ĐH 070

söùc maïnh, vaø 19 VUÕ COÂNG vöøa muùa vöøa haùt theo ñieäu daân
toäc Laøo trong ngaøy Leã Hoäi.

Lòch trình dieãn tieán chuaån bò nhö sau :

Ngaøy 1 thaùng 3 aâm lòch, caùc vò chöùc saéc trong haøng
toång Phuø Ñoång teà töïu taïi Ñeàn Thöôïng laøng Phuø Ñoång, ñeå
laøm LEÃ GIAO TRAÙCH NHIEÄM CHO GIAÙP CHUÛ TOÏA. Giaùp
naøy phaûi söûa LEÃ CAÙO THAÀN ñeå xin laõnh SOÅ PHAÂN PHOÁI
CHÖÙC VUÏ. Sau khi nhaän SOÅ PHAÂN PHOÁI CHÖÙC VUÏ xong,
haøng Giaùp hoïp baøn lieân tuïc trong maáy ngaøy keá theo, ñeå ñeà
cöû caùc OÂNG HIEÄU, vaø caét ñaët nhaân vieân phuï traùch töøng
coâng vieäc trong caùc buoåi röôùc, teá leã, vaø dieãn laïi Thaàn Tích.
Caùc OÂng HEÄU phaûi giöõ chay tònh cho thaân xaùc, khoâng vöông
saéc duïc oâ ueá keå töø ngaøy 6 thaùng 3 ñeán heát Hoäi.

Ngaøy Raèm thaùng Ba, haøng Giaùp vaø Toång daãn caùc OÂNG
HIEÄU tôùi Ñeàn Thöôïng trình dieän Thieân Vöông. OÂng THUÛ
TÖØ giao cho GIAÙP CHUÛ TOÏA caùc TÖÏ KHÍ : CÔØ LEÄNH,
CHIEÂNG, vaø TROÁNG, ñeå röôùc veà Mieáu cuûa Giaùp cho caùc
OÂng Hieäu taäp luyeän caùch trình dieãn trong ngaøy hoäi cho thaät
thaønh thuoäc. Caùc OÂng Hieäu Trung Quaân vaø Hieäu Tieåu Coå,
cuõng nhaän ñöôïc 3 chieác TROÁNG KHAÅU ñeå taäp luyeän chung
vôùi caùc OÂng Hieäu khaùc.

Trong buoåi dieãn traän Thaàn Tích caàn phaûi coù 2 phe thuû
vai, moät beân laø quaân Vaên Lang vaø moät beân laø quaân giaëc AÂn.
Theo ñieån tích, quaân töôùng Vaên Lang thaéng traän neân duøng
trai traùng ñeå thuû vai, boïn giaëc AÂn laø baïi binh neân duøng thieáu
nöõ thuû vai.

Caùc töôùng Vaên Lang (caùc OÂng Hieäu) do caùc Giaùp trong
4 xaõ Phuø Ñoång, Phuø Döïc, Ñoång Vieân vaø Ñoång Xuyeân keùn
choïn trong ñaùm thanh nieân töø 12 ñeán 26 tuoåi (coù theå choïn caû
ngöôøi ñaõ thaønh gia thaát, nhöng trong nhöõng ngaøy chuaån bò
cho ñeán heát Leã Hoäi, nhöõng ngöôøi naøy phaûi giöõ mình chay tònh
veà saéc duïc). Coù taát caû 6 OÂng Hieäu : -Hieäu CÔØ troâng nom CÔØ
LEÄNH, -Hieäu CHIEÂNG ñieàu khieån Chieâng, -Hieäu TROÁNG

ÑA HIEÄU 70 51

ñieàu khieån Troáng, -Hieäu TRUNG QUAÂN phaát Côø Leänh ñeå
phoái hôïp ñieàu hoaø söï tieán quaân, vaø 2 Hieäu TIEÅU COÅ ñi tieân
phong thaùm thính quaân giaëc.

Boán OÂng Hieäu Côø, Chieâng, Troáng, vaø Trung Quaân do
Giaùp Chuû Toïa ñeà cöû, coøn 2 OÂng Hieäu Tieåu Coå do 2 xaõ Ñoång
Vieân vaø Ñoång Xuyeân choïn cöû. Trong caùc ñaùm röôùc vaø buoåi
dieãn traän, caùc OÂng Hieäu Côø, Chieâng, Troáng, vaø Tieåu Coå ñöôïc
ñi döôùi 2 chieác LOÏNG che. Rieâng OÂng Hieäu Trung Quaân
caèm Côø Leänh (ñieàu binh khieån töôùng, linh hoàn chính cuûa buoåi
dieãn traän Thaàn Tích) neân ñöôïc ñi döôùi 4 chieác LOÏNG che.

Quaân lính Vaên Lang do taát caû caùc Giaùp trong Toång Phuø
Ñoång löïa choïn, trong soá daân ñinh tuoåi töø 18 ñeán 36, ñeå laäp
thaønh 10 CÔ BINH. Moãi Cô Binh goàm 1 CÔ TRÖÔÛNG vaø 15
CÔ BINH. Caû Cô Tröôûng laãn Cô Binh ñeàu aên maëc gioáng
nhau trong ngaøy hoäi. Y PHUÏC goàm moät chieác KHOÁ ÑEN
quaán ngang buïng, ñaàu ñoäi moät chieác MUÕ TEÁ maàu ñen coù daùt
maët göông oùng aùnh, ñeo beân söôøn traùi moät chieác TUÙI VAÛI
cuõng maàu ñen, hình löôõi lieàm coù ñieåm hoa, vôùi daây ñeo maàu
hoa caø vaét qua vai phaûi, vaø tay caàm moät chieác QUAÏT. Taát caû
Cô Binh ñeàu ñeå mình traàn ñi chaân ñaát. Rieâng

Cô Tröôûng thay vì ôû traàn thì maëc chieác AÙO THUÏNG
XANH, chaân ñi GIAÀY, vaø quaán moät chieác khaên löôït treân ñaàu
roài môùi ñoäi chuïp muõ teá ra ngoaøi.

Töôùng Giaëc AÂn goàm 28 coâ thieáu nöõ tuoåi töø 10 ñeán 13
AÂn, do caùc Giaùp ñeà cöû (moãi Giaùp 2 ngöôøi). Hai ngöôøi, trong
soá 28 ngöôøi, ñöôïc ñaëc bieät chæ ñònh laøm Chuû Soaùi vaø Phoù
Soaùi. Taát caû 28 Töôùng giaëc AÂn ñeàu maëc quaàn aùo maàu saéc saëc
sôõ, vaø ñeo caùc ñoà trang söùc loäng laãy. Trong buoåi dieãn traän
ngaøy hoäi, taát caû caùc Nöõ Töôùng giaëc AÂn ñeàu ñöôïc ngoài moãi
ngöôøi treân moät KIEÄU rieâng, coù LOÏNG che.

CÔØ LEÄNH, ñeå OÂng Hieäu Côø duøng phaát trong ngaøy
dieãn traän, ñöôïc may baèng luïa maàu loøng ñoû tröùng gaø (ñoû ngaû
sang vaøng), roäng ba taác röôõi vaø daøi baåy vuoâng (7 laàn cuûa 3

52 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

taác röôõi), do Giaùp Chuû Toïa thöïc hieän. Sau Leã Hoäi, Côø Leänh
ñöôïc löu thôø taïi Ñeàn Thöôïng ñeán Raèm thaùng Ba naêm sau,
laáy ra trao cho OÂng Hieäu Côø môùi ñöôïc chæ ñònh duøng luyeän
taäp tröôùc ngaøy Leã Hoäi. Moãi naêm phaûi may moät côø môùi. Giaùp
Chuû Toïa may xong Côø Leänh, phaûi nhôø moät baäc Ñaïi Khoa
hoaëc ngöôøi coù vaên hoïc chöõ toát, duøng buùt môùi, möïc haûo haïng,
ñeå vieát treân giöõa neàn côø moät chöõ LEÄNH baèng chöõ Nho, tröôùc
maët caùc chöùc saéc trong haøng Toång.

Haøng naêm, vieäc chuaån bò taäp döôït cuûa caùc OÂng Hieäu,
Cô Tröôûng, Cô Binh Vaên Lang, Nöõ Töôùng giaëc AÂn, cuõng nhö
vieäc queùt doïn saïch seõ caùc Ñeàn Thöôïng vaø Ñeàn Haï, phaûi chu
toaøn theo lòch trình quy ñònh nhö sau :

Baét ñaàu töø ngaøy moàng Saùu, 3 nghi leã döôùi ñaây ñöôïc
thöïc hieän, ñeå saün saøng cuoäc Dieãn traän Thaàn Tích laø Leã chuû
choát cuûa ngaøy Hoäi Ñeàn Gioùng vaøo ngaøy moàng Chín thaùng
Tö (sau Hoäi laøng Khaùm ngaøy 7, vaø Hoäi laøng Daâu ngaøy 8) :

-1. Ngaøy Saùu thaùng Tö, töø 3 giôø chieàu, daân laøng cöû
haønh moät ñaùm röôùc tôùi GIEÁNG tröôùc Ñeàn Maãu laáy nöôùc
ñem veà lau röûa caùc Töï Khí thôø taïi Ñeàn Thöôïng (ñao, thöông,
truøy, kieám, cung, ñinh ba, thieát baûng, heøo töùc laø caây coân, vaø
caùc ñoà thôø khaùc nhö : lö höông, caây caém neán, kieäu...).

Nöôùc ñöôïc laáy töø Gieáng leân ñoå vaøo 2 choeù baèng söù.
Thuû tuïc laáy nöôùc phaûi theo quy caùch rieâng ñaõ ñònh saün. Hai
möôi boán Cô Binh ñöùng saép haøng hai theo caùc baäc Gieáng töø
treân bôø xuoáng tôùi maët nöôùc. Ngöôøi ñöùng ôû baäc Gieáng cuoái
cuøng muùc nöôùc vaøo moät chieác gaùo ñoàng, chuyeån cho ngöôøi
ñöùng cuøng haøng ngay tröôùc maët mình. Ngöôøi naøy nhaän gaùo
nöôùc, chuyeån tieáp cho ngöôøi ñöùng ñoái dieän vôùi mình nhöng
ôû baäc beân treân, keá beân ngöôøi vöøa chuyeån gaùo nöôùc cho
mình... Roài cöù tieáp tuïc laàn löôït nhö vaäy, gaùo nöôùc ñöôïc
chuyeån tay nhau theo ñöôøng chöõ CHI (chöõ Z) leân tôùi ngöôøi
sau cuøng ñöùng beân choeù söù. Cô Tröôûng ñaùnh1 tieáng kieång
leänh, gaùo nöôùc ñöôïc töø töø ñoå vaøo choùe qua moät mieáng vaûi
loïc maàu ñoû. Choeù ñaày nöôùc ñöôïc röôùc veà tröôùc saân Ñeàn

ÑA HIEÄU 70 53

Thöôïng ñeå röûa caùc Töï Khí.

-2. Ngaøy Baåy thaùng Tö, töø saùng sôùm haøng Giaùp laøm leã
röôùc Côø Leänh tôùi Mieáu cuûa Giaùp, may vaøo caùn, cuoän laïi, ñeå
vaøo trong moät tuùi vaûi maàu ñoû theâu Long Phuïng goïi laø MIEÃU,
cuøng vôùi 100 tôø giaáy traéng, moät nghìn con böôùm giaáy ñuû
naêm maàu töôïng tröng cho nguõ haønh (kim, moäc, thuûy, hoaû,
thoå), vaø 60 goùi traàm höông nhoû, tröôùc söï hieän dieän cuûa chöùc
saéc haøng Toång. Sau ñoù haøng Giaùp theo OÂng Hieäu Côø röôùc
MIEÃU tôùi Ñeàn MAÃU. Ñeán cuoái giôø Tî (luùc 11 giôø saùng) Côø
Leänh laïi ñöôïc röôùc töø Ñeàn Maãu ñeán Ñeàn Thöôïng, ñeå thôø
tôùi ngaøy moàng Chín thaùng Tö duøng trong cuoäc dieãn traän Thaàn
Tích. Buoåi chieàu, vaøo luùc giôø Muøi (1 giôø tröa) haøng Toång ñi
kieåm soaùt loä trình töø ñeàn ñeán baõi traän, thaáy coù ñieàu gì khieám
khuyeát laäp töùc phaûi söûa chöõa boå khuyeát ngay.

-3. Ngaøy moàng Taùm thaùng Tö, haøng Toång ñi kieåm soaùt
28 coã kieäu vaø loïng daønh cho 28 Nöõ Töôùng ñaõ ñöôïc chuaån bò
saün saøng chöa, cuõng nhö thaáy taän maét 28 Nöõ Töôùng vôùi quaàn
aùo saëc sôõ, ñoà trang söùc nhö theá naøo, coù thu huùt ñöôïc söï hieáu
kyø cuûa thaäp phöông veà xem hoäi khoâng.

CUOÄC DIEÃN TRAÄN CHÍNH THÖÙC.

Vaøo giôø Tî (9 giôø saùng) ngaøy moàng Chín thaùng Tö, coù
laøm LEÃ TEÁ CÔØ taïi Ñeàn Thöôïng. Coù moå traâu, gieát boø. Caùc
OÂng Hieäu kieåm soaùt laïi nhaân soá Cô Binh cuûa mình. Moïi
ngöôøi saün saøng ñeå XUAÁT TRAÄN. Trong luùc ñoù, 28 thieáu nöõ
ñoùng vai Töôùng giaëc AÂn ñoùng HAØNH DINH taïi Ñoàng Ñaøm
thuoäc ñòa phaän xaõ Ñoång Vieân.

Vaøo luùc cuoái giôø Ngoï (1 giôø tröa), QUAÂN THAÙM
THÍNH tôùi Ñeàn Thöôïng baùo tin quaân giaëc ñaõ caém dinh traïi
taïi xaõ Ñoång Vieân. Hieäu baùo ñoäng ñöôïc noåi leân. Caùc OÂng
Hieäu vaø quaân lính ñang teà töïu taïi tröôùc Ñeàn ñoàng thanh hoâ
lôùn :

TUAÂN LEÄNH! Roài ñoàng loaït ruùt binh khí ra khoûi giaù,
ñöùng ñôïi leänh ôû giöõa saân tröôùc ñeàn. Caùc OÂng Hieäu vaøo leã

54 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Thaàn, roài caàm nhöõng Töï Khí mình phuï traùch ñöùng saép haøng
tröôùc baøn thôø Phuø Ñoång Thieân Vöông.

Luùc ñoù Ban Muùa Ca Laøo cuûa laøng Hoäi Xaù daãn nhau
vaøo aøm leã, baét ñaàu haùt vaø muùa tröôùc baøn thôø. Khuùc quaân ca
naøy, theo daân laøng Phuø Ñoång cho bieát, coù töø thôøi nhaø Lyù.

Moãi naêm moãi ñöôïc ñem ra haùt laïi trong ngaøy hoäi. Baøi ca
daøi caû thaáy 52 caâu, ôû ñaây chæ xin ghi laïi maáy caâu ôû ñoaïn

ñaàu vaø ñoaïn choùt maø thoâi :
“Thöù saùu laø Huøng aù Vöông
Nhôù aù xöa laø nhôù aù xöa
Thöù saùu laø Huøng aù Vöông
Hai maø möôi laø laø taùm aù töôùng
Töôùng töôùng cöôøng laø laø aù nöõ aù nhung
Töôùng töôùng cöôøng laø laø aù nöõ aù nhung
……………………
Deïp deïp nöôùc laø laø ñaõ aù yeân
Giuùp aù vua laø laø giuùp aù vua
Deïp deïp nöôùc laø laø ñaõ aù yeân
ÖÙc aù nieân laø laø öùc aù nieân
Höông höông löûa laø laø phuïng aù thôø
Quoác maø daân laø laø khang maø thaùi
Ñôøi ñôøi nhôø laø laø Huøng maø Long
Ñôøi ñôøi nhôø laø laø Huøng maø Long.

Khuùc Quaân Ca vöøa haùt döùt, ba hoài Chieâng Troáng noåi
leân, cuoäc TIEÁN QUAÂN khôûi haønh. Môû ñaàu laø 12 TREÛ EM
maëc aùo daøi maàu saëc sôõ, tay caàm ROI MAÂY ñi tröôùc 2 OÂng
Hieäu Tieåu Coå. Keá ñoù laø oâng Coïp daãn ñoaøn ca vuõ laøng Hoäi
Xaù.

Roài ñeán caùc OÂng Hieäu Chieâng, Hieäu Troáng vaø Hieäu
Trung Quaân. OÂng Hieäu Côø vaùc MIEÃU ñöïng Côø Leänh ñi sau.
Caùc Cô Binh keùo BAÏCH MAÕ (ngöïa goã) ñi lieàn vôùi Côø Leänh.

Cuoái cuøng laø Cô Binh mang HOØM SAÉC vaø HOØM Y PHUÏC
cuûa Thieân Vöông. Quaân Lính daøn ñi hai beân. Moïi ngöôøi chaïy

ÑA HIEÄU 70 55

treân quaõng ñöôøng ñeâ, daøi khoaûng 3 caây soá ñeå tôùi traän ñòa.
Khi chaïy ngang Ñeàn Maãu, ai cuõng phaûi döøng laïi vaø nghieâng
ñaàu laøm leã. Ñoä khoaûng cuoái giôø Muøi (3 giôø chieàu), ñoaøn
quaân Vaên Lang tôùi TRAÄN ÑÒA laø moät khu ñaát troáng beân bôø
hoà sen taïi Ñoàng Ñaøm thuoäc xaõ Ñoång Vieân.

Giaëc AÂn chieám ñoùng phía beân kia bôø hoà. Quaân Phuø Ñoång
Thieân Vöông tieán tôùi chieám ñoùng bôø hoà phía beân naøy. Maët
traän ñöôïc saép xeáp raát sô saøi, giöõa caùc moâ ñaát traûi 3 chieác
CHIEÁU caïp ñieàu vuoâng roäng. Giöõa moãi chieác chieáu, coù moät
chieác BAÙT uùp treân moät TÔØ GIAÁY traéng (CHIEÁU töôïng tröng
cho CAÙNH ÑOÀNG. BAÙT töôïng tröng cho ÑOÀI NUÙI.

TÔØ GIAÁY töôïng tröng cho MAÂY). Döôùi chaân ñeâ cuõng ñaõ
döïng töø tröôùc moät BAØN THÔØ. Ngay khi quaân lính Phuø Ñoång
Thieân Vöông tôùi nôi, con BAÏCH MAÕ ñöôïc ñaåy tôùi tröôùc BAØN
THÔØ, khí giôùi côø quaït ñöôïc tröông leân, vaø caùc OÂng Hieäu
tieán tôùi ñöùng beân nhöõng chieác CHIEÁU caïp ñieàu.

Sau nöûa giôø nghæ ngôi taïi maët traän, cuoäc giao phong khai
dieãn vaøo ñaàu giôø Thaân (3 giôø chieàu). OÂng Hieäu Côø tôùi ñöùng
tröôùc chieác CHIEÁU thöù nhaát, gaàn beân BAØN THÔØ. Taát caû caùc
OÂng Hieäu khaùc saén tay aùo thuïng leân treân cuøi choû caùnh tay,
buoäc hai vaït aùo ra phía sau löng. OÂng TIEÂN CHÆ xaõ Phuø
Ñoång cuøng vôùi oâng THUÛ TÖØ, laáy Côø Leänh trong MIEÃU ra,
roài laáy nhöõng con böôùm maàu saëc sôõ vaø nhöõng goùi traàm ñöïng
trong MIEÃU, neùm tung ra ñaát cho daân chuùng vaø khaùch thaäp
phöông ñeán traåy hoäi xoâ nhau giaønh cöôùp ñeå laáy phöôùc.

Côø Leänh ñöôïc tröông leân, OÂng Hieäu Côø tieáp laáy roài
tieán leân ba böôùc, theo ñieäu tieán cuûa theá voõ, chaân traùi sang
beân traùi, chaân phaûi sang beân phaûi, roài duøng chaân phaûi kheàu
laáy chieác BAÙT vaø TÔØ GIAÁY. Ñoäng taùc naøy coù yù nghóa cuûa söï
tieán quaân vöôït qua maây nuùi. Sau ñoù OÂng Hieäu Côø ñöùng ôû
giöõa chieác CHIEÁU, chuïm hai chaân saùt beân nhau, nhaåy leân
hai laàn, roài quyø chaân phaûi xuoáng chieáu, baøn chaân traùi daãm ra
ñaèng tröôùc nhö hình chöõ LEÄNH (chöõ Nho). Hai tay OÂng Hieäu
phaát Côø Leänh töø phaûi sang traùi, xoay mình ba laàn.

