แผนการจัดการเรียนรู้ เทอม2

249 แบบฝึกĀัดที่ 6.3 เรื่อง การคำนüณปริมาณÿารที่เกี่ยüข้องกับคüามเข้มข้น 1. แอมโมเนียมไฮโดรเจนฟอÿเฟตนิยมนำมาใช้เป็นÿ่üนประกอบของปุ๋ย ซึ่งÿังเคราะĀ์จากÿารละลาย แอมโมเนีย (NH3) และÿารละลายกรดฟอÿฟอริก (H3PO4) ถ้าใช้ÿารละลายแอมโมเนียเข้มข้น 7.4 โมลต่อลิตร ปริมาตร 3.48 ลิตร จะต้องใช้กรดฟอÿฟอริกเข้มข้น 12.9 โมลต่อลิตร ปริมาตรกี่ลิตร ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 2. นำÿารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด์เข้มข้น 1.00 โมลาร์ ปริมาตร 100 มิลลิลิตร มาทำปฏิกิริยาเคมี กับÿารละลายกรดไนทริกเข้มข้น 0.800 โมลาร์ จะต้องใช้ÿารละลายกรดไนทริกกี่มิลลิลิตร และได้ โซเดียมไนเทรตเข้มข้นกี่โมลาร์ NaOH(aq) + HNO3(aq) NaNO3(aq) + H2O(l) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 3. ปฏิกิริยาเคมีระĀü่างโลĀะทองแดงและÿารละลายซิลเüอร์ไนเทรต เขียนแÿดงได้ดังนี้ (ÿมการเคมี ยังไม่ดุล) Cu(s) + AgNO3(aq) Ag(s) + Cu(NO3)2(aq) ถ้าใช้ÿารละลายซิลเüอร์ไนเทรตเข้มข้น 2.50 โมลต่อลิตร ปริมาตร 5.0 ลิตร ทำปฏิกิริยาพอดี กับโลĀะทองแดง จะได้โลĀะเงินกี่กิโลกรัม ………………………………………………………………………………………………………………………………………………

250 ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… แบบฝึกĀัดที่ 6.3 เรื่อง การคำนüณปริมาณÿารที่เกี่ยüข้องกับคüามเข้มข้น 1. แอมโมเนียมไฮโดรเจนฟอÿเฟตนิยมนำมาใช้เป็นÿ่üนประกอบของปุ๋ย ซึ่งÿังเคราะĀ์จากÿารละลาย แอมโมเนีย (NH3) และÿารละลายกรดฟอÿฟอริก (H3PO4) ถ้าใช้ÿารละลายแอมโมเนียเข้มข้น 7.4 โมลต่อลิตร ปริมาตร 3.48 ลิตร จะต้องใช้กรดฟอÿฟอริกเข้มข้น 12.9 โมลต่อลิตร ปริมาตรกี่ลิตร ÿมการเคมี 2(NH3)(aq) + (H3PO4)(aq) (NH4)2PO4(aq) จำนüนโมลของ NH3 = 7.4 × 3.48 = 25.75 mol จำนüนโมลของ H3PO4 = 1 mol H3PO4 2 mol NH3 × 25.75 mol NH3 = 12.9 mol H3PO4

251 แÿดงü่าใช้H3PO4 = 12.912.9 = 1 ลิตร ดังนั้น ต้องใช้กรดฟอÿฟอริกเข้มข้น 12.9 โมลต่อลิตร ปริมาตร 1.0 ลิตร 2. นำÿารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด์เข้มข้น 1.00 โมลาร์ ปริมาตร 100 มิลลิลิตร มาทำปฏิกิริยาเคมี กับÿารละลายกรดไนทริกเข้มข้น 0.800 โมลาร์ จะต้องใช้ÿารละลายกรดไนทริกกี่มิลลิลิตร และได้ โซเดียมไนเทรตเข้มข้นกี่โมลาร์ NaOH(aq) + HNO3(aq) → NaNO3(aq) + H2O(l) จำนüนโมลของ NaOH = 1 × 0.1 = 0.1 mol จำนüนโมลของ HNO3 = 1 mol HNO3 1 mol NaOH × 0.1 mol NaOH = 0.1 mol HNO3 แÿดงü่าใช้HNO3 = 0.10.8 = 0.125 L Āรือ 0.125 × 1000 = 125 mL ดังนั้น ใช้ÿารละลายกรดไนทริกปริมาตร 125 มิลลิลิตร ปริมาตรของÿารละลายเมื่อผÿมกัน = 100 mL + 125 mL = 225 mL จำนüนโมลของ NaNO3 = 1 mol NaNO3 1 mol NaOH × 0.1 mol NaOH = 0.1 mol NaNO3 แÿดงü่า ใช้NaNO3 = 0.1 mol0.225 L = 0.44 โมลาร์ 3. ปฏิกิริยาเคมีระĀü่างโลĀะทองแดงและÿารละลายซิลเüอร์ไนเทรต เขียนแÿดงได้ดังนี้ (ÿมการเคมี ยังไม่ดุล) Cu(s) + AgNO3(aq) → Ag(s) + Cu(NO3)2(aq) ถ้าใช้ÿารละลายซิลเüอร์ไนเทรตเข้มข้น 2.50 โมลต่อลิตร ปริมาตร 5.0 ลิตร ทำปฏิกิริยาพอดี กับโลĀะทองแดง จะได้โลĀะเงินกี่กิโลกรัม ดุลÿมการเคมี Cu(s) + 2 AgNO3 (aq) 2Ag(s) + Cu(NO3)2 (aq) จำนüนโมลของ AgNO3 = 2.50 × 5.0 = 12.5 mol จำนüนโมลของ Ag = 2 mol Ag 2 mol AgNO3 × 12.5 mol AgNO3 = 12.5 mol Ag จำนüนมüลของ Ag =12.5 mol Ag × 107.9 g Ag 1 mol Ag = 1348.75 g Ag = 1.3 kg ดังนั้น ได้โลĀะเงิน 1.3 กิโลกรัม

252 แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 15 โดยจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบÿืบเÿาะĀาคüามรู้5E รĀัÿüิชา ü31222 รายüิชา เคมี 2 ชั้นมัธยมýึกþาปีที่ 4 Āน่üยการเรียนรู้ที่ 6 เรื่อง ปริมาณÿัมพันธ์ เüลา 21 ชั่üโมง เรื่อง การคำนüณปริมาณÿารที่เกี่ยüกับปริมาตรของแก๊ÿ เüลา 3 ชั่üโมง ภาคเรียนที่ 2 ปีการýึกþา 2566 ผู้ÿอน นางÿาüชลิตา üิริยะมั่งมี กลุ่มÿาระการเรียนรู้üิทยาýาÿตร์และเทคโนโลยี โรงเรียนปทุมเทพüิทยาคาร ________________________________________________________________________ 1. มาตรฐานการเรียนรู้ / ตัüชี้üัด / ผลการเรียนรู้ มาตรฐานการเรียนรู้ (ÿาระเพิ่มเติมเคมี) ข้อ 2 เข้าใจการเขียนและการดุลÿมการเคมี ปริมาณÿัมพันธ์ในปฏิกิริยาเคมี อัตราการ เกิดปฏิกิริยาเคมี ÿมดุลในปฏิกิริยาเคมี ÿมบัติและปฏิกิริยาของกรด–เบÿ ปฏิกิริยารีดอกซ์และเซลล์ เคมีไฟฟ้า รüมทั้งการนำคüามรู้ไปใช้ประโยชน์ ผลการเรียนรู้ ม.4/4 คำนüณปริมาณของÿารในปฏิกิริยาเคมีที่เกี่ยüข้องกับปริมาตรแก๊ÿ 2. ÿาระÿำคัญ เลขÿัมประÿิทธิ์ในÿมการเคมีÿามารถนำมาใช้ในการคำนüณปริมาณของÿารที่เกี่ยüข้องกับ คüามเข้มข้นได้ 3. จุดประÿงค์การเรียนรู้ 3.1 ด้านคüามรู้ (K) 1. อธิบายปริมาณของÿารในปฏิกิริยาเคมีที่เกี่ยüข้องกับปริมาตรของแก๊ÿได้ 3.2 ด้านทักþะและกระบüนการ (P) 2. คำนüณมüลปริมาณของÿารในปฏิกิริยาเคมีที่เกี่ยüข้องกับปริมาตรของแก๊ÿได้ 3.3 ด้านคุณลักþณะ (A) 3. นักเรียนมีความรับผิดชอบต่องานที่ได้รับĀมอบĀมายและÿามารถทำงานร่วมกับผู้อื่นได้ 4. ÿาระการเรียนรู้ การเปลี่ยนแปลงปริมาณÿารในปฏิกิริยาเคมี มีคüามÿัมพันธ์กันตามเลขÿัมประÿิทธิ์ในÿมการ เคมี ซึ่งบอกถึงอัตราÿ่üนโดยโมลของÿารในปฏิกิริยา ÿามารถนำมาใช้ในการคำนüณปริมาณของ ÿารที่เกี่ยüข้องกับมüล คüามเข้มข้นของÿารละลาย และปริมาตรของแก๊ÿได้

253 5. ÿมรรถนะÿำคัญของผู้เรียน 1) คüามÿามารถในการÿื่อÿาร 2) คüามÿามารถในการคิด 3) คüามÿามารถในการแก้ปัญĀา 4) คüามÿามารถในการใช้ทักþะชีüิต 5) คüามÿามารถในการใช้เทคโนโลยี 6. คุณลักþณะอันพึงประÿงค์ คุณลักþณะอันพึงประÿงค์ (A) 1) รักชาติ ýาÿน์ กþัตริย์ 5) อยู่อย่างพอเพียง 2) ซื่อÿัตย์ ÿุจริต 6) มุ่งมั่นในการทำงาน 3) มีüินัย 7) รักคüามเป็นไทย 4) ใฝ่เรียนรู้ 8) มีจิตÿาธารณะ 7. กิจกรรมการเรียนรู้ üิธีÿอนแบบÿืบเÿาะĀาคüามรู้ 5Es (Inquiry Method : 5E) 1. ขั้นÿร้างคüามÿนใจ (Engagement) 1.1 ครูทบทüนบทเรียนเรื่องการคำนüณปริมาณÿารที่เกี่ยüกับคüามเข้มข้น 1.2 ครูทบทüนคüามรู้ใĀ้แก่นักเรียนü่า จากการýึกþาที่ผ่านมา เราÿามารถคำนüณมüลของ ÿารในปฏิกิริยาเคมีได้ โดยใช้คüามรู้ในเรื่องกฎทรงมüลและกฎÿัดÿ่üนคงที่ (ครูอธิบายเพิ่มเติมü่าไม่ ÿามารถใช้กฎทรงมüลในการคำนüณในปฏิกิริยาเคมีที่เป็นแก๊ÿได้ จึงต้องใช้การคำนüณปริมาณ ÿัมพันธ์จากปฏิกิริยาของแก๊ÿแทน) 1.3 ครูกระตุ้นคüามÿนใจของนักเรียนโดยÿอบถามü่า นักเรียนคิดü่าในการĀาปริมาตรของ แก๊ÿในปฏิกิริยาเคมีÿามารถทำได้เĀมือนการĀามüลของÿารในปฏิกิริยาเคมีĀรือไม่ อย่างไร 1.4 ครูใĀ้นักเรียนทั้งĀ้องร่üมกันแÿดงคüามคิดเĀ็น ซึ่งคำตอบของนักเรียนอาจจะถูกต้อง Āรือไม่ถูกต้องก็ได้ โดยครูยังไม่ต้องเฉลยคำตอบที่ถูกต้อง ซึ่งนักเรียนจะได้ýึกþาเกี่ยüกับการĀา ปริมาตรแก๊ÿในปฏิกิริยาเคมีในลำดับต่อไป 2. ขั้นÿำรüจค้นĀา (Exploration) 2.1 ครูตั้งคำถามü่า ÿำĀรับÿารที่มีÿถานะแก๊ÿ ซึ่งüัดมüลได้ยาก ในทางปฏิบัติจะใช้ ปริมาณใด ในการüัดแก๊ÿ (แนüคำตอบ: ÿ่üนใĀญ่üัดปริมาตรของแก๊ÿ จากนั้นครูทบทüนคüามรู้เกี่ยüกับการ เปลี่ยน จำ นüนโมลเป็นปริมาตรของแก๊ÿที่ STP โดยใช้คüามÿัมพันธ์แก๊ÿ 1 โมล มีปริมาตร 22.4 ลิตร ที่ STP เพื่อเชื่อมโยงÿู่การคำนüณปริมาณÿารในปฏิกิริยาเคมีที่เกี่ยüข้องกับแก๊ÿที่ STP) 2.2 ครูใĀ้นักเรียนจัดโต๊ะเป็นรูปตัüยู โดยมีโต๊ะÿำĀรับครูอยู่ตรงกลาง และใĀ้นักเรียน แบ่งกลุ่มละ 5-6 คน โดยแบ่งกลุ่มตามคüามพึงพอใจของนักเรียนแล้üนั่งตามโต๊ะที่จัดเป็นกลุ่ม

254 2.3 ครูÿาธิตปฏิบัติการทดลอง 6.4 เรื่อง การทดลองปฏิกิริยาเคมีระĀü่างแก๊ÿออกซิเจน และแก๊ÿไนโตรเจนมอนอกไซด์ เนื่องจากการทดลองนี้ ใช้แก๊ÿไนโตรเจนมอนอกไซด์และกรดไนตริกที่ มีคüามเข้มข้นÿูง ที่เป็นอันตรายจึงเป็นการÿาธิต แต่ÿามารถใĀ้นักเรียนทำการทดลองได้ถ้า มีตู้คüัน Āรือทำการทดลองในบริเüณที่อากาýถ่ายเทÿะดüก จากนั้นใĀ้นักเรียนอภิปรายผลการทดลอง และ ÿรุปผลการทดลอง 3. ขั้นอธิบายคüามรู้ (Explanation) 3.1 ครูและนักเรียนร่üมกันอภิปรายผลการทดลงที่ได้ คำถามท้ายการทดลอง และÿรุปผล การทดลอง และครูเพิ่มเติมเกี่ยüกับการทดลองถึงผลที่เกิดขึ้น 3.2 ครูและนักเรียนร่üมกันอภิปรายและĀาข้อÿรุปจากการทำการทดลอง โดยใช้แนü คำถาม ดังนี้ • เมื่อนำแก๊ÿ NO และแก๊ÿ O2 มาผÿมกัน ปริมาตรของแก๊ÿในกระบอกตüงจะ เปลี่ยนแปลงไปอย่างไร เพราะเĀตุใดจึงเป็นเช่นนั้น (แนüตอบ : ปริมาตรแก๊ÿในกระบอกตüงจะลดลง และระดับน้ำในกระบอกตüงÿูงขึ้น เนื่องจาก แก๊ÿ O2 ทำปฏิกิริยากับแก๊ÿ NO ได้ผลิตภัณฑ์เป็นแก๊ÿไนโตรเจนไดออกไซด์ (NO2) ซึ่งมีÿีแดง และ ละลายน้ำได้ดี ซึ่งเมื่อแก๊ÿ NO2 ละลายน้ำ คüามดันของแก๊ÿในกระบอกตüงจึงลดลง น้ำจากภายนอก จึงเข้ามาแทนที่) • แก๊ÿที่เĀลือในกระบอกตüงคือแก๊ÿชนิดใด และทราบได้อย่างไร (แนüตอบ : แก๊ÿ O2 เนื่องจากเป็นแก๊ÿที่ช่üยใĀ้ไฟติด) • อัตราÿ่üนของแก๊ÿ NO และแก๊ÿ O2 ที่ทำปฏิกิริยาพอดีกันมีค่าเท่าใด และคงที่Āรือไม่ (แนüตอบ : 2 : 1 โดยปริมาตร และมีค่าใกล้เคียงกันทุกครั้งที่ทดลอง) 3.3 ครูอธิบายเกี่ยüกับ การคำนüณปริมาณÿารที่เกี่ยüข้องกับปริมาตรของแก๊ÿ เพิ่มเติม ได้แก่ - กฎการรüมปริมาตรแก๊ÿของเกย์-ลูÿแซก (Gay-Lussac’s Law of combining volumes of gases) Āรือเรียกü่า กฎของเกย์-ลูÿแซก (Gay-Lussac’s Law) - กฏของอาโüกาโดร (Avogadro’s Hypothesis) 3.4 ครูตั้งคำถามใĀ้นักเรียนร่üมกันอภิปรายเรื่อง กฎของเกย์-ลูÿแซกและกฎของอาโüกาโดร เช่น • กฎของเกย์-ลูÿแซกกล่าüü่าอย่างไร (แนüตอบ : อัตราÿ่üนระĀü่างปริมาตรของแก๊ÿที่ทำปฏิกิริยากันพอดี และปริมาตร ของแก๊ÿผลิตภัณฑ์ที่ได้จากปฏิกิริยา ซึ่งüัดที่อุณĀภูมิและคüามดันเดียüกัน จะเป็นเลขจำนüนเต็มลง ตัüน้อย ๆ) • กฎของอาโüกาโดรกล่าüü่าอย่างไร (แนüตอบ : แก๊ÿที่มีปริมาตรเท่ากันที่อุณĀภูมิและคüามดันเดียüกันจะมีจำนüน โมเลกุลเท่ากัน)

255 3.5 ครูอธิบายเพิ่มเติมใĀ้นักเรียนเข้าใจü่า ÿำĀรับแก๊ÿซึ่งมีมüลน้อยมาก การüัดมüลของแก๊ÿ ทำได้ยากจึงนิยมüัดในĀน่üยปริมาตร ซึ่งการคำนüณปริมาตรของแก๊ÿที่เกี่ยüข้องในปฏิกิริยาเคมี ÿามารถใช้คüามÿัมพันธ์ระĀü่างโมลกับปริมาตรของแก๊ÿที่ STP ดังตัüอย่างต่อไปนี้ Ex.1 ปฏิกิริยาต่อไปนี้ C (s) + 2H2 (g) → CH4 (g) ถ้าใช้แก๊ÿไฮโดรเจน 13.44 ลิตร ที่ STP จะทำปฏิกิริยาพอดีกับถ่านกี่กรัม üิธีทำ ใช้ปริมาตรของแก๊ÿ H2 ที่โจทย์กำĀนด เพื่อĀาจำนüนโมลของ H2 จากนั้นใช้ÿมการเคมีเพื่อĀาจำนüน โมลของ C แล้üเปลี่ยนเป็นมüล ดังนี้ L H2 → mol H2 → mol C → g C โจทย์กำĀนด โจทย์ใĀ้Āา ขั้นที่ 1 พิจารณาÿมการü่าดุลแล้üĀรือไม่ ซึ่งจากโจทย์ÿมการดุลแล้ü C (s) + 2H2 (g) → CH4 (g) ขั้นที่ 2 ระบุแฟกเตอร์เปลี่ยนĀน่üยที่จะใช้ (จากแก๊ÿ 1 mol มีปริมาตร 22.4 L ที่ STP) (จากÿมการเคมี อัตราÿ่üนโดยโมลของ C : H2 = 1 : 2) (จากมüลต่อโมลของ C = 12.01 g/mol) ขั้นที่ 3 คำนüณโดยใช้üิธีเทียบĀน่üย กรัมของ C = 13.44 L H2 × × × = 3.603 g C ดังนั้น ถ้าใช้แก๊ÿไฮโดรเจน 13.44 ลิตร ที่ STP จะทำปฏิกิริยาพอดีกับถ่าน 3.603 กรัม 4. ขั้นขยายคüามเข้าใจ (Elaboration) 4.1 ครูและนักเรียนร่üมกันอภิปรายคüามรู้ เรื่อง การคำนüณปริมาณÿารที่เกี่ยüกับปริมาตร ของแก๊ÿ ใĀ้นักเรียนเกิดคüามเข้าใจที่ตรงกัน 4.2 ครูใĀ้นักเรียนทำแบบฝึกĀัด เรื่อง การคำนüณปริมาณÿารที่เกี่ยüกับปริมาตรของแก๊ÿ 5. ขั้นประเมิน (Evaluation) 5.1 ครูประเมินผลจากการทำโจทย์การอธิบายĀน้าชั้นเรียน และการทำแบบฝึกĀัดที่ 6.4

256 8. ÿื่อการเรียนรู้และแĀล่งการเรียนรู้ 8.1 ÿื่อการเรียนรู้ 8.1.1 แบบฝึกĀัดที่ 6.4 เรื่อง การคำนüณปริมาณÿารที่เกี่ยüกับปริมาตรของแก๊ÿ 8.2 แĀล่งการเรียนรู้ 8.2.1 Āนังÿือเรียนรายüิชาüิทยาýาÿตร์เพิ่มเติมเคมี เล่ม 1 ÿÿüท (ฉบับปรับปรุง พ.ý. 2560) 9. การüัดและประเมินผล จุดประÿงค์การเรียนรู้ üิธีการ เครื่องมือที่ใช้ เกณฑ์ ด้านคüามรู้(K) 1. อธิบายปริมาณของÿารในปฏิกิริยา เคมีที่เกี่ยüข้องกับปริมาตรของแก๊ÿได้ - การตอบคำถาม - ตรüจแบบฝึกĀัด 6.4 - คำถาม - แบบฝึกĀัด 6.4 ได้เกณฑ์ในระดับ ร้อยละ 80 ขึ้นไป ด้านทักþะและกระบüนการ (P) 2. คำนüณมüลปริมาณของÿารใน ปฏิกิริยาเคมีที่เกี่ยüข้องกับปริมาตร ของแก๊ÿได้ - ตรüจแบบฝึกĀัด 6.4 - แบบฝึกĀัด 6.4 ได้เกณฑ์ในระดับ ร้อยละ 80 ขึ้นไป ด้านคุณลักþณะ (A) 3. นักเรียนมีความรับผิดชอบต่องานที่ ได้รับĀมอบĀมายและÿามารถทำงาน ร่วมกับผู้อื่นได้ - ÿังเกตพฤติกรรมการ ทำงาน - แบบÿังเกต พฤติกรรม การทำงาน ได้เกณฑ์ในระดับ ร้อยละ 80 ขึ้นไป

257 บันทึกผลĀลังการÿอน รĀัÿüิชา ü31222 üิชา เคมี 2 Āน่üยการเรียนรู้ที่ 6 เรื่อง ปริมาณÿัมพันธ์ แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 15 เรื่อง การคำนüณปริมาณÿารที่เกี่ยüข้องกับปริมาตรของแก๊ÿ เüลา 3 ชั่üโมง 1. ÿรุปผลการเรียนการÿอน ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... 2. ปัญĀา / อุปÿรรค ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... 3. แนüทางแก้ไข / แนüทางการพัฒนา ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ลงชื่อ…………………………………………..ผู้ÿอน (นางÿาüชลิตา üิริยะมั่งมี) üันที่.........เดือน......................พ.ý..............

258 ข้อเÿนอแนะของครูพี่เลี้ยง ............................................................................................................................. ................................... ................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................. ................................... ............................................................................................................................. ................................... ............................................................................................................................. ................................... ............................................................................................................................. ................................... ................................................................................................................................................................ ลงชื่อ.......................................................... (นางนงค์เยาü์ ธนาฤกþ์มงคล) ครูพี่เลี้ยง üันที่.........เดือน......................พ.ý. ............ คüามคิดเĀ็นของĀัüĀน้ากลุ่มÿาระการเรียนรู้ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................. ................................... ................................................................................................................................................................ .......................................................................................................................................................... ...... ลงชื่อ................................................................ผู้ตรüจÿอบ (นายธนกฤต ช่üยแÿง) ĀัüĀน้ากลุ่มÿาระการเรียนรู้üิทยาýาÿตร์และเทคโนโลยี üันที่.........เดือน......................พ.ý. ............

259 คüามคิดเĀ็นและข้อเÿนอแนะของĀัüĀน้าÿถานýึกþาĀรือผู้ที่ได้รับมอบĀมาย ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ลงชื่อ................................................................ (นางÿาüÿุธีธิดา บรรณารักþ์) ตำแĀน่งĀัüĀน้ากลุ่มงานการจัดการเรียนรู้ üันที่.........เดือน......................พ.ý. ............

260 แบบประเมินผลการทำแบบฝึกĀัด คำชี้แจง ใĀ้ผู้ประเมินกรอกคะแนนในช่องรายการที่ประเมินโดยพิจารณาตามคำอธิบายคุณภาพที่ กำĀนด โดยใÿ่ตัüเลข 1-3 ลงในช่องที่ตรงกับระดับคะแนน เกณฑ์การประเมิน ผู้เรียนต้องได้คะแนนตั้งแต่ 5 คะแนน จึงผ่านเกณฑ์ เลข ที่ ชื่อ-ÿกุล รายการประเมิน คüามถูกต้องของเนื้อĀา คüามคิดÿร้างÿรรค์ คüามตรงต่อเüลา รüม ค่า เฉลี่ย ÿรุป คุณภาพ (3) (3) (3) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 ลงชื่อ...................................................ผู้ประเมิน (นางÿาüชลิตา üิริยะมั่งมี) ............./.................../..............

261 เกณฑ์การใĀ้คะแนนแบบประเมินแบบฝึกĀัด รายการประเมิน เกณฑ์การใĀ้คะแนน 3 2 1 1. คüามถูกต้อง ของเนื้อĀา เนื้อĀาÿาระของผลงาน ถูกต้องครบถ้üน เนื้อĀาÿาระของผลงาน ถูกต้องเป็นÿ่üนใĀญ่ เนื้อĀาÿาระของผลงาน ถูกต้องเป็นบางÿ่üน 2. คüามคิด ÿร้างÿรรค์ ผลงานแÿดงออกถึง คüามคิดÿร้างÿรรค์ แปลกใĀม่และเป็น ระบบ ผลงานแÿดงออกถึง คüามคิดÿร้างÿรรค์ แปลกใĀม่แต่ไม่เป็น ระบบ ผลงานมีคüามน่าÿนใจ แต่ยังไม่มีคüามแปลก ใĀม่ 3. คüามตรงต่อ เüลา ÿ่งชิ้นงานภายในเüลาที่ กำĀนด ÿ่งชิ้นงานช้ากü่าเüลาที่ กำĀนด 1 üัน ÿ่งชิ้นงานช้ากü่าเüลาที่ กำĀนด 2 üันขึ้นไป เกณฑ์การตัดÿินคุณภาพ 0 - 2 คะแนน Āมายถึง ปรับปรุง 3 - 4 คะแนน Āมายถึง พอใช้ 5 - 7 คะแนน Āมายถึง ดี 8 - 9 คะแนน Āมายถึง ดีเยี่ยม

262 แบบประเมินพฤติกรรมระĀü่างเรียนตามคุณลักþณะอันพึงประÿงค์ คําชี้แจง ใĀ้ผู้ประเมินกรอกคะแนน ในช่องที่ตรงกับคüามเป็นจริง เกณฑ์การประเมิน ผู้เรียนต้องได้คะแนนตั้งแต่ 5 คะแนน จึงผ่านเกณฑ์ เลขที่ ชื่อ-ÿกุล รายการประเมิน ใฝ่เรียนรู้ มุ่งมั่นในการทำงาน ทำงานร่üมกับผู้อื่นได้ รüม ค่า เฉลี่ย ÿรุป คุณภาพ (3) (3) (3) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 ลงชื่อ...................................................ผู้ประเมิน (นางÿาüชลิตา üิริยะมั่งมี) ............./.................../..............

263 เกณฑ์การใĀ้คะแนนการประเมินคุณลักþณะที่พึงประÿงค์ รายการประเมิน เกณฑ์การใĀ้คะแนน 3 2 1 1. ใฝ่เรียนรู้ ตั้งใจเรียน ÿนใจเรียน กล้าซักถาม ปรากฎ ชัดเจน ตั้งใจเรียน ÿนใจเรียน กล้าซักถาม ปานกลาง ตั้งใจเรียน ÿนใจเรียน กล้าซักถาม ไม่ชัดเจน 2. มุ่งมั่นในการ ทำงาน ตั้งใจและรับผิดชอบใน การปฏิบัติĀน้าที่ที่ได้รับ มอบĀมายใĀ้ÿำเร็จ ลุล่üงทุกครั้ง ตั้งใจและรับผิดชอบใน การปฏิบัติĀน้าที่ที่ได้รับ มอบĀมายใĀ้ÿำเร็จ ลุล่üงเป็นÿ่üนใĀญ่ ตั้งใจและรับผิดชอบใน การปฏิบัติĀน้าที่ที่ได้รับ มอบĀมายใĀ้ÿำเร็จลุล่üง เป็นบางครั้ง 3. ทำงานร่üมกับ ผู้อื่นได้ ÿามารถปฏิบัติĀน้าที่ที่ ได้รับมอบĀมายร่üมกับ ผู้อื่นได้ได้ÿำเร็จลุล่üง ทุกครั้ง ÿามารถปฏิบัติĀน้าที่ ที่ได้รับมอบĀมาย ร่üมกับผู้อื่นได้ได้ÿำเร็จ ลุล่üงเป็นÿ่üนใĀญ่ ÿามารถปฏิบัติĀน้าที่ที่ ได้รับมอบĀมายร่üมกับ ผู้อื่นได้ได้ÿำเร็จลุล่üง เป็นบางครั้ง เกณฑ์การตัดÿินคุณภาพ 0 - 2 คะแนน Āมายถึง ปรับปรุง 3 - 4 คะแนน Āมายถึง พอใช้ 5 - 7 คะแนน Āมายถึง ดี 8 - 9 คะแนน Āมายถึง ดีเยี่ยม

264 แบบฝึกĀัดที่ 6.4 เรื่อง การคำนüณปริมาณÿารที่เกี่ยüข้องกับปริมาตรของแก๊ÿ 1. ที่อุณĀภูมิและคüามดันเดียüกัน เมื่อนำแก๊ÿไฮโดรเจน 100 มิลลิลิตร ทำปฏิกิริยากับแก๊ÿออกซิเจน 85 มิลลิลิตร ได้ไอน้ำ ไอน้ำที่เกิดขึ้นและแก๊ÿออกซิเจนที่เĀลือมีปริมาตรกี่มิลลิลิตร ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 2. เมื่อนำแก๊ÿ A และ B มาทำปฏิกิริยากัน จะได้แก๊ÿ C เพียงชนิดเดียü จากผลการทดลองที่อุณĀภูมิ และคüามดันเดียüกัน ได้ข้อมูลดังตาราง การทดลอง ครั้งที่ ปริมาตรของแก๊ÿ เริ่มต้น ปริมาตรของแก๊ÿที่ เĀลือ ปริมาตรของแก๊ÿทั้งĀมดĀลัง ปฏิกิริยา (cm3 ) A (cm3 ) B (cm3 ) A (cm3 ) B (cm3 ) 1 30 20 - 5 50 2 150 50 50 - 200 ถ้าใช้แก๊ÿ A และ B อย่างละ 100 ลูกบาýก์เซนติเมตร จะมีแก๊ÿ C เกิดขึ้นกี่ลูกบาýก์เซนติเมตร ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………

265 แบบฝึกĀัดที่ 6.4 เรื่อง การคำนüณปริมาณÿารที่เกี่ยüข้องกับปริมาตรของแก๊ÿ 1. ที่อุณĀภูมิและคüามดันเดียüกัน เมื่อนำแก๊ÿไฮโดรเจน 100 มิลลิลิตร ทำปฏิกิริยากับแก๊ÿออกซิเจน 85 มิลลิลิตร ได้ไอน้ำ ไอน้ำที่เกิดขึ้นและแก๊ÿออกซิเจนที่เĀลือมีปริมาตรกี่มิลลิลิตร เขียนÿมการเคมีได้ดังนี้ 2H2(g) + O2(g) → 2H2O(g) อัตราÿ่üนอย่างต่ำ 2 1 2 เริ่มต้น 100 85 0 mL เปลี่ยนแปลง -100 -50 +100 mL คงเĀลือ 0 35 +100 mL ดังนั้น มีไอน้ำเกิดขึ้น 100 มิลลิลิตร มีแก๊ÿออกซิเจนเĀลือ 35 มิลลิลิตร 2. เมื่อนำแก๊ÿ A และ B มาทำปฏิกิริยากัน จะได้แก๊ÿ C เพียงชนิดเดียü จากผลการทดลองที่อุณĀภูมิ และคüามดันเดียüกัน ได้ข้อมูลดังตาราง การทดลอง ครั้งที่ ปริมาตรของแก๊ÿ เริ่มต้น ปริมาตรของแก๊ÿที่ เĀลือ ปริมาตรของแก๊ÿทั้งĀมดĀลัง ปฏิกิริยา (cm3 ) A (cm3 ) B (cm3 ) A (cm3 ) B (cm3 ) 1 30 20 - 5 50 2 150 50 50 - 200 ถ้าใช้แก๊ÿ A และ B อย่างละ 100 ลูกบาýก์เซนติเมตร จะมีแก๊ÿ C เกิดขึ้นกี่ลูกบาýก์เซนติเมตร แนüคำตอบ Āาอัตราÿ่üน A : B : C จากการทดลอง จากการทดลองครั้งที่ 1 A + B → C เริ่มต้น 30 20 0 cm3 เปลี่ยนแปลง -30 -15 +45 cm3 คงเĀลือ 0 5 45 cm3 ทราบü่าได้ C 45 cm3 เนื่องจากปริมาตรแก๊ÿรüมเป็น 50 cm3 ซึ่งเĀลือแก๊ÿ B 5 cm3 จากการทดลองครั้งที่ 2 A + B → C เริ่มต้น 150 50 0 cm3 เปลี่ยนแปลง -100 -50 +150 cm3 คงเĀลือ 50 0 150 cm3 ทราบü่าได้ C 50 cm3 เนื่องจากปริมาตรแก๊ÿรüมเป็น 200 cm3 ซึ่งเĀลือแก๊ÿ B 50 cm3 จากการทดลองทั้ง 2 การทดลองทำใĀ้ทราบü่าอัตราÿ่üน A : B : C เป็น 2 : 1 : 3 โจทย์ กำĀนดใĀ้ ใช้แก๊ÿ A และ B อย่างละ 100 ลูกบาýก์เซนติเมตร

266 2A + B → 3C เริ่มต้น 100 100 0 cm3 เปลี่ยนแปลง -100 -50 +150 cm3 คงเĀลือ 0 50 150 cm3 ดังนั้น จะมีแก๊ÿ C เกิดขึ้น 150 ลูกบาýก์เซนติเมตร

267 แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 16 โดยจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบÿืบเÿาะĀาคüามรู้5E รĀัÿüิชา ü31222 รายüิชา เคมี 2 ชั้นมัธยมýึกþาปีที่ 4 Āน่üยการเรียนรู้ที่ 6 เรื่อง ปริมาณÿัมพันธ์ เüลา 21 ชั่üโมง เรื่อง คำนüณปริมาณของÿารในปฏิกิริยาเคมีĀลายขั้นตอน เüลา 3 ชั่üโมง ภาคเรียนที่ 2 ปีการýึกþา 2566 ผู้ÿอน นางÿาüชลิตา üิริยะมั่งมี กลุ่มÿาระการเรียนรู้üิทยาýาÿตร์และเทคโนโลยี โรงเรียนปทุมเทพüิทยาคาร ________________________________________________________________________ 1. มาตรฐานการเรียนรู้ / ตัüชี้üัด / ผลการเรียนรู้ มาตรฐานการเรียนรู้ (ÿาระเพิ่มเติมเคมี) ข้อ 2 เข้าใจการเขียนและการดุลÿมการเคมี ปริมาณÿัมพันธ์ในปฏิกิริยาเคมี อัตราการ เกิดปฏิกิริยาเคมี ÿมดุลในปฏิกิริยาเคมี ÿมบัติและปฏิกิริยาของกรด–เบÿ ปฏิกิริยารีดอกซ์และเซลล์ เคมีไฟฟ้า รüมทั้งการนำคüามรู้ไปใช้ประโยชน์ ผลการเรียนรู้ ม.4/5 คำนüณปริมาณของÿารในปฏิกิริยาเคมีĀลายขั้นตอน 2. ÿาระÿำคัญ เลขÿัมประÿิทธิ์ในÿมการเคมีÿามารถนำมาใช้ในการคำนüณปริมาณของÿารที่เกี่ยüข้องกับ คüามเข้มข้นได้ 3. จุดประÿงค์การเรียนรู้ 3.1 ด้านคüามรู้ (K) 1. อธิบายüิธีคำนüณปริมาณของÿารในปฏิกิริยาเคมีĀลายขั้นตอนได้ 3.2 ด้านทักþะและกระบüนการ (P) 2. คำนüณมüลปริมาณของÿารในปฏิกิริยาเคมีĀลายขั้นตอนได้ 3.3 ด้านคุณลักþณะ (A) 3. นักเรียนมีความรับผิดชอบต่องานที่ได้รับĀมอบĀมายและÿามารถทำงานร่วมกับผู้อื่นได้ 4. ÿาระการเรียนรู้ การเปลี่ยนแปลงปริมาณÿารในปฏิกิริยาเคมี มีคüามÿัมพันธ์กันตามเลขÿัมประÿิทธิ์ในÿมการ เคมี ซึ่งบอกถึงอัตราÿ่üนโดยโมลของÿารในปฏิกิริยา ÿามารถนำมาใช้ในการคำนüณปริมาณของ ÿารที่เกี่ยüข้องกับมüล คüามเข้มข้นของÿารละลาย และปริมาตรของแก๊ÿได้

268 5. ÿมรรถนะÿำคัญของผู้เรียน 1) คüามÿามารถในการÿื่อÿาร 2) คüามÿามารถในการคิด 3) คüามÿามารถในการแก้ปัญĀา 4) คüามÿามารถในการใช้ทักþะชีüิต 5) คüามÿามารถในการใช้เทคโนโลยี 6. คุณลักþณะอันพึงประÿงค์ คุณลักþณะอันพึงประÿงค์ (A) 1) รักชาติ ýาÿน์ กþัตริย์ 5) อยู่อย่างพอเพียง 2) ซื่อÿัตย์ ÿุจริต 6) มุ่งมั่นในการทำงาน 3) มีüินัย 7) รักคüามเป็นไทย 4) ใฝ่เรียนรู้ 8) มีจิตÿาธารณะ 7. กิจกรรมการเรียนรู้ üิธีÿอนแบบÿืบเÿาะĀาคüามรู้ 5Es (Inquiry Method : 5E) 1. ขั้นÿร้างคüามÿนใจ (Engagement) 1.1 ครูยกตัüอย่างปฏิกิริยาเคมีที่มีĀลายขั้นตอน เช่น การเผาไĀม้ของซัลเฟอร์ทำใĀ้เกิดแก๊ÿ (SO2) ผÿมอยู่ในบรรยากาý เมื่อฝนตกแก๊ÿ SO2 ก็จะละลายรüมตัüกับน้ำฝน กลายเป็นกรดซัลฟิüรัÿ (H2SO3) น้ำฝนจึงมีÿมบัติเป็นฝนกรด ซึ่งมีขั้นตอนการเกิดปฏิกิริยา ดังนี้ ขั้นที่ 1 S + O2 → SO2 ขั้นที่ 2 H2O + SO2 → H2SO3 ปฏิกิริยารüม S + O2 +H2O → H2SO3 แล้üใĀ้นักเรียนอภิปรายร่üมกันü่า ปฏิกิริยาเคมีทั้ง 2 ปฏิกิริยามีคüามเกี่ยüเนื่องกัน อย่างไร 1.2 ครูถามคำถามเพื่อกระตุ้มคüามÿนใจของนักเรียน เช่น - จากปฏิกิริยาที่กำĀนดใĀ้ ถ้าทราบปริมาณซัลเฟอร์ (S) ที่ใช้ในการเกิดปฏิกิริยา จะ ÿามารถĀาปริมาณกรดซัลฟิüรัÿ (H2SO3) ที่จะเกิดขึ้นได้Āรือไม่ (แนüตอบ : ได้ เนื่องจากปฏิกิริยาทั้ง 2 ปฏิกิรยามีคüามเกี่ยüเนื่องกัน เมื่อทราบ ปริมาณของÿารใดÿารĀนึ่ง ก็จะÿามารถĀาปริมาณของÿารอื่น ๆ ได้) - จากปฏิกิริยาที่กำĀนดใĀ้ ถ้าใช้ซัลเฟอร์ (S) จำนüน 1 โมล ในการทำปฏิกิริยา จะเกิดกรดซัลฟิüรัÿ (H2SO3) กี่โมล (แนüตอบ : 1 โมล) - จากปฏิกิริยาที่กำĀนดใĀ้ ถ้าใช้แก๊ÿออกซิเจน (O2) จำนüน 2 โมล ในการทำปฏิกิริยา จะเกิดกรดซัลฟิüรัÿ (H2SO3) กี่โมล (แนüตอบ : 2 โมล)

269 1.3 ครูชี้ใĀ้เĀ็นถึงคüามÿัมพันธ์ของโมลÿารตั้งต้นและผลิตภัณฑ์ในปฏิกิริยาเคมีĀลายขั้นตอน ü่าÿามารถพิจารณาได้จากเลขÿัมประÿิทธิ์ของÿมการเคมีรüม 2. ขั้นÿำรüจค้นĀา (Exploration) 2.1 นักเรียนร่üมกันÿืบค้นข้อมูลเกี่ยüกับปฏิกิริยาĀลายขั้นตอน จนได้ข้อÿรุปü่า ปฏิกิริยาเคมีบางชนิดมีĀลายขั้นตอน จึงมีÿมการเคมีที่เกี่ยüข้องĀลายÿมการ 2.2 ครูยกตัüอย่างปฏิกิริยาเคมีของการถลุงโลĀะÿังกะÿีซึ่งทำได้โดยนำซิงค์ออกไซด์และผง คาร์บอนไปเผาที่อุณĀภูมิประมาณ 120 องýาเซลเซียÿ ปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นมี 2 ขั้นตอน เขียนÿมการ เคมีได้ดังนี้ 2C(s) + O2(g) → 2CO(g) …1 ZnO(s) + CO(g) → Zn(s) + CO2(g) …2 จากนั้นครูถามคำถามโดยใช้แนüคำถามü่า ÿมการเคมีทั้งÿองมีคüามเกี่ยüข้องกันอย่างไร (แนüคำตอบ ในÿมการเคมีทั้งÿองมีแก๊ÿคาร์บอนมอนอกไซด์เป็นตัüร่üมของทั้งÿอง ÿมการ โดยเป็นผลิตภัณฑ์ในÿมการ (1) และเป็นÿารตั้งต้นในÿมการ (2) ) 2.3 ครูอธิบายเกี่ยüกับüิธีการรüมÿมการเคมี ซึ่งถ้าต้องการรüมÿมการเคมีทั้งÿองทำโดย ทำจำนüนโมลของÿารที่เป็นตัüร่üมของทั้งÿองÿมการใĀ้เท่ากัน แล้üนำไปĀักล้างกัน 2.4 นักเรียนร่üมกันดุลÿมการโดยทำใĀ้จำนüนโมลของÿารที่เป็นตัüร่üมของทั้งÿอง ÿมการใĀ้เท่ากัน แนüคำตอบ ÿมการ (2) × 2 ; 2ZnO(s) + 2CO(g) → 2Zn(s) + 2CO2(g) …3 ÿมการ (1) + (3) 2C(s) + 2ZnO(s) + 2CO(g) → 2CO(g) + 2Zn(s) + 2CO2(g) ÿมการรüม 2C(s) + 2ZnO(s) → + 2Zn(s) + 2CO2(g) …4 2.5 ครูยกตัüอย่างคำนüณปริมาณÿารในปฏิกิริยาเคมีที่เกี่ยüข้องกับÿมการเคมีĀลาย ขั้นตอน เช่น ตัüอย่างที่ 1 แก๊ÿไฮโดรเจนไซยาไนด์ (HCN) ÿามารถเตรียมได้ดังนี้ NH3(g) + O2(g) → NO(g) + H2O(g) NO(g) + CH4(g) → HCN(g) + H2O(g) + H2(g) ถ้าใช้แก๊ÿออกซิเจน (O2) 15.0 ลิตร จะเกิดแก๊ÿไฮโดรเจนไซยาไนด์กี่ลิตร แนüคำตอบ ดุลและรüมÿมการเคมี 4NH3(g) + 5O2(g) → 4NO(g) + 6H2O(g) …1 2NO(g) + 2CH4(g) → 2HCN(g) 2H2O(g) + H2(g) 2 ทำจำนüนโมลของÿารที่เป็นตัüร่üมของทั้งÿองÿมการใĀ้เท่ากัน ÿมการ (2) × 2 ; 4NO(g) + 4CH4(g) → 4HCN(g) + 4H2O(g) + 2H2(g)…3 ÿมการ (1) + (3) 4NH3(g) + 5O2(g) + 4CH4(g) → 4HCN(g) + 10H2O(g) + 2H2(g) …4

270 ถ้าใช้แก๊ÿออกซิเจน (O2) 5.0 Lจะเกิดแก๊ÿไฮโดรเจนไซยาไนด์4.0 L ถ้าใช้แก๊ÿออกซิเจน (O2) 15.0 Lลิตรจะเกิดแก๊ÿไฮโดรเจนไซยาไนด์ 15.0 L × 4.0 L 5.0 L = 12L ดังนั้น ถ้าใช้แก๊ÿออกซิเจน (O2) 15.0 ลิตร จะเกิดแก๊ÿไฮโดรเจนไซยาไนด์ 12 ลิตร ตัüอย่างที่ 2 ถ้านำ Ag2 O จำนüน 160 กรัม มาÿลายตัüแล้üนำ O2 ที่ได้ไปเตรียม CuO จะ ÿามารถเตรียม CuO ได้กี่กรัม (กำĀนดใĀ้มüลอะตอมของ Ag = 108 O = 16 และ Cu = 63.5) แนüคำตอบ ปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นเป็น ดังนี้ Ag2 O → 4Ag + O2 2Cu + O2 → 2CuO มüลโมเลกุลของ Ag2 O = (2 ×108) + 16 = 232 มüลโมเลกุลของ CuO = 63.5 + 16 = 79.5 จากÿมการที่ (1) และ (2) จะได้ü่า ใช้Ag2 O 2 mol จะได้CuO 2 mol ใช้Ag2 O 2 × 232 g จะได้CuO 2 ×79.5 g ใช้ Ag2 O 160 g จะได้ 2 × 79.5 g × 160 g 2 × 232 g = 54.83 g ดังนั้น ÿามารถเตรียม CuO ได้ 54.83 กรัม 3. ขั้นอธิบายคüามรู้ (Explanation) 3.1 นักเรียนและครูร่üมกันÿรุปเกี่ยüกับ การคำนüณปริมาณÿารในปฏิกิริยาเคมีĀลาย ขั้นตอนจนได้ข้อÿรุปü่า การคำนüณปริมาณÿารในปฏิกิริยาเคมีĀลายขั้นตอน üิธีการรüมÿมการเคมี ถ้าต้องการรüมÿมการเคมีทั้งÿองทำโดยทำจำนüนโมลของÿารที่เป็นตัüร่üมของทั้งÿองÿมการใĀ้ เท่ากัน แล้üนำไปĀักล้างกัน 4. ขั้นขยายคüามเข้าใจ (Elaboration) 4.1 ครูและนักเรียนร่üมกันอภิปรายคüามรู้ เรื่อง การคำนüณปริมาณÿารที่เกี่ยüกับปริมาตร ของแก๊ÿ ใĀ้นักเรียนเกิดคüามเข้าใจที่ตรงกัน 4.2 ครูใĀ้นักเรียนทำแบบฝึกĀัด 6.5 เรื่อง คำนüณปริมาณของÿารในปฏิกิริยาเคมีĀลาย ขั้นตอน 5. ขั้นประเมิน (Evaluation) 5.1 ครูประเมินผลจากการทำโจทย์การอธิบายĀน้าชั้นเรียน และการทำแบบฝึกĀัดที่ 6.5

271 8. ÿื่อการเรียนรู้และแĀล่งการเรียนรู้ 8.1 ÿื่อการเรียนรู้ 8.1.1 แบบฝึกĀัด 6.5 เรื่อง คำนüณปริมาณของÿารในปฏิกิริยาเคมีĀลายขั้นตอน 8.2 แĀล่งการเรียนรู้ 8.2.1 Āนังÿือเรียนรายüิชาüิทยาýาÿตร์เพิ่มเติมเคมี เล่ม 1 ÿÿüท (ฉบับปรับปรุง พ.ý. 2560) 9. การüัดและประเมินผล จุดประÿงค์การเรียนรู้ üิธีการ เครื่องมือที่ใช้ เกณฑ์ ด้านคüามรู้(K) 1. อธิบายüิธีคำนüณปริมาณของÿารใน ปฏิกิริยาเคมีĀลายขั้นตอนได้ - การตอบคำถาม - ตรüจแบบฝึกĀัด 6.5 - คำถาม - แบบฝึกĀัด 6.5 ได้เกณฑ์ในระดับ ร้อยละ 80 ขึ้นไป ด้านทักþะและกระบüนการ (P) 2. คำนüณมüลปริมาณของÿารใน ปฏิกิริยาเคมีĀลายขั้นตอนได้ - ตรüจแบบฝึกĀัด 6.5 - แบบฝึกĀัด 6.5 ได้เกณฑ์ในระดับ ร้อยละ 80 ขึ้นไป ด้านคุณลักþณะ (A) 3. นักเรียนมีความรับผิดชอบต่องานที่ ได้รับĀมอบĀมายและÿามารถทำงาน ร่วมกับผู้อื่นได้ - ÿังเกตพฤติกรรมการ ทำงาน - แบบÿังเกต พฤติกรรม การทำงาน ได้เกณฑ์ในระดับ ร้อยละ 80 ขึ้นไป

272 บันทึกผลĀลังการÿอน รĀัÿüิชา ü31222 üิชา เคมี 2 Āน่üยการเรียนรู้ที่ 6 เรื่อง ปริมาณÿัมพันธ์ แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 16 เรื่อง คำนüณปริมาณของÿารในปฏิกิริยาเคมีĀลายขั้นตอน เüลา 3 ชั่üโมง 1. ÿรุปผลการเรียนการÿอน ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... 2. ปัญĀา / อุปÿรรค ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... 3. แนüทางแก้ไข / แนüทางการพัฒนา ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ลงชื่อ…………………………………………..ผู้ÿอน (นางÿาüชลิตา üิริยะมั่งมี) üันที่.........เดือน......................พ.ý..............

