5. Sınıf Türkçe Etkinlik Cevap Anahtarı

AD, SOYAD:
OKUL:
SINIF:
NUMARA:

Bilginin efendisi olmak için çalışmanın uşağı olmak gerekir.
Balzac

Genel Yayın Yönetmeni
İbrahim Sakallıoğlu

Yayını Hazırlayan
Levent Gülten

Dizgi
Hız Yayımcılık Grafik ve Dizgi Servisi

Fotoğraflar ve Çizimler
Hız Yayımcılık Görsel Arşivi

Ekim 2018

Sertifika No: 34917
Her hakkı saklıdır ve Hız Yayımcılık Basım Dağıtım Sanayi ve Ticaret AŞ’ye aittir.

İçindeki yazı, şekil, grafik ve tablolar yayınevinin izni olmadan alınamaz;
fotokopi, teksir, film şeklinde ve başka hiçbir şekilde çoğaltılamaz,
basılamaz ve yayımlanamaz.
Hız Yayımcılık Basım Dağıtım Sanayi ve Ticaret AŞ
İdealtepe Mah. Ali Reis Sok. No.: 18/A
Maltepe / İSTANBUL
Tel: 0 216 359 88 00
www.hizyayinlari.com
[email protected]
Baskı ve Cilt
Ertem Basım Yayın Dağıtım San. Tic. Ltd. Şti.
Nasuh Akar Mahallesi 1404. Sok. No.:19
Çankaya / Ankara
Sertifika No.:16031

İstiklâl Marşı

Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak; Bastığın yerleri toprak diyerek geçme, tanı:
Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak. Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı.
O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak; Sen şehit oğlusun, incitme, yazıktır, atanı:
O benimdir, o benim milletimindir ancak. Verme, dünyaları alsan da bu cennet vatanı.

Çatma, kurban olayım, çehreni ey nazlı hilâl! Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda?
Kahraman ırkıma bir gül! Ne bu şiddet, bu celâl? Şüheda fışkıracak toprağı sıksan, şühedâ!
Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helâl... Cânı, cânânı, bütün varımı alsın da Huda,
Hakkıdır Hakk'a tapan milletimin istiklâl! Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüdâ.

Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım. Ruhumun senden İlâhi, şudur ancak emeli:
Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? Şaşarım! Değmesin mabedimin göğsüne nâmahrem eli.
Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner, aşarım. Bu ezanlar-ki şehadetleri dinin temeli-
Yırtarım dağları, enginlere sığmam, taşarım. Ebedî yurdumun üstünde benim inlemeli.

Garbın âfâkını sarmışsa çelik zırhlı duvar, O zaman vecd ile bin secde eder-varsa-taşım,
Benim iman dolu göğsüm gibi serhaddim var. Her cerîhamdan İlâhi, boşanıp kanlı yaşım,
Ulusun, korkma! Nasıl böyle bir imanı boğar, Fışkırır ruh-ı mücerret gibi yerden na'şım;
"Medeniyet!" dediğin tek dişi kalmış canavar? O zaman yükselerek arşa değer belki başım.

Arkadaş, yurduma alçakları uğratma sakın; Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilâl!
Siper et gövdeni, dursun bu hayâsızca akın. Olsun artık dökülen kanlarımın hepsi helâl.
Doğacaktır sana va'dettiği günler Hakk'ın... Ebediyen sana yok, ırkıma yok izmihlâl;
Kim bilir, belki yarın, belki yarından da yakın. Hakkıdır hür yaşamış bayrağımın hürriyyet;
Hakkıdır Hakk'a tapan milletimin istiklâl!

Mehmet Âkif Ersoy

Mustafa Kemal ATATÜRK

1881 - 1938

SUNUŞ

Sevgili Öğrenciler,

Hem okul derslerinde hem de gireceğiniz sınavlarda başarıya ulaşmak için doğru ve güvenilir
kaynaklar sizlerin işini kolaylaştıracağı gibi edinmeniz gereken bütün bilgileri de sizlere kazandıra-
caktır. Bu nedenle derslerinize ve sınavlarınıza iyi bir kaynakla hazırlanmanız gerekmektedir.

“Hız Yayımcılık” ailesi olarak bizim tek amacımız, sınav sürecinde yükünüzü hafifletmek ve
sınav sonrasında yüzünüzde bir tebessüm oluşturmaktır. Bu hedefimize ulaşabilmek için müfredatı
özümsemiş, alanında uzman yazar kadrosuyla özgün kitaplar hazırladık. Özgün sorulardan oluş-
turduğumuz kitaplarımızla sizlerin MEB’in belirlediği kazanımları edinmenizi, yazılılarda en yüksek
puanları almanızı ve sınavlarda karşılaşabileceğiniz bütün soru tiplerini deneyimlemenizi hedefle-
dik.

Saygıdeğer Öğretmenlerimiz,

Özveriyle sürdürdüğünüz bu görevde en kıymetliniz olan öğrencilerinizi sınavlara hazırlarken
bütün kazanımları içeren güvenilir kaynakların ne denli önemli olduğunun bilincindeyiz. Bu noktada
hem kazanımların öğrencilere aktarılmasında hem de ölçme değerlendirme sürecinde “Hız Yayım-
cılık” olarak sizlerin kaynak ihtiyacını karşılamak için büyük bir yazar kadrosuyla çalışmaktayız.
Kitaplarımızı sahadaki siz değerli öğretmenlerimizin ihtiyaçlarını ve taleplerini gözeterek oluşturup
sizlerin hizmetine sunmaktan “Hız Yayımcılık” olarak büyük bir kıvanç duymaktayız.

Sevgili Veliler,

İyi bir gelecek için iyi bir eğitim almanın gerekliliği yadsınamaz bir gerçektir. Bu nedenle iyi
bir eğitim alabilmek için çabalayan çocuklarımızın içinde bulundukları eğitim maratonunda “Hız
Yayımcılık”, sizlerin ve çocuklarınızın hedeflerine ulaşması ve mutlu bir gelecek edinmesi için çalış-
maktadır.

“Hız Yayımcılık”, ülkemizin geleceği olan gençlerin eğitim hayatına katkı sunmaktan gurur duy-
maktadır.

Eğitim hayatınızda hepinize başarılar dileriz.

HIZ YAYIMCILIK

İÇİNDEKİLER

1. ÜNİTE ..........................................................
Gerçek Anlamlı, Mecaz Anlamlı, Terim Anlamlı Sözcükler.......................................................10
Eş Anlamlı, Zıt Anlamlı ve Yakın Anlamlı Sözcükler..................................................................16
Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler......................................................................................................20
Sözcük ve Sözcük Gruplarının Cümleye Kattığı Anlamlar........................................................22
Kavram ve Çağrışımlar.............................................................................................................28
Yabancı Sözcüklerin Türkçe Karşılıkları....................................................................................30
Farklı Düşünmeye Yönlendiren Sözcükler ...............................................................................32
Bağlantı ve Geçiş İfadeleri........................................................................................................34

2. ÜNİTE ..........................................................
Deyimler...................................................................................................................................44
Atasözleri..................................................................................................................................46

3. ÜNİTE ..........................................................
Cümle Oluşturma ve Tamamlama............................................................................................52
Eş ve Yakın Anlamlı Cümleler...................................................................................................54
Cümle Yorumu, Çelişen Cümleler ve Örtülü Anlam..................................................................56
Neden – Sonuç, Amaç – Sonuç, Koşul – Sonuç Cümleleri......................................................58
Öznel ve Nesnel Anlatımlı Cümleler.........................................................................................62
Duygusal ve Abartılı Anlatım....................................................................................................64
Gerçek ve Hayal Ürünü İfade Eden Cümleler...........................................................................66
Cümlede Çeşitli Anlam ve Düşünceler.....................................................................................68
Cümlede Çeşitli Anlam ve Düşünceler - Karşılaştırma Cümleleri.............................................70

4. ÜNİTE ..........................................................
Benzetme.................................................................................................................................78
Kişileştirme...............................................................................................................................80

5. ÜNİTE ..........................................................
Paragraf Oluşturma – Paragrafın Giriş Cümlesi.......................................................................86
Olayları veya Bir İşi Oluş Sırasına Göre Dizme.........................................................................88
Paragrafta Konu, Başlık, Bütünlüğü Bozan Cümle..................................................................90
Paragrafta Gelişme Bölümü ve Yardımcı Düşünce..................................................................94
Paragrafta Sonuç Bölümü ve Ana Düşünce.............................................................................98
Paragrafta Farklı Bakış Açıları, Paragrafı Özetleme ve Yorumlama........................................102
Anahtar Kelime.......................................................................................................................104
Paragraf Tamamlama.............................................................................................................106
Şiirde Duygu, Tema ve Başlık.................................................................................................108
Hikâyenin Unsurları................................................................................................................110
Hikâye Edici ve Bilgilendirici Paragraflar................................................................................112
Metinler Arası Karşılaştırma, Paragrafta Dil ve Anlatım..........................................................114
Görseli Yorumlama ve Grafik Okuma.....................................................................................116
5N1K......................................................................................................................................118
Metin Türleri...........................................................................................................................120

6. ÜNİTE ..........................................................
Ünlü Düşmesi – Ünlü Daralması.............................................................................................128
Ünsüz Benzeşmesi–Ünsüz Yumuşaması–Ünsüz Türemesi....................................................130

7. ÜNİTE ..........................................................
Kök ve Ek...............................................................................................................................138
Sözcüklerin Anlamlarını Değiştirmeyen Ekler ........................................................................140
“-li, -lik, -ci, -siz, -gi” Eklerinin Sözcüklere Kattığı Anlamlar...................................................144

8. ÜNİTE ..........................................................
Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler..........................................................................................152
Sayıların Yazımı......................................................................................................................156
“De, Ki ve Mi”nin Yazımı.........................................................................................................158
Yazımı Karıştırılan Sözcükler..................................................................................................160

9. ÜNİTE ..........................................................
Nokta, Virgül, Noktalı Virgül, İki Nokta, Üç Nokta, Ünlem ve Soru İşareti..............................168
Yay Ayraç, Köşeli Ayraç, Kısa Çizgi, Konuşma Çizgisi,
Eğik Çizgi, Kesme ve Tırnak İşareti........................................................................................172

1. ÜNİTE

SÖZCÜKTE ANLAM

Gerçek Anlamlı, Mecaz Anlamlı, Terim Anlamlı Sözcükler
Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

Kelime ve Kelime Gruplarının Anlamı
Aynı Kavram Alanına Giren Kelimeler
Dilimize Yerleşmemiş Yabancı Kelimeler

Kazanımlar

➢➢ T.5.1. DİNLEME / İZLEME
➢➢ T.5.1.2. Dinlediklerinde/izlediklerinde geçen, bilmediği kelimelerin anlamını tahmin eder.
➢➢ T.5.2. KONUŞMA
➢➢ T.5.2.7. Konuşmalarında yabancı dillerden alınmış, dilimize henüz yerleşmemiş kelimelerin Türkçelerini
kullanır.
Konuşmalarında uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanır.
➢➢ T.5.2.6. Konuşma stratejilerini uygular.
➢➢ T.5.2.3. Serbest, güdümlü, kelime ve kavram havuzundan seçerek konuşma gibi yöntem ve tekniklerin
kullanılması sağlanır.
OKUMA / SÖZ VARLIĞI / ANLAMA
Bağlamdan yararlanarak bilmediği kelime ve kelime gruplarının anlamını tahmin eder.
Kelimelerin eş anlamlılarını bulur.
➢➢ T.5.3. Kelimelerin zıt anlamlılarını bulur.
➢➢ T.5.3.5. Eş sesli kelimelerin anlamlarını ayırt eder.
➢➢ T.5.3.7. Metni oluşturan unsurlar arasındaki geçiş ve bağlantı ifadelerinin anlama olan katkısını değerlendirir.
➢➢ T.5.3.8. Okuduğu metindeki gerçek, mecaz ve terim anlamlı sözcükleri ayırt eder.
➢➢ T.5.3.9. YAZMA
➢➢ T.5.3.26. Yazdıklarında yabancı dillerden alınmış, dilimize henüz yerleşmemiş kelimelerin Türkçelerini kullanır.
➢➢ T.5.3.33. Yazılarında uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanır.
➢➢ T.5.4.
➢➢ T.5.4.12.
➢➢ T.5.4.16.

5. Sınıf Gerçek Anlamlı, Mecaz Anlamlı, Terim Anlamlı Sözcükler

Gerçek Anlamlı, Mecaz Anlamlı, Terim Anlamlı Sözcükler

➤➤ Gerçek Anlam: Bir sözcüğün herkesçe bilinen, söylendiğinde akla ilk gelen, sözlüklerde “1” numara ile göste-
rilen anlamına ve bu anlamla bağlantılı anlamlarına “gerçek anlam” denir.

Örnek:
Dün İstanbul’da yaşanan fırtınada ağaçların dalları kırıldı. (Kırma işine konu olmak, bir veya birçok parçaya
ayrılmak.)

➤➤ Mecaz Anlam: Bir sözcüğün farklı anlam ilgileriyle gerçek anlamından büsbütün uzaklaşarak kazandığı yeni
anlama “mecaz anlam” denir.

Örnek:
Babasını o hâlde görünce izin istemek için cesareti kırıldı. (Cesaret, umut, onur azalmak, yok olmak.)

➤➤ Terim Anlam: Herhangi bir bilim, sanat veya meslek alanıyla ilgili, özel ve belirli bir kavramı ya da varlığı bildiren
sözlere “terim” denir.

Örnek:
Lazer ışığını suya tuttuğumuzda ışık yön değiştirir yani kırılır. (Saydam bir ortamdan başka bir saydam ortama
geçen bir ışın, doğrultu değiştirmek.)

Sanat: Tuval, perde, replik…
Dil Bilgisi: Yapım eki, nokta, yüklem…
Matematik: Sayı, bölme, çarpma…

Etkinlik 1

Kazanım: T.5.3.33. Okuduğu metindeki gerçek, mecaz ve terim anlamlı sözcükleri ayırt eder.

1. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin gerçek anlamda mı yoksa mecaz anlamda mı kullanıl-
dığını karşılarına yazınız.

a. Boş işlerle uğraşmak, akıllı adamın yapacağı eylem değildir. ( Mecaz )

b. Köyün suyu, şu dağın yamacındaki kaynaktan geliyor. ( Gerçek )

c. Bu sıcakta arada bir şeyler içip yemeden çalışılmıyor. ( Gerçek )

d. Bugün bahçemize çok tatlı bir kedi yavrusu geldi. ( Mecaz )

e. Sebze yetiştirmek için evin arkasında küçük bir sera yapmıştık.( Gerçek )

f. Çocuğunun hastalığından sonra adam iyice dağıldı. ( Mecaz )

g. Müdür çok ters biri, onunla konuşmak istemiyorum. ( Mecaz )

h. İşinde usta olsaydı kör makasla kumaş kesmeye kalkmazdı. ( Gerçek )

i. Zeytin, sehpanın üzerindeki vazoyu kırınca annem çok kızdı. ( Mecaz )

j. Ablam, üniversiteye gidince geniş oda bana kalacak. ( Gerçek )

10

5. Sınıf Gerçek Anlamlı, Mecaz Anlamlı, Terim Anlamlı Sözcükler

Etkinlik 1

2. Aşağıdaki cümlelerde sözcükler iki farklı anlamda kullanılmıştır. Mecaz anlamda kul-
lanılanların başına “M”, gerçek anlamda kullanılanların başına “G” yazınız.

İnce 1. Kremi ince bir tabaka hâlinde yaranızın üzerine sürünüz. G
2. Konuşmasının başından sonuna ince bir alay hâkimdi. M

3. Köyün muhtarı, sokağa çöp dökenleri görünce sinirinden M
patlayacaktı. G

Patlamak

4. Eğlenceye kendini kaptıran damat, tokmağı vurunca davulun
derisi patladı.

5. Sokak lambaları yandı, sokakta oynayan çocuklar birer birer G
evlerine çekildi. M

Yanmak

6. Annem evi bu halde görürse yandık demektir.

Kara 7. Kara tencerede yapılan yemeklerin tadı bir başka oluyor. G
8. Ülkenin başına çöken bu kara günler elbet bir gün geçecek. M

Maske 9. Hayırseverlik maskesi altında, kendi çıkarları için çalışıyordu. M
10. Boya yaparken mutlaka gaz maskesi kullanmalısın. G

11. Telefonla dolandırıcılık yapmak isteyenlerin oyununa gelme- M
yin. G

Oyun

12. Atatürk, zeybek oyunu için “Doğunun valsi…” demiştir.

11

5. Sınıf Gerçek Anlamlı, Mecaz Anlamlı, Terim Anlamlı Sözcükler

Etkinlik 21

3. Aşağıdaki sözcükleri gerçek ve mecaz anlamlarıyla iki farklı cümlede kullanınız.

a. Acı

1: Yemeğe acı biber katmışlar, kimse yiyemedi.
2: Yaşadığımız acı olaylar, bizleri çok şey öğretir.

b. Renkli

Aynı örnek ve- 1: Renkli kıyafetler giymekten çok hoşlanır.
rilmiş hocam 2: Öğretmenimiz oldukça renkli bir karaktere sahiptir.
c. Yol
bir de sayfa
boş kalmasın 1: Öğretmenimiz oldukça renkli bir karaktere sahiptir.
diye örnek ek- 2: Başarılı olmanın pek çok yolu vardır.
leyebilir misiniz d. Sert

mümkünse 1: Sırt ağrılarım olduğu için sert zeminde uyumalıyım.
2: Hastalığın yayılmasını önlemek için sert tedbirler almalıyız.

e. Yumuşak

1: Yumuşak yastıklar, boyun rahatsızlıklarına neden oluyormuş.
2: Yumuşak bir bakış, bütün sinirimi aldı götürdü.

12

5. Sınıf Gerçek Anlamlı, Mecaz Anlamlı, Terim Anlamlı Sözcükler

Etkinlik 12

4. Aşağıdaki cümlelerde yer altı çizili sözcükler mecaz anlamda kullanılmıştır. Bu söz-
cüklerin taşıdıkları mecaz anlamları cümlelerin altına yazınız.

a. Çocuklar nedense bugün daha bir neşe dolu.
Bir duygunun güçlü etkisinde olmak

b. Hastalıktan adamcağız limon sarısına dönmüş, incelmiş, bitmişti.
Güçsüz kalmak, çok zayıflamak

c. Yerel gazetelerde bölgede olup biten en taze haberleri bulabilirisiniz.
Yeni, zamanı geçmemiş

d. Ben peynir kalmadı, demişken sen dolaptan alıp gelerek misafirlerin içinde beni
çok kötü bozdun.

Bir kimseyi beklemediği bir davranış karşısında bırakarak veya sözünü yalana

çıkararak küçük düşürmek

e. Yeni müdüre ilk başlarda biraz mesafeli davrandım ama sonra ısındım doğrusu.
Yadırgamaz olmak, hoşlanır olmak, alışmak, benimsemek

f. Kurtuluş Savaşı’nda ordularımız düşmanı ilkin İnönü’de ezdi.
Yenmek, sindirmek

g. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’e karşı bütün Türkler derin bir sevgi besler.
İçten gelen

h. Yemekten sonra kahvelerimizi içerken yine memleket meselelerine daldık.
Başka bir şeyle uğraşamayacak veya başka bir şeyi düşünemeyecek biçimde
kendini bir şeye kaptırmak

i. Her fırsatta koyu bir Galatasaray taraftarı olduğunu söylerdi.
Bir davranış veya düşüncede aşırılık

j. En yakın dostlarının bile kusurlarını keskin bir dille yüzlerine vururmuş.
Kırıcı, incitici

k. Sanki dümdüz, bomboş, ıssız hayatında birden bir güneş gibi doğmuştu.
Yalnız, kimsesi olmayan

l. Öfkeleri bir yaz fırtınası gibi birdenbire sönüverdi.
Duygular dinmek, yatışmak, etkisini yitirmek

m. Bilgili, üretken fikirlerle dolu parlak bir öğrenciydi.
Göze çarpacak kadar başarılı

13

5. Sınıf Gerçek Anlamlı, Mecaz Anlamlı, Terim Anlamlı Sözcükler

Etkinlik 21

5. Aşağıdaki cümlelerde yer alan terim anlamlı sözcükleri bulup altlarını çiziniz.

a. Milli futbolcu verilen penaltının haksız bir karar olduğunu iddia etti.
b. Yazar, kitabının giriş bölümünde eseri oluştururken neler yaşadığından da söz etmiş.
c. Öğretmenimiz, derste kesir konusunu oyunlaştırarak anlattı.
d. Ahmet, boyu kısa olduğu için smaç yapmakta zorlanıyor.
e. Çarpma işlemini öğrenirken hiç zorlanmadım.
f. Ay tutulması, ülkemizde de gözlemlenebilecekmiş.
g. Hazırlanan dekor, insanı oyunun içine sürüklüyor.
h. Türemiş sözcükler, bir ek yardımıyla yeni anlam kazanmış sözcüklerdir.
i. Uzay mekiğinin başarılı bir şekilde yörüngesine oturduğu açıklandı.
j. Ayağımın durumunu gören doktor, röntgen çekilmesi gerektiğini söyledi.

6. Aşağıdaki terimleri ait oldukları bilim, sanat ya da meslek dalıyla eşleştiriniz.

Terimler Bilim, Sanat ve Meslek Dalları
1. Gol 1. Gök Bilimi
2. Yasa 2. Dil Bilgisi
3. Açı 3. Futbol
4. Replik 4. Edebiyat
5. Uydu 5. Hukuk
6. Yüklem 6. Tıp
7. Çatı 7. Matematik
8. Muayene 8. Kuaförlük
9. Balyaj 9. Mimarlık
10. Şiir 10. Tiyatro

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

ceg j ab i f hd

14

5. Sınıf Gerçek Anlamlı, Mecaz Anlamlı, Terim Anlamlı Sözcükler

Etkinlik 1

7. Aşağıdaki sözcükleri gerçek, mecaz ve terim anlama gelecek şekilde cümle içinde
kullanınız.

Sözcük Anlam Cümle
a. Burun Gerçek Ayakkabının burnu biraz aşınmış.
b. Nokta Mecaz Burnundan yanına varılmıyor.
c. Yoğun Terim Sinop Burnu açıklarında bir tekne batmış.
d. Perde Gerçek Bahçenin her noktasına çim ekmek istiyorum.
e. Ağ Mecaz Tartışmayı bu noktada sonlandırmakta fayda var.
e. Köprü Terim Bitmiş yargıların sonuna “nokta” konur.
f. Oyun Gerçek Mutfaktan yoğun bir kızartma kokusu geliyordu.
g. Basamak Mecaz O bölgede nüfus yoğunluğu gittikçe artıyor.
h. Doğru Terim Doktorlar hastayı yoğun bakıma almışlar.
Gerçek Perdeleri kapattık, evde sinema ortamı yarattık.
Mecaz Gözlerinde perde olanlar gerçekleri göremezler.
Terim Oyunun ikinci perdesinde seyirciyi bekleyen bir sürpriz var.
Gerçek Evin her tarafında örümcek ağları vardı.
Mecaz Onu, ağına düşmüş bir av gibi ne öldürdü ne ondurdu.
Terim Top sekince kaleci boşa çıktı ve sonunda ağlarla buluştu.
Gerçek Yapılan köprüler trafiği biraz olsun rahatlattı.
Mecaz Annesiyle arasında sarsılmaz bir köprü vardı
Terim Geminin köprüsünde kaptandan başka kimse yoktu.
Gerçek Oyun, çocuklar için önemli bir eğitim aracıdır.
Mecaz Bize oyun oynama, biz bunlara kanmayız.
Terim Oyun yazarlarımız, çocukları göz ardı etmemeli.
Gerçek Merdivenin basamakları gıcırdıyordu.
Mecaz Başarı basamaklarını teker teker çıkmalısın.
Terim Kardeşim iki basamaklı sayıları zihninden toplayabiliyor.
Gerçek Doğru haber yapmamak büyük bir suçtur.
Mecaz Doğru insanlarla arkadaşlık kurmalısın.
Terim İki noktadan yalnız bir doğru geçebilir.

15

5. Sınıf Gerçek Anlamlı, Mecaz Anlamlı, Terim Anlamlı Sözcükler

Etkinlik 1

8. Aşağıdaki tabloda verilen cümlelerdeki altı çizili kelimelerin hangi anlamda kullanıl-
dıklarını belirleyip işaretleyiniz.

Cümle Gerçek
Mecaz
Terim

1 Ahirete iman İslam’ın temel inanç esaslarından biridir. 

2 Eve gidince olumsuz bir tabloyla karşılaşmaktan korkuyorum. 

3 Gözlerine bakınca zaman akmıyor, donup kalıyorum. 

4 Gitarın akordunun bozuk olduğunu bile anlayamıyor. 
5 Bilim adamları, depresyonu çağımızın hastalığı olarak nitelendiriyor. 

6 Avcıların anlattığı hikâyelere pek güvenilmez. 

7 Sehpanın ayağına vurunca çay devriliverdi. 
8 İklim değişikliği ciddiye alınmazsa dünya yaşanmaz olacak. 
9 Kuru ve zevksiz bir hayatı ancak sanat şenlendirebilir.


10 Orhan Veli, edebiyatımızda şiirin yıldızıdır. 

11 İnsan kanındaki alyuvarlar, çekirdeksiz hücrelerdir. 

12 Annem her yemeğe iki diş sarımsak koyuyor. 

13 Düğünlerde kıvılcım saçan eğlence araçları çok tehlikelidir. 

14 İnsanlar geniş bir alanda toplanıp eğlenmeye başladı. 

15 Ticarette gevşek davranırsan sıkıntıya düşersin. 

16 Hayvan haklarını korumaya alan kanunlara ihtiyacımız var. 

17 Çocuklar kitaplara gömülmüş, çalışıyorlardı. 

18 Uzungöl’e giderken muhteşem bir vadiden geçtik. 

19 Fotoğraf makinesinin objektifi çok pahalıymış. 

16

5. Sınıf Gerçek Anlamlı, Mecaz Anlamlı, Terim Anlamlı Sözcükler KKT - 1 

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “kalem” söz- 4. Yaşanan haksızlıkları yazmak, tarafsız bir gözle
cüğü mecaz anlamıyla kullanılmıştır?
I II III
A) Kâğıt, kalem, mürekkep hepsi masanın
üstünde duruyordu. anlatmak doğrusu yürek ister.

B) Yakıt, gıda ve giysi olmak üzere üç ka-lem IV
erzaka ihtiyacımız var.
Bu cümlede numaralanmış sözcüklerden han-
C) Teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin kur-şun gisi mecaz anlamıyla kullanılmıştır?
kalemin önemi hiçbir zaman azalmaz.
A) I. B) II. C) III. D) IV.
D) Gazetemizin usta kalemleri bir araya ge-lip
yeni bir yayınevi kuracaklar.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde farklı bir bi- 5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili söz-
lim dalıyla ilgili bir terim kullanılmıştır? cüğün hem gerçek hem mecaz anlamıyla ilgili
örnek verilmiştir?
A) Havuç ve pancar gibi bitkilerin kökleri besinleri
depolar. A) Susuzluktan bitkilerin yaprakları solgun
görünüyordu.
B) Sandalını Kaşık Adası’nın bir küçük ko-yuna
çekti. İçeriye solgun yüzlü, çelimsiz, kısa boylu bir
adam girdi.
C) Konya Ovası’nda iklim nedeniyle çok su
isteyen bitkiler yetiştirilmez. B) Genç çoban, sürüsüne daha güzel otlak-lar
arıyordu.
D) Tuz Gölü, kirlilik yüzünden kısa bir süre sonra
kullanılamaz hâle gelecek. Aynı düşüncede olmadığımız için bizimle
“cahiller sürüsü” diye dalga geçiyordu.

C) Odanın içinde ayak basacak temiz bir yer
yoktu.

Hafta sonları temiz elbiseler giyer şehir
meydanına giderdik.

D) Evin önünde şık ve pahalı bir araba duruyordu.

Saatim yine durmuş oysaki daha yeni tamir
ettirmiştim.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz an- 6. Aşağıdakilerin hangisinde “güneş” sözcüğü
lamlı bir sözcük kullanılmıştır? terim anlamıyla kullanılmıştır?

A) Bilet almak için kuyruğa giren insanlar, A) Atalarımız söylemiş, güneş girmeyen eve
saatlerce beklemek zorunda kaldılar. doktor girer.

B) Bu bölgede bitkiler baharda çiçek açar ve yaz B) Evin güneş alan odasını, çalışma odası yaptık.
başlarında sararır.
C) Güneş patlamaları, haberleşme uydularını
C) Hava durgun, deniz masmavi ve insanlar olumsuz etkiliyormuş.
kumsala doluşmuş.
D) Yaşlı ve hastaların öğle vakti güneşe çıkmaması
D) Dağa tırmanırken yol kenarındaki bir çeşmeden gerekiyor.
buz gibi su içtik.

17

5. Sınıf Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

➤➤ Eş Anlam: Yazılışları farklı, fakat anlamları aynı olan sözcüklere “eş anlamlı (anlamdaş) sözcükler” denir. Bunlar
aynı kavramı karşılayan farklı sözcüklerdir.

Örnek: Ak güvercinler uçurduk gökyüzüne Eş anlamlı sözcükler birbirinin yerine kullanıldığında
Beyaz örtülere sardık bütün dertlerimizi cümlelerin anlamlarında değişiklik olmaz.

UYARI: Eş anlamlı sözcükler aynı anlamı taşıdıkları için bu sözcüklerin cümle içinde bir arada kullanılmaları
dil yanlışlığına neden olur.
Örnek: Olayları ayrıntılı ve detaylı bir şekilde incelemeliyiz. (“ayrıntılı” ve “detaylı” sözcükleri aynı anlamı
taşıdıkları için bir arada kullanılamazlar.)

Hediye - Armağan Dize - Mısra Hatıra - Anı Sır - Giz
Siyah - Kara Yürek - Kalp Yaşlı - İhtiyar Şehir - Kent
Neden - Sebep Edebiyat - Yazın Kültür - Ekin
Sağlık - Sıhhat

➤➤ Zıt Anlam: Birbirine zıt kavramları karşılayan, birbiriyle çelişen sözcüklere “zıt (karşıt) anlamlı sözcükler” denir.
Örnek: Bir derdim var ama söyleyecek kimsem yok.

Az - Çok Yavaş - Hızlı Büyük - Küçük Sıcak - Soğuk
Gece - Gündüz Hızlı - Yavaş Açık - Kapalı Kirli - Temiz
Uzak - Yakın İç - Dış
Eski - Yeni İleri - Geri

UYARI: Sözcüklerin olumsuzları o sözcüklerin zıddı değildir. Sözcüğün olumsuzu sadece o sözcüğün taşı-
dığı anlamın gerçekleşmediğini belirtir, zıddı ise tam tersinin yapıldığını belirtir.

Örnek: gülmek - gülmemek - ağlamak güzel - güzel değil - çirkin
olumsuzu zıddı olumsuzu zıddı

➤➤ Yakın Anlam: Anlamları birbirini andıran, ancak birbirinin yerine kullanılamayan, kullanıldığında cümlenin anla-
mını değiştiren sözcüklere “yakın anlamlı sözcükler” denir.

Örnek: Çocukluğumdan beri karanlıktan korkarım. Bu sözcükler aynı anlamı ifade etmezler ama anlam
Onunla göz göze gelmekten çekinirdim. yönünden birbirlerini hatırlatırlar. Bu yüzden eş an-
lamlı değil, yakın anlamlı-dır.

➤➤ Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler: Yazılışları ve okunuşları aynı olan fakat birbirinden tamamen farklı kavram veya
varlıkları karşılayan sözcüklere “eş sesli (sesteş) sözcük” denir.

Örnek: Bu ceketi yüz liraya aldım. İki cümlede de yer “yüz” sözcüğünün yazılışı ve
okunuşu aynı ama bu sözcükler farklı kavramları kar-
(Sayı, 100) şılamaktadır. Burada tesadüfen aynı seslerden oluşan
iki farklı sözcük vardır.
Çocuğun yüzünde güller açıyordu.
(Surat, çehre)

18

5. Sınıf Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

Etkinlik 2

Kazanım: T.5.3.7. Kelimelerin eş anlamlılarını bulur.
T.5.3.8. Kelimelerin zıt anlamlılarını bulur.
T.5.3.9. Eş sesli kelimelerin anlamlarını ayırt eder.

1. Aşağıdaki sözcüklerin eş anlamlarını bulup karşılarına yazınız.

a Sonbahar Göz g Mehtap Ay aşığı

b Sağlık Sıhhat h Lügat Sözlük

c İstikbal Gelecek i Fikir Düşünce

d Gaye Amaç j Seviye Düzey

e Sevinç Neşe k Mekân Yer

f Issız Tenha l Kâinat Evren

2. Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerin eş anlamlarını bulup ayraçla be-
lirtilen yerlere yazınız.

a. İyilik saklı kalırken, kara haber tez duyulur.

( Kötü )

b. Böyle işlerde çalışmak mangal gibi yürek ister.

( Cesaret )

c. Hakkını aramanın daha insani yolları vardır.

( Çare, yöntem )

d. İnsan kafasını kullanmayı unutursa hep hata yapar.

( Akıl )

e. Bütün canlıların yaşamına saygı duymak medeniyetin bir gereğidir.

( Uygarlık, çağdaşlık )

f. İnsanlar boş işlere zaman harcamaktan kurtulmalıdır.

( Faydasız, yararsız )

g. Devletler, çocuklarını zamanın gereklerine göre eğitmelidir.

( Çağ, dönem )

h. Ülke olarak hayvanlara yapılan kötü davranışlara karşı daha hassas olmalıyız.

( Duyarlı )

i. Yaşlı gözlerle yalvarır gibi bakınca dayanamadım.

( Islak )

j. Kalpsiz insanlara tahammül etmek gerçekten çok zor.

( Acımasız, merhametsiz )

19

5. Sınıf Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

Etkinlik 2

3. Aşağıda verilen sözcüklerin eş anlamlarını bularak cümle içinde kullanınız.

Sözcük Eş anlamı Cümle

a İcat Buluş

b İstiklâl Bağımsızlık

c Hürriyet Özgürlük

d Fert Birey

e Vatandaş Yurttaş

f Maharetli Becerikli, hünerli

g İlave Ek

h İtimat Güven

i Misafir Konuk
j Rehber Kılavuz

4. Aşağıdaki sözcük çiftlerinden eş anlamlı olanların başına “E”, yakın anlamlı olanların
başına “Y” yazınız.

Eş - Dost Kuşku - Şüphe Kılık - Kıyafet Mahsul - Ürün
Y E Y E

Yalan - Yanlış Melodi - Ezgi Varsıl - Zengin Doğru - Dürüst
Y E E Y

Tanımak - Bilmek Durmak - Beklemek Menfaat - Çıkar Nadir - Ender
Y Y E E

20

5. Sınıf Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

Etkinlik 2

5. Aşağıdaki bilgiler doğruysa sonundaki kutucuklara “D”, yanlışsa “Y” yazınız.

1. Sıkı 1. Dost
2. Kısa 2. Boş
3. Hızlı 3. Cömert
4. Hayal 4. Uzun
5. Dolu 5. Pasif
6. Aktif 6. Yavaş
7. Evli 7. Gerçek
8. Cimri 8. Olgun
9. Ham 9. Gevşek
10. Düşman 10. Bekâr

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

i d f gbe j cha

6. Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerin zıt anlamlarını bulup ayraçla be-
lirtilen yerlere yazınız.

a. Bu ince davranışınız bizi çok mutlu etti.

(Kaba, kırıcı )

b. Ziyarete gittiğimizde bizi oldukça soğuk karşıladı.

(Dostça, sevgi dolu )

c. Son bir yılda inşaat işinden iyi para kazandık.

(Az )

d. Karanlık işlere bulaşmış insanların cezasını devlet verir.

(Yasalara ve töreye uygun )

e. Adamın durgun hâlinden önemli bir derdi olduğu anlaşılıyordu.

(Neşeli, canlı, keyifli )

f. Açık tenli, uzun boylu, epey yapılı bir çocuktu.

(Koyu )

g. Annem taze fasulye yemeğini çok güzel yapar.

(Kuru )

h. Zayıf temele sahip olan yapı depreme dayanamayıp yıkıldı.

(Güçlü, dayanıklı, sağlam )

i. Gülten ailesi, bu yörenin eski ailelerindendir.

(Köklü, iyi tanınan, soylu )

j. Ömer Seyfettin, Türk hikâyeciliğine yön vermiş, büyük bir yazardır.

(Üstün niteliği olan, önemli )

21

5. Sınıf Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

Etkinlik 2

7. Aşağıdaki kelimelerin karşıt anlam ve olumsuzunu örnekteki gibi yazınız.

Kelime Karşıt anlamı Olumsuzu

a Sözcük Olumsuzu Zıddı
b Geldi Gelmedi Gitti
c Eski Eski değil Yeni
d Tatlı Acı
e Zararlı Tatsız Faydalı
f Gelecek Zararsız Geçmiş
g Kibirli Gelmeyecek Alçakgönüllü
h Sulu Kibirli değil Kurak
i İndi Susuz Çıktı / Bindi
j Az İnmedi Çok
k Uyudu Az değil Uyandı
Uyumadı

8. Zıt anlamlı sözcüklerin aynı cümlede kullanılması “tezat” sanatını oluşturur. Aşağıdaki
atasözlerinde tezat sanatını oluşturan sözcüklerin altlarını çiziniz.

a. Az veren candan, çok veren maldan olur.
b. Ak koyunun kara kuzusu da olur.
c. Acıkan doymam, susayan kanmam sanır.
d. Baca eğri de olsa duman doğru çıkar.
e. Cefayı çekmeyen, sefanın kadrini bilmez.
f. Çocuk düşe kalka büyür.
g. Deli dostun olacağına akıllı düşmanın olsun.
h. Derdini söylemeyen, dermanını bulamaz.

9. Aşağıdaki sözcüklerin eş ve zıt anlamlarını yazınız.

Sözcük Eş Anlamlısı Zıt Anlamlısı

a. Dert Üzüntü Sevinç
b. Cömert Eli açık Pinti
c. Fakir Yoksul
d. Esir Tutsak Varsıl, zengin
e. Çetin Zor, güç Hür
Kolay

22

5. Sınıf Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

Etkinlik 2

10. Aşağıdaki sözcükleri sesteşlik ilişkisi oluşturacak şekilde cümle içinde kullanınız.

a. Çay Türkiye’de çay, Doğu Karadeniz’de yetişir.
Önümüzde cılız akan, kurumaya yüz tutmuş bir çay vardı.

b. Kır Günümüzde çocuklar kırlarda dolaşıp oynayamıyor.
Sandalyede oturan kır saçlı adam benim babam olur.

c. El El kremleri, rastgele kullanılmamalı.
d. Gül Elle gelen, düğün bayram.

Gül kolonyası, genellikle mevlitlerde dağıtılır.
Yüzün gülsün biraz, ben sana yardım ederim.

e. Var Annemler, otele varmışlar.
Biraz param var ama onu zor günler için saklıyorum.

f. Yaz Bence mevsimlerin en güzeli yaz.
Dilekçeye bütün sorunlarımızı açık açık yaz.

g. Saç Saç ekimi artık sıradan bir operasyon oldu.
Sen, yarın ne yapacağını düşünmeden paraları saç.

h. Yat Yemeğini ye, ödevini yap ve erkenden yat.
Bu güzelim koya yat limanı yapacaklarmış.

i. Kat Geçen gün ikinci kata yaşlı bir amca taşındı.
Sirkeye su katarak kullanmalısın.

j. Yol Bu yol daha geçen yıl yapıldı.
Biraz daha elma yol, çocuklara da verirsin.

k. Dil Dilimde yaralar çıktı, çok acıyor.
Dil öğretimi, küçük yaşlarda başalamalı.

23

5. Sınıf Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

Etkinlik 2

11. Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden sesteş olanları “1 numaralı kutu-
ya”, sesteş olmayanları “2 numaralı kutuya” yazınız.

Anahtarı çantanın gözü- Şirketin kârı bu sene iki- Ben kan görünce da-
ne koymuştum. ye katlandı. yanamıyorum, başım
dönüyor.

Tuhaf bir dükkân burası, Bu dar günümüzde yar- Biraz acele edelim, dü-
neredeyse yok, yok. dımcı oldunuz, sağ olun. ğüne geç kalmamalıyız.

Sağanak yağmurlar ne- Tatlı sözlerinle beni yine Biraz geri gidebilirseniz
deniyle nehir taşmış. kandırmayı başardın. biz de oturabiliriz.

Çocuğun ateşi hâlâ İpin ucunu biraz sal, Bal, ne kadar beklerse
düşmedi, doktora mı ayaklarımın yere değ- beklesin asla bozulmaz-
götürsek? mesine az kaldı. mış.

1. Numaralı Kutu 2. Numaralı Kutu
Kan, sağ, geç, taş-, sal-,

24

5. Sınıf Sözcükler Arası Anlam İlişkileri KKT - 2 

1. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinin 4. Aşağıdakilerin hangisinde “İnsan, ayrılığın
eş anlamlısı yanlış verilmiştir? acısını en çok karanlık çökünce hissediyor.”
cümlesindeki “acı” sözcüğünün karşıt anlam-
A) Milletler, birlik ve beraberlik içinde olursa her lısı kullanılmıştır?
zorluğu aşabilir. (Ulus)
A) Kapıyı kapadı, döndü, yumuşak adımlarla iler-
B) Size bin kere söylemiştim ama beni dinleme- ledi.
diniz. (Defa)
B) Annemin yanına gidiyorum diye içim sevinç
C) Eve geç kalmamak için vapuru kaçırmamalı- dolu.
yım. (Apartman)
C) Umudum, şimdi yavaş yavaş yerini tarifsiz ke-
D) Rüzgâr çok sert esince evin verandasını yıktı. derlere bırakıyor.
(Yel)
D) Çocuklar, Cumhuriyet Bayramı’nın heyecanıyla
bugün daha bir coşku dolu.

2. Aşağıdakilerin hangisinde cümlelerdeki altı çi- 5. Can kafeste durmaz uçar
zili sözcüklerde sesteşlik ilişkisi yoktur? Dünya bir han konan göçer

A) Kuşlar ağlıyor, çiçekler soluyor, yapraklar dö- 1
külüyor Ay dolanır yıllar geçer
İngiltere’de trafik yolun solundan işliyormuş. 2 34

B) Yağmur yağmadığı için emek emek diktiğimiz Dostlar beni hatırlasın
fidanlar kurudu.
Kuru elbiseleri toplayıp katladıktan sonra do- Bu dörtlükte numaralanmış sözcüklerden
laba yerleştir. hangisi eş sesli (sesteş) değildir?

C) Sonradan oluşan et beni, mutlaka doktor tara- A) 1. B) 2. C) 3. D) 4.
fından kontrol edilmeli.
Arkadaşlarım bir yerde toplanacakları zaman 6. “Dünyanın bize hürmet göstermesini istiyorsak
kesinlikle beni de çağırırlar. ilk önce biz kendi benliğimize ve milliyetimize
bu hürmeti; hissi, fikri ve fiili olarak bütün dav-
D) Sanatçının ses tonu, insanı neredeyse büyülü- ranış ve hareketlerimizle gösterelim. Bilelim ki
yor. milli benliğini bulmayan milletler başka milletlerin
Eskiden kış aylarında iki tona yakın kömür ya- avıdır. Milli mücadeleyi yapan, doğrudan doğruya
kardık. milletin kendisidir, milletin evlatlarıdır. Türk milleti,
milli birlik ve beraberlikle güçlükleri yenmesini bil-
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili söz- miştir. Yurt toprağı sana her şey feda olsun. Kutlu
cükler yakın anlamlıdır? olan sensin.”

A) Çocuklar, gelecekleri için gece gündüz çalışı- (Gazi Mustafa Kemal Atatürk)
yorlar.
Bu parçada aşağıdaki sözcüklerden hangisi-
B) Büyüklerinle böyle ileri geri konuşman, senin nin eş anlamlısı yoktur?
değerini düşürüyor.
A) Saygı B) Duygusal
C) İki saattir çağıyorum, senden hiç ses seda yok. C) Özgürlük D) Ulus
D) İki kitap okuyup edindiği yalan yanlış bilgilerle

insanlara hava atıyordu.

25

5. Sınıf Sözcük ve Sözcük Gruplarının Cümleye Kattığı Anlamlar

Sözcük ve Sözcük Gruplarının Cümleye Kattığı Anlamlar

➤➤ Sözcükler, başlangıçta belli bir kavramı, bir nesneyi ya da durumu karşılamak için doğmuştur. Fakat inşalar
geliştikçe yeni araç ve gereçler yaptıkça bu sözcükler yetersiz kalmıştır. Bu durum iki sonucun doğmasını
sağlamıştır ya var olan sözcüklere yeni anlamlar yüklenmiştir ya da yeni sözcükler oluşturulmuştur. Var olan
sözcüklerin zamanla kullanımdan kazandığı anlamlara “çok anlamlılık” denir. Bu yüzden unutulmamalıdır ki
sözcüklerin anlamları cümleye bakılarak belirlenir.

“kapalı” sözcüğü tek başına düşünüldüğünde aklımıza “kapı ve benzeri şeyler
için açık olmayan, kapanmış olan” anlamı gelir.
Örnek: “Kapı kapalı. Pencere kapalı.”

“Kapalı” sözcüğünü alıp başka bir durumu anlatmak için kullanırsa, sözcüğü
farklı bir anlamda kullanmış oluruz.
Örnek: “Toprak kayması olduğu için yol kapalı.” cümlesindeki “kapalı” sözcüğü
“geçilmez durumda olan” anlamı kazanmış olur. Böylelikle sözcük yeni bir anlam
kazanmış olur.

Örnek: “Kapalı” sözcüğü “Hava kapalı.” cümlesinde yine farklı bir durumu an-
lattığı için farklı bir anlam taşımaktadır. Bu cümlede “kapalı” sözcüğü “bulutlu,
karanlık, güneşin görünmediği” anlamını kazanmıştır.

Örnek: “Pazar günleri dükkânlar kapalı olur.” cümlesindeki “kapalı” sözcüğü,
“çalışma süresi sona ermiş” anlamını taşımaktadır.

UYARI: Sözcüğün hangi anlamda kullanıldığını belirlemek için sözcüğün kullanıldığı cümleyi zihninizde can-
landırın. Gözünüzün önüne gelen resim, sözcüğün cümledeki anlamı olacaktır.

Sözcükler bir araya gelerek yeni anlamı karşılayabilirler. Birden fazla sözcüğün bir araya gelerek oluşturdukları
yapıya “söz grupları” adı verilir. Sözcük gruplarının bir kısmı “deyim ve ikileme” gibi kalıplaşmış ifadelerdir, bir
kısmı da anlatılmak istenen durum ya da olaya göre bir araya getirilmiş sözcüklerin “mecaz anlam” taşıyacak
şekilde kullanılması sonucu oluşan ifadelerdir.

Örnek:

• İşçiler gece gündüz çalışıyorlar. (Her zaman, ara vermeden, geceli gündüzlü)
İkileme

• Bir işe başlamadan önce mutlaka büyüklerime akıl danışırım. (Bir konuda birinin görüşünü sormak)

Deyim

• Atatürk gibi büyük insanlar, tarihin akışı değiştirebilir. (Ülkenin ve insanların yaşamlarını şekillendirmek)

Kalıplaşmamış söz grubu

26

5. Sınıf Sözcük ve Sözcük Gruplarının Cümleye Kattığı Anlamlar

Etkinlik 3

Kazanım: T.5.1.2. Dinlediklerinde/izlediklerinde geçen, bilmediği kelimelerin anlamını tahmin eder.
T.5.3.5. Bağlamdan yararlanarak bilmediği kelime ve kelime gruplarının anlamını tahmin eder.

1. “Bakmak” sözcüğünün kullanıldığı cümlelerle cümleye kattığı anlamlar eşleştiriniz.

Cümleler Anlamlar

1. Arabaya bak, çok değişik bir boyası a. Beslemek, geçimini sağlamak
var. b. Yapılabilmesi bir şeye bağlı bulunmak

2. Çalışma odasına baktım ama kitabımı
bulamadım.

3. Evin bütün balkonları denize bakıyor. c. Yoklamak, incelemek, denemek

4. Bu taya iyi bakılırsa ileride iyi bir yarış d. Uğraşmak, meşgul olmak
atı olabilir.

5. Babam hastalandığı için aileme ben e. Bakışı bir şey üzerine çevirmek
bakıyorum.

6. Evdeki ütü, temizlik, bulaşık, yemek f. Önem vermek, önem vererek üzerinde
hep bana bakıyor. durmak

7. Elimde oluşan yaralara doktor baktı g. Gözetmek, ilgilenmek
ama herhangi bir teşhis koyamadı.

8. Yemeğin tadına bakar mısın, tuzu nasıl h. Aramak
diye?

9. İl ve ilçelerde su dağıtım işlerine bele- i. Bir şeyin gelişmesi ya da iyi bir durum-
diyeler bakar. da kalması için emek vermek

10. Bu sorunu çözmek altı üstü 200 TL’ye j. Hastayı muayene etmek
bakar.

11. Bizim çocuğa eşimin annesi bakıyor, k. Anlamak, farkına varmak
sağ olsun.

12. Çocuğum, sen derslerine bak, karışma l. Bir şeyin yüzü bir yöne doğru olmak
büyüklerin işlerine.

13. Baktım ki söylediklerim kulağına girmi- m. Bir işin birinden beklenmesi
yor, ben de sesimi kestim.

14. Siz onun kusuruna bakmayın, bugün n. Bir işi yapmak, bir işi yapmakla görevli
biraz rahatsız da. olmak

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
e h l i am j c n b g d k f

27

5. Sınıf Sözcük ve Sözcük Gruplarının Cümleye Kattığı Anlamlar

Etkinlik 3

2. “Ağır” sözcüğünün aşağıda verilen anlamlarına uygun cümleler kurunuz.

a b c
Yoğun,
Tartıda çok çeken, hafif Hareketleri, davranışları
karşıtı yavaş olan

d e f
Değeri çok olan, gösterişli Çetin, güç, zorlu (iş vb.) Tehlikeli, korkulu, vahim,

g h i
Ağırbaşlı, ciddi Sindirimi güç
Dokunaklı, insanın gücüne
giden, kırıcı

a. Bu çuvallar çok ağır, ben taşıyamam.
b. Adam ağır adımlarla salona doğru ilerledi.
c. İçeri girer girmez ağır bir dumanla karşılaştık.
d. Ağır hediyelerin bence bir önemi yok, bir tatlı söz yeter.
e. Madencilik ağır bir iştir.
f. Kazada ağır yaralılar da varmış.
g. Ağzımdan ağır bir söz çıkacak diye çok korktum.
h. Yaşına göre daha ağır bir gençti.
i. Akşam saatlerinde ağır yemeklerden kaçınırdı.

28

5. Sınıf Sözcük ve Sözcük Gruplarının Cümleye Kattığı Anlamlar

Etkinlik 3

3. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin cümleye kattıkları anlamları karşılarındaki boşluklara
yazınız.

a Polis, tünelin ağzında araçları kont- Tünel, kuyu ve mağara gibi yerlerin giriş
rol ediyordu. çıkışa yarayan açık kısmı

b Büyükler artık çocukların sesine ku- Duygu, düşünce
lak vermelidir.

c Havada bir tek bulut yoktu. Gökyüzü

d Gün boyu çalıştım, şimdi biraz din- Gündüz vakti, gündüz
lenmek istiyorum.

e Şirketin aylık değerlendirme toplan- Ayda bir kez yapılan veya çıkan
tısına katılmam gerekli. Evlilik ve kan bağına dayanan, karı,
koca, çocuklar, kardeşler arasında-ki
f Ailemle birlikte bir sahil kentine yer- ilişkilerin oluşturduğu toplum içindeki en
leşmeye karar verdik. küçük birlik
Birtakım şeylerin yerden yük-sekçe dur-
g İskemlenin ayağı kırılmış. masını sağlayan dayak, destek veya
h Evin dış cephesine yalıtım sağla- bunlardan her biri

mak için boya vurmalısınız. Sürmek, boyamak

i Sonunda yağmur durdu da evimize Dinmek, kesilmek
gidebildik.

29

5. Sınıf Sözcük ve Sözcük Gruplarının Cümleye Kattığı Anlamlar

Etkinlik 3

4. Aşağıda bazı sözcükler ve bu sözcüklerin anlamları verilmiştir. Anlamlarından hare-
ketle sözcükleri örnekteki gibi bulmacaya yerleştiriniz.

19

R B 13

Robot Yazılım 3 L ABORA TUVAR 8
H
7B LR

Teori Dâhi M O5 GA Ü İ
Deney Laboratuvar 10 H İ P O T E Z UŞ C
EOR
KK 12 T

Hipotez Ekran RR IE

O 11 D A H İ R

Araştırma Mercek S4DENEY M 6

Mikroskop Bulgu K 2YAZ I L IM
O E

Hücre P R
C

E

K

1. Belirli bir işi yerine getirmek için manyetizma ile kendisine çeşitli işler yaptırılabilen otomatik
araç

2. Bir bilgisayarda donanıma hayat veren ve bilgi işlemde kullanılan programlar, yordamlar,
programlama dilleri ve belgelemelerin tümü

3. Ayrıştırma, birleştirme yoluyla bir sonuca ulaşmak veya teşhis koymak için çeşitli araçlar kul-
lanılarak tıp, eczacılık, fizik, kimya gibi bilim dallarıyla ilgili araştırmaların, deneylerin yapıldığı
özel donanımlı yer

4. Bilimsel bir gerçeği göstermek, bir yasayı doğrulamak, bir varsayımı kanıtlamak amacıyla
yapılan işlem, tecrübe

5. Üzerine bir cismin ışık yoluyla görüntüsü düşürülen, saydam olmayan düz yüzey, görüntülük

6. İçinden geçen paralel ışınları düzenli bir biçimde birbirine yaklaştıran veya birbirinden uzak-
laştıran, camdan veya ışık kırıcı herhangi bir maddeden yapılmış, saydam cisim, lens

7. Bir mercek düzeneği yardımıyla küçük nesneleri büyütüp daha belirgin duruma getirmeye
veya çıplak gözle görülmeyenleri göstermeye yarayan alet

8. İnce bir zar içindeki protoplazma ve çekirdekten oluşmuş, bir organizmanın yapı ve görev
bakımlarından en küçük birliği

9. Araştırma verilerinin çözümlenmesinden çıkarılan bilimsel sonuç, netice

10. Deneylerle henüz yeter derecede doğrulanmamış ancak doğrulanacağı umulan teorik düşün-
ce,

11. Olağanüstü yeteneği ve yaratıcı gücü olan kimse, deha

12. Sistemli bir biçimde düzenlenmiş birçok olayı açıklayan ve bir bilime temel olan kurallar, ya-
salar bütünü, nazariye, kuram

13. Bir gerçeği ortaya çıkarmak için aramalarda bulunma, yöntemli yapılan çalışma

30

5. Sınıf Sözcük ve Sözcük Gruplarının Cümleye Kattığı Anlamlar

Etkinlik 3

5. Yaklaşık 2700 yıl önce Yunan yazar Homeros, önemli bir destan yazdı. Ona “İlios” is-
minden yola çıkarak “İlyada” adını verdi. İlyada, Yunan Krallıklarıyla Truvalılar arasındaki bir
savaşı anlatmaktadır. Homeros’a göre Sparta Kralı Menelaos’un güzel eşi Helen’i, Truva
Kralı’nın oğlu Paris’in kaçırması savaşa neden oldu. Yunanlılar bir savaş kurnazlığı saye-
sinde Truva’yı işgal etmeyi başardı. Yunanlar, geri çekilmiş gibi görünerek şehrin kapılarına
Truvalılara hediye olarak tahta bir at bıraktı. Ama gece yarısı tahta attan çıkan Yunan asker-
leri, diğer askerlere şehrin kapısını açtı ve Truva’yı yerle bir ettiler.
Peki, Truva diye bir şehir gerçekten var mıydı? Birçok bilim insanı için efsanelerde sık sık
adı geçen bu şehir, uzun süre hayal ürünü olarak kabul edildi. Truva, gerçekten vardı. Şehrin
gerçekten var olduğuna inanan insanlardan biri de Alman tüccar Heinrich Schliemann’dı
(Henrik Şiliman) (1822-1890). Homeros’un savaş tasvirleri, onu henüz bir çocukken büyü-
lemişti. Daha sonra bu şehri aramaya başladı. Bu arayışta ona Homeros’un tasvirleri yol
gösterdi. Schliemann, Hisarlık Tepesi’nde kazı yapmaya başladı. 1871’de antik döneme ait
bir şehrin kalıntılarını buldu. Truva şehri gün yüzüne çıkmış oldu.

Metinde geçen altı çizili ifadeleri karışık hâlde verilen metindeki anlamlarıyla eşleşti-
riniz.

Altı Çizili İfadeler Anlamları

1. Yaklaşık a. Ticaret yapan, ticaretle uğraşan kimse, tacir

2. Destan b. Askerlerin işgal ettikleri yeri terk etmek, geri gitmek

3. Yola çıkmak c. Ne yapılacağını, nasıl davranılacağını öğretmek

4. Kaçırmak d. Nüfusunun çoğu ticaret, sanayi, hizmet veya yönetimle ilgili iş-
5. İşgal etmek lerle uğraşan, genellikle tarımsal etkinliklerin olmadığı yerleşim
alanı, kent

e. Gerçek değeri ve miktarı değil, ondan az fazla veya eksik bir
niceliği gösteren, aşağı yukarı bir değerlendirme yapılarak bulu-
nan, takribî

6. Geri çekilmek f. Yer altındaki tarihsel değeri olan şeyleri, yapıları ortaya çıkarmak
için toprağı kazmak

7. Yerle bir etmek g. Varlığı bilinmeyen bir şeyi ortaya çıkarmak, keşfetmek

8. Şehir h. Tarih öncesi tanrı, tanrıça, yarı tanrı ve kahramanlarla ilgili olağa-
nüstü olayları konu alan şiir

9. Hayal i. Görünür hâle gelmek, ortaya çıkmak

10. Tüccar j. Temeline kadar yok etmek, tahrip etmek

11. Tasvir k. Herhangi bir şeyi esas almak, oradan başlamak

12. Büyülemek l. Bir nesnenin, kendine özgü niteliklerini tam ve açık bir biçimde
söz veya yazı ile anlatmak

13. Yol göstermek m. Zor kullanarak yanında götürmek
14. Kazı n. Çekiciliği ile etkisi altına almak, birini kendine bağlamak
15. Bulmak o. Bir yeri ele geçirmek
16. Gün yüzüne p. Zihinde tasarlanan, canlandırılan ve gerçekleşmesi özlenen şey,

çıkmak imge, hülya

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16.
e h kmö b j d p a l n c f g i

31

5. Sınıf Sözcük ve Sözcük Gruplarının Cümleye Kattığı Anlamlar

Etkinlik 3

6. Aşağıdaki ikilemeleri oluşumlarına göre gruplandırınız ve ilgili kutuya yazınız.

Robot Robot Yazılım Robot Yazılım
Teori Teori Dâhi Teori Dâhi
Deney Deney Laboratuvar Deney
Hipotez Hipotez Ekran Hipotez Laboratuvar
Araştırma Araştırma Mercek Araştırma Ekran
Mikroskop Mikroskop Bulgu Mikroskop Mercek
Mikroskop Mikroskop Bulgu Mikroskop Bulgu
Bulgu

a. Aynı Sözcüğün b. Eş Anlamlı c. Zıt Anlamlı d. Yakın Anlamlı
Tekrarıyla Oluşan Sözcüklerle Oluşan Sözcüklerle Oluşan Sözcüklerle Oluşan

İkilemeler İkilemeler İkilemeler İkilemeler

İnce ince Şan şöhret İyi kötü Doğru dürüst
Yavaş yavaş Akıllı uslu Er geç Yalan yanlış
Uslu uslu Ses seda İleri geri Üst baş
Açık açık Güçlü kuvvetli Aşağı yukarı Eş dost
Güzel güzel Laf söz Az çok Akıl fikir

e. Yansıma f. Anlamlı ve g. Anlamsız
Sözcüklerle Oluşan Anlamsız Sözcüklerle Sözcüklerle Oluşan

İkilemeler Oluşan İkilemeler İkilemeler

Şırıl şırıl Eğri büğrü Abur cubur
Çat pat Para mara Mırın kırın
Kıtır kıtır Çoluk çocuk Eciş bücüş
Horul horul Yarım yamalak Ivır zıvır
Fısır fısır Eski püskü Abuk subuk

32

5. Sınıf Sözcük ve Sözcük Gruplarının Cümleye Kattığı Anlamlar

Etkinlik 3

7. Aşağıdaki altı çizili sözcük gruplarının cümleye kattıkları anlamları bulup işaretleyiniz.

a. Cümle b. Cümle
Çocuklar bugünden tezi yok, proje ödevle- Büyüklerin lafını yabana atma, bunlar yılla-
riniz için çalışmaya başlamalısınız. rın birikimiyle elde edilen bilgilerdir.

Anlamlar Anlamlar

1 Birkaç gün içinde 1 Başkasından duyup öğrenmek

2 Bir an önce  2 Kendi bildiğini yapmak

3 Yakın zamanda 3 Söylenen söze değer vermek 

4 Bugün yarın 4 Eleştiriye açık olmak

c. Cümle d. Cümle
Atatürk; yüzü geleceğe dönük, çağdaş bir Biz değil ben diyen insanlardan her zaman
liderdir. uzak dur.

Anlamlar Anlamlar

1 Yenilikçi ve gelişmeye açık olmak  1 Dostluğa önem vermek

2 Bilime ve bilgiye önem vermek 2 Dost canlısı olmak

3 Geçmişe önem vermemek 3 Herkesle kolay kolay anlaşama-
mak

4 Çalışmaya ve çalışkanlığa değer 4 Kendini düşünmek, bencil olmak 
vermek

e. Cümle f. Cümle
Okul inşaatı ağır aksak ilerliyordu. Bir yazarın asıl ölümü kitaplarının raflarda
tozlanması sonucunda gerçekleşir.
Anlamlar
1 Özenli ve dikkatli bir şekilde Anlamlar

2 Yapılması güç ve karmaşık 1 Zamanla daha iyi anlaşılmak

3 Çok yavaş ve düzensiz 2 Unutulmak, okunmaz olmak 

4 Yavaş ve emin adımlarla  3 Okurlar tarafından eleştirilmek

4 Okurların isteklerine hitap etmek

33

5. Sınıf Sözcük ve Sözcük Gruplarının Cümleye Kattığı Anlamlar

Etkinlik 3

8. Aşağıdaki altı çizili söz gruplarının cümleye kattığı anlamları bulup altlarına yazınız.

a. Dede Korkut Hikâyeleri, atalarımızın yaşamına ayna tutan bir eserdir.
Toplumsal yaşamı olduğu gibi anlatması

b. Masallar insanların kalplerini eğiten eşsiz eserlerdir.
Vicdan duygusunun ve insani değerlerin öğretilmesi

c. Bugüne kadar ne elde ettiysem hepsi nasırlı ellerimin ürünüdür.
Çalışarak ve emek harcayarak elde etmek

d. Sen de kabul etmelisin ki bu şaka biraz ağır kaçtı.
Gücendirici, kaba, kırıcı, üzücü

e. Bundan sonra her şeye kendimin karar vereceği beyaz bir sayfa açmak istiyorum.
Geçmişi, yaşanmışı yok sayarak her şeye yepyeni bir noktadan başlamak

f. Aileler bilmelidir ki çocuklara söylenen her türlü yalan zararlıdır, beyaz yalanlar da dahil.
İyilik yapmak için söylenen, zarar vermediğine inanılan yalan

g. Çocuklara hayatı toz pembe göstermek, onlara iyilik değil; kötülüktür.
Kötülükleri gizleyip her şeyi iyi göstermek

h. Babam çok hazırcevaptır, hiçbir sözün altında kalmaz.
Kendine dokunan sözün karşılığını vermek

i. Ülke olarak gelişmek için bilimin önderliğinde ilerlemek, su götürmez bir gerçektir.
Başka bir yoruma elverişli olmayan, herkesin kabul edeceği, kesin, inkâr edilemez

j. Nihayet uzun zaman sonra ağız tadıyla bir tatil yapabileceğim.
Huzurla, rahatça, içine sine sine

k. Halide Edip Adıvar, Kurtuluş Savaşı yıllarında gazete yazılarıyla halkın sesi olmuştu.
Halkın duygu ve düşüncelerini aktarmak, duygularına tercüman olmak

l. Bazı firmalar televizyon reklamlarıyla göz göre göre halkı kandırdı.
Belli ve apaçık olarak, herkesin gözü önünde

m. “Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım / Hangi çılgın bana zincir vuracakmış,
şaşarım.”
Özgürlüğünü elinden almak, tutsak etmek

n. Arkadaşım dil bilgisi konularını su gibi biliyor.
Yanlışsız ve çok iyi bilmek

34

5. Sınıf Sözcük ve Sözcük Gruplarının Cümleye Kattığı Anlamlar KKT - 3 

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “geçmek” 4. I. Üzülme artık olan oldu, bundan sonra ne ya-
sözcüğü “Eve giderken sizin sokaktan geçeriz.” pacağımızı düşünelim.
cümlesindeki anlamıyla kullanılmıştır?
II. Babam yemek konusunda oldum olası çok
A) Bursa’ya giderken yeni yapılan köprüden geç- seçici biridir.
tik.
III. Sonunda bu işin olmayacağını o da anladı
B) Televizyonu kapatıp çalışma odasına geçtim. ama iş işten geçti.
C) İplik iğnenin deliğinden zor geçti.
D) Bu titizlik ona babasından geçmiş. IV. Rahat ol, gün gelir bize yapılanların hesabı
sorulur.
2. Aşağıdakilerin hangisinde altı çizili sözcüğün
anlamı yanlış verilmiştir? Numaralanmış cümlelerdeki altı çizili sözcük-
lerden hangileri aynı anlamda kullanılmıştır?
A) Çalışma ortamı huzurlu olmazsa başarı yaka-
lanamaz. A) I ve II. B) I ve III.
C) II ve III. D) II ve IV.
(Bir kimsenin veya bir insan topluluğunun
yaşayışını etkileyen ruhsal, toplumsal ve 5. Gençlerin Atatürk ve yurt sevgisi beni yüreklen-
kültürel etkilerin bütünü) diriyor.

B) Kira sözleşmesinin koşulları çok ağır olduğu Altı çizili sözcüğün cümleye kattığı anlam aşa-
için kabul etmedim. ğıdakilerin hangisinde vardır?

(Bir antlaşmada belirlenen hükümlerden her A) Herkes şunu iyi bilmelidir ki insanı insan yapan
biri) duygularıdır.

C) İnsanlar gibi kuşlar da her gün yuvalarına ha- B) Yeni işler peşinde koşmak için beni cesaretlen-
yatta kalmak için yemek taşıyor. dirdi.

(Bir şeyin içinde yerleşmiş olduğu veya C) Düşüncelerimin değişmesi için çok dil döktü.
yerleştirildiği oyuk)
D) Mutlu olmak istiyorsak öncelikle kendimizi
D) Midye gibi kabuklu deniz hayvanlarını çok tü- sevmeye başlamalıyız.
ketmek sağlığa zararlıdır.

(Bir hayvanı dıştan örten kitinli, kalkerli, silisli,
kemiksi veya boynuzsu örtü)

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili söz 6. “Çıkmak” sözcüğü aşağıdakilerin hangisin-
grubu farklı anlam taşımaktadır? de “bulunduğu yeri bırakıp başka yere geçmek,
taşınmak, ayrılmak, ilgisini kesmek” anlamında
A) Elbet bir gün hayallerimi süsleyen arabayı ala- kullanılmıştır?
cağım.
A) Son araştırmamızdan kesin bir sonuç çıkmadı.
B) Herkes eninde sonunda kararlarımın doğru ol-
duğunu görecek. B) Dedem daha hastaneden çıkmadı, iki gün da-
ha kalacakmış.
C) Sevgi ve saygıya dayanmayan ilişkiler er geç
yıkılmaya mahkûmdur. C) Sabahın erken saatinde evden çıktı, taksiye bi-
nip tren istasyonuna gitti.
D) Ne zaman görsem elinde kitap ders çalışıyor.
D) Lokantadan çıktım, daha güzel bir işe girdim.

35

5. Sınıf Kavram ve Çağrışımlar

Kavram ve Çağrışımlar

➤➤ Bir nesnenin ya da düşüncenin zihnimizdeki karşılığını anlatan sözcüklere “kavram” adı verilir. Bu kavramlar
çoğunlukla nesnelerin veya olayların ortak özelliklerini kapsayan ve bir ortak ad altında toplayan sözcüklerdir.

Örnek: sağlık, eğitim, güvenlik, spor, sanat vb.
➤➤ Nesneleri, düşünceleri veya durumları karşılayan kavramlar genellikle bir çatı altında toplanır çünkü bu kav-

ramlar arasında işlev, görev, içerik, şekil gibi benzerlikler yani ortak noktalar vardır. Bu yüzden aynı kavram
alanına giren sözcükler birbirlerini hatırlatırlar. İşte bu duruma da “çağrışım” adı verilir.
➤➤ Örnek: Eğitim kavramı “ders, kitap, öğrenci, öğretmen, konu, ödev, sınıf, okul, ders zili, defter, sınav, not…”
gibi pek çok kavramı çağrıştırır, bir başka deyişle hatırlatır.

Örnek:

Anne

Kardeş Baba

Sevgi Aile Çocuk

Etkinlik 4

Kazanım: T.5.2.3. Konuşma stratejilerini uygular.
Serbest, güdümlü, kelime ve kavram havuzundan seçerek konuşma gibi yöntem ve teknik-
lerin kullanılması sağlanır.
T.5.3.5. Bağlamdan yararlanarak bilmediği kelime ve kelime gruplarının anlamını tahmin eder.

1. Aşağıdaki kelimelerin çağrıştırdıkları ifadeleri kutucuklara yazınız.

Mekik Uzay Uydu Yazar Kitap Okur
Gezegen Astreoit Konu Bilgi

Ekran Fare Aşçı Yemek Ocak
Bilgisayar Oyun Lezzet Masa

Yazılım

36

5. Sınıf Kavram ve Çağrışımlar

Etkinlik 4

2. Aşağıdaki kelime havuzundan “sağlık” kavramıyla ilgili sözcükleri bulup işaretleyiniz.

a. Hastane  e. Laboratuvar  i. Sıra m. Sandalye

b. Doktor  f. Kalem j. Hasta  n. Tedavi 

c. Bilgisayar g. Röntgen  k. Ameliyat  o. İlaç 

d. Masa h. Virüs  l. Hemşire  p. Reçete 

3. Aşağıdaki verilen kavramların çağrıştırdığı dört sözcüğü karşılarına yazınız.

a. Organ: Göz, böbrek, karaciğer, burun
b. Hikâye: Olay, yer, zaman, kişi
c. İçecek: Süt, su, meyve suyu, çay
d. Sinema: Yönetmen, senaryo, oyuncu, yapımcı
e. Tatlı: Baklava, şeker, pastane, kek
f. Teknoloji: Gelişim, bilim, mühendis, buluş
g. Futbol: Gol, futbolcu, teknik direktör, kulüp
h. Eğlence: Oyun, müzik, dans, parti
i. Coğrafya: Vadi, iklim, ova, nehir
j. Tarım: Toprak, çiftçi, mahsul, buğday
k. Meteoroloji: Hava, bulut, sıcaklık, yağış
l. Orman: Ağaç, fidan, yeşillik, oksijen
m. İletişim: Haber, telefon, televizyon, radyo
n. Turizm: Otel, kumsal, tatil, dinlemek
o. Kültür: Müze, halı, gelenek, yozlaşma
p. Demokrasi: Özgürlük, saygı, hoşgörü, seçim
q. Soğuk: Bere, atkı, kazak, soba
r. Voleybol: File, servis, smaç, blok

37

5. Sınıf Kavram ve Çağrışımlar

Etkinlik 4

4. Aşağıdaki sözcüklerin ait olduğu kavram alanlarını boş bırakılan yerlere yazınız.

a b c
Mercek Nutuk Dörtlük
Portre Lider Dize
Manzara Asker Kafiye
Işık Şair
Flash Cumhurbaşkanı Duygu
Kurucu

Fotoğrafçılık Atatürk Şiir

d e f
Dekor Roman Uçak
Perde Hikâye Rota
Oyun Şiir
Sahne Anı Yükseklik
Kostüm Deneme Paraşüt
Helikopter
Tiyatro Edebiyat
Havacılık
g h
Gemi Ressam i
Tekne Tuval Nota
Yat Boya Ezgi
Yelkenli Çerçeve Söz
Deniz Fırça
Sol anahtarı
Denizcilik Resim Enstruman
j k
Müzik
Kar Müzik l
Soğuk Edebiyat
Mevsim Heykel Futbol
Kardan adam Sinema Atletizm
Palto Güreş
Resim Basketbol
Kış Yüzme
Sanat
Spor

38

5. Sınıf Kavram ve Çağrışımlar KKT - 4 

1. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi farklı bir kav- 4. Aşağıdakilerden hangisi “çiçek” sözcüğü ile
ram alanına aittir? aynı kavram alanına girmez?

A) Baskı B) Kâğıt A) Saksı B) Yaprak
C) Matbaa D) Kırtasiye C) Güneş D) Tomurcuk

2. İnsan beyni, en gelişmiş ve bir o kadar da an- 5. I. Bayrak: Özgürlük, bağımsızlık, millet
laşılması en güç organdır. Sinir sistemimizin bir II. Balık: Su, yüzgeç, kuyruk
parçasıdır. Sinir hücreleriyle kaslarımıza sinyal III. Uçak: Direksiyon, tekerlek, şoför
gönderir ve yaşamsal fonksiyonlarımızın gerçek- IV. Güvenlik: Polis, asker, bekçi
leşmesini sağlar. Beynin yapısını ve işlevlerini
inceleyen bilim dalı sadece tıp değildir, psikoloji Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin han-
ve eğitim bilimleri de beynin işlevlerini inceler. gisinde kavramın çağrıştırdığı sözcüklerde
yanlışlık yapılmıştır?
Metinde geçen aşağıdaki sözcüklerden hangi-
si farklı bir kavram alanına aittir? A) 1. B) 2. C) 3. D) 4.

A) Beyin B) Sinir sistemi
C) Sinir hücresi D) Kas

3. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi “toplu ulaşım” 6. Bir elinde silgi, diğerinde tebeşir
kavram alanına girmez? Tebeşir gibi ak yürekli
Cesur ve de bilgili
Yazar, çizer, şekiller yapar
Kolay öğrenelim diye çabalar

Bu şiirdeki altı çizili sözcükler aşağıdaki kav-
ram alanlarından hangisiyle ilgili olamaz?

A) Otobüs B) Otomobil A) Kültür B) Eğitim
C) Tren D) Vapur C) Okul D) Öğretmen

39

5. Sınıf Yabancı Sözcüklerin Türkçe Karşılıkları

Yabancı Sözcüklerin Türkçe Karşılıkları

➤➤ Dil, insanları diğer canlılardan farklı ve üstün kılan en önemli hazinedir. Dil, insanların duygu ve düşüncelerini
ifade edebilmesini sağlayan, bilgi ve kültür birikimimizi gelecek kuşaklara aktarabilmemize olanak tanıyan en
gelişmiş iletişim aracıdır. İnsanlar el, kol veya vücut hareketleriyle de duygu ve düşüncelerini aktarabilir ama
bu aktarım sınırlıdır. Bu yüzden konuşmaya ya da yazmaya hayati anlamda ihtiyaç duyarız.

➤➤ Dilin temel görevi iletişim olsa da başkaca görevleri de vardır. Bunlardan belki de en önemlisi aynı dili konuşan
insan topluluklarına millet özelliği kazandırmasıdır. Kısaca söylemek gerekirse “dil” bir milleti millet yapan, o
milletin yaşamasını sağlayan bir güçtür. Bu nedenle milletler dillerine sıkı sıkıya sahip çıkar ve dillerini koruma-
ya çalışırlar.

➤➤ İnsanlar ve toplumlar birbirlerinden etkilenir ve birbirleriyle çeşitli alışverişlerde bulunurlar. Bu noktada bir
dilden başka bir dile sözcük aktarımı gayet doğaldır. Türk milleti çeşitli toplumlarla tarih boyunca ilişki için-
de olmuş, bazı toplumları etkilemiş bazı toplumlardan etkilenmiştir. Bu etkileşim içinde sözcük alış verişi de
olmuştur. Örneğin “kitap” sözcüğü Arapçadan, “lahana” sözcüğü Rumcadan, “pantolon” sözcüğü Fransızca-
dan dilimize girmiştir.

➤➤ Bir dilde her nesneyi veya varlığı karşılayacak sözcük olmayabilir, bu durumda başka dillerden sözcük alıp kul-
lanmak doğaldır ama dilimizde karşılığı olan sözcükler yerine yabancı sözcükler kullanmak dilimize çok büyük
zararlar verir. Bu durum dilimizi, kültürümüzü hatta birlik ve beraberliğimi bile bozar. Örneğin “dizüstü” yerine
“notebook”, “güle güle” yerine “bay bay”, “yazıcı” yerine “printer” dersek dilimize büyük zarar vermiş oluruz.
Türkçemize sahip çıkmak milli bir görevdir.

Etkinlik 5

Kazanım: T.5.2.7. Konuşmalarında yabancı dillerden alınmış, dilimize henüz yerleşmemiş kelimelerin Türkçelerini
kullanır.

T.5.4.12. Yazdıklarında yabancı dillerden alınmış, dilimize henüz yerleşmemiş kelimelerin Türkçelerini
kullanır.

1. Aşağıdaki yabancı sözcükleri Türkçe karşılıklarıyla örnekteki gibi eşleştiriniz.

Yabancı Sözcükler Türkçe Karşılıkları
1 Buton 3 Tam
2 Data 7 Sevimli
3 Full 1 Düğme
4 Dubleks 9 Özgün
5 Center 2 Veri
6 Okey 10 Gösteri Adamı
7 Sempatik 4 İki katlı
8 Antipatk 11 Üstünlük
9 Orijinal 6 Tamam
10 Şovmen 8 Sevimsiz
11 Avantaj 5 Merkez

40

5. Sınıf Yabancı Sözcüklerin Türkçe Karşılıkları

Etkinlik 5

2. Aşağıda verilen yabancı sözcüklerin Türkçe karşılıklarını bulup örnekteki gibi karşısı-
na yazınız.

Yabancı Sözcükler Türkçe Karşılıkları Yabancı Sözcükler Türkçe Karşılıkları

1. Hobi Uğraş 2. Mouse Fare

3. Hijyenik Sağlıklı 4. Puzzle Yapboz

5. Pozitif Olumlu 6. Sandviç Ekmek arası

7. Start Başlama 8. E-mail E-Posta

9. Fanatik Bağnaz 10. Elastik Esnek

11. Poşet Torba 12. Exit Çıkış

13. İnternet Genel Ağ 14. Anons Duyuru

15. Kreş Çocuk Yuvası 16. Badigart Koruma

17. Kaos Kargaşa 18. Chat Sohbet

19. Joy-stick Kumanda kolu 20. Antre Giriş

3. Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili yabancı sözcüklerin Türkçe karşılıklarını yanla-
rına yazınız.

