ 3 โดยไมเ่ ก่ียวขอ้ ง
กบั ประวตั กิ ารมีภมู ิมาก่อน11
หมายเหตุ
ในปี พ.ศ. 2560 ไดม้ กี ารศกึ ษาเพ่มิ โดยใชก้ ารตรวจ anti-NS1 antibody ซง่ึ เป็นการตรวจท่พี ฒั นา
ขนึ้ มาใหม่ พบวา่ ในผทู้ ่ีไมเ่ คยตดิ เชือ้ มากอ่ นแลว้ ไดร้ บั วคั ซนี นนั้ มีความเส่ยี งตอ่ การนอนโรงพยาบาลจาก
ไขเ้ ลือดออกมากขนึ้ 1.4 เทา่ และเส่ยี งตอ่ การเป็นไขเ้ ลอื ดออกแบบรุนแรงมากขนึ้ 2.4 เทา่
จากการวเิ คราะหใ์ หมน่ ี้สามารถประมาณความเสย่ี งของการจะเกดิ ไขเ้ ลอื ดออกรุนแรง (severe
dengue)ในเวลา 5 ปี ไดด้ งั นี้
- ผทู้ ่ี seropositive และไดร้ บั วคั ซีน โอกาสเกิด นอ้ ยกวา่ 1 ตอ่ 1,000คนท่ีฉีดวคั ซีน
- ผทู้ ่ี seropositive และไมไ่ ดร้ บั วคั ซีน โอกาสเกิด เทา่ กบั 4.8 ตอ่ 1,000 คนท่ีไมไ่ ดฉ้ ีดวคั ซีน
- ผทู้ ่ี seronegative และไดร้ บั วคั ซีน โอกาสเกิดเทา่ กบั 4 ตอ่ 1,000 คนท่ีฉีดวคั ซีน
- ผทู้ ่ี seronegative และไมไ่ ดร้ บั วคั ซีน โอกาสเกิดเทา่ กบั 1.7ตอ่ 1,000 คนท่ีไมไ่ ดฉ้ ีดวคั ซีน
แตใ่ นรายงานนีไ้ มพ่ บอาสาสมคั รท่ีเสยี ชีวติ ซง่ึ เป็นเพราะมีจำ� นวนผปู้ ่วยไมม่ าก12 ดงั นนั้ การให้
วคั ซีนไขเ้ ลอื ดออกจงึ มีความปลอดภยั ในคนท่ีเคยตดิ เชือ้ มาก่อน แตอ่ าจไมป่ ลอดภยั ในผทู้ ่ีไมเ่ คยตดิ เชือ้
มาก่อน

258 ตาํ ราวัคซนี และการสรา้ งเสริมภมู ิคมุ้ กันโรค
ปี 2562

สมาคมโรคติดเชือ้ ในเด็กแห่งประเทศไทยและสมาคมโรคติดเชือ้ แห่งประเทศไทย ไดอ้ อกคำ� แนะนำ� บทท ่ี 7 วคั ซีนนอกแผนการสร้างเสรมิ ภูมิคุ้มกนั โรค
เก่ียวกบั วคั ซีนนีใ้ นวนั ท่ี 1 สงิ หาคม 2561 ดงั นี5้ ,7,8,9,13-18 ของกระทรวงสาธารณสุขวคั ซนี เสรมิ สำ� หรบั เดก็ ท่วั ไป
1. ในเด็กท่ีอายมุ ากกว่า 9 ปี ท่ีมีประวตั ิเคยเป็นไขเ้ ลือดออกมาก่อน สามารถใหว้ คั ซีนนีโ้ ดย
ไม่จำ� เป็นตอ้ งตรวจเลือด และอาจพิจารณาใหว้ คั ซีนนี้ โดยไม่ตรวจเลือดในสมาชิกรว่ มบา้ นของผปู้ ่ วย
ไขเ้ ลือดออก
2. ในกรณีนอกเหนือจากขา้ งตน้ ควรตรวจเลอื ดกอ่ นการฉีดวคั ซนี และใหว้ คั ซนี เฉพาะเม่ือพบวา่
เคยตดิ เชือ้ มาก่อนโดยใชก้ ารตรวจท่ีมีเพ่ือการวินิจฉยั โรค
3. ในผใู้ หญ่ อาจพจิ ารณาใหว้ คั ซนี ไดโ้ ดยไมจ่ ำ� เป็นตอ้ งตรวจเลอื ดกอ่ น ทงั้ นเี้ พราะหลายการศกึ ษา
ท่ผี า่ นมาพบวา่ ผใู้ หญ่ในประเทศไทยตดิ เชือ้ แลว้ มากกวา่ รอ้ ยละ 90 แตอ่ าจพจิ ารณาแนะนำ� ใหต้ รวจเลอื ด
ก่อนฉีดวคั ซีนดว้ ยหากทำ� ได้
4. ผทู้ ่เี คยฉีดวคั ซนี มากอ่ น แตย่ งั ไมค่ รบ 3 เขม็ ใหพ้ จิ ารณาฉีดใหค้ รบได้โดยไมค่ วรตรวจเลอื ดกอ่ น
เพราะอาจไดผ้ ลบวกจากการฉีดวคั ซีน หรอื อาจพิจารณาไมฉ่ ีดตอ่ ก็ได้ ทงั้ นี้ การพิจารณาอาจใชข้ อ้ มลู
การเคยเป็นไขเ้ ลอื ดออกมากอ่ น การอาศยั อยใู่ นชมุ ชนทม่ี ผี ปู้ ่วย และขอ้ มลู ทางระบาดวทิ ยาทเ่ี คยมกี ารศกึ ษา
มาก่อนมาชว่ ยพิจารณาดว้ ย
5. จำ� เป็นตอ้ งมกี ารสอ่ื สารใหผ้ ทู้ ่จี ะรบั วคั ซนี หรอื ผปู้ กครองทราบวธิ ีแปลผลการตรวจเลอื ดกอ่ น
ทกุ ราย และแนะนำ� วา่ แมจ้ ะตรวจเลอื ดก่อน ก็อาจพบผลบวกลวงได้ แมจ้ ะมีโอกาสไมส่ งู มากก็ตาม
นอกจากนี้ยงั ตอ้ งมกี ารสอ่ื สารวา่ วคั ซนี Dengvaxia® ยงั ไมส่ ามารถปอ้ งกนั โรคไดอ้ ยา่ งสมบรู ณ์
แมจ้ ะฉีดวคั ซนี ครบแลว้ ก็ยงั สามารถเป็นโรคไดเ้ ชน่ เดียวกบั วคั ซนี ปอ้ งกนั โรคอ่ืนๆ และยงั พบโรครุนแรงได้
ในผทู้ ่ีฉีดวคั ซีนแลว้ ดว้ ย การปอ้ งกนั ไขเ้ ลือดออกสามารถทำ� ไดห้ ลายวิธีรว่ มกนั ไดแ้ ก่การปอ้ งกนั ยงุ กดั
กำ� จดั แหลง่ เพาะพนั ธยุ์ งุ รวมทงั้ การใชว้ คั ซีน ดงั นนั้ หากมีอาการสงสยั วา่ เป็นไขเ้ ลือดออก จะตอ้ งรบี มา
พบแพทยไ์ มว่ า่ จะเคยไดร้ บั วคั ซีนมาก่อนหรอื ไมก่ ็ตาม

การเก็บและการหมดอายุ

วคั ซีนควรเก็บในตเู้ ย็นท่ีอณุ หภมู ิ +2 ถึง +8 oซ หา้ มแช่แข็ง หากเอาออกจากกล่อง หา้ มถกู
แสงสวา่ ง สว่ นวคั ซนี ทผ่ี สมกบั สารทำ� ละลาย ควรฉีดใหเ้ รว็ ทส่ี ดุ หรอื ภายใน 6 ช่วั โมงโดยตอ้ งเกบ็ ทอ่ี ณุ หภมู ิ
+2 ถงึ +8 oซ หลงั ผสมและหา้ มถกู แสงสวา่ ง อายขุ องวคั ซีน 36 เดือน

ขอ้ หา้ มใชแ้ ละข้อควรระวัง

1. หา้ มใหว้ คั ซีนในบคุ คลท่ีมีประวตั แิ พส้ ว่ นประกอบของวคั ซีน
2. หา้ มใหว้ คั ซีนในผทู้ ่ีมีโรคภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ งทงั้ ชนิดแตก่ ำ� เนิดหรอื เกิดภายหลงั
3. หา้ มใหว้ คั ซีนในหญิงตงั้ ครรภแ์ ละใหน้ มบตุ ร
4. ควรเล่อื นการใหว้ คั ซีนออกไป หากมีไขส้ งู หรอื เจ็บป่วยเฉียบพลนั
5. ไมค่ วรใชใ้ นผทู้ ่ีไมเ่ คยตดิ เชือ้ มาก่อน

ตําราวัคซีนและการสร้างเสริมภมู คิ ้มุ กนั โรค 259
ปี 2562

เอกสารอา้ งองิ

1. สำ� นกั โรคติดต่อนำ� โดยแมลง กรมควบคมุ โรค กระทรวงสาธารณสขุ ประเทศไทย. สถานการณ์
โรคไขเ้ ลอื ดออกในประเทศไทย ปี 2560 ณ วนั ท่ี 9 มกราคม 2561 [เขา้ ถงึ เม่อื วนั ท่ี 4 มถิ นุ ายน 2561]
http://www.thaivbd.org/n/histories/view/2804.
2. Pang EL, Loh HS. Towards development of a universal dengue vaccine – How close are we?
Asian Pac J Trop Med 2017;10:220-8.
3. Saez-Liorens X, Tricou V, Yu D, et al. Safety and immunogenicity of one versus two doses
of Takeda’s tetravalent dengue vaccine in children in Asia and Latin America: interim
results from a phase 2, randomized, placebo-controlled study. Lancet Infect Dis
2017;17:615-25.
4. Sirivichayakul C, Barranco-Santana EA, Esquilin-Rivera I, et al. Safety and immunogenicity
of a tetravalent dengue vaccine candidate in healthy children and adults in dengue-endemic
regions: a randomized, placebo-controlled phase 2 study. J Infect Dis 2016;213:1562-72.
5. World Health Organization. Meeting of the Strategic Advisory Group of Experts on immunization,
April 2018 – conclusions and recommendations. Weekly Epidemiological Record
2018;23:329-44.
6. สมาคมโรคตดิ เชือ้ ในเดก็ แหง่ ประเทศไทย และสมาคมโรคตดิ เชือ้ แหง่ ประเทศไทย. คำ� แนะนำ� เพ่อื เป็น
แนวทางในเวชปฏบิ ตั กิ ารใชว้ คั ซนี ไขเ้ ลอื ดออก Dengvaxia โดยสมาคมโรคตดิ เชอื้ ในเดก็ แหง่ ประเทศไทย
และสมาคมโรคตดิ เชือ้ แหง่ ประเทศไทย วนั ท่ี 26 ธนั วาคม 2560. [เขา้ ถงึ เม่ือวนั ท่ี 4 มถิ นุ ายน 2561]
http://www.pidst.or.th/A601.html
7. Vandepitte WP, Chanweethamawat A, Yoksan S. The seroprevalence of neutralizing antibody
against dengue virus in healthcare workers. In proceedings of the Joint International
Tropical Medicine Meeting, Bangkok, Thailand, December 6-8, 2017.
8. Capeding MR, Tran NH, Hadinegoro SR, et al. Clinical efficacy and safety of a novel
tetravalent dengue vaccine in healthy children in Asia: a phase 3, randomised, observer-masked,
placebo-controlled trial. Lancet 2014;384:1358-65.
9. Villar L, Dayan GH, Arredondo-Garcia JL, et al. Efficacy of a tetravalent dengue vaccine
in children in Latin America. N Engl J Med 2015;372:113-23.
10. Hadinegoro SR, Arredondo-Garcia JL, Capeding MR, et al. Efficacy and long-term safety
of a dengue vaccine in regions of endemic disease. N Engl J Med 2015;373:1195-206.
11. Gailhardou S, Skipetrova A, Dayan GH, et al. Safety Overview of a Recombinant
Live-attenuated Tetravalent Dengue Vaccine: Pooled Analysis of Data from 18 Clinical
Trials. PLos Negl Trop Dis 2016;10: e0004821. http:s//doi.org/10.1371/journal.
pntd.0004821.

