5. Sınıf Türkçe Etkinlik Cevap Anahtarı

5. Sınıf Eş ve Yakın Anlamlı Cümleler, Cümle Yorumu,
Çelişen Cümleler, Örtülü Anlatım

Etkinlik 10

Kazanım: T.5.1.10. Dinlediklerinin/izlediklerinin içeriğini değerlendirir.
T.5.3.30. Metindeki gerçek ve kurgusal unsurları ayırt eder.
T.5.3.31. Okudukları ile ilgili çıkarımlarda bulunur.
T.5.4.4. Yazma stratejilerini uygular.

1. Aşağıdaki cümlelerin hangi konudan söz ettiğini karşılarına yazınız.

a. İstisnasız her insanın birleşebileceği tek konu Barış
“yurtta barış, dünyada barış”tır.

b. İnsan yaşamını, büyük oranda sahip olduğu Alıişkanlıklar
alışkanlıklarıyla sürdürür.

c. Tarlada izi olmayanın harmanda yüzü olmaz. Çalışkanlık

d. Hayatta başarıyı getiren temel unsur “kararlı- Başarılı olmanın yolu
lık” ve “mücadele”dir.

e. Akıllı düşman, akılsız dosttan hayırlıdır. Aklın önemi

f. Yazarlar, içinde yaşadığı halkın eğitiminden Yazarların görevi
doğrudan sorumludur.

g. Bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardır. İyilikbilir olmak

h. Söz var iş bitirir, söz var baş yitirir. Sözün ve konuşmanın gücü

101

5. Sınıf Eş ve Yakın Anlamlı Cümleler, Cümle Yorumu,
Çelişen Cümleler, Örtülü Anlatım

Etkinlik 10

2. Aşağıdaki atasözlerini örnekteki gibi anlamlarıyla eşleştiriniz.

Başarısızlıklarımızın sorumlusu başkalarıysa, başarılarımızın onuru da
başkalarınındır. Yakın
a. İnsan, elde ettiği başarılarla övünüyorsa başarısızlıklarından da pişmanlık anlam

duymasını bilmelidir.

b. Hiçbir insan başarı merdivenlerini elleri ceplerinde çıkmamıştır. Yakın
Başarılı olmak isteyen, gerekli mücadeleyi ve çabayı göstermelidir. anlam

c. Sevmek, doğal bir duygu değil, aksine iyi bir eğitimle kazanılan bir güçtür. Karşıt
Bütün insanlar, “sevgi” gibi birtakım duygulara doğuştan sahip olur. anlam

d. Arkadaşlarımın bu filmi beğeneceğini zannetmiyorum. Eş
Arkadaşlarım sanırım bu filmi beğenmez. anlam

e. Doğada hiçbir şey, amaçsız ya da boşuna değildir. Eş
Tabiatta var olan her şeyin bir gayesi ve işlevi vardır. anlam

Zeki olmak tek başına insanı üstün yapmaz, onu iyiye hizmet için de kul-
lanmalıdır. Yakın
f. Bizi, diğerlerine üstün kılan sahip olduğumuz yeteneklerimiz değil; yete- anlam

neklerimizi nasıl kullandığımızdır.

g. Aşılmasına imkân olmayan hiçbir duvar yoktur. Eş
Dağ ne kadar yüce olsa da yol üstünden aşar. anlam

h. Kendimizi geliştirmek istiyorsak başarılı insanların yolunu takip etmeliyiz. Karşıt
İnsanın gelişiminin önündeki en büyük engel başkalarını örnek almasıdır. anlam

İyi bir çocuk kitabı, sadece çocuklara hitap etmez; aynı derecede büyük- Yakın
i. lere de seslenir. anlam

Başarılı bir kitap, yaşı ne olursa olsun bütün insanlara bir şeyler öğretir.

j. Suyun değerini, kuyu kuruyunca anlarız. Eş
İnsan, sahip olduklarının kıymetini ancak onu kaybedince anlar. anlam

k. Yaparak ve yaşayarak edindiğimiz bilgiler, yaşam boyu bizimle kalır. Eş
Deneyimlerimiz sonucunda öğrendiklerimizi asla unutmayız. anlam

l. Çok çalışırsak üstesinden gelemeyeceğimiz hiçbir konu yoktur. Karşıt
İnsan istese de her konuda başarıya ulaşamaz. anlam

Gerçek şiir, okuyucunun aklına hitap etmeli ve onun düşüncelerini değiş-
tirebilmelidir. Karşıt
m. Duygularımıza seslenen ve duygularımızı harekete geçiren şiir, gerçek şi- anlam

irdir.

n. Lafı da taşı da bir kere attın mı geri alamazsın. Yakın
Bir sözü söylemeden önce kırk kere düşünmeliyiz. anlam

102

5. Sınıf Eş ve Yakın Anlamlı Cümleler, Cümle Yorumu,
Çelişen Cümleler, Örtülü Anlatım

Etkinlik 10

3. Aşağıda verilen cümlelerle karşısındaki kutucukta yazılı olan cümleler eş ya da yakın
anlamda ise boş kutucuğa “” işareti, anlamca çelişiyor ise “” işareti koyunuz.

1 a. Kişi olumlu özelliklerini kendisi görebilir, olumsuz yan- 
İnsan iyi yönlerini larını da dostları sayesinde bilebilir.
görmek için kendi
gözlerine, kötü yön- b. İnsanın eksik yönlerini en iyi bilen yine kendisidir. 
lerini görmek için ise
dostlarına ihtiyacı c. Sevilen yönlerimizi zaten biliriz ama sevilmeyen yön- 
vardır. lerimizi bize ancak dostlarımız söyleyebilir.

2 d. Zayıf noktalarımızı kendimiz buluruz lakin nerede güç- 
Mutluluk bir gün elbet lü olduğumuzu bize başkaları öğretebilir.
varacağımız, bilin-
mez bir durak değil; a. Mutluluğu yakalamak için geleceğe doğru koşmalıyız. 
yolculuğumuzun ya-
ni bugünümüzün ta b. Bugün çalışıp didiniriz ki ileride mutlu olalım. 
kendisidir.
c. Mutluluğa anı yaşamayı bilenler ulaşabilir, geleceğe 
3 umut bağlayanlar değil.
Yaşadığı toplumda
suya sabuna dokun- d. Bir gün mutlu olmayı ummak yerine içinde bulundu- 
mayan, kendi hayal ğumuz zamanda mutlu olmayı denemeliyiz.
dünyasını anlatmak
için yazan bir yazar a. Zamanla yok olmayan yazarlar, zengin hayal dünyası- 
geleceğe kalamaz. na kitaplaştıranlardır.

4 b. Toplumsal sorunlara değinmeyen, kendi uydurdukları- 
Eleştirmek herkesin nı anlatan sanatçılar, unutulup giderler.
yapabileceği bir iştir
ama eksiklikleri dü- c. Sanatçı, geleceğe kalmak istiyorsa hayali olanı değil 
zeltecek önerilerde toplumun yaşadığı gerçekleri anlatmalıdır.
bulunmak ancak bil-
ge kişilerin işidir. d. Yaşadığı toplumu değil, kendi kafasında oluşturduğu 
hayali olanı anlatabilenler zamanı yenebilir.

a. Olumsuzlukların nasıl düzeltileceğini belirlemek için 
büyük bir birikime sahip olmak gerekir.

b. Herkes olumsuzlukları dile getirebilir fakat sadece bil- 
gi sahibi olanlar onları düzeltebilir.

c. Bütün insanların olumsuzluklara yönelik kendince bir 
fikri ve çözümü vardır.

d. Sorunları ifade etmek ve bunların ortadan kalkması 
için fikir üretmek herkesin yapabileceği ve yapması
gereken bir iştir.

103

5. Sınıf Eş ve Yakın Anlamlı Cümleler, Cümle Yorumu,
Çelişen Cümleler, Örtülü Anlatım

Etkinlik 10

4. Aşağıdaki kutucuklarda verilen cümleleri inceleyiniz ve bu cümlelerden çıkarılabile-
cek olan yargıları “” ile işaretleyiniz.

a Bencil insan, tek başına kalmış meyvesiz bir ağaç gibi kurur gider.
 Sadece kendini düşünen insanlar, yalnızlık kalmaktan kurtulamazlar.

Bencillikten kurtulmak için empati duygumuzu geliştirmeliyiz.
 Kendi çıkarını ön planda tutan kişiler, hiç kimseye bir fayda sağlayamaz.

Tek başına yaşamaya mahkûm olmamak için çevremizle iyi geçinmeliyiz.

b Bir gencin hata yapmasını önlersen, onun kararlarını da kendi kendine vermesini
önlemiş olursun.
Gençlerin hata yapmasının önüne geçmek için onlara yol gösteren büyüklerinin ol-
ması gerekir.

 Verdiğimiz yanlış kararlar, bize deneyim kazandırır ve doğruyla yanlışı ayırt edebilme-
mizi sağlar.

 Kararları yanlış da olsa gençlerin kendi başına karar alabilmesine olanak tanımalıyız.

Bir gencin hata yapmaması ancak aldığı eğitim kalitesine bağlıdır.

c Ben, babamdan ileri; doğacak çocuğumdan geriyim.

Babalarımız, sahip oldukları deneyimle bize her zaman yol gösterirler.

 Her nesil, kendinden öncekilerin bilgi birikimi ve yaşadıkları çağdan öğrendikleriyle
hep bir adım önde olur.
Anne ve babalar, çocuklarından geri kalmamak için kendilerini çağın gereklerine göre
eğitmelidirler.

 Zamanın getirdiği değişim ve yenilikler, çocukların ebeveynlerinden daha öne olma-
larını sağlar.

d İnsan yeni bilgiler edindikçe, ne kadar az bilgiye sahip olduğunun farkına varıyor.
İnsanın bilgiye ulaşması günümüzde oldukça kolaylaştı.

Bir insan, ne kadar az biliyorsa o kadar az okuyor demektir.

 Bilginin sınırı yoktur, öğrendikçe daha öğrenmeniz gereken bilgiler olduğunu anlar-
sınız.

 İnsanın sahip olduğu bilgi, bilgi denizinden bir damla gibidir.

104

5. Sınıf Eş ve Yakın Anlamlı Cümleler, Cümle Yorumu,
Çelişen Cümleler, Örtülü Anlatım

Etkinlik 10

5. Aşağıdaki cümlelerden çıkarılabilecek örtülü anlamları cümlelerin altındaki kutulara
yazınız.

Gülçin Hanım, yine sabırlı ve anlayışlı davrandı.
a.

Gülçin Hanım, daha önce de sabırlı ve anlayışlı davranmıştır.


Ezeli rakipler, son karşılaşmada birbirlerinin bileğini bükemedi.
b.

Ezeli rakipler, son karşılaşmada birbirlerine üstünlük sağlayamamış, berabere kal-
mış.

Önceden her hafta halı saha maçı yapardık.
c.

Artık her hafta halı saha maçı yapmıyoruz.


Bugün de yağmur yağarsa dereler taşacak.
d.

Dün de yağmur yağmıştır.


Muhtar, artık köylünün sorunlarıyla ilgilenmez oldu.
e.

Muhtar, daha önce köylünün sorunlarıyla ilgilenmektedir.


Geçtiğimiz yıl da tatile Antalya’ya gitmiştik.
f.

Bu yıl tatile Antalya’ya gittik.


Ben, ailemizin ortanca çocuğuyum.
g.

Kendisinden küçük ve büyük kardeşleri vardır.


Takımımız, uluslararası alanda kupa alan tek Türk takımıdır.
h.

Takımımız dışında uluslararası alanda kupa alan başka Türk takımı yoktur.


105

5. Sınıf Eş ve Yakın Anlamlı Cümleler, Cümle Yorumu,
Çelişen Cümleler, Örtülü Anlatım

Etkinlik 10

6. Aşağıdaki cümlelerin taşıdığı örtülü anlamlar karşılarındaki kutucukta belirtilmiştir.
Cümlelerin örtülü anlamları doğru verilmişse boş kutucuğa “D”, yanlış verilmişse “Y”
yazınız.

a. Atletimiz, koşuda son ana kadar birin- D Atlet, yarışmada birinci olamamıştır.
ci gidiyordu.

b. Geziden dönerken teyzemlere de uğ- Y Geziden dönerken amcamlara uğra-
radık. dık.

c. Türkçe yazılısından 100 alan tek kişi Y Benden başka yazılıda yüz alan yok.
ben değilmişim.

d. Bu olay Mehmet Hoca’yı bile sinirlen- D Mehmet Hoca, kolay kolay sinirlen-
dirdi. meyen, sakin biridir.

e. Kendisine verdiğim bu basit görevi D Kendisine verilen başka görevleri de
dâhi yapamadı. yapamamış.

f. Babam artık spora başladı. Babam daha önce de spor yapardı.
Y



g. Hayvanların hakları bundan böyle ya- D Bundan önce hayvanlar yasalarla ko-
salarla güvence altına alınacakmış. runmuyordu.

h. Ben hayatta sadece anneme güveni- D Başkalarına güvenmem.
rim.

i. Benim en sevdiğim meyve çilektir. Çilek dışında başka meyveyi sev-
Y

mem.

7. Aşağıdaki cümlelere örtülü anlam kazandıran ifadelerin altlarını çiziniz.

İlk defa bu kadar hızlı Cemil Bey artık sizinle c. Uçak yine gecikecek-
miş.
a. giden bir araba gör- b. çalışmayı düşünmü-
düm. yoruz.

d. Tarihi meydana yürü- Bu çocuk, bir tek Yönetim kurulu, diğer
yerek de gidilebilir.
e. senin söylediklerini f. projelere onay verme-
dinliyor. di.

106

5. Sınıf Eş ve Yakın Anlamlı Cümleler, Cümle Yorumu, KKT - 10 
Çelişen Cümleler, Örtülü Anlatım

1. Hileyle kazanacağıma onurumla başarısızlığa uğ- 4. Kendimi geliştirmek, farkında olmadığım hata-
ramayı tercih ederim. larımı düzeltebilmek için beni eleştiren insanlara
daha çok kulak veririm.
Aşağıdakilerden hangisi bu cümlede anlatıl-
mak istenen düşünceyi desteklemez? Böyle düşünen bir kişi aşağıdakilerden han-
gisini söylerse kendi düşüncesiyle çelişmiş
A) İnsan, başarıya ulaşmak için her yolu olur?
denemelidir.
A) Haksız dahi olsa her eleştiri de kendime kazanç
B) Sonunda zararlı çıkacağımızı bilsek bile sağlayacak bir nokta mutlaka bulurum.
doğruluktan ayrılmamalıyız.
B) Ben yapı olarak eleştirinin her türlüsüne
C) Haksızlıkla elde edilmiş başarı, insan onurunu açığım, insanlar düşüncelerini özgürce dile
zedeler. getirebilmeli.

D) Hedefimize ulaşmak için yaptığımız işlerde C) Yaptığım iyi işleri zaten biliyorum, önemli olan
ilkeli davranmalıyız. eksik olduğum konuları öğrenebilmek.

D) Daha iyi işler ortaya koyabilmek içim yap-
tıklarımın takdir edildiği ortamlarda bulunmaya
özen gösteririm.

2. Başkalarının dertleri için dökülen gözyaşı çabuk 5. I. Denemekten vazgeçmekten başka bir başarı-
kurur. sızlık yoktur.

Bu cümlede anlatılmak istenen düşünceye an- II. Başarısızlıklarımızın nedenini iyi inceler-sek
lamca en yakın olan atasözü aşağıdakilerden çok önemli bilgiler edinmiş oluruz.
hangisidir?
III. Başarısız olma korkusu, insanı yeni arayışlar-
A) Bir el bir eli yıkar, iki el bir yüzü yıkar. dan alıkoyar.
B) Elden gelen öğün olmaz, o da vaktinde gelmez.
C) Ateş düştüğü yeri yakar. IV. Korkularımızdan kurtulmak, hayattaki en
D) El kazanıyla aş kaynamaz. büyük başarımız olacaktır.

Numaralanmış cümlelerden hangileri yakın
anlamlıdır?

A) I ve II. B) I ve III.
C) II ve III. D) III ve IV.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde örtülü anlam 6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde örtülü bir an-
yoktur? lam vardır?

A) Son on yılın en büyük sel felaketi yaşandı. A) Ülkemiz enerji ihtiyacının büyük bir kısmını
B) Futbolcunun önceki hâlinden eser kalmamış. başka ülkelerden ithal etmektedir.
C) Yanımızdaki amca, yine büyük bir balık tuttu.
D) Yaşadığım olumsuzlukları bugüne kadar B) Kendimle baş başa kalmak ve kafa dinlemek
için balık tutmaya giderim.
kimseye söylemedim.
C) Yarın teyzemle alışveriş yapmak için İstanbul’a
gideceğiz.

D) Evimin arkasındaki bahçede sebze yetiş-
tiriyormuş.

107

5. Sınıf Neden - Sonuç, Amaç - Sonuç, Koşul - Sonuç Cümleleri

Neden - Sonuç, Amