ĐH 070

kieâng cöû daën doø vôùi con Ngaân nhö meï naøng ngaøy xöa ñaõ
dayï ...Roài Nganâ cunõ g seõ lì xì chuùt ít tienà môiù trong bao giayá ñoû
cho hai con cuøng maáy ñöùa chaùu cuaû naøng trong ñeâm giao
thöøa, sau khi chuùng coá gaéng noiù nhöõng lôiø chuùc teát baèng tieáng
meï ñeû...

Tiená g troná g muaù laân tuøng tunø g, tieáng chapä chaû beng beng,
tieáng phaùo noã ñuøng ñuøng, hai con sö töû ñaù gìn giöû söï höng
thònh cuûa khu thöông xaù vaãn ngoài cheåm cheä trong khu vöïc
tieàn ñình, töï taïi, cöôøi ñieàm nhieân trong möa ñoâng, naéng haï,
thu vanø g, xuaân honà g... maëc cho thôøi gian qua. Muøa xuanâ treû
maõi, gioù xuaân nheï nhaøng, naéng xuaân röïc rôû, tình xuaân noàng
aám, loäc xuaân öôm ñaày öôùc mô...

Xuaân vónh cöuû , xin cho Ngaân- nhöõng keû löu vong baét kòp
chuùt haïnh phuùc eâm ñeàm trong nhöõng ngaøy teát ly höông.

ÑA HIEÄU 70 101

Teát ñeán Xuaân sang

Xuaân Nöông / 18B

Tet đến Xuan sang, Tet tới nơi
Đặc -San Đa-Hiệu nhắn đôi lời
"Chân thành kính chúc Thân Bằng-Hữu
Hạnh phúc vui tươi, trí thảnh thơi
Sức khỏe dồi dào, luôn phấn khở
Giáp Thân Con Khỉ vẫn an ngơi
Mua may bán đắt, tươi cười mãi
Bạc nén tiền tài, chẳng cạn vơi"
Nhắc nhở Đồng-Hương khắp mọi nơi
Nhủ lòng thương xót kẻ đơn côi
Tù-nhân Quốc-nội vương tù tội
Lý-Tưởng Tự-Do, bởi cứu đời
Tỵ Nạn Đồng Hương mau giúp đở
Đấu tranh hăng hái, chớ thờ ơ
Bao giờ Dảng Cộng tiêu tùng hết
Cuộc sống toàn dân, mới tuyệt vời!
Vui lòng góp sức, trên đường đấu tranh
Nam thanh nữ tú Hùng anh
Hãy làm ngọn đuốc, lưu danh suốt đời
Nữ lưu Trắc Triệu tuyệt vời
Hy sinh mạng sống, rạng ngời Sử xanh

102 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Xuaân veà nhôù queâ

Laïc Thoå queâ toâi löøng danh moät thuôû
Tranh Ñoâng Hoà hôùn hôû ñoùn xuaân sang
Nhaø nhaø ñoát phaùo möøng xuaân ,
Ngaém hoa mai nôû, ngaém tranh Ñoâng Hoà
Ngaém tranh coâ gaùi cheøo döøa
Ngaém tranh meøo chuoät môùi vöøa vu qui
Möøng xuaân naâng cheùn naâng ly
Ngaém tranh loøng nhôù tình queâ daït daøo

Mr&Mrs Döông Ñình Boä – K10

 Laøng Lac Thoå, phuû Thuaän thaønh, tænh Baéc
Ninh, laø nôi noåi tieáng veà neàn hoäi hoïa daân toäc
vôùi tranh Ñoâng Hoà

ÑA HIEÄU 70 103

Tìm ñonä g hoa vanø g

Dieäu Taàn

Nhaø thô Phaïm Thieân Thö laøm moät baøi thô noåi tieáng, ñaõ
ñöôïc moät nhaïc só, nhaø soanï nhacï tieáng tamê phoå nhaïc, trong ñoù
coù hai cauâ :

Ranè g xöa coù gaõ töø quan

Leân non tìm ñoäng hoa vaøng nhôù nhau (nguû say)

Ngöôiø ta noiù baiø thô ñoù coù tính Phatä
chatá Thienà . Vì nghe ñaâu sau naøy nhaø thô
tu Thieàn. Nhöng nhieàu ngöôiø laïi cho ranè g
oâng ta lamø thô tình raát tuyeät. Xin haõy nghe
laiï :

Ñöa nhau ra tôùi beân cauà nöôùc xuoâi
....
Nhôù xöa em chöûa coù choàng
....
Thoiâ thì em chanú g yeâu toiâ
......
Nhôù xöa em ruõ toùc theà
.....
Ñôïi em taøn cuoäc hoa naøy ....

Ñoäng hoa vanø g laø nôi yenâ tónh, thanh cao, khoâng nhuomá
buïi traàn. Ñoäng Hoa Vaøng nhö moät Nieát Baøn, nhö moät coõi
Thieân Ñöônø g. Nhöng taïi sao khoâng phaûi hoa mauø khacù maø laø
hoa mauø vaøng? YÙ chönø g taám aoù caø sa cuûa Phatä giaoù mauø vaøng
neân ngaém maøu vaøng lienâ töôûng ñeán tính Thieàn cuaû ñonä g hoa.
Taïi sao khoâng hoa xanh, hoa tím, hoa traéng, hoa hoàng, hoa
ño,û laiï laø hoa vanø g?

Töø quan ñaây roõ raøng laø khoâng chôø cho ñeán tuoåi veà

104 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

höu. Töø laø boû ngang, treo aán tröôùc coâng ñöôøng, ruõ aùo hoài
höông veà vui thuù ñienà vieân, khi cheùn röôïu, luùc cuocä côø. Ngöôøi
trong thô , phaûi laø chính taùc giaû thôøi ñoù hoaëc moät chanø g treû
tuoåi, neân môùi keâu baèng gaõ. Lôùn tuoåi, raâu daøi bacï trané g phaiû
goïi banè g oâng, baèng cuï. Coøn treû côõ 40-50 ñaõ phuiû aoù rôøi gheá trò
nhamä - baát cöù vì lyù do gì - ñeå veà ôû anå . Gaõ nayø khoâng chòu veà
queâ ñeå xua gaø cho vô,ï gaõ ñi lang thang, ñi leân nuùi, tìm hang
ñoäng, khoâng phaûi ñeå traùnh phieàn tröôïc, tìm con ñöôøng giaûi
thoaùt, chæ ñeå nhôù nhau, ñeå nguû say. Nhau ôû ñaây chaéc chaén
khonâ g phaûi laø vôï choàng, chæ laø ngöôiø yeâu, laø tình nhaân. Cuõng
nhö ôû ñoïan ba:

Lenâ non tìm ñoäng hoa vaøng nguû say. Töôûng leân non lamø
gì, leân ñeå nguû say coù hoaëc khoâng coù baïn tình keá beân thì quaù
deã. Ca dao Vieät Nam cunõ g coù caâu, theo toiâ coù nghóa raát saâu:

Muoán tamé maùt thì lenâ ngonï caùi con soâng ñaoø

Muoná aên sim chín thì vaøo röøng xanh

Theo nghóa boùng, muoán tìm ñöôïc chính con ngöôøi

mình (taém maùt) thì phaiû leân tôiù ngoïn nguonà cuûa

ñaïo. Soâng ñaøo ñaây khoâng phaûi laø soâng ñaøo nhaân taïo,
kinh racï h maø laø sonâ g ñôøi banå thæu, ñayà raùc rená kieáp nhaân sinh.
Muoán thu ñöôcï keát quaû tu taäp (anê sim chín) phaûi daná thaân vaøo
röøng xanh nuùi ñoû ñi tìm chaân lyù. Treân nuùi treân röøng, ngoïn
nguonà cuaû con suoái coù gì vui, hay, ñeïp ñeå rong chôi, giaûi trí,
du hí? Phaïm Thieân Thö laøm thô cho coù veû Thieàn, chæ Thieàn
“ñôø mi” thoâi. Loøng traàn coøn vöông vaán naëng neà laém, chöa
thoùat tuïc ñöôïc. Tìm ñoäng hoa vanø g ñeå tu trì chöù khonâ g phaûi
ñeå nhôù ngöôøi yeâu.

Nhaân böõa röôïu möøng veà höu, toâi ñöôïc moät vò ñaøn anh
trong choán vaên thô taëng cho moät boä sacù h 8 cuoán banø veà tinh
hoa cuûa cacù toân giaoù treân theá giôùi. Taùc giaû laø baùc só Nhaân Töû
Nguyeãn Vaên Thoï, vieát raát coâng phu, tham khaûo saùch Anh,
saùch Phapù . Moùn quaø thaät quyù giaù thanh cao. Nhöng ñunù g vôiù

ÑA HIEÄU 70 105

caâu “phaåm tieân rôi ñeán tay heøn”, saùch quùy chöa gaëp ñöôïc
ngöôøi ñoïc hieåu thaáu ñaùo. Quùy thì quùy thieät, nhöng khoù nhaù
quaù! Vôùi tuoåi 71 toâi coá ñoïc, nhöng khoâng hieåu ñöôïc bao
nhieuâ , onâ g Nhanâ Töû danã toâi ñi qua caùc ñaoï giaùo treân theá giôiù
ñeå tìm tinh hoa, oâng coøn giaûng giaûi theá naøo laø thuyeát Trung
Dung. OÂng giaûng giaûi thaät roõ veà Phaät giaùo, xong nhaåy qua
Vanï vatä Ñoàng nhatá theå, quay laiï Tham ñoàng kheá Tröcï chæ, roià
chaám döùt baèng Tính meänh Khueâ chæ, thuaät Tu tieân cuûa Ñaïo
Laõo. Bieát roõ mình chöa coù caùi phuùc vaø chöa coù caùi taâm ñeå
hieåu ñaïo. Beân Thieân Chuùa giaoù goïi laø khoâng coù ôn keâu goïi,
beân Phaät giaùo keâu banè g khonâ g coù caên tu, beân Cao Ñaøi giaùo
cheâ khoâng cho trôû thaønh Hienà Taiø , toiâ khoâng taiø naøo ñoïc cho
heát motä cuoná , chæ ñoïc giôû dang. Tatá nhieân tu thanø h Tienâ ñöôïc
ñauâ coù phaûi laø chuyenä rônõ . Deã bò taåu hoûa nhaäp ma laém!

Thoâi thì ñaønh cöù taø taø soáng döôùi phoá downtown buïi
tranà , chaúng mong gì ñöôïc lenâ nuùi lenâ non. Cunõ g may, toâi coù
dòp moät lanà viená g thamê “ñoäng hoa vaøng” tranà theá ôû thaønh phoá
San Jose. Soá laø coù onâ g baïn giaø qua Myõ töø naêm 1982, oâng baø
giöõ vöõng ñöôïc neáp nhaø, con caùi bieát nghe lôøi khuyeân baûo,
khuyeán khích, lo cho cacù con hocï haønh tôiù nôi tôùi choná . Con
trai con gaiù vöaø ñi laøm vöøa hocï , roài cuõng ra bacù só, nha só, kyõ
sö, noiù theo kieåu xöa laø ñeàu conâ g thaønh, danh toaïi . Coâ gaiù uùt
oâng ra bacù só y khoa ñöïôc naêm namê , môùi taäu motä ngoâi nhaø ôû
söôøn ñoài vuøng Evergreen, thaønh phoá San Jose. Hoûi giaù tieàn
ngoâi nhaø, oâng banï uùp môû noùi:” Hình nhö 8, 9 traêm nghìn gì
ño,ù toâi cuõng chaúng ñeå yù nöaõ ”.

Phaûi coâng nhaän ngoâi nhaø khaù ñepï , ñaét tieàn vaø ñaày ñuû
tieän nghi. Tuy khoâng quaù roäng quaù ñaét nhö caùc laâu ñaøi 2, 3
trieäu cuûa caùc tyû phuù, nhöng noù laø motä ” giaác mô cuûa ngöôøi Hoa
Kyø”. Traàn nhaø cao kieåu thaùnh ñöôøng, treân nhöõng böùc töôøng
sôn nhieàu maøu khaùc nhau ñoù coù nhöõng oâ troáng kieåu caùch ñeå
ñatë nhöõng bình hoa, töônï g trang trí. Bepá loùt ñaù hoa YÙ ñaïi lôïi,
coù “honø ñaûo” trong bepá . Sanø phoøng lotù hardwood vaø lotù thaûm
thatä dayà keå caû caàu thang lôùn. Xaây catá theo kieåu môùi ratá saùng
coù ratá nhieàu khung cöûa soå lôùn, saân tröôùc, sanâ sau coù thaûm coû

106 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

xanh, coù caây aên traùi coù hoa nhieàu maøu, vôùi heä thoná g töôùi töï
ñoäng.

Khu naøy laø khu sang, coù moät sieâu thò nhoû chuyeân baùn
thöïc phamå , traiù caây, rau nuoâi troàng baèng chaát höuõ cô, giaù banù
ñaét gaáp ñoiâ thòt, rau, traiù caây thöônø g. Khu buonâ banù xaây theo
kieuå AÂu chauâ , caùc cöûa tieäm thieát keá khaùc kieåu, sôn mauø khaùc
nhau ñeå tranù h nhamø maét. Coâng vienâ coù voùi nöôùc phun, khoâng
coù caûnh treû em taém truoàng, nhöng coù caûnh khaùch ñöùng quay
löng, nhaém maét neùm tieàn xuoáng boàn nöôùc caàu may. Chung
quanh coâng vieân vaø heø phoá troàng thöù cayâ coï chôû töø Meã taây cô
qua, khi troàng phaiû coù caàn trucï naâng leân, cô giôiù maùy moùc ñeå
tronà g caây noå raàm ró. Ban ñemâ coù thietá trí ñeøn pha chieuá saùng
leân ngoïn caây coï. Buoåi saùng cho ñeán 10 giôø vaãn coøn nghe
tieáng chim hoùt treân vomø caây cao, soùc nhaåy ngoøai gocá caây. Heø
phoá conø baøy ñaët loùt quanh co traùnh ñôn ñieäu, coù nhöõng ñöôøng
nhoû lotù gaïch, ñaù xaùm cho ngöôøi ñi daïo. Khonâ g khí thatä trong
laønh, khoâng coù khoùi xe, khoâng thaáy buïi baäm, loøng ñöôøng heø
phoá saïch nhö vöaø qua traän möa raøoaø.

Ñacë bieät ñöùng treân cauà thang hay qua cöaû soå nhìn ra
phía beân kia ñöôøng laø moät thöûa vöônø troàng maän bao la. Coù leõ
chuû traïi chöa chòu giaù cuûa coâng ty xayâ catá traû tieàn ñatá , neân conø
laïi khoûang troáng maùt maét naøy. Hoa maän nôû traéng xoùa, tinh
khieát, taïo moät maûng traéng phía treân noåi troâi boàng beành nhö
boâng noõn. Thaân caây maøu naâu saãm tuy coù hình daùng khaùc
nhau, vaãn ñöùng coù haøng loái taêm taép. Ñaùng chuù yù nhatá , döôùi
ñatá , vaøo giöõa muøa xuanâ hoa vaøng röcï rôõ khoe saéc nhö moät tamá
thamû . Cao hôn nöaõ , trôøi cao vutù xanh naét nhö ñaiï döông. Toiâ
khoâng roõ hoa vaøng treân ñonä g cuûa Phaïm Thieân Thö ñeïp chöøng
naøo, toâi chæ thaáy maøu vaøng chanh raäp rôøn, lay ñoäng theo gioù
xuanâ ôû ñayâ quaù ñeïp. Ñayâ khoâng phaûi mauø vaøng ngheä cuûa hoa
Poppies, loaïi hoa ñöôïc coâng nhaän laø hoa chính thöcù cuûa tieuå
bang California. Thöù hoa raát daân daõ, chæ laø hoa cuûa loaiø me
chua daïi, nôû tröôùc hoa Poppies khoûang hai thaùng. Ñaõ coù ngöôøi
thöû haùi veà naáu canh chua, cho bieát cuõng aên ñöôcï , thöù me chua
daïi naøy moïc nhö coû, xoøe ra boán caùnh troøn eûo laû, coù vò chua

ÑA HIEÄU 70 107

thaûo moäc. Tuy khoâng thôm ñaëc bieät nhö kheá, nhö saáu, hay
chua maïnh nhö traiù chanh, gaté nhö traiù me maø coù vò thaûo mocä
nheï nhaøng.

Coù nhöõng khaùch ñeán thaêm khu naøy traàm troà tröôùc thaûm
hoa vaøng röïc rô.õ Hoï keoù nhau vaoø vöônø maän baám mayù aûnh lia
lòa. Nhöõng con chim vuït bay lenâ nhö toû veû khoâng haiø lonø g bò
con ngöôøi phaù roái söï tónh laëng cuûa chuùng. Tieáng noùi cöôiø lacï
loõng vang leân giöõa baàu trôøi trong vaét. Toâi cuõng ngaây ngaát
tröôcù thaûm hoa vaøng lonä g laãy. A!Ø Ñoäng hoa vaøng cuûa Phaïm
Thienâ Thö ñayâ chöù ñaâu! Canà chi phaiû tìm ñaâu xa? Quay vaøo,
toâi noùi ñuaø ñeå khen oâng banï giaø:

- Nhaø cuûa chaùu gaiù thaät laø motä ñoäng hoa vaøng!

OÂng banï toû veû hieåu baøi thô cuûa hoï Phaïm, cöôøi:

- AÁy oâng quaù khen, nhaø chaùu cuõng vöaø tieàn thoâi.

Coâ bacù só ngaïc nhieân, toø moø hoûi:

- Thöa bacù , bacù baoû chaùu gì aï? Ñoäng hoa vanø g laø sao a?ï

- Laø nhaø chauù ôû gaàn motä ñonä g tieân cuaû Phaïm Thienâ Thö.

Coâ thaøy thuoác thuoäc theá heä thöù hai daân Vieät tha höông
môû to ñoâi maét, daùng chöøng chöa hieåu. Boá coâ baoû :

- AØ! Baùc khen nhaø con ôû khu naøy yeân tónh ñoù maø.

Toiâ nghó khoâng rienâ g gì gia ñình oâng banï giaø nayø , coù ratá
nhieàu gia ñình Vieät Nam ôû haûi ngoaïi ñaõ thaønh coâng nhôø ôû
truyeàn thoná g daân tocä , nhôø giaùo ducï gia ñình. Cunõ g khonâ g theå
khoâng haõnh dieän veà söï thoâng minh, caàn cuø, chaêm chæ cuûa
ngöôøi Vieät - chuùng ta thöôøng goïi laø söùc soáng maõnh lieät - ñaõ
vöôït qua gian nguy thöû thacù h ñeå sinh toàn vaø ñeå chanâ cöùng ñaù
meàm, coâng thaønh danh toaïi nhö ngaøy nay. Chuùng ta ñaõ taïo
laäp ñöôïc nhöõng ñoäng hoa vaøng tuïc luïy döôùi phoá, döôùi ñoàng
baèng, khoâng phaûi tìm ñoäng hoa vaøng ñaâu xa.

Cuõng coù theå noiù ngöôøi danâ naøo soná g ôû ngoaiø hay trong
nöôùc luoân luoân ñi tìm ñoäng hoa vaøng. Heät nhö kieåu nhaø thô

108 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Hoøang Caàm thuôû nhoû ñi tìm Laù Dieuâ boâng. Thaät ra treân coiõ
ñôiø nayø laøm gì coù thöù laù teân theá ño.ù Thöû hoûi laïi cuï Hoaø ng Camà
ña tình nhaø ta coù thaät laø coù thöù laù ñoù chaêng? Naêm nay cuï
Hoøang Caàm ñaõ 81 roài, cuï lamø thô tình laõng maïn, öôtù atù , mayá
thanh nieân nam nöõ thích laøm thô chaïy theo cuï huït hôi. Thöû
hoûi laïi cacù nhaø thaûo mocä hocï Vieät Nam vaø khaép theá giôùi xem
laù dieâu boâng laø thöù laù quaùi quyû gì? Khoå laém, chæ laø do cuï
Hoaø ng Caàm bòa ra ñeå lamø thô thoâi.

Naêm Hoøang Caàm môùi 9, 10 thì thieáu nöõ, oâng yeâu khaù
ñeïp, tuoåi möôiø chín ñoiâ möôi ñaõ gaiø cho chuù beù nhoïc coâng chayï
mayá canù h ñonà g tìm Laù Dieuâ bonâ g, chò höaù aåu laø : Ñöaù naøo tìm
ñöôcï caiù laù ñoù chò seõ nhanä laøm choàng. Thì ra nhaø thô hoï Buiø
cuaû chuùng ta ña tình quaù, ña tình ngay töø 9, 10 tuoiå cho ñeán
namê nay ngoaiø batù thapä vanã conø ratá nhieàu tình. Cunõ g vì lamé tình
nhö vayä nenâ cuï môiù ñöôïc nhönõ g phuï nöõ yeuâ thô vaø yeuâ luoân caû
ngöôøi laøm thô. Ñaõ coù baø mua veù tauø môiø thi só vaoø Saiø Gonø thamê
thuù vaø layá tenâ Laù Dieuâ Bonâ g lamø tenâ quanù luonâ . Cunõ g do ñoù cuï
môiù long ñong lanä ñanä , tuø lenâ , tuø xuoná g hai ba keo.

Thaät ra Laù Dieâu boâng chæ laø moät chæ daáu öôcù voïng, chæ laø
moät tín hieäu tình thöông yeâu, tin caäy nhau thoâi. Cuõng nhö
ñoäng hoa vaøng, laø do nhaø thô hoï Phaïm bòa ra cho thô monä g.
Treân non cao, nôi thanh tònh khoâng coù ñoäng hoa vanø g naøo ñeå
cho ngöôiø ta nguû say, thöông nhôù nhau. Chæ coù hang saâu nuùi
thaúm ñeå tónh taâm, ñeå xa laùnh coiõ ñôiø tuïc luïy lo tu hoïc. Nhaø thô
hö cauá cho coù côù baøy toû tình yeuâ . Neuá coù chaát Thieàn thì baøi
thô ñoù chæ Thieàn coù “ñôø-mi” thoiâ , lamø ra coù veû Thienà . Thöcï ra
ñoù laø thô tình coù pha chuùt thieàn. Kieuå nhö thô Buiø Giaùng, noiù
cacù h chi ñi nöõa, khen cho laém ñi nöõa thì thô Buøi Gianù g vaãn laø
thô tình coù raát nhieàu chaát ñieân. Thô tình ngöôøi, tình yeâu, thô
ca tuïng ngöôiø ñepï nöôcù nhaø vaø quoác teá tronä vôiù thô ñieân. Do
ñoù môùi coù ngöôiø nhaùi thô Phaïm Thienâ Thö:

Ngayø xöa coù gaõ tham lam

Leân non tìm ñoäng ñaøo vanø g gheùt nhau

ÑA HIEÄU 70 109

Coù nhieàu ngheä só trong nöôùc vaø treân theá giôùi coù ñieân
neân vieát, veõ môiù hay. Chaúng haïn nhö Van Gogh ñieân caét boû ñi
moät caiù tai, neùt veõ sôn daàu ñau thöông, quaèn quaiï hienä leân matë
tranh. Dostoesky vieát vaên bao giôø cuõng ñaày maùu vaø hình
bonù g quaùi ñanû , haiõ huøng, khuûng khiepá . Thô Ñinh Huøng nhaéc
ñeán raát nhieàu mauù , nhöõng boùng ma, khoâng thayá thieân ñöônø g,
chæ thayá amâ ty. Nguyenã Tatá Nhieân voâ gia cö, lang thang trenâ
coã xe taøng ngaém noùc giaùo ñöôøng, ngaém maùi chuøa cong, coù
ñienâ laøm thô môiù hay. Hanø Maëc Töû gaàn nhö ñienâ vì yeâu, cuõng
noùi ñeán maùu me, ñieân vì beänh hoïan laøm thô môùi löu truyeàn
ñeán nay.

Ngay ñeán Toâ Thuøy Yeân, gaàn nhö ñieân vì tuø ñaày, bò nhoát
trong toa xe löaû chôû trauâ boø kín mít môùi lamø noåi nhönõ g baiø thô
tuø noåi tieáng ..(Thô tuø ngucï nhôø thi só caiû taïo coù ñienâ khuøng vì
ñayø ñoaï , ñoiù reùt laøm thô môùi coù hoàn. Chuùng ta ñaõ thayá coù vaøi
nhaø thô noåi tiená g vì thô tuø ngucï , nhöng giôø ñaây chanê aám nemä
eâm, no côm aám caät, laøm thô khoâng conø rung ñoäng ñöôcï loøng
ngöôiø ). Chaéc chané cacù baø vôï caùc vaên nhaân thi só ñeàu tìm thayá
chaát “khoâng gioáng ai” cuûa cacù ñaná g lang quanâ . Chính caùi hôi
ñieân ñieân, khuøng khuøng ñoù môiù saûn xuatá ra vanê thô tracù tuyeät
ñöôïc. Vaø cuõng coù theå vì chính caùi khaùc ngöôøi ñoù cacù baø vôï
môùi yeâu thöông choàng mình.

Noùi cho cuøng con ngöôøi duø laø ngöôøi Vieät hay ngöôøi
caùc nöôùc khaùc treân traùi ñaát naøy ñeàu möu tìm moät “Ñoäng hoa
vaøng” cuûa Phamï Thieân Thö hoaëc moät chieác “Laù Dieâu boâng”
cuûa Hoøang Caàm. Ñoù laø Töï Do, No AÁm, Thònh vöôïng, ñoù laø
Chaân, Thienä , Myõ, laø öôùc mô Phuùc, Locä Thoï, laø coù ruonä g cho
ngöôøi caøy, coù haõng xöôûng cho ngöôøi thôï vaø coù töï do, coù buùt
giaáy cho ngöôøi vieát vaên, laøm thô. Taïi Vieät Nam, taát nhieân
khoâng theå naøo tìm ñöôïc Ñoäng hoa vaøng, khoâng taøi naøo kieám
ñöôcï Laù dieâu bonâ g. ÔÛ ñoù chæ coù maøu mauù vaø chæ coù laù matë laù
traiù vaø baiø ba laù thoâi.

Dieäu Taàn

110 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

TOÅNG THONÁ G THIEUÄ : VAOØ AN LOÄC
TONÅ G THONÁ G BUSH : ÑI BAGHDAD

Cuøi 12 -
TBX

1-ThanksGiving 2003

Ngaøy leã Taï Ôn naêm nay, Toång Thoáng Bush baát ngôø bay
tôùi thuû ñoâ Baghdad, xöù Iraq thaêm moät soá ñôn vò Hoa Kyø töø
nhieàu thaùng qua ngayø ñeâm laõnh hoaû tienã vaø ñaïp mìn cuûa nhomù
taøn quaân quyeât töû Iraq. Chuyeán thaêm lính naøy cuaû oâng Bush
ñöôcï baoû maät tuyeät ñoiá cho tôùI phuùt chotù khieán tatá caû ñeàu baát
ngô.ø Tin chæ ñöôcï phoå bieán sau khi phaûn löïc cô rieâng cuaû TT
Hoa Kyø ( Aif Force One) ñaõ rôøI phi tröôøng Baghdad, treân
ñuôøng bay veà Texas. Vieäc thaêm vieáng caùc ñôn vò ngoaøi tieàn
tuyeán trong ngaøy Leã Taï Ôn ñöôcï dö luanä Myõ nonà g nhieät khen
ngôïi. Ñaây chính laø dòp may baèng vaøng ñeå oâng Bush laøm motä
vieäc canà thieát vaø ñunù g luùc vì nhönõ g lyù do chính yeáu döôùi ñaây

**Muaø baàu cöû Toång Thoáng naêm 2004 saép tôùI vaø tình
hình tranh cöû ngaøy caøng soâi noåI quyeát lieät. Ñieåm tín nhieäm
daân Myõ daønh cho OÂng Bush ngaøy motä giaûm daàn troâng thaáy.

**Daân Myõ, nhieàu ngöôøI cheâ oâng Bush töø xöa ñaõ laø loaïi
lính kienå g, COCC (con oâng chaùu cha) nhö nai nhatù ñenø chính
hieuä . Thaêm lính ngoaiø maët traän, Toång Tö Leänh Toiá Cao (TTL/
TC) ñaõ khoâng daùm ñeán. Ngay caû tôùI chia buoàn an uûi gia
quyeán caùc thuông binh töû só ñaõ hy sinh ôû hai maët traän ngoaïi
bieân xöù Afghanistan vaø Iraq onâ g cunõ g chaúng laøm.

ÑA HIEÄU 70 111

Ai ngôø, ñuùng ngaøy Thanksgiving, oâng Bush ñi moät quaùi
chieâu voâ cuøng ngoaïn muïc, chaúng nhöõng ñaõ hoaù giaæ moïi söï
xaàm xì xuyeân taïc maø coøn khieán quaân só voâ cuøng xuùc ñoäng.
Hoï thatä loøng kính troïng vò TTL/TC cuaû quaân löïc Myõ, ngöôøi ñaõ
tôùi chia xeû nguy hieåm vôùi hoï trong Leã Taï Ôn ngay nôi tuyeán
ñaàu löaû ñaïn. Hôn 600 chieán só cuûa Sö Ñoanø 1 Thieât Giaùp vaø Sö
Ñoanø 82 Nhaåy Duø ñeàu baát ngôø tôiù söûng soát khi thayá onâ g Bush
ñotä nhienâ xuaát hieän. Tatá caû nhö laëng haún ngöôøi ñi trong giaây
laùt. Roài hoï reo hoø chaøo ñonù oâng vaø thích thuù nhìn oâng Toång
Thoná g Hoa Kyø hai tay böng khay thöùc aên vôùi con gaø taây böï
quay chín vanø g ñayà hoa traùi ñem tôiù môøi nhöõng binh só ñöùng
xung quanh. Moät lucù sau, oâng vaãn chöa chòu ngoài xuoáng gheá
aên chung vôùi hoï maø conø tiepá tucï ñönù g xuùc thöùc aên vaøo ñóa cho
moãi ngöôøi. OÂng töï nguyeän laøm coâng vieäc nhö nhöõng nhaân
vienâ trong ban hoaû ñaàu vuï.

Coù vaøi gioït leä rôi voäi treân maù ai ñaõ ñöôïc gaït ñi, nhöng
trong hình chieáu treân TV ngöôøI tinh yù nhìn vaãn thaáy roõ.

Nhöõng giotï le.ä ..

OÂi sao töï döng toâi boãng boài hoài nhôù laïi nhöõng kyû nieäm
...nhöõng kyû niemä ñaõ hình nhö cuaû motä kieáp naøo xa laém, töônû g
khonâ g coøn bao giôø coù dòp nhôù tôùi nhaéc ñeán nhöõng thanù g ngayø
xa xöa ñoù nöõa.

Nhönõ g ngayø xa xöa ñoù ...thamá thoatù cunõ g ñaõ hôn 1/3 theá kyû roià !

2-Saiø Goøn ngaøy 7/7/1972 (Dinh Ñocä Laäp , 07:00 saùng)

Tình hình chieán söï taïi An Loäc ñoät nhieân laéng dòu sau
nhieàu thaùng Baéc Quaân ngaøy ñeâm phaùo vaøo vaøo tænh lî cuûa
Tieåu Khu Bình Long.

Trong buoiå hopï saùng hanø g ngaøy, sau khi nghe baûn töôøng
trình toùm taét veà caùc tin chính trò, quoác teá, Toång Thoáng Vieät
Nam Coäng Hoaø Nguyeãn Vaên Thieäu (TTNVT) duyeät tieáp tin
chieán söï khaép 4 quaân khu roài hoûi oâng Hoaøng Ñöùc Nhaõ, Bí
Thö kieâm Tham Vuï Baùo Chí Phuû Toång Thoáng (BTKTVBC) :

112 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

-Tin Bính Long theá naøy laø taïm yeân. Cuôøng ñoä phaùo tuy
khoâng heát haún, nhöng ñaõ giaûm nhieuà roài. Chieán xa , boä binh
chuùng cuõng khoâng traøn vaøo ñöôïc tænh lî nöõa. Nhaân dòp naøy
mình phaiû lamø motä caùi gì chöù?

On g Nhaõ noùi vôùi ngöôøI anh hoï:

-Thöa Toång Thoáng (TT) , quanâ ta bò vaây khonå laâu ngayø vì
ñòch phaùo lienâ tuïc töøng giôø, tönø g phutù . Danâ chuùng ñòa phöong
cunõ g nhö cacù ñôn vò bò hy sinh thietä haiï ratá nhieàu, nhöng vaãn
anh duõng ñaåy lui caùc ñôït taán coâng. Mình phaûi khen thöonû g,
khích leä hoï vaø laøm batá cöù ñieuâ ø gì TT thaáy canà phaûi laøm. Caøng
sôùm thì caøng toát.

OÂng Thieuä ngaãm nghó moät latù roià quyetá ñònh:

-Vôùi caùc ñôn vò ngoaøi maët traän, ñieàu laøm hoï phaán khôûi
nhatá khoâng gì banè g caáp chæ huy, ngöôiø laõnh ñaïo ñeán taän nôi
chia xeû söï hieåm nguy maø hoï ñang chòu, vaø khuyeán khích,
khen thuôûng hoï. Chuù lo saép xeáp vaø phoiá hôpï ñeå toiâ ñeán thaêm
An Loäc homâ nay. Ñi ít nguôiø thoâi vaø phaûi baoû matä tuyeät ñoái.

Vì lyù do baoû matä nenâ phaiù ñoanø thapù tunø g TTNVT cunõ g hanï
cheá tôiù möcù toiá ña, hauà moiã nguôiø coù theå phanâ tanù nhanh ngay khi
tröcï thanû g vöaø chamï ñatá , ñeå tranù h söï quan satù cuaû ñòch.

OÂng Nhaõ coøn nhôù, hoâm ñoù chæ coù 2 tröïc thanê g, vaø nhöõng
nguôøi ñi theo TTNVT goàm coù:

**-Ñaïi Töônù g Cao Vaên Vieân, Tonå g Tham Möu Tröôûng

-Bí thö kieâm Tham Vuï Baùo Chí Phuû TT Hoaøng Ñöùc Nhaõ

-Truyenà Thanh, Truyenà Hình (moiã cô quan cöû 1 phonù g vienâ )

-Moät soá nhoû syõ quan tuøy vieân vaø caän veä

**Môùi ñaàu döï ñònh môøi Ñaïi Töôùng Khieâm cuøng leân An
Loäc, nhöng tôùi phutù chotù phaiû ñeå Thuû Töonù g Khiemâ ôû nhaø thuû
ñaøi vaø döï phonø g truônø g hôpï coù gì baát tracé xaåy tôùi cho TT.