260 ตาํ ราวัคซนี และการสรา้ งเสรมิ ภูมคิ ้มุ กันโรค
ปี 2562

12. Sridhar S, Luedtke A, Langevin E, et al. Effect of Dengue Serostatus on Dengue Vaccine บทท ่ี 7 วคั ซีนนอกแผนการสร้างเสรมิ ภูมิคุ้มกนั โรค
Safety and Efficacy. N Engl J Med 2018. June 13. doi: 10.1056/NEJMoa1800820 ของกระทรวงสาธารณสุขวคั ซนี เสรมิ สำ� หรบั เดก็ ท่วั ไป
13. Sabchareon A, Wallace D, Sirivichayakul C, et al . Protective efficacy of the recombinant,
live-attenuated, CYD tetravalent dengue vaccine in Thai schoolchildren :a randomised,
controlled phase 2b trial. Lancet 2012;380:1559-67.
14. L’Azou M, Moureau A, Sarti E, et al. Symptomatic dengue in children in 10 Asian and
Latin American countries. N Engl J Med 2016;374:1155-66.
15. Udomchaisakul P, Tepsumethanon, Uraiwong K, et al . Dengue IgG seroprevalence among
healthy adults in Thailand. In: Proceedings of the 7th Asian Congress of Pediatric Infectious
Diseases, Beijing, China, October 12-15, 2014.
16. Duong V, Lambrechts L, Paul RE, et al. Asymptomatic humans transmit dengue virus to
mosquitoes. Proc Natl Acad Sci U S A 2015 ;112:14688-93.
17. Khamim K, Hattasingh W, Nisalak A, et al. Neutralizing Dengue Antibody in Pregnant Thai
Women and Cord Blood. PLoSNegl Trop Dis 2015 [Epub ahead of print]
18. Sridhar S, Luedtke A, Langevin E, et al. Effect of Dengue Serostatus on Dengue Vaccine
Safety and Efficacy. N Engl J Med. 2018 [Epub ahead of print]

ตําราวัคซนี และการสร้างเสริมภมู ิคมุ้ กันโรค 261
ปี 2562

262 ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสรมิ ภมู คิ ุม้ กนั โรค
ปี 2562

8บทท่ี วัคซีนรวม
(Combination vaccines)



8 วคั ซีนรวม บทท่ ี 8 วัคซนี รวม

บทที่ (Combination vaccines)

บทนำ�

ปัจจบุ นั มีโรคติดเชือ้ หลายโรคท่ีสามารถปอ้ งกนั ไดด้ ว้ ยวคั ซีน การใชว้ คั ซีนรวมเป็นทางเลือก
หนง่ึ ในการแกป้ ัญหาของการฉีดวคั ซีนหลายๆ เขม็ ในเวลาเดียวกนั ประโยชนข์ องวคั ซีนรวม นอกจากจะ
ทำ� ใหเ้ ดก็ เจบ็ ตวั นอ้ ยลง ยงั ทำ� ใหส้ ะดวก ผปู้ กครองไมต่ อ้ งเสยี เวลาพาเดก็ มาพบแพทยบ์ อ่ ย ลดคา่ ใชจ้ า่ ย
ในการเดนิ ทาง ลดความยงุ่ ยาก ไมเ่ ปลอื งท่ีสำ� หรบั เก็บวคั ซนี นอกจากนีย้ งั ทำ� ใหม้ ีโอกาสไดร้ บั วคั ซนี ครบ
มากขนึ้ อยา่ งไรก็ตามวคั ซีนรวมยงั มีขอ้ จำ� กดั ท่ีตอ้ งคำ� นงึ ไดแ้ ก่
1. ความเขา้ กนั ไดข้ องวคั ซีน
วคั ซนี จากตา่ งบรษิ ัทอาจไมส่ ามารถผสมกนั ได้จงึ หา้ มนำ� วคั ซนี ท่ผี ลติ เพ่อื ใชเ้ ด่ยี วๆ มาผสม
กนั เองเพ่ือฉีดในเขม็ เดียวกนั ยกเวน้ มีการศกึ ษามาแลว้ วา่ ใหก้ ระทำ� ได้
2. ประสทิ ธิภาพของวคั ซีนรวมในการปอ้ งกนั โรค
สว่ นประกอบในวคั ซีนชนิดหน่งึ อาจทำ� ใหว้ คั ซีนอีกชนิดหน่งึ ท่ีรวมอยดู่ ว้ ยกระตนุ้ การสรา้ ง
ภมู ิคมุ้ กนั ไดน้ อ้ ยลง และอาจทำ� ใหป้ ระสิทธิภาพในการป้องกนั โรคลดลง เช่น มีการศึกษาวคั ซีนรวม
คอตีบ-บาดทะยกั –ไอกรนชนิดไรเ้ ซลล์ (DTaP) และวคั ซีนฮิบ (Hib) ชนิด polyribosylribitol phos-
phate-tetanus toxoid (PRP-T) ท่ีทำ� ใหร้ ะดบั ภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ Hib ลดลง แตอ่ ยา่ งไรก็ตามระดบั ภมู ิคมุ้ กนั
ยงั สงู พอท่ีจะปอ้ งกนั โรคได1้ สว่ นวคั ซีนตบั อกั เสบบี (HBV) เม่ือนำ� มารวมกบั DTaP และวคั ซีนโปลโิ อชนิดฉีด
(IPV) พบวา่ ระดบั ภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ ไวรสั ตบั อกั เสบบีอาจลดลงได้ แตจ่ ากการศกึ ษาระดบั ภมู ิคมุ้ กนั ยงั คงอยู่
ในระดบั ท่ีสงู กวา่ ระดบั ปอ้ งกนั โรคได2้ ดงั นนั้ วคั ซีนรวมทกุ ชนิดตอ้ งมีการศกึ ษาใหม้ ่นั ใจก่อนนำ� มาใชจ้ รงิ
3. ความปลอดภยั
วคั ซนี รวมโดยท่วั ไปมคี วามปลอดภยั สงู อยา่ งไรกต็ ามวคั ซนี รวมบางชนดิ อาจมผี ลขา้ งเคยี ง
มากกวา่ การฉีดแยกเขม็ ได้ เชน่ การใหว้ คั ซีนรวมหดั -คางทมู -หดั เยอรมนั -อีสกุ อีใส (MMRV) โด๊สแรกใน
เดก็ เลก็ พบวา่ ทำ� ใหเ้ กิดอาการไขส้ งู ไดม้ ากกวา่ การใหว้ คั ซีนหดั -คางทมู -หดั เยอรมนั (MMR) กบั วคั ซีน
อีสกุ อีใส แบบแยกเข็ม3
4. จำ� นวนโด๊สของวคั ซีนท่ีไดร้ บั
การใชว้ คั ซีนรวมอาจทำ� ใหไ้ ดร้ บั วคั ซีนบางชนิดมากกวา่ ท่ีแนะนำ�
5. ราคาของวคั ซีนรวม
วคั ซนี รวมมกั มรี าคาสงู ขนึ้ กวา่ วคั ซนี เด่ยี ว แตอ่ าจทำ� ใหค้ า่ ใชจ้ า่ ยสว่ นอ่นื ลดลง เชน่ คา่ ใชจ้ า่ ย
ในการเดนิ ทางมาพบแพทย์ คา่ ใชจ้ า่ ยในการตอ้ งเก็บหรอื สต๊อกวคั ซีนชนิดเด่ียว


ตาํ ราวัคซนี และการสรา้ งเสรมิ ภมู คิ ุ้มกันโรค 265
ปี 2562

ชนิดของวัคซีนที่มีใช้ในปจั จุบนั

1. วัคซนี รวมทม่ี สี ่วนประกอบของวัคซนี รวมคอตบี -บาดทะยกั -ไอกรน ชนิดทงั้ เซลล์ (DTwP)
ส่วนประกอบของวัคซนี
วคั ซีนรวมท่ีมีสว่ นประกอบของ DTwP ท่ีขนึ้ ทะเบียนในประเทศไทย ดงั ตารางท่ี 8-1 ปรมิ าณ
แอนติเจนแตล่ ะชนิดโปรดดใู นบทวคั ซีนรวมคอตีบ-บาดทะยกั -ไอกรน ชนิดทงั้ เซลล์

ตารางท่ี 8-1 แสดงวคั ซีนรวมท่ีมีสว่ นประกอบคอตีบบาดทะยกั และไอกรนชนิดทงั้ เซลล์

วัคซนี รวม ขนาดบรรจุ ชื่อการค้า บริษัท หมายเหตุ

DTwP- HB 0.5 มล./โด๊ส DTP-HBTM Serum Institute of
India/Masu
10 โด๊ส/vial TritanrixTM GSK
DTwP- HB-Hib 0.5 มล./โด๊ส PentabioTM Biofarma/Biovalys มีอีกหลายบรษิ ัทอยใู่ น
QuinvaxemTM Novartis/Biogenetech ระหวา่ งการขนึ้ ทะเบียน
Shan5TM Sanofi SII
Pentavalent vaccine

ขนาดและวธิ ีการใช้
วคั ซีนรวมท่ีมีสว่ นประกอบ DTwP ฉีดขนาด 0.5 มล. เขา้ กลา้ มเนือ้

บุคคลทค่ี วรไดร้ ับวัคซนี และอายุทค่ี วรรับวัคซนี
วคั ซีนรวมในกลมุ่ นีใ้ ชใ้ นเดก็ อายุ 2, 4 และ 6 เดือน เพ่ือลดจำ� นวนเข็มจากการแยกฉีด

ปฏกิ ริ ิยาจากการฉีดวัคซนี
วคั ซนี รวมท่ีมีสว่ นประกอบของ DTwP ไมท่ ำ� ใหม้ ีปฏิกิรยิ ามากกวา่ การใหว้ คั ซนี DTwP แบบแยกฉีด

ภมู คิ ุ้มกันทเี่ กดิ ขนึ้
วคั ซีนรวมท่ีมีส่วนประกอบของคอตีบ บาดทะยกั และไอกรนชนิดทงั้ เซลล์ ท่ีมีใชใ้ นปัจจบุ นั
ไมว่ า่ จะอยใู่ นรูปรวมกบั วคั ซนี ตบั อกั เสบบี และฮิบ พบวา่ สามารถกระตนุ้ การสรา้ งภมู คิ มุ้ กนั ของแตล่ ะโรค
ท่ีอยใู่ นวคั ซีนไดด้ ีเหมือนกบั วคั ซีนชนิดเด่ียว4,5 การศกึ ษาใหว้ คั ซีนรวม DTwP-HB ในเดก็ ไทยท่ีอายุ 2, 4,
6 เดือนและกระตนุ้ ท่ีอายุ 18 เดือน ตอ่ ดว้ ยวคั ซีน DTwP ท่ีอายุ 4 ปี ตดิ ตาม 10 ปี พบวา่ มีภมู ิคมุ้ กนั ในระดบั
ท่ีปอ้ งกนั โรคไดต้ อ่ ไวรสั ตบั อกั เสบบี คอตีบ บาดทะยกั และไอกรน คิดเป็นมากกวา่ หรอื เท่ากบั รอ้ ยละ
60.9, 95.2, 100 และ 78.3 ตามลำ� ดบั 6 จากการศกึ ษา DTwP-HB-Hib ก็พบภมู ิคมุ้ กนั หลงั จากฉีดครบ
primary series ตอ่ ตบั อกั เสบบี คอตีบ บาดทะยกั ไอกรน และ ฮิบ เทา่ กบั รอ้ ยละ 94.3, 95.9, 100, 95
และ 94.2 ตามลำ� ดบั

266 ตําราวคั ซีนและการสร้างเสรมิ ภมู ิคุ้มกันโรค
ปี 2562

การเกบ็ และการหมดอายุ
วคั ซีนเก็บในตเู้ ยน็ ท่ีอณุ หภมู ิ +2 ถงึ +8oซ หา้ มแชแ่ ข็ง วนั สนิ้ อายขุ องวคั ซีนดตู ามฉลากและ
กลอ่ งบรรจขุ องแตล่ ะวคั ซีน

2. วัคซนี รวมทม่ี สี ่วนประกอบคอตบี บาดทะยกั และไอกรนชนิดไร้เซลล์ (DTaP, Tdap)
ส่วนประกอบของวัคซนี
ปัจจบุ นั มีวคั ซีนรวมท่ีมีสว่ นประกอบคอตีบบาดทะยกั และไอกรนชนิดไรเ้ ซลลห์ ลายชนิด มีทงั้
ท่ีรวมกบั โปลโิ อชนิดฉีด (IPV), วคั ซีน HB และวคั ซีน Hib ดงั ตารางท่ี 8-2

ตารางท่ี 8-2 วคั ซีนรวมท่ีมีสว่ นประกอบคอตีบบาดทะยกั และไอกรนชนิดไรเ้ ซลล์

วัคซนี รวม ขนาดบรรจุ ชือ่ การค้า บริษัท บทท่ ี 8 วัคซนี รวม
DTaP-IPV 0.5 มล./โด๊ส
Infanrix-IPVTM GlaxoSmithKline
Tdap-IPV 0.5 มล./โด๊ส TetraximTM sanofi-pasteur
Adacel PolioTM sanofi-pasteur
DTaP-IPV-Hib 0.5 มล./โด๊ส Boostrix PolioTM GlaxoSmithKline
Infanrix-IPV/HibTM GlaxoSmithKline
DTaP-IPV-Hib-HB 0.5 มล./โด๊ส PediacelTM sanofi-pasteur
PentaximTM sanofi-pasteur
HexaximTM sanofi-pasteur
Infanrix-HexaTM GlaxoSmithKline

ขนาดและวธิ ีการใช้
วคั ซีนรวมท่ีมีสว่ นประกอบ DTaP และ Tdap ฉีดเขา้ กลา้ มเนือ้ ขนาด 0.5 มล.