Yabancı Sözcükler Saçma
a. Yaşadığımız bu absürt olay, hepimizi çileden çıkardı. Bölüm
b. Babam şirketin dış ilişkiler departmanında çalışıyor. Cankurtaran
c. Dedem rahatsızlanınca ambulans çağırdık. Çağrı merkezi
d. Hesap işlemleri için coll centerden aradılar. Eliaçık
e. Amcam oldukça bonkör biridir. Tanıtım
f. Oyunun demo sürümünü yükledim. Köşe vuruşu
g. Son dakikada kornerden gelen bit topla gol attık. Bitiş
h. Zorlu doksan dakikanın sonunda finiş düdüğü ile şampiyon olduk. Kuşak, nesil
i. Yeni jenerasyon daha yaratıcı olmak zorunda.

41

5. Sınıf Yabancı Sözcüklerin Türkçe Karşılıkları

Etkinlik 5

4. Aşağıdaki cümlelerde yer alan dilimize yerleşmemiş yabancı sözcükleri bulup Türkçe
karşılıklarıyla örnekteki gibi eşleştiriniz.

Cümleler Türkçe Karşılıkları
g izlenme oranı
a. Türkiye global bir sorunla karşı karşıya… a Küresel, dünya çapında
i Çevrim dışı
b. Yemeği yedikten sonra babam adisyonu is- k Çağdaş
tedi. l Tanıtım
j Yemek listesi
c. Yıl sonu için eğlenceli aktiviteler hazırladık. m Çok büyük
n Ana kent
d. Amatör bir ressamın tablosunu daha ucuza d Deneyimsiz
alabilirsiniz. o Eş zamanlı
h Uyum, alıştırma
e. Egoist insanlarla hiçbir zaman anlaşamam. f Yoğunlaştırılmış
b Hesap
f. Konsantre meyve suları, daha iyi oluyormuş. c Etkinlik
e Bencil
g. Yeni başlayan dizinin reytingi çok yüksekmiş. p Sunucu
r Sürüm
h. Birinci sınıfa başlayanlara oryantasyon prog- s Takma ad
ramı uygulanacakmış. u Hava yastığı
p Yıldız
i. Arkadaşımın hesabı şu an offline gözüküyor.

j. Buranın mönüsü tam da senin damak tadına
göre.

k. Okullarımızda modern bir eğitim veriliyor.

l. Firma yeni model araçlarının lansmanını yap-
tı.

m. Semtimize yeni bir mega alışveriş merkezi
açılacakmış.

n. Metropollerin çözemediği trafik sorunu gittik-
çe büyüyor.

o. Taraflar senkronize çalışırsa sorun çözülür.

p. Genç şarkıcıyı dinleyince yeni bir star doğu-
yor, dedim.

r. Maç spikerinin Türkçesi beni çıldırttı doğru-
su.

s. Oyunun yeni versiyonu çok etkileyici olmuş.

t. Sosyal medya hesaplarımda nick name kul-
lanıyorum.

u. Arabamızda tam yedi tane air bag var.

42

5. Sınıf Yabancı Sözcüklerin Türkçe Karşılıkları KKT - 5 

1. İnsanlar, hayvan fobisinden kurtulmadıkça doğa- 4. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinin
nın güzelliğini kavrayamazlar. yerine Türkçe bir karşılık kullanmaya gerek
yoktur?
Bu cümledeki altı çizili sözcüğün Türkçe kar-
şılığı aşağıdakilerden hangisidir? A) Annem, babama no-frost özelliği olan bir buz-
dolabı istediğini söyledi.
A) Sevimsiz B) Korku
C) İlgisiz D) Uğraş B) Fark yaratmak istiyorsan ekstra çalışmalısın.

C) Gezideki kılavuzumuz, bizimle çok ilgilendi.

D) Resim dersinde değişik emojiler çizdik ve bo-
yadık.

2. Aşağıdakilerin hangisinde yabancı sözcüğün 5. Yaz döneminde vizyona giren filmlerden eğlenceli
Türkçe karşılığı yanlış verilmiştir? I II

A) Full-time - Her zaman ve bir o kadar da düşündürücü yapıtlar olması
B) Direktör - Yönetmen III
C) Parlamento - Meclis
D) Misyon - Görev beni heyecanlandırdı.
IV

Numaralanmış sözcüklerden hangisinin yeri-
ne Türkçe sözcük kullanmalıyız?

A) I. B) II. C) III. D) IV.

3. I. Gazetemiz her zaman aktüel haberlere yer 6. I. Blöf (Kandırmaca)
vermiştir. II. Brifing (Bilgilendirme, sunu)
III. Defans (Korunaklı)
II. Bilimsel çalışmalarda objektif davranmak bir IV. Catering (Yemek hizmeti)
gerekliliktir.
Yukarıdaki numaralanmış sözcüklerden han-
III. En sıkıntılı anlarda bile nasıl böyle relaks olabi- gisinin ayraç içinde verilen Türkçe karşılığı
liyorsun, anlamıyorum. yanlıştır?

IV. Kitapta yer her şiir güzelliğinden daha çok ori-
jinalliği ile dikkat çekiyor.

Numaralanmış cümlelerdeki altı çizili yaban-
cı sözcüklerin yerine aşağıdakilerden hangisi
getirilemez?

A) Rahat B) Güncel A) I. B) II. C) III. D) IV.
C) Tarafsız D) Etkileyici

43

5. Sınıf Farklı Düşünmeye Yönlendiren Sözcükler -
Bağlantı ve Geçiş İfadeleri

Farklı Düşünmeye Yönlendiren Sözcükler - Bağlantı ve Geçiş İfadeleri

➤➤ Farklı Düşünmeye Yönlendiren İfadeler: Duygu ve düşüncelerimizi anlatırken ifade etmeye çalıştığımız
durumun değiştiğini ya da olumluyken olumsuza dönüştüğünü anlatmak için “ama, fakat, yalnız, ne var ki,
oysaki, ne yazık ki, halbuki, ancak, rağmen” gibi ifadeler kullanırız. İşte bu ifadelere “düşüncenin yönünü de-
ğiştiren sözcükler” adı verilir.

Örnek: Uzun süre umutla bekledim ama gelmedin. (Bu cümlede beklemek eylemi yapılmakta, cümle mantık
gereği “gelmek” eylemiyle bitmesi gerekirken “ama” sözcüğü cümledeki anlamın yönünü değiştirmiş ve bek-
lentinin karşılanamadığını anlatmıştır.)

Örnek: Yola erken çıkmamıza rağmen sınava geç kaldık.

➤➤ Destekleyici ve Açıklayıcı İfadeler: Konuşurken ve yazarken dile getirdiğimiz düşüncemizin daha iyi ve ay-
rıntılı anlaşılabilmesi için “örneğin, yani, açıkçası, başka bir deyişle, demek ki, doğrusu, hatta” gibi ifadeler
kullanırız. Bu ifadeler ortaya koyduğumuz düşüncenin daha rahat anlaşılması için cümleye yeni açıklamalar
eklememize olanak tanır.

Örnek: Ahmet, konser için bilet almamış demek ki annesi izin vermemiş. (Bu cümlede “demek ki” ifadesinden
sonra Ahmet’in neden bilet almadığı açıklanmış.)

Örnek: Bilgisayarda çok vakit geçirmemesi için ona çok dil döktüm hatta fazla bilgisayar kullanmanın zarar-
larıyla ilgili belgesel bile izlettim.

➤➤ Özetleyen ve Sonuç Bildiren İfadeler: Yazılı veya sözlü anlatımlarımızda duygu ve düşüncelerimizi topar-
layan, kısaca anlatan, iletmek istediğimiz ana düşünceyi aktaran cümlelerimizi konuşmamıza ya da yazımıza
bağlayan “kısaca, kısacası, özetle, sözün özü, lafın kısası, sonuçta, sonuç olarak, böylece” gibi ifadelere
“özetleyen ve sonuç bildiren ifadeler” adı verilir.

Örnek: İnsanın hayatında her gün yaşadıklarını anlatabileceği, dertleşebileceği, akıl danışabileceği, beraber
gülüp beraber ağlayabileceği kısacası hayatımı paylaşabileceği birisi olmalı. (Cümledeki “kısacası” ifadesin-
den sonraki yargı, kendinden önce söylenenleri anlam olarak kapsamaktadır.)

➤➤ Genel ve Özel Durumları Belirten İfadeler: Konuşmamızda veya yazımızda anlattığımız olay ya da durum-
ların çoklukla tekrar edildiğini anlatmak için “hep, çoğunlukla, genellikle, sıklıkla, her zaman, çoğu zaman, sık
sık, ikide bir, genel olarak” gibi ifadeler kullanırız. Bu sözcüklere “genel durum bildiren ifadeler” adı verilir. An-
lattığımız olay ya da durumların daha az tekrar edildiğini, bir kere yapıldığını yahut kısıtlı bir kimsenin yaptığını
anlatmak için “ara sıra, arada bir, zaman zaman, bazen, sadece, nadiren, yalnız” gibi ifadeler kullanırız. Bu
sözcüklere “özel durumları bildiren ifadeler” adı verilir.

Örnek: Kitap okumayı severim çoğunlukla da roman okurum.

Radyoda bazen yabancı müzik çalıyorlar dinlemek durumunda kalıyorum.

➤➤ Önem Belirten İfadeler: Duygu ve düşüncelerimi aktarırken dinleyenin veya okurun anlattığımız konunu belirli
noktalarına dikkat etmesi gerektiğini, bu noktaların önemli olduğunu anlatmak için “özellikle, en önemlisi, baş-
lıca, hele ki, en iyisi, en kötüsü, en azı” gibi ifadeler kullanırız. Bu sözcüklere “önem bildiren ifadeler” adı verilir.

Örnek: Güzel Türkçemizi korumak için pek çok şey yapılmalıdır ama bunun başlıca yolu onun güzel örnekle-
rini içeren kitaplar okumaktır.

Bir ülkenin ne kadar medeni olduğunu anlamak için özellikle trafiğine bakılmalıdır.

44

5. Sınıf Farklı Düşünmeye Yönlendiren Sözcükler -
Bağlantı ve Geçiş İfadeleri

Etkinlik 6

Kazanım: T.5.2.6. Konuşmalarında uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanır.
T.5.3.26. Metni oluşturan unsurlar arasındaki geçiş ve bağlantı ifadelerinin anlama olan katkısını
değerlendirir.
T.5.4.16. Yazılarında uygun geçiş ve bağlantı ifadelerini kullanır.

1. Aşağıdaki cümlelerde yer alan farklı düşünmeye yönlendiren ifadelerin örnekteki gibi
altını çiziniz.

a. Eskimiş dolabın çalışacağını hiç düşünmemiştim ama sorunsuz çalıştı.
b. Annemin aldığı çiçek solmasın diye uğraştım fakat başaramadım.
c. Kalacağımız yer hakkında korkularım vardı yalnız korktuğum gibi çıkmadı.
d. Şairin yeteneğine diyeceğim yok lakin bu şiiri çok kötü.
e. İşiniz yaparım ancak istediğiniz sürede bitiremem.
f. Bana darıldığını söylüyor oysa ben ona bir şey yapmış değilim.
g. Çok ısrar etmeme rağmen bir gün daha kalmadı.
h. Kitabın adını şimdi hatırlayamadım oysaki kitabı daha önce okumuştum.
i. Sınav sonuçları bugün açıklanacaktı ne var ki sistemde bir hata oluşmuş.
j. Benim söylediğim gibi yapabilirsiniz ya da istediğiniz gibi yapıp sonuçlarına katlanırsınız.

2. Aşağıdaki cümleleri verilen sözcüklerden uygun olanlarla tamamlayınız.

a. Arabaya binmeyi çok seviyordu ama yakıt almak için kaynakları sınırlıydı.

b. Gelecek güzel günlere inanmak istiyordu ne var ki şartlar onu karamsarlığa
itiyordu.

c. Tarihi eserlerimiz ne yazık ki bir bir yurt dışına kaçırılıyor.

d. Kontrollerden bir şey çıkmadı ancak ağrılarım devam ediyor.

e. Karanlıkta olmamıza rağmen gözlerini bana diktiğini hissedebiliyordum.

f. Ben ortamı yumuşatmaya çalışıyordum oysa yangına körükle gider gi-
bi konuşuyordu.

g. Dükkâna ortak olurum yalnız eski borçlara karışmam.

ne yazık ki ama ne var ki ancak
rağmen yalnız
oysa

45

5. Sınıf Farklı Düşünmeye Yönlendiren Sözcükler -
Bağlantı ve Geçiş İfadeleri

Etkinlik 6

3. Aşağıdaki cümleleri anlam akışına göre tamamlayınız.

a Bu ayakkabıyı çok beğendim ama yeteri kadar param yok.


b Elmalar oldu ne var ki toplayacak işçi bulamıyoruz.


c Bir an önce tatile gitmek istiyorum ancak işlerim henüz bitmedi.


d İnsanlar doğaya yaptıkları kötülükleri unutur fakat doğa unutmaz.


e İyi hoş bir arkadaş gelgelelim inatçı.


f Tam sıcakların iyice arttığı günde klima bozuldu oysa daha yeni yaptırmıştık.


g İstediği ayakkabıyı bulmak için akşama kadar dolaşmış lakin yorulduğuyla kalmış.


h Güreşçimiz yenik sayılmış halbuki rakibinden daha iyi güreşiyordu.


i Bu yılki tatilimizi her zamanki gibi Muğla’da geçirebiliriz veya değişiklik yapıp İzmir’e
gidebiliriz.

j En sevdiğim arkadaşım hastanede canıyla boğuşuyor hâl böyle iken benden mutlu
olmamı nasıl isteyebilirsiniz.