**Trung Tuôùng Nguyenã Vanê Minh, Tö Leänh Quanâ Ñoanø
III ñöôïc baùo tin chôø leänh taïi Boä Tö Leänh. Khi 2 chieác tröïc

ÑA HIEÄU 70 113

thaêng cuûa Phuû Toång Thoáng tôùi khoâng phaän Bieân Hoaø, thì 1
chieác tröïc thaêng khaùc bay theo. Trong chieác tröïc thaêng naøy,
coù Trung Töôùng Minh, Trung Töôùng Hollingsworth, Coá Vaán
Tröôûng QÑ III, vaø Ñaïi Tuônù g hoià höu Vanuxem cuûa Quaân Ñoäi
Phaùp. Tuôùng Vanuxem ñaõ töøng laø huaán luyeän vieân daäy taïi
tröôøng Boä Binh Coetquidan luùc oâng Thieäu ñöôïc Chính Phuû
VN göûi sang tu nghieäp

3-Boán moùn aên chôi cuaû On g Nhaõ

Tôiù lucù lenâ phi cô, caùc phoùng vieân môiù bieát hoï seõ ñi ñaâu.
OÂng Nhaõ daën caùc phonù g vienâ thaät roõ raøng:

**Phoùng Vieân Truyeàn Hình quay caøng nhieàu hình aûnh
chi tietá canø g totá . Khonâ g chæ quay rieâng TT vaø Phaùi Ñoaøn (PÑ)
maø phaûi quay caû sinh hoaït cuaû caùc chiená só vaø daân chunù g neuá
coù theå. Ñaëc bieät thu hình aûnh thaønh phoá bò söï taøn phaù bôûI
chieán tranä vaø caùc chieán xa cuûa Conä g Quanâ bò ta bané haï conø
ñeå taiï traän ñòa.

**Phoùng Vieân Truyeàn Thanh laøm coâng vieäc töôøng thuaät
taïi choã cuûa TT vaø PÑ, nhöng chæ ñöôïc phaùt thanh sau khi
Toång Thoáng ñaõ trôû veà Sai Gon. Duøng taøi lieäu cuûa baøi töôøng
thuaät taïi choã naøy cho truyeàn hình vaø baûn tin ñeå phoå bieán tôùI
Baùo Chí sau khi ñöôïc duyeät lanà choùt.

**Vì chuyeân vieân ñi theo phaùi ñoaøn phaûi haïn cheá, OÂng
Nhaõ seõ laø nhieáp aûnh vieân. Nhöng moïi ngöôiø cuøng coá ghi, nhôù
nhöõng chi tieát quan troïng. Neáu caùc hình aûnh khonâ g coù ôû beân
Nhieáp AnÛ h , coù theå laáy cacù taám hình quan troïng töø benâ Truyenà
Hình ñaõ quay ñöôcï ñeå phoå biená cho ñaày ñuû.

**Caàn chuù yù : khi maùy bay vöøa chaïm ñatá laø phaûi phoùng
ra khoiû phi cô ngay — löôtï ñeán —, vaø chaïy gaáp lenâ phi cô —
luôït veà — ñeå traùnh phoøng khoâng vaø phaùo kích ñòch. Cacù phi
coâng seõ khoâng chôø moät ai.

4-Chiená Tröôøng An Loäc ngaøy 7/7/1972

(Hamà Chæ Huy Sö Ñoaøn 5)

114 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Phaùi ñoaøn tôùi An Locä khoanû g 01:15 tröa. Chuaån Töônù g
Leâ Vaên Höng, Tö Leänh SÑ 5, Ñaiï Taù Traàn Vaên Nhaät, Tænh
Truôûng kieâm Tieuå Khu Truônû g (TKT) Bình Long vaø Ban Tham
Möu tôùI ñoùn TT/NVT vaø Phaùi Ñoanø .

Treân ñuônø g tôùi haàm Chæ Huy cuûa SÑ 5, moät soá anh em
chieán só thaáy TT/NVT hoï ngaïc nhieân ngaån nhìn. Roài hoï chui
ra khoiû ho,á khoiû haàm reo to:

-Tonå g Thoáng, toång thoáng tôùi. anh em ôi..

Coù maáy tiená g reo keá tieáp:

-Caû Ñaïi Töôùng Vieân cuõng tôùi. Ñaiï Töônù g theo TT ñi thaêm
Sö Ñoaøn mình.

Roià anh em uaø caû ra, beá xocá hai onâ g Thieuä , Vienâ , ñeå ngoià trenâ
vai , conâ g kenâ h hai capá chæ huy lanõ h ñaoï ñi vaoø hamà cuaû SÑ 5.

Moät laùt sau, ai nayá trôû laiï vò trí cu,õ vaø sau khi töônù g Höng
thuyeát trình xong, TTVNCH/NVT gaén baûo quoác huaân chuông
Ñeä Tam Ñaúng keøm anh duõng boäi tinh vôùi nhaønh döong lieãu
cho Tuôùng Höng, TLSÑ 5, Ñaïi Taù Nhatä , TKT/TK Bình Long,
vaø Ñaiï Taù Truôøng Trung Ñoaøn tröôûng Trung Ñoanø 8/5. Ñoàng
thôiø , TT Thieuä cuõng gaén caáp bacä Ñaïi Taù cho Trung Taù Nguyeãn
Thonâ g Thanø h, Tieåu Khu Phoù Tieuå Khu Bình Long vaø capá Trung
Taù cho Thieáu Taù Nguyeãn Vaên Taâm, (khoaù 19 VBDL), Trung
Ñoaøn Phoù Trung Ñoaøn 8/5. Tiepá theo, töônù g Höng môiø TT vaø
PÑ ñi thò satù cacù khu phonø g thuû An Locä maø söï boá phonø g ñaõ ñuôcï
phanâ chia nhö sau:

-Trung Ñoaøn 8/5 Boä Binh

vaø Lienâ Ñoaøn 81 Bietä Caùch Duø (LÑ81/BCD) Baéc An Locä

-Trung Ñoaøn 7/ 5 Boä Binh Taây An Locä

-Lienâ Ñoaøn 3 Boä Binh Ñoâng An Loäc

-Caùc löïc löônï g Tieåu Khu Bình Long Nam An Locä

(Ñòa Phuông Quanâ , Nghóa Quaân, Caûnh Satù ..)

ÑA HIEÄU 70 115

Phía Baéc An Loäc laø nôi maët traän naëng nhaát. Vì ñòch ñaõ
ñienâ cuoàng taán coâng nhieàu lanà . Quaân nhanâ caùc capá , töø TLSÑ,
trôû xuoáng ñaõ chieán ñaáu nhö nhöõng khinh binh vaø cuøng duøng
sunù g choáng chieán xa TOW, M72 baén haï chiená xa caùc loaïi cuûa
Bacé Quanâ . Nhöõng chieán xa nayø namè ngoån ngang trenâ khu vöcï
cuûa Trung Ñoaøn 8 vaø LÑ81/BCD. Coù moät vaøi chieác ñaõ boø
vaøo gaàn noùc haàm Chæ Huy cuûa Trung Ñoaøn 8 vaø saùt tuyeán
phonø g thuû cuoái cunø g cuaû Bieät Caùch Duø (BCD) nhöng cunõ g bò
bané chaùy.

Sôû dó tuôùng Höng ñöa TTNVT vaø PÑ tôùI Khu Vöïc Phoøng
Thuû phía Baéc (luùc naøy BCD ñaõ chuyeån quaân ra taêng cöôøng
cho matë traän Quanû g Trò, Vunø g1 Chieán Thuaät ) vì chieán xa ñòch
bò Bieät Cacù h Duø baén haï vaãn conø namè ñayà daãy taïi ñoù; vaø ñaëc
bieät, BCD coù motä nghóa trang nhoû, tanâ laäp trong ñoù coù Ñaøi Töû
Só xaây gaïch quetù voiâ vôIù 4 chöõ TOÅ QUOÁC TRI ANÂ vaø satù duôIù
4 chöõ naøy coù khaéc 2 cauâ thô cuûa coâ Giaùo Pha ôû Bình Long vieát
tanë g caùc chieán só BCD:

An Loäc Ñòa söû löu chieán tích

Bietä Caùch Duø vò quoác vong thaân.

5-Nghóa Trang LÑ81/BCD , tröa ngaøy 7/7/1972

Ñaiï Taù Macï h Vanê Truônø g, Trung Ñoanø Truônû g Trung Ñoanø 8/
5 ñaõ rôiø Hamà Chæ Huy SÑ 5 ít phutù truôcù khi TT Thieuä vaø PÑ tôiù
Bacé An Locä , nôi maø Trung Ñoanø 8/5 hienä chòu tracù h nhiemä toanø
theå khu vöcï , keå töø khi LÑ81/BCD tanê g phaiù cho V1CT.

Thaáy Ñaïi Taù Tröôøng trình dieän, TT Thieäu vui veû giôùi
thieäu vôùi Ñaïi Töôùng Vanuxem:

-On g nayø laø hocï troø cuûa toâi, khi toâi coi Truôøng Voõ Bò Ñaø
Laït (VBDL)ganà 20 namê truôùc..

OÂng Thieäu coù trí nhôù raát toát khoâng phaûi chæ rieâng vôùi
truônø g hôpï Ñaïi Taù Tröôøng. Khi trao giaiû thô taiï Dinh Ñoäc Laäp
cho Thieáu Taù Ñanë g Trí Hoanø , oâng hoiû nhaø thô Haø Huyenà Chi

( butù hieäu cuaû Thieáu Taù Hoaøn, khoùa 14/VBÑL) :

116 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

-Sao daïo naøy anh mapä the?á Vaø maiù tocù cuaû anh cunõ g traéng
nhieuà quaù roài!

Nhaø thô HHC, sau khi rôøI TÑ 5 Nhaåy Duø , coù thôiø gian
laøm phuï taù Quaûn Ñoác Ñaøi Phaùt Thanh Quaân Ñoäi, Ñoâng Haø.
Truï sôû Ñaøi naøy thuoäc laõnh vöïc phoøng thuû cuûa SÑ1/Khu 11
Chieán Thuaät maø Ñaïi Taù Nguyeãn Vaên Thieäu laøm Tö Leänh. Ít
lauâ sau, oâng veà Vunø g III coi Sö Ñoanø 5 vaø baøn giao ñaiï ñôn vò
nayø cho Ñaiï Taù Ñoã Cao Trí.

Tonå g Thoáng Thieäu tôiù tröôcù Ñaøi Chieán Só Tranä Vong quyø
xuoáng töôûng niemä . Khi ñöùng dayä , onâ g rutù khaên oûmuø xoaoõ lau
maté conø ñoû hoe. OÂng chæ thò cho Ñaiï Tuôùng Vieân:

-Ñaiï Töôùng cho Boä Tonå g Tham Möu xeùt trình thanê g thuôûng
ñaëc caùch quaân nhaân caùc caáp ñaõ tham döï chieán traän An Loäc.
Moiã ngöôøi thanê g motä caáp. Boä TTM cuõng cho thieát laäp motä loaiï
huy chuông ñaëc bieät, layá tenâ laø oBû inh Long Anh Dunõ goõ ñeû aân
thuôûng cho nhöõng ngöôøi naøy.

Tronï g phaùo vaãn noå ì amà khi xa luùc gaàn. Nhöng khi oâng
Thieäu vöøa döùt tieáng, boãng phaoù ñòch rôi aøo atï quanh khu Baéc
An Loäc, coù traùi rôùt cacù h phaiù ñoaø n khoanû g 3,4 tramê thuôùc., ñaát
caùt tung muø mòt . Töø TT Thieäu tôùi cacù tuônù g Taù vaø caû oâng daân
söï Hoaøng Ñöùc Nhaõ khoâng moät ai hoaûng sôï naèm xuoáng hay
chaïy vaøo naáp sau caùc bao caùt. Traùi laïi, maáy nguôøi coøn cöôøi
vang khi TT Thieäu quay qua noùi vôùi Tuôùng Vanuxem:

-Noù laiï phaùo nöaõ nhö moïi ngaøy. Caû hôn 3 thanù g roài.. Chaéc
noù bieát coù toiâ ñeán homâ nay cho nenâ noù ñoùn chaøo toâi ñaáy.

Tuôùng Höng giô tay nhìn ñonà g ho,à roài tieán laiï gaàn:

-Thöa noù phaùo daøi daøi, duø ít böaõ nay coù giamû phanà naøo.
Nhöng cuõng ñaõ tôùi giôø. Kính môøi Toång Thoná g tôùi noùi chuyeän
vôiù ñoàng baoø vaø anh em chiená só cunõ g ôû ganà ñayâ , roià sau ñoù xin
môIø TT vaø PÑ thamê Boä Chæ Huy Tieuå Khu tænh Bình Long.

Tôùi choã Vomø Chôï, coù moät soá ñoàng baoø vaø anh em quanâ só
ñöùng raûi raùc xung quanh chôø ñôïi , TT Thieuä ñönù g treân chieác

ÑA HIEÄU 70 117

chiená xa giuõa caû ñoáng chiená xa ñòch ñaõ bò baén chaùy. OÂng noiù
ratá hay, huøng hoàn , löu loatù . Danâ chuùng cunõ g nhö anh em binh
só ñeuà say söa lané g nghe oâng khen Quanâ Daân An Locä , khoâng
chòu khuaát phucï boïn CS aùc oân. An Loäc ratá xöùng ñanù g laø Bình
Long Anh Duõng cuõng nhö Quaûng Trò Kieâu Huøng. Ñaëc bieät,
onâ g khen caùc ñôn vò Ñòa Phöông Quaân, Nghóa Quaân cuûa TK
Bình Long khoâng tieác lôøI vì hoï chieán ñaáu duõng caûm khoâng
thua caùc ñôn vò chính quy. Cuøng vôùi caùc ñôn vò phoøng thuû,
DPQ/NQ cunõ g baén haï cacù chiená xa ñòch ñuû loaï i, töø thieát vanä
xa PT 76, chieán xa phoøng khoâng ZSU 57/2 vaø ngay caû chieán
xa soá 1 cuûa Nga Xoâ vieän trôï cho CSBV, chieác T 54 noåI tieáng
khapé theá giôiù , cuõng bò anh em ÑPQ bané chaùy.

OÂng coøn noùi theâm:

Ñonà g baøo ñöøng queân, töôùng Höng vaø Ñaïi Taù Nhaät cuøng
caùc chieán só giöõ vönõ g An Loäc tôiù giôø phutù naøy laø nhôø toaøn danâ
haäu thuaãn, saùt caùnh vôùi caùc chieán só. Vaäy ñaây laø thaønh tích
chung cuaû Quanâ Daân An Loäc.

Ñonà g baøo vaø anh em chieán só cunø g haân hoan khi nghe tin
TT Thieuä cho hay moãi chieán só seõ ñöôïc vinh thaêng ñacë cacù h 1
capá , vaø Chính Phuû cunõ g seõ xaây dönï g taùi thieát laiï An Locä trong
motä töông lai gaàn.

Noùi chuyeän xong, TT Thieäu leân xe veà BCH/TK Bình
Long. Taiï ñaây oâng caàm caây butù chì môõ , mauà ñoû, vietá leân tamá
baûn ñoà Haønh Quaân treo treân töônø g 4 chöõ BÌNH LONG ANH
DUÕNG . Roài oâng duøng ñieän thoaïi goïi veà noùi ít lôøi vôùi baø
Thieäu ñeå baø yeân taâm, vì ñeán luùc ñoù phu nhaân Toång Thoáng
cuõng khoâng bieát laø TT Thieäu ñaõ tôùi An Loäc vaø vöaø noùi chuyeän
vôùi ñoàng baøo cuøng caùc chieán só kieân cuôøng cuûa Tieåu Khu
Bình Long Anh Duõng naøy.

Maáy caâu oâng Thieäu goïi qua ñieän thoaïi , sau naøy ñuôïc
phatù nguyeân vaên nhieàu lanà trong baiø phoùng söï töôøng thuatä chi
tieát veà cuoäc thaêm vieáng cuûa TTNVT taïi AnLoäc, qua caùc ñaøi
Quanâ Ñoiä , ñaøi Saigon vaø caùc ñaiø cuaû ñòa phöong thuoäc Heä
Thoáng truyeàn Thanh VN nhö sau:

118 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Maù noù ñaáy haû?

Cöù aên côm tröôcù ñi, ñöøng chôø toâi nheù

Toiâ dang thamê ñonà g baoø vaø caùc chieán só ôû Tieåu Khu Bình
Long Anh Dunõ g ñaây.

Baø cöù yenâ taâm.

6-Chieác Muõ Saét Cuûa Töônù g Höng

Ñaõ gaàn 4 giôø chieàu taïi An Loäc. Trong lucù ñöùng chôø tröcï
thaêng tôùi ñoùn TTNVT vaø phaùi ñoaøn
trôû veà SaiGon, tuônù g Höng boãng caát
gioïng run run camû ñoäng:

-Kính thöa TT, toâi xin thay matë
cho quaân nhaân cacù capù cuaû SÑ5 Boä
Binh vaø quaân daân Tieåu Khu Bình
Long, chanâ thanø h caûm taï TT, vò TTL
Toiá Cao cuaû Quanâ Löïc , ñaõ khoâng quaûn ngaïi nguy hieåm, ñích
than tôiù chieán tröôøng , thaêm viená g uùy laoï ñonà g baøo vaø anh em
chieán só chuùng toâi. Cuoäc vieáng thaêm naøy cuûa TT seõ laø kyû
niemä voâ giaù trong ñôøi quaân nguõ cuûa chuùng toâi. Toâi khonâ g bieát
noùi gì hôn ñeå baày toû heát tamá lonø g bieát ôn vaø kính troïng cuûa toiâ
vôùI Toång Thoáng.Tröùoc khi TT rôiø An Locä , toiâ coù monù quaø nhoû
nayø , kính xin TT nhanä cho.

Noùi xong, töôùng Höng ñöùng nghieâm, giô tay côûi chieác
muõ saté ñang ñoäI treân ñauà , hai tay trang troïng ñöa cho TT NVT.

OÂng Thieäu caàm layá chieác muõ saté , vöaø lucù phi cô nhaoø tôùi.
OÂng voã vai baté tay Töôùng Höng, Ñaiï Taù Nhaät vaø buôcù nhanh
leân tröcï thanê g maø canù h quatï cuaû noù ñang gaàm theùt vang trôøi.
Chieác muõ saét cuûa tuôùng Höng taëng ñuôïc TTNVT cho ñaët nôi
Phoøng Tình Hình, caïnh phoøng laøm vieäc haøng ngaøy cuûa oâng.

7-Truôøng Meï Baïn Cuõ Thayà Xöa

-Anh Tröôøng ôi, ngaøy coøn beân nhaø, toâi khoâng ñöôïc vaøo
An Loäc cuøng Phaiù Ñoaøn cuaû TT Thieäu ñeå ñená thaêm ñôn vò cuaû

ÑA HIEÄU 70 119

anh. Thayá onâ g Bush bay tôùi Badghdad, toâi muoán vietá veà chuyeán
oû nâ g Thieäu cuûa Khoaù 12 chuùng mình khi TT tôùi thamê caùc anh.
Toiâ ñaõ lieân lacï vôiù nhieàu nguôiø , nhöng toâi vanã muoán ñoiá chieuá
motä soá tin töùc cho chính xaùc maø anh laø nguôiø oû An Locä böõa ño.ù

-OK. Baïn muoán ñoái chieuá nhöõng ñieåm naøo, xin cöù hoûi .
Toiâ seõ ranù g nhôù laiï , traû lôøi baïn.

... ... ...

NgöôøI vieát baøi naøy coù nhieàu kyû nieäm vôùi Töôùng Tröôøng,
baïn ñonà g Khoaù 12, VBLQDL. Thaùng 10 namê 1955, khi chuùng
toiâ vaøo tröônø g, hai ñöaù ôû cuøng Ñaïi Ñoäi 4, Tröônø g trung ñoiä 13,
toiâ Trung ÑoäI 16. Rôøi Truônø g Me,ï 15 namê sau, chunù g toiâ trôû
laiï Xöù Anh Ñaøo motä laàn nöõa ñeå theo hocï Khoaù Chæ Huy Tham
Möu Cao Capá , naêm 1970. Khi toát nghiepä , Truôøng veà coi Trung
Ñoanø 8/5 , toâi trôû laïi TC/CTCT.

Khoaù 12 chuùng toiâ giôø nayø vaãn raát haõnh dienä vì coù Tröôøng
trong Khoaù Conä g Hoa.ø Khoâng haõnh dieän sao ñöôcï khi caû Khoaù
chæ coù mình Tröôøng leo leân chöùc Tö Leänh Sö Ñoaøn töø 1974.
Hôn nöaõ , Tröônø g cuõng laø ngöôøi cuoiá cuøng cuaû Quanâ Löcï Mieàn
Nam ñeo sao. Sau Truônø g, töø khoaù 13 tôùi Khoùa 31 khonâ g coøn
moät ai ñeo sao nöõa, VBDL cuõng nhö Voõ Bò Thuû Ñöùc. Lyù do
gianû dò: Thaùng Tö Ñen aäp tôùi.

Chuùng toâi, vaø coù leõ ña soá caùc cöuï SVSQ Khoaù 12 VBDL,
vaãn coøn giöõ söï kính troïng daønh cho Trung Taù Nguyeãn Vaên
Thieäu, cöïu Chæ Huy Tröôûng TVBLQ/DL, duø gaàn nöûa theá kyû
ñaõ troâi qua vôùi bao bieán chuyeån. Töø VN qua Myõ trong dieän
HO ñöôïc ít laâu, nghe tin TTVNCH/NVT cheát, Truôøng töï tuùc
tôùi phanâ öu cuøng tang quyená vaø döï tang leã cho tôiù phuùt choùt.
Coù nhieàu thanâ höõu vaø caû baoù chí thaéc maéc, nhöng töôùng Truôøng
traû lôøi:

-Trung Taù Nguyenã Vanê Thieuä laø Chæ Huy Truônû g Truônø g
VBLQDaLø atï khi chunù g toâi vaoø hocï . Sau nayø , onâ g aáy cunõ g laø vò
Toång Tö Leänh Quaân Löïc VNCH cuaû Mienà Nam, vaø ñaëc bieät,
TTNVT ñaõ bay vaøo Matë Tranä An Locä trong totä cunø g nguy hiemå

120 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

ñeå tôiù thamê ñonà g baoø vaø anh em chiená só chunù g toiâ .

Khonâ g bao giôø, khoâng bao giôø ... chunù g toâi queân ñuôcï
tình chiená höuõ naøy.

Neáu Toång Thoná g Thieäu coù toäi, xin ñeå lòch söû nghieâm xetù
coâng minh. Khi coâng toäi ñaõ roõ raøng, chuùng ta seõ coù thaùi ñoä
thích hôpï .

Cuõng xin ñöøng hieåu laàm , tuôùng Tröôøng laø hoïc troø cuûa
oâng Thieäu maø coù söï naâng ñôõ ñaëc bieät ñaâu. Haàu heát caùc caáp
baäc cuûa onâ g Tröôøng ñeàu ñuôïc vinh thaêng ngoaøi matë traän, keå
caû laàn thanê g caáp Chuaån Töôùng cuoiá cunø g. Trong 2 traän chieán
thané g hieån hacù h cuaû SÑ 21 vaøo cuoiá naêm 1974 taïi Traøm Döôõng
vaø Vuõng Cheøo , VCT4, Töôùng Nguyeãn Khoa Nam, Tö Leänh
Quanâ Khu 4, ñaõ ñeà nghò töônù g Tröôøng thaêng capá Chuanå Tuôùng
luùc TTNVT va phaiù ñoaøn Chính Phuû tôiù thaêm Matë Traän. TTNVT
ñaõ chaáp thuaän, nhöng tôø trình QK 4 göûI veà , conø chôø Dinh Ñocä
Laäp duyeät xeùt maõi, cho tôIù 20/04/1975, sacé lenä h thanê g caáp vaø
capë sao môùi ñöôcï Boä TTM göûI tôiù ñôn vò.

Veû ngoaiø tuy daùng daáp hieàn laønh anê noiù nhoû nhe,ï nhöng
Truôøng laø moät duõng töôùng, ñaïi khaéc tinh cuûa Baéc Quaân. Ra
ñôn vò, Truôøng laàn löôït ñaûm nhanä cacù chöùc vuï töø Trung Ñoäi
Truônû g, Ñai Ñoiä Tröonû g Bietä Kích Quaân Khu tôùi TL Sö Ñoaøn,
vaø ñöôïc aân thöônû g caùc Baûo Quoác Huaân Chöông tôùI Ñeä Tam
Ñaúng, keøm theo ADBT vôùi nhaønh döông lieãu.

Khoâng phaûi chæ rieâng Tuôùng Truôøng nhôù tôùi Thaày Xöa
cuaû Truôøng Me.ï Löu Vónh Löõ töø Hoàng Konâ g göiû tôùi moät voøng
hoa lônù nhatá trong soá nhönõ g voøng hoa phuùng ñieuá , vaø moät soá
anh em cöïu SVSQ Khoaù 12 ôû Mienà Taäy Baéc Hoa Ky,ø trong soá
naøy coù Thuôïng Toaï Thích Minh Chieáu,Truï Trì moät ngoiâ chuaø
Phatä Giaùo taiï Seattle töø 20 namê qua, cunõ g ñaõ toå chöùc buoåi leã
cauà sieâu cho oû linh hoàn Martin Nguyeãn Vanê Thieuä . Buoiå leã cauà
sieâu ñöôcï toå chöcù trang nghiemâ tronï g theå vôIù söï tham döï ñoâng
ñaoû cuaû ñonà g baoø Phatä Töû vaø cöuï SV/Khoaù 12 cunõ g nhö motä soá
quanâ nhanâ cacù capá taiï ñòa phuông.

ÑA HIEÄU 70 121

Tröôcù ñoù, Ban Toå Chöùc cuõng ñaõ thaoû luaän kyõ löôõng , neâu
lenâ nhönõ g loIã cuûa onâ g Thieäu, nhö vaán ñeà tham nhunõ g qua caùo
tranï g cuõa Linh Mucï Thanh (?), söï chæ trích cuûa caùc chính trò
gia ñoiá laäp tröôcù vaø sau 1975; vaø ñaëc bieät, viecä ruùt quanâ khoûi
Vuøng1 vaø Vuøng 2 Chieán Thuatä v..v..

Thöôïng Toaï Thích Minh Chieáu, truôûng ban toå chöùc Leã
Cauà Sieâu, nghe xong chapé tay nieäm Phatä :

-Moâ Phaät. Toiä laøm maát nöôùc laø toiä chung cuûa moïi ngöôøi.
Lônù toäi lôùn, Nhoû toâò nhoû. TT Thieuä sau nayø seõ ñöôcï lòch söû xeùt
heát taát caû nhöõng toäi quyù vò vöøa neâu, cuõng nhö nhöõng coâng
traïng cuûa oâng vôùi Daân, vôùi Quaân Ñoäi vaø Ñaát Nöôùc. Leã caàu
sieâu naøy laø do caùc cöïu SVSQ Khoaù 12/ VBDL töï nguyeän toå
chöùc ñeå caàu nguyeän cho höông linh vò Chæ Huy Tröôûng raát
quyù meán cuaû chuùng ta. Nghóa töû laø nghóa taän. Vieäc phaiû laøm,
neáu thaáy ñunù g thì chuùng ta cöù laøm.

TTNVT chetá theá maø cuõng ñaõ hôn 2 namê roài!

Coøn nhôù naêm 2000, khi ñeán Washington, D.C. döï tieäc
cöôùi cuûa con gaùi Loâi Hoå DHD, chuùng toâi coù dòp tôùi döï buoåi
gaëp gôõ thaân maät oâng Thieäu daønh rienâ g ñeå caùm ôn caùc chieán
höõu ngaøy xöa, nhöõng ngöôøi ña soá laø HO Loâi Hoå, Nhaåy Duø
môiù ñená , maø ngay trong tieäc cöôùI con anh D. homâ tröôùc, vaãn
coøn coi onâ g Thieäu laø ngöôiø maø hoï saün saøng hy sinh manï g soná g
ñeå baoû veä oâng, neáu caàn. Ñi laiï giöaõ nhönõ g ngöôøI lính cuõ ñuû
loaïi caáp baäc, cuøng vôùi gia ñình hoï trong khu vöôøn nhoû, neùt
maët oâng Thieäu vui veû thoaûi maùi thaáy roõ. Hai tay oâm aáp moät
ñöùa chaùu nhoû, oâng cöôøi luonâ mieäng. OÂng taâm söï vôiù hoï:

-Mayá namê roià , toâi ñaõ qua nhieuà cuocä giaiû phauã , soáng chetá
chaû bietá lucù naoø . Nhöng neuá Trôiø cho conø soná g, toiâ xin 3 ñieàu:

1- Sang namê , xin coù 1 ñöaù chaùu noiä nhö chauù beù nayø . Caùc
anh thaät laø heân, ñoâng con, ñoâng chauù ..

2-Mong thaáy ñöôïc cheá ñoä Coäng Saûn sôùm giaûi theå, nöôùc
nhaø coù daân chuû, töï do thöïc söï, ñeå VN ta coù cô hoäi cunø g tieán

122 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

leân tranh ñua vôiù theá giôùi.

3-Vaø khi ñoù toâi seõ veà VN, ra thaêm Mieàn Baéc truôùc nhaát,
tôiù nhönõ g ñòa danh lòch söû maø khi coøn laø syõ quan capá uùy, phucï
vuï taïi Ñeä Tam Quanâ Khu hoià ñaàu thapä nieân 1950, toâi ñaõ khoâng
tôiù thaêm heát ñöôïc.

Ít thaùng sau, oâng Thieäu coù ñöùa chauù noäi trai, nhöng khoâng
ñuôïc nhö taâm nguyeän. OÂng khoâng ñuôïc boàng beá treân tay ñöùa
chaùu noiä ñaàu loøng ñoù, vì chaùu ñaõ ra ñôøI sau khi oâng noiä chaùu
thaát loäc. Ñuôïc beá trenâ tay moät ñöùa chaùu noiä , ñoiá vôùí taát caû HO
Loâi Hoå trong böaõ hopï maët homâ ñoù thaät laø ñieàu ratá bình thuônø g,
nhöng cöïu TT Nguyeãn Vaên Thieäu laïi khoâng theå coù ñuôïc duø
thieát tha mong muoán.

Nhö oâng Ñanë g Tieåu Bình, CSTQ coù laàn ñaõ noiù , ñaïi yù:

-Ñaõ lamø viecä conâ g, ai cunõ g coù luùc nhaàm laãn. Neáu keát quaû
ñatï ñöôcï 50% thì cuõng goïi laø khaù roài. Hôn nöõa thì caøng toát.
Nhöng thöû hoûi deã maáy ai daùm töï nhanä ñaõ laøm 10 ñieàu maø ñuôïc
thaäp phaàn hoaøn haûo ?

Baøi vieát naøy coù ñöôïc laø nhôø söï boå tucù chi tieát cuaû nhöõng
ngöôøi ñaõ coù maët taïi An Loäc ngaøy 7/7/1972. DöôùI ñaây laø tính
danh vaø chöcù vuï, caáp bacä cuûa moIã ngöôøi:

*cöuï Bí Thö kieâm Tham Vuï Baùo Chí PTT ñoïan 2,3, 4,5

*cöuï Ñaïi Taù Traàn Vaên Nhatä TKT Bình Long ñoanï 4,5,6,7

*cöuï Ñaïi Taù Phan Vanê Huaán, CHT/LD81/BCD ñoanï 4; vaø

*OÂng Nguyeãn Maïnh Tieán, Phoùng Vieân ÑPT/SGN

Xa queâ gaàn 30 naêm, moãi tuoåi moät giaø, trí nhôù oâng naøo
cuõng coù phaàn suùt keùm. Coù choã oâng Nhaõ noùi theá naøy, Ñaïi taù
Tröôøng noùi theá kia. Coù choã Ñaïi Taù Huaná vaø Nhatä nhôù khaùc vôùi
trí nhôù cuaû phoùng vieân Nguyeãn maïnh Tiená khi keå laïi vôiù ngöôøI
vietá . Keït laïi ôû VN khaù laâu, sau cunø g, anh Tieán ñaõ qua Myõ theo
dieän ñoaøn tuï gia ñình vaø hienä laø bieân tapä vieân Ñaøi AÙ Chaâu Töï
Do, Washington D.C. Trong soá nhöõng ngöôøi neuâ teân, coù nhöõng

ÑA HIEÄU 70 123

vò ñaõ vaoø tuoåi treân 60, 70, treân 70, chæ coù anh NMT laø treû nhaát,
57 tuoiå . May ra trí nhôù cuûa nguôiø tuông ñoiá conø treû coù theå khaû
tín hôn motä phaàn naøo chaêng.

8-Theo TTVNCH/NVT vaoø chiená tröôøng An Loäc cuaû
Tieuå Khu Bình Long Anh Duõng.

Saùng sôùm ngaøy 7/7/1972, toâi nhaän ñieän thoaïi vaøo trong
Ñaøi chôø leänh. Coøn ngaiù nguû, vöaø ngapù toiâ vöøa hoiû onâ g Truôûng
Ban Tröcï , ngöôøi baùo tin naøy:

-Tröïc tieáp truyeàn thanh phaûi khonâ g anh?

-Chöa roõ

-Ñi vôùi ai ?

-Seõ bieát sau. Cöù lo maùy moùc saün saøng, goïi laø ñi.ngay.
Ñöøng hoiû nöõa, vaøo leï lenâ !

Lucù leân maùy bay thì bieát ngay laø ñi theo TTNVT vì thaáy
coù boùng daùng cuaû ..coâng töû Hoaøng Ñöùc Nhaõ. Giôø naøy thì toâi
khonâ g nhôù, luùc ñi, ngoià tröïc thanê g naøo, vôùi ai. Löôït veà thì nhôù
kyõ hôn, ñi cuøng tröcï thanê g vôùi Ñaïi Töôùng Cao Vanê Vienâ , ñeå latù
nöõa keå sau. Nhöng nhìn quanh khoâng thaáy maët caùc phoùng
vieân cuaû Ñaøi Quanâ Ñoâò, Vietä Taán Xaõ, Ñieän AÛnh...chæ coù Phaùt
Thanh vaø Truyenà Hình (1) vaø vanã chöa bìeát seõ ñi ñaâu ñeå lamø
phonù g sö.ï Coù theå chacé 1 ñieàu laø theo Thuôïng Caáp ñi thaêm nôi
naøo ñoù.