บุคคลทค่ี วรไดร้ ับวัคซนี และอายุทค่ี วรรับวัคซนี
วคั ซีนรวม DTaP-IPV-Hib-HB ใชใ้ นเดก็ อายุ 2, 4, 6 เดือน
วคั ซีนรวม DTaP-IPV-Hib ใชใ้ นเดก็ อายุ 2, 4, 6, 18 เดือน
วคั ซีนรวม DTaP-IPV ใชใ้ นเดก็ อายุ 18 เดือน และ 4-6 ปี
วคั ซีนรวม Tdap-IPV ใชใ้ นเดก็ อายมุ ากกวา่ 4-6 ปี

ปฏกิ ริ ิยาจากการฉีดวัคซนี
สำ� หรบั ปฏิกิรยิ าของการใหว้ คั ซีนรวมท่ีมีสว่ นประกอบของ DTaP ไมแ่ ตกตา่ งจากการใหว้ คั ซนี
DTaP แบบแยก วคั ซีนรวมท่ีมีสว่ นประกอบ DTaP มีผลขา้ งเคียงนอ้ ยกวา่ วคั ซีนรวมชนิด DTwP

ภมู คิ ุ้มกันทเี่ กดิ ขนึ้
การรวม IPV กบั DTaP หรอื Tdap พบวา่ ไมท่ ำ� ใหก้ ารตอบสนองการสรา้ งภมู ิคมุ้ กนั ของแตล่ ะโรค
ในวคั ซีนลดลง7 การรวมวคั ซีน HB หรอื Hib กบั DTaP จากการศกึ ษาพบวา่ ภมู ิคมุ้ กนั ของ DTaP สงู กวา่

ตาํ ราวัคซนี และการสรา้ งเสรมิ ภมู ิคมุ้ กันโรค 267
ปี 2562

การใหว้ คั ซีนแบบเด่ียว แตภ่ มู ิคมุ้ กนั ตอ่ HB หรอื Hib ในบางการศกึ ษาอาจต่ำ� กวา่ การใหแ้ บบแยก2,4
อยา่ งไรกต็ ามภมู คิ มุ้ กนั ยงั สงู พอท่จี ะปอ้ งกนั โรคได้การศกึ ษาในเดก็ ไทยเปรยี บเทยี บฉีดวคั ซนี รวม DTaP-
IPV-HB-Hib (PRP-T) กบั วคั ซีนรวม DTaP-IPV-HB และวคั ซีน Hib (PRP-T) ชนิดเด่ียวฉีดแยกเข็ม พบ
วา่ ภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ ตบั อกั เสบบีและฮิบใกลเ้ คียงกนั 8

การเกบ็ และการหมดอายุ
วคั ซีนเก็บในตเู้ ยน็ ท่ีอณุ หภมู ิ +2 ถงึ +8oซ หา้ มแชแ่ ขง็ วนั สนิ้ อายขุ องวคั ซีนดตู ามฉลากและ
กลอ่ งบรรจขุ องแตล่ ะวคั ซีน

ตารางท่ี 8-3 การเลอื กใชว้ คั ซีนรวมท่ีมี DTwP หรอื DTaP เป็นสว่ นประกอบในประเทศไทยในชว่ งอายุ
1 ปีแรก

อายุ วัคซนี ทค่ี วรไดร้ ับ วัคซนี รวมทอ่ี าจเลือกใช้

2 เดือน DTP, polio, Hib 1. TritanrixTM-HB + HiberixTM, OPV
(+HB หากยงั ไมไ่ ดต้ อน 1 เดือน) 2. PentabioTM or QuinvaxemTM, OPV
3. Infanrix-IPV/HibTM or PEDIAcelTM or PENTAXIMTM ,
HB แยกเขม็
4. HexaximTM or Infanrix HexaTM

4 เดือน DTP, polio, Hib 1. TritanrixTM -HB + HiberixTM, OPV, IPV
(จะให้ HB แถมดว้ ยก็ได)้ 2. PentabioTM or QuinvaxemTM, OPV, IPV
3. Infanrix-IPV/HibTM or PENTAXIMTM or PEDIAcel TM
4. HexaximTM or Infanrix-HexaTM

6 เดือน DTP, polio, Hib, HB 1. TritanrixTM -HB + HiberixTM, OPV
2. PentabioTM or QuinvaxemTM, OPV
3. Infanrix-IPV/HibTM or PENTAXIMTM or PEDIAcelTM,
HB แยกเขม็
4. HexaximTM or Infanrix HexaTM

หมายเหตุ
1. หากใช้ DTaP ควรเลอื กใชช้ นิดเดมิ ตลอดชว่ ง 3 โด๊สแรกเพราะแตล่ ะบรษิ ัทมีสว่ นประกอบ
ของ acellular pertussis ตา่ งกนั อยา่ งไรก็ตามถา้ ไมส่ ามารถหาชนิดเดมิ ได้หรอื ไมท่ ราบชนิดของวคั ซนี เดมิ
สามารถใหช้ นิดใดก็ได้และอาจเปล่ยี นสลบั ระหวา่ งวคั ซนี ท่ีเป็น acellular หรอื wholecell pertussis ก็ได้
ถา้ หาวคั ซีนเดมิ ไมไ่ ด้
2. ในกรณีท่ีมารดาเป็นพาหะของเชือ้ ไวรสั ตบั อกั เสบบีทารกทกุ คนควรได้ HB เข็มท่ี 2 ท่ีอายุ
1 เดือน จากนนั้ ให้ วคั ซีนท่ีมี HB ท่ีอายุ 6 เดือน และอาจใหว้ คั ซีนรวมท่ีมี HB รว่ ม ท่ีอายุ 2 และ 4 เดือน
ดว้ ยก็ได้ ซง่ึ อาจจะทำ� ใหไ้ ดจ้ ำ� นวนโด๊สของวคั ซีน HB เพ่ิมขนึ้ แตไ่ มม่ ีผลเสียใดๆ
3. สามารถนำ� HiberixTM มาผสมรวมเป็นเขม็ เดียวกนั กบั InfanrixTM หรอื TritanrixTM ก่อนฉีดได้

268 ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสรมิ ภูมิคมุ้ กนั โรค
ปี 2562

3. วัคซนี รวมตบั อักเสบเอและตบั อักเสบบี
ส่วนประกอบของวัคซนี
ปัจจบุ นั มีวคั ซนี รวมตบั อกั เสบเอและตบั อกั เสบบี (HA-HB) ท่ีขนึ้ ทะเบยี นในประเทศไทย ไดแ้ ก่
TwinrixTM ของบรษิ ัทแกลก็ โซสมิทไคลน์ วคั ซีน 1 มิลลลิ ติ ร มีสว่ นประกอบแอนติเจนของไวรสั ตบั อกั เสบเอ
720 EU และแอนตเิ จนของไวรสั ตบั อกั เสบบี 20 ไมโครกรมั

ขนาดและวธิ ีการใช้
วคั ซีนนีไ้ ดร้ บั การขนึ้ ทะเบียนใหใ้ ชต้ งั้ แตอ่ ายุ 18 ปีขนึ้ ไป ฉีด 3 ครงั้ ในเดือนท่ี 0, 1, 6 แตเ่ ม่ือ
พิจารณาจากปริมาณแอนติเจน และจากการศึกษาท่ีเคยมีวคั ซีนสามารถใชไ้ ดใ้ นเด็กอายตุ งั้ แต่ 1 ปี
ใหโ้ ดยการฉีดเขา้ บรเิ วณกลา้ มเนือ้ ขนาดบรรจุ 1 มล./โด๊ส จำ� นวนโด๊สดงั ตารางท่ี 8-4

ตารางท่ี 8-4 การใชว้ คั ซีนรวมตบั อกั เสบเอและตบั อกั เสบบี

อายุ ขนาดทใ่ี ช้ (มล.) จำ� นวนโดส๊ ทฉ่ี ีด ตารางฉีด
เดือนท่ี 0 และ 6-12
1-15 ปี 1 2 เดือนท่ี 0, 1 และ 6 บทท่ ี 8 วัคซนี รวม

> 16 ปี 1 3

บุคคลทค่ี วรไดร้ ับวัคซนี และอายุทค่ี วรรับวัคซนี
เดก็ อายตุ งั้ แต่ 1 ปีท่ียงั ไมม่ ีภมู ิคมุ้ กนั และยงั ไมเ่ คยฉีดวคั ซีนตอ่ ทงั้ ไวรสั ตบั อกั เสบเอ และไวรสั
ตบั อกั เสบบี

ปฏกิ ริ ิยาจากการฉีดวัคซนี
ปฏิกิรยิ าของการใหว้ คั ซีนรวม HA-HB พบเพียงเลก็ นอ้ ย ไมพ่ บปฏิกิรยิ าเพ่ิมขนึ้ เม่ือเทียบกบั
การแยกฉีด

ภมู คิ ุ้มกันทเี่ กดิ ขนึ้
วคั ซนี รวม HA-HB สามารถสรา้ งภมู คิ มุ้ กนั ในระดบั ท่ไี มต่ า่ งไปจากการใหแ้ บบแยกฉีด การศกึ ษา
ในผใู้ หญ่ใหว้ คั ซีนรวม HA-HB เปรยี บเทียบกบั ใหว้ คั ซีนตบั อกั เสบเอและบี ฉีดแยกเขม็ ท่ี 0, 1 และ 6
เดอื น พบวา่ มกี ารตอบสนองของภมู คิ มุ้ กนั ดที งั้ สองกลมุ่ เกือบรอ้ ยละ 100 ของผทู้ ่ไี ดร้ บั วคั ซนี รวม HA-HB
จะมีภมู ิคมุ้ กนั ขนึ้ สงู ถงึ ระดบั ปอ้ งกนั โรคตอ่ โรคทงั้ สอง9
การศกึ ษาตดิ ตามระยะยาวของวคั ซนี รวม HA-HB10 ในอาสาสมคั รผใู้ หญ่ หลงั ฉีดวคั ซนี ท่ี 72 เดอื น
พบวา่ รอ้ ยละ 100 ยงั มีภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ ไวรสั ตบั อกั เสบเอ และรอ้ ยละ 89 ยงั มีภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ ไวรสั ตบั อกั เสบบี
สว่ นการศกึ ษาในเดก็ ตดิ ตามหลงั ฉีดวคั ซีนท่ี 60 เดือน พบวา่ รอ้ ยละ 100 ยงั มีภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ ไวรสั ตบั อกั เสบเอ
และรอ้ ยละ 95 ยงั มีภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ ไวรสั ตบั อกั เสบบี

ตําราวัคซีนและการสร้างเสรมิ ภมู ิคุ้มกันโรค 269
ปี 2562

กรณีผใู้ หญ่ท่ีเคยไดว้ คั ซีนรวมตบั อกั เสบเอและบี (HA-HB) มาแลว้ 1 โด๊ส สามารถใหว้ คั ซีน
HA และ HB แบบแยกฉีดไดห้ ากไมส่ ามารถหาวคั ซีนแบบรวมได้ โดยใหว้ คั ซีน HA ของผใู้ หญ่อีก 2 โด๊ส
และ HB ของผใู้ หญ่อีก 2 โด๊ส แตถ่ า้ เคยไดว้ คั ซีนรวม HA-HB มาแลว้ 2 โด๊ส ใหว้ คั ซีน HA ของผใู้ หญ่อีก
1 โด๊ส และ HB ของผใู้ หญ่อีก 1 โด๊ส โดยวคั ซีนแบบรวม HA-HB มีแอนตเิ จนของไวรสั ตบั อกั เสบเอเพียง
ครง่ึ หน่งึ (720 EU) ของวคั ซีน HA ชนิดเด่ียวของผใู้ หญ่ (1440 EU) ดงั นนั้ ในผใู้ หญ่ตอ้ งไดว้ คั ซีนรวม
HA-HB ครบ 3 โดส๊ จงึ จะเพยี งพอสำ� หรบั ปอ้ งกนั ไวรสั ตบั อกั เสบเอ แตถ่ า้ ใชว้ คั ซนี HA ของผใู้ หญ่แบบเด่ยี ว
อยา่ งเดียว 1 โด๊สสามารถ ใหว้ คั ซีนรวม HA-HB อีก 2 โด๊สได้

การเกบ็ และการหมดอายุ
วคั ซนี เกบ็ ในตเู้ ยน็ ท่อี ณุ หภมู ิ +2 ถงึ +8oซ หา้ มแชแ่ ขง็ วคั ซนี ท่ผี สมแลว้ ตอ้ งใชภ้ ายใน 24 ช่วั โมง

4. วัคซนี รวมหดั -คางทมู -หดั เยอรมัน-อสี ุกอใี ส
วคั ซนี หดั -คางทมู -หดั เยอรมนั (MMR) และวคั ซนี อีสกุ อีใส มีชว่ งอายกุ ารใหท้ ่ีคาบเก่ียวกนั ดงั นนั้
จงึ มีการพฒั นาวคั ซนี รวมหดั -คางทมู -หดั เยอรมนั และอีสกุ อีใส (MMRV) อยใู่ นเขม็ เดยี วกนั เพ่ือลดจำ� นวนเขม็
ในการฉีด

ส่วนประกอบของวัคซนี
ปัจจบุ นั มีวคั ซีนรวม MMRV ท่ีขนึ้ ทะเบียนใชใ้ นประเทศตา่ งๆ ท่วั โลกมี 2 ชนิด ไดแ้ ก่ Priorix
TetraTM ของบรษิ ัท GSK และ ProQuadTM ของบรษิ ัท MSD โดยมีสว่ นประกอบดงั ตารางท่ี 8-5

ตารางท่ี 8-5 วคั ซีนรวมหดั -คางทมู -หดั เยอรมนั -อีสกุ อีใส ท่ีมีจำ� หนา่ ยในประเทศไทย

ไวรัสทเ่ี ป็ น สายพนั ธุ์ ปริมาณไวรัสตอ่ โดส๊ (0.5 มล) ปริมาณไวรัสตอ่ โดส๊ (0.5 มล)
ส่วนประกอบ Schwarz (GSK) Priorix TetraTM ProQuadTM
Measles Edmonston (MSD)
(>เท10า่ 3กTบั CPIDrio50rixTM) เ>ท1า่ 0ก3บั TCMIMD5R0II

Mumps Jeryl Lynn >(ส1งู 0ก4ว.4า่ TPCrIiDor5i0xTM ซง่ึ มีอยู่ >103.7 >104.3 TMCMIDR5I0I ซง่ึ มี 103.7 TCID50
Rubella RIT 4385 TCID50) สงู กวา่
Wistar RA 27/3 (>เท10า่ 3กCบั CPIrDio5r0ixTM)
เ>ท1า่ 0ก3บั TCMIMD5R0II

Varicella zoster OKA >103.3 PFU >3.99 lVoagr1i0vaxTM
(เทา่ กบั VarilrixTM) สงู กวา่

270 ตําราวัคซนี และการสรา้ งเสริมภมู คิ ุ้มกันโรค
ปี 2562

ขนาดและวธิ ีการใช้ บทท่ ี 8 วัคซนี รวม
วคั ซนี เป็นชนิดผงแหง้ และมีตวั ทำ� ละลายสำ� หรบั ละลายกอ่ นนำ� ไปใชฉ้ ีด วคั ซนี ฉีดครงั้ ละ 0.5 มล.
ในชนั้ ใตผ้ ิวหนงั เพ่ือปอ้ งกนั การติดเชือ้ หดั คางทมู หดั เยอรมนั และอีสกุ อีใส แนะนำ� ใหโ้ ด๊สแรกท่ีอายุ
12-15 เดือน และโด๊ส 2 ท่ีอายุ 2-4 ปี สำ� หรบั กรณีท่ีเคยไดว้ คั ซีน MMR และ VZV มาก่อน แนะนำ� ใหว้ คั ซีนรวม
MMRV หา่ งจากวคั ซีน MMR และ VZV ครงั้ ก่อนอยา่ งนอ้ ย 3 เดือน