56 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Moãi laàn OÂng Hieäu xoay mình, laø moät laàn daân chuùng döï
cuoäc ñoàng thanh hieäp söùc lôùn tieáng ñeám soá thaät to. Xoay
mình ba laàn xong, OÂng Hieäu ñöùng leân, luøi ra khoûi chieác
CHIEÁU. Laäp töùc moïi ngöôøi nhaåy xoâ tôùi cöôùp chieác CHIEÁU,
tranh nhau xeù laáy moãi ngöôøi moät maûnh. Hoï tin raèng nhöõng
maûnh chieáu seõ mang may maén ñeán cho caù nhaân vaø gia ñình.
Ñaëc bieät nhöõng ngöôøi hieám con, cöôùp ñöôïc maûnh CHIEÁU
coù theå hy voïng vôï seõ ñöôïc tin möøng.

OÂng Hieäu Côø laäp laïi cuøng nhöõng ñoäng taùc treân, theâm 2
laàn nöõa, treân 2 chieác CHIEÁU coøn laïi. Khi chieác CHIEÁU thöù
ba ñöôïc daân chuùng xaâu xeù chia nhau xong, thì Quaân Giaëc
cuõng tan, caùc Töôùng giaëc ruùt lui boû chaïy taùn loaïn. Caùc
chieác Kieäu cuûa caùc coâ thieáu nöõ ñoùng vai Töôùng giaëc trô
thaønh troáng khoâng, ñöôïc röôùc veà laøng Phuø Ñoång. Quaân Thieân
Vöông ñaïi thaéng KHAÛI HOAØN veà Ñeàn Maãu döï tieäc KHAO
QUAÂN thaät lôùn.

Quaân giaëc taùi xuaát hieän, vì OÂng Hieäu Côø ñaõ muùa Côø
Leänh ngöôïc chieàu taïi traän ñòa luùc giao phong (xoay mình töø
phaûi sang traùi, ñaây laø coá tình laøm nhö vaäy), neân khoâng thaéng
haún ñöôïc quaân giaëc. Caùc Töôùng giaëc boû chaïy nhöng chöa
hua haún, keùo nhau tôùi taän laøng Phuø Ñoång. Ñoaøn do thaùm xaõ
Ñoång Vieân ñeán Ñeàn Maãu caáp baùo quaân giaëc trôû laïi, daøn traän
taïi Soøi Bia (ôû khoaûng giöõa Ñeàn Thöôïng vaø Ñeàn Maãu).

Laäp töùc caùc Töôùng Só quaân Phuø Ñoång Thieân Vöông, boû
dôû tieäc khao quaân, keùo nhau xoâng pha ngay ra traän tieàn. Moãi
laàn OÂng Hieäu Côø vaùc Côø Leänh baêng qua moät ñaùm Töôùng
giaëc, thì daân haøng toång laïi ñoát moät quaû phaùo ñaïi, gaây moät
tieáng noå thaät lôùn.

TRAÄN TAÙI CHIEÁN taïi Soøi Bia cuõng ñöôïc trình dieãn y
heät traän GIAO PHONG ñaõ trình dieãn taïi Ñoàng Ñaøm. OÂng
Hieäu Côø cuõng laøm laïi caùc ñoäng taùc, treân 3 chieác CHIEÁU coù
BAÙT uùp treân TÔØ GIAÁY TRAÉNG. Daân chuùng cuõng tranhnhau
cöôùp xeù caùc chieác Chieáu. Chæ coù moät ñieàu khaùc duy nhaát laø,
oâng Hieäu Côø xoay mình töø traùi sang phaûi ñeå muùa thuaän laù côø

ÑA HIEÄU 70 57

thaønh chöõ LEÄNH, nhö vaäy môùi ñöôïc coi laø ñuùng leänh cuûa Thieân
Vöông phaù tan haún quaân giaëc. Laàn naøy quaân giaëc thua haún,
caùc Töôùng giaëc quøy xuoáng xin haøng. OÂng Thuû Töø duøng 2
thanh kieám cuûa 2 Nöõ Töôùng ña ñöôïc chæ ñònh laøm Chuû soaùi
vaø Phoù soaùi, loät muõ aùo cuûa 2 ngöôøi naøy, töôïng tröng cho söï
haønh quyeát. Coøn caùc Töôùng khaùc ñeàu ñöôïc höôûng söï khoan
hoàng. Quaân Töôùng cuûa Thieân Vöông rôøi chieán tröôøng trôû laïi
Ñeàn maãu tieáp tuïc böõa ieäc khao quaân ñang boû dôû. Trôøi vöøa
toái, ñeøn ñuoác noåi leân saùng choang, quanh caû 2 Ñeàn Thöôïng
vaø Ñeàn Haï.

Ngaøy hoâm sau, moàng 10 thaùng 4, haøng Toång toå chöùc
KIEÅM LEÃ tröôùc Ñeàn Thöôïng, duyeät laïi ÑAÏO BINH THAÉNG
TRAÄN, kieåm soaùt laïi caùc TÖÏ KHÍ. Laïi moå boø, moå lôïn, khao
thöôûng quaân só. Caùc Töôùng giaëc ñaàu haøng, mang LEÃ VAÄT tôùi
TRIEÀU KIEÁN Thieân Vöông cuõng ñöôïc theát tieäc. Theá laø
“Thieân haï thaùi bình”.

Ngaøy 11 thaùng 4, toå chöùc RÖÔÙC NÖÔÙC ñeå röûa laïi KHÍ
GIÔÙI vaø ÑOÀ THÔØ ñaõ duøng trong vieäc dieãn traän.

Ngaøy 12 thaùng 4, Leã Röôùc caùc chöùc saéc ñi kieåm soaùt
laïi caùc chieán ñòa taïi 2 nôi Ñoàng Ñaøm vaø Soøi Bia. CÔØ RAÉNG
ñöôïc tröông leân ôû caùc ñaàu ñöôøng, chöùng toû quaân giaëc ñaõ
quy haøng. Vaøo buoåi chieàu coù moät buoåi haùt thôø taïi Ñeàn Thöôïng
ñeå chaám döùt kyø leã hoäi cuûa naêm. Leã Hoäi taøn, ai veà nhaø naáy
ñôïi naêm sau laïi veà chaåy Hoäi.

Daân chuùng Vuõ Ninh nghieäm thaáy raèng, naêm naøo vaøo
ngaøy moàng 8 thaùng Tö cuõng coù möa ñeå laáy nöôùc röûa Ñeàn vaø
caùc Töï Khí. Naêm naøo coù möa ñuùng ngaøy nhö vaäy thì ñöôïc
muøa. Coøn naêm naøo moàng 8 thaùng 4 khoâng coù möa, thì naêm
ñoù seõ maát muøa, do ñoù ñòa phöông môùi löu truyeàn caâu ca
dao :

“Moàng taùm thaùng tö khoâng möa,

Boû caû caày böøa maø vaát luùa ñi.”

58 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Hy voïng baøi bieân khaûo toång löôïc treân ñaây, ñaõ giuùp
Quyù Vò coù ñöôïc nhöõng giaây phuùt thoaûi maùi trong ngaøy Teát
tha höông. Moät laàn nöõa kính chuùc Quyù vò cuøng Baûo quyeán
khang an, haïnh phuùc, vaø ñöøng queân hôn 80 trieäu ñoàng baøo
trong nöôùc coøn ñang phaûi soáng khoán cuøng döôùi aùch cai trò
ñoäc taøi taøn baïo cuûa beø luõ Coäng saûn Vieät Nam./.

Little Saigon, Nam California, Teát Giaùp Thaân 2004.

KHIEÁT CHAÂU - NGUYEÃN-HUY HUØNG (K1)

ÑA HIEÄU 70 59

Nhöõng MAÄU THAÂN 1908 :
Naêm
Thaân Bæ chieám Congo. Caùch maïng
Treân thanh nieân ôû Thoå Nhó Kyø. AÙo
Theá thoân tính Bosnia vaø
Giôiù Herzegovina. Vua Carlo 1 cuaû
Qua Boà bò amù saùt. Ferdinal lamø vua
Gionø g Bulgari.Henry Ford saûn xuaát
Lòch chiecá xe hôi ñauà tieân. Theá vaän
Söû hoäi dieãn ra taïi London, Anh,
Caän töø 27-4 ñená 31-10. Klas Portus
Ñaiï Amoldson, Thuïy Ñieån vaø
Fredrik Bajer,Ñan Ma.ch, saùng
Hoà Ñinh laäp UÛy Ban hoøa bình theá giôùi.
Trieát gia Ñöùc Rudolf Eucken
laõnh giaûi Nobel vaên hocï . Theo
taøi lieäu, Nguyeãn sinh Khieâm,
töùc Nguyeãn taát Ñaït, anh ruoät
Nguyeãn tatá Thaønh, töùc Hoà Chí
Minh, boû hocï taiï tröôøng Quocá
Hoïc Hueá vì hoanø caûnh gia ñình.
Paul Beau laøm toaøn quyeàn
Ñonâ g Döông tôiù thaùng 2-1908
vaø Klobukowski tieáp tuïc töø
thaùng 9-1908 tôiù 1-1910. Ngaøy
22-6-1908, Ñeà Thaùm xeáp ñaët
keá hoaïch taán coâng thaønh Haø
Noäi, trong ñoù coù 200 lính Phaùp
ñaõ bò ñaàu ñoäc nhöng cô möu
ñaõ bò phatù giaùc sômù , neân nhieàu
ngöôøi bò baét vaø bò Taây keát aùn
trong caùc hoiä ñonà g ñeà hình töø
ngaøy 29-6 ñeán 27-11-1908.
Theo taøi lieäu vaên khoá Phapù , coù
motä hoïc sinh teân Nguyeãn sinh

60 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Conâ , töø tröôøng Phaùp Nam Thöøa Thieân , ñöôïc ñaëc aân vaøo tröôøng
Quoác Hoïc. Naêm 1908, Louis Bonhoure xöû lyù Toaøn quyeàn,
thanú g tay ñanø aùp phong traoø choáng söu thueá mieàn Trung, coøn
Khaâm xöù Hueá laø Fernand Levecque thì xöû töø hay tuø ñaày caùc
nhaø caùch maïng coù lieân quan tôùi phong traøo Duy Taân. Ngaøy
27-6, taán coâng canê cöù Yeân Theá cuûa Hoaøng Hoa Thamù .

CANH THAÂN 1920 :

Thaùng1, Haø Lan töø choái giao hoaøng ñeá Ñöùc, ngöôøi gaây
theá chieán 1, cho caùc Ñoàng Minh thaéng traän xeùt xöû. Thaùng 6,
hieäp öôùc Trianon do Ñoàng Minh quyeát ñònh, caét laõnh thoå
Hungarye, chæ coøn laïi ¼, ñeå chia cho Romanie, Czechoslovakia
vaø Jugosvalia. Thaùng 7, hoäi nghò Spa, Ñöùc boài thöôøng chieán
phí cho Anh, Bæ, Phaùp, YÙ vaø caùc nöôùc nhoû taïi AÂu Chaâu. Theâm
nhieàu ngöôøi Anh-AÁn ñònh cö taïi Kenya, Phi Chaâu, khieán cho
xung ñoät ñaát ñai ngaøy caøng buøng lôùn. Xöù Palestine trôû thaønh
nöôùc uûy trò cuûa Anh. Gandhi, laõnh tuï AÁn Ñoä, phaùt ñoäng phong
traøo tranh ñaáu baát hôïp taùc choáng thöïc daân Anh. Tu chính aùn
soá 19 trong hieán phaùp, cho pheùp phuï nöõ Hoa Kyø quyeàn baàu
cöû, ngoaøi ra coù luaät caám baùn röôïu ôû Myõ töø naêm 1920-1933.
Taân Taây Lan ñöôïc giao quyeàn uûy trò ñaûo Samoa, coøn UÙc thì
uûy trò thuoäc ñòa cuûa Ñöùc laø New Guinea.

Ngayø 29-12-1920, taïi Ñaiï Hoäi thöù XVIII cuaû Ñanû g Xaõ Hoäi
Phaùp, toå chöùc taïi Tours, Nguyeãn AÙi Quoác, töùc Nguyeãn taát
Thanø h, boû phieáu uûng hoä Ñeä tam coïng sanû quocá te,á nenâ sau ñoù
trôû thaønh ñaiï dieän duy nhaát cuûa Ñoâng Döông coïng saûn. Thaùng
7-1920, M.N.Roy vaø Leâ-Nin taïi Ñaïi Hoäi quoác teá coïng saûn
ñanû g lanà II, ñöa ra chieâu baøi giaûi phonù g thuoäc ñòa, ñeå duï doã
cacù quoác gia AÙ-Phi, trong ñoù Trung Hoa vaø VN, khieán cho caû
Toân Vanê , Töônû g Giôùi Thaïch lanã Phan Boiä Chaâu ñeàu höôùng veà
Maïc Tö Khoa, coøn taïi Phaùp thì Phan Chu Trinh, Phan vaên
Tröôøng thöôøng lui tôùi hoäi hoïp vôùi coâng ñoaøn , rieâng Nguyeãn
Theá Truyeàn ñaõ gia nhaäp ñanû g coïng sanû Phapù . Marcel Cachin ,
ngöôøi cuûa Quoác teá coïng saûn heát loøng naâng ñôõ Nguyeãn AÙi
Quoác taïi Paris.

ÑA HIEÄU 70 61

NHAMÂ THANÂ 1932 :

Vua Thaiù Lan chòu chapá nhanä hiená phaùp môùi, töø boû cheá ñoä
ñoäc taøi. Franklin. D.Roosevelt, ñaûng daân chuû, ñaéc cöû toång
thoná g Hoa Kyø. Bolivia vaø Paraguay ñanù h nhau ñeå daønh vuøng
Chaco coù dieän tích 96.525 daëm töùc 250.000 km2, cuoái cuøng
ñaát treân chia cho caû hai nöôùc vaoø namê 1938.

Ngaøy 28-8-1932, Hoäi ñoàng tö vaán Anh taïi Hoàng koâng,
quyeát ñònh trucï xuaát Nguyenã AiÙ Quoác khoûi nôi nayø nhöng sau
khi ñi Singapore laïi bò ñuoåi, cuoái cuøng laïi bò caûnh satù Hoàng
Konâ g baté trôû laïi. Cunõ g trong thanù g 12-1932, baùo Hoàng Koâng
loan tin Nguyeãn AÙi Quoác ñaõ cheát trong tuø vì beänh lao vaø
nghieän thuoác phieän. Naêm naøy, Baûo Ñaïi ñöôïc 19 tuoiå , sau khi
ô Phapù 10 namê , trôû veà VN baèng taøu thuyû taïi Marseille. Ngaøy
10-9, Baûo Ñaïi xuoná g duï boû laïy. Ngayø 11-11, khaâm xöù Hueá laø
Pasquier, phong Phaïm Quyønh (1892-1945) haøm Thöôïng thö,
lamø Ngöï tieàn Ñoång Lyù vaø Nguyenã Ñeä lamø bí thö cho vua Baûo
Ñaïi. Giöõa naêm 1932, Traàn vaên Giaøu veà Nam Kyø taùi toå chöùc
cacù cô sôû haï taàng cuûa ñanû g coïng saûn

GIAÙP THAÂN 1944 :

Thanù g 1, Lienâ Soâ tonå g phaûn coâng quaân Ñöùc, conø MacArthur
cuûa Myõ thì ñaùnh quanâ Nhatä taïi ñaoû New Guinea.. Ngaøy 19-1,
Hoàng quaân choïc thuûng voøng vaây cuûa Ñöùc taïi thaønh phoá
Stalingrade, quaân Ñoàng Minh ñoå boä leân Anzio ôû YÙ. Ngaøy 29-
1, Nhaät ñaõ hoaøn taát keá loaïch laät ñoå Phaùp taïi Ñoâng Döông.
TQLC Myõ chieám laïi Eniwetok thuoâc quanà ñaûo Marshall, ñaõ bò
Nhaät chieám giöõ. Ngaøy 5-3, quaân Ñoàng Minh nhaûy duø xuoáng
Mieán Ñieän, lieân quanâ Myõ-Trung Hoa chieám vuøng Walawbum.
Nhaät taná coâng AnÁ Ñoä, chieám mieàn Manipur. Ngaøy 20-3, Ñöùc
chieám Hung. Ngaøy 4-6, quaân ñoaøn 5 Hoa Kyø vaøo YÙ, vua
Emmanuel III truyeàn ngoiâ cho con trai laø Humbert. Ngaøy 6-6,
ngaøy ‘ N’ quaân Ñoàng Minh döôùi quyeàn cuûa töôùng Myõ laø
Eisenhower taiï Normandie, doàn quaân Ñöcù vaoø theá goïng keàm.
Ngaøy 13-6, Hitler söû duïng bom Robot taán coâng mieàn nam
nöôùc Anh. Ngaøy 16-6, oanh taïc cô B.29, oanh taïc mieàn nam

62 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

nöôcù Nhatä , töø Trung Hoa. Ngayø 20-7, Hitler bò thöông taiï Baù
Linh vì möu saùt. Taïi Ñonâ g Kinh, Nhaät Hoaøng Hirohito, caùch
chöùc Tojo vaø ñöa Koiso Kuniaki laøm thuû töôùng Nhaät. Ngaøy
23-8, De Gaulle bí matä chæ ñònh töôùng Mordant laøm ñaiï dienä
Ñoâng Döông. Ngaøy 24-8, töôùng Phillippe Leclerc vaø sö ñoaøn
2 thietá giaùp vaø De Gaulle vaoø Ba Leâ. Phaàn Lan xin ngöng baén
vôùi Lieân Xoâ. Ngaøy 23-9, Anh taán coâng Hy Laïp. Ngaøy 23-10,
Myõ, Anh vaø Lieân Xoâ coâng nhaän chính phuû cuûa De Gaulle.
Ngaøy 8-12, Nhatä thanø h laäp taiï Thaiù Lan, Quaân Ñoanø 39. Ngayø
16-12, Ñöùc laïi taán coâng Bæ taïi ranh giôùi Lucï xamâ Baûo.

Ngayø 1-1, Phapù ñayà Tranà Tronï g Kim vaø Döông Baù Tracï sang
Chieâu Nam Ñaûo, töùc Singapore. Decoux hoïp hoäi ñoàng chính
phuû ôû Saøi Goøn. Ngayø 10-2, Vuõ quang Phaåm cunø g ñonà g chí toå
chöcù taiï Conâ Minh, Trung Hoa, leã töônû g nhôù ngayø khôiû nghóa
Yenâ Baiù . Thanù g 3-1944, taiï Lieuã Chaâu, Quanû g Tayâ , döôùi söï chuû
toïa cuûa Tröông Phaùt Khueâ, ñaïi hoäi cuûa VN Caùch meänh ñonà g
minh hoäi khai macï , coù Tröông Boiä Conâ g, Nguyenã Haiû Thanà , Vuõ
Honà g Khanh, Nghieâm Keá To,å Nguyenã Töônø g Tam, Hoà Chí Minh,
Phamï vanê Ñonà g..Ngayø 28-3, Vietä Caùch bauà ban chapá hanø h môiù
taiï Lieuã Chauâ . Ngaøy 11-4, Haø Noiä bi oanh tacï . Ngayø 6-5, Ñonà g
Minh oanh taïc Saiø Gonø lamø 200 chetá , 356 bò thöông. Ngayø 1-6,
Decoux ra leänh theo doõi vua Baûo Ñaïi. Ngayø 12-7, Ngoâ Ñình
Diemä ñöôcï Trung UyÙ Kuga Michio, ñöa töø Hueá vaøo Ñaø Nanú g,
sau ñoù ñaùp phi cô quaân söï vaøo Saøi Goøn. Ngaøy 20-9, Hoà chí
Minh töø Tónh Tayâ veà hang Pacê Po,ù thuocä tænh Cao Banè g, saùt bienâ
giôùi Vieät Hoa. Ngaøy 28-11, moät sö ñoaøn Nhaät töø Trung Hoa
vöôït bieân giôiù vaoø Laïng Sôn.

BÍNH THANÂ 1956 :

Ngaøy 2-1, lienâ ñaûng xaõ hoiä -coïng saûn thané g lôùn trong cuocä
bauà cö,û Guy Mollet laøm thuû töôùng Phapù . Ngaøy 13-2, Sihanouk
sang Baéc Kinh, thaêm Trung Coäng. Lienâ Xoâ khai maïc ñaiï hoäi
cong saûn quoác teá, Phaïm vaên Ñoàng tham döï. Ngaøy 20-3, taïi
Lieân Xoâ, Nikita S. Khrushchev haï beä Sytalin. Ngaøy 15-3, Vi
Quoác Thanh vaø ñoaøn coá vaná Trung Coäng rôøi Haø Noäi veà Baéc

ÑA HIEÄU 70 63

Kinh. Hoiä nghò giöõa Phaùp vaø Myõ taïi Ba Leâ veà VN, ngoaiï tröônû g
Pineau cuûa Phapù khoâng ñonà g yù vôùi Nga Tauø conâ g, môû laïi hiepä
ñònh Geneve 1954, vì Myõ vaø VNCH khoâng tham döï. Ngaøy 25
vaø 26-5, sau khi Luïc Ñònh Nhaát, cuïc tröôûng cuïc tuyeân huaán
ñaûng coïng sanû Trung conä g, khôiû phatù chiená dòch ‘ bacù h gia teà
phonû g, baùch gia tranh minh’, thì Mao Traùch Ñoäng ra leänh thi
hanø h khaép toaøn quocá , chiená dòch ‘ traêm hoa ñua nô’û , gaây nenâ
caûnh long trôøi lôû ñaát, khoâng thua gì Taàn Thæ Hoaøng ñotá saùch,
choân hoïc troø tröôùc ño.ù Thaùng 6, Tö lenä h Thaùi Bình Döông Myõ
taïi Honolulu vaø Hoäi ñoàng ANQG Hoa Kyø hoïp baøn keá hoaïch
phoøng thuû Nam VN. Ngaøy 28-6, haøng ngaøn coâng nhaân bieåu
tình choáng Lieân Xoâ taïi Ba Lan. Thaùng 8, Souvana Phouma vaø
Souphanouvong hopï taiï Vieân Chaân vaø ra tuyenâ caùo ‘Laøo trung
laäp’, ngaøy 20-8, Souvana vieáng thaêm Trung Coäng. Ngaøy 23-
10, daân chuùng Hung Gia Lôïi noåi daäy choáng Lieân Xoâ, tuyeân
boá Trung Laäp, rutù khoûi lienâ minh quaân söï Warsaw vaø keâu goiï
LHQ can thieäp. Ngaøy 4-11, Lieân Xoâ xua 200.000 hoàng quaân
vaø 2500 chieán xa, xaâm laêng nöôùc naøy, khieán cho 32.000 daân
Hung Gia Lôïi cheát thaûm. Khrushchev xöû töû Nagy, ñöa Janos
Kadar laøm tonå g bí thö Hung, ñeå laiï 40.000 quanâ cai trò nöôùc
nayø cho tôùi naêm 1990 môùi rutù , khi coïng saûn suïp ñoå hoanø toaøn
taiï Ñoâng AÂu.

Taïi Phi Chaâu, cacù nöôcù Maroc, Tunisie vaø Sudan daønh ñöôïc
ñoäc laäp. Khunû g hoûng keânh ñaoø Suez, Anh Phaùp thatá baiï trong
vieäc tranh giaønh chuû quyeàn vôùi Ai Caäp. Thuoác ngöøa thai laàn
ñaàu tieân ñöôïc thöû nghieäm. Mc.Calvin, Hoa Kyø thaønh coâng
trong thí nghieäm bieán ñoåi khí CO2 thaønh C6H12O6. Theá vaän
hoäi kyø XVI ñuôïc dieãn ra taïi Melbourne, UcÙ taïi vanä ñoäng tröônø g
Gritket Ground, töø ngaøy 22-11 tôùi 8-12 môiù beá maïc. Caùc nöôùc
Tayâ Ban Nha, Haø Lan vaø Trung Conä g khoâng tham dö.ï

Ngaøy 1-1, töôùng Döông vaên Minh laøm tö leänh chieán dòch
Nguyenã Hueä, tieuã tröø Bình Xuyeân, Hoaø Haûo vaø VC naèm vuøng
taiï Ñonà g Thaùp. Ngayø 7-1, Nguyeãn Baoû Toanø thanø h laäp hoiä kyù
giaû mieàn Nam VN. Phaïm Coâng Taéc cuøng Hoà Taán Khoa, Leâ
vaên Taát..troán sang Cao Menâ tò naïn chính trò. Thuû töônù g Dieäm

64 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

ban haønh Nghò ñònh soá 9 ngaøy 23-1-56 , baàu cöû quoác hoäi.
Traàn Chaùnh Thaønh phaùt ñoäng phong traøo hoài chaùnh. Coù tin
Hinh, Vyõ, Vaän vaø Leroy thaønh laäp chính phuû löu vong. Ngaøy
11-2, Traàn vanê Soaùi vaø vôï laø Leâ thò Gamá , bí maät ra haøng Döông
vaên Minh, taïi Long Xuyeân. Ngaøy 12-2-1956, Traàn Leä Xuaân
cuøng Traàn Chaùnh Thaønh, Nguyeãn Döông Ñoân ra Hueá nhaân
dòp Teát Bính Thaân. Ngayø 13-2, ñ1m cöôiù Traàn trung Dung vaø
con gaiù baø caû Le,å dienã ra taïi nhaø thôø Phuù Cam, Hue.á Ngaøy 17-
2, nhieàu lanõ h tuï Hoaø Haûo ra haøng, Phan Quang Ñaùn bò baét taiï
Saøi Gonø . Ngaøy 19-2, quanâ ñoäi quocá gia chieám Toaø Thaùnh Cao
Ñaøi Taây Ninh. Ngaøy 29-2, Ba Cuït bí maät gapë Nguyeãn Ngp5c
Thô taïi Coàn Ñaûo, Tanâ Chaâu, Chaâu Ñoác. Thaùng 3, nhaø xuaát banû
Minh Ñöùc taïi Haø Noäi in Giai Phaåm 1956, ra leänh cho nhaân
vieân boâ tö phaùp töø chöùc neáu coøn giöõ quoác tòch Phaùp, Döông
vaên Minh tuyeân boá löïc löôïng Hoøa Haûo veà haøng. Ngaøy 22-3,
Phaùp vaø VNCH thoûa thuaän vieäc trieät thoaùi quaân vieãn chinh
Phaùp veà nöôùc. Ngaøy 11-5, Haø Noâi göûi coâng haøm cho VNCH
ñoøi toång tuyeån cöû vaø hieäp thöông nhöng Saøi Goøn khoâng traû
lôiø . Ngayø 6-7, Thuû töôùng Dieäm gaëp phoù toång thoná g Hoa Kyø laø
Nixon taïi Saøi Goøn. Hoà Chí Minh keâu goïi phaùt ñoäng chieán
tranh ñeå cöôõng chieám mieàn nam. Ngaøy 13-7, xöû töø Ba Cuït taiï
Caàn Thô, Hoa Kyø cho bieát coù 10.000 VC coøn naèm vuøng taïi
nam VN. Thanù g 7, Hoà Chí Minh phaùt ñoäng caiû cacù h ruoäng ñaát
khaép mieàn Baéc theo Trung Coäng, gaây caûnh ñaáu toá trôøi long
ñaát lôû, chöa töøng coù trong Vieät söû. Ngaøy 20-7, khoâng coù baàu
cöû, hieäp thöông vì VNCH khoâng kyù teân trong baûn hieäp ñònh
Geneve, neân coù traùch nhiemä thi haønh baûn hiepä ñònh ñoù. Ngayø
25-8, Haø Noäi phaûn ñoái Nhaät boài thöônø g chieán tranh cho VNCH.
Ban hanø h saéc luaät 47 ngaøy 21-8, töû hình nhöõng ai phaù roiá trò an
vaø theo conï g saûn. Ngaøy 13-9, VNCH mua laïi haõng Ba Son, töùc
Haûi Quanâ coâng xöôûng cuaû Phaùp vôùi giaù 319 trieäu phaät laêng.
Ngaøy 22-10, thuû töôùng kyù duï soá 57 veà caûi cacù h ñienà ñòa, quy
ñònh ñòa chuû chæ coù toiá ña 100 maãu taây maø thoâi, ngaøy 26-10
ban hanø h hieán phaùp. Ngaøy 30-10, Hoà Chí Minh chuû tòch nhaø
nöôcù kieâm tonå g bí thö ñaûng VC, Tröônø g Chinh maát chöcù vì caûi
caùch ruoäng ñaát, Hoà vieát Thaéng vaø Leâ vaên Löông laøm deâ teá

ÑA HIEÄU 70 65

thanà theá Hoà Chí Minh vuï anù treân. Ngaøy 2-11, daân chuùng Quyønh
Löu, Ngheä An noåi loan choáng ñanû g, bæ boä ñoiä taøn saùt depï yeân.
Ngayø 13-12, VC ñanø aùp phong traoø nhaân vaên giai phaåm taïi Haø
Noäi. Ngaøy 29-12, quoác hoäi loan baùo Ngoâ Ñình Dieäm, toång
thoáng ñeä nhaát coïng hoøa mieàn nam, Nguyeãn ngoïc Thô, phoù
toång thoáng.

MAÄU THAÂN 1968 :

Noäi chieán buøng noå taïi Nigeùria, Chaâu Phi. Sinh vieân vaø
coâng nhanâ Phaùp bieåu tình lieân tuïc taïi Ba Leâ vaø toaøn quoác, toá
caùo De Gaulle ñocä taiø vaø ñoøi phaûi traû laïi töï do cho daân chunù g,
caûi caùch giaùo duïc vaø taêng löông cho coâng nhaân. Alexandre
Dubeck, tonå g bí thö coïng sanû Tieäp Khacé theo ñuoiå con ñöôøng
ñoäc lapä , bò Lieân Xoâ haï beä , baét giam. Ñonä g ñaát döõ doäi taïi mienà
taây ñaoû Sicile, YÙ laøm hö haïi 4 thanh phoá vaø nhieàu ngöôiø thöông
vong. Hai tranä ñoäng ñaát khaùc cunõ g xaûy ra taïi Ba Tö, laøm haøng
chuïc ngaøn ngöôøi cheát. Baéc Haøn baét giöõ moät thöông thuyeàn
Myõ ngoaiø khôi bieån Trieàu Tieân, caû hai hoïp taïi Banø Monâ Ñieám
ñeå giaiû quyeát, nhöng khonâ g cho Nam Haøn xía vaøo, khieán daân
chuùng vaø chính phuû baát manõ thaùi ñoä ñoäc taiø cuaû Hoa Ky.ø

Sinh vieân vaø conâ g nhanâ Ba Lan bieåu tình ñoøi ñocä lapä vaø ñuoiå
Lieân Xoâ veà nöôùc, coïng saûn ñanø aùp döõ doiä .Lienâ Xoâ vaø quaân 5
nöôùc Ñonâ g Au laïi ñem quaân vaoø traán aùp, laøm cho theá giôùi baát
maõn, trong khi ñoù toång thö kyù LHQ laø U Thant, ngöôøi Mieán
Ñieän, thaân coïng saûn, chæ lo xía vaøo noäi boä VNCH, cuøng De
Gaulle ñi khaép nôi tuyenâ truyenà laøm lôiï cho Baéc Vieät.

Töø ngayø 1-1-1968, Bacé Vietä taná conâ g ñôït 2 vaoø caên cöù Khe
Sanh. Ngaøy 21-1, VC phaùo kích long trôøi lôû ñaát vaøo caên cöù,
laøm noå tung kho chöùa 1500 taán bom vaø hö haïi nhieàu tröïc
thaêng ñaäu trong caên cöù. Ngaøy 27-1, tieåu ñoaøn 37 Bieät Ñoäng
Quaân/VNCH cuaû Ñaïi Uyù Hoanø g Phoå laø Tieåu ñoaøn tröôûng, traùch
nhieäm phonø g thuû cuoiá phi ñaïo vaø ñöôcï Hoa Kyø kính troïng coi
nhö laø motä ñôm vò quaân söï ngoaiï hanï g treân theá giôiù . Ñuïng ñoä
chieán xa ñaàu tienâ treân chieán tröôøng VN taïi Khe Sanh giöõa Bacé
Vieät vaø quaân Myõ. Thaùng 1-68, Baéc Vieät döông ñonâ g kích taây,

66 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

cho caùc SD304, 320,325,324B bao quanh Khe Sanh ñeå quaân
Myõ taäp trung caùc löcï löông veà ñoiá phoù, motä maët Haø Noiä tuyenâ
boá höu chieán trong dòp leã Giaùng sinh, Teát Döông lòch vaø Teát
Nguyeân Ñaùn Mauä Thaân, coøn Nguyeãn Duy Trinh ngoaïi tröôûng
Haø Noäi thì noùi chaáp nhaän ngoài vaøo baøn hoäi nghò vôùi Myõ vaø
Hoa Kyø chòu nghöng oanh taïc. Nhöng ngaøy teát ñeán, trong
khiñoàng baøo mieàn nam ñoùn möøng xuaân môùi, thì caùo giaø Hoà
Chí Minh cuõng leân ñaiø Haø Noäi, chuùc tetá baèng thô, ñeå môû maøn
cuoäc toång coâng kíck :

Ngaøy 29-1-1968, töùc nöûa ñeâm 30-teát Maäu Thaân, Vieät Coäng
taán coâng thaønh phoá Qui Nhôn luùc 04giô10, KonTum 02giôø,
Pleiku 04giô, Darlac 01giô, Nha Trang lucù 0giôï. Phaùo kích vaø
ñoät nhaäp Toång Haønh Dinh Quaân Ñoaøn I vaøo luùc 03giô 40
saùng. Trong ñeâm ñoät kích Chi khu Hoäi An, phaùo kích thò xaõ
Quanû g Trò, phi tröônø g Ñaø Naúng vaø Non Nöôùc.

Ñeâm Muøng moät teát, taán coâng caùc thaønh phoá khaùc taïi mieàn
Trung vaø Cao Nguyeân. Taná coâng vaø phaùo kíck vaoø thuû ño Saiø
Gonø , Gia Ñònh, Chôï Lônù vaø cacù tænh mieàn nam.

Hueá bò taná conâ g ñemâ monà g motä ranï g moàng 2 tetá , lucù 02 giôø.

Quanû g Trò, ñemâ monà g moät ranï g monà g 2 tetá , luùc 04 giô.ø

Quanû g Tín, ñeâm moàng motä raïng monà g 2 tetá , luùc 0 giôø.

Quanû g Ngaiû , ñeâm monà g motä ranï g monà g 2 tetá , lucù 4 giô.ø

Phan Thietá , ñeâm monà g motä ranï g monà g 2 teát, lucù 3 giôø 25.

Ñaø Latï , ñeâm munø g 2 ranï g munø g 3 tetá , lucù 2 giô.ø

Saiø Goøn-Gia Ñònh-Chôï Lônù , ñeâm muøng moät ranï g muøng 2 teát,
lucù 2 giô.ø

Thuû Dauà Motä , ñeâm moàng 2 raïng munø g 3 teát, luùc 3 giô.ø

Boä Tö Lenä h SD25BB bò taná conâ g lucù 8giô sanù g ngayø munø g 2 tetá .

Bieân Hoaø , ñemâ munø g 2 raïng muøng 3 teát, luùc 3 giôø saùng.

Xuaân Loäc, ñeâm muøng 4 ranï g muøng 5 teát, luùc 1 gioø saùng.

ÑA HIEÄU 70 67

Caàn Thô, ñeâm muøng 1raïng muøng 2 teát, luùc 1 giôø saùng.

Vónh Long, ñeâm muøng 1 raïng muøng 2 teát, luùc 3 giôø 30 sanù g
Beán Tre, ñeâm munø g 2 raïng munø g 3 teát, luùc 3 giôø 30 saùng.

Myõ Tho, ñeâm munø g 2 raïng muøng 3 teát, luùc 4 giôø saùng.

Racï h Giaù, ñeâm muøng 2 raïng munø g 3 teát, lucù 2 giôø 40 sanù g.
Traø Vinh, ñemâ muøng 2 raïng ngaøy munø g 3 tetá , luùc 4 giôø 15.

Kieán Töôøng, ñeâm muøng 4 ranï g ngayø munø g 5 teát, luùc 4 giôø 15.

BTL Bietä Khu 44, ñemâ munø g 6 raïng munø g 7, lucù 1 giôø 25 sanù g.
Goø Conâ g, ñeâm muøng 7 ranï g ngaøy muøng 8 tetá , luùc 2 giôø 35.

Baïc Lieâu ñeâm 12 raïng ngaøy 13 teát.

Rieâng cacù thò xaõ nhoû nhö Phuù Yenâ , Phuù Bonå , Phan Rang,
Lamâ Ñonà g, Tayâ Ninh, Long An, Haäu Nghóa, Bình Tuy, Phöôùc
Long, Phöôùc Tuy, Kiená Phong, Ba Xuyeân, Sa Ñeùt, Chauâ Ñoác,
An Xuye^n, Chöông Thieän, An Giang vaø Quaûng Ñöùc, hoaëc
chæ bò phaùo kích leû teû hay hoaøn toaøn yeân tænh.

Theo baùo caùo cuaû Boä Tonå g Tham Möu QLVNCH, toån thaát
nhaân maïng trong cuoäc tonå g taná conâ g teát Mauä Thaân, tính deán
ngaøy 31-3-1968 goàm coù :

QLVNCH, chetá 4954, bò thöông 15097, matá tích 926.

Myõ vaø Ñoàng Minh, chetá 4123, bò thöông 19285, maát tích 604
Vieät Coäng, cheát 58373 ngöôøi, tuø binh 9461 ngöôøi.

Daân Chuùng,töû thöông 14.3000 ngöôøi, 24.000 ngöôøi bò
thöông, 627.000 naïn nhaân chieán cuoäc, tò naïn trong caùc traïi
taïm truù.

Cuoäc Tonå g conâ g kích Teát Maäu Thaân ñaõ hoanø toaøn thaát baïi,
tatá caû cacù cô sôû VC namè vuøng loä dieän vaø bò tieuâ dieät. Baéc Vieät
vaø VC mienà nam bò thietä haiï naëng neà veà nhaân manï g vaø vuõ khí
NHÖNG taát caû thaát baïi treân, ñaõ ñöôïc HEÄ THOÁNG THOÂNG
TIN CUÛA MYÕ, bieán thaønh moät chieán thaéng CHÍNH TRÒ cho
Bacé Vietä , lamø Hoa Kyø boû lôõ cô hoiä giupù VNCH ñatï chiená thaéng

68 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

cuoiá cuøng, khi Nixon thaéng cö,û giuùp Kissinger coù cô hoäi ñem
baùn ñöùng mieàn nam VN cho coïng saûn quoác teá vaøo thaùng 4-
1975. Veát xe lòch söû cuõng ñang taiù dieãn cho Hoa Kyø taïi chieán
tröôøng IRAQ hoâm nay.

Taiï Hue,á khi VC vaø boïn namè vunø g Leâ vanê Haûo, Hoaøng kim
Loan, Hoaøng Lanh, Nguyeãn Ñoaù, Nguyeãn Trung Chính,
Nguyeãn Thieát, Hoanø g phuû ngocï Töôøng, Hoanø g phuû Ngocï Phan,
Nguyeãn ñaéc Xuaân, Ñaøo thò Xuanâ Yeán, Hoaøng phöông Thaûo..boû
chaïy khoiû coá ño,â thì daân chunù g ñoå xoâ ñi tìm thanâ nhanâ bò maát
tích. Toùm taéc soá naïn nhaân bò VC choân soáng, ñaäp ñaàu baèng
cuocá cho vôû so chetá hay baén, ñaâm cheát theo taøi lieäu cuaû Baùc
syû VANNEMA, trích trong taùc phamå ‘taøn satù teát Mauä Thaân taiï
Hueá’, xuatá baûn namê 1998 :

Phaùt hieän töø 26-2-68 tôùi 16-3, taïi tröôøng Gia Hoäi, coù 203
xaùc choân taäp theå.

Ngaøy 26-2-1968, taïi Chuøa Theravada, coù 43 xaùc.

Ngaøy 28-2, taiï Baõi Dauâ vaø Conà Heán, coù 127 xaùc.

Ngaøy 9-2, taïi Tieåu Chuûng vieän, coù 6 xaùc.

Töø 10-3 tôùi thaùng 6, taiï taû ngaïn vaø phía ñoâng Hueá coù 46 xaùc.

LaêngTöï Ñöùc vaø Ñoàng Khanù h, coù 203 xaùc.

Ngaøy 1-3 ñeá 5-5, taïi caàu Ñoâng Ba vaø cauà An Ninh coù 27 xaùc.

Thaùng 3, taïi tröôøng An Ninh Haï vaø tröônø g Vanê Chí, coù 12 xaùc.

Ngaøy 1-3, taïi Chôï Thonâ g, coù 102 xacù .

Ngaøy 25-3, taïi Laêng Gia Long coù 200 xaùc.

Ñoâng Gy coù 110 xaùc, Vónh Thaiù coù 135 xaùc, Phuù Löông 22
xaùc, Phuù Xuaân 587 xaùc, Thöông Hoaø 11 xaùc, Thuùy Thaïnh-
Vónh Höng 70 xaùc vaø thaùng 9-1969 tìm thaáy taïi Khe Ñaù maøi
428 boä haøi cotá . Toång coäng 2320 ngöôiø .

Chính quyenà tænh Thöaø Thieân ñaõ thietá lapä motä nghóa trang,
cuõng nhö döïng ñaøi töôûng neäm caùc naïn nhaân bò thaûm saùt teát
Maäu Thanâ taïi Hueá, ôû ñoià Ba Taàng, thuoäc xaõ Thuïy Kheâ, quaän

ÑA HIEÄU 70 69

Höông Thuûy. Nhöng laàn nöaû , coïng saûn laïi taøn baïo, nhanã taâm
sau ngaøy 1-5-1975, ñaõ cho xe uiû ñaát san baèng bình ñòa 4000
naám moà taiï ñoù, cunõ g nhö Ñaøi Töônû g Niemä , ñeå phi tang moät toiä
aùc thieân coå NHÖNG chuùng ñaõ queân laø toiä acù ñoù mienâ vieãn maõi
maõi conø trong lòch söû vaø bia ñôiø .

CANH THAÂN 1980 :

Nöôùc Zimbabia, Chaâu Phi daønh ñöôïc ñoäc laäp, Robert
Mugabe leân laøm Thuû Töôùng. Chiená tranh giöõa hai nöôùc Iraq
vaø Iran. Lech Walesa thaønh laäp coâng ñoaøn Ñoaøn Ketá , toå chöùc
cuocä ñình conâ g caû nöôcù , khieán chính quyenà coïng sanû Ba Lan
phaûi nhöôïng bo.ä Noiä chieán taïi El-Sanvador, Trung My.õ Nöôcù
UÙc vaø Taân Taây Lan cuøng bò suy thoaùi kinh teá. Ba nöôùc coïng
saûn VN, Laøo vaø Kampuchia , hoäi nghi ngoaiï tröôûng laàn thöù I
taïi Nam Vang. Ngaøy 29-2-1980, töôùng Prem Tinsulanon leân
laøm Thuû Töônù g Thaiù Lan. Lieân Xoâ phoùng Tauø Vuõ Truï lieân Hôpï
37, thaùm hieåm khoâng gian, trong ñoanø ñaïi taù VC laø Phaïm Tuaân.
Ngaøy 3-9, Trieäu Töû Döông laøm Thuû Töôùng Trung Coäng.

Thaùng 1-1980, Chính phuû Hoa Kyø toá caùo Mieân Coäng vaø
Vieät Coäng ñaõ aên caép vaø canû trôû cô quan UNICEF cuaû Hoàng
Thaäp Töï quocá te,á trong viecä phanâ phoái 33.000 taná thöcï phamå
cöùu trô,ï cho ñonà g baøo Kampuchia. Ngaøy 9-3, Chuû tích Trung
Coäng laø Hoa Quocá Phong, tuyeân boá giuùp Khômø er ñoû vaø Polpot
choná g laïi VC, sau khi cuoäc thöông thuyetá giöõa Trung Coäng vaø
VC batá thaønh, vì VC khonâ g chòu ruùt quaân khoiû xöù Chuaø Thaùp.
Ngaøy 23-6-1980, VC taná coâng Thaiù Lan, chieán cuoäc giöõa Thaùi-
VC keùo daøi trong 2 ngaøy taiï caùc Traiï tò nanï cuûa 200.000 ngöôiø
Mienâ , doïc thro bieân giôiù Thaiù -Mieân. Ngaøy 4-7, VC toá caùo Trung
Conä g phaùo kích vaøo lanõ h thoå VN, coøn Trung Coäng thì chöiû VC
luonâ gaây haán taiï bienâ giôùi. Hai beân sau khi daïy cho nhau moät
baøi hoïc, nay ñaùnh giaëc mieäng.Ngaøy 22-10, taïi phieân hoïp Ñaïi
Hoäi Ñoàng Lieân Hieäp Quoác, 97 nöôùc boû phieáu keâu goïi VC
phaûi ruùt quaân khoûi Cam Botá . Ngaøy 4-11, thoná g ñocá California
laø Ronald Reagan, ñaøng coïng hoøa, ñaéc cöû Toång thoáng Hoa
Kyø, ñaõ kyù sacé lenä h nhaän con lai VN vaoø Myõ.

70 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

NHAÂM THANÂ 1992 :

Ngaøy 7-4, thaønh laâp nöôùc coäng hoøa Bosnia-Herzegovina,
tacù h töø Lienâ bang Nam Tö cu,û trenâ banù ñaûo Balkan. Ngaøy 17-5-
1992, sinh vienâ vaø danâ chunù g Thaiù Lan tranh ñauá ñoiø chính phuû
quanâ söï cuûa Thuû Töôùng Suchin da töø chö.ù Ketá quaû bauà cö,û thaønh
laäp chính phuû daân söï do Anan Panyaraxun laøm Thuû Töôùng.
Ngayø 15-7, Croatia cunõ g tacù h ra khoiû Nam Tö, ñeå lapä moät nöôcù
ñocä lapä . Ngayø 22-7, VC ñöôcï thauâ nhanä vaoø Hiepä hoiä caùc nöôcù
Ñonâ g Nam A,Ù vietá taté laø ASEAN. Ngayø 15-9, Thaiù Lan laïi thaønh
lapä Chính phuû Daân söï do Chuonlecpay lamø Thuû töônù g. Ngayø 9-
12, quanâ Lieân Hieäp Quoác vaoø nöôcù Somalie, Chaâu Phi, nhaèm
giaûi quyeát chieán tranh sacé toäc taïi ñaây, ñaõ gieát haïi haøng trieäu
ngöôiø vaø ñang coù nguy cô dietä chunû g vì nanï ñoiù .

Thanù g 5-1992, Thích Ñoân Hauä cheát taiï chuaø Linh Muï, Hueá.
Ngaøy 2-9, VC laïi hoâ haøo treân baoù Nhaân daân, ñaùnh tham nhuõng
vaø baøi tröø naïn quan lieâu, teä ñoan xaõ hoäi, ñaây laø moät tuoàng
cheøo, ñaõ ñöôïc coïng saûn haùt töø naêm 1955 nhöng vaãn khoâng
ñoåi tuoàng môiù . Ngaøy 12-9, thuû töôùng VC Voõ vaên Kieät, luùc ñoù
ñang laø tyû phuû ño,û taiø saûn coù haèng tyû myû kim, laïi hoâ haoø choáng
tham nhuõng. La.i hoïp Quoác Hoäi Ma, cuõng ñeå ra nghò quyeát
choná g tham nhunû , vaøi ba con deâ nhoû bò ñöa ra teá thanà , nhöng
daân chuùng vaãn khonâ g ñeå yù, vì coøn phaûi chaïy gaoï haèng ngayø .
Tuy nhieân, noiù thí noiù nhöng nhaø nöôùc camá baùo vietá hay ñaêng
taûi, vì vaäy taïi Saiø Goøn nôû roä phong traoø BAÙO MOÀM. Tranh anê
giöaõ vôï choàng Kietä vaø Haûi Quan, laøm noå vuï Coâng An baté motä
chieác taøu ñi AÂu Chaâu, chöùa ñaày vaøng kyù vaø Ñoâ La Myõ, Baùo
Moàm Saiø Gonø noiù laø cuûa Vôï Chonà g Voõ Vaên Kietä . Ngaøy 20-11-
1992, sau khi haøng lauä cuaû vôï choàng Kieät bò beå, thì bonå g Phan
Tuaán Anh, Giaùm ñoác Haûi Quan taiï thanø h Hoà, bò buocä toäi nhaän
vaø aên hoiá lo,ä caû Tröông Quang Ñöôcï , Tonå g Cuïc Tröôûng TC.Haûi
Quan ñòa vò cuõng lung lay vì ñaøn em chôi Kieät.

Theo baùo Moàm, Saøi Goøn, Phu Nhaân Töôøng Vi, vôï beù Voõ
Vanê Kieät, lucù ñoù laø kinh taiø soá 1 cuaû VC, chuû thaàu cung caáp Truï
Ñieän ñöôøng daây cao theá Baéc Nam vaø nhieàu dòch vuï beùo bôû

ÑA HIEÄU 70 71

khaùc, cho neân vaøng ñoâ la nhieàu quaù, phaiû chuyenå qua catá giaáu
taiï Thuïy Só . Thaùng 12 taiï Haø Noäi, Boä Chính Trò ñaûng laïi kieâm
theâm chuyenä Hoä Tòch, ñaõ capá Giayá Honâ Thuù cho caû Ba baø Vôï
cuaû Le^ Duanå ñaõ cheát, ñeå höôûng gia taiø , duø VC caám cheá ñoä Ña
The.â Tieáp theo laø vuï Hoà Chí Minh coù vôï vaø con tuøm lum, cuõng
ñöôïc Ñaûng boùng gioù hôïp thöùc hoùa. Roài tôùi Phaïm vaên Ñoàng
cuõng ñöôïc Boä Chính Trò, caáp Khai Sinh hôïp thöùc hoaù cho
ngöôøi con rieâng, maø Ñoàng ñaõ aên naèm vôùi Moät Phuï Nöõ giuùp
Vieäc, vì vôï Ñoàng bò beänh ñieân.

Thaùng 12, Toång Thoáng Lieân Bang Nga laø Boris Yelsin,
sang Bacé Kinh thamê Trung Conä g. Ngoaiï giao hai nöôcù ñaõ giaùn
ñoïan naêm 1989, sau khi Mikhail Gorbachev sanh thaêm Baéc
Kinh, trong thôiø ñieåm Sinh Vienâ Trung Conä g phaùt ñoäng phong
traøo ñoøi töï do danâ chuû vaø bò taøn saùt baèng xe taêng vaø AK taïi
Thieân An Moân. -/-

Hoà Ñinh
TAØI LIEÄU THAM KHAÛO :
VN Nieân Bieåu cuûa Chaùnh Ñaïo.
Lòch Söû VN, töø 1975-2000 cuûa Nguyeãn Ñình Tuyeán.
Moät Theá Kyû Van Minh Nhanâ Loaïi
Teát Maäu Thaân 1968 cuûa Boä TTM/QLVNCH
Chieán tranh VN toanø taäp cuaû Nguyeãn Ñöùc Phöông..
Thaùng 12-2003/HOÀ ÑINH

72 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

LAÏI MOÄT XUAÂN BUOÀN

Laïi saép tôùi theâm nuøa Xuaân Maát Nöôùc
Mình gaëp nhau taâm söï nhöõng gì ñaây
Nhôù Bích Caâu Dalat thoaùng möa bay
Hoà Than Thôû cuøng loøng ai hoaø nhòp
Röøng AÙi AÂn vôùi ngaøn thoâng xanh bieác
Thaùc Gugah, caây goïi gioù than van
Ñoài 15 ñaâu ñoù cuïm mai vaøng
Giaùng Sinh tôùi Anh ñaøo khoe saéc thaém
Mimosa söông long lanh ñoïng naéng
Chieàu Laâm Vieân, baûn Thöôïng khoùi daâng cao
Nhöõng kyû nieäm xöa thaân aùi bieát bao…
Ghi laïi thuôû beân nhau nôi Tröôøng Meï!

Naøy baïn ta
Traûi bao daâu beå
Ñeám treân tay, mình coøn soáng bao ngöôøi
Nhöõng teân ñaøo binh dôû khoùc lôõ cöôøi
Töôùng vôùi Taù !!
Tìm ñaâu thôøi oanh lieät ?
Ta ngoài nay nghe loøng ñang gaàm theùt
Naøo tan haøng…
Roài Soáng nhuïc, Thaùc vinh !!!
Ly treân tay…
Röôïu soùng khuùc quaân haønh
Nuoát tuûi nhuïc cuûa ngöôøi daân maát nöôùc
Naøo Danh Döï…
Roài…. Traùch Nhieäm
Vaø treân heát, coøn gì ?
Tìm ñaâu Toå Quoác…
Nieân Tröôûng ôi… mình laïi moät Xuaân buoàn
Anh coù coøn mô tôùi chuyeän bieân cöông
Ly röôïu ñoù sao boãng traøn nöôùc maét ?

Nhaát Tuaán - K12 - (TCM/HN)

ÑA HIEÄU 70 73

Giôõn OÂng Hoäi Tröôûng

Thaân taëng caùc vò Hoäi Tröôûng
cuøng vôùi söï caûm thoâng vaø quyù meán

Gia Toaøn - A20
OÂng Hoäi tröôûng ña ñoan laém vieäc.
Chuyeän trong ngoaøi ai bieát cho khoâng.
Cuoäc ñôøi chaúng phuùt thong dong.
Lung tung noäi boä, long ñong chuyeän ngöôøi.
Quan, hoân, töông, teá tôi bôøi.
Hoäi kia, ñoaøn noï thieäp môøi töù tung.
Mít tinh, hoäi thaûo töng böøng.
Nhieàu khi oâng nhöõng töôûng chöøng ñöùt hôi.
Chuyeän ngöôøi thoâi keå xong roài.
Chuyeän mình laïi cuõng tôi bôøi laù hoa.
Moãi laàn leänh vôï ban ra.
Phôùt lôø oâng vaãn boû qua chuyeän nhaø.
Chuyeän theá söï thì ra oâng ñaõ.
An côm nhaø vaùc caû ngaø voi.
Nhieàu khi vôï boá tôi bôøi.
Maø sao oâng vaãn mæm cöôøi theá oâng?

74 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Moät goùc trôøi

töôûng nhôù

Ngöôùi lính giaø
Nguyeãn Phaùn - K24

Tanë g cauä Döông hieån Tonø g /K22 ñeå nhôù veà queâ höông yeuâ daáu.

Nhönõ g thanù g ngayø thô auá beân trôiø queâ cuõ

“veà Mieàn Trung, mieàn thuøy döông boùng döøa ngaøn thoâng, thuyeàn
ngöôïc xuoâi suoát moät gioøng soâng daøi. Ñaây queâ höông xöù daân gaày,
oâi boâng luùa, con soâng xöa thaønh phoá cuõ...” (Veà Mieàn Trung, Phaïm
Duy). Baøi haùt naøy ñaõ gaây cho toâi bao nieàm xuùc caûm, töø khi
nghe lanà ñauà , hay ñeán tanä hoâm nay. Neuá coù ai hoiû , ca só naøo
hatù baiø naøy laøm toâi xuùc ñonä g nhatá . Toiâ xin traû lôiø ngay, ñoù laø
Vuõ cao Hieán - ngöôøi ca só nghieäp dö, ngöôøi baïn cuøng khoùa,
cuøng binh chuûng, cuøng traïi tuø vôùi toâi suoát moät thôøi gian daøi
trong thaùng ngaøy löu ñayø nôi ñaát Bacé . Caâu traû lôøi cuûa toiâ chacé
khoâng trunø g hôïp voùi nhieàu ngöôiø . Bôûi vì, ai cuõng bietá , ñaây laø
moät baiø haùt maø ít ca só naøo haùt hay hôn Thaùi Thanh. Phaûi chaêng,
ñayâ laø motä trong caùc ca khuùc, maø qua tiená g haùt cuûa baø, ñaõ laøm
xao xuyeán taâm hoàn cuûa nhieàu ngöôøi mieàn Trung tha phöông
caàu thöïc. Noùi ñuùng hôn, trong suoát maáy thaäp nieân, döôøng
nhö, ít coù nöõ ca só naoø haùt nhöõng ca khuùc cuaû Phamï Duy hay
hôn Thaiù Thanh, duø nhöõng Haø Thanh, Hoanø g Oanh...laø trong
soá nhöõng ca só hatù nhaïc queâ höông, tình ca, ñaõ laøm xao xuyeán
nhieàu taâm hoàn, trong ñoù coù toâi. Theá nhöng, toâi khoâng theå
queân, laàn ñaàu nghe Hieán haùt ca khuùc naøy cho ñaùm baïn tuø
nghe, vaøo moät buoåi chieàu muøa ñoâng naêm naøo beân bìa röøng
Hoanø g lieân Sôn ñayà söông muø, vôùi gioù ngaøn buoát gia!ù Toâi ñaõ

ÑA HIEÄU 70 75

khoùc. Döôøng nhö, cho ñeán chieàu hoâm ñoù, laàn ñaàu tieân trong
ñôøi, toâi môùi khoùc khi nghe moät ca khuùc. Cho duø, cuõng nhieàu
laàn, toâi ñaõ mang noiã buonà da dieát khi nghe nhöõng ca khuùc gôïi
loøng mình bao nieàm thöông nhôù. Chaúng haïn, vaøo muøa xuaân
1971, lanà ñauà tieân, moät phaàn sinh vieân só quan thuoäc khoùa cuaû
toiâ veà pheùp ñuùng vaøo dòp Teát. Khi haàu hetá banï beø cuøng khoaù
ñöôïc veà phepù anê Teát, chæ coù hôn 40 thaèng toâi, canù boä ñôït hai,
huaán luyeän Taân Khoùa Sinh, K27, phaûi ôû laïi ñeå baøn giao ñôït
moät, ngay chieàu moàng boán Teát. Toâi cuõng ñaõ buoàn, nhôù nhaø
khoâng nguoiâ . Nhaát laø, cunõ g vaøo muøa xuanâ namê ñoù, banû nhaïc,
“Xuanâ Naøy Con Khonâ g Ve”à cuaû coá ca nhaïc só Duy Khanù h môiù
cho ra ñôøi. Baûn nhacï , nhö, chöaù ñöïng caû moät trôiø taâm sö,ï thöông
nhôù, luyená löu veà moät khung trôøi uõ, nhö taâm traïng cuaû toâi vaoø
luùc ñoù. Buoàn, nhöng khoâng coù gì laøm cho toâi rôi nöôùc maét.
Cho ñeán buoiå chieàu muøa ñoâng hoâm ñoù, nghe Hieán haùt baøi Veà
Mieàn Trung vaø caû Tieáng Soâng Höông trong hoäi truøng döông
cuûa nhacï só Phaïm Duy nöaõ . “Mieàn Trung voïng tieáng, em xinh em
beù teân laø Höông Giang, ñeâm ñeâm qua aùnh traêng vaøng maø than...”
Mieàn Trung, mieàn ñaát cuûa caèn khoâ, cuûa ñoùi ngheøo, cuûa möa
baoõ , cuûa phanû khaùng, cuûa ñauá tranh, cuûa caùch maïng...Nhöng,
chính mieàn Trung, vunø g ñaát caøy leân soiû ñaù ñoù, toâi ñaõ ñöôïc sinh
ra vaø soáng qua ganà hetá motä thôøi thô aáu. Toâi chöa bao giôø oaùn
tracù h trôøi ñaát khi ñöôïc sinh ra trenâ mienà ñaát ñoiù ngheoø nayø . Toâi
nhö moät ñöùa con nhaø ngheøo khoâng bao giôø bieát hoå theïn veà
gia caûnh cuûa mình, veà meï, veà cha vôùi aoù racù h vai, quanà coù ñoâi
mieáng vaù! Toâi thöông quaù gioøng soâng Thu Boàn, nôi toâi taém
goäi, ngupï laën trong moät quaõng daøi cuûa tuoåi aáu thô, duø trong
nhönõ g thanù g ngaøy mòt muø khoiù löaû töø nhönõ g namê ñauà cuaû thaäp
nienâ naêm möôi, hay vaøi naêm thanh bình ngaén nguûi sau chieán
dòch Nam-Ngaûi-Bình-Phuù cuûa neàn Ñeä Nhaát Coäng Hoøa, tröôùc
khi toâi theo gia ñình xuoâi veà phöông Nam, boû laiï gioøng soâng
cuõ cuûa motä thôøi thô aáu.