Nôi naøo ñoù , trong giaây laùt chuùng toâi ñuôcï bieát ngay. OÂng
Nhaõ cho bieát chuùng toâi seõ cuøng theo TT Thieäu bay vaøo An
Loäc ñeå thamê ñonà g baøo vaø caùc anh em chiená só. Toiâ nghó buïng..
thì cuõng moät ngayø nhö moïi ngaøy. Nghe bay vaøo An Loäc thì coù
hôi reùt nhöng vaãn thaáy haoø hönù g. Vaû laïi tröôcù ñayâ toâi vaø Duông
Phuïc (Ñaøi PTQÑ) ñaõ töøng vaoø An Loäc nemá phaùo roài.

Cuiø 12: Khonâ g nhôù tröcï thanê g naøo anh nhaåy leân, nhöng
coù nhôù saân bay naoø noù ñaùp xuoáng?

NMT: Nhôù, nhôù kyõ laém. Ñoù laø baõi ñaùp tröïc thaêng taûn

124 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

thuông, coù caùi teân khaù thô moäng: B15-KHAÙNH LY

Cuøi 12: Laøm tuônø g thuaät taïi choã cuoäc thamê viená g cuaû TT/
VNCH thì cuõng nhö nhaåy Tango chöù gì?

NMT: Nhaåy Tango?

Cuøi 12: Nhayå Tango muoán cho ñeïp thì phaûi oâm saùt böôùc
dính. Ñi theo Maët Trôøi ñeå tuôøng thuaät vaøo maùy cassette thì
Tieán cuõng phaûi dính benâ oâng TT töøng böôùc chöù?

NMT: Ñunù g vayä , ngheà cuûa chaøng maø. Nhöng laàn naøy veà
ngheà nghiepä thì coù yeân taâm hôn. Neuá lôõ xaåy mienä g thì conø coù
theå chöõa moàm ñuôïc vì khoâng phaûi laø tröïc tieáp truyeàn thanh.
OÂng Nhaõ baûo toiâ laø khoâng ñöôcï göûi qua ñienä thoaïi quanâ söï baøi
töôøng thuaät naøy vaø oâng cuõng chæ thò Ñaøi Saigon, khoâng ON
AIR batá cöù tin gì veà cuocä thamê viená g An Locä . Phaiû chôø cho tôIù
khi TTNVT veà tôùI Saigon roià seõ coù lenä h sau.

Cuøi 12: Xuoáng B15-Khanù h Ly roià ...coù zui khonâ g?

NMT: Söùc maáy maø zui! Leân, xuoáng tröïc thaêng chaïy coøn
nhanh hôn thayá hoaû tienã saép noå duôiù chanâ . Bonï toâi ñaõ nhôù ky:õ
ai chamä seõ bò ñaïp xuoáng taàu, ai leân treã seõ ôû laiï An Loäc. Vaû laiï
suotá thôøi gian phaiù ñoaøn ôû An Loäc vaãn nghe caùc loaiï mayù bay
gamà theùt, bom ñaïn noå ì aàm khi xa luùc ganà . Caêng thanú g thaàn
kinh laém. Vui sao ñuôïc?

Cuøi 12: Baøi noiù chuyeän cuûa oâng Toång Thoáng ôû An Loäc,
daân quaân thích khonâ g? Coù gì ñacë bieät?

NMT: Ñeå nhôù xem naøo..Hoâm ñoù trôøI u u , khoâng naéng,
khoâng möa, nhìn anh em chiená só, beân ngoaøi thayá ña soá quaàn
aùo dô dayù baån thæu, raâu toùc xoàm xoaøm. Daân chuùng cunõ g vaäy,
nguôøi naoø matë muõi cunõ g coøn dính catù buiï . Nhöng hoï say söa
nghe oâng Thieäu noùi.... vaø nhìn oâng Thieäu vôùI aùnh maét caûm
phuïc, bieát ôn laém.

Coù moät nöõ sinh giô tay hoûi:

-Thöa TT, truôøng con cöù bò ñoùng cöûa rôiø ñoåi hoaiø . Laøm

ÑA HIEÄU 70 125

sao chuùng con thi ñuôcï ?

Tonå g Thoáng traû lôøi:

-Boä Quoác Gia Giaùo Duïc seõ toå chöùc kyø thi ñaëc bieät. Cöù
yeân tamâ hoïc, ñönø g lo. Vunø g 3 Chiená Thuatä cunõ g ñaõ coù chæ thò
phaûi ñöa ñonà g baøo tôùi ñòa ñieån naøo an toaøn, traùnh bom ñanï ,
hoaû tienã ñòch. Sau ñoù Quaân Ñoäi laïi giupù ñöa ñonà g baøo trôû veà
choná cuõ laøm aên.

Cuøi 12: Coøn vuï leân maùy bay cuaû Ñaiï Töônù g Vieân?

NMT (cöôøI cöôøi) : Soá la.ø ..giôø naøy vanã coøn nhôù onâ g Vieân
böaõ ñoù tröøng maté nhìn mình khi thaáy motä teân nhocù con danâ söï
naoø ñoù maø damù nhayå leân maùy bay truôùc caû Ñaïi Töôùng TTMT.
Maáy oâng só quan ñi theo oâng Vieân cuõng..tröøng maét luoân vôùi
mình, nhöng chacé hoï thayá banû maët phoùng vieân phaùt thanh, vai
ñeo mayù cassette, tay camà micro, ñi satù beân onâ g TT suoát ngaøy,
maét daùo daùc, moàm laåm baúm lieân hoài.. neân hoï cuõng laøm ngô
cho. Maø khoâng laøm ngô cuõng chaúng ñöôïc, NMT thaûn nhieân
laøm ngô nhöõng caùi tröøng maét töø cuaû ÑT Vieân ñená nhöõng tröøng
maté cuaû caùc oâng quan ñeo ñayà hoa mai baïc tröôùc ngöcï aùo taùc
chiená . Luùc baáy giôø coøn caû ñoáng vieäc phaiû lo: lo nhôõ noù phaoù
vaøo lucù naøy, lo nghe vaø söûa laiï baiø phoùng söï ñeå chuaån bò On
Air . Maø leân mayù bay chaäm thì ôû laïi. Maø ôû laïi thì ..loâi thoiâ laém.
Nenâ thayá batá cöù mayù bay naøo ôû gaàn mình laø nhayå ñaïi lenâ cho
nhanh. Maø ai bieát ñauâ caùi maùy bay ñoù laiï laø cuûa oâng Ñaïi Tuôùng?!

Cuiø 12: Hôn 30 namê roài. Nay laïi thayá treân TV coù chuyenä
oâng Bush thaêm lính, tuông töï nhö oâng Thieäu ngaøy vaøo An

Loäc. Coù yù kieán gì theâm?

NMT: Chuyeán ñi An Loäc cuûa TT Thieäu nguy hieåm hôn
chuyeán ñi Baghdad cuûa TT Bush nhieàu. Nhöng Hoa Kyø laø
nuôcù Tö Banû , Daân Chuû, daân chunù g hoï troïng tính maïng Toång
Thoná g cuûa hoï nhieuà hôn laø daân nhuôcï tieåu daønh cho vò nguyenâ
thuû quoác gia taiï caùc xöù naøy. Baùo chí Myõ môùI loan tin laø oâng
Bush ñi Baghdad coøn vì lyù do tranh cöû gì ñoù nhieàu hôn, vaø

126 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Töø traùi qua phaûi : Trung Töôùng NV Minh TLQÑIII - Ñaïi Taù
Maïch Vaên Tröôøng Trung Ñoaøn Tröôûng TÑ8 - Toång Thoáng
Nguyeãn Vaên Thieäu - Chuaån Töôùng Leâ Vaên Höng TLSÑ5BB-
Ñaïi Taù Traàn Vaên Nhöït Tænh Tröôûng Bình Long

coøn khui chuyeän con gaø Taây ñeå treân khay maø oâng Bush
hai tay camà ñeå môøi quanâ só Myõ .. .cuõng chæ laø gaø laøm kieång chöù
khoâng aên ñuôïc.

Coù ñieàu baùo chí vieát gì thì vieát, söï viecä hieån nhienâ laø TT
Bush ñaõ tôiù tienà tuyeán trong Leã Taï Ôn 2003 ñeå chia xeû hieåm
nguy vôùi hoï, vaø vôùi caùc chieán só Hoa Kyø, ñoù laø ñieàu quan
troïng vaø khieán hoï toät cuøng caûm ñonä g.

Rieâng OÂng Thieäu ngayø vaøo An Locä chæ coù 1 lyù do: oâng laø
caáp lanõ h ñaïo goác lính; oâng thuông quaân só caùc caáp cuaû oâng.
OÂng muoán ñeán tanä maët traän chia xeû gian nguy, töôûng nieäm,
caàu nguyeän, khích leä vaø thuôûng coâng xöùng ñaùng cho hoï.

Vì theá, thaønh thatä maø noùi. duø khoâng ñonà g yù vôùi TT/ NVT
trong chuyeän ñeå Thaùng Tö Ñen xaåy tôùi, rieâng chuyeán ñi An
Loäc cuûa oâng Thieäu , thaáy roõ laø oâng Thieäu can ñaûm, thuông
yeâu Daân , Lính . Vaø ñoàng baøo, anh em chieán só cuõng kính
troïng vaø tin tuôûng oâng Thieäu hoaøn toaøn. Luùc ñoù, oâng Thieäu
xönù g ñaùng laø TT cuûa VNCH, TT cuaû toanø daân. (ngöøng motä laùt,
cuôøi) AØ...maø coøn chuyeän beân leà khaù caûm ñoäng. Ít ngaøy sau
chuyeán ñi An Loäc, oâng Heä Thoáng Truôûng HTTTVN goïi leân
vaên phonø g, ñöa chiecá bì thö coù quoác huy cuûa TTVNCH. Trong
ño,ù ngoaøi laù thö camù ôn, chöõ kyù möcï coøn tuôi nguyeân coù themâ

ÑA HIEÄU 70 127

25.000$, quaø ñaëc bieät cuaû TTNVT göûi phoùng vieân NMT, nguôiø
ñaõ theo oâng vaøo chiená tröôøng An Loäc.

——————————————————————

(*)-Tuônù g Nhatä nhôù coù Trung taù Nguyenã Ñatï Thònh, Truônû g
Phonø g Baoù Chí Quanâ ÑoIä , cunõ g coù matë ôû An Locä ngayø 7/7/1972.

Ghi theâm:

1-Nhöõng anh hunø g An-Loäc, sau naøy ñeuã ñuôcï ñeà cöû vaoø
nhuõng chöùc vuï quan troïng trong QLVNCH:

TL Phoù Quanâ Ñoanø 4 (tuônù g Höng); TL Sö Ñoaøn: (SÑ 2
töôùng Nhaät, SÑ 21 tuôùngTröôøng ).

2- Ít ngaøy sau khi oâng Thieäu vaøo An Locä , motä tröïc thaêng
Hoa Kyø batá ngôø thaû xuoná g An Locä moät nhomù Só Quan Khoâng
Quaân Myõ roài vuùt lenâ raát nhanh. Baéc quanâ vanã conø phuïc sanü ôû
Ñoài Gioù, duøng suùng 75 ly khoâng giaät baén vaøo baõi ñaùp.Tröïc
thaêng thoaùt, nhöng maáy só quan thuoäc Khoâng Löïc Hoa Kyø,
trong ñoù coù Chuaån Töôùng Tallman, bò cheát taïi choã. Tuôùng
Tallman coù leõ laø vieân tuônù g cuoiá cuøng cuaû Hoa Kyø hy sinh taiï
Nam VN.

3-TT/NVT conø bò moät tranä phaoù cuûa CSBV xeùm cheát trong
ñuôøng tô keõ toùc khi ngoià xe Jeep vôùi tuônù g Ngoâ Quang Truônû g,
TL/ V1CT, khi thanh saùt matë Traän Quaûng Trò.

4-Nhieàu quaân nhaân SÑ 5 vaø TKBình Long cuøng gia ñình
hoï hieän coøn ôû tænh Bình Long keå ranè g, tôIù baây giôø, thænh thoaûng
vaøo ñeâm toái hoaëc ngay buoåi tröa thanh vaéng, töøng ñoaøn caùn
binh treû tuoiå maëc quaân phucï cuaû CSBV, nhayå leân nhönõ g chiecá
xe taêng bò Khoâng quaân, Phaùo binh vaø caùc ñôn vò phoøng thuû
An Loäc baén haï naêm 1972. Hoï chui vaøo, roài chui ra, nhaåy
xuoáng, roài laiï nhayå lenâ . Khi hoï ca hatù vui veû luùc la heùt om xoøm
(chöa phoái kieåm). Xin caàu nguyeän cho taát caû chieán só ñaõ hy
sinh nôi chieán tröôøng An Loäc sômù sieâu thoaùt.

128 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Nhöõng muøa xuaân nhôù

Nuùi soâng vaãn ñôïi Xuaân veà vôùi
Lính chieán beân trôøi phieâu baït xa
Ñaõ mang theo nhöõng muøa Xuaân nhôù
Vaøng saéc côø bay hoàn Quoác Gia

Ñôøi lính baêng mình trong gioù söông
Phong traàn ghi ñaäm daáu yeâu thöông
Thöông daân yeâu nöôùc neân caàm suùng
Gìn giöõ muøa Xuaân cho nöôùc non

Thoân xoùm no laønh Xuaân aám eâm
Hoàn nhieân em beù noùi cöôøi duyeân
Caûm ôn coâ baùc möøng vui hoûi
Caù nöôùc quaân daân naëng nghóa beàn

Ñaâu nhöõng muøa Xuaân röïc rôõ vaøng
Cuûa queâ höông tình töï mieàn Nam
Töø khi giaëc Coäng thöøa cô chieám
Töø ñoù bao thuø haän daõ man

Nuùi soâng vaãn ñôïi Xuaân böøng gioù
Vaøng saéc côø bay khaép xoùm thoân
Lính mang theo nhöõn muøa Xuaân nhôù
Thì nhôù ñöøng queân nôï nöôùc coøn

Phaïm Kim Khoâi – K19

ÑA HIEÄU 70 129

Vunø g Ñaø Laït cao nguyenâ thôøi gian
Sanù g 1968 - 1972 coù cacù tröôøng
Alpha quaân söï noåi tieáng laø Tröôøng
Ñoû Voõ Bò Quocá Gia vaø tröôøng Chiená
Tranh Chính Tri .(C.T.C.T).
TVBQGVN/K25
Hai tröôøng quanâ söï naøy laø
Myõ Dung Hoaøng Thò hai vunø g anù h saùng cao ñieåm cuûa
Ñaø Laït, vì leõ sinh vieân ñöôïc
choïn vaøo hai nôi ñaây ñeàu phaûi
traûi qua thôøi gian khoå nhuïc
huaná luyeän Vo,õ Vaên trí tueä, tính
neát taøi naêng, chieán löôcï vaø chieán
thuatä lanõ h ñaoï chæ huy.

Vuøng nhôù VBQG Alpha
Ñoû K25 chính laø thôøi gian quaù
khöù kyû nieäm tronä xoaù vaøo nhau.

Muøa Heø naêm 1970 laø laàn
ñaàu em ñeán thaêm ÑaøLaït. Ñoù
cuõng laø dòp ñaàu tieân em vaøo
thamê tröøôøng Voõ Bò, nôi coù OÂng
anh ruoät H.H. ñang hoïc taäp.

Conø nhôù moät buoiå sanù g em
maëc chieác aùo daøi xanh thieân
thanh, tuoåi 17 voâ tö hoàn nhieân
ñi cuøng coâ em gaùi treân con
ñöôøng daøi ven nuùi vaøo tröøôøng
Voõ Bò.

Trôøi maây höông hoa xanh
ngaùt, söông mai coøn ñoïng treân
laù caây, hai coâ em döøng chaân
tröôcù coång VB Nam Quan chupï
hình kyû nieäm

Töï Thané g Ñeå Chæ Huy, dauá
aán (Logos) cuûa tröôøng VBQG

130 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

VN laø Roàng cuoän troøn bao quanh thanh kieám.

Coâ em gaùi mieàn Thuøy döông caùt traéng, con ñöôøng Duy
Taân ven bieån , nhöng khoâng gaëp ... con ñöôøng naøo em ñò..?

Anh VB Khoâng Quanâ ayá tình nghóa thaät ñaäm ñaø:

‘Ñeâm traêng sanù g tieáng ñaøn reo boán bieån

Ñeâm tranê g môø ñaøn ruû goùt thieân du

Cunø g taâm söï ñaøn cunø g anh tri kyû.

Tình thieân thu tình nhôù ñeán bao giô.ø ...”

Nay em trôû veà chuyeän VB Ñaø Laït...

Ngöôøi daân ñoàn raèng, moãi naêm thaùng 12, khi caùc anh
SQVB hay C.T.C.T ra tröôøng thì hoa Anh ñaøo nôû roä, matë nöôcù
Hoà Xuaân Höông vaø Hoà Than Thôû traøn leân lai laùng , ví nhö
gioït nöôcù maét cuûa ngöôøi yeâu khi anh töø bieät ra chiená tröôøng,
anh ra ñi nhöng khoâng daùm heïn ngaøy veà!