บุคคลทค่ี วรไดร้ ับวัคซนี และอายุทค่ี วรรับวัคซนี
วคั ซีนรวม MMRV ใชใ้ นกรณีท่ีตอ้ งการฉีดวคั ซีนรวมหดั หดั เยอรมนั คางทูม และอีสุกอีใส
ในเวลาเดียวกนั สามารถใชว้ คั ซนี รวม MMRV แทนการฉีดแบบแยกเขม็ ไดใ้ นทกุ โด๊ส โดยโด๊สแรกแนะนำ�
ใหอ้ ายุ 12-15 เดือน และโด๊สท่ี 2 ใหท้ ่ีอายุ 2-4 ปี อยา่ งไรก็ดีขอ้ มลู ในตา่ งประเทศพบวา่ การฉีดวคั ซนี รวม
ชนดิ นโี้ ดส๊ แรกในเดก็ อายุ 12-23 เดอื น มโี อกาสเกดิ อาการไข้และชกั จากไข้(febrile convulsion) ไดม้ ากกวา่
การฉีดวคั ซีนแบบแยกเข็ม จึงควรใหข้ อ้ มลู ผูป้ กครองพิจารณาความเส่ียงก่อนใหว้ คั ซีนนีใ้ นโด๊สแรก
สว่ นการใหว้ คั ซีนโด๊สท่ีสองท่ีอายุ 2-4 ปี ไมพ่ บปฏิกิรยิ าขา้ งเคียงมากกวา่ การฉีดวคั ซีนแบบแยกเข็ม

ปฏกิ ริ ิยาจากการฉีดวัคซนี
ผลขา้ งเคียงหลงั ฉีดวคั ซีน ไดแ้ ก่ อาการปวดบวมแดงบริเวณท่ีฉีด มีอาการไข้ ผ่ืน อาจพบ
ตอ่ มนำ้� เหลอื งโต หรอื ตอ่ มนำ้� ลายอกั เสบ โดยจากการศกึ ษาอบุ ตั กิ ารณข์ องไขภ้ ายหลงั การใหว้ คั ซีนรวม
MMRV (Priorix-tetraTM) ในโด๊สแรก จะสงู กว่าเม่ือเทียบกบั การใหว้ คั ซีนรวมหดั -คางทมู -หดั เยอรมนั
พรอ้ มกบั วคั ซนี อสี กุ อใี สแบบแยกเขม็ (ประมาณ 1.5 เทา่ ) และมอี าการชกั จากไขส้ งู ได้(พบรอ้ ยละ 0.18)11
แต่การใหว้ คั ซีนรวม MMRV โด๊สท่ีสองไม่พบปฏิกิริยาขา้ งเคียงมากกว่าการฉีดวคั ซีนรวมหดั -คางทมู -
หดั เยอรมนั พรอ้ มกบั วคั ซีนอีสกุ อีใสแบบแยกเข็ม

ภมู คิ ุ้มกันทเี่ กดิ ขนึ้
การใหว้ คั ซีนรวม MMRV กระตนุ้ การสรา้ งภูมิคมุ้ กนั ไม่แตกต่างจากการใหว้ คั ซีนรวมหดั -
คางทมู -หดั เยอรมนั และวคั ซีนอีสกุ อีใสแบบแยกเขม็ การศกึ ษาในเดก็ อายตุ งั้ แต่ 11 ถงึ 23 เดือน โดยให้
วคั ซีนรวม MMRV 2 โด๊ส หา่ งกนั 6 สปั ดาห์ พบวา่ ภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ โรคหดั หลงั ไดร้ บั วคั ซีนโด๊สแรก และ โด๊สท่ี 2
คดิ เป็นรอ้ ยละ 96.4 และ 99.1 ตามลำ� ดบั มีภมู ิคมุ้ กนั ตอ่ โรคคางทมู รอ้ ยละ 91.3 และ 98.8 ตามลำ� ดบั
มีภมู คิ มุ้ กนั ตอ่ โรคหดั เยอรมนั รอ้ ยละ 99.7 และ 99.9 ตามลำ� ดบั และมีภมู คิ มุ้ กนั ตอ่ โรคอสี กุ อใี สรอ้ ยละ 97.2
และ 99.8 ตามลำ� ดบั 11

การเกบ็ และการหมดอายุ
วคั ซีนเก็บในตเู้ ยน็ ท่ีอณุ หภมู ิ +2 ถงึ +8oซ หา้ มแชแ่ ข็ง

ตําราวคั ซนี และการสร้างเสรมิ ภูมคิ มุ้ กันโรค 271
ปี 2562

เอกสารอา้ งอิง

1. Granoff DM. Assessing efficacy of Haemophilus influenzae type b combination vaccines.
Clin Infect Dis 2001;33(Suppl 4):S278-87.
2. Edwards KM, Decker MD. Combination vaccines. Infect Dis Clin North Am 2001;15:209-30.
3. Jacobsen SJ, Ackerson BK, Sy LS, et al. Observational safety study of febrile convulsion
following first dose MMRV vaccination in a managed care setting. Vaccine 2009;27:4656-61.
4. Lolekha S, Hiranchote A, Simasathien S. Safety and immunogenicity of combined or
associated administration of PRP-T vaccine with diphtheria, tetanus and pertussis vaccine
in Thai Children. J Trop Pediatr 2001;47:24-9.
5. Poovorawan Y, Theamboonlers A, Sanpavat S, et al. Comparison study of combined
DTPw-HB vaccines and separate administration of DTPw and HB vaccines in Thai children.
Asian Pac J Allergy Immunol 1999;17:113-20.
6. Poovorawan Y, Hutagalung Y, Chongsrisawat V, et al. Long-term antibody persistence in
children primed and boosted with a DTPw-HBV vaccine at 2, 4, 6, 18, months of age.
Vaccine 2008;26:1535-40.
7. Halperin SA, Davies HD, Barreto L, et al. Safety and immunogenicity of two inactivated
poliovirus vaccines in combination with an acellular pertussis vaccine and diphtheria and
tetanus toxoids in seventeen- to nineteen-month-old infants. J Pediatr 1997;130:525-31.
8. Kosalaraksa P, Thisyakorn U, Benjaponpitak S, et al. Immunogenicity and safety study of
a new DTaP-IPV-Hep B-PRP-T combined vaccine compared to a licensed DTaP-IPV-Hep
B//PRP-T comparator, both concomitantly administered with a 7-valent pneumococcal
conjugate vaccine at 2, 4, and 6 months of age in Thai infants. Int J Infect Dis 2011;15:e249-56.
9. Joines RW, Blatter M, Abraham B, et al. A prospective, randomized, comparative US trial
of a combination hepatitis A and B vaccine (Twinrix) with corresponding monovalent
vaccines (Havrix and Engerix-B) in adults. Vaccine 2001;19:4710-9.
10. Van Damme P, Leroux-Roels G, Law B, et al. Long-term persistence of antibodies induced
by vaccination and safety follow-up, with the first combined vaccine against hepatitis
A and B in children and adults. J Med Virol 2001;65:6-13.
11. Czajka H, Schuster V, Zepp F, et al. A combined measles, mumps, rubella and varicella vaccine
(Priorix-Tetra): Immunogenicity and safety profile. Vaccine 2009;27:6504-11.

272 ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสรมิ ภูมิคุ้มกนั โรค
ปี 2562

9บทท่ี การให้วัคซีนในผทู้ ีม่ ีภาวะ
ภมู ิคุ้มกันบกพร่อง



9บทที่ การใหว้ คั ซนี ในผู้ที่มีภาวะภมู ิคุม้ กนั บกพร่อง บทท่ี 9 การให้วคั ซนี ในผ้ทู ี่มภี าวะภมู คิ ุ้มกนั บกพรอ่ ง

ในปัจจบุ นั ผปู้ ่วยทม่ี ภี าวะภมู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ งมจี ำ� นวนเพม่ิ สงู ขนึ้ ทงั้ ผปู้ ่วยภาวะภมู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ ง
แตก่ ำ� เนดิ (primary immunodeficiency) เชน่ x-linked agammaglobulinemia, chronic granulomatous
disease หรอื ภาวะไมม่ ีมา้ มแตก่ ำ� เนิด เป็นตน้ และโดยเฉพาะอยา่ งย่ิงผปู้ ่วยท่ีมีภาวะภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ งท่ี
เกิดขนึ้ ภายหลงั (secondary immunodeficiency disease) ซง่ึ เป็นผลมาจากความเจบ็ ป่วยและการรกั ษา
เชน่ โรคมะเรง็ เมด็ เลอื ดขาว การตดิ เชอื้ เอชไอวี การไดร้ บั การรกั ษาดว้ ยยากดภมู คิ มุ้ กนั หรอื รงั สรี กั ษา เป็นตน้
ผปู้ ่วยเหลา่ นีม้ ีความเส่ยี งตอ่ การสมั ผสั โรคและ มีความเส่ยี งตอ่ การเกิดโรคตดิ เชือ้ สงู ขนึ้ นอกจากนีย้ งั อาจ
เกิดภาวะแทรกซอ้ นจากการตดิ เชือ้ รวมไปถงึ โรคท่ปี อ้ งกนั ไดด้ ว้ ยวคั ซนี ท่รี ุนแรงได้ดงั นนั้ หนง่ึ ในมาตรการ
ท่ีสำ� คญั ในการปอ้ งกนั การตดิ เชือ้ ในผปู้ ่วยท่ีมีภาวะภมู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ ง ไดแ้ ก่ การใหว้ คั ซนี เพ่อื ปอ้ งกนั โรค
อยา่ งไรกต็ ามขอ้ มลู ดา้ นประสทิ ธิภาพและความปลอดภยั ของการใหว้ คั ซนี ในผปู้ ่วยเดก็ ทม่ี ภี าวะภมู คิ มุ้ กนั
บกพรอ่ งยงั มีจำ� กดั และผปู้ ่ วยเหลา่ นีอ้ าจมกี ารตอบสนองตอ่ วคั ซนี ชนดิ เชือ้ ตาย (inactivated vaccines)
ท่ีไดร้ บั ขณะท่ีมีภาวะภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ งไมไ่ ดผ้ ลดี อีกทงั้ ยงั มีความเส่ียงตอ่ ผลขา้ งเคียงหากไดร้ บั วคั ซีน
ชนิดเชือ้ มีชีวิตออ่ นฤทธิ์ (live attenuated vaccine) อีกดว้ ย1, 2
แพทยผ์ ดู้ แู ลควรใหค้ ำ� แนะนำ� ในการใหว้ คั ซนี แกผ่ ปู้ ่วยท่มี ภี าวะภมู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ งรวมทงั้ บคุ คล
ในครอบครวั อย่างเหมาะสม คำ� แนะนำ� การใหว้ คั ซีนในเด็กท่ีมีภาวะภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ งแต่กำ� เนิดเป็น
ดงั ตารางท่ี 9-1 ผปู้ ่วยเดก็ ทม่ี ภี าวะภมู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ งจากการไดร้ บั ยาในกลมุ่ คอรต์ โิ คสเตยี รอยดด์ งั ตาราง
ท่ี 9-2 คำ� แนะนำ� ในการใหว้ คั ซนี นวิ โมคอคคสั และวคั ซนี ฮบิ ในผปู้ ่วยภาวะภมู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ งจากการไมม่ มี า้ ม
หรอื ผปู้ ่วยท่ีมีการทำ� งานของมา้ มผิดปกติดงั ตารางท่ี 9-3 และ9-4 ตามลำ� ดบั ผปู้ ่วยท่ีไดร้ บั ยาเคมีบำ� บดั
ควรไดร้ บั วคั ซีนตามตารางท่ี 9-5 ผปู้ ่วยท่ีไดร้ บั การปลกู ถ่ายไขกระดกู และปลกู ถ่ายอวยั วะควรรบั วคั ซีน
ตามตารางท่ี 9-6 และ 9-7 ตามลำ� ดบั คำ� แนะนำ� ในการใหว้ คั ซีนในผปู้ ่วยเดก็ ตดิ เชือ้ เอชไอวีดงั ตารางท่ี 9-8

หลกั เกณฑ์การใหว้ คั ซีนในผู้ทม่ี ีภาวะภูมคิ มุ้ กนั บกพร่อง มีดังน้ี1-3

1. ผทู้ ม่ี ภี มู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ งในชว่ งทไ่ี มม่ ภี าวะเจบ็ ป่วยใดๆ และมไิ ดอ้ ยใู่ นชว่ งทไ่ี ดร้ บั ยาเคมบี ำ� บดั
อยา่ งหนกั ควรรบั วคั ซนี ท่ีไมม่ ีชีวติ ท่ีใหใ้ นเดก็ ปกตใิ หค้ รบถว้ น และควรรบั วคั ซนี เสรมิ หรอื วคั ซนี ทางเลอื ก
เหลา่ นีเ้ พ่มิ เตมิ ไดแ้ กว่ คั ซนี นวิ โมคอคคสั ทงั้ แบบคอนจเู กต และกระตนุ้ ดว้ ยโพลแี ซคคาไรด,์ วคั ซนี ไขห้ วดั ใหญ่,
วคั ซนี ฮบิ และวคั ซนี ตบั อกั เสบเอ ทงั้ นีเ้ น่ืองจากผปู้ ่วยมีความเส่ยี งตอ่ การเกิดโรคและภาวะแทรกซอ้ นสงู ขนึ้
โดยแนะนำ� ใหข้ นาดวคั ซีนตามขนาดมาตรฐาน
2. โดยท่วั ไปวคั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวิตออ่ นฤทธิ์ ไดแ้ ก่ BCG, OPV, MMR, Varicella, MMRV, live
JE, Rota virus, live attenuated influenza vaccine (LAIV), zoster, Yellow fever, Ty21a typhoid
vaccine และ dengue vaccine หา้ มใหใ้ นผทู้ ่ีมีภาวะภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ ง แตอ่ าจมีขอ้ ยกเวน้ ท่ีสามารถใหไ้ ด้
ในเดก็ ท่ีตดิ เชือ้ เอชไอวีดงั นี้ (ตารางท่ี 9-8)