273 ข้อเÿนอแนะของครูพี่เลี้ยง ............................................................................................................................. ................................... ................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................. ................................... ............................................................................................................................. ................................... ............................................................................................................................. ................................... ............................................................................................................................. ................................... ................................................................................................................................................................ ลงชื่อ.......................................................... (นางนงค์เยาü์ ธนาฤกþ์มงคล) ครูพี่เลี้ยง üันที่.........เดือน......................พ.ý. ............ คüามคิดเĀ็นของĀัüĀน้ากลุ่มÿาระการเรียนรู้ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................. ................................... ................................................................................................................................................................ .......................................................................................................................................................... ...... ลงชื่อ................................................................ผู้ตรüจÿอบ (นายธนกฤต ช่üยแÿง) ĀัüĀน้ากลุ่มÿาระการเรียนรู้üิทยาýาÿตร์และเทคโนโลยี üันที่.........เดือน......................พ.ý. ............

274 คüามคิดเĀ็นและข้อเÿนอแนะของĀัüĀน้าÿถานýึกþาĀรือผู้ที่ได้รับมอบĀมาย ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ลงชื่อ................................................................ (นางÿาüÿุธีธิดา บรรณารักþ์) ตำแĀน่งĀัüĀน้ากลุ่มงานการจัดการเรียนรู้ üันที่.........เดือน......................พ.ý. ............

275 แบบประเมินผลการทำแบบฝึกĀัด คำชี้แจง ใĀ้ผู้ประเมินกรอกคะแนนในช่องรายการที่ประเมินโดยพิจารณาตามคำอธิบายคุณภาพที่ กำĀนด โดยใÿ่ตัüเลข 1-3 ลงในช่องที่ตรงกับระดับคะแนน เกณฑ์การประเมิน ผู้เรียนต้องได้คะแนนตั้งแต่ 5 คะแนน จึงผ่านเกณฑ์ เลข ที่ ชื่อ-ÿกุล รายการประเมิน คüามถูกต้องของเนื้อĀา คüามคิดÿร้างÿรรค์ คüามตรงต่อเüลา รüม ค่า เฉลี่ย ÿรุป คุณภาพ (3) (3) (3) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 ลงชื่อ...................................................ผู้ประเมิน (นางÿาüชลิตา üิริยะมั่งมี) ............./.................../..............

276 เกณฑ์การใĀ้คะแนนแบบประเมินแบบฝึกĀัด รายการประเมิน เกณฑ์การใĀ้คะแนน 3 2 1 1. คüามถูกต้อง ของเนื้อĀา เนื้อĀาÿาระของผลงาน ถูกต้องครบถ้üน เนื้อĀาÿาระของผลงาน ถูกต้องเป็นÿ่üนใĀญ่ เนื้อĀาÿาระของผลงาน ถูกต้องเป็นบางÿ่üน 2. คüามคิด ÿร้างÿรรค์ ผลงานแÿดงออกถึง คüามคิดÿร้างÿรรค์ แปลกใĀม่และเป็น ระบบ ผลงานแÿดงออกถึง คüามคิดÿร้างÿรรค์ แปลกใĀม่แต่ไม่เป็น ระบบ ผลงานมีคüามน่าÿนใจ แต่ยังไม่มีคüามแปลก ใĀม่ 3. คüามตรงต่อ เüลา ÿ่งชิ้นงานภายในเüลาที่ กำĀนด ÿ่งชิ้นงานช้ากü่าเüลาที่ กำĀนด 1 üัน ÿ่งชิ้นงานช้ากü่าเüลาที่ กำĀนด 2 üันขึ้นไป เกณฑ์การตัดÿินคุณภาพ 0 - 2 คะแนน Āมายถึง ปรับปรุง 3 - 4 คะแนน Āมายถึง พอใช้ 5 - 7 คะแนน Āมายถึง ดี 8 - 9 คะแนน Āมายถึง ดีเยี่ยม

277 แบบประเมินพฤติกรรมระĀü่างเรียนตามคุณลักþณะอันพึงประÿงค์ คําชี้แจง ใĀ้ผู้ประเมินกรอกคะแนน ในช่องที่ตรงกับคüามเป็นจริง เกณฑ์การประเมิน ผู้เรียนต้องได้คะแนนตั้งแต่ 5 คะแนน จึงผ่านเกณฑ์ เลขที่ ชื่อ-ÿกุล รายการประเมิน ใฝ่เรียนรู้ มุ่งมั่นในการทำงาน ทำงานร่üมกับผู้อื่นได้ รüม ค่า เฉลี่ย ÿรุป คุณภาพ (3) (3) (3) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 ลงชื่อ...................................................ผู้ประเมิน (นางÿาüชลิตา üิริยะมั่งมี) ............./.................../..............

278 เกณฑ์การใĀ้คะแนนการประเมินคุณลักþณะที่พึงประÿงค์ รายการประเมิน เกณฑ์การใĀ้คะแนน 3 2 1 1. ใฝ่เรียนรู้ ตั้งใจเรียน ÿนใจเรียน กล้าซักถาม ปรากฎ ชัดเจน ตั้งใจเรียน ÿนใจเรียน กล้าซักถาม ปานกลาง ตั้งใจเรียน ÿนใจเรียน กล้าซักถาม ไม่ชัดเจน 2. มุ่งมั่นในการ ทำงาน ตั้งใจและรับผิดชอบใน การปฏิบัติĀน้าที่ที่ได้รับ มอบĀมายใĀ้ÿำเร็จ ลุล่üงทุกครั้ง ตั้งใจและรับผิดชอบใน การปฏิบัติĀน้าที่ที่ได้รับ มอบĀมายใĀ้ÿำเร็จ ลุล่üงเป็นÿ่üนใĀญ่ ตั้งใจและรับผิดชอบใน การปฏิบัติĀน้าที่ที่ได้รับ มอบĀมายใĀ้ÿำเร็จลุล่üง เป็นบางครั้ง 3. ทำงานร่üมกับ ผู้อื่นได้ ÿามารถปฏิบัติĀน้าที่ที่ ได้รับมอบĀมายร่üมกับ ผู้อื่นได้ได้ÿำเร็จลุล่üง ทุกครั้ง ÿามารถปฏิบัติĀน้าที่ ที่ได้รับมอบĀมาย ร่üมกับผู้อื่นได้ได้ÿำเร็จ ลุล่üงเป็นÿ่üนใĀญ่ ÿามารถปฏิบัติĀน้าที่ที่ ได้รับมอบĀมายร่üมกับ ผู้อื่นได้ได้ÿำเร็จลุล่üง เป็นบางครั้ง เกณฑ์การตัดÿินคุณภาพ 0 - 2 คะแนน Āมายถึง ปรับปรุง 3 - 4 คะแนน Āมายถึง พอใช้ 5 - 7 คะแนน Āมายถึง ดี 8 - 9 คะแนน Āมายถึง ดีเยี่ยม

279 แบบฝึกĀัดที่ 6.5 เรื่อง คำนüณปริมาณของÿารในปฏิกิริยาเคมีĀลายขั้นตอน 1. ดุลÿมการเคมีของปฏิกิริยาย่อย พร้อมทั้งเขียนและดุลÿมการเคมีของปฏิกิริยารüมต่อไปนี้ 1.1 ปฏิกิริยา (1) NO(g) → N2O2(g) ปฏิกิริยา (2) N2O2(g) + O2(g) → NO2(g) ปฏิกิริยารüม ………………………………………………………………………………………….... 1.2 ปฏิกิริยา (3) N2(g) + O2(g) → NO(g) ปฏิกิริยา (4) NO(g) + Cl2(g) → NOCl(g) ปฏิกิริยารüม ………………………………………………………………………………………….... 1.3 ปฏิกิริยา (5) Na2O2(s) → Na(l) + O2(g) ปฏิกิริยา (6) Na(l) + O2(g) → Na2O(s) ปฏิกิริยารüม ………………………………………………………………………………………….... 2. üิธีการกำจัดแก๊ÿซัลเฟอร์ไดออกไซด์üิธีĀนึ่งทำได้โดยใช้ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ทำปฏิกิริยาเคมีกับ แคลเซียมออกไซด์ ซึ่งได้จากการเผาĀินปูน ปฏิกิริยาเคมีที่เกิดขึ้นเขียนแÿดงได้ดังนี้ CaCO3(s) → CaO(s) + CO2(g) …1 CaO(s) + SO2(g) → CaSO3(s) …2 เมื่อใช้ĀินปูนĀนัก 1.35 × 103 กิโลกรัม จะมีแก๊ÿซัลเฟอร์ไดออกไซด์ปริมาตรกี่ลิตรที่ STP …………………………………………………………………………………………....……………………………………………… …………………………………………………………………………………………....……………………………………………… …………………………………………………………………………………………....……………………………………………… …………………………………………………………………………………………....……………………………………………… …………………………………………………………………………………………....……………………………………………… …………………………………………………………………………………………....……………………………………………… …………………………………………………………………………………………....……………………………………………… …………………………………………………………………………………………....……………………………………………… …………………………………………………………………………………………....……………………………………………… …………………………………………………………………………………………....……………………………………………… …………………………………………………………………………………………....……………………………………………… …………………………………………………………………………………………....………………………………………………

280 แบบฝึกĀัดที่ 6.5 เรื่อง คำนüณปริมาณของÿารในปฏิกิริยาเคมีĀลายขั้นตอน 1. ดุลÿมการเคมีของปฏิกิริยาย่อย พร้อมทั้งเขียนและดุลÿมการเคมีของปฏิกิริยารüมต่อไปนี้ 1.1 ปฏิกิริยา (1) 2NO(g) → N2O2(g) ปฏิกิริยา (2) N2O2(g) + O2(g) → 2NO2(g) ปฏิกิริยารüม 2NO(g) + O2(g) → 2NO2(g) 1.2 ปฏิกิริยา (3) N2(g) + O2(g) → 2NO(g) ปฏิกิริยา (4) 2NO(g) + Cl2(g) → 2NOCl(g) ปฏิกิริยารüม N2(g) + O2(g) + Cl2(g) 2NOCl(g) 1.3 ปฏิกิริยา (5) Na2O2(s) → 2Na(l) + O2(g) ปฏิกิริยา (6) 4Na(l) + O2(g) → 2Na2O(s) ปฏิกิริยารüม 2Na2O2(s) → 2Na2O(s) + O2(g) 2. üิธีการกำจัดแก๊ÿซัลเฟอร์ไดออกไซด์üิธีĀนึ่งทำได้โดยใช้ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ทำปฏิกิริยาเคมีกับ แคลเซียมออกไซด์ ซึ่งได้จากการเผาĀินปูน ปฏิกิริยาเคมีที่เกิดขึ้นเขียนแÿดงได้ดังนี้ CaCO3(s) → CaO(s) + CO2(g) …1 CaO(s) + SO2(g) → CaSO3(s) …2 เมื่อใช้ĀินปูนĀนัก 1.35 × 103 กิโลกรัม จะมีแก๊ÿซัลเฟอร์ไดออกไซด์ปริมาตรกี่ลิตรที่ STP แนüคำตอบ ÿมการรüม CaCO3(s) + SO2(g) → CO2(g) + CaSO3(s) เมื่อใช้ĀินปูนĀนัก 1.35 × 103 กิโลกรัม จะมีแก๊ÿซัลเฟอร์ไดออกไซด์ Āินปูน (CaCO3) Āนัก 1.35 × 103 kg = 1,350,000 g Āินปูน (CaCO3) มีมüลโมเลกุล = 40.08 + 12.01 + 3(16.00) = 100.09 Āินปูน (CaCO3) Āนัก 1.35 × 103 kg = 1,350,000 100.09 = 13,487.8 mol Āินปูน (CaCO3) 1 mol ทำปฏิกิริยาพอดีกับแก๊ÿซัลเฟอร์ไดออกไซด์1 mol ถ้าใช้ CaCO313,487.8 mol ทำปฏิกิริยาพอดีกับ SO2 = 1 × 13,487.8 1 = 13,487.8 mol ปริมาตรของแก๊ÿซัลเฟอร์ไดออกไซด์(SO2) 13,487.8 mol = V 22.4 = 302,126.7 L ดังนั้น แก๊ÿซัลเฟอร์ไดออกไซด์ที่ถูกกำจัดมีปริมาตร 3.02 ×105 ลิตร ที่ STP

281 แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 17 โดยจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบÿืบเÿาะĀาคüามรู้5E รĀัÿüิชา ü31222 รายüิชา เคมี 2 ชั้นมัธยมýึกþาปีที่ 4 Āน่üยการเรียนรู้ที่ 6 เรื่อง ปริมาณÿัมพันธ์ เüลา 21 ชั่üโมง เรื่อง ÿารกำĀนดปริมาณ เüลา 3 ชั่üโมง ภาคเรียนที่ 2 ปีการýึกþา 2566 ผู้ÿอน นางÿาüชลิตา üิริยะมั่งมี กลุ่มÿาระการเรียนรู้üิทยาýาÿตร์และเทคโนโลยี โรงเรียนปทุมเทพüิทยาคาร ________________________________________________________________________ 1. มาตรฐานการเรียนรู้ / ตัüชี้üัด / ผลการเรียนรู้ มาตรฐานการเรียนรู้ (ÿาระเพิ่มเติมเคมี) ข้อ 2 เข้าใจการเขียนและการดุลÿมการเคมี ปริมาณÿัมพันธ์ในปฏิกิริยาเคมี อัตราการ เกิดปฏิกิริยาเคมี ÿมดุลในปฏิกิริยาเคมี ÿมบัติและปฏิกิริยาของกรด–เบÿ ปฏิกิริยารีดอกซ์และเซลล์ เคมีไฟฟ้า รüมทั้งการนำคüามรู้ไปใช้ประโยชน์ ผลการเรียนรู้ ม.4/6 ระบุÿารกำĀนดปริมาณและคำนüณปริมาณÿารต่าง ๆ ในปฏิกิริยาเคมี 2. ÿาระÿำคัญ ÿารกำĀนดปริมาณเป็นÿารตั้งต้นที่ทำปฏิกิริยาĀมดก่อน 3. จุดประÿงค์การเรียนรู้ 3.1 ด้านคüามรู้ (K) 1. ระบุÿารกำĀนดปริมาณÿารต่าง ๆ ในปฏิกิริยาเคมีได้ 3.2 ด้านทักþะและกระบüนการ (P) 2. คำนüณปริมาณÿารต่าง ๆ ในปฏิกิริยาเคมี 3.3 ด้านคุณลักþณะ (A) 3. นักเรียนมีความรับผิดชอบต่องานที่ได้รับĀมอบĀมายและÿามารถทำงานร่วมกับผู้อื่นได้ 4. ÿาระการเรียนรู้ ปฏิกิริยาเคมีที่ÿารตั้งต้นทำปฏิกิริยาไม่พอดีกัน ÿารตั้งต้นที่ทำปฏิกิริยาĀมดก่อนเรียกü่า ÿารกำĀนดปริมาณ ซึ่งเป็นÿารที่กำĀนดปริมาณผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้น และปริมาณÿารตั้งต้นอื่นที่ทำ ปฏิกิริยาไปเมื่อÿิ้นÿุดปฏิกิริยา

282 5. ÿมรรถนะÿำคัญของผู้เรียน 1) คüามÿามารถในการÿื่อÿาร 2) คüามÿามารถในการคิด 3) คüามÿามารถในการแก้ปัญĀา 4) คüามÿามารถในการใช้ทักþะชีüิต 5) คüามÿามารถในการใช้เทคโนโลยี 6. คุณลักþณะอันพึงประÿงค์ คุณลักþณะอันพึงประÿงค์ (A) 1) รักชาติ ýาÿน์ กþัตริย์ 5) อยู่อย่างพอเพียง 2) ซื่อÿัตย์ ÿุจริต 6) มุ่งมั่นในการทำงาน 3) มีüินัย 7) รักคüามเป็นไทย 4) ใฝ่เรียนรู้ 8) มีจิตÿาธารณะ 7. กิจกรรมการเรียนรู้ üิธีÿอนแบบÿืบเÿาะĀาคüามรู้ 5Es (Inquiry Method : 5E) 1. ขั้นÿร้างคüามÿนใจ (Engagement) 1.1 ครูนำเข้าÿู่บทเรียนโดยใĀ้นักเรียนดูüีดีโอการเล่นเกมเก้าอี้ดนตรีครูนำอภิปรายเกี่ยüกับ üีดีโอ โดยใช้ประเด็นคำ ถามต่อไปนี้ - ในüีดีโอผู้เล่นÿามารถนั่งเก้าอี้ได้กี่คน และมีอีกกี่คนที่ไม่มีเก้าอี้นั่ง - ผู้เล่นĀรือเก้าอี้เป็นตัüกำĀนดการนั่งของนักเรียน (แนüตอบ: นักเรียนนั่งเก้าอี้ได้ 10 คน จำนüนนักเรียนที่เĀลือคือคนที่ไม่มีเก้าอี้นั่ง และ เก้าอี้เป็นตัüกำĀนดการนั่งของนักเรียน) 1.2 ครูอธิบายเกี่ยüกับปฏิกิริยาเคมีที่มีปริมาณของÿารตั้งต้นบางชนิดมากกü่าอัตราÿ่üนที่ทำ ปฏิกิริยาพอดีกันตามÿมการเคมีและÿารกำĀนดปริมาณซึ่งเป็นÿารตั้งต้นที่ทำ ปฏิกิริยาĀมดก่อนÿาร อื่น จึงเป็นÿารที่กำĀนดปริมาณผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้น แล้üตั้งคำถามü่า 1.3 จากเกมÿ์เก้าอี้ดนตรีถ้าเปรียบเทียบ เก้าอี้และนักเรียนเป็นÿารตั้งต้นที่เข้าทำ ปฏิกิริยา เคมีÿิ่งใดเป็นÿารกำĀนดปริมาณ (แนüตอบ: เก้าอี้เปรียบได้กับÿารกำ Āนดปริมาณ เนื่องจากเป็นÿารตั้งต้นที่ทำ ปฏิกิริยาĀมดก่อน และเป็น ตัüกำĀนดปริมาณผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้น จากนั้นใĀ้นักเรียนตอบคำถามเพื่อ ตรüจÿอบคüามเข้าใจของผู้เรียน) 2. ขั้นÿำรüจค้นĀา (Exploration) 2.1 แบ่งนักเรียนเป็นกลุ่มกลุ่มละ 4-5 คน โดยแบ่งแบบÿุ่ม 2.2 ครูใĀ้นักเรียนพิจารณารูป 6.6 ในĀนังÿือเรียน ÿÿüท. เคมี เล่ม 2 Āน้า 140 ซึ่งเป็น ปฏิกิริยาเคมีระĀü่างแก๊ÿไฮโดรเจนและแก๊ÿออกซิเจน ที่มีปริมาณแก๊ÿไฮโดรเจนมากกü่าอัตราÿ่üนที่

283 ทำ ปฏิกิริยาพอดีกันตามÿมการ แล้üใĀ้นักเรียนตอบ คำถามเพื่อตรüจÿอบคüามเข้าใจ ในĀนังÿือ เรียน ÿÿüท. เคมี เล่ม 2 2.3 ครูแÿดงÿมการเคมีของปฏิกิริยาระĀü่างแก๊ÿไฮโดรเจนและแก๊ÿออกซิเจนได้น้ำ ดังนี้ 2H2(g) + O2(g) → 2H2O(l) จากนั้นครูอธิบายÿรุปเกี่ยüกับปฏิกิริยาในรูป 6.6 ในĀนังÿือเรียน ÿÿüท. เคมี เล่ม 2 Āน้า 140 โดยเชื่อมโยงกับÿมการเคมีü่า จากÿมการเคมีแก๊ÿไฮโดรเจน 2 โมลทำ ปฏิกิริยาพอดีกับแก๊ÿ ออกซิเจน 1 โมล เกิดเป็นน้ำ 2 โมล ดังนั้นถ้ามีแก๊ÿไฮโดรเจน 6 โมล จะต้องใช้แก๊ÿออกซิเจน 3 โมล แต่ถ้าในปฏิกิริยามีแก๊ÿออกซิเจนเพียง 2 โมล แก๊ÿออกซิเจนจึงทำ ปฏิกิริยาĀมดและเป็นÿารกำ Āนด ปริมาณ โดยใช้แก๊ÿไฮโดรเจนไปเพียง 4 โมล เท่านั้น เมื่อÿิ้นÿุดปฏิกิริยาจึงได้น้ำ 4 โมลĀรือ 72.08 กรัม และเĀลือแก๊ÿไฮโดรเจน 2 โมล 3. ขั้นอธิบายคüามรู้ (Explanation) 3.1 ครูตั้งคำถามใĀ้นักเรียนร่üมกันอภิปรายเรื่อง ÿารกำĀนดปริมาณ เช่น 1) ÿารกำĀนดปริมาณคืออะไร (แนüตอบ : การทดลองในĀ้องปฏิบัติการเคมี ปฏิกิริยาเคมีในชีüิตประจำüัน Āรือใน อุตÿาĀกรรม การผลิตÿารเคมีชนิดต่าง ๆ โดยทั่üไปจะมีปริมาณของÿารตั้งต้นบางชนิดมากกü่า ÿัดÿ่üนที่ทำปฏิกิริยาพอดีกันตามÿมการเคมี ÿารตั้งต้นที่ทำปฏิกิริยาĀมดก่อนÿารอื่นจะเป็นÿารที่ กำĀนดปริมาณผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้น) 2) ถ้าปริมาณของÿารตั้งต้นบางชนิดมากกü่าÿัดÿ่üนที่ทำปฏิกิริยาพอดีกันตามÿมการเคมี จะĀาÿารกำĀนดปริมาณได้อย่างไร และจะคำนüณปริมาณÿารตั้งต้นที่เĀลือและผลิตภัณฑ์ได้อย่างไร (แนüตอบ : ต้องĀาÿารกำĀนดปริมาณก่อน โดยคำนüณü่าÿารใดที่ทำปฏิกิริยาĀมด แล้üใช้ÿารกำĀนดปริมาณในการคำนüณปริมาณÿารตั้งต้นที่เĀลือและผลิตภัณฑ์) 3.2ครูตั้งคำถามใĀ้นักเรียนร่üมกันอภิปรายเรื่อง คüามÿัมพันธ์ระĀü่างปริมาณของÿารใน ปฏิกิริยาเคมี เช่น 1) นำแก๊ÿซัลเฟอร์ไดออกไซด์ (SO2) 16 กรัม และแก๊ÿไฮโดรเจนซัลไฟด์ (H2S) 17 กรัม มาทำปฏิกิริยากัน เมื่อเกิดปฏิกิริยาอย่างÿมบูรณ์ จะเĀลือÿารใด และเĀลืออยู่กี่กรัม กำĀนดปฏิกิริยา ที่เกิดขึ้นใĀ้ ดังนี้ SO2 (g) + 2H2S (g) → 3S (s) + 2H2O (l) (แนüตอบ : SO2 16 g = 16 64 =0.25 mol H2S 17 g = 1 34 =0.5 mol ÿมการ SO2 (g) + 2H2S (g) → 3S (s) + 2H2O (l) เริ่มต้น 0.25 0.5 - - mol เปลี่ยนแปลง -0.25 -0.5 +0.75 +0.5 mol คงเĀลือ - - +0.75 +0.5 mol ดังนั้น แก๊ÿ SO2 และแก๊ÿ H2S ทำปฏิกิริยากันพอดี และไม่มีÿารใดเĀลือ) 2) กรดไฮโดรคลอริก (HCl) ทำปฏิกิริยากับแคลเซียมคาร์บอเนต (CaCO3) ดังÿมการ

284 HCl (aq) + CaCO3 (s) CaCl2 (aq) + CO2 (g) + H2O (l) (ÿมการยังไม่ดุล) จะเกิดแคลเซียมคลอไรด์ (CaCl2) กี่กรัม เมื่อใช้กรดไฮโดรคลอริก 0.5 โมล ทำ ปฏิกิริยากับแคลเซียมคาร์บอเนต 75 กรัม (แนüตอบ : ÿมการที่ดุลแล้üเป็น ดังนี้ 2HCl (aq) + CaCO3 (s) → CaCl2 (aq) + CO2 (g) + H2O (l) CaCO3 75 g = 75 100 = 0.75 mol ÿมการ 2HCl (aq) + CaCO3 (s) → CaCl2 (aq) + CO2 (g) + H2O (l) เริ่มต้น 0.5 0.75 - - - mol เปลี่ยนแปลง -0.5 -0.25 +0.25 +0.25 +0.25 mol คงเĀลือ - +0.5 +0.25 +0.25 +0.25 mol ดังนั้น เกิด CaCl2 = 0.25 × 110 = 27.75 กรัม) 4. ขั้นขยายคüามเข้าใจ (Elaboration) 4.1 ครูและนักเรียนร่üมกันอภิปรายคüามรู้ เรื่อง ÿารกำĀนดปริมาณ ใĀ้นักเรียนเกิดคüาม เข้าใจที่ตรงกัน 4.2 ครูใĀ้นักเรียนทำแบบฝึกĀัด ในแบบฝึกĀัดที่ 6.6 เรื่อง ÿารกำĀนดปริมาณ 5. ขั้นประเมิน (Evaluation) 5.1 ครูประเมินผลจากการทำโจทย์การอธิบายĀน้าชั้นเรียน และการทำแบบฝึกĀัดที่ 6.6 8. ÿื่อการเรียนรู้และแĀล่งการเรียนรู้ 8.1 ÿื่อการเรียนรู้ 8.1.1 แบบฝึกĀัดที่ 6.6 เรื่อง ÿารกำĀนดปริมาณ 8.2 แĀล่งการเรียนรู้ 8.2.1 Āนังÿือเรียนรายüิชาüิทยาýาÿตร์เพิ่มเติมเคมี เล่ม 1 ÿÿüท (ฉบับปรับปรุง พ.ý. 2560)

285 9. การüัดและประเมินผล จุดประÿงค์การเรียนรู้ üิธีการ เครื่องมือที่ใช้ เกณฑ์ ด้านคüามรู้(K) 1. ระบุÿารกำĀนดปริมาณÿารต่าง ๆ ในปฏิกิริยาเคมีได้ - การตอบคำถาม - ตรüจแบบฝึกĀัด 6.6 - คำถาม - แบบฝึกĀัด 6.6 ได้เกณฑ์ในระดับ ร้อยละ 80 ขึ้นไป ด้านทักþะและกระบüนการ (P) 2. คำนüณปริมาณÿารต่าง ๆ ใน ปฏิกิริยาเคมีได้ - ตรüจแบบฝึกĀัด 6.6 - แบบฝึกĀัด 6.6 ได้เกณฑ์ในระดับ ร้อยละ 80 ขึ้นไป ด้านคุณลักþณะ (A) 3. นักเรียนมีความรับผิดชอบต่องานที่ ได้รับĀมอบĀมายและÿามารถทำงาน ร่วมกับผู้อื่นได้ - ÿังเกตพฤติกรรมการ ทำงาน - แบบÿังเกต พฤติกรรม การทำงาน ได้เกณฑ์ในระดับ ร้อยละ 80 ขึ้นไป

286 บันทึกผลĀลังการÿอน รĀัÿüิชา ü31222 üิชา เคมี 2 Āน่üยการเรียนรู้ที่ 6 เรื่อง ปริมาณÿัมพันธ์ แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 17 เรื่อง ÿารกำĀนดปริมาณ เüลา 3 ชั่üโมง 1. ÿรุปผลการเรียนการÿอน ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... 2. ปัญĀา / อุปÿรรค ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... 3. แนüทางแก้ไข / แนüทางการพัฒนา ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ……........................................................................................................................... ............................... ลงชื่อ…………………………………………..ผู้ÿอน (นางÿาüชลิตา üิริยะมั่งมี) üันที่.........เดือน......................พ.ý..............

287 ข้อเÿนอแนะของครูพี่เลี้ยง ............................................................................................................................. ................................... ................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................. ................................... ............................................................................................................................. ................................... ............................................................................................................................. ................................... ............................................................................................................................. ................................... ................................................................................................................................................................ ลงชื่อ.......................................................... (นางนงค์เยาü์ ธนาฤกþ์มงคล) ครูพี่เลี้ยง üันที่.........เดือน......................พ.ý. ............ คüามคิดเĀ็นของĀัüĀน้ากลุ่มÿาระการเรียนรู้ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................. ................................... ................................................................................................................................................................ .......................................................................................................................................................... ...... ลงชื่อ................................................................ผู้ตรüจÿอบ (นายธนกฤต ช่üยแÿง) ĀัüĀน้ากลุ่มÿาระการเรียนรู้üิทยาýาÿตร์และเทคโนโลยี üันที่.........เดือน......................พ.ý. ............

288 คüามคิดเĀ็นและข้อเÿนอแนะของĀัüĀน้าÿถานýึกþาĀรือผู้ที่ได้รับมอบĀมาย ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ลงชื่อ................................................................ (นางÿาüÿุธีธิดา บรรณารักþ์) ตำแĀน่งĀัüĀน้ากลุ่มงานการจัดการเรียนรู้ üันที่.........เดือน......................พ.ý. ............

289 แบบประเมินผลการทำแบบฝึกĀัด คำชี้แจง ใĀ้ผู้ประเมินกรอกคะแนนในช่องรายการที่ประเมินโดยพิจารณาตามคำอธิบายคุณภาพที่ กำĀนด โดยใÿ่ตัüเลข 1-3 ลงในช่องที่ตรงกับระดับคะแนน เกณฑ์การประเมิน ผู้เรียนต้องได้คะแนนตั้งแต่ 5 คะแนน จึงผ่านเกณฑ์ เลข ที่ ชื่อ-ÿกุล รายการประเมิน คüามถูกต้องของเนื้อĀา คüามคิดÿร้างÿรรค์ คüามตรงต่อเüลา รüม ค่า เฉลี่ย ÿรุป คุณภาพ (3) (3) (3) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 ลงชื่อ...................................................ผู้ประเมิน (นางÿาüชลิตา üิริยะมั่งมี) ............./.................../..............

290 เกณฑ์การใĀ้คะแนนแบบประเมินแบบฝึกĀัด รายการประเมิน เกณฑ์การใĀ้คะแนน 3 2 1 1. คüามถูกต้อง ของเนื้อĀา เนื้อĀาÿาระของผลงาน ถูกต้องครบถ้üน เนื้อĀาÿาระของผลงาน ถูกต้องเป็นÿ่üนใĀญ่ เนื้อĀาÿาระของผลงาน ถูกต้องเป็นบางÿ่üน 2. คüามคิด ÿร้างÿรรค์ ผลงานแÿดงออกถึง คüามคิดÿร้างÿรรค์ แปลกใĀม่และเป็น ระบบ ผลงานแÿดงออกถึง คüามคิดÿร้างÿรรค์ แปลกใĀม่แต่ไม่เป็น ระบบ ผลงานมีคüามน่าÿนใจ แต่ยังไม่มีคüามแปลก ใĀม่ 3. คüามตรงต่อ เüลา ÿ่งชิ้นงานภายในเüลาที่ กำĀนด ÿ่งชิ้นงานช้ากü่าเüลาที่ กำĀนด 1 üัน ÿ่งชิ้นงานช้ากü่าเüลาที่ กำĀนด 2 üันขึ้นไป เกณฑ์การตัดÿินคุณภาพ 0 - 2 คะแนน Āมายถึง ปรับปรุง 3 - 4 คะแนน Āมายถึง พอใช้ 5 - 7 คะแนน Āมายถึง ดี 8 - 9 คะแนน Āมายถึง ดีเยี่ยม

291 แบบประเมินพฤติกรรมระĀü่างเรียนตามคุณลักþณะอันพึงประÿงค์ คําชี้แจง ใĀ้ผู้ประเมินกรอกคะแนน ในช่องที่ตรงกับคüามเป็นจริง เกณฑ์การประเมิน ผู้เรียนต้องได้คะแนนตั้งแต่ 5 คะแนน จึงผ่านเกณฑ์ เลขที่ ชื่อ-ÿกุล รายการประเมิน ใฝ่เรียนรู้ มุ่งมั่นในการทำงาน ทำงานร่üมกับผู้อื่นได้ รüม ค่า เฉลี่ย ÿรุป คุณภาพ (3) (3) (3) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 ลงชื่อ...................................................ผู้ประเมิน (นางÿาüชลิตา üิริยะมั่งมี) ............./.................../..............

292 เกณฑ์การใĀ้คะแนนการประเมินคุณลักþณะที่พึงประÿงค์ รายการประเมิน เกณฑ์การใĀ้คะแนน 3 2 1 1. ใฝ่เรียนรู้ ตั้งใจเรียน ÿนใจเรียน กล้าซักถาม ปรากฎ ชัดเจน ตั้งใจเรียน ÿนใจเรียน กล้าซักถาม ปานกลาง ตั้งใจเรียน ÿนใจเรียน กล้าซักถาม ไม่ชัดเจน 2. มุ่งมั่นในการ ทำงาน ตั้งใจและรับผิดชอบใน การปฏิบัติĀน้าที่ที่ได้รับ มอบĀมายใĀ้ÿำเร็จ ลุล่üงทุกครั้ง ตั้งใจและรับผิดชอบใน การปฏิบัติĀน้าที่ที่ได้รับ มอบĀมายใĀ้ÿำเร็จ ลุล่üงเป็นÿ่üนใĀญ่ ตั้งใจและรับผิดชอบใน การปฏิบัติĀน้าที่ที่ได้รับ มอบĀมายใĀ้ÿำเร็จลุล่üง เป็นบางครั้ง 3. ทำงานร่üมกับ ผู้อื่นได้ ÿามารถปฏิบัติĀน้าที่ที่ ได้รับมอบĀมายร่üมกับ ผู้อื่นได้ได้ÿำเร็จลุล่üง ทุกครั้ง ÿามารถปฏิบัติĀน้าที่ ที่ได้รับมอบĀมาย ร่üมกับผู้อื่นได้ได้ÿำเร็จ ลุล่üงเป็นÿ่üนใĀญ่ ÿามารถปฏิบัติĀน้าที่ที่ ได้รับมอบĀมายร่üมกับ ผู้อื่นได้ได้ÿำเร็จลุล่üง เป็นบางครั้ง เกณฑ์การตัดÿินคุณภาพ 0 - 2 คะแนน Āมายถึง ปรับปรุง 3 - 4 คะแนน Āมายถึง พอใช้ 5 - 7 คะแนน Āมายถึง ดี 8 - 9 คะแนน Āมายถึง ดีเยี่ยม

293 แบบฝึกĀัดที่ 6.6 เรื่อง ÿารกำĀนดปริมาณ 1. แคลเซียมคาร์บอเนตทำปฏิกิริยากับกรดไฮโดรคลอริก ดังนี้ (ÿมการเคมียังไม่ดุล) CaCO3(s) + HCl(aq) → CaCl2(aq) + H2O(l) + CO2(g) เมื่อใช้แคลเซียมคาร์บอเนต 50.0 กรัม ทำปฏิกิริยากับกรดไฮโดรคลอริก 0.500 โมล จะเกิด แก๊ÿคาร์บอนไดออกไซด์กี่ลิตร ที่ STP ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ 2. จากปฏิกิริยาเคมี 2H2S(g) + SO2(g) → 3S(s) + 2H2O(l) ถ้าผÿมแก๊ÿไฮโดรเจนซัลไฟด์และแก๊ÿซัลเฟอร์ไดออกไซด์อย่างละ 5.00 กรัม เมื่อปฏิกิริยา เคมีเกิดอย่างÿมบูรณ์จะเĀลือÿารใด และเĀลืออยู่กี่กรัม ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................

294 แบบฝึกĀัดที่ 6.6 เรื่อง ÿารกำĀนดปริมาณ 1. แคลเซียมคาร์บอเนตทำปฏิกิริยากับกรดไฮโดรคลอริก ดังนี้ (ÿมการเคมียังไม่ดุล) CaCO3(s) + HCl(aq) → CaCl2(aq) + H2O(l) + CO2(g) เมื่อใช้แคลเซียมคาร์บอเนต 50.0 กรัม ทำปฏิกิริยากับกรดไฮโดรคลอริก 0.500 โมล จะเกิด แก๊ÿคาร์บอนไดออกไซด์กี่ลิตร ที่ STP แนüคำตอบ ดุลÿมการเคมี CaCO3(s) + 2HCl(aq) → CaCl2(aq) + H2O(l) + CO2(g) มüลโมเลกุลของ CaCO3= 40 + 12 + (3 ×16) =100 มüลโมเลกุลของ HCl = 1 + 35.5 = 36.5 มüลโมเลกุลของ CO2 = 12 + (2 ×16) = 44 จำนüนโมล CaCO3 = 50 100 = 0.5 โมล และจำนüนโมลของ HCl = 0.5 โมล ÿมการ CaCO3(s) + 2HCl(aq) → CaCl2(aq) + H2O(l) + CO2(g) เริ่มต้น 0.5 0.5 - - - mol เปลี่ยนแปลง -0.25 -0.5 +0.25 +0.25 +0.25 mol คงเĀลือ 0.25 - +0.25 +0.25 +0.25 mol จากÿมการเคมี HCl 2 โมล จะเกิด CO2 1 โมล ดังนั้นถ้าใช้ HCl 0.5 โมล จะเกิด CO2 = 0.5 × 1 2 = 0.25 โมล ดังนั้น เกิด CO2 ปริมาตร = 0.25 × 22.4 ลิตร

295 2. จากปฏิกิริยาเคมี 2H2S(g) + SO2(g) → 3S(s) + 2H2O(l) ถ้าผÿมแก๊ÿไฮโดรเจนซัลไฟด์และแก๊ÿซัลเฟอร์ไดออกไซด์อย่างละ 5.00 กรัม เมื่อปฏิกิริยา เคมีเกิดอย่างÿมบูรณ์จะเĀลือÿารใด และเĀลืออยู่กี่กรัม แนüคำตอบ ÿมการเคมี 2H2S(g) + SO2(g) → 3S(s) + 2H2O(l) มüลโมเลกุลของ H2S = (2 × 1) + 32 = 34 มüลโมเลกุลของ SO2 = 32 + (2 × 16) = 64 มüลโมเลกุลของ H2O = (2 × 1) + 16 = 18 จำนüนโมล H2S = 5 34 = 0.15 โมล และจำนüนโมลของ SO2 = 5 64 = 0.078 โมล ÿมการ 2H2S(g) + SO2(g) → 3S(s) + 2H2O(l) เริ่มต้น 0.15 0.078 - - mol เปลี่ยนแปลง -0.15 -0.075 +0.225 +0.15 mol คงเĀลือ - 0.003 0.225 0.15 mol จากÿมการเคมี H2S 2 โมล ทำปฏิกิริยาพอดีกับ SO2 1 โมล ดังนั้นถ้าใช้ H2S 0.15 โมล ทำปฏิกิริยาพอดีกับ SO2 = 0.15 × 1 2 = 0.075 โมล จากÿมการใช้ SO2 = n × MW = 0.075 × 64 = 4.8 แÿดงü่าเĀลือ SO2 = 5.00 – 4.8 = 0.2 กรัม

296 แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 18 โดยจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบÿืบเÿาะĀาคüามรู้5E รĀัÿüิชา ü31222 รายüิชา เคมี 2 ชั้นมัธยมýึกþาปีที่ 4 Āน่üยการเรียนรู้ที่ 6 เรื่อง ปริมาณÿัมพันธ์ เüลา 21 ชั่üโมง เรื่อง ผลที่ได้ร้อยละ เüลา 3 ชั่üโมง ภาคเรียนที่ 2 ปีการýึกþา 2566 ผู้ÿอน นางÿาüชลิตา üิริยะมั่งมี กลุ่มÿาระการเรียนรู้üิทยาýาÿตร์และเทคโนโลยี โรงเรียนปทุมเทพüิทยาคาร ________________________________________________________________________ 1. มาตรฐานการเรียนรู้ / ตัüชี้üัด / ผลการเรียนรู้ มาตรฐานการเรียนรู้ (ÿาระเพิ่มเติมเคมี) ข้อ 2 เข้าใจการเขียนและการดุลÿมการเคมี ปริมาณÿัมพันธ์ในปฏิกิริยาเคมี อัตราการ เกิดปฏิกิริยาเคมี ÿมดุลในปฏิกิริยาเคมี ÿมบัติและปฏิกิริยาของกรด–เบÿ ปฏิกิริยารีดอกซ์และเซลล์ เคมีไฟฟ้า รüมทั้งการนำคüามรู้ไปใช้ประโยชน์ ผลการเรียนรู้ ม.4/7 คำนüณผลได้ร้อยละของผลิตภัณฑ์ในปฏิกิริยาเคมี 2. ÿาระÿำคัญ ÿารกำĀนดปริมาณเป็นÿารตั้งต้นที่ทำปฏิกิริยาĀมดก่อน 3. จุดประÿงค์การเรียนรู้ 3.1 ด้านคüามรู้ (K) 1. ระบุÿารกำĀนดปริมาณได้ 3.2 ด้านทักþะและกระบüนการ (P) 2. คำนüณผลได้ร้อยละของผลิตภัณฑ์ในปฏิกิริยาเคมีได้ 3.3 ด้านคุณลักþณะ (A) 3. นักเรียนมีความรับผิดชอบต่องานที่ได้รับĀมอบĀมายและÿามารถทำงานร่วมกับผู้อื่นได้ 4. ÿาระการเรียนรู้ ปฏิกิริยาเคมีที่ÿารตั้งต้นทำปฏิกิริยาไม่พอดีกัน ÿารตั้งต้นที่ทำปฏิกิริยาĀมดก่อนเรียกü่า ÿารกำĀนดปริมาณ ซึ่งเป็นÿารที่กำĀนดปริมาณผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้น และปริมาณÿารตั้งต้นอื่นที่ทำ ปฏิกิริยาไปเมื่อÿิ้นÿุดปฏิกิริยา

297 5. ÿมรรถนะÿำคัญของผู้เรียน 1) คüามÿามารถในการÿื่อÿาร 2) คüามÿามารถในการคิด 3) คüามÿามารถในการแก้ปัญĀา 4) คüามÿามารถในการใช้ทักþะชีüิต 5) คüามÿามารถในการใช้เทคโนโลยี 6. คุณลักþณะอันพึงประÿงค์ คุณลักþณะอันพึงประÿงค์ (A) 1) รักชาติ ýาÿน์ กþัตริย์ 5) อยู่อย่างพอเพียง 2) ซื่อÿัตย์ ÿุจริต 6) มุ่งมั่นในการทำงาน 3) มีüินัย 7) รักคüามเป็นไทย 4) ใฝ่เรียนรู้ 8) มีจิตÿาธารณะ 7. กิจกรรมการเรียนรู้ üิธีÿอนแบบÿืบเÿาะĀาคüามรู้ 5Es (Inquiry Method : 5E) 1. ขั้นÿร้างคüามÿนใจ (Engagement) 1.1 ครูกระตุ้นคüามÿนใจของนักเรียนเกี่ยüกับเรื่อง ผลได้ร้อยละ โดยใช้แนüคำถามดังนี้ - นักเรียนทราบĀรือไม่ü่า ในทางปฏิบัติปริมาณของผลิตภัณฑ์ที่เกิดจริงมีค่าเท่ากับ ผลที่คำนüณได้ตามทฤþฎีĀรือไม่ (แนüคำตอบ ไม่เท่ากัน) 1.2 ครูอธิบายเพิ่มเติมเกี่ยüกับการüัดประÿิทธิภาพของปฏิกิริยาโดยการแÿดงด้üยผลได้ร้อย ละ ซึ่งเป็นการเปรียบเทียบผลได้จริงกับผลได้ตามทฤþฎีเป็นร้อยละ 1.3 ครูแจ้งใĀ้นักเรียนทราบเกี่ยüกับเรื่องที่จะเรียน ผลได้ร้อยละ 2. ขั้นÿำรüจค้นĀา (Exploration) 2.1 ครูใĀ้คüามรู้เกี่ยüกับผลได้ตามทฤþฎีü่า เป็นปริมาณของผลิตภัณฑ์ที่คำนüณได้จากÿาร กำĀนดปริมาณตามÿมการเคมี ÿ่üนผลได้จริงเป็นปริมาณของผลิตภัณฑ์ที่เกิดจริง 2.2 นักเรียนร่üมกันÿืบค้นเกี่ยüÿาเĀตุที่ทำใĀ้ผลได้จริงมีค่าน้อยกü่าผลได้ตามทฤþฎี (แนüคำตอบ ปฏิกิริยาเคมีเกิดขึ้นไม่ÿมบูรณ์Āรือมีปฏิกิริยาข้างเคียงที่ไม่ใĀ้ ผลิตภัณฑ์ที่ต้องการ ĀรือเกิดการÿูญĀายของผลิตภัณฑ์ระĀü่างกระบüนการการเก็บĀรือแยก ผลิตภัณฑ์ นอกจากนี้ยังมีคüามผิดพลาดในการüัดปริมาณผลิตภัณฑ์ระĀü่างการทดลอง เป็นต้น) 2.3 ครูอธิบายเกี่ยüกับการüัดประÿิทธิภาพของปฏิกิริยาโดยการแÿดงด้üยผลได้ร้อยละ ซึ่ง เป็นการเปรียบเทียบผลได้จริงกับผลได้ตามทฤþฎีเป็นร้อยละ จากคüามÿัมพันธ์ดังนี้

298 ผลได้ร้อยละ = ผลได้จริง (กรัมĀรือโมล) ผลได้ตามทฤþฏี(กรัมĀรือโมล) × 100 2.4 ครูยกตัüอย่างการคำนüณเกี่ยüกับผลได้ร้อยละ เช่น ถ้านำเบนซีน (C6H6) จำนüน 15.6 กรัม มาทำปฏิกิริยากับกรดไนตริก (HNO3) จำนüน มากเกินพอ พบü่าเกิดไนโตรเบนซีน (C6H5NO2) 18.0 กรัม จงĀาผลได้ร้อยละของปฏิกิริยาที่เกิดขึ้น ดังนี้ C6H6(l) + HNO3(aq) → C6H5NO2(l) + H2O(l) แนüคำตอบ Āามüลของไนโตรเบนซีนตามทฤþฎี C6H6 15.6 g = 15.6 78.12 = 0.2 mol ทำปฏิกิริยากับกรดไนตริก (HNO3) จำนüนมากเกินพอ มüลโมเลกุลของ C6H5NO2 = 123.12 g จำนüนโมลของ C6H5NO2 = 1 mol C6H5NO2 1 mol C6H6 × 0.2 mol C6H6 = 0.2 mol C6H5NO2 แÿดงü่า ถ้าใช้C6H6 15.6 กรัม ทำใĀ้เกิด C6H5NO2 = 0.2 × 123.12 = 24.6 กรัม Āาผลได้ร้อยละ จากคüามÿัมพันธ์ ดังนี้ ผลได้ร้อยละ = ผลได้จริง (กรัมĀรือโมล) ผลได้ตามทฤþฏี(กรัมĀรือโมล) × 100 ผลได้ร้อยละ = 18 g 24.6 × 100 = 73.2 ดังนั้นปฏิกิริยานี้มีผลได้ร้อยละเท่ากับ 73.2 2.5 นักเรียนร่üมกันคำนüณเพื่อĀาคำตอบเกี่ยüกับผลได้ร้อยละ ดังนี้ จากการทดลองการนำกรดบิüทาโนอิก (C4H8O2) 10.0 กรัม ทำปฏิกิริยากับเอทานอล (C2H6O) 3.14 กรัม ได้บิüทาโนเอต (C6H12O2) และน้ำดังÿมการเคมีต่อไปนี้ C4H8O2(aq) + C2H6O(aq) → C6H12O2(aq) + H2O(l) จงคำนüณผลได้ร้อยละ ถ้าการทดลองพบü่าเกิดบิüทาโนเอต 5.35 กรัม แนüคำตอบ ĀาÿารกำĀนดปริมาณ C4H8O2 10.0 g = 10.0 88.12 = 0.11 mol และ C2H6O 3.14 g = 3.14 46.08 = 0.07 mol จำนüนโมลของ C2H6O = 1 mol C2H6O 1 mol C4H8O2 × 0.11 mol C4H8O2 = 0.11 mol C2H6O แÿดงü่า ใช้C2H6O = 0.11 × 46.08 = 5.07 g