Cacù caønh thonâ g uû ruõ thaãn thôø saàu muonä vì phaûi chönù g

kieán bao cuoäc tình tan naùt giöaõ nhöõng chaøng trai VB vaø
nhöõng ngöôiø em gaùi maù honà g, da trané g trong mieàn phoá söông
muø coù nhieuà hoa vaøng Mimosa , vaø hoa tím Pensee.ù

Töø giaõ Ñaø Laït anh ñi chiená traän mòt mu,ø coøn nhôù em coâ
ñôn trong phoá nuùi cao, vöôøn xanh nhieàu hoa traùi vaø muoân
loaøi hoa töôi ñeïp.

Ñöôøng traàn SQVB K25 anh ñi coøn nhieàu möa bay gioù
cuoán, vì loøng traàn anh coøn nhieàu tô vöông oâm moäng Khoa
banû g vaø Khanh Töôùng traän macï chiená tranh.

Sau 4 naêm duiø maøi kinh sö,û saùch ñenø thao döôcï voõ nghieäp,
“Tö Thaéng Ñeå Chæ Huy”, xuatá thanâ laø nhöõng nho sinh phong
nhaõ, caùc anh VB K25 ñaõ trôû thanø h nhönõ g ngöôiø chiená só con
yeâu cuaû ñaát nöôcù , ñem trí khí vayã vuøng trong boán bieån. Ñem
thanâ nam nhi hy sinh cho Quocá Gia Danâ Tocä , xaây döïng baoû veä
mieàn ñatá cuûa meï hieàn , ñanø em thô, maiù tröônø g xöa vaø con ñöônø g
ngayø xöa em ñò....em tan tröônø g ve.à ..

ÑA HIEÄU 70 131

Em trôû veà trong khuoân Vieân Ñaïi Hoïc Ñaø Laït naêm 1971
trong kyù öcù töônû g ñaõ chonâ vuøi naêm naøo em lenâ 18 tuoåi moäng
mô. Nhôù laïi moät buoåi saùng Chuû nhaät, buoát giaù thaùng Chaïp
laïnh leoõ , canû h vatä thatä laø yeân a.û Kyù Tuùc Xaù Nöõ Bình Minh Ñaø
Laït vanã conø naèm an giaác tónh mòch.

Tan leã nhaø thôø Naêng Tónh trong Vieän Ñaïi Hocï 7 giôø sanù g,
em ñöùng treân ñoià cao tröôùc nhaø thôø nhìn xuoná g thaønh phoá Ñaø
Laït trong côn
nguû say eâm
ñeàm. Maët
trôøi buoåi
sanù g töø töø loù
daïng röïc rôõ
nhö Hoaøng
Hauä Vuõ truï ra
khoûi taàng
maây toûa aùnh
saùng muoân
maøu.

Töø trenâ ñænh cao em nhìn veà höôùng tröônø g Voõ Bò, C.T.C.T,
Couvent des Oiseause vaø Lycee Yersin Phaùp ñeå nhaän dònh
ñòa theá hai vuøng AnÙ h Saùng Quaân Söï noåi tieáng luùc bình minh.
Öôcù gì em coù thôøi gian ñeå veõ laïi böùc tranh sôn dauà chaám phaù
tuyeät haûo.

Sanù g hoâm ñoù anh H. vaø moät anh baïn SVSQ Khoâng Quaân
K25 ñeán thaêm coâ em gaiù taïi vaên phoøng Tieáp tanâ Sinh vieân do
nöõ tu Masoeurs Beà Trenâ donø g mená Thaùnh Giaù ñaûm traùch. Em
ra chaøo 2 anh. Buoåi saùng hoâm aáy thaáy caùc anh vui veû laï
thöôøng, gioáng nhö ngaøy Teát., ngaøy Xuaân. Maõi sau em môùi
phaùt giaùc ra 2 OÂng anh ñeo chieác nhaãn Voõ Bò môùi thaät ñeïp,
vanø g laáp laùnh caån hatï ngoïc xamã maøu ñoû. AØÙ øra ñoù laø söï bí maät
vó ñaïi maø em chaúng bietá .....

Sau khi nghe keå em môùi hay laø ñeâm qua trong tröônø g VB
caùc anh laøm Leã Trao Nhaãn VB Khoùa 25. Em tieác khonâ g vaoø

132 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

VB döï leã ban ñemâ ñöôc vì kyû luaät ñi ñönù g trong tröôøng em
khaét khe, vaø ñöônø g vaøo VB thì xa xoiâ nguùt ngaøn.

Nghe tin vui, em chuùc möøng caùc anh voäi vaõ. Nhaãn VB
quaû thaät quyù baùu , kyû niemä . Ñoù laø phaàn thöôûng lôùn lao ñaùnh
daáu quaù trình huaán luyeän gian khoå thaønh coâng cuûa caùc anh
treân con ñöôøng Laõnh ñaïo Chæ Huî

Con ñöônø g em ñi laø nganø h Giaoù ducï treû em. Vienä Ñai Hocï Ña
Lat coù chæ thò cho sinh vienâ la ø “Thuï Nhanâ ” töcù laø Thanø h Ngöôiø sau
cacù namê khoå hình hocï tapä ñaoø taoï vaø ñoã ñatï Khoa banû g.

Ñeå aên möøng ngaøy Trao Nhaãn VBQG K25, hoâm aáy anh
em ruû nhau ñi thaêm phoá Ñaø Laït nhìn naéng aám, hoa ñaøo hoa
Lan roän nôû.

Ñöônø g phoá Hoaø bình ñaày bonù g daùng caùc anh VB Alpha
ñoû hieân ngang oai huøng , ñeïp röcï trôøi.

Ñoài thoâng Palace namè caùch bieät sang troïng.

Con ñöôøng docá daãn leân nhaø thôø con Gaø soûi ñaù coù baày
chim vanà vuõ bay quanh, trenâ ñænh cao maây traéng xa vôøi ngaøy
naoø anh em ta ñaõ ñi qua.

Em hay ngaém nhìn Hoà Xuaân Höông naèm im daùng eâm
ñeàm, tranh Thuûy Taï aån mình trong bonù g nöôcù .

Hình aûnh ngöôiø trai SVSQ VB mai vaøng trong caùc boä quanâ
phuïc maøu trané g, maøu vanø g vaø mauø nauâ xaãm, ñepï nhö ñoäi nguõ
Thieân thanà aoù traéng aoù vaøng.

Ñi boä xem phong canû h thanø h phoá nuiù ñoià vôiù cacù anh SQVB
K25 gioná g nhö ñi hanø h quanâ ayá – ví nhö theo böôcù chanâ saiû daiø cuaû
nhönõ g ngöôiø Lính Ngöï Lamâ Quanâ Phaoù Thuû (Musketeers). Em thô
û hetá caû hôi (breathless) vì em coù böôcù chanâ Tieuå thô ... motä homâ böôcù
chanâ ngöôiø ratá nhe.ï ..

Caùc anh hay hoûi han quan tamâ vieäc em hoïc haønh, khuyená
khích em hoïc gioûi ngoan hieàn. Laøm em gaùi caùc anh VBK25
khoâng phaûi deã ñaâu caùc baïn aï, cuõng phaiû qua quaù trình huaán
nhuïc nhieàu ñaáy:

ÑA HIEÄU 70 133

Coâng, Dung, Ngoân, Haïnh. Em keå trong tuaàn leã em hay
lenâ Thö vienä Ñaiï Hocï hoïc Anh Vaên vaø thích ñoïc theâm saùch
Khoa Hoïc veà Phi Thuyeàn Vuõ truï, Phi hanø h Gia Khoâng Gian,
caùc Vuøng ñaát laï trong khonâ g gian khoâng coù thôøi gian, vaø cacù
Giaiû sao Ngaân Haø tinh tuù ban ñemâ ; hay nghieân cöùu sacù h cacù
ñonä g vaät caây coû soná g döôiù ñaùy bienå ñaïi döông xem ñoù laø thuù
say meâ.

Em mô thaønh coâ giaùo daïy Ngoaïi ngöõ vaø ñi ngoaïi quoác
tu nghieäp.

Baùo caùo baøi vôû xong ñoâi maét em laïi mô moäng tieáp vaøo
vuøng vieãn duï xöù laï xa xaêm...

Caùc On g anh VB tronâ g veû tramà tö suy nghó beân taùch traø
vaø cafø e noùng nghi ngutù khoùò.., moiã ngöôiø ñeo ñuoåi motä yù töôûng
rieâng tö.

Khi nané g chieàu nhatï danà , khoaûng 3 giô ø em töø giaõ cacù anh
leân xe trôû veà Kyù tuùc xaù noäi truù BM Ñaiï Hoïc Ñaø Laït chuaån bò
vieäc ñi hoïc ngaøy maò

Caùc ngöôøi ñeïp khi thaáy SVSQ VB K25 Alpha Ñoû hay
SVSQ C.T.C.T trong quanâ phucï töø xa ñi tôùi laø cacù coâ naøng voäi
vaõ baoû nhau khucù khích. Caùc taø aùo daøi, vayù ñamà cuoná g quít ...
chanâ voiä vaõ keùo nhau ñi tìm moät ngoõ queoï ganà nhatá ....ngoõ reõ
voäi vaøng chayï troná tröôcù khi anh kòp thaáî

Neáu queïo vaøo goùc ñöôøng khoâng xong ñeå böôùc chaân
Chanø g baté phaûi thì caùc em coù caûm giaùc queâ lamé ...

Laøm con gaùi khoâng ñöôïc baøy toû tình yeâu hay vieát thö
cho anh tröôùc maéc côû laém ... neân coâ naøng thích soná g aâm thamà
daùng Tieåu thô.

Ñöônø g anh anh cöù ñi.... Tình ta taø cöù say...

Moät ngaøy ñoù moät mình treân ñöôøng phoá Ñaø Laït möa sa,
motä ngöôiø SQVB Khoâng Quaân K25 chaäm böôcù chanâ lané g nghe
baiø haùt ‘Ngöôiø Yeâu toâi ôû ñaâu - “Somewhere My Love” ..

Tình ca em haùt cho Anh, khuùc nhaïc caây ñaøn Mandollin
öa thích ñem ñeán cho Anh nieàm haïnh phuùc voâ bieân.

134 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Anh nghe baûn nhaïc voïng laïi töø quaùn kem treân ngoïn ñoài
cao nhìn xuoáng Hoà Xuaân Höông.

Hay tieáng haùt em ....Cung ñaøn ñieäu nhaûy khieâu vuõ theo
gioù quyeán ruõ löôùt qua ñoài thoâng reo Thung luõng Valley
D’amour.

Tình caûm anh vöông vaán trong maøu saéc höông hoa cuûa
nhöõng loaøi hoa Lan röïc rôõ...hay hoa daïi yeâu thöông baát töû
..treân con ñöôøng em ñaõ ñi qua.....

Ñaø Laït thanø h phoá thô moäng, laõng maïn
söông muø ngaøy naøo cho em bieát yeâu hoa
maøu tím, hoa Penseeù.

Tình anh VB vaøo Thieân thu nhö moiá
tình trong saùng Thaàn Thaùnh cuûa Dr.
Zhivago daønh cho Lara... Anh nhìn thaáy
em trong baõo tuyeát, aùnh traêng maây trong
ñeâm, treân ñöôøng haûi haønh xa queâ höông,
xe löûa gioù tuyeát , ñi tìm töï do trong Chieán
tranh Lieân Xoä

Anh nhìn thaáy hình boùng naøng khaép
nôi trong Vuõ truï .

Anh ñem kyû nieäm ñôøi SQVB K25
choân daáu taâm tö Tình yeâu Thanù h Thieän thaàm kín trong nhöõng
ngayø löu laïc chieán tranh khoiù löûa tuø ñaîø

Ngöôøi anh VBQG K25 thích choïn Voõ nghieäp laø ñôøi trai
vaãy vuøng ngang doïc, caàm Binh ñao Cung Teân thay cho caây
ñaøn tieáng saùo Thieân Thai.

Sau khi töø giaõ tröônø g Meï VBQG VN vunø g AÙnh Sanù g cuoäc
ñôøi huaná nghiepä Vaên, Voõ song toanø , theo ñoàng ñoäi tình huynh
ñeä chi binh, anh SQVB K25 ñaõ böôùc hieân ngang duõng caûm
vaøo vuøng AÙnh Saùng Hoûa Chauâ bom ñanï tacù chieán quanh nuùi
röøng ban ñeâm.

Em gaùi vieát Kính tanë g caùc Anh

Myõ Dung Hoanø g Thi -24 April 2003

ÑA HIEÄU 70 135

Chieàu cuoái naêm
treân böôùc ñöôøng haønh quaân

Vôùi moät son cheø nhoû
moät khoanh nhang muoãi troøn
anh cuùng ñöa naêm cuõ
treân taám goã con con

quaân ñoùng beân bôø kinh
nhöõng taám leàu xinh xinh
trong chieàu loang naéng nhaït
nghe laïnh böôùc ñaêng trình

Laøm thaân trai lính chieán
coøn maát ai hay ñaâu
ra ñi ñaønh xa heát
nhôù thöông noái nhòp caàu

Roài möa chieàu naéng sôùm
trong ñeâm laïnh söông môø
nuùi röøng anh laën loäi
ngaøy veà coøn trong mô

Xuaân ñeán roài em nhæ
ñôøi anh nhöõng chuyeán ñi
thöông nhôù em nhieàu laém
em ôi ñöøng buoàn chi

Vì chöa troøn söï nghieäp
ñaát nöôùc chöa thaùi bình
anh coøn ñi ñi maõi
ñeâm tieáp noái bình minh

136 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Mô ngaøy mai moät sôùm
ñaát nöôùc ñeïp hieàn hoøa
anh trôû veà queâ cuõ
treân ñaàu suùng nôû hoa

Nhöng suùng coøn nhaû ñaïn
löûa khoùi nguùt trôøi nam
anh coøn xa em maõi
thöông nhôø töø daëm ngaøn

Em hôõi ngöôøi em gaùi
aùo traéng ñeïp tröôøng xöa
maét thô ngay non daïi
gaéng chôø em nhôù chöa

Nguyeân Traàn

ÑA HIEÄU 70 137

Thuù Chôi Cauâ Ñoái
Cuaû Ngöôiø Xöa

Trong vanê hocï söû nöôcù ta, khi
nho hoïc coøn thònh haønh, chôi caâu
ñoiá laø motä thuù vui tao nhaõ ñöôcï ratá
nhieuà ngöôiø haâm mo.ä

Tuy chæ coù hai veá ñoái ñaùp
ngaén nguûi vaø xöû dunï g motä soá ít töø ngöõ choïn locï , cauâ ñoái laïi laø
xuaát xöù cuûa nhieàu taùc phaåm tuyeät vôøi vaø cuûa nhieàu cuoäc ñua
taiø ñauá trí voâ cuøng haøo hönù g.

Tiecá raèng töø ngaøy nho hocï suy tanø , cauâ ñoiá danà danà vané g
tiená g vaø cho ñená ngayø nay thì döônø g nhö ñaõ lui hanú vaoø dó vanõ g.

Tuy nhieân, trong nhönõ g dòp ñoùn mönø g xuaân, nhieàu ngöôøi
Vieät hoaøi coå thöôøng coù thoiù quen söu tamà taøi lieäu cuõ ñeå tìm laïi
motä chuùt dö aâm ñaõ töøng vang bonù g moät thôøi.

Nhacé tôùi caâu ñoiá , ít ai queân ñöôïc maáy tröônø g hôpï ñacë bieät
vôùi loái chôi chöõ raát ñoäc ñaùo, vöøa hay, vöøa kheùo caû veà hình
thöcù laãn noiä dung.

Theo söï tìm hieåu cuaû ngöôiø vieát, caâu ñoái coù ba loaiï : öùng
khaåu, chieát töï vaø hai nghóa.

1) Cauâ ñoái önù g khaåu:
Trong tröôøng hôïp naøy, caâu ñoái xuaát cuûa ngöôiø ra cauâ ñoái
coù theå do ngaãu höùng vaø cuõng coù theå ñaõ ñöôïc soaïn thaûo töø
tröôcù , nhöng caâu ñoái ñapù thì ngöôïc laiï , phaiû mau leï, kòp thôiø
vaø ñuùng luùc. Vì vaäy, hauà heát nhönõ g caâu ñoái ñaùp ñeàu laø “xuaát

138 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

khaåu thaønh chöông” vaø nhieàu caâu coøn ñöôïc löu truyeàn ñeán
ngaøy nay nhö truyenä ñi söù cuûa cuï Macï Ñænh Chi, cauâ ñoái ñapù
dí doûm giöaõ tranï g Quynø h vaø baø Ñoaøn thò Ñieåm, cuõng nhö raát
nhieàu cauâ ñoiá trong hoanø g trieàu vaø trong danâ gian ñaû lamø cho
vanê hocï cuaû nöôùc ta theâm phaàn phong phuù.

a) Truyenä ñi söù cuûa cuï Maïc Ñænh Chi:

Ñöôïc vua Tranà Anh Toâng cöû ñi söù sang Taàu, Cuï Maïc Ñænh
Chi ñaõ aùp ñaoû ngöôøi Taàu trong moiï cuocä ñua taøi ñaáu trí qua
nhöõng caâu chuyeän ñöôïc truyeàn tuïng döôùi ñaây:

Ngay khi söù boä cuûa ta tôùi bienâ giôiù , ngöôiø Taàu ñoùng chatë
quan aûi vaø ñoøi söù boä cuûa ta muoán vaøo nöôùc Taàu phaûi ñoiá laïi
moät caâu ñaõ treo sanü ngoaiø cöûa aûi:

“Quaù quan trì, quan quan be,á nguyenä quaù khacù h quaù quan.”
Tamï dòch la:ø “Qua cöaû tre,ã cöaû quan ñonù g, môiø quaù khacù h qua cöaû .”

Khoâng chanà chô,ø cuï Macï Ñænh Chi ñaùp laïi:

“Xuatá ñoái dò, ñoiá ñoái nan, thænh tienâ sinh tienâ ñoiá .”

Tamï dòch: “Ra cauâ ñoiá de,ã ñoiá laiï kho,ù môiø tienâ sinh ñoiá tröôcù .”

Ngöôiø Taàu muoná laøm khoù deã söù boä cuûa ta neân coá nghó ra
cauâ ñoái hoùc hieåm, laté leùo, khonâ g ngôø cuï Maïc Ñænh Chi ñaùp laïi
deã daøng vaø mau choùng khieán hoï voâ cuøng khamâ phuïc vaø phaûi
môû cöûa aûi ñonù môiø söù boä thoâng quan.

Cuõng töø ngaøy ñoù, caâu “xuatá ñoái dò ñoái ñoiá nan” trôû thaønh
thoâng duïng trong vanê hoïc nöôùc ta.

Laàn khaùc, vaøo moät buoåi saùng taïi kinh ñoâ nöôùc Taàu, cuï
Maïc Ñænh Chi tôùi yeát kieán vieân Thöøa Töôùng. Hoâm ñoù, nhaèm
vaøo haï tuaàn nenâ maët traêng chöa laën vaø gioáng nhö hình canù h
cung môø nhaït döôùi aùnh maët trôøi trong buoåi saùng mai, vieân
Thöaø -töôùng muoán thöû taiø Traïng nguyeân nöôùc Vieät, möôïn canû h
tranê g taø ñeå ra cauâ ñoiá :

“Nhaät hoûa vaân yeân, bacï h ñaùn thieâu tanø ngoïc tho.û ”

ÑA HIEÄU 70 139

Taïm dòch:

“Matë trôiø laø löaû , mayâ laø khoiù , ngayø sanù g thieuâ chayù matë tranê g.”

Cauâ noiù cuûa vienâ thöaø töôùng cuaû motä nöôcù Taàu to lôùn ñoái
thoaïi vôùi söù thaàn cuûa motä Vieät Nam nhoû beù thì hieån nhienâ coù
moät nguï yù raát kieuâ canê g vaø ngaïo maïn. Vieân töôùng Taàu muoán
aùm chæ nöôcù Taàu laø maët trôøi, nöôùc Vietä ta laø maët traêng neân hoï
naém quyeàn sinh saùt.

Cuï Maïc Ñænh Chi ñapù laïi:

“Nguyeät cung tinh ñaïn, hoanø g hoân xaï laïc kim oâ.”

Tamï dòch: “Maët traêng laø cung, sao laø ñaïn, chieuà vaøng baén
ruïng maët trôiø .”

Roõ ranø g cuï Maïc Ñænh Chi muoán phanû baùc laiï raèng nöôcù ta
tuy nhoû nhöng thöøa söùc ñaùnh baïi nöôcù Taàu cuõng nhö maët traêng
coù theå döùt boùng maët trôiø vaøo buoåi hoaøng hoân.

Caâu ñoái ñaùp thaät laø tuyeät vôøi, chöõ ñoái chö,õ yù ñoái yù, vöøa
neâu cao huøng khí cuûa daân toäc, vöøa daäy cho vieân thöøa töôùng
Taàu moät baiø hoïc khieâm nhöôøng lòch söï.

Vaøo moät hoâm khacù , trong khi cuï Maïc Ñænh Chi cöôõi löøa
daïo chôi ngoaøi phoá voâ tình ñuïng phaûi ngöôøi Taàu cöôõi ngöïa.
Anh ta bò teù ñau neân noãi giaän maéng ranè g:

“Xuùc ngaõ kî maõ, ñoâng chi di nhaân, taây chi di nhanâ .”

Taïm dòch laø: “Chaïm ngöïa ta cöôõi, man di phöông ñoâng
hay man di phöông taây.”

Cuï Maïc Ñænh Chi önù g khauå ñapù :

“AtÙ döõ thöøa lö, nam vi cöôøng gia,û bacé vi cöônø g giaû.”

Taïm dòch: “Chané löøa ta ñi, maïnh ngöôøi phöông nam hay
maïnh ngöôøi phöông baéc.” Khonâ g ngôø gaäy onâ g ñaäp löng oâng,
ngöôiø Tauà hoå theïn boû ñi khoâng damù gaây söï nöõa.

b) Ñoái ñaùp giöõa oâng Quyønh vaø baø Ñieåm:

140 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Nhacé ñená hai nhanâ vatä naøy, coù leõ nhieàu vò ñeuà bieát truyeän
oâng Quynø h khoâng ñoái laïi ñöôïc cauâ : “da traéng voã bì bacï h” neân
khoâng ñöôïc xem baø Ñieåm taém. Tuy nhieân, oâng Quyønh ñaõ
khoâng chòu thua trong nhieàu laàn khaùc.

Moät buoåi toái, oâng Quyønh leûn vaøo phoøng baø Ñieåm vaø leo
lenâ giöôøng namè . Khi baø Ñieåm quatï maøn ñi nguû thì ñuïng ngay
oâng Quyønh. Vöøa ñeå chöõa theïn, vöaø ñeå cheá nhaïo, baø Ñieåm ñaõ
öùng khaåu:

“Tröôùng noäi voâ phong phamø töï laäp.”

Tamï dòch: “Trong manø khonâ g coù gioù maø cotä buomà töï dönï g lenâ .”

OÂng Quyønh ñapù laïi:

“Saøng trung baát vuõ thuyû tröôøng löu.”

Tamï dòch la:ø “Giöaõ giöônø g chanú g coù möa maø nöôùc cöù chayû .”

Baø Ñieåm bieát oâng Quyønh ñang ham truyeän caøn rôõ neân
öùng khauå tracù h mocù :

“Caây xöông roàng tronà g ñaát raén, long laïi hoaøn long.”

OÂng Quyønh ñapù laïi:

“Quaû döa chuoät tuotä thaúng gang, thöû chôi thì thöû.”

Trong cauâ cuûa baø Ñiemå Roàng vaø raén laø chöõ nomâ , long coù
nghóa laø roàng trong chöõ Haùn, vaø trong caâu ñoái laïi cuûa oâng
Quynø h chuotä vaø gang laø chöõ nomâ , thöû laø con chuoät trong chöõ
Haùn. Ta thaáy caâu ñoái ñaùp cuûa oâng Quyønh raát taøi tình. OÂng
Quyønh ñaõ kheùo duøng chöõ ñoái chöõ, nghóa ñoái nghóa. Nhöng
khoâng ai bieát baø Ñieåm öng thuaän hay cöï tuyeät lôøi leõ laû lôi
kheâu gôïi duï doã baø cuûa onâ g Quyønh.

c) Ñoái ñapù giöõa nhaø sö vaø coâ thonâ nö:õ

Moät nhaø sö vaø chuù tieuå treân ñöônø g veà chuøa thaáy coâ thoân
nöõ vaø con trauâ ñang cayà ruonä g. Tuy chanâ laám tay buøn nhöng
raát khoeû maïnh vaø haáp danã , hai oáng quaàn xaén cao ñeå loä caëp ñuiø
no troøn kheâu gôïi. Ñoái caûnh sinh tình, nhaø sö chôtï ñonä g taâm vaø

ÑA HIEÄU 70 141

ngaâm ranè g:

“Ngöu nöõ taiï trung ñienà , nhatá monâ hönù g tienà , nhatá monâ hauä .”

Tamï dòch laø:

“Traâu vaø gaùi caày giöõa ruoäng, moät cöûa höôùng veà tröôùc,
moät cöaû höôùng veà sau. Thoân nöõ nghe thaáy caâu noùi coøn naëng
muøi tranà tuïc cuûa moät nhaø tu nenâ önù g khaåu ñaùp:

“Sö tieåu hanø h ngoaiï lo,ä löônõ g ñauà chæ ñòa, löôõng ñaàu thienâ .”

Taïm dòch laø: “Sö vaø tieåu ñi ngoaøi ñöôøng, hai ñaàu chæ
xuoáng ñaát, hai ñaàu chæ leân trôøi.” Caâu ñapù vònh hai thaày troø ratá
kheùo vaø yù ratá thamâ khi laáy hai ñauà cuaû nhaø sö vaø chuù tieåu ñeå
ñoái laïi vôiù hai cöaû cuûa thonâ nöõ vaø con trauâ caùi.

Bietá laø ñaõ ñuaø bônõ khonâ g ñunù g cho,ã nhaø sö vaø chuù tieuå voiä raoû
böôcù ñeå choná tranù h tiená g cöôiø cheá nhaoï töø döôiù ruonä g vonï g lenâ .

d) Ñoái ñaùp giöõa oâng Banû g Uyeån vaø anh hoïc troø ngheøo:

OÂng Baûng Uyeån laø moät vò thaâm nho, vaên hay chöõ toát,
nhöng coù tieáng laø keo kieät. Ai muoán xin chöõ cuûa oâng thì duø
thanâ hay sô, daàu hay ngheøo cuõng phaûi noäp tieàn tröôcù .

Moät hoâm coù anh thanh nieân laï maët xin yeát kieán. Anh ta
khai laø hoïc troø ngheøo bò lôõ ñoä ñöôøng neân xin giupù ñôõ. Ñeå töø
choiá kheùo, onâ g ra ñieàu kieän laø anh hocï troø phaiû ñoái laiï moät cauâ
cuûa oâng, neáu ñoái ñöôïc thì coù tienà , ngöôïc laïi phaiû bò ñoøn neáu
khoâng ñoái ñöôïc. Anh hoïc troø vaâng chòu.

OÂng Baûng Uyeån öùng khaåu moät caâu raát hieåm hoùc vaø tin
chacé anh hocï troø phaûi xin laïy xin tha:

“Ñoatï Trieuä bích, batï Trieuä ky,ø Trieuä totá batá tri Hanø kíck Trieuä .”

Tamï dòch: “Chieám thanø h nöôùc Trieäu, nhoå côø nöôùc Trieäu
maø binh lính Trieåu chaúng hay bieát laø Haøn Tín ñaùnh Trieäu.”

OÂng Banû g Uyenå coù yù cheâ anh hocï troø laø voâ danh tieåu toät,
bò ñaùnh ñoøn ñeùn nôi maø khoâng bieát baèng caùch möôïn truyeän
nöôùc Trieäu ñôøi Taây Haùn bò maát 7 thaønh baèng moät traän ñaùnh

142 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

thaàn toác cuûa Haøn Tín theo ñöôøng bí maät khieán quaân Trieäu
khoâng kòp ñeà phoøng. Traùi vôùi döï ñoaùn cuûa oâng Baûng Uyeån,
anh hocï troø laäp töùc ñoiá laïi:

“Nhapä Tanà cung, tröø Tanà phapù , Tanà danâ ñaiï hæ Hanù höng Tanà .”

Taïm dòch: “Vaoø cung nhaø Tanà , loaïi tröø phapù luaät nhaø Taàn,
nhaân danâ möøng thaáy nhaø Haùn leân thay nhaø Tanà .” Ñaây laø truyeän
Löu Bang tieán quaân vaøo kinh ñoâ nhaø Taàn, laät ñoå nhaø Taàn vaø
loaïi tröø luaät phaùp taøn baïo cuûa nhaø Taàn. Anh hoïc troø möôïn
truyeän naøy vôiù nguï yù ranè g anh ta vaoø nhaø onâ g Banû g Uyenå ñeå
loaiï tröø thoiù hö taät xauá cuaû oâng.

Caâu ñoái ñaùp raát taøi tình, caû veà hình thöùc laãn noäi dung
khieán oâng Baûng Uyenå phaûi khen phucï vaø vui veû môû ronä g haàu
bao ñeå chi vieän cho moät ngöôøi khoâng quen bieát.

e) Ñoái ñapù giöõa Hanø Toân Quyeàn vaø Nguyenã Coâng Trö

Haøn Toân Quyeàn vaø Nguyeãn Coâng Tröù laø baïn ñoàng lieâu
nhöng khoâng hôïp tính nhau neân thöôøng coù nhöõng baát ñoàng.
Moät hoâm hai onâ g cunø g döï daï tieäc vôùi nhieuà thaân höuõ. Vì taát caû
ñeàu laø khoa baûng xuaát thaân neân caâu chuyeän vanê chöông ñöôïc
banø luaän soiâ noiå vaø côûi môû. Ñang lucù Tröù say söa huøng bienä
thì oâng Quyeàn lôùn tiená g ngaâm raèng:

“Quanâ töû oá kyø vanê chi quyù ngaiø .”

Nguyenâ vaên caâu naøy trong kinh sacù h laø: “Quaân töû oá kyø
vanê chi tröù” coù nghóa laø “ngöôøi quaân töû khonâ g thích nghe vaên
chöông haøo nhoaùng.” ÔÛ ñaây chöõ “tröù” ñoàng aâm vôùi teân cuûa
onâ g Nguyeãn Coâng Tröù neân onâ g Quyeàn ñoiå thaønh quyù ngaøi coù
yù nhaéc kheùo oâng Tröù raèng ngöôøi quaân töû khoâng thích nghe
vanê chöông cuûa cuûa ngaøi ñaâu.

Bieát oâng Quyeàn soû ngoït, oâng Tröù öùng khauå :

“Thanù h nhanâ batá ñacé dó duïng cuï lônù .”

Nguyeân vaên trong kinh sacù h vieát: “Thaùnh nhaân batá ñacé dó
dunï g quyeàn.” Taïm dòch: “Bacä thaùnh nhaân baát ñacé dó môùi duøng

ÑA HIEÄU 70 143

ñeán quyeàn löïc.” Ta thaáy ôû ñaây chöõ “quyeàn” ñoàng aâm vôùi teân
oâng Haø Tonâ Quyenà vaø ñöôcï oâng Tröù ñoiå thaønh “cuï lônù ” ñeå noùi
vôiù onâ g Quyenà raèng thanù h nhanâ baát ñacé dó laém môùi phaiû duøng
ñeán cuï ñoù thoâi.

Thaät ñuùntg laø chuoâng khanù h choïi nhau. Caû hai caâu ñoiá vaø
ñaùp ñeàu nguï yù chaâm bieám, chæ chích qua laïi, nhöng loái chôi
chöõ taøi tình mau leï ñaõ khoâng laøm matá haoø khí maø conø giuùp cho
buoåi tieäc theâm vui veû, haøo höùng.

2) Cauâ ñoiá trietá tö.

Ñayâ laø moät loái chôi chöõ raát tyû mæ vaø tinh vi. Trong caû hai
veá ñoái thöôøng coù nhieàu chöõ gheùp laïi taïo thaønh moät chöõ môùi.
Nhieuà khi coù nhöõng chöõ phaân taùch ra thaønh thöøng phaàn hoacë
tönø g netù , roài themâ bôùt, thay ñoåi ñeå caiø bieán thanø h nghiaõ khaùc
nhöng khoâng lamø matá yù nghóa cuûa caâu. Thoâng thöôøng ra caâu
ñoiá töông ñoiá deã hôn cauâ ñapù laïi. Vôùi caâu ñoiá trieát töï, ra cauâ ñaõ
khoù, ñaùp laïi caøng khoù hôn. Tuy vaäy, neáu coù nhieàu khoù khaên
hiemå hoùc thì ta laïi thaáy nhieàu taiø tình vaø kheùo leùo. Ñienå hình
nhö nhöõng caâu truyeän döôùi ñaây.

a) Ñoái ñapù giöõa cuï Maïc Ñónh Chi vaø ngöôiø Taàu:

Khi ñi söù sang Tauà , trong moät daï tieäc ôû phuû Thöaø töôùng
coù nhieàu nhanâ vaät quan troïng vaø haàu hetá ñeàu laø nhönõ g nhaø trí
thöùc taøi cao hoïc ronä g. Trong khi moïi ngöôiø ñang thöôûng thöcù
cacù monù aên ngon, motä thöïc khaùch naâng cao ly röôïu lamø banè g
goã kyû, moät loaiï danh moäc, vaø ngaâm raèng:

“Kyû dó mocä , boâi batá moäc, nhö haø dó kyû vi boâi.”

Tamï dòch laø: “Kyû laø go,ã chenù chaúng phaûi goã, taïi sao layá kyû
laøm cheùn.” Theo trieát töï, chöõ “kyû” laø do chöõ “dó” gheùp vôùi
chöõ “moäc” vaø chöõ “boâi” cuõng laø chöõ gheùp cuûa chöõ “baát” vaø
chöõ “moäc.”

Trong khi moïi ngöôøi chöa coù yù kieán, cuï Maïc Ñónh Chi
leân tieáng ñaùp:

“Tanê g taèng nhanâ , Phaät phatá nhanâ , vanõ hoà tanè g tanê g söï Phatä .”

144 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

Tamï dòch: “Taêng laø ngöôiø , Phatä chanú g phaûi laø ngöôøi, maø
laiï laø tanê g thôø Phatä .”

Theo trieát töï, chöõ “taêng” laø chöõ “taèng” gheùp vôùi chöõ
“nhanâ ”, vaø chöõ “Phatä ” do chöõ “phaát” gheùp vôiù chöõ “nhanâ .”

Taát caû quan khaùch ñeàu ñoàng thanh ca ngôiï caâu ñoái ñaùp
thaät laø tuyeät dieäu.

Trong moät da tieäc khaùc, coù ngöôiø Taàu ra caâu ñoá raèng:

“An khöû nöõ dó thæ vi gia.”

Theo trieát töï, chöõ “an” boû chöõ “nö”õ vaø thay theá banè g chöõ
“thæ” thì thaønh chöõ “gia.”

Cuï Macï Ñónh Chi ñapù laïi:

“Tuø xuaát nhaân laäp vöông thaønh quoác.”

Theo trietá tö,ï ta thaáy chöõ “tu”ø thay theá chöõ “nhaân” baèng
chöõ “vöông” thì thaønh chöõ “quoác.”

Cöû toaï ñeuà khen hay, nhöng coù motä nhaø lyù soá cheâ caâu ñoái
ñaùp khoâng coù haäu vaø ñoaùn raèng sau naøy con chaùu cuï Maïc
Ñónh Chi seõ coù ngöôøi leân ngoiâ vua nhöng khoâng ñöôïc laâ daøi
khi thaáy 4 chöõ “laäp vöông thaønh quocá ” vaø chöõ “quocá ” vietá taét.
Khoâng bieát nhaø lyù soá naøy thöïc coù taiø hay chæ ñoaùn moø theo töuû
höùng. Nhöng quaû nhieân hôn 200 naêm sau, Maïc Ñaêng Dung
cöôpù ngoiâ nhaø Leâ, laïp leân nhaø Maïc vaø chæ laøm chuû ñatá nöôcù 65
naêm ngaén nguûi.

b) Ñoái ñapù giöõa traïng Hienà vaø söù giaû trieàu ñình:

Ñauà ñôøi nhaø Tranà , Nguyenã Hienà ôû Nam Ñònh thi ñaäu Tranï g
nguyenâ lucù môùi 12 tuoiå . Trieuà ñình thayá onâ g conø thô auá nenâ tamï
thôiø cho veà queâ nhaø chôø ñeán tuoåi tröônû g thanø h môiù tronï g dunï g.

Trong thôøi gian naøy, ngöôøi Moâng Coå ñaõ laøm chuû nöôùc
Tauà vaø baté ñaàu giao thieäp vôùi nöôùc ta. Coù moät laàn, vienâ söù thaàn
Moâng Coå ñeán vaán an vua Traàn Thaùi Toâng vaø xin vua cho yù
kieán veà moät baøi thô khoâng töïa ñeà nhö sau:

ÑA HIEÄU 70 145

Löôõng nhaät baèng ñaàu nhaät,
Töù sôn ñienâ ñaûo sôn,
Löôõng vöông tranh nhaát quoác,
Töù khaåu tung hoaønh gian.

Taïm dòch la:ø

Hai maët trôiø cuøng ôû ngang ñauà ,
Boán nuùi laãn nhau cuøng ñaûo ngöôïc,
Hai vua cuøng tranh moät nöôcù ,
Boán mieäng cuøng ngang doïc moät nôi.

Ñöùc vua vaø baù quan ñaõ phanâ taùch vaø baøn luaän kyõ löôõng
nhöng khonâ g tìm ñöôïc lôøi giaiû ñaùp nenâ phaiû veà Nam Ñònh ñeå
hoûi yù kieán traïng Hieàn.

Söù giaû tôiù nôi trong lucù traïng Hienà ñang chôi ñuaø vôiù bonï
treû chanê trauâ ôû ñauà lanø g. Vì ñöôcï nghe danh traïng nguyeân thanà
ñonà g ñaõ lauâ nenâ nhanâ dòp naøy muoná ñöôcï thayá roõ danh batá hö
truyeàn, söù giaû goiï boïn treû laiï vaø höaù seõ thöônû g cho ai ñoái laïi
ñöôcï cauâ ñoiá cuûa onâ g:

“Töï laø chö,õ boû gianè g ñauà chöõ töû laø con, con ai con nayá .”
Theo trietá tö,ï chöõ “tö”ï coù motä gianè g ñauà ôû trenâ chöõ “tö”û , neuá boû
gianè g ñauà , chöõ “tö”ï thanø h chöõ “töû.”

Motä caäu beù öùng khaåu ñapù laïi:

“Vu laø chöng, vöùt ngang löng chöõ ñinh laø ñöùa, ñöùa naøo
ñöaù naøy.”

Nhö ta bietá , chöõ “vu” laø chöõ “ñinh” vôùi motä neùt ngang ôû
giöõa, neáu boû neùt ngang ôû giöõa naøy, chöõ “vu” trôû thaønh chöõ
“ñinh.” Söù giaû bieát ngay ñöùa treû nayø laø Tranï g Hieàn.

Khi veà tôùi nhaø, söù giaû xuaát trình baøi thô cuûa söù thaàn Moâng
Coå. Traïng Hieàn xem xong, laáy buùt pheâ ngay moät chöõ “ñieàn”
vaø giaiû thích nhö sau:

“Löôõng ñaàu baèng ñaàu nhaät” coù nghóa neáu gheùp hai chöõ
“nhatä ” banè g ñaàu nhau ta coù chöõ “ñieàn.”

146 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

“Töù sôn ñieân ñaûo sôn” coù nghóa laø neáu ta gheùp 4 chöõ
“sôn” caiù noï ngöôïc vôùi caiù kia, ta cunõ g coù chöõ “ñieàn.”

“Löôõng vöông tranh nhaát quoác” laø do hai chöõ “vöông”
gheùp laïi, chöõ naøy caét ngang chöõ khacù ñeå cho ta chöõ “ñienà .”

“Töù khaåu tung hoaønh gian” laø gheùp 4 chöõ “khauå ” ngang
doïc ôû cunø g moät choã, ta seõ coù chöõ “ñienà .”

Vaäy laø baiø thô cuaû söù thaàn Monâ g Coå vònh chöõ “ñienà .”

Baiø giaûi ñapù cuaû Tranï g Hienà ñaõ baoû veä ñöôïc danh döï cuaû
trieàu ñình vaø ñoàng thôøi noùi cho söù thaàn Moâng Coå raèng Vieät
Nam ta khoâng thieáu nhaân taøi.

c) Ñoiá ñapù giöõa onâ g Quynø h vaø quan Banû g nhônõ :

Thôøi coøn haøn vi, oâng Quyønh ôû gaàn tröôøng hoïc cuûa moät
quan Baûng nhôõn. Ngaøi coù coâ con gaùi raát xinh ñeïp neân oâng
Quyønh hay doøm ngoù treâu gheïo. Quan Baûng bieát truyeän, neân
sai ngöôøi baét oâng Quyønh vaøo hoûi toäi. OÂng Quyønh moät möïc
keuâ oan vaø bieän minh raèng onâ g chæ loanh quanh ngoaøi tröôøng
ñeå nghe giaûng kinh saùch vì nhaø onâ g ngheoø khoâng coù tienà mua
giaáy butù ñi hocï .

Nghe noùi oâng laø hoïc troø ngheøo, oâng Baûng lieàn baét oâng
phaûi ñoiá laïi motä caâu nhö sau:

“Thaèng quyû oâm caùi ñaáu ñöùng cöûa khoâi nguyeân.”

Theo trieát töï, chöõ “quyû” gheùp vôùi chöõ “ñaáu” thaønh chöõ
“kh6i.”

Khoâng caàn suy nghó, oâng Quyønh ñaùp laïi:

“Caiù moäc töïa caây baøng domø nhaø Baûng Nhôõn.”

Theo trieát tö,ï chöõ “mocä ” gheùp vôiù chöõ “banø g” thaønh chöõ
“banû g.” Nhôø önù g ñoái taiø tình vaø mau le,ï onâ g Quyønh ñaõ chuyeån
baïi thaønh an vì quan Baûng khoâng tröøng phaït maø coøn ngôïi
khen onâ g ñoiá ñaùp raát hay.

d) Ñoái ñaùp giöõa oâng Phaïm Ñình Troïng vaø Nguyeãn Höõu

ÑA HIEÄU 70 147

Caàu: Hai oâng Troïng vaø Caàu ñeàu laø hoïc troø gioûi cunø g hoïc motä
thaày, nhöng tính neát khaùc nhau. OÂng Troïng ratá nghieâm trang
vaø khieâm toná , coøn onâ g Caàu thì raát kieâu canê g vaø hieáu ñoäng.

Motä homâ , oâng Cauà cao höùng thacù h thöcù oâng Troïng ñoái laiï
moät cauâ ranè g:

“Ngoïc taøng nhaát ñieåm xuaát vi chuùa nhapä vi vöông.”

Taïm dòch laø: Ngoïc daáu ñi moät chaám, ra laø chuùa vaøo laø
vua. Theo trieát tö,ï chöõ “ngoïc” coù ba neùt ngang, moät neùt docï ôû
giöõa vaø moät dauá chaám ôû beân caïnh. Neáu boû daáu chaám vaø keùo
neùt doïc ôû giöõa nhoâ leân khoûi neùt ngang treân cuøng ta coù chöõ
“chuaù ,” vaø keùo neùt docï ôû giöaõ lui vaoø trong ta coù chöõ “vöông.”
OÂng Tronï g ñaùp ranè g:

“Thoå trieät baùn hoaønh, thuaän giaû thöôïng nghòch giaû haï.”
Taïm dòch laø “chöõ thoå boû nöûa netù ngang, thuaän ôû treân nghòch ôû
döôùi.” Theo trieát töï, chöõ “thoå” coù hai neùt ngang vaø moät neùt
doïc ôû giöõa, neuá ta boû nöûa netù ngang treân thì chöõ “tho”å thanø h
chöõ “thöôïng” neáu ñeå thuaän vaø chöõ “haï” neáu ñeå ngöôïc. Caâu
ñaùp cuûa oâng Troïng raát kheùo leùo coøn nguï yù khuyeân oâng Caàu
laøm sao cho phaiû ñaïo.

Veà sau, oâng Caàu töï xöng laø Thoáng Quoác Baûo Daân Ñaïi
Töônù g Quanâ , caàm ñaàu ñamù giacë coû quaáy phaù vuøng duyeân haiø
tænh Haæ Döông. OÂng Troïng laøm quan trong phuû chuùa Trònh
Doanh, ñöôïc cöû ñi deïp loanï ñaõ baté ñöôïc onâ g Caàu giaûi veà kinh
ñoâ trò toäi.

e) Ñoái ñaùp giöõa oâng Nguyeãn Taâm vaø nhaø phuù hoä: OÂng
Nguyeãn Taâm nhaø ngheøo, hoïc gioûi nhöng thi maõi khoâng ñaäu.
Ñang khi buonà cho soá phaän, laïi nghe coù moät nhaø phuù hoä keùn
reå hay chöõ neân oâng Taâm ñaùnh baïo tìm ñeán caàu hoân vaø ñöôïc
oâng phuù hoä vui veû ñoùn vaoø nhaø, lucù ñoù ñaõ coù 2 ngöôiø tôùi tröôùc
vaø ñöôïc giôùi thieäu laø hai vò cöû nhanâ tanâ khoa. Caû 3 ngöôøi ñeuà
ñöôïc môøi duøng traø nöôùc treân boä tröôøng kyû sang troïng. OÂng
phuù hoä ra ñieàu kieän raèng oâng seõ choïn ngöôøi naøo ñoái ñöôïc
tröôcù tieân caâu sau ñaây:

148 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004

“Ba syõ ngoià moät ky,û ñoäi ñöcù Thuaán Nghieâu.”

Nhö ta bieát Thuaán Nghieuâ laø 2 trieàu ñaiï thònh trò thôøi coå
Trung quoác.

OÂng Taâm lanh trí ñapù ngay:

“Motä bacù h saùch hai cung, ñaùng taøi Lyù Batä .”

Theo trieát töï, chöõ “baùch” coù hai chöõ “cung” ôû hai beân laø
chöõ “baät,” vaø Lyù Batä laø motä danh töôùng ñôøi nhaø Ñöônø g. OÂng
phuù hoä khen hay vaø giöõ lôiø choïn oâng taâm laøm reå.

Nhieàu ngöôøi bieát truyeän ñeàu khen oâng Taâm toát soá, tuy
“tieåu ñaêng khoa” thatá baiï nhöng laïi ñöôïc “ñaiï ñaêng khoa” nhôø
loøng öu aùi cuûa oâng phuù hoä meán chuoäng vaên chöông.

f) Ñoái ñapù giöõa vua Duy Taân vaø vieân coá ñaoï ngöôøi Phaùp

: Vua Duy Taân noåi tieáng thoâng minh ngay töø thuûa thieáu
thôøi. Naêm ngaøi leân 12 tuoåi, coù moät coá ñaïo ngöôøi Phaùp yeát
kieán. Ngöôøi coá ñaïo nayø thonâ g thaïo caû Vietä ngöõ cunõ g nhö Haùn
vaên, vaø töøng nghe hoaøng töû thaàn ñoàng neân ñeà nghò vua Duy
Taân ñoái laïi moät caâu nöaû chöõ nomâ , nöaû chöõ Haùn nhö sau:

“Ruùt ruotä oâng vua, tam phaân thieân haï.”

Theo trieát tö,ï chöõ “vöông” laø vua coù 3 neùt ngang vaø motä
neùt doïc ôû giöõa. Neáu laáy boû neùt doïc cuûa chöõ “vöông” ñi, ta
thaáy chæ conø 3 neùt ngang töùc laø chöõ “tam.” Vieân coá ñaïo muoná
aùm chæ raèng vua Duy Taân bò baét cuocä phaûi phaân ñaát nöôcù ra
laøm 3 kyø: Baéc kyø, Trung kyø vaø Nam kyø. Vua Duy Taân öùng
khaåu ñaùp ngay cuõng baèng moät caâu nöûa chöõ noâm, nöaû chöõ
Hanù :

“Chaët ñaàu thaèng tayâ , töù haûi giai huynh.”

Theo trieát töï, chöõ “tayâ ” laø chöõ “töù” coù 2 neùt ngang vaø
moät netù docï treân ñaàu. “Chaët ñauà thaèng tayâ ” coù nghiaõ laø vöùt boû
2 neùt ngang vaø moät neùt doïc treân ñaàu chöõ “taây” naøy ñi, ta coù
chöõ “töù.” Nhaø vua muoán amù chæ raèng gietá ñöôïc giaëc Phaùp thì
ñatá nöôùc seõ thoáng nhaát, boán beå laø anh em motä nhaø. Caâu ñoiá

ÑA HIEÄU 70 149

ñapù ratá taøi tình vaø khoâng ai ngôø ñöôïc tröôcù maët moät nöôøi Phapù
nhieàu theá löcï maø caäu beù 12 tuoåi damù maïnh daïn noùi cauâ “chaët
ñauà thanè g taây” haàu bayà toû nhieät tình tranh ñaáu danø h ñoäc laäp vaø
thoáng nhaát cho toå quocá .

3) Tröôøng hôpï cauâ ñoái hai nghia.õ

Trong tröôøng hôïp naøy, caâu ñoái bao giôø cuõng coù 2 nghóa
khaùc nhau, nghóa thöù nhaát coù nghóa ñen raát roõ raøng deã hieuå ,
traiù laiï , nghóa thöù hai coù nghóa boùng tacù giaû canà phaûi giaûi thích
töøng nhaân vatä , tönø g tröôøng hôïp hoacë töøng hoaøn caûnh laøm nayå
sinh ra cauâ ñoiá thì môùi thaáy dunï g taâm cuûa tacù giaû.

Thoâng thöôøng nghóa thöù 2 laø nhöõng lôøi ñuøa bôõn, chaâm
bieám, ñoâi khi bôùi moùc soû xienâ nhöng nhôø loái chôi chöõ taøi tình
kheùo leoù nenâ lôøi leõ ñoâi khi thoâ tucï , bæ oåi cuõng trôû thanø h teá nhò,
saâu saéc. Ñienå hình nhö nhöõng cauâ truyeän sau ñaây:

a) Cauâ ñoiá vònh quocá nanï cuaû motä tuø nhanâ namê Quyù Muiø (1883):

Giöaõ luùc danâ ta bò thamû baïi caû veà quaân söï laãn chính trò
neân phaiû chòu söï ñoâ hoä cuûa ngöôøi Phapù , thì hai quan phuï chanù h
ñaò thanà trong trieuà chuyenâ quyenà pheá laäp, gieát haïi coâng thaàn,
lamø cho nhaân tamâ ly taùn, khieán tình theá canø g ngayø caøng nguy
ngaäp khoâng caùch cöõu vaõn.

Bayá giôø trong nhaø tuø ôû Hueá, motä phaïm nhaân vietá leân töônø g
2 cauâ nhö sau:

“Nhaát giang löôõng quoác nam phaân thuyeát”

“Töù nguyeät tam vöông trieäu baát töônø g.”

Tamï dòch laø:

“Moät soâng hai nöôùc khoân ñöôøng noùi”

“Boán thaùng ba vua trieäu chaúng laønh.”

Moät soâng laø soâng Höông, hai nöôùc laø nöôùc ta vaø nöôùc
Phaùp. Trieàu ñình ta ôû beân höõu nganï soâng Höông, vaø toaø Khaâm
söù vaø ñonà binh Phapù ôû beân taû ngaïn. Boán thaùng ba vua laø 3 ñôiø

150 XUAÂN GIAÙP THAÂN 2004