ตําราวัคซนี และการสร้างเสรมิ ภมู ิคมุ้ กันโรค 275
ปี 2562

- ในกรณีผปู้ ่ วยเดก็ แรกเกิดท่ีคลอดจากมารดาท่ีติดเชือ้ เอชไอวี สามารถรบั วคั ซีน BCG
ไดต้ ามปกตติ งั้ แตแ่ รกเกิด4
- เดก็ ตดิ เชือ้ เอชไอวสี ามารถรบั วคั ซนี OPV และMeaslesหรอื MMR ได้เพราะผลขา้ งเคยี ง
จากวคั ซีนมีนอ้ ยมาก และหากผปู้ ่วยท่ีตดิ เชือ้ เอชไอวี เกิดโรคดงั กลา่ ว จะมีอาการรุนแรงมาก อยา่ งไรก็ดีหา้ ม
ใหว้ คั ซีนMMR/measlesและ VARในผปู้ ่วยท่ีตดิ เชือ้ เอชไอวี ท่ีมีระดบั CD4 นอ้ ยกวา่ รอ้ ยละ 15 หรอื มี
อาการเอดสเ์ ตม็ ขนั้ (clinical category “C”) เพราะเคยมีรายงานวา่ เชือ้ หดั จากวคั ซีนทำ� ใหผ้ ปู้ ่วยเอดส์
เป็นปอดบวมและเสยี ชีวิต5
- สำ� หรบั วคั ซนี ปอ้ งกนั ทอ้ งเสยี จากเชือ้ ไวรสั โรตา้ ชนดิ หยอด พจิ ารณาใหไ้ ดใ้ นเดก็ ท่คี ลอด
จากมารดาท่ีตดิ เชือ้ เอชไอวี ท่ีไดร้ บั ยาตา้ นไวรสั ปอ้ งกนั อยา่ งเหมาะสม และเดก็ แขง็ แรงดีแมย้ งั ไมท่ ราบวา่
ตดิ เชือ้ เอชไอวหี รอื ไมก่ ต็ ามสำ� หรบั ขอ้ มลู ความปลอดภยั และประสทิ ธิภาพของการใหว้ คั ซนี ปอ้ งกนั ทอ้ งเสยี
จากเชือ้ ไวรสั โรตา้ ชนดิ หยอดในเดก็ ท่พี สิ จู นแ์ ลว้ วา่ ตดิ เชือ้ เอชไอวยี งั มจี ำ� กดั แตก่ ารตดิ เชือ้ เอชไอวไี มถ่ ือเป็น
ขอ้ หา้ มในการรบั วคั ซีนโรตา้ รวมทงั้ เชือ้ โรตา้ เป็นเชือ้ ท่ีพบท่วั ไป เดก็ เกือบทกุ คนจะตดิ เชือ้ ก่อนอายุ 2 ปี6
ซง่ึ จะทำ� ใหเ้ กดิ อาการรุนแรงกวา่ การใหว้ คั ซนี จงึ ปลอดภยั กวา่ การปลอ่ ยใหต้ ดิ เชอื้ ตามธรรมชาตโิ ดยไมป่ อ้ งกนั
อยา่ งไรกต็ ามไมค่ วรใหว้ คั ซนี นีใ้ นทารกตดิ เชือ้ เอชไอวที ่มี อี าการของโรคเอชไอวี และไมค่ วรใหต้ า่ งจากชว่ ง
อายทุ ่ีกำ� หนดในเดก็ ปกติ
3. ระยะเวลาในการใหว้ คั ซีนแก่ผทู้ ่ีมีภาวะภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ ง โดยท่วั ไปหากเป็นไปไดแ้ นะนำ�
ใหว้ คั ซนี กอ่ นการเรม่ิ ใหย้ ากดภมู คิ มุ้ กนั โดยสำ� หรบั วคั ซนี ชนิดเชือ้ มีชีวติ ออ่ นฤทธิ์ควรให้>4 สปั ดาหก์ อ่ น
การรกั ษาดว้ ยยากดภูมิคมุ้ กัน และสำ� หรบั วคั ซีนชนิดเชือ้ ตาย >2 สปั ดาหก์ ่อนการรกั ษาดว้ ยยากด
ภมู ิคมุ้ กนั 3
4. ผทู้ ่ีสมั ผสั ใกลช้ ิดกบั ผปู้ ่วยท่ีมีภาวะภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ ง และบคุ ลากรทางการแพทยท์ ่ีดแู ลผทู้ ่ีมี
ภาวะภมู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ งรวมถงึ ผอู้ าศยั อยใู่ นบา้ นเดยี วกบั ผปู้ ่วย ควรไดร้ บั วคั ซนี ปอ้ งกนั โรคใหค้ รบทงั้ วคั ซนี
ในแผนสรา้ งเสรมิ ภมู ิคมุ้ กนั ของกระทรวงสาธารณสขุ และวคั ซีนเสรมิ เพ่ือลดการแพรเ่ ชือ้ ไปยงั ผปู้ ่ วย
(cocoon strategy)โดยมีขอ้ แนะนำ� ดงั นี้
- ควรไดร้ บั วคั ซีนปอ้ งกนั ไขห้ วดั ใหญ่ทกุ ปี เพ่ือปอ้ งกนั การแพรเ่ ชือ้ ไปยงั ผปู้ ่วย
- ควรให้ MMR, varicella และ rota virus vaccine แก่ผสู้ มั ผสั ใกลช้ ิดกบั ผปู้ ่วยท่ีมีภาวะ
ภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ ง โดยท่ีโอกาสแพรเ่ ชือ้ ของวคั ซีนเหลา่ นีไ้ ปยงั ผปู้ ่วยนอ้ ยมาก อยา่ งไรก็ตามสมาชิกทกุ คน
ในบา้ นควรลา้ งมอื ใหส้ ะอาดภายหลงั เปลย่ี นผา้ ออ้ มใหก้ บั เดก็ ในบา้ นท่ไี ดร้ บั rotavirus vaccine เพ่อื ปอ้ งกนั
การแพรข่ องเชือ้ ไวรสั โรตา้ ไปยงั ผปู้ ่วย
- หา้ มใหว้ คั ซนี OPV ในผสู้ มั ผสั ใกลช้ ดิ กบั ผทู้ ่มี ภี าวะภมู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ งเพราะมคี วามเสย่ี ง
ในการแพรเ่ ชือ้ จากผทู้ ่ีไดร้ บั วคั ซีนไปยงั ผปู้ ่วยได้
4. พจิ ารณาให้passive immunization ดว้ ย immune globulin แกผ่ ทู้ ม่ี ภี าวะภมู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ ง
เพ่ือใหก้ ารปอ้ งกนั ภายหลงั สมั ผสั โรค แมว้ า่ จะเคยไดร้ บั วคั ซีนมาก่อนหรอื ไมก่ ็ตามเน่ืองจากผปู้ ่วยอาจมี
ขอ้ หา้ มในการใหว้ คั ซนี หรอื ตอบสนองตอ่ วคั ซนี ไดไ้ มด่ 7ี ไดแ้ ก่ หลงั สมั ผสั บาดทะยกั (TIG), หลงั สมั ผสั โรค
ตบั อกั เสบ บี (HBIG), หลงั สมั ผสั โรคหดั หรอื ตบั อกั เสบเอ (immune globulin) และหลงั สมั ผสั อีสกุ อีใส
VZIG หรอื IVIG

276 ตาํ ราวคั ซนี และการสร้างเสริมภูมิคุม้ กันโรค
ปี 2562

5. ผทู้ ่ีไมม่ ีมา้ ม มีความเส่ยี งตอ่ โรคจากเชือ้ Streptococcus pneumoniae และ Haemophilus บทท่ี 9 การให้วคั ซนี ในผ้ทู ี่มภี าวะภมู คิ ุ้มกนั บกพรอ่ ง
influenzae type b จงึ ควรใหว้ คั ซีน PCV และ Hib ทงั้ นีใ้ นเดก็ อายตุ ่ำ� กวา่ 2 ปี ใหใ้ ช้ PCV ในเดก็ อายุ 2 ปีขนึ้ ไป
ใหใ้ ช้ PCV และตามดว้ ย PPSV23 (ตารางท่ี 9-3 และ 9-4)ในตา่ งประเทศแนะนำ� ใหว้ คั ซีน MCV4 ดว้ ย
แตใ่ นประเทศไทยไมแ่ นะนำ� โดยท่วั ไปเพราะในประเทศไทยมีอบุ ตั ิการณข์ องโรค meningococcus ต่ำ�
และมกั เป็นซโี รกรุป๊ B ซง่ึ ตอ้ งใชว้ คั ซีนจำ� เพาะของกรุป๊ B ในกรณีท่ีจะตดั มา้ มควรใหว้ คั ซีนเหลา่ นีใ้ หค้ รบ
เป็นเวลาอยา่ งนอ้ ย 14 วนั ก่อนการตดั มา้ ม แตห่ ากผปู้ ่วยมิไดร้ บั วคั ซีนก่อนการตดั มา้ ม ควรฉีดวคั ซีนให้
เรว็ ท่ีสดุ ภายหลงั การตดั มา้ มเม่ือผปู้ ่ วยมีสภาวะคงท่ีดีแลว้ 1
6. เดก็ ท่ไี ดร้ บั ยาคอรต์ โิ คสเตยี รอยดท์ งั้ ชนดิ รบั ประทานและฉีดอาจทำ� ใหเ้ กิดภาวะภมู คิ มุ้ กนั ต่ำ� ได้
หากไดร้ บั ปรมิ าณยาเทียบเทา่ เพรดนิโซโลนตงั้ แต่ 2 มก./กก./วนั ขนึ้ ไป หรอื ตงั้ แต่ 20 มก./วนั ในเดก็ ท่ีมี
นำ้� หนกั ตวั มากกวา่ 10 กก. เป็นระยะเวลานานเกิน 14 วนั อาจมีผลใหร้ ะดบั ภมู ิคมุ้ กนั ต่ำ� ลงและอาจได้
รบั อนั ตรายจากการไดร้ บั วคั ซนี เชือ้ มีชีวติ ออ่ นฤทธิ์ได้ดงั นนั้ จงึ มีคำ� แนะนำ� ในการใหว้ คั ซนี ชนิดเชือ้ มีชีวติ
ออ่ นฤทธิ์แก่เดก็ ท่ีไดร้ บั คอรต์ ิโคสเตียรอยด์ ดงั ตารางท่ี 9-21,2 เดก็ ท่ีไดร้ บั ยาคอรต์ ิโคสเตียรอยดช์ นิดใช้
ภายนอก ฉีดเฉพาะท่ี ทา พน่ หรอื สดู ดม โดยท่วั ไปแลว้ ไมก่ อ่ ใหเ้ กิดภาวะภมู คิ มุ้ กนั ตำ่� และไมถ่ ือเป็นขอ้ หา้ ม
ในการใหว้ คั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวติ ออ่ นฤทธิ์ เดก็ ท่ีไดร้ บั คอรต์ โิ คสเตียรอยดท์ ดแทน (replacement therapy)
ในขนาด physiologic maintenance สามารถรบั วคั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวติ ออ่ นฤทธิ์ไดใ้ นขณะท่ีไดร้ บั ยาสเตียรอยด์
7. การใหว้ คั ซีนแก่ผปู้ ่ วยเด็กในระหวา่ งท่ีไดร้ บั การรกั ษาดว้ ยยาเคมีบำ� บดั หรอื รงั สีรกั ษาโดย
ท่วั ไปแลว้ แนะนำ� ใหห้ ลีกเล่ียงการใหว้ คั ซีนแก่ผปู้ ่ วยเดก็ กลมุ่ นีเ้ น่ืองจากภมู ิคมุ้ กนั ท่ีเกิดขนึ้ ภายหลงั จาก
การไดร้ บั วคั ซีนอาจดอ้ ยกว่าเด็กปกติ สำ� หรบั วคั ซีนท่ีใหแ้ ก่ผปู้ ่ วยกล่มุ นีก้ ่อนเร่ิมยาเคมีบำ� บดั หรือรงั สี
รกั ษาควรใหก้ อ่ นการรกั ษาดงั กลา่ วอยา่ งนอ้ ย 14 วนั หากใหว้ คั ซนี ภายใน 14 วนั กอ่ นเรม่ิ การรกั ษาดงั กลา่ ว
หรอื ระหวา่ งใหก้ ารรกั ษาดงั กลา่ วภมู คิ มุ้ กนั ท่เี กดิ ขนึ้ จะตอบสนองไมด่ ี ใหถ้ ือเสมอื นวา่ ผปู้ ่วยไมไ่ ดร้ บั วคั ซนี
และแนะนำ� ใหว้ คั ซนี ชนิดดงั กลา่ วซำ้� อยา่ งนอ้ ย 3 เดือนภายหลงั หยดุ การรกั ษาดว้ ยยาเคมีบำ� บดั และรงั สี
รกั ษาซ่ึงระดบั ภมู ิคมุ้ กนั ของรา่ งกายควรจะกลบั มาอย่ใู นเกณฑป์ กติ อย่างไรก็ตามผปู้ ่ วยท่ีไดร้ บั การ
วนิ ิจฉยั วา่ เป็นโรคมะเรง็ ท่ีจะตอ้ งไดร้ บั การรกั ษาดว้ ยยาเคมีบำ� บดั แนะนำ� ใหฉ้ ีด PCV โดยเรว็ ท่ีสดุ ผปู้ ่วย
กลมุ่ นีย้ งั ควรไดร้ บั วคั ซีนปอ้ งกนั โรคไขห้ วดั ใหญ่ชนิดเชือ้ ตาย (Inactivated Influenza vaccine) เป็น
ประจำ� ทกุ ปีแมใ้ นขณะท่ไี ดร้ บั เคมบี ำ� บดั หรอื รงั สรี กั ษาดว้ ย2 เน่ืองจากมคี วามเสย่ี งตอ่ การเกิดไขห้ วดั ใหญ่
ชนิดรุนแรงและมีภาวะแทรกซอ้ นไดส้ งู แต่ไม่ควรใหห้ ากผปู้ ่ วยกำ� ลงั ไดร้ บั การรกั ษาดว้ ย anti–B-cell
antibody หรอื ไดร้ บั ยาเคมีบำ� บดั ขนาดสงู เชน่ ในชว่ ง induction หรอื consolidation3
8. วคั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวิตอ่อนฤทธิ์ถือเป็นขอ้ หา้ มในผปู้ ่ วยท่ีไดร้ บั ยาเคมีบำ� บดั หรือรงั สีรกั ษา
จะสามารถใหว้ คั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวติ เชน่ varicella vaccine, MMR, MMRV, measles และ rubella vaccine ได้
ภายหลงั หยดุ ยาเคมีบำ� บดั อยา่ งนอ้ ย 3 เดือน ยกเวน้ ผปู้ ่วยทีได้ anti–B-cell antibody อยใู่ นสตู รยาเคมีบำ� บดั
ควรเล่อื นการใหว้ คั ซีนไปอยา่ งนอ้ ย 6 เดือนหลงั หยดุ การรกั ษา Esposito และคณะ8 ไดร้ วบรวมหลกั ฐาน
เชงิ ประจกั ษท์ ่มี อี ยแู่ ละใหค้ ำ� แนะนำ� ในการใหว้ คั ซนี ซำ้� ภายหลงั ไดร้ บั การรกั ษาดว้ ยยาเคมบี ำ� บดั และรงั สรี กั ษา
ดงั แสดงในตารางท่ี 9-5
9. การใหว้ คั ซีนสำ� หรบั ผปู้ ่ วยภายหลงั ปลกู ถ่ายไขกระดกู โดยท่วั ไปแลว้ วคั ซีนชนิดเชือ้ ตาย
(inactivated vaccine)สามารถเรม่ิ ใหไ้ ดอ้ ยา่ งนอ้ ย 6 เดือนภายหลงั ปลกู ถ่ายไขกระดกู สว่ นวคั ซีนชนิด
เชือ้ มีชีวิตออ่ นฤทธิ์ สามารถใหไ้ ดอ้ ยา่ งนอ้ ย 24 เดือนหลงั ปลกู ถ่ายไขกระดกู 1, 2, 9,10 (ตารางท่ี 9-6)

ตําราวัคซีนและการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค 277
ปี 2562

10. การใหว้ คั ซีนในผปู้ ่วยท่ีมีภาวะ Graft-versus-host disease (GVHD) แนะนำ� ใหภ้ ายหลงั
หายจากภาวะนแี้ ละหยดุ การรกั ษาดว้ ยยากดภมู คิ มุ้ กนั เป็นเวลาอยา่ งนอ้ ย 6 เดอื นเพอ่ื ใหผ้ ปู้ ่วยตอบสนอง
ตอ่ วคั ซีนไดด้ ีท่ีสดุ อยา่ งไรก็ตามผปู้ ่วยท่ีมีปัญหา GVHD เรอื้ รงั เป็นผทู้ ่ีมีความเส่ยี งตอ่ การตดิ เชือ้ สงู ดงั นนั้
ผเู้ ช่ียวชาญบางท่านจงึ แนะนำ� ใหว้ คั ซีนชนิดเชือ้ ตายไดแ้ มจ้ ะมีภาวะ GVHD11 แตว่ คั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวิต
อ่อนฤทธิ์จะใหไ้ ดเ้ ฉพาะเม่ือผปู้ ่ วยไม่มีปัญหา GVHD แลว้ และหยดุ การรกั ษาดว้ ยยากดภมู ิคมุ้ กนั เป็น
เวลาอยา่ งนอ้ ย 12 เดือน12
11. การใหว้ คั ซีนภายหลงั ท่ีไดร้ บั การปลกู ถ่ายอวยั วะ (Solid organ transplantation) แมว้ า่
ระยะเวลาท่เี หมาะสมท่สี ดุ ในการเรม่ิ ใหว้ คั ซนี ภายหลงั การปลกู ถา่ ยอวยั วะยงั ไมเ่ ป็นท่ที ราบแนช่ ดั โดยท่วั ไป
แนะนำ� ใหเ้ รม่ิ ฉีดวคั ซนี อยา่ งนอ้ ย 6 เดอื นหลงั การปลกู ถา่ ยอวยั วะเพ่ือปอ้ งกนั การเกิด graft dysfunction
หรือ rejection และเป็นช่วงท่ีระดบั ยากดภมู ิคมุ้ กนั ลดลงแลว้ การตอบสนองต่อวคั ซีนจะดีกว่าในช่วง
6 เดือนแรกหลงั การปลกู ถ่ายอวยั วะ12,13 โดยสามารถใหไ้ ดเ้ ฉพาะวคั ซีนชนิดเชือ้ ตายและหา้ มใหว้ คั ซีน
ชนดิ เชอื้ มชี วี ติ ออ่ นฤทธิ์ทกุ ชนดิ ตลอดไป เพราะผปู้ ่วยตอ้ งกนิ ยากดภมู คิ มุ้ กนั ไปโดยตลอด ดงั นนั้ การใหว้ คั ซนี
เพ่ือปอ้ งกนั โรคหดั หดั เยอรมนั คางทมู และอีสกุ อีใสกอ่ นการปลกู ถา่ ยอวยั วะจงึ มีความสำ� คญั เป็นอยา่ งย่งิ
โดยท่ีอาจพิจารณาใหว้ คั ซีนเพ่ือปอ้ งกนั โรคหดั หดั เยอรมนั คางทมู ไดใ้ นเดก็ อายุ 6 เดือนขนึ้ ไปหากเป็น
ผปู้ ่ วยท่ีเตรียมการเพ่ือปลกู ถ่ายอวยั วะและแนะนำ� ใหว้ คั ซีนเพ่ือป้องกนั โรคหดั หดั เยอรมนั คางทมู ซำ้�
เม่ืออายุ 12-15 เดือนหากยงั ไมไ่ ดร้ บั การปลกู ถ่ายอวยั วะ เน่ืองจากผปู้ ่วยไดร้ บั การปลกู ถ่ายอวยั วะเป็นผทู้ ่ี
มภี าวะภมู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ งทงั้ จากการทม่ี กี ารทำ� งานของอวยั วะผดิ ปกตแิ ละจากการทไ่ี ดร้ บั ยากดภมู คิ มุ้ กนั
ดงั นนั้ ควรตรวจวดั ระดบั แอนตบิ อดีภายหลงั ไดร้ บั วคั ซีนเพ่ือดกู ารตอบสนองดว้ ยหากเป็นไปได1้ 3
12. ผปู้ ่วยเดก็ โรคขอ้ (Rheumatic disease)มีความเส่ยี งตอ่ การตดิ เชือ้ สงู ขนึ้ เน่ืองจากมีภาวะ
ภมู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ งจากตวั โรคเองและจากยากดภมู ทิ ่ีใชใ้ นการรกั ษาดงั นนั้ การใหว้ คั ซนี ปอ้ งกนั โรคจงึ เป็น
มาตรการหนง่ึ ท่ีจะชว่ ยลดการตดิ เชือ้ ได้ ในปี พศ. 2554 the European League Against Rheumatism
(EULAR)ไดร้ วบรวมหลกั ฐานเชิงประจกั ษท์ ่ีมีอยแู่ ละใหค้ ำ� แนะนำ� ในการใหว้ คั ซนี ในผปู้ ่วยเดก็ โรคขอ้ ท่ีมี
ภาวะภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ งดงั นี1้ 4,15
- แนะนำ� ใหง้ ดเวน้ การใหว้ คั ซนี ชนดิ เชือ้ มชี ีวติ ออ่ นฤทธิ์ในผปู้ ่วยโรคขอ้ ท่ไี ดร้ บั ยา Disease
modifying antirheumatic drugs (DMARDS) หรอื คอรต์ โิ คสเตยี รอยด์หรอื biological agents ไดแ้ ก่ tumor
necrosis factor antagonist (เชน่ adalimumab, infliximab และ etanercept)หรอื anti-B-lymphocyte
monoclonal antibody (เชน่ rituximab) ในขนาดสงู ดงั นี้
a. Methotrexate 15 มก./ตารางเมตร/สปั ดาห์
b. Cyclosporine 2.5 มก./กก./วนั
c. Sulfasalazine 40 มก./กก./วนั จนถงึ ขนาด 2 กรมั ตอ่ วนั
d. Azathioprine 1-3 มก./กก./วนั
e. Cyclophosphamide ชนิดรบั ประทาน 0.5-2.0 มก./กก./วนั
f. Leflunamide 0.25-0.5 มก./กก./วนั
g. 6-mercaptopurine 1.5 มก./กก./วนั
h. Prednisolone > 2 มก./กก./วนั ( > 20 มก./ วนั )

278 ตาํ ราวัคซนี และการสรา้ งเสริมภมู ิคุ้มกันโรค
ปี 2562

อยา่ งไรก็ตามอาจพิจารณาใหว้ คั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวิตออ่ นฤทธิ์เป็นพิเศษเป็นรายๆ ไป
- ในกรณีทไ่ี มเ่ คยเป็นอสี กุ อใี สหรอื ไมม่ ภี มู คิ มุ้ กนั โรคแนะนำ� ให้VZV อยา่ งนอ้ ย 2-4 สปั ดาห์
ก่อนเรม่ิ ใหก้ ารรกั ษาดว้ ยยากดภมู ิคมุ้ กนั
- ผปู้ ่วยเดก็ โรคขอ้ ท่ไี ดร้ บั การรกั ษาดว้ ย TNF-a blocking agents มคี วามเสย่ี งตอ่ วณั โรค
เพม่ิ ขนึ้ จงึ ควรทำ� การตรวจคดั กรองกอ่ นเรม่ิ ยา หากยงั ไมเ่ คยไดร้ บั BCG แนะนำ� ใหฉ้ ีดอยา่ งนอ้ ย 4 สปั ดาห์
ก่อนเรม่ิ ใหก้ ารรกั ษา
- ไมแ่ นะนำ� ให้ BCG ขณะท่ีมีโรค Kawasaki เน่ืองจากมีรายงานการอกั เสบท่ีตำ� แหน่ง
BCG ไดส้ งู ถงึ รอ้ ยละ 37-50
- ผปู้ ่ วยเด็กโรคขอ้ ควรไดร้ บั วคั ซีนเชือ้ ตายตามแผนสรา้ งเสรมิ ภมู ิคมุ้ กนั เหมือนเด็กปกติ
ท่วั ไป และควรใหว้ คั ซีนเสรมิ ไดแ้ ก่ Hib, Pneumococcal vaccine (PCV และ PPSV23) และให้ Influenza
vaccine เป็นประจำ� ทกุ ปีดว้ ย
- ผปู้ ่วยเดก็ ท่ีไดร้ บั การรกั ษาดว้ ย Rituximab อาจมีผลกดภมู คิ มุ้ กนั ไดย้ าวนานถงึ 6 เดอื น
ภายหลงั ไดร้ บั การรกั ษา ดงั นนั้ จงึ แนะนำ� ให้ Pneumococcal vaccine (PCV และ PPSV23)และ influenza
ก่อนเรม่ิ การรกั ษาดว้ ย Rituximab
- ผปู้ ่ วยเด็กโรคขอ้ อาจตอบสนองตอ่ วคั ซีนไดไ้ ม่ดีเท่าท่ีควร อาจพิจารณาตรวจเลือดหา
ภมู ิคมุ้ กนั ท่ีจำ� เพาะตอ่ แตล่ ะโรคภายหลงั ไดร้ บั วคั ซีน

ค�ำแนะนำ� ในการใหว้ ัคซีนในผูท้ ี่มภี าวะภมู ิคุม้ กนั บกพร่องแตล่ ะชนดิ

ตารางท่ี 9-1 คำ� แนะนำ� การใหว้ คั ซีนในผทู้ ่ีมีภาวะภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ งแตก่ ำ� เนิด2

ภาวะภมู คิ ุ้มกัน ภาวะภมู คิ ุ้มกันบกพร่อง วัคซนี ตอ้ งหา้ ม หมายเหตุ**
บกพร่องแตก่ ำ� เนิด ประสทิ ธิภาพของวคั ซนี อาจไม่
แนน่ อน และการให้ IVIG อาจ
1. B-lymphocyte 1.1 แอนติบอดีบกพร่องชนิด OPV, BCG, รบกวนการตอบสนองทาง
(humoral) รุนแรง (เชน่ x-linked agam- smallpox, ภูมิคุม้ กันต่อ measles และ
maglobulinemia และ common YF, and live- varicella vaccine
variable immunodeficiency) bacteria บทท่ี 9 การให้วคั ซนี ในผ้ทู ี่มภี าวะภมู คิ ุ้มกนั บกพรอ่ ง
ไมม่ ีขอ้ มลู สำ� หรบั
rotavirus vaccine

1.2 แอนติบอดีบกพร่องชนิด OPV, BCG และ
ไม่รุนแรง(เช่น selective IgA yellow fever vaccine
deficiency และ IgG subclass การใหว้ คั ซีนเชือ้ มีชีวิต
deficiency) ชนิดอ่ืนพบวา่ ปลอดภยั

ตําราวัคซีนและการสรา้ งเสริมภมู คิ ุ้มกนั โรค 279
ปี 2562

ภาวะภมู คิ ุ้มกัน ภาวะภมู คิ ุ้มกันบกพร่อง วัคซนี ตอ้ งหา้ ม หมายเหตุ**
บกพร่องแตก่ ำ� เนิด วัคซีนท่ีให้อาจไม่ได้ผลและ
ไมม่ ีประสทิ ธิภาพ
2. T-lymphocyte 2.1 ภูมิคุ้มกันบกพร่องชนิด วคั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวิต
(cell-mediated รุนแรง(เชน่ severe combined ทกุ ชนิด ประสิทธิภาพของวัคซีนเชื้อ
and humoral) immunodeficiency และ ตายขนึ้ กบั ระดบั ภมู คิ มุ้ กนั และ
ควรพิจารณาให้ สำ� หรบั ผูท้ ่ีมี
complete DiGeorge syn- CD3+ T lymphocyte > 500
drome) cells/mm3, CD8+ T lympho-
cyte > 200 cells/mm3และ
2.2 ภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ งชนิดไม่ วคั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวติ mitogen response ปรกติ อาจ
รุนแรง (เชน่ ผปู้ ่วย DiGeorge ทกุ ชนิด พิจารณาให้ MMR และ VZV
syndrome ส่วนใหญ่ Wis-
kott-Aldrich syndrome, atax-
ia-telangiectasia)

2.3 Interferon-alpha; วัคซีนแบคทีเรียชนิด วั ค ซี น เ ชื้ อ ต า ย น่ า จ ะ มี
interferongamma; เชือ้ มีชีวิตทุกชนิดและ ประสทิ ธิภาพ และควรพจิ ารณา
interleukin 12 axis yellow fever vaccine ใหส้ ำ� หรบั measles vaccine,
deficiencies; STAT1 สำ� หรบั วคั ซีนไวรสั ชนิด MMR and VZV (ไม่รวม
deficiencies เชือ้ มีชีวิตชนิดอ่ืนหา้ ม MMRV) น่าจะปลอดภัยและ
ใหถ้ า้ มี lymphopenia ควรพิจารณาใหเ้ ม่ือเทียบกับ
รุนแรง ความเส่ียงในการเป็ นโรค

สำ� หรบั Inactivated typhoid
vaccine อาจพิจารณาใหผ้ ูท้ ่ี
อยใู่ นถ่ินระบาด

3. Complement*** Complement, properdin, ไมม่ ี ผปู้ ่ วยควรตอบสนองต่อวคั ซีน
mannan-binding lectin หรอื ท่ีใหอ้ ยา่ งมีประสทิ ธิภาพ
factor B บกพรอ่ ง หรอื sec-
ondary deficiency จากการได้
รบั eculizumab (Soliris)TM

4. Phagocytic 4.1 Chronic granulomatous วคั ซีนแบคทีเรยี วคั ซีนชนิดเชือ้ ตาย และ วคั ซีน
function disease ชนิดเชือ้ มีชีวติ * ไวรัสชนิดเชื้อมีชีวิตพบว่ามี
ค ว า ม ป ล อ ด ภั ย แ ล ะ มี
ประสทิ ธิภาพในผปู้ ่วยกลมุ่ นี้

280 ตาํ ราวคั ซีนและการสรา้ งเสรมิ ภูมคิ ุ้มกันโรค
ปี 2562

ภาวะภมู คิ ุ้มกัน ภาวะภมู คิ ุ้มกันบกพร่อง วัคซนี ตอ้ งหา้ ม หมายเหตุ**
บกพร่องแตก่ ำ� เนิด วัคซีนชนิดเชือ้ ตาย พบว่ามี
ค ว า ม ป ล อ ด ภั ย แ ล ะ มี
4.2 Phagocytic deficiencies วคั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวติ ประสทิ ธิภาพในผปู้ ่วยกลมุ่ นี้
ซง่ึ ยงั ไมส่ ามารถระบไุ ดช้ ดั เจน ทกุ ชนิด
หรอื มคี วามบกพรอ่ งใน T-lym-
phocyte และ natural killer cell
ร่วมดว้ ย (เช่น Chediak-Hi-
gashi syndrome, leukocyte
adhesion defects และ my-
eloperoxidase deficiency)

*วคั ซนี แบคทีเรยี ชนิดเชือ้ มีชีวติ (live attenuated bacterial vaccine)อนั ไดแ้ ก่ BCG และ Ty21a typhoid
vaccine
**ผปู้ ่วยท่ีมีภาวะภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ ง แตก่ ำ� เนิดเหลา่ นี้ ทกุ รายควรไดร้ บั วคั ซีน PCV, PPSV23 (หลงั อายุ
2 ปี) และวคั ซีนไขห้ วดั ใหญ่ทกุ ปี
*** ผปู้ ่วยกลมุ่ complement defect ควรพิจารณาใหไ้ ดร้ บั วคั ซีน MCV4

ตารางท่ี 9-2 คำ� แนะนำ� การใชว้ คั ซนี ชนิดเชือ้ มีชีวติ ในผปู้ ่วยท่ีมีภาวะภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ งจากการไดร้ บั ยา
ในกลมุ่ คอรต์ โิ คสเตียรอยด2์

ลักษณะของยาทไ่ี ดร้ ับ ขนาดของ prednisolone ระยะเวลาในการใหว้ ัคซนี ทมี่ ชี วี ติ
หรือเทยี บเทา่ หลังหยุดยาสเตยี รอยด์

ยาทาเฉพาะท่ี (topical therapy) ใหว้ คั ซีนไดโ้ ดยไมต่ อ้ งหยดุ ยา

ยาพน่ สดู ดม (inhaled therapy) ใหว้ คั ซีนไดโ้ ดยไมต่ อ้ งหยดุ ยา

ยาฉีดเฉพาะท่ี (local injection) ใหว้ คั ซีนไดโ้ ดยไมต่ อ้ งหยดุ ยา บทท่ี 9 การให้วคั ซนี ในผ้ทู ี่มภี าวะภมู คิ ุ้มกนั บกพรอ่ ง

ยารับประทานหรือฉีดใหเ้ พ่ือรักษา ขนาดเท่าท่ีจำ� เป็น ตามสภาวะของ ใหว้ คั ซีนไดโ้ ดยไมต่ อ้ งหยดุ ยา
ระดบั ปกตขิ องรา่ งกาย (physiologic รา่ งกาย
maintenance)

ยารบั ประทานหรือฉีดขนาดโด๊สต่ำ� < 2 มก./กก./วนั หรอื < 20 มก./วนั ใหว้ คั ซีนไดโ้ ดยไมต่ อ้ งหยดุ ยา
(low or moderate doses) (นำ้� หนกั มากกวา่ 10 กก.)

ยารบั ประทานหรือฉีดขนาดโด๊สสูง > 2 มก./กก./วนั หรอื >20 มก./วนั ใหว้ คั ซีนไดห้ ลงั หยดุ ยาทนั ที หากเป็น
นอ้ ยกวา่ 14 วนั (High dose, <14 วนั ) (นำ้� หนกั มากกวา่ 10 กก.)ทกุ วนั หรอื ไปไดค้ วรเวน้ ชว่ ง หลงั หยดุ ยา
วนั เวน้ วนั 2 สปั ดาห์

ยารบั ประทานหรือฉีดขนาดโด๊สสูง > 2 มก./กก./วนั หรอื >20 มก./วนั ตอ้ งหยดุ ยาอยา่ งนอ้ ย 1 เดอื นจงึ จะให้
นานกวา่ 14 วนั (High dose, > 14 วนั ) (นำ้� หนกั มากกวา่ 10 กก.)ทกุ วนั หรอื วคั ซีน

วนั เวน้ วนั

ตําราวคั ซนี และการสรา้ งเสรมิ ภูมคิ มุ้ กันโรค 281
ปี 2562

หมายเหตุ
1. เด็กท่ีไดร้ บั การรกั ษาดว้ ยยาคอรต์ ิโคสเตียรอยด์ แตไ่ มอ่ ยใู่ นปรมิ าณและระยะเวลาท่ีหา้ ม
ใหว้ คั ซนี ชนิดเชือ้ มีชีวติ อาจมีการตอบสนองตอ่ วคั ซนี ดอ้ ยกวา่ เดก็ ปกตทิ ่วั ไปได้ดงั นนั้ อาจพจิ ารณาเล่อื น
การใหว้ คั ซีนไปจนกวา่ จะหยดุ การรกั ษาดว้ ยคอติโคสเตียรอยดเ์ พ่ือใหไ้ ดก้ ารตอบสนองตอ่ วคั ซีนดีท่ีสดุ
อย่างไรก็ตามในกรณีท่ีเด็กกลมุ่ ดงั กลา่ วสมั ผสั กบั โรคท่ีสามารถปอ้ งกนั ไดด้ ว้ ยวคั ซีนก็ควรใหว้ คั ซีนเพ่ือ
ปอ้ งกนั โรคในทนั ทีหากไมม่ ีขอ้ หา้ ม
2. หากผปู้ ่ วยมีอาการหรือหลกั ฐานทางหอ้ งปฏิบตั ิการบ่งชีถ้ ึงภาวะ immunosuppression
ไมว่ า่ จะเป็นผลจากการใชย้ าสเตยี รอยดใ์ นรูปใดๆ ก็ตาม หา้ มใหว้ คั ซนี ชนิดท่ีมีชีวติ จนกวา่ จะหยดุ การใช้
ยาสเตียรอยดน์ นั้ อยา่ งนอ้ ย 1 เดือน2

ตารางท่ี 9-3 คำ� แนะนำ� การใหว้ คั ซีนนิวโมคอคคสั แก่ผปู้ ่ วยภาวะภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ ง หรือไม่มีมา้ มหรือ
ผปู้ ่ วยท่ีมีการทำ� งานของมา้ มผิดปกต1ิ ,2

อายุ ประวัตกิ ารไดร้ ับ คำ� แนะนำ� การใหว้ ัคซนี
2-6 เดือน นิวโมคอคคัสมาก่อน
7-11 เดือน ไมเ่ คย 3 โด๊สของ PCVหา่ งกนั 2 เดือน กระตนุ้ 1 โด๊สท่ี 12-15 เดือน
12-23 เดือน ไมเ่ คย 2 โด๊สของ PCVหา่ งกนั 2 เดือน กระตนุ้ 1 โด๊สท่ี 12-15 เดือน
24-60 เดือน ไมเ่ คย (หา่ งจากPCV 13 โด๊ส 2 อยา่ งนอ้ ย 2 เดือน)
24-71 เดือน ไมเ่ คย ไดร้ บั PCV 2 โด๊สของ PCV หา่ งกนั อยา่ งนอ้ ย 2 เดือน
และ PPSV 23 2 โด๊ส ของ PCV10 หา่ งกนั 8 สปั ดาห*์
> 24 เดือน
เคยรบั PCV 2 โด๊ส ของ PCV13 หา่ งกนั 8 สปั ดาห*์
ครบมาก่อน ให้ PPSV23 1 โด๊ส หา่ งจาก PCV10 หรอื PCV13 โด๊สสดุ ทา้ ย
8 สปั ดาห์ และให้ PPSV23 ซำ้� อีก 1 โด๊ส 5 ปีหลงั จาก PPSV23
โด๊สแรก
ให้ PPSV23 1 โด๊ส หา่ งจาก PCV10 หรอื PCV13 8 สปั ดาห์
และให้ PPSV23 ซำ้� อีก 1 โด๊ส 5 ปีหลงั จาก PPSV23 โด๊สแรก

หมายเหตุ
1. ในเดก็ อายุ < 2 ปี ให้ PCV13 เหมือนเดก็ ปกติ ในเดก็ ภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ ง หรอื ไมม่ ีมา้ มอายุ
24-71 เดือน หากไมเ่ คยไดร้ บั PCV มาก่อน ให้ PCV13 2 โด๊สหา่ งกนั 8 สปั ดาห์ ในเดก็ อายุ 6-18 ปี ควร
ไดร้ บั PCV13 1 โด๊สไมว่ า่ จะเคยไดร้ บั PCV7 หรอื PPSV 23 มาก่อนหรอื ไม่ 16,17
2. PCV10 ไดร้ บั การขนึ้ ทะเบียนใหใ้ ชไ้ ดใ้ นเดก็ ภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ งจนถงึ อายุ 5 ปี สว่ น PCV13
สามารถใชไ้ ดใ้ นผปู้ ่วยภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ งตงั้ แตอ่ ายุ > 6 สปั ดาหข์ นึ้ ไป

282 ตาํ ราวคั ซนี และการสรา้ งเสรมิ ภมู ิคุม้ กันโรค
ปี 2562

ตารางท่ี 9-4 คำ� แนะนำ� การใหว้ คั ซีนฮิบในผทู้ ่ีมีภาวะภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ ง หรอื ไมม่ ีมา้ มหรอื ผปู้ ่วยท่ีมีการ
ทำ� งานของมา้ มผิดปกต2ิ

อายุทเ่ี ร่ิมฉีด คำ� แนะนำ� ในการใหว้ ัคซนี
2-6 เดือน
7-12 เดือน 3 โด๊สหา่ งกนั 2 เดือนและฉีดกระตนุ้ เม่ืออายุ 12-15 เดือน
2 โด๊สหา่ งกนั 2 เดือน และฉีดกระตนุ้ เม่ืออายุ 12-15 เดือน โดยฉีดหา่ งจาก
12-14 เดือน โด๊สท่ี 2 อยา่ งนอ้ ย 2 เดือน
15-59 เดือน 2 โด๊สหา่ งกนั 2 เดือน
> 5 ปี* 1 โด๊ส
พิจารณาให้ 1 โด๊สหากไมเ่ คยไดร้ บั วคั ซีนฮิบมาก่อน

* ไมม่ ีขอ้ มลู เร่อื งประสิทธิภาพของวคั ซีนฮิบในเด็กโตและผใู้ หญ่ท่ีมีความเส่ียงสงู ตอ่ โรคฮิบ อยา่ งไรก็ตาม
อาจพิจาณาใหว้ คั ซีนฮิบ 1 โด๊สในผทู้ ่ียงั ไมเ่ คยไดร้ บั วคั ซีนฮิบมาก่อน2,18

ตารางท่ี 9-5 ตารางแนะนำ� การการใหว้ คั ซีนในผปู้ ่ วยเด็กท่ีไดร้ บั การรกั ษาดว้ ยยาเคมีบำ� บดั และรงั สี
รกั ษา3,19

วัคซนี ผู้ป่ วยทย่ี งั ไม่เคยไดร้ ับวคั ซนี หรือยงั ไดร้ ับไม่ ผู้ป่ วยทไ่ี ดร้ ับวคั ซนี ครบกอ่ นไดร้ ับการรักษา
ครบก่อนไดร้ ับการรักษาดว้ ยยาเคมบี ำ� บดั ดว้ ยยาเคมบี ำ� บดั

MMR หา้ มใหข้ ณะไดร้ บั ยาเคมีบำ� บดั ใหว้ คั ซีนกระตุน้ 1 โด๊สหลงั หยุดยาเคมีบำ� บดั
ให้ 2 โด๊สหา่ งกนั อยา่ งนอ้ ย 3 เดือนในผทู้ ่ีไมเ่ คย อยา่ งนอ้ ย 3เดอื นและ หยดุ anti-B-cell antibody
ไดร้ บั มาก่อน และหยดุ ยาเคมีบำ� บดั อยา่ งนอ้ ย อยา่ งนอ้ ย 6 เดือน
3 เดือน

VZV หา้ มใหข้ ณะไดร้ บั ยาเคมีบำ� บดั ใหว้ คั ซีนกระตุน้ 1 โด๊สหลงั หยุดยาเคมีบำ� บดั บทท่ี 9 การให้วคั ซนี ในผ้ทู ี่มภี าวะภมู คิ ุ้มกนั บกพรอ่ ง
ให้ 2 โด๊สหา่ งกนั อยา่ งนอ้ ย 3 เดือน ในผทู้ ่ีไมเ่ คย อยา่ งนอ้ ย 3เดอื น และ หยดุ anti-B-cell antibody
เป็นหรือไม่เคยไดร้ บั มาก่อน และหยุดยาเคมี อยา่ งนอ้ ย 6 เดือน
บำ� บดั อยา่ งนอ้ ย 3เดือน

โรตา้ หา้ มใหข้ ณะไดร้ บั ยาเคมีบำ� บดั หา้ มใหแ้ ก่ผปู้ ่วย

OPV หา้ มใหแ้ กผ่ ปู้ ่วยและทกุ คนในบา้ น ขณะไดร้ บั ยา หา้ มใหแ้ กผ่ ปู้ ่วยและทกุ คนในบา้ น ใหใ้ ช้IPV แทน
เคมีบำ� บดั ใหใ้ ช้ IPV แทน

DTP, DTaP-IPV, ควรใหว้ คั ซนี กลมุ่ นี้ใหค้ รบตามอายุหลงั หยดุ เคมี ใหว้ คั ซีนกระตุน้ 1 โด๊สหลงั หยุดยาเคมีบำ� บดั
Tdap-IPV บำ� บดั แลว้ 3 เดือน โดยในเด็กอายุ < 7 ปีให้ อยา่ งนอ้ ย 3 เดอื น และหยดุ anti-B-cell antibody
primary series (3 โดส๊ หา่ งกนั อยา่ งนอ้ ย 1 เดอื น) อยา่ งนอ้ ย 6 เดือน
และใหเ้ ขม็ กระตนุ้ อีก 2 เข็มหา่ งกนั 6 เดือน ใน
เดก็ อายุ > 7 ปีให้ primary series (0, 1, 6 เดือน)
หลงั หยดุ ยาเคมีบำ� บดั อยา่ งนอ้ ย 3 เดือน โดยใช้
Tdap ในโด๊สแรกและใช้ dT ในอีก 2 โด๊ส

ตาํ ราวัคซนี และการสร้างเสรมิ ภมู คิ ุ้มกนั โรค 283
ปี 2562

วัคซนี ผู้ป่ วยทย่ี งั ไม่เคยไดร้ ับวคั ซนี หรือยงั ไดร้ ับไม่ ผู้ป่ วยทไ่ี ดร้ ับวคั ซนี ครบกอ่ นไดร้ ับการรักษา
ครบก่อนไดร้ ับการรักษาดว้ ยยาเคมบี ำ� บดั ดว้ ยยาเคมบี ำ� บดั

Hib ให้primary series ใหค้ รบ หลงั หยดุ ยาเคมบี ำ� บดั ใหว้ คั ซีนกระตุน้ 1 โด๊สหลงั หยุดยาเคมีบำ� บดั
อยา่ งนอ้ ย 3 เดือน อยา่ งนอ้ ย 3 เดือนและหยดุ anti-B-cell
antibody อยา่ งนอ้ ย 6 เดือน

Pneumococcal ควรใหP้ CV10 หรอื PCV13 ใหค้ รบตามอายแุ ละ พิจารณาใหว้ คั ซีนกระตนุ้ 1 โด๊สหลงั หยดุ ยาเคมี
vaccine พิจารณาให้ PPSV23 อีก 8 สปั ดาหต์ อ่ มาในเดก็ บำ� บดั อยา่ งนอ้ ย 3 เดือนอยา่ งไรก็ตามขอ้ มลู ยงั
อายุ > 2 ปี หลงั หยดุ เคมีบำ� บดั แลว้ มีจำ� กดั
3 เดือน

Inactivated ให้ 2 โด๊สหา่ งกนั อยา่ งนอ้ ย 1 เดือนหากไมเ่ คยได้ ใหว้ คั ซีนกระตนุ้ 1 โด๊สทกุ ปี
influenza vaccine รบั มาก่อนและอายุ <9 ปี จากนนั้ ปีละ 1 โด๊ส
แนะนำ� ใหแ้ มข้ ณะใหย้ าเคมบี ำ� บดั ยกเวน้ ชว่ งท่ไี ดร้ บั
intensive chemotherapy เชน่ ชว่ ง induction
หรอื consolidation หรอื ไดร้ บั anti-B-cell antibody
ในชว่ ง 6 เดือนท่ีผา่ นมา

HAV ชนิดเชื้อตาย ให้2 โดส๊ หา่ งกนั อยา่ งนอ้ ย 6 เดอื น ใหไ้ ดแ้ มข้ ณะ ใหว้ คั ซีนกระตนุ้ 1 โด๊ส
(inactivated) ใหย้ าเคมีบำ� บดั หากมีความเส่ียงในการสมั ผสั
โรคสงู

HBV ให้ 3 โด๊ส (0,1,6 เดือน) ใหไ้ ดแ้ มข้ ณะใหย้ าเคมี ใหว้ คั ซีนกระตนุ้ 2 โด๊สหา่ งกนั อยา่ งนอ้ ย 3 เดือน
บำ� บดั หากมีความเส่ยี งในการสมั ผสั โรคสงู

JE ชนิดเชือ้ ตาย ให้ 3 โด๊ส (0,1,12 เดือน) หลงั หยดุ ยาเคมีบำ� บดั ไมม่ ีขอ้ มลู เรอ่ื งการใหว้ คั ซีนกระตนุ้
(Inactivated) อยา่ งนอ้ ย 3 เดือน หา้ มให้ Live JEV

ตารางท่ี 9-6 ตารางแนะนำ� การใหว้ คั ซีนแก่ผปู้ ่ วยภมู ิคมุ้ กนั บกพรอ่ งภายหลงั การปลกู ถ่ายไขกระดกู 3,9,10

วัคซนี คำ� แนะนำ� ช่วงเวลาในการให้ จำ� นวน ตารางแนะนำ� การใหว้ ัคซนี
ในการให้ วัคซนี ภายหลัง โดส๊ การ
ใหว้ ัคซนี
การปลูกถา่ ยไขกระดกู
Pneumococcal แนะนำ� 3-6 เดือน 3-4 PCV 3 โด๊ส 0, 2, 4 เดือน PPSV23 >12
vaccinea เดอื นภายหลงั ปลกู ถา่ ยไขกระดกู ถา้ ไมม่ ี
6-12 เดือน GVHD
Diphtheria,tetanus แนะนำ�
Pertussisb 6-12 เดือน 3 อายุ < 7 ปีให้ DTP/DTaP 0,2,12 เดือน
6-12 เดือน อายุ > 7 ปี DTaP 0,2,12 เดือน หรอื
Hibc แนะนำ� 6-12 เดือน Tdap 1 โด๊ส + dT 2 โด๊ส
IPV แนะนำ�
HBVd แนะนำ� 3 0,2,12 เดือน

3 0,2,12 เดือน

3 0,2,12 เดือน

284 ตําราวัคซนี และการสร้างเสรมิ ภูมคิ ุ้มกนั โรค
ปี 2562

วัคซนี คำ� แนะนำ� ช่วงเวลาในการให้ จำ� นวน ตารางแนะนำ� การใหว้ ัคซนี
ในการให้ วัคซนี ภายหลัง โดส๊ การ
ใหว้ ัคซนี
Inactivated แนะนำ� ทกุ ปี การปลูกถา่ ยไขกระดกู
influenza vaccinee 4-6 เดือน 1-2

MMRf แนะนำ� 24 เดือน 2 0, 1 เดือน
12 เดือน 2 0,6-12 เดือน
HAV แนะนำ� 12 เดือน 3 0,1-2,12 เดือน
6-12 เดือน 3 0,1-2, 6 เดือนในผทู้ ่ีมีอายุ 11-26 ปี
Inactivated JEV แนะนำ� 24 เดือน

HPV แนะนำ�

Varicella vaccineg พิจารณาให้

BCG หา้ มใช้

OPV หา้ มใช้

Rotavirus vaccine หา้ มใช้

Zoster vaccine หา้ มใช้

หมายเหตุ: ก่อนปลกู ถ่ายไขกระดกู หากมีเวลามากพอและผปู้ ่ วยยงั ไมม่ ีภาวะถกู กดภมู ิคมุ้ กนั ไปก่อน บทท่ี 9 การให้วคั ซนี ในผ้ทู ี่มภี าวะภมู คิ ุ้มกนั บกพรอ่ ง
ควรใหผ้ ปู้ ่ วยไดร้ บั วคั ซีนใหค้ รบถว้ นสมควรแก่อายเุ หมือนเดก็ ปรกติ โดยจะตอ้ งใหว้ คั ซีนชนิดเชือ้ มีชีวิต
อยา่ งนอ้ ย 4 สปั ดาห์ และวคั ซีนเชือ้ ตายอยา่ งนอ้ ย 2 สปั ดาห์ ก่อนเรม่ิ ใหย้ ากดภมู ิคมุ้ กนั
aให้ PCV 3 โด๊สเรม่ิ ฉีดอยา่ งนอ้ ย 3-6 เดือนหลงั ปลกู ถ่ายไขกระดกู โดยใหห้ า่ งกนั 8 สปั ดาหใ์ นแตล่ ะโด๊ส
(ระยะเวลานอ้ ยท่สี ดุ ระหวา่ งโดส๊ 4 สปั ดาห)์ และให้PPSV 23 อกี 1 โดส๊ ท่ี 12 เดอื นหลงั ปลกู ถา่ ยไขกระดกู
และอยา่ งนอ้ ย 8 สปั ดาหห์ า่ งจาก PCV โด๊สท่ี 3 เพ่ือชว่ ยใหค้ รอบคลมุ สายพนั ธขุ์ องเชือ้ นิวโมคอคคสั ให้
มากขนึ้ ในกรณีท่ีผปู้ ่วยมี GVHD เรอื้ รงั อาจพจิ ารณาให้ PCV โดส๊ ท่ี 4 ท่ี 12 เดอื นหลงั ปลกู ถา่ ยไขกระดกู
เน่ืองจากตอบสนองตอ่ PPSV 23 ไดไ้ มด่ ี
bผูป้ ่ วยภายหลงั ปลูกถ่ายไขกระดูกมีความเส่ียงต่อภาวะแทรกซอ้ นจากโรคไอกรนเพราะปอดไดร้ บั
ผลกระทบจากยาเคมีบำ� บดั และการฉายรงั สี ดงั นนั้ จงึ แนะนำ� ใหฉ้ ีด DTaP หรอื DTP 3 โดส๊ ภายหลงั ปลกู ถา่ ย
ไขกระดกู แมแ้ ตใ่ นเดก็ อายุ > 7 ปี ก็แนะนำ� DTaP มากกวา่ Tdap เพราะผปู้ ่วยในกลมุ่ นีใ้ หถ้ ือเสมือนไมเ่ คย
ไดร้ บั วคั ซนี มากอ่ น และมกี ารศกึ ษาแสดงใหเ้ หน็ วา่ ผปู้ ่วยภายหลงั ปลกู ถา่ ยไขกระดกู ทงั้ ชนดิ autologous
และ allergenic มีภมู ิคมุ้ กนั ตอบสนองไมด่ ีตอ่ Tdap17 อยา่ งไรก็ตามอาจพิจารณาให้ Tdap 1 โด๊ส + dT
2 โดส๊ ไดใ้ นเดก็ อายเุ กิน 7 ปี นอกจากนีห้ ากผปู้ ่วยมีแผลท่ีเส่ยี งตอ่ การตดิ เชือ้ บาดทะยกั ในปีแรกหลงั ปลกู ถา่ ย
ไขกระดกู ควรไดร้ บั TIG ไมว่ า่ จะไดร้ บั การกระตนุ้ ดว้ ยวคั ซีนหรอื ไมก่ ็ตาม
cให้ Hib 3 โด๊สหา่ งกนั อยา่ งนอ้ ย 1 เดือนโดยเรม่ิ ฉีดอยา่ งนอ้ ย 6 เดือนหลงั ปลกู ถ่ายไขกระดกู
dแนะนำ� ใหท้ ดสอบระดบั ภมู ิคมุ้ กนั (Anti-HBs Antibody) 1 เดือนภายหลงั จากไดร้ บั HBV ครบ 3 โด๊ส
หากผปู้ ่วยไมต่ อบสนอง (anti-HBs antibody < 10 mIU/ml) ให้ HBV ซำ้� อีก 3 โด๊ส

ตําราวัคซีนและการสรา้ งเสริมภูมิคมุ้ กันโรค 285
ปี 2562