4. Aşağıda verilen sözcükleri cümle içinde kullanınız.

a. Oysaki Yalnızlık canımı sıkmaya başlamıştı oysaki yalnız kalmak için buraya
gelmiştim.

b. Rağmen Yaşı küçük olmasına rağmen olgun davranışlar sergiliyordu.

c. Halbuki Beni tanımadığını söylemiş hâlbuki dün toplantıda gayet samimi
davranıyordu.

d. Ancak İstediğin oyuncağı alırım ancak başka bir şey istemeyeceksin.

e. Ne var ki Bulutlar toplanmıştı ne var ki yağmurdan eser yoktu.

46

5. Sınıf Farklı Düşünmeye Yönlendiren Sözcükler -
Bağlantı ve Geçiş İfadeleri

Etkinlik 6

5. Aşağıdaki metinlerde düşüncenin yönünü değiştiren ifadenin olduğu cümlenin numa-
rasını boş kutucuğa yazınız.

a (1) Büyük buluşlar gibi kimi küçük buluşlar da insanlığın yaşamında büyük rol 2
oynamışlardır. (2) Bu küçük buluşlar gündelik yaşamda sürekli kullandığımız ama
önemini pek de düşünmediğimiz şeylerdir. (3) Bunları bulanlar da neredeyse unu-
tulmuştur. (4) Matbaayı icat edenin kim olduğunu biliriz. (5) Masa ve sandalyeyi ilk
kim kullandı dersiniz? (6) Peki, tükenmez kalemi kim icat etmiş olabilir sizce? (7)
İlk sabunu, çocuklar ellerini yıkamadan sofraya oturmasınlar diye bir anne yap-
mıştır belki de…

b (1) Ben ağaç olmadan önce bir şeftaliydim. (2) Bir sepete doldurulmuş yüz tane 3
şeftalinin arasındaydım. (3) Bahçıvan, sepetin altını üstünü yeşil asma yaprak- 4
larıyla örtmüştü ne var ki yaprakların orasından burasından sızan güneş ışınları 5
kabuğumuza ulaşıyor, al renkli ince görüntümüzü daha çekici yapıyordu. (4) Gün
ağarmadan toplandığımız için üzerimizdeki çiy gibi serindik hepimiz. (5) Özenle
toplandığımızdan beremiz, eziğimiz yoktu. (6) Kabuğum öylesine kırmızıydı ki çıp-
laklığımdan utanıp kızardığım sanılabilirdi. (7) Bahçıvan, beni hemen fark edileyim
diye sepetteki şeftalilerin en üstüne koydu. (8) Çünkü diğer şeftalilerden daha iri
ve daha albeniliydim.

c (1) Samed Behrengi'yi kim sevmez ki? (2) Onu, dünyanın dört bir yanında büyük
yankılar uyandıran, iki de büyük ödül kazanan “Küçük Karabalık” adlı kitabıyla
tanımıştık. (3) “Bir Şeftali, Bin Şeftali” de onun en güzel kitaplarından biri. (4) Bu
küçük öyküde iki küçük yoksul çocuk var: Ali ile Mehmet lakin öykünün asıl kah-
ramanı, dalından kopmuş dünya güzeli bir şeftali. (5) Samed Behrengi, öyle uygun
görmüş, şeftaliyi konuşturmuş bu kez. (6) Toprağın altında kalın kabuklu bir çekir-
dek olarak nasıl uyuyup beklediğini, mevsim bahara dönüşünce nasıl çekirdeğin
kabuğunu ikiye ayırıp içinden filizlenip boy attığını, sonunda toprağın üstüne çık-
tığını, ağaç olabilmek, meyve verebilmek, özellikle Ali ile Mehmet yesinler diye,
dünya güzeli şeftalilerle dallarını süslemek için nasıl çabaladığını ilgiyle okuya-
caksınız. (7) Sonra bu güzel şeftali ağacının bir de küsüşü var. (8) Yok, öykünün
bütününü anlatmamızı beklemeyin; açın, okuyun; çok seveceğinizi umuyo-ruz.

d (1) Sevgi Masalı, padişahın güzeller güzeli kızı ile sarayda çalışan Koç Ali'nin
öyküsü. (2) Kendisinden başka kimseyi beğenmeyen, kimseyle arkadaş olmak
istemeyen prensesin tek oyun arkadaşı Koç Ali'dir. (3) Günün birinde Koç Ali'nin
prensese söylediği bir şey güzel kızı öyle kızdırır ki Koç Ali'yi saraydan attırır. (4)
Ondan sonra iyice yalnız kalır huy-suz prenses ve hiçbir şeyle avunamaz. (5) So-
nunda hastalanıp yatağa düşer ne var ki onun hastalığının bir tek çaresi vardır:
Sevgi Masalı. (6) Peki, bu masalı kimden dinleyecektir?

e (1) Sevgi Masalı, padişahın güzeller güzeli kızı ile sarayda çalışan Koç Ali'nin 4
öyküsü. (2) Kendisinden başka kimseyi beğenmeyen, kimseyle arkadaş olmak
istemeyen prensesin tek oyun arkadaşı Koç Ali'dir. (3) Günün birinde Koç Ali'nin
prensese söylediği bir şey güzel kızı öyle kızdırır ki Koç Ali'yi saraydan attırır. (4)
Ondan sonra iyice yalnız kalır huysuz prenses ve hiçbir şeyle avunamaz. (5) So-
nunda hastalanıp yatağa düşer ne var ki onun hastalığının bir tek çaresi vardır:
Sevgi Masalı. (6) Peki, bu masalı kimden dinleyecektir?

47

5. Sınıf Farklı Düşünmeye Yönlendiren Sözcükler -
Bağlantı ve Geçiş İfadeleri

Etkinlik 6

6. Aşağıdaki sözcüklerden destekleyici ve açıklayıcı ifadeleri işaretleyiniz.

 a. Açıkçası f. Oysaki  l. Yani

b. Fakat  g. Hatta  m. Örneğin
 c. Daha doğrusu  h. Mesafe n. Yahut

d. Ancak  i. Başka bir ifadeyle o. Yalnız

e. Buna rağmen j. Halbuki  p. Demek ki
 k. Söz gelimi

7. Aşağıdaki cümleleri düşüncenin akışına göre sözcük havuzundan seçeceğiniz ifade-
lerle tamamlayınız.

Sözcük Havuzu

Açıkçası Hatta Mesela Demek ki
Yani Örneğin Söz gelimi Başka bir deyişle

a. İki gündür kendimi iyi hissediyorum hafta arkadaşlarla maç bile yapabilirim.

b. Rüzgâr göz açtırmıyor, toz toprak uçuşuyor, berbat bir hava yani .

c. Çocukları seveceksin üstüne titreyerek örneğin narin bir çiçeği okşar gibi.

d. Kurduğumuz müzik grubunda herkes kendini göstermeye çalışıyordu açıkçası
sadece adımız gruptu.

e. Her gün yaptığı tuhaf şeyler yapardı mesela gün ağarır ağarmaz opera dinlemeye
başlardı.

f. Yazarlar, halkı aydınlatır ve halka doğruları öğretir başka bir deyişle halkın öğretmenle-
ridir.

g. Sonunda şirketi kurmuşlar demek ki banka krediyi vermiş.

h. Bazı insanlar gerçekleri görmez, görmediklerini gerçek sanır söz gelimi günlük burç
yorumlarına göre yaşayanlar var.

48

5. Sınıf Farklı Düşünmeye Yönlendiren Sözcükler -
Bağlantı ve Geçiş İfadeleri

Etkinlik 6

8. Aşağıdaki cümlelerde yer alan özetleyen ve sonuç bildiren ifadeleri bulup ayraçla be-
lirtilen yere yazınız.

Yasa kavramı, binlerce yıl içerisinde insanların gelişimi, ihtiyaçları doğ-
a rultusunda ortaya çıkmış, insanların hayatta kalmasına yardımcı olmuş Sonuç olarak

bir kavramdır. Sonuç olarak “yasa” demek, medeniyet demektir.

Hikâye ya da roman okurken sadece konuya odaklanmayın, kahra-
manın başından geçenleri takip etmeyin; yazarın kurduğu cümlelere,
b kullandığı sözcüklere de dikkat edin böylece okuduklarınız Türkçenizi Sonuçta

geliştirmiş olur.

c Sevgili gençler, sonuçta Atatürk, bu ülkenin geleceğini sizlere emanet Uzun lafın
etti. kısası

İki saatlik konuşmamda sizlere Nasrettin Hoca ve onun adında top-
lanmış fıkraların oluşum, içerik ve işlevlerini anlattım. Uzun lafın kısası Tek cümleyle
d Nasrettin Hoca fıkraları Türk milletinin zekâsının ve hoşgörüsünün bir özetlemek

dışa vurumudur.

Büyüklere çocuklar hakkında çok şey söylenebilir ama söylenmiş ya
e da söylenebilecek olanları tek cümleyle şöyle özetlemek mümkündür: Neticede

Çocuklar da bir bireydir.

Hayatımız boyunca mükemmel olmaya çalışıyoruz, her şeyin en iyisini
f yapmaya ve almaya çalışıyoruz, başarısız olduğumuzda da kendimizi Kısacası

affetmiyoruz ama neticede biz insanız ve insan için mükemmel yoktur.

g Buse; zeki, çalışkan, dürüst ve idealleri uğruna savaşmayı bilen kısa-
cası örnek bir öğrenciydi.

h Okul müdürüyle dergi projemizi uzun uzun konuştuk sözün özü altın- Sözün özü
dan kalkabileceğimize inanmıyor.

i Değerli katılımcılar son olarak şunu söyleyebilirim, millet olarak daha Son olarak
çalışkan olmaya ve daha hoşgörülü olmaya ihtiyacımız var.

9. Aşağıdaki sözcükleri cümle içinde kullanınız.

a Böylece Son taksidimi ödedim böylece size borcum kalmadı.
b Sonuç olarak
c Kısacası
d Özetle Sokak hayvanlarına saygı göstermek zorundayız sonuç olarak bu
doğa sadece bize ait değil.

Kısacası sizlere şunu söyleyebilirim, hiçbir başarı yorulmadan el-
de edilmez.

Şans oyunlarından para kazananların başına gelenler için özetle
haydan gelen huya gider, diyebiliriz.

49

5. Sınıf Farklı Düşünmeye Yönlendiren Sözcükler -
Bağlantı ve Geçiş İfadeleri

Etkinlik 6

10. Aşağıdakilerde altı çizili sözcüklerden genel durum bildirenlerin bulunduğu cümlenin
başına “G”, özel durum bildirenlerin başına “Ö” yazınız.

1. Okul açıldığından beri sadece hafta sonları o da bir saat bilgisayarda oyun oy- Ö
nayabiliyorum.

2. Her fırsatta babamla yakında göle balık tutmaya gideriz. G
Ö
3. Bu yaşa geldim bazen ben de torunumun uzaktan kumandalı arabasıyla oynu-
yorum.

4. Arkadaşlarım çoğunlukla futbolla ilgileniyor. G
G
5. Beşinci sınıftaki öğrenciler genellikle ilkokuldaki oyun saatlerinin özlemini çe- Ö
kiyor.

6. Annem futboldan nefret eder ve biz babamla maç izlerken nadiren yanımızda
oturur.

7. Macera kitaplarını sınıfımızda yalnız Efe okuyor. Ö

8. Evin küçüğü olduğum için ekmek almaya hep beni gönderiyorlar. G
Ö
9. Koca soru kitabında birkaç yanlışım olduğunu görünce öğretmenim çok sevin-
di.

10. Sinem’in sık sık elini yıkaması cildine zarar verdi. G

11. Ablam sınava son bir ay kala tüm zamanını derslerine ayırdı. G

12. Kimileri yolun sadece kendine ait olduğunu zannediyor. Ö

13. İzleyicilerden bazıları tartışma programımızı sert bir dille eleştirmiş. Ö

14. Bu ülkede yaşayan herkes bayrağına karşı sonsuz bir saygı ve sevgi besler. G
G
15. Vitamin ilaçlarının bir ilaç olduğunu unuttuğumuz için çoğunlukla şeker gibi tü-
ketiyoruz.

16. Bu elbise özel olarak tasarlandığı için elbiseyi satışa çıkarmadık. Ö

17. Bahçedeki köpeğin sürekli havlamasından bir sorun olduğu anlaşılıyordu. G

18. Özellikle tatil günlerinde verilen ödevler çok can sıkıcı oluyor. Ö

19. Sahra Çölü’nün bazı bölgeleri yüzlerce yıldır hiç yağış almıyor. G

20. Bizim çocuk da ara sıra “Şunu yemem, bunu yemem.” diye tutturuyor. Ö

50