Toâi khoâng coù caiù may mané soná g moät thôøi thô auá troïn veïn
trong caùi thô ngayâ , hoàn nhieân cuûa tuoåi thô. Trong thanù g ngayø
tröôùc 1954, toâi ñöôïc gôûi ñi cuøng khaép, luùc veà nöông naùu nôi

76 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

queâ ngoaïi, luùc tamï truù vôùi baø coâ. Ngay vaoø tuoåi auá thô, töû vi
cunõ g ñaõ önù g nghieäm cho toiâ vôiù Thieân Di chieáu meänh. Bôiû leõ,
vaøo lucù naøy, Goø Noiã , tenâ goïi chính thöcù treân giaáy tôø laø Phuø Kyø,
queâ noäi cuûa toâi, laø vuøng tranh chaáp raát quyeát lieät giöõa Vieät
Minh vaø Phaùp (sau naøy, toâi môùi bieát coù moät chính phuû Vieät
Nam, motä quanâ ñoäi Vieät Nam benâ canï h quaân ñoiä Phaùp). Trong
lucù ñoù, queâ ngoaïi cuûa toâi, beân kia bôø soâng Thu Boàn, laïi raát
gaàn quaän lî Ñieän Baøn vaø laø vuøng coøn do Phaùp kieåm soaùt,
ngöôiø daân khoâng phaûi hoát hoaûng moãi khi nghe tieáng maùy bay
“baø gia”ø *. Duø trong caùi kyù öcù môø nhatï cuûa mình, toâi ñaõ coù laàn
nhìn thaáy “maáy oâng maëc ñoà ñen”, xuaát hieän giöõa ñeâm ôû nhaø
baø ngoaiï cuûa toiâ , nhö toâi ñaõ nhìn thayá nhieàu laàn khi ôû queâ noäi,
qua hình aûnh cuûa ba toâi, tröôùc khi oâng veà thaønh. Ñeán cuoái
namê 1953, queâ ngoaiï cuaû toâi cuõng rôi vaøo vunø g Vieät Minh, toâi
“ñöôïc di taûn” ra ôû vôùi baø coâ taïi quaän lî ñeå ñi hoïc...Toâi coù
nhöõng ngayø aáu thô buoàn hiu haté nhö vaäy ñoù! AØ, toiâ vöaø nhôù ra,
coù moät laàn veà thaêm laïi queâ noäi, döôøng nhö laø vaøo cuoái naêm
1952, trong ñeâm ñoù, toâi vaø nhöõng ñöùa nhoùc tì ñeàu bò baø toâi
ñaùnh thöùc daäy, vaø ñöôcï loâi xuoáng naèm döôùi moät canê hamà , conø
aåm muøi ñaát. Trong caùi mô mô, maøng maøng cuûa moät ñöùa treû
conø ñoä tuoåi aên ngon, nguû say, toâi thaáy voâ soá caùc ngöôøi macë ñuû
loaiï aùo quaàn nhö nhönõ g nonâ g danâ ; hôn laø lính, chaïy raàm rapä
tröôùc saân nhaø cuûa baø noäi toâi vôùi nhöõng suùng ñaïn. Ñeâm ñoù,
Vietä Minh ñaõ taán conâ g ñonà . Lanø g toâi thöïc söï rôi vaøo tay Vieät
Minh cuõng töø ñeâm hoâm ñoù. Maø luùc baáy giôø, ñöôïc Vieät Minh
goïi laø vuøng töï do, khaùc vôùi nhöõng nôi coøn do Phaùp chieám
ñoùng, goïi laø “vunø g bò chieám”, hay conø goiï laø “vuøng Teà”. Saùng
sômù ngaøy hoâm sau, baø noäi toiâ nhôø ngöôøi ñöa toâi qua soâng ñeå
trôû veà queâ ngoaiï . Sau ñoù khonâ g lauâ , Vieät Minh cho xöû töû toanø
boä caùc ngöôøi trong hoäi ñonà g xaõ maø chunù g baté ñöôïc, trong soá
ñoù coù onâ g xaõ tröôûng. Hoï bò keát toäi laø Vietä gian, phanû ñonä g, laøm
tay sai cho thöïc daân Phaùp... Sau naøy, vaøo nhöõng naêm 1956,
1957, toâi thaáy baø vôï cuûa oâng xaõ tröônû g ñi buoân baùn hanø g rong
trong lanø g. Baø ratá ñeïp, toiâ ñoaùn chacé oâng xaõ tröôûng cuõng “beau”
trai lamé , hoacë phaûi coù ñaøo hoa, hoàng loan ôû cung menä h, nenâ
môiù lotï ñöôcï vaoø maét xanh cuaû baø. Toâi nhô,ù meï toâi raát coù caûm

ÑA HIEÄU 70 77

tình vôùi baø naøy, cho duø tröôcù khi ba toâi veà thaønh, thì choàng baø
vaø cha toiâ ôû hai chieán tuyeán khacù nhau. Moiã laàn ñi ngang qua
xoùm, baø cuõng gheù thaêm meï toâi. Thaät toâi nghieäp! Sau nayø meï
toiâ keå laiï , chính ngöôiø ngoài chuû toïa phienâ xöû homâ ño,ù cuõng laø
moät ngöôøi ôû Goø Noãi, vieân bí thö huyeän uûy. Taát caû ñeàu bò xöû
baén ngay laäp töùc. Chieán tranh thaät taøn nhaãn! Theá maø maáy
möôi naêm sau, toâi cuõng bò cuoán vaøo voøng gioù xoaùy ñoù trong
caùi oan nghietä cuûa lòch söû Vieät Nam! Duø cho ñeán hoâm nay, toiâ
vaãn nghó, mình khoâng sai laàm khi choïn theá ñöùng ñoái nghòch
vôiù phöông Baéc, nhaát laø ñaõ töï nguyeän cuøng ñöùng ñaàu gioù vôùi
haøng vaïn ñonà g ñoäi trong cuoäc chiená tranh giöõ Nöôùc cuûa phöông
Nam. Toâi nhôù, muøa xuaân 1953, ñoù cunõ g laø lanà ñauà , toâi khonâ g
ôû beân caïnh baø noäi toâi vaøo nhöõng ngaøy thieâng lieâng cuûa Teát
Nguyeân Ñanù . Nhöõng namê tröôùc, duø ôû ñaâu, toâi cunõ g ñoiø veà queâ
noäi cho banè g ñöôïc trong nhönõ g ngaøy Teát. Cho du,ø nhö toiâ ñaõ
vietá , trong nhöõng naêm mòt muø khoiù löûa, ñau thöông nayø , Xuaân
veà, Teát ñeán cuõng buoàn hiu haét ôû queâ toâi. Ngöôøi ngöôøi, nhaø
nhaø gheù thaêm nhau voiä vaøng, döônø g nhö, moiï ngöôiø luonâ mang
caiù tamâ traïng lo auâ veà moät tai hoaï coù theå ñená cho mình batá cöù
luùc naøo. Muøa xuaân khoâng coøn roän tieáng chim ca, nhö moät
thuôû thanh bình. Muøa xuaân khoâng ñöôïc nhìn ngaém nhönõ g taø
aùo luïa bay trong gioù, nhö moät thôøi sau ñoù, khi hoaø bình laïi nôû
hoa treân queâ höông:

“ÔÛ ñoù, coøn chaêng thanù g gieâng möa buïi

tiená g troná g chaàu haùt boä Leã Kyø Yenâ

vaø beân soâng phatá phô taø aùo môiù

phaán möa caøi oùng aû luaï Duy Xuyenâ ...”

Cho ñeán khi hoaø bình ñöôïc laäp laïi vaoø namê 1954, lanø g toâi
ñaõ bò bom ñanï taøn phaù nanë g neà. Haàu nhö, gia ñình naøo cuõng
maát ñi motä vaøi ngöôiø thaân –-khoâng Vieät Minh, thì phía Phapù ,
hay cheát vì ñanï laïc, tenâ bay. Vaøo nhöõng ngayø cuoiá namê 1954,
ñaàu namê 1955 laøng toâi nhö ñöôcï hoài sinh, ñaõ coù laiï nieàm vui,
nuï cöôøi khi ngöôøi lính Coäng Hoøa xuaát hieän trong chieán dòch

78 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Nam-Ngaûi-Bình-Phuù. Hoï khaùc laï vôùi nhöõng ñoaøn quaân leâ
döông**, nhö trong kyù öcù chöa phai laït cuûa ngöôiø danâ queâ veà
nhöõng naêm thaùng tröôcù ñoù. Ñoanø quanâ Conä g Hoaø veà giuùp daân
laøng döïng laïi nhaø cöûa, söûa
ñöôøng, xaây caàu, xòt thuoác
tröø saâu, choáng muoãi, khaùm
beänh cho treû em, vaø nhaát laø
chöông trình chieáu phim
coâng coäng haøng tuaàn cho
daân laøng xem. Moät phim
tuyeân truyeàn maø toiâ coøn nhôù
maõi, khi vaøo Nam, ñoù laø
phim taøi lieäu veà chieán dòch
Röøng Satù . Phaiû noùi, trong nhönõ g ñemâ nayø , ngöôøi ngöôøi ñeàu noâ
nöùc ñi xem, ñoâng vui. Töø ñaàu laøng ñeán cuoái xoùm ñeàu roän raõ
tieáng cöôøi nhö moät ngaøy hoäi lôùn. Chaúng bao laâu, ñoaøn quaân
nayø ñaõ ñeå laïi loøng ngöôøi daân laøng toâi moät tình caûm saâu ñamä ,
motä dauá aná khoù queân, nhö meï toâi thöônø g nhaéc ñeán trong nhönõ g
naêm thanù g sau ño.ù Ñieàu nayø ñaõ laø moät baøi hoïc quyù giaù cho toâi
sau naøy. Toiâ ñaõ xem coâng taùc danâ vaän nhö moät quan tamâ haøng
ñaàu, khi ñoùng quaân trong cacù xomù lanø g ôû mienà Nam. Toâi xem
coâng taùc daân vaän laø ñieàu khonâ g theå lô laø, trong khi tieáp caän
vôùi daân chuùng taïi nhöõng vuøng “xoâi ñaäu”, vaø nhaát laø nhöõng
thoân xoùm ñöôïc coi nhö “vuøng ñoû”, nghóa laø nhöõng vuøng maø
danâ chunù g coù caûm tình vôùi phía beân kia, nhö khi ñôn vò ñonù g
quaân ôû Trung Hoøa, Trung Laäp thuoäc Cuû Chi, hay Beán Coû ôû
Bình Döông...Raát tieác, vaän nöôcù ñeán hoài ñen toái, khi capá böïc,
quyeàn haïn cuaû toâi conø quaù nhoû beù vaø giôùi haïn, neân toiâ chöa
theå lamø ñöôcï gì cho ñatá nöôcù , nhö mong öôcù cuûa motä thôøi treû
öôm ñaày hoa moäng! Hình aûnh ñoaøn lính Coäng Hoaø ngaøy naøo
qua lanø g toâi, vaãn conø nguyeân veû ñeïp trong toâi; ngay caû khi toâi
ñaõ laø lính chieán, maø laïi laø lính chieán ranè ri, vôiù aùo quaàn goïn
gheõ vaø giaøy saut. Beân ngoaiø tronâ g ñeïp hôn, so vôùi ñoaøn lính
macë aoù quaàn roäng thuøng thình, mang giayø ñinh cuûa ngayø naøo.
Coù leõ, vôùi ngöôøi daân laøng queâ toâi, ñoaøn lính Coäng Hoøa naêm
xöa laø nhöõng ngöôøi lính ñeïp nhatá , toiâ nghó theá.

ÑA HIEÄU 70 79

Dó nhieân, cuõng ñaõ khoâng theå thieáu nhöõng moái tình thôøi
chieán coøn vöông laïi treân töøng xoùm laøng ôû queâ toâi khi ñoaøn
quaân ñaõ töøng gheù qua, döøng laïi. Lucù ño,ù ñamù nhoùc tuiï toâi chöa
coù tröôøng ñeå ñi hocï laïi, neân suotá ngaøy theo satù böôcù chaân mayá
anh lính, töø ñaàu laøng, ñená cuoái xoùm. Ñeâm ñeâm, thöcù traéng ñeå
nghe maáy anh keå chuyeän lính, chuyeän ma, chuyeän tieáu laâm.
Hoài ño,ù toâi raát phuïc caùc anh lính. Chuyeän ñaâu maø nhieàu theá.
Sau naøy, lôùn khoân, nhaát laø khi ñaõ laø lính, toâi môùi bieát, nhieàu
chuyeän, chæ laø chuyeän phòa ñeå lamø vui lonø g luõ treû vaø “duï khò”
caùc coâ gaùi queâ, “non ngöôiø , nheï da”ï . May maén laø sau ganà mayá
naêm lanø g toâi bò doiä bom lienâ tieáp, theá maø caên nhaø thôø Nguyenã
höuõ toäc cuûa toiâ vaø canê nhaø ngoùi naêm gian cuûa baø coá toiâ , namè
satù ngoâi nhaø thôø, caû hai vanã coøn nguyenâ venï . Thôøi bayá giôø, toiâ
cöù nghó raèng bom ñaïn nhö vayä laø quaù. Kinh khieáp! Theá nhöng,
sau nayø trong nhönõ g lanà ñunï g tranä aùc lietä vôùi conä g quanâ nhö ôû
Ñatá Ño,û quocá loä 13, An Loäc, giaûi toûa cacù laøng xaõ ôû Bình Döông,
ôû Taây Ninh...chunù g toiâ , coù luùc ñaõ xöû duïng bom ñanï vôùi capá soá
nhanâ nhieuà laàn hôn. Toâi chöa bao giôø coù dòp trôû laïi mienà Trung,
trong vaø sau thôøi kyø chieán tranh, nhöng theo nhieàu ngöôøi keå
laiï , khu Phuø Ky,ø töcù Goø Noiã queâ toâi, goàm coù saùu xaõ (trong ñoù
coù lanø g cuûa toâi thuoäc xaõ Phuù Phong, laøng Ñoâng Baøng cuûa coá
Ñ/T Phaïm Phuù Quocá thuocä xaõ Phuù Tho,ï lanø g Baûo An cuûa Hoaøng
Dieäu, Tranà cao Vaân, Phan Khoâi thuoäc xaõ Phuù Höng...) ganà nhö
ñaõ bò san baèng qua nhieàu naêm thaùng bom ñaïn. Nghe noùi ñaõ
coù nhöõng tranä ñaùnh aùc lieät giöõa coäng quanâ vaø lính Nam Hanø
treân giaûi ñatá ñaãm ñaày maùu baïn thuø, vaø maùu cuûa ngöôøi danâ
lanø h voâ toäi cuûa queâ toâi! Ñaây laø motä trong nhöõng nôi ñöôcï coäng
saûn xem laø “thaønh ñonà g Toå Quoác”,ø laø “thaønh trì caùch maïng”
nhö Cuû Chi, Beán Tre ôû mieàn Nam. Theá nhöng, theo toâi, coù
moät ñieuà hôi khacù , laø laøng toâi hay mieàn Trung; noùi chung, caiù
laèn ranh giöõa Quocá -Coäng raát roõ raøng, nhö trané g vaø ñen. Khoâng
coù tình tranï g nöûa naïc, nöaû môõ. Nhö toiâ ñaõ vieát, chính vì nhaø
thôø toäc Nguyeãn höõu vaø nhaø baø coá toâi namè saùt nhau, nenâ haàu
nhö cacù ñoaøn quaân ñeán laøng toâi, khi tìm choã nghæ ñeâm, thöôøng
ñoùng quaân ôû nôi ñaây. Ñoù laø chöa keå moät yeáu toá khaùc. Gia
ñình baø noäi toâi, cö nguï ngay phía sau nhaø thôø toäc, chuyeân veà

80 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

öôm taèm, deät tô, do ñoù, ngöôøi ngöôøi lui tôùi thöôøng xuyeân, töø
saùng sôùm, cho ñená taän chieàu toái. Trong soá ñoù, coù raát nhieàu coâ
thoân nöõ chuyeân veà deät tô, öôm taèm, nenâ tronâ g trané g da daøi tocù
hôn caùc coâ thoân nöõ chuyeân veà ngheà noâng. Vì theá, ñoù cunõ g laø
nôi thöôøng xuyeân laøm choã nghæ ñeâm cuûa nhöõng ñoaøn lính
naøy, moãi khi hoï gheù qua laøng. Laøng toâi saùt caïnh laøng Phuù
Boâng, moät trong caùc laøng chuyeân veà deät luïa, vaø “saûn sinh”
nhieuà coâ gaùi ñepï trong vuøng. Chính moät soá lôùn danâ laøng Phuù
Bonâ g, daân laøng toâi, cuøng moät soá danâ laøng khaùc, ñaõ vaoø Saøi gonø
vaø laäp ra khu deät Baûy Hieàn, töø nhönõ g naêm ñaàu cuûa thaäp nieân
60. Hoï ñaõ biená nôi nayø , töø moät vuøng ñaát hoang, sình layà , nöôùc
ñoïng, thaønh moät khu kyõ ngheä deät naoù nhieät, saàm uatá nhö chuùng
ta ñaõ bietá . Nay, moiã lanà nghe laiï caùc ca khucù nhö “Cacù Anh Ñi
(döôøng nhö cuõng cuûa Phaïm Duy) vôùi nhöõng lôøi vöông vaán
buonà , nhö taiû caû moät trôiø taâm sö,ï mong ngoùng “caùc anh ñi ngaøy
aáy ñaõ laâu roài, caùc anh ñi ñeán bao giôø trôû laïi, xoùm laøng toâi trai gaùi
vaãn chôø mong. Laøng toâi ngheøo nho nhoû beân soâng, gioù baác laïnh luøng
thoåi vaøo maùi raï. Laøng toâi ngheøo, gioù möa tôi taû, trai gaùi trong laøng
vaát vaû ngöôïc xuoâi… Caùc anh veà maùi aám, nhaø eâm, caâu haùt tieáng cöôøi
roän raøng trong xoùm nhoû. Caùc anh veà, töng böøng tröôùc ngoõ, lôùp lôùp
ñaøn em hôùn hôû theo sau. Meï giaø bòn ròn aùo naâu, vui ñaøn con ôû röøng
saâu môùi veà... ” hay ca khuùc Tình Queâ Höông –thô Phan laïc
Tuyeân, nhaïc Ñan Thoï, vôùi nhönõ g lôøi, nhö pha laãn moät chutù gì
cuûa luyeán löu, moät chutù gì raát ngotï ngaøo, thaám ñaäm, ñayà vôi
tình nghóa quanâ daân:

“Anh veà qua xoùm nhoû
em chôø döôùi boùng döøa
naéng chieàu leân maùi toùc
tình queâ höông ñôn sô...
Em môøi anh döøng laïi
ñeâm traêng öôùt laù döøa
beân noài khoai môùi luoäc
ngaùt thôm vöôøn rau thöa..
Bao giôø ñaát nöôùc töôi maàm soáng
ñaøn treû thô reo giöõa luùa vaøng”...

ÑA HIEÄU 70 81

Tuyeät vôøi quaù! Coøn gì ñeïp hôn, qua nhöõng luyeán löu,
mong öôùc, henï ho,ø nhö aâm höônû g cuaû thô nhaïc trong ca khuùc
Tình Queâ Höông. Moät môøi goïi, moät yeâu thöông, nghe thaät
ñôn sô, chaân chaát, bình dò maø coâ gaùi queâ gôûi veà anh lính
chieán cuûa töï do. Ñôn sô nhö chính caûnh ñôøi cuûa mieàn queâ,
nhöng cuõng ñamä ñaø tình nghóa bietá bao! Nghe laiï caùc ca khuùc
ñoù, döôøng nhö, caû moät thôiø thô aáu hieän veà trong toâi. Toâi nhö
thaáy nhöõng aùnh maét luyená löu cuaû caùc baø chò, baø coâ, nhöõng coâ
gaùi queâ cuaû motä thôøi xa xaêm, nhö vaãn coøn ñang doõi theo töøng
böôùc chaân ngöôøi lính chieán COÄNG HOØA trong thaùng ngaøy
möôït maø nhung luïa ñoù.

Cunõ g vaøo muøa xuaân 1955, toâi thaät sö bieát theá naoø laø nieàm
vui cuaû tuoiå aáu thô khi xuaân veà, Teát ñená . Laàn ñaàu tieân, toâi thayá
baø noiä cuûa toâi cunù g teá trôiø ñaát vôùi ñeøn nená saùng choang giöõa
sanâ nha,ø chöù khoâng cöû haønh trong aâm thamà , laëng leõ nhö nhöõng
muøa xuaân ly loanï tröôùc. Trong caùi tuoåi aáu thô cuûa toâi, toiâ chæ
mong sao baø toiâ cunù g mau mau cho xong, ñeå toâi coøn ñöôcï anê
xoâi, gaø coøn noùng hoåi, vaø ñi nguû vì caëp maté ñaõ cay xeø töø lauâ .
Lucù ayá , toâi naøo ñeå yù ñená neùt hanâ hoan, hay veû lo aâu hieän leân
treân khuonâ matë cuûa baø toiâ trong khi xem xetù caëp chaân gaø, khi
vöøa cuùng xong. Sau naøy toâi nhôù laïi, baø toâi thöôøng xem tôùi,
xem lui, neùt matë coù khi traàm ngamâ , coù lucù haân hoan, ñoù laø lucù
baø toâi ñang tieân ñoanù vanä hanï cho naêm ñang tôiù . Döônø g nhö,
danâ lanø g toâi, ai ai cuõng tin vaøo ñieàu nayø , duø laø taàng lôpù coù hoïc,
hay thuoäc haøng “doát ñaëc caùn mai”. Ngay baø noäi toâi, ngöôøi
cuõng raát coù vai veá trong lanø g. OÂng noäi toâi laø moät nhaø giaoù , motä
nhaø ñaáu tranh choáng Phaùp. OÂng toâi ñaõ nhieàu laàn vaøo tuø, ra
khaùm cuûa thöïc daân Phaùp. OÂng toâi laø moät trong boán ñaïi bieåu
ñaàu tieân cuûa Quaûng Nam trong maët tranä Lieân Vietä , moät con ñeû
cuaû Vieät Minh. Vieät Minh hay maët traän Lieân Vieät, chæ laø moät
cuïm töø ñeïp, moät lôùp sôn haøo nhoaùng, mang tính ñoaøn keát
quoác gia, nhamè ñeå löøa bòp quocá teá, thu hutù söï uûng hoä cuaû quaàn
chuùng,vaø nhaát laø, nhamè ñeå che ñaäy caùi “tinh thanà quoác teá voâ
saûn”, caùi gian manh cuaû nhöõng con ngöôøi coäng saûn, vaøo thôiø
ñieåm tranh toái, tranh saùng ñoù. Chính vì nhöõng myõ töø ño,ù maø

82 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

ngay caùc ñoaøn theå quoác gia chaân chính, nhö Vieät Nam Quoác
Daân Ñanû g vaø caùc thaønh phaàn trí thöùc, só phu yeâu nöôùc..., ñaõ
ñaùp lôøi môøi goïi cuûa “gìa Ho”à , tham gia vaøo Vieät Minh trong
thôøi kyø ñaàu cuûa khaùng chieán. Hoï ñaõ rôi vaøo bayã sapä cuûa “gìa
Ho”à , moät trong cacù ñeä töû trung kienâ cuaû ñeä tam quocá te.á Trong
soá nhöõng nanï nhanâ ñoù, coù onâ g cuûa toâi. OÂng toiâ ñaõ laø motä ñaûng
vieân kyø cöuï cuaû Vieät Quoác. Vieät Minh laø chöõ goïi taét cuûa Vieät
Nam Caùch Manï g Ñoàng Minh Hoäi (goàm nhieàu toå chöùc, phong
traøo, ñaûng phaùi choáng Phaùp, trong ñoù coù caû Vieät Nam Quoác
Daân Ñaûng. Cuï nguyeãn haûi Thaàn, moät trong caùc laõnh tuï cuûa
Vietä Quoác, vaøo thôøi ñoù, ñaõ töøng laøm coá vaán cho Hoà chí Minh
ngay khi Vieät Minh ñöôïc hình thaønh). OÂng toâi tham gia vaøo
haøng nguõ khaùng chieán ngay töø nhöõng ngaøy ñaàu, vaø oâng ñaõ
cheát trong caùch chonï löaï cuûa oâng. OÂng toâi maát ñi tröôùc khi
nhaän chaân ñöôïc caùi gian manh cuûa cacù teân laùi buonâ chính trò
conä g saûn, nuùp döôùi danh nghóa cao ñeïp khaùng chieán! Vì theá,
danâ lanø g goiï baø toiâ laø baø giaoù , bacù giaùo, môï giaoù hay chò giaùo,
chöù khoâng coù ai goïi thöù bacä hay teân rieâng cuûa baø toiâ caû. Noùi
tôùi vieäc coi chaân gaø ñeå ñoaùn hanh thoâng, toâi nhôù trong laøng
toâi, coù moät onâ g thaày boùi chuyeân trò veà “xem chanâ gaø ñeå ñoaùn
vanä hanï ”. Do ñoù sau dòp Tetá , hay moàng chín thanù g gienâ g, thì
ngöôøi trong laøng cuûa toâi phaûi boû caû coâng aên vieäc laøm, “get
lines” ñeå nhôø oâng xem caëp chaân gaø cuùng ñauà namê trong öôùc
vonï g ñöôcï oâng phaùn cho laø seõ coù ñöôïc vaän haïn totá ! Dó nhieân,
khonâ g theå laø xem suoâng. Ñaây laø moät caùi “job” cuaû oâng ta. Maø
motä namê chæ laøm anê ñöôcï chöøng naêm hay möôiø ngayø laø cunø g,
theá cho neân oâng tha hoà neâu giaù. Ít nhatá phaûi coù gaø xoâi röôïu
thòt, keøm theo ít tieàn coøm hay leã vaät khaùc, ñoù laø nhö cuûa ñi
tröôùc cho onâ g, ñeå oâng coù höùng vaø thaàn linh môùi “linh öùng”!
Neáu, heân cho oâng, namê ñoù thanâ chuû gaëp hanh thoâng, oâng conø
ñöôïc haäu taï vaø tieáng laønh ñoàn xa, naêm tôùi oâng coøn baän roän
hôn nöaõ , “ñöôïc muaø ” hôn nöaõ . Thaät toiä nghieäp cho ngöôøi daân
ngheøo! Cho ñená giôø nayø , tuoåi ñaõ nguõ tuaàn, soná g nôi xöù côø hoa
vaên minh naøy, toâi vaãn khoâng theå cho vieäc baø noäi toâi hay daân
lanø g cuaû toâi xem chaân gaø cunù g ñaàu namê ñeå ñoaùn vaän haïn, ñoù
laø meâ tín dò ñoan hay laø laø gì khaùc. Toâi nghó raèng, vì quaù cô cöïc

ÑA HIEÄU 70 83

trong ñôøi soná g, quanh naêm gaoï khoâng ñuû anê , aùo khonâ g ñuû aám,
do ñoù, nhu caàu tin vaøo moät pheùp la, trong öôùc vonï g seõ coù moät
töông lai toát ñeïp hôn. Ñoù chính laø mô öôùc chung cuûa con
ngöôøi. Moät böcù xuùc. Chaúng hanï nhö toâi, toiâ vaãn hoaiø mong, vaø
tin raèng, roià seõ coù motä ngaøy mình truùng ñöôïc loâ ñoäc ñaéc “Super
Lotto”. Truùng ñöôïc Super Lotto, toâi seõ duøng tieàn ñeå laøm theá
nayø , theá naøy...Theá thì, ñaâu coù gì la,ï khi ngöôiø daân cô cöïc ñeán
racù h caû ngöôøi, chaûy gaàn heát maùu, nhö daân lanø g toâi, hay daân
mieàn Trung; noùi chung, cöù moiã ñaàu naêm veà, hoï laïi mô öôcù coù
ñöôcï moät vanä haïn toát, qua vieäc coi, xem chaân gaø coù chuïm laïi
khonâ g, coù maøu töôi, trôn boùng khonâ g (ñiemà toát, ñaïi kietá ), hay
coù noåi gaân xanh (ñieàm xaáu), hoaëc da coù bò nhaên nheo (ñaïi
hung). Rieâng vieäc nuoâi gaø ñeå cuùng ñaàu naêm vaø moàng chín
thaùng gieâng ta, cuõng phaûi ñöôcï chuaån bò töø tröôùc. Phaûi choïn
gioáng gaø totá , phaûi laø gaø troná g tía thì toaøn bích (toiâ khonâ g hieåu
sao phaiû laø gaø troná g, maø phaiû laø gaø troná g tía (loaiï gaø naøy coù
loâng maøu ñoû chen laãn moät ít loâng maøu ñen. Troâng raát “ñeïp
maõ”). Coù laàn toiâ hoûi, baø toâi chæ cöôiø , maø khonâ g traû lôiø . Coù phaûi
vì gaø troáng cunõ g ñöôcï caùc thaàn linh ñonù tieáp troïng voïng nhö
“nam tronï g, nöõ khinh” theo leà luatä cuõ cuûa ngöôiø phöông ñonâ g
chanê g? (xin quyù chò em ñöøng phaûn ñoiá cho söï suy nghó khoâng
coù “logic” nayø cuaû toiâ ). Noùi veà caiù thuù ngaøy Teát cuûa ñamù nhoùc
nhaø que,â trong ñoù coøn coù motä caùi thuù nöaõ , ñoù laø thöùc daäy sômù
ñeå chôø ngöôøi lôùn moå heo, giaønh nhau cho ñöôïc chieác bong
boùng lôïn. Ñöôcï bong bonù g lônï roài, ñem ñi röaû saïch vôùi nöôùc
muoái, phôi khoâ, thoåi phoàng leân, caàm ñi rong chôi khaép xoùm.
Ngaøy nay, xem luõ con chôi vôiù ñuû loaïi bong bong, ñuû maøu, ñuû
kieåu, toâi thöông nhôù nhöõng ngaøy thô aáu cuûa mình, vaø möøng
cho ñanø beù homâ nay. Chunù g lônù lenâ trong ngayø daiø hanï h phucù
treân maûnh ñaát coù thaät nhieàu cô hoäi ñeå phaùt trieån taøi naêng.
Trong traiï tuø Vónh Quang, anh Hoà dacé Thaiù ñaõ coù moät baiø thô
veà chieác bong boùng lôïn, ñöôïc Vuõ cao Hiená phoå nhacï . Baiø thô
hay vaø mang nhieuà hoaøi niemä , camû xucù veà tuoåi aáu thô cuûa queâ
ngheøo mieàn Trung, nhöng vì khoâng phoå thoâng vaø ít phoå bieán
nhö moät tuø khuùc, vì nhu cauà luùc ño,ù neân caû toiâ , giôø cuõng queân
lôøi cuûa ca khuùc naøy. Raát tiecá , caû Vuõ cao Hiená vaø anh Hoà ñaéc

84 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Thaùi ñeàu ñaõ nguû yeân giöaõ loøng bieån khôi treân böôùc ñöôøng ñi
tìm töï do! Ngaøy Teát, laøng toâi cuõng coù nhieàu thuù vui laém.
Ngoaiø laéc baàu cua, xoùc dóa, chôi baiø choøi laø khoâng theå thieáu.
Toâi khoaiù nghe maáy chuyeân vieân caàm chòch baøi choøi. Hoï ñoïc
caùc con baøi ñöôïc ruùt ra theo nhöõng vaàn ñieäu vöøa vui, hoùm
hænh, vöaø coù yù nghóa. Chæ caàn ngöôøi caàm chòch ñoïc vaøi caâu laø
ngöôiø tham döï ñoaùn bietá con baøi ñöôcï rutù ra laø con baiø gì. Nhö
con baøi Hoïc Troø, chaúng haïn, khi ngöôøi caàm chòch xöôùng leân
“Thaân ngöôøi traéng treûo thö sinh, daøi löng, toán vaûi aên no laïi
naèm...Chæ canà nghe ñeán ño,ù ai cunõ g ñoaùn ra, con baøi coù tenâ laø
Hocï Tro.ø Lucù ñoù ai coù con baiø Hoïc Troø treân tay thì lenâ tieáng. Ai
trunù g ñöôïc ba con baiø thì ñöôïc xem laø “tôùi”, vaø nhanä lanõ h moät
ngonï côø nguõ saéc(trò giaù thaønh tienà , sau moãi löôït chôi, thöôøng
laø 30 laù côø cho moät löôït chôi). Nghe ñaâu, baøi choøi ñöôcï phatù
sinh töø thôøi vua Quang Trung. Luùc ño,ù Nguyeãn Hueä ñaõ nghó ra
caùch chôi naøy ñeå quaân só vui chôi, vôi ñi noãi nhôù nhaø, nhôù
queâ, trong khi döøng quanâ , treân ñöôøng haønh quaân xa. Nhöng
thuù vui ñaïi chuùng maø ngaøy Teát ñöôïc haàu heát daân laøng ñeán
xem ñoù laø ñua thuyeàn. Nhö toâi ñaõ vieát, khu Goø Noãi, laø moät
giaûi ñaát daøi, ñöôïc bao boïc bôûi sonâ g Thu Boàn (soâng chính) , vaø
nhönõ g nhanù h soâng phuï(sonâ g con). Do ño,ù motä soá cö daân chuyeân
ngheà ñaùnh caù. Coù nhöõng gia ñình aên, nguû ngay treân nhöõng
con thuyeàn lôùn quanh naêm, suoát thaùng, chæ tröø nhöõng ngaøy
gioâng baõo, hoï môiù leân bôø. Chính vì theá, maø vaøo dòp Teát, hay
caùc leã hoäi lônù , nhö möøng Quoác Khaùnh, nhö leã hoäi ñình laøng,
laø chính quyeàn ñòa phöông ñeàu toå chöùc ñua ghe giöõa caùc laøng.
Caùc thuyeàn ñua ñöôïc sôn, veõ thaät ñeïp, vaø luoân luoân ñöôïc
chamï troå hình töôïng cuaû moät vò thanà linh naøo ñoù, theo trí töôûng
töôïng cuûa hoï. Caùc thuyeàn naøy ñöôïc ñeå trong caùc ngoâi nhaø
rieâng, ñöôïc daân thuyeàn chaøi thôø phöôïng, chaêm soùc heát söùc
trang troïng, vaø xem nhö thanà hoä maïng cuûa hoï ñang hieän dienä
taïi nôi ñoù. Neáu thuyeàn cuûa laøng naøo veà nhatá , nhì hay ba ñeàu
ñöôïc truùng giaûi thöôûng, vaø daân laøng toå chöùc lieân hoan möøng
chieán thaéng suoát ngaøy hoâm ñoù, nhö ngaøy nay, caùc quoác gia
mönø g ñoaït ñöôïc “World Cup” vaäy.

ÑA HIEÄU 70 85

Nhöõng thaùng ngaøy beân goùc trôøi phöông Nam

Sau khi hoaø bình ñöôïc laäp laiï , moät soá ngöôøi daân queâ toâi
baét ñaàu tha phöông caàu thöïc. Moät soá daân ngheøo, khoâng coù
moät maûnh ruoäng rieâng, hoï ñaõ ñaùp lôøi môøi goïi cuaû chính phuû
vaøo Ban meâ Thuoäc laäp nghieäp taïi nhöõng khu dinh ñieàn. Moät
soá khacù coù kinh nghiemä veà nganø h deät ñaõ vaøo Saøi gonø , sau naøy
hoï ñaõ cuøng nhöõng nhoùm daân khaùc cuûa Nam-Ngaûi, thaønh laäp
khu kyõ ngheä deät Bayû Hieàn. Hoï raát thanø h ñatï , giauø coù. Motä soá
khaùc ñaõ vaøo Nam nhö nhönõ g coâng chöcù cuûa chính phuû, trong
thaønh phaàn naøy coù cha cuûa toâi. Vaøo naêm 1958 khi boä Coâng
Daân Vuï môû ñôtï thi tuyeån caùn boä conâ g daân vu,ï cha toâi ñaõ döï thi
vaø oâng ñaõ ñoã thöù hai sau oâng Phan ñình Duïc. Theo lôiø cha toâi
keå laïi thì naêm ngöôøi coù thöù haïng cao nhaát ñöôïc oâng Nguyeãn
Tranâ , tænh tröôûng Ñònh Töônø g lucù baáy giô,ø xin veà tænh cuaû onâ g.
OÂng Phan ñình Ducï laøm Tænh ñoaøn tröôûng/tænh ñoaøn conâ g danâ
vuï tænh Ñònh Töônø g. Cha toiâ laø quaän ñoaøn tröôûng ôû Cai Laäy.
Vaø cunõ g nhö toâi ñöôïc bieát sau naøy, ña soá nhöõng canù boä coâng
daân vuï truùng tuyeån ñôït naøy, ñeàu ñaõ coù moät thôøi ñöùng trong
haøng nguõ Vieät Minh, do ñoù hoï coù ít nhieàu kinh nghieäm veà
coäng saûn. Vaøo muøa heø naêm sau, caû gia ñình chuùng toâi thöïc
hieän chuyeán xuoiâ Nam, laàn xa queâ ñaàu tieân trong ñôøi cuûa toâi.
Ñi Nam thoiâ , maø baø con, hanø g xoùm ñeán thaêm vaø tieãn ñöa, bòn
ròn, coøn hôn sau naøy toâi thöïc hieän chuyeán ñi Myõ quoác trong
chöông trình “HO”. Coù le,õ ngöôøi daân queâ, noùi chung, ratá naëng
loøng vôùi laøng xoùm, vôùi caây ña ñaàu laøng, gioøng soâng queâ meï,
con ñoø cuõ, beán ñoø xöa, moà maû toå tieân. Neân duø ngheøo, raát ít
ngöôøi chòu rôiø khoûi lanø g xoùm, cho duø caiù hình aûnh toát ñeïp nôi
xöù ngöôøi môøi goïi töøng ngaøy. Tröôùc khi tröïc chæ Cai Laäy, gia
ñình toâi ñöôïc ngöôiø chuù ôû Sai goøn giöõ chanâ laïi hai ngaøy. Khonâ g
ñeán noãi nhö maùn veà thaønh phoá, tuy nhieân, anh em toâi ngô
ngaùc tröôcù caùi phonà hoa ñoâ hoäi cuaû Saiø gonø vaøo thôiø ñoù. Trenâ
ñöôøng xuoâi veà mieàn Taây, chuùng toâi laïi choaùng ngôïp tröôùc
nhöõng caùnh ñoàng luùa baït ngaøn vöôït qua taàm maét nhìn. Kinh
ngacï tröôùc nhöõng vöônø traiù caây, manä , xoaøi, cam, oåi...triuõ naëng
hai beân tænh loä. Bayâ giô,ø toâi coøn nhôù moät vaiø caâu trong baøi hatù

86 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

naøo ñoù, nhö “ñaây phöông Nam, ñaây ruoäng Caø Mau no laønh, coù
tieáng haùt roän raøng trong suoát ñeâm thanh...” Cai Layä quaû laø ñatá
laønh chim ñaäu. Chính nôi ñaây, anh em toâi coù dòp theo chaân
cha toâi, vaøo khu vöôøn traùi cayâ ronä g meânh moâng cuûa cuï Huyønh
conâ g Ñöông. On g ta laø motä ñaïi ñieàn chuû ôû ñaây. Chính oâng ta,
sau naøy ñöùng laøm phoù trong lieân danh Traàn van Lyù, Huyønh
coâng Ñöông tranh cöû chöùc toång thoáng (toâi khonâ g nhôù roõ, lienâ
danh nayø tranh cöû vôiù coá Toång Thoáng Dieäm hay coá TT Thieuä ).
Nhönõ g töôûng ôû Cai Layä ñöôcï lauâ , nhöng naøo ngô,ø chæ ba thaùng
sau, khi sapé ñeán ngayø töïu tröôøng, chunù g toâi laïi di chuyeån veà
Kiená Töôøng. Khi thieáu taù Ñinh vaên Phaùt, ( lenâ trung taù sau vuï
“ñaoû chaùnh” huït 60 cuûa Ñ/T Nguyeãn chaùnh Thi) veà laøm tænh
tröôûng tænh Kieán Töôøng –-moät tænh môùi. Tænh naøy bao goàm
moät soá quaän cuûa tænh Long An vaø moät soá quaän thuoäc tænh
Ñònh Töôøng, Th/taù Phaùt ñaõ xin cha toâi veà vôùi oâng. Luùc baáy
giô,ø Ñaïi UÙy Nguyeãn Beù laø Phoù tænh tröônû g Noäi An (sau naày laø
Ñaïi Ta,ù giaùm ñoác trung taâm huaán luyeän Chí Linh ôû Vuõng Taøu,
nôi huaán luyeän canù boä xayâ dönï g nonâ g thonâ , motä thoatù thai cuaû
caùn boä coâng daân vuï). Veà Kieán Töôøng, cha toâi ñöôïc boå nhieäm
lamø Tænh ñoanø tröôûng coâng danâ vu,ï kiemâ bí thö tænh boä Phong
Traoø Caùch Maïng Quoác Gia tænh Kieán Töôøng, vaø laø Phoù giamù
ñoác Trung Taâm Reøn Caùn, maø ngöôøi tröcï tieáp tronâ g coi trung
taâm naøy chính laø Ñaïi UÙy Nguyeãn Beù. Luùc baáy giô,ø gia ñình
toâi ôû ngay trong trung tamâ , trong khu nhaø danø h cho gia ñình
canù bo.ä Taïi trung tamâ nayø roän ròp suotá caû ngaøy ñeâm vôùi nhöõng
ñôït ñoaøn vieân thanh nieân coäng hoaø, caùn boä coâng daân vuï veà
ñayâ hoïc taäp, chænh huaán, sinh hoatï , camé traiï , thi ñua... Ngay caû
caùc coâng chöùc cuûa tænh ñeàu phaûi tham döï caùc buoåi hoïc taäp
chính trò hanè g tuanà taïi ñaây. Nhôø ño,ù maø meï toiâ , vaø anh em toâi
cuõng queân ñi phaàn naøo noãi nhôù queâ, chöù khoâng nhö maáy
thaùng ñauà ôû quanâ lî Cai Laäy. ÔÛ ñayâ , trong nhönõ g luùc nhanø roãi,
toâi thöôøng lenâ thö vieän cuûa trung taâm ñeå ñoïc saùch, do ñoù ñaõ
bieát ñöôïc ít nhieàu chöông trình cuûa chính phuû veà phaùt trieån
quoác gia vaø chiená löôïc choná g coäng, hoïc thuyeát Canà Lao Nhaân
Vò –motä ñoiá khaùng cuûa hocï thuyeát Maùc Xít. Hôn nöaõ , vaoø thôiø
kyø naøy, meï toâi naáu côm thaùng cho moät soá caùn boä cuûa trung

ÑA HIEÄU 70 87

taâm, do ñoù, toâi coù dòp nghe theâm ít nhieàu veà chính saùch cuûa
chính phuû, veà nhöõng thôøi maø caùc vò naøy hoaït ñoäng trong haøng
nguõ Vietä Minh (ña soá ñaõ tönø g ôû trong haøng nguõ khaùng chieán,
nhö toiâ ñaõ vieát. Do ño,ù caùc canù boä conâ g danâ vuï, vaoø thôiø gian
naøy, ôû Ñònh Töôøng vaø Kieán Töônø g; noiù rieâng, laøm vieäc tuyeân
vaän, raát coù hieäu quûa). Raát tieác, khi chính quyenà Ñeä Nhatá Coäng
Hoøa suïp ñoå, caùc hoaït ñoäng coù tính chieán löôïc cuûa coâng daân
vu,ï cuõng nhö quocá saùch aáp chieán löôïc, ñaõ bò xoùa soå theo trieàu
ñaïi Ngoâ ñình, vì tham vonï g caù nhanâ , phe nhoùm cuûa caùc “töôùng
laõnh ñaûo chanù h” vaø moät vaiø theá löcï khaùc!!! Thaät ñanù g tiecá . Laïi
theâm moät baát haïnh nöõa cho lòch söû Vieät Nam trong thôøi caän
ñaiï , sau caùi ñaïi batá haïnh cuûa daân toäc, khi chuû thuyetá conä g sanû
moïc maàm treân ñaát nöôcù !

Töø moät vuøng queâ ngheøo, gia ñình toâi vaøo soáng ôû Kieán
Töônø g, motä trong cacù vöaï luùa cuaû mieàn Nam, neân meï toiâ khoâng
coøn phaûi lo toan nhieàu nhö khi conø ôû queâ cuõ. Moãi chuû nhatä ,
ba anh em toâi thöôøng theo chaân cha toiâ ñi thamê caùc vuøng ven
thò xaõ, caùc vöïa caù, khu loø gacï h, hoaëc ñi caâu caù roâ ôû sanâ bay
Mocä Hoùa hoaëc caùc soâng raïch ven quaän Chaâu Thanø h. Maø caù
rau ôû Kiená Töôøng thì “reû reà” nhö meï toiâ thöôøng noùi. Vieát ñeán
ñaây, toâi laïi nhôù coù moät baiø haùt ca tuïng caùi truø phuù cuûa vuøng ñatá
nayø , coù leõ, ñoù laø motä ca khuùc cuûa boä thoâng tin hay conâ g danâ vuï
saùng taùc nhaèm khuyeán khích, môøi goïi caùc cö daân taïi nhöõng
nôi khacù , nhaát laø mienà Trung, vaoø ñayâ laäp nghieäp. Lucù baáy giôø
ôû Kieán Töôøng cuõng coù nhöõng khu dinh ñieàn nhö ôû Ban meâ
Thuocä hay taiï Vò Thanh, Hoûa Löuï ...toâi chæ coøn nhôù vaiø lôøi vaø
thöcï söï cuõng khoâng coøn nhôù teân ca khuùc ñoù “Ñaây Thaùp Möôøi
phöông Nam thaân yeâu, coù nhöõng chieàu troàng daâu, ta nuoâi taèm. Ai voâ
Ñoàng Thaùp maø nghe, nghe raèng chieàu veà em beù... (maø luùc baáy giôø
maáy coâ chuù thanh nienâ coäng hoøa cöù haùt traïi ra laø “ñaây Thaùp
Möôøi phöông nam thaân yeâu, coù nhöõng chieàu baø gia toâi ñaùnh
choàng...”Hay nhöõng lôøi ca tuïng raát deã thöông daønh cho mieàn
Nam nhö, “ai voâ Nam ngôù ngaãn vì muoân caâu hoø, coù gioù maùt roän
raøng trong suoát ñeâm thanh...”. Chính nepá soáng hieàn hoøa, chính
tamá loøng ronä g môû cuûa ngöôøi mienà Nam, chính nhöõng lôiø ngotï

88 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

ngaøo nhö laøn ñieäu daân ca ñoù ñaõ nuoâi soáng toâi trong nhöõng
thanù g naêm cuoiá cuûa muøa thô aáu. Thatä tuyetä vôøi. Toâi coù nhöõng
ngayø thaùng thatä eâm aû taiï Moäc Hoùa. Chính ôû Mocä Hoaù , toâi tìm
laïi ñöôïc caùi thuù taém soâng. Tuy nhieân, nhaùnh cuûa Haäu Giang
nayø , nöôùc khonâ g trong xanh, sauâ vaø ronä g nhö gionø g soâng Thu
Boàn cuaû toiâ . Teát mieàn Nam thì bình dò vaø khoâng coù quaù trang
tronï g nhö cung caùch maø ngöôøi mieàn Trung, hay mienà Baéc ñoùn
mönø g naêm môùi, theo toâi nghó (mienà Bacé tröôùc thôiø conä g sanû ).
Coù le,õ ñoiá vôùi ngöôiø mieàn Nam, boná muøa ñeàu vui nhö Teát roài,
nenâ ngayø Teát chæ coù khaùc hôn ngaøy thöônø g ñoiâ chuùt. Toâi soáng
suotá naêm muøa Tetá ôû Moäc Hoùa trong noiã nhôù queâ. Duø vaäy, chæ
trong nhöõng dòp Teát, toâi môùi thaáy nhôù veà queâ cuõ thaät nhieàu.
Nhôù leã cuùng giao thöùa ratá trang troïng cuaû baø noäi toâi. Nhôù khi
tuï taäp ñauà naêm taïi nhaø thôø toäc ñeå ñoùn möøng toå tieân, onâ g baø,
nhöõng ngöôøi thaân thuoäc ñaõ khuaát, veà aên Teát vôùi ngöôøi thaân
(ngöôøi queâ toâi tin nhö theá). Cho neân, ngaøy cuoái naêm khoâng
phaân bieät giaøu ngheøo, ai ai cuõng phaûi coù maâm côm khoâng coù
ñonä ngoâ khoai ñeå ñoùn mönø g ngöôøi thanâ ñaõ khuaát, trôû veà . Vaø
tuyø theo hoaøn caûnh gia ñình, maø ngayø tieãn ñöa onâ g baø trôû laiï
theá giôùi benâ kia coù theå laø daiø hay ngaén, tuy nhieân, ít nhatá cuõng
phaûi “môøi toå tieân ôû laïi” cho ñeán heát ba ngayø Tetá , môiù lamø côm
tieãn ñöa). Nhôù nhöõng luùc, theo chaân caùc coâ chuù ñi chôi baøi
choøi. Nhôù nhieàu trenâ ñöônø g veà queâ ngoaïi, vaø nhôù laém, caùi thuù
vui ngoià chôø thaâu ñeâm, xem ngöôiø lônù naáu baùnh teùt, lamø banù h
coám, baùnh noã, baùnh to,å baùnh in..., hay chôø laáy cho ñöôïc chieác
bong boùng lôïn, nhö toâi ñaõ vieát. Noãi nhôù aáy, döôøng nhö, coøn
maõi trong toâi, ngay caû nhöõng naêm thaùng bò löu ñaøy nôi ñaát
Baéc:

“Khi xa mieàn Trung, em coù nhôù
söông khoùi muaø thu treân ñamà nöôùc lôï
töøng ñôït gioù Laøo vôùi caû naéng hanh
laøng maïc uoán quanh doïc theo quoác loä

Giaiû caùt vanø g nuoiâ em thôøi tuoiå hoàng
tröôøng yeâu, phöông thaém, chieàu veà treân soâng
haøng thoâng reo ngaøn naêm beân thaønh cuõ

ÑA HIEÄU 70 89

ñoàng luùa xanh rôøn vöôn taän bieån Ñoâng

Em coøn yeâu muøi hoa böôûi, hoa cau
em conø thöông giaøn bí, gianø baàu
queâ ta ñoù, thôm vöôøn döaø , vöônø mía
tình queâ höông, xin giöõ tronï beàn laâu

Ngaøy xa xöa nghe quen chuyeán taøu chôï
ñöônø g Baéc Nam veà ñaây gaëp gôõ
bao lauâ roài hôõi ngöôiø tình mienà Trung
nôi ñatá Baéc, laøm sao khoâng töôûng nhôù!

Hay, noãi nhôù queâ, nhôù boùng hình ngöôøi em gaùi nhoû cuûa
nhöõng ngaøy conø thô aáu, gioïng cöôøi hoàn nhieân nhö tieáng chim
buoiå saùng:

Taùm namê löu ñaøy, möôiø taùm naêm xa xöù
nhôù laøm sao gioøng nöôùc Thu Boàn!
manû h ñatá Phuø Kyø boná muøa gioù loäng
nhö noãi nhôù em qua chuyeán ñoø ngang
Coøn khoâng em, ngaøy xöa phöông ñoù
thuyeàn ngöôïc, ñoø xuoâi, nöôùc lôùn, nöôùc roøng
tiená g deät cöõi, giöõa khuya nhieàu thöông nhôù
vang voïng queâ ngheøo lôøi meï haùt ru con
Ñeâm traêng sanù g beân xa quay ai haùt
lôiø eâm, nhö onù g aû sôïi tô vaøng
ru loøng ta, giaác mô ñôøi phieâu batï
giôø chæ coøn chuùt hanï h phuùc ly tan
Nhö ñôït taèm ñang vaøo muaø anê roiã
em lôùn khoân ta cuõng böôùc vaøo ñôøi
vöøa chôït hieåu nhôù thöông laø xa caùch
niemà vui xöa giôø xa khuaát muø khôi
Nôi ñatá Bacé vanã nhôù veà coá xöù
möôøi tamù namê maø vaãn ngôõ thatä ganà
möôøi taùm namê vanã tin em beù nhoû
nhö laàn ñaàu, ta coù dòp quen thaân
Bieát ñeán bao giôø ñöôïc veà thaêm xöù

90 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

thaêm laïi gionø g soâng, queâ ngoaïi, tröôøng laøng
aên laïi toâ mì Phuù Chiemâ , xöù Quaûng
nhìn chuyeán ñoø, taø aùo luïa ai sang.

Nay, thì nghìn truøng xa cacù h! Tuy nhieân, trong tamâ töônû g,
toiâ vanã hoaiø vonï g, seõ coù motä ngayø , côø vanø g ta laiï bay trenâ suotá
chieuà daiø ñatá nöôcù . Vaø toiâ seõ lamø motä cuocä hanø h trính môùi, ñi laiï
cho hetá chieuà daøi ñaát nöôcù trong töï do, maø khonâ g bò nhönõ g oanù
thu,ø oan khieân vayâ hamõ , nhö moät lanà tröôùc ño!ù Nhö chính öôùc
vonï g cuaû nhaø thô Lamõ Thuyù , phu nhanâ cuaû anh Traàn Nam K24:

“Ta cuõng nhö ngöôøi duø gaõy caùnh
chöa nguoâi öôùc voïng seõ bay veà”
(thô Laõm Thuùy-Trang 132/Ña Hieäu 55)

Muøa Xuaân Queâ Höông saép veà, nieàm vui ngaøy Teát saép
ñeán. Cho duø hôn möôøi maáy naêm aên “Teát ñoùng hoäp” ôû xöù
ngöôøi, toâi vaãn höôùng loøng mình veà goùc trôøi queâ cuõ, vaø cuõng
chöa ngöoâi öôùc voïng seõ quay veà. Ñoùn möøng naêm môùi, xin
ñaøn chim Vieät, haõy cuøng toâi, nguyeän caàu trong öôùc voïng, ñeå
moät sômù mai naøy, Hoa Töï Do laïi nôû treân trôøi Queâ Höông.

Cali motä chieàu cuoái naêm 2003

Soâng Thu

Ghi chuù:
 mayù bay “baø gia”ø : Laø maùy bay quan satù , nhö L19 cuûa Myõ ñaõ xöû
duïng taïi chieán tröôøng Vieät Nam.
 “ñoaøn quaân leâ döông”: laø lính Baéc Phi, trong ñoaøn quaân vieãn
chinh cuûa Phaùp.

ÑA HIEÄU 70 91

Meï ôi,
Con Meï Chöa Giaø

Meï ôi, con meï chöa giaø
Giöõ queâ queâ maát, döïng nhaø nhaø tan
Tha höông saàu tuûi chöùa chan
Thöông queâ nhôù meï voâ vaøn meï ôi!

Traêm con, traêm haït caùt rôøi
Nhieãu ñieàu göông aáy coøn töôi oaùn hôøn.
Bieån saâu, loøng meï saâu hôn
Côn vui soùng voã, noãi buoàn trieàu leân

Cuoáng nhau lieàn vôùi cuoáng tim
Caùch chi con meï baùo ñeàn coâng ôn
Moät caây laøm chaúng neân non
Meï ôi, con meï chöa moøn nieàm tin

Meï ru chaân cöùng ñaù meàm
Trieäu ngöôøi löu xöù chöa queân sôn haø
Meï ôi, con meï chöa giaø
Traùi tim röïc löûa thieát tha yeâu ngöôøò

hahuyenchi /14

92 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Muaø Tieáng troáng muaù laân roän raû,
xuanâ , thucù duïc lamø maét Nganâ phaiû
caiù höônù g veà phía chôï Lion, coøn vaiø
Tetá ngaøy nöõa môùi ñeán teát VN,
nhöng ñeå quaûng caùo, chôï baùn
Hoa Traïng Nguyeân/25B hanø g onsale ñaïi haï giaù trong dòp
xuaân veà cuøng laø dòp kyû nieäm10
naêm ngaøy thaønh laäp chôï neân
saùng nay môùi coù ñoaøn muùa laân
daøi ganà 10 thöôcù nayø . Ñaàu lanâ
to lôùn laéc lö theo nhòp troáng,
thaân hình laân nhieàu maøu saéc
ñang nhunù nhaåy, ñuoiâ vayã lia lòa,
nhòp nhaøng, tieáng chaäp chaû
beng beng... OÂng Ñòa maët ñoû,
muûi böï, mieäng cöôøi toe toeùt
nhayå raäp rônø tröôcù ñauà laân maté
to loài ñen nhö hai cuïc than, laân
cuõng ñang chôøn vôøn tröôùc oâng
Ñòa, Ñòa cöù cöôøi, tay xoa buïng,
tay phaåy quaït, chaân thì nhaåy
thapá , nhayå cao moãi khi coù tieáng
phaùo noå ñuøng, voøng troøn khaùn
giaû phuùt choát boång ñoâng hôn
leân...

Coù leõ trong ñaùm ñoâng naøy
cuõng coù caû hai ñöaù con Ngaân..
Coù leõ chunù g noù ratá thích, nhatá laø
thaèng Nghi con cuûa Nganâ , naêm
nay ñaõ ñöôcï taùm tuoåi, khonâ g bieát
chuùt gì veà VN cuõng nhö nhöõng
tapä tuïc coå truyeàn AÙ ñoâng. Conø
Ngoïc, choàng Ngaân, ñang ngoài
trong phonø g dental care treân lauà
khu Lion ñeã traùm laïi maáy caùi

ÑA HIEÄU 70 93

raêng.. . Saùng nay laø saùng thöù bayû , ngayø cuoái tuanà cuõng laø 28
thaùng chapï , nhöõng ngaøy cuoái namê cuûa naêm aâm lòch. Khu Lion
ôû San Jose, bacé Cali, nôi naøy laø trung taâm sinh hoatï cuûa ñaiï ña
soá daân VN. Giôø nayø ñaõ laø 10giôø sanù g, khu Lion canø g ñoâng
ñaûo hôn. Ngöôøi Taøu vaø VN nhoän nhòp mua saém ñeå höônû g caiù
teát coå truyeàn. Ngoài chôø Ngoïc trong xe, Nganâ ñaõ ñocï hetá maáy
trang baùo thaèng Moõ, phaàn lôùn baùo vieát nhieàu veà ñeà taøi khæ.
Con khæ ñöùng trong baäc thöù chín trong 12 con giapù , hình nhö
ngöôøi Trung hoa cuõng nhö ngöôøi VN thöôøng khoâng thích coù
con namè trong con giapù thöù chín nayø . Nganâ vôù vaån nhôù nhöõng
caâu haùt ngaøy xöa maø oâng noäi Ngaân ñaõ daïy cho naøng. Tuoåi
Thanâ , con khæ ôû luøm, nhayû qua nhaûy laïi loït uøm xuoná g soâng.

Naéng ñaõ choùi chang qua nhöõng ngoïn caây, traøn ngaäp caû
khu parking ñaày ngheït nhöõng xe, nhöõng gioït naéng hoàng ñaàu
xuaân chöa xua ñöôïc caùi reùt laïnh coøn xoùt laïi cuûa muaø ñoâng.
Cacù xe vaän taûi lôùn, xe van nhoû chôû ñayà hoa kienå g ñang tôùi ñeå
baùn cho khaùch thaäp phöông. Ngaân keùo cao coå aùo, thong thaû
xuoáng xe , naøng caàn mua vaøi caønh ñaøo ñeå caém vaøo caùi luïc
bình lôùn trong goác nhaø, Ngaân cuõng thích mua theâm moät boù
lay- ôn ño,û maáy chaäu cucù vaøng, soáng ñôøi, ñeå ñoùn oâng baø veà
aên teát haûi ngoaiï , cuùng giao thöaø ñonù xuaân Giapù Thanâ . Cöù xuaân
veà, teát ñeán... sao loøng Ngaân buoàn vôøi vôïi, coù leõ ñoù laø noåi
buonà cuaû keû tha höông, 12 caiù teát trenâ ñatá Myõ roài...!Thôøi gian
qua quaù nhanh, thoaùt maø Ngaân ñaõ vaøo tuoåi nguõ tuaàn. Nhôù laøm
sao nhönõ g caùi tetá thôøi thô auá , qua Noel laø meï Ngaân ñaõ lo samé
tetá cho chò em nanø g. Naøo laø may ñoà boä môùi maëc ôû nha,ø ñi chôï
vaøo dòp tetá döông lòch ñeå saém themâ aoù ñaàm, giaøy depù . Ñöôøng
xaù Saøigoøn, ngöôøi ñi nhö laøn soùng, xe coä chaïy nhö maéc cöûi,
nhaát laø khu vöcï gaàn chôï Beán Thaønh, ñöônø g Leâ Thaùnh Toân laø
khu baùn giayø deùp, vaûi voùc, khu Leâ Lôïi laø khu baùn taïp phaåm.
Chò em naøng theo meï ñi mua saém, chaùn thì taït vaoø cacù quaùn
kem, hay nöôùc mía Vienã Ñoâng, mì Haøo Hueâ... caû moät tuoåi thô
thuù vò, chò em nanø g chæ bieát coù aên vaø hoïc... Ngaân thích nhatá laø
ñi chôï hoa Nguyeãn Hueä, chaïy daøi ñeán taän beán Baïch Ñaèng.
Hoa naøo cuõng ñeïp...mai, ñaøo, cuùc, thoï.... ñuøa giôõn vôùi gioù

94 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

xuanâ . Trai thanh, gaùi lòch, onâ g giaø, baø laõo, treû con, moïi ngöôiø ..
hình nhö cuõng haân hoan vôùi naêm môùi trong tieát xuaân thanh
bình, chöa keå söï sung tucù trong moïi gia ñình. Ña soá nhaø naoø
cuõng laøm baùnh chöng, baùnh teùt, laøm möùt, kho thòt, laøm döa..
Banø thôø thì ñaày ñuû nguõ quaû nghi ngutù khoùí höông. Sanù g moàng
motä , chò em Ngaân mönø g tuoiå onâ g ba,ø cha meï , roià cunø g nhau
ñi thaêm vieáng möøng tuoåi hoï haøng. Thaät khoâng coù gì sung
söôùng cho baèng khi ñöôïc maëc quaàn aùo môùi, ñöôïc aên ngon,
ñöôïc lì xì vaø ñöôïc thong thaû rong chôi maø khoâng bò la raày.
Nhöõng caùi teát thuôû aáu thô vaãn coøn in ñaäm trong taâm trí cuûa
Nganâ . Caùi thôiø vaøng son cua,û mienà Nam VN, caiù thôøi maø ngöôøi
daân mieàn Nam khoâng
bietá caùi kho,å caùi ñoiù laø
gì.

Muøa xuaân Maäu
thaân, naêm 1968, teát
con khæ, ngöôøi danâ Saøi
goøn môùi baét ñaàu ngöæ
muøi bom, ñaïn vaø chieán
tranh. Ngaøy moàng moät
vôiù nhönõ g tieáng sunù g leû teû maø ngöôøi danâ thaønh thò cöù töôûng ñoù
laø nhöõng tieáng phaùo möøng xuaân. Saùng moàng hai, Ngaân vaãn
coøn maiû meâ vôùi nhöõng vaùn baøi caøo ñen, ño,û baàu, cua, ca,ù copï
vôùi luû baïn hanø g xoùm...thì nhöõmg tieáng suùng noå doøn, nghe roõ
töøng ñôït moät. Phi cô bay ñaûo loän nhieàu voøng treân voøm trôøi
thaønh phoá vaø trenâ radio baùo caùo VC taná coâng ñonà g loaït cacù
thaønh phoá mieàn Nam VN. Chò em Ngaân voäi vaõ rôøi boû chieáu
baïc trong xoùm vaø veà nhaø theo leänh cuaû meï. Baáy giôø treân ñaøi
phaùt thanh Saøigoøn vang vang leänh giôùi nghieâm 24/24 treân
toaøn thaønh phoá. Ba Ngaân oâm laáy caùi radio theo doûi tin töùc
chieán söï haøng ngayø ... VC traøn ngaäp ven ñoâ, Hoác moân, Goø vaáp,
Caây thò, Bình Hoøa, Gia ñònh, Haøng xanh... Cuøng luùc ñoù daân
chuùng ôû caùc vuøng nayø daét diuù di taûn, vì VC phaùo kích hoaëc
chuùng thua nenâ ñaõ ñoát nhaø danâ ñeå traø troän vaøo danâ chaïy thoatù
thaân. Gia ñình Ngaân may maén cö nguï treân trung taâm thaønh

ÑA HIEÄU 70 95

phoá neân luùc naøo söï an toaøn cuõng bao quanh. Treân manø anû h
truyeàn hình, hình aûnh nhöõng ngöôøi con coõng cha meï giaø,
ngöôiø meï ñòu con, tay bonà g, tay xacù h, ñauà buø, toùc roiá , veõ maët
hoaûng hoát, chaân khonâ g deùp, guocá böôùc ñi tatá taû... maø ñoâi maté
vaãn coøn ngoaùi laïi nhìn caên nhaø mình trong bieån löûa... Muøa
xuaân vôùi nhöõng coäi mai vanø g vuøng ven ñoâ coøn röcï vaøng tröôùc
ngoõ, theá maø chieán tranh thì baát keå, taøn phaù khoâng chaàn chôø
chi ...

Muøa xuaân Maäu thanâ , muøa xuaân khoùi löaû , taøn phaù vaø ñaày
boùng daùng thanà cheát bao quanh, ñaõ lamø thöcù tænh ngöôiø danâ
Saiø goøn, maø trong ñoù coù Ngaân. Muøa xuanâ con gaùi thöù 16 ñaõ
ñeán vaø seõ qua qua trong nhöõng suy nghó so saùnh vaãn vô...
Nhönõ g ngaøy teát trong lo laéng , bonà chonà , nhaát laø meï Nganâ , baø
cöù baàn thaàn ra vaøo khoâng yeân vì lenä h giôùi nghieâm 24/24 cuûa
toång traán Saiø goøn- Gia ñònh chöa ñöôïc gianû hoài, do ñoù viecä di
chuyenå cunõ g ratá khoù khanê , chôï buùa, haøng quaùn baté ñauà khan
hieám thöïc phaåm. Ngaân coøn nhôù hoaiø höông vò cheùn côm gaïo
Soùc Naâu vaø moùn caàn Baéc coù moät khoâng hai ôû teát Maäu thaân.
Gaïo Socù Nauâ thì cönù g, khoâng thôm, canà Baéc coù muøi nhö thuoác
Baéc theá maø cuõng phaûi ranù nuoát cho qua böûa, vì ngoaøi chôï chæ
coùn hai thöù naøy, coøn ngoaøi ra khoâng coøn thöù naøo khaùc. Gaïo
Socù Naâu laø thöù gaoï trané g hanï g beùt nenâ conø toàn kho, caàn Baéc
coù banù ôû chôï laø vì nhöõng ngöôøi baùn vaän chuyeån thöù canà naøy
baèng xe ñaïp. Quaân soá trong nhaø Ngaân ñuùng moät chuïc caùi
ñauà . Meï Ngaân laø ngöôiø quaùn xuyená , baø lamø caû ganà namê moùn
caàn Baéc ñeå ñoåi böaû haøng ngaøy.. Caàn Baéc luoäc, caàn Bacé xaøo,
caàn Baéc nauá canh, caàn Baéc troän daàu giaám, canà Baéc aên soná g
...AÊn trong moät thaùng lieàn ... daân Saøi goøn vaïn tueá caàn Baéc.
Baây giôø Ngaân môùi nghieäm ñöùng caâu oâng baø xua thöôøng noùi,
ñoùi aên rau ...

Muøa xuaân Maäu thaân, duø cho mieàn Nam VN bò taán coâng
moät caùch baát ngô,ø nhöng baèng nhöõng töï veä, nhöõng ngöôiø lính
quaân löïc VNCH baèng loøng quaû caûm, ñaõ anh duõng chieán ñaáu
vaø ñaõ chieán thané g. Nganâ coøn nhôù cacù anh chieán só muû xanh vaø
muû ñoû, boä binh ñaày trong thaønh phoá maø nhaát laø ôû caùc vuøng

96 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

ven ñoâ vaø vöôøn Tao ñaøn laø nôi taäp trung raát nhieàu nhöõng
ngöôøi lính Duø gan daï. Trung tamâ thaønh phoá thì coù khu Maõ laïn,
khu Buøi Vieän, chung cö Nguyeãn Thieän Thuaät. Ngoaïi thaønh
Saøigonø bò thieät haiï ratá naëng vaø canø g thaûm thöông. Thanø h phoá
Hueá gaàn nhö daõy cheát. Ngaân nhôù hoaøi phim Soáng Ñoû vôùi
nhöõng moà choân taäp theå, thaây ngöôøi choàng chaát, tay bò troùi
ngöôïc, maét thì bò bòt. Caûnh gaøo theùt cuûa vôï khoùc choàng, cha
meï khocù con, canû h quatä moà nhönõ g xacù chetá chöa kòp thoái röûa
xen laån tieáng keøn ñoàng truy ñieäu theâ löông loàng trong phim.
Ôi! xotù xa, vanø h khaên xoâ cho Hueá tang thöông.. Sau moät thaùng
gianõ hoià tratä töï, bình an laiï trôû laiï vôiù Saøigoøn,neáp soáng ñoâ thò
laiï nhòp nhaøng, chò em Nganâ namê ñöùa laiï dung daêng treân saân
coû nhaø tröôøng vôùi baïn beø. Toái veà trong vaøi tieáng quaây quaàn
vôùi gia ñình, beân maø aûnh nhoû cuaû truyeàn hình, nhöõng hình
aûnh theâ löông trong teát Maäu thaân laïi hieän leân... Soáng Ñoû ôû
Hueá, caûnh chayù nhaø ôû Saiø goøn, caûnh chayï loaïn ôû vuøng ven ñoâ,
danâ lanø h vôùi netù maët kinh haiû khoå ñau, anh lính VNCH gan lì
can ñaûm, tenâ VC nhoùc tì, treû manê g lô laoù nhö ngöôøi vöøa qua
moät côn beänh giaät mình, oâm khaåu AK khoâng noåi, laøm Ngaân
lieân töôûng ñeán nhöõng VC thôøi 45- 54 mang deùp raâu, maõ taáu
saùng quaéc trong tay , göông maët laïnh luøng ñaày saùt khí döôùi
vanø h nonù coái naëng neà quaùi ñaûn, nhönõ g hình aûnh thanè g choûng
troâi soâng, ngöïc coøn ñeo baûn aùn, nhöõng hình aûnh ñaáu toá giaû
man,ngöôøi ñiaï chuû bò chonâ chaân döôiù ñaát chæ conø trô caùi ñauà ...
theá roài con trauâ keùo löôiû caøy gaït ngang caiù coå, caiù ñaàu laên long
loùc, maùu tung baén chaïy daøi theo caùi ñaàu vôùi con maét trôïn
trönø g... Oi cunõ g caùi cheát, maø sao coù nhöõng caiù cheát quaù thamû
thöông..

Sau 30/4 ngaøy VN thoáng nhaát cuõng laø ngaøy mieàn Nam
nhieuà vaät ñoiå sao vôøi. ngöôøi mieàn Nam ly höông , ngöôiø mieàn
Nam bò tuø toäi, ngöôøi mieàn Nam cheát röøng, cheát bieån... coøn
Ngaân ngöôøi Saøigoøn- mieàn Nam, trôû thaønh giaùo vieân XHCN
moät coâ giaùo ngheøo xöù Moâò- Moäi nöôùc-xa Bình döông chöøng
15cayâ soá,ngoâi tröônø g naèm treân quocá loä 13, quocá loä maùu... daãn
daiø tanä Bình long ,Phöôcù long ñatá ñoû vaø rönø g cao su baït ngaøn.

ÑA HIEÄU 70 97

Nhöõng caùi teát sau 1975, hauà heát mieàn Nam aên teát trong
caûnh thaté löng buoät buïng, mieàn Nam thaät söï ngheoø vì ñaõ qua
ba laàn ñoiå tieàn , hai laàn ñaùnh tö saûn . Coù ñuû trong ba ngaøy teát laø
toát roài! chôù ñöøng ñoøi hoiû aên ngon, maëc ñeïp. Baùc vaø Ñanû g noiù
laøm sao cho daân aên no, maëc aám laø ñuùng tieâu chuaån cuûa nhaø
nöôùc ñeà ra. Caùi khoù loù caùi khoân, Ngaân thöïc söï tröôûng thaønh
vôùi nhönõ g cô cöïc maø cuoäc soáng voâ tình ñaû ñöa ñená . Baûy namê
trung hocï , boán naêm nhai chöû thanù h hieàn , bayâ giôø ngoán themâ
môù trieát hoïc MaùcLeâ XHCN thì cuõng khoâng sao. Hoïc troø cuûa
Nganâ toaøn laø y só, kyõ sö, chuû nhieäm hopä taùc xa,õ y taù, coâng an,
con canù bo,ä lietä só... Hoï coù quaù trình ñauá tranh trong conâ g taùc,
neân sau chieán tranh Ñaûng traû ôn baèng cacù h cho ñi hoïc BTVH
ñeå ñeà baït lenâ nhöõng chöùc vuï cao hôn. Coâ giaoù khoâng coù tuoåi
ñanû g nhö hoïc troø nhöng coâ giaùo coù Hoàng vaø Chuyeân ñeå laøm
nhieäm vuï cuaû ñaûng vaø nhaø nöôùc giao pho,ù toaøn laø nhöõng danh
töø dao to buaù lôùn ñeå baét con ngöôøi laøm ñuùng nhieäm vuï cuûa
mình. Ngaân ñaõ gianû g baøi nhö con vetï , ngaøy ngaøy leân lôùp vôiù
nhöõng baøi vaên loàng chính trò khoâ khan, Ngaân ñaõ coá gaéng ñeå
khoâng caûm thaáy aâm thanh truyeàn ñaït khoâng xa laï vôùi chính
mình. Vôùi nhönõ g baiø thô cuaû giaø Hoà...?, Nganâ phaûi macë nhieân
ca tuïng nhatä kyù trong tuø, beù Kim Ñonà g lieân laïc vieân taøi tình,
Leâ Vaên TAÙM caây ñuoác soáng, Nguyeãn vaên Troåi ñaëc coâng gaøi
löïu ñaïn caàu Coâng lyù, ngöôøi meï caàm suùng, UÙt Tòch ñòu con
ñanù h Myõ, chò Söù xinh ñeïp ôû Hoøn Ñatá ... nhöõng nhaân vaät gioáng
nhö thaàn thaùnh hoaù coù moät khoâng hai trong söï ñoï söùc vôùi
chính quyeàn Phapù vaø quanâ ñoäi VNCH. Ngaân laïi caøng xaáu hoå
hôn khi phaûi giaûng baøi -Ñi giöaõ muøa xuanâ - cuaû Leâ anh Xuaân,
Leâ Anh Xuaân moät chieán só giaûi phoùng quaân, ngöôøi mieàn
Nam,danå ñauà ñoäi quanâ quyetá töû ñanù h vaoø Tanâ Sôn Nhaát, trong
tetá Maäu Thaân. Ñaïi yù - baiø thô noùi veà söï toaøn thaéng khi hoï ñaùnh
vaoø phi tröônø g, nhöng thöïc söï VC ñaõ thua tôi taû khi chöa vaoø
ñöôïc voøng ñai cuaû khu quaân söï naøy....

Ngayø thanù g vaån macë nhieân ñi qua maø khonâ g caàn ai môiø
goïi, nhöõng muaø xuanâ cuaû CNXH cöù tieáp noái ñi qua, Ngaân vaãn
soná g mieät maiø , moøn moûi vaø thöôøng chôït giöït mình vôiù nhöõng

98 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

tieáng keûng baùo giôø thöôøng nhaät moãi ngaøy... keûng giöïc daäy
buoåi saùng 5gìôø ,keûng leân lôùp 7giôø, keûng baùnh mì ñaù 9 giôø,
keûng 12 gìôø aên tröa, keûng 3gìôø lao ñoäng , keûng 7giôø oân taäp,
keûng 10 giôø ñi nguû.. Thaét löng, buoäc buïng, baàn cuøng hoùa
döôøng nhö quanh quaån quaán quít...Moãi thaùng vôùi tieâu chuaån
5kg gaïo moác, 1kg muoái hoät ñen,100g ñöôøng ñen , 100g xaø
boâng boät. Phoøng xaõ hoäi cuaø Ngaân coù caû moät ao rau muoáng,
maáy gionø g khoai lang caiû thieän sau khu nhaø tamé taäp the.å . Haøng
ngaøy leân lôùp vôùi quaàn ñen tuyeát nhung vaø hai caùi aùo sô mi
haøng Phaùp ñeå thay ñoåi trong tuaàn, ñoù laø caùi danù g veû cuaû coâ
giaoù goác thanø h thò, khaùc vôùi coâ giaoù goác ôû tænh thì thích quaàn
ñen vaûi tamù vaø aùo baø ba KT...Böõa aên haøng ngaøy thöôøng coù rau
muoáng, rau muoná g quanh naêm , rau muoáng khonâ g thòt , khoâng
caù, rau muoáng vaø muoái ñen, rau muoáng 7 moùn... ñoùi thì aên
rau... ngaøy ba böõa voå buïng rau bình bòch... Nhöõng luùc ñöôïc
boài döôõng laø nhöõng luùc chò nuoâi khu nhaø beáp gieát heo , moå
lônï ... nhatá laø caùc dòp tetá . Heo nayø nuoâi theo thöùc anê thöaø cuaû
bepá taäp theå nhaø tröônø g. Nhönõ g luùc aáy, ai ai cuõng coù heo theo
tieâu chuaån, boïn giaùo vieân cuûa Ngaân coù ñöôïc nöûa kyù thòt heo
ñeå aên teát. Muaø naáu nöônù g veà thòt heo laïi roä leân khapé cacù khu
vöïc, khu hoïc vieân, khu caáp döôûng , khu hanø h chaùnh, khu laûnh
ñaïo, khu giaùo vieân..Rieâng phaàn Ngaân, naøng mua theâm moät
phaàn thòt cuaû nhaø beáp doiâ ra, Ngaân luoäc sô vôùi nöôcù muoái vaø
ñem veà Saøígoøn ñeå sum hoïp vôùi gia ñình. Noài thòt kho nhaø
Nganâ vaoø dòp teát cuaû nhönõ g naêm sau 1975 cunõ g gaàn 10kg thòt,
ñeám theo tieâu chuaån ñaàu ngöôøi cuaû chò em naøng, nhöõng cuïc
thòt kho noåi trong noài khoâng theo kích thöôùc vaø cuõng khoâng
cuøng moät thöù laø thòt ñuøi noài goï maø laø ñuû thöù thòt , thòt naïc löng
, thòt naïc vai, thòt ba roiï , thòt môõ coät vôtù thòt naïc.. theá laø cuõng
xong , meï Ngaân cuõng kheoù leùo xoay sôû ñeå coù ñuû thöùc aên vaø
gaïo traéng ñuû trong ba ngayø teát , tröôcù laø cuùng oâng baø, sau laø
cho con caùi thoaûi maùi ñoâi chuùt , haàu ñaït thong thaû caû naêm.
Buoåi côm chieàu 30 teát sau 1975 duø coù töôm taát ñeán ñaâu, coù
thònh soanï ñeán ñauâ ñeå ñonù oâng baø veà aên teát vôùi gia ñình, loøng
Ngaân vaån buøi nguøi nhôù veà nhöõng caùi teát xa xöa ... muøi gaïo
naøng Höông, chôï Ñaøo, muì thòt kho nöôùc döaø , chaû gioø gaø ,

ÑA HIEÄU 70 99

muì caø ri, muøi baùnh teùt, muøi gioø thuû, muøi goûi ngoù sen, muì
röôïu nho, muì nhang khoùi , taát caû söï thieân lienâ g ñeàu khaùc haûn
vaø giaûm thieåu moät caùch toái ña... Caûnh mua samé daäp diuø khoâng
coøn nöõa, ngöôøi ñi mua saùm khoâng coøn nhôûn nhô vôùi muaø
xuaân , tieát xuaân raïo röïc maø hình nhö moïi ngöôøi ñeàu cuoáng
quít chuïp giöït...

Xuanâ ñi , xuaân ñeán , vaån coøn xuaân,

Xuanâ veà, tetá ñená ... nhôù hoaiø teát xöa.

Tieáng troná g muùa lanâ vaø tieáng chaäp chaû beng beng thu hutù
khaùch hieáu kyø caøng ngaøy caøng ñoâng, tieáng phaùo noå ñì ñuøng,
tieáng hoø reo vang khaép caû khu Lion, tieäm naøo thích coù laân
vieáng thì cöù ñeå tienà tröôùc cöaø, khu banù bonâ g , banù h mötù , canø g
roän raøng hôn, ngöôiø An Nam ta ôû ñaâu maø nhieàu theá, caû moät
donø g ngöôiø di taûn, lanã ñaùm treû löu vong ñeuà heà haø trong gioù
xuaân, naéng aám.. muøi phaùo tetá laøm Ngaân chôi vôi trong nieàm
hoaøi coå.. Teát naøy laø teát tha höông thöù 13 .. Maäu thaân 1968-
Giapù thaân 2004, hôn motä phaàn ba theá kyû. Nhönõ g caùi tetá ñi qua
vaø laïi veà... Caùi teát cuaû thuôû aáu thô ñaày öôùc mô , caùi teát cuaû
xhcn deø xeûn , chaéc chiu, caùi teát VN ôû xöù ngöôøi nhôù nhung
man maùc. Caùc caùi teát ñeàu mang dö höông khaùc nhau trong
motä ñôiø ngöôøi... Ngaân coá tranù h doøng ngöôiø .... nhöõng chaäu lan
tím, traéng sao quaù ñeïp, nhöng naøng döøng laïi ôû chauä lan hoaøng
ñiepä vanø g, nhönõ g hoa lan böôùm vanø g ñiemå naâu, ñiemå honà g. ..

- Ñönø g mua nöõa , anh ñaõ mua roài.

Thì ra Ngocï cuõng laøm xong mayá caùi raêng, anh cunõ g daoï
chôï tetá nhö naøng, Ngaân danù maté vaoø chaäu lan vanø g maø Ngocï
caàm trong tay, luùc naøo Ngoïc cuõng hieuå yù Ngaân, lan traéng vaø
tím cuõng ñeïp nhöng muaø xuaân thì Ngocï choïn maøu vaøng, moät
dò ñoan voâ thöùc maø ngöôøi VN naøo cuõng coù. Maøu vaøng cho
sanù g choùi thònh vöôïng caû naêm... Duø raèng namê nay laø namê con
khæ ôû luøm... ÖØ öø Ngaân seõ ñaët gioø lan nayø leân baøn phoøng khacù h,
ñieåm theâm moät tôø giaáy ñoû coù chöõ vaøng cung chuùc taân xuaân
nhö ngayø xöa ba naøng ñaõ lamø ... Vaø coù leõ Ngaân cuõng coù chuùt lôiø

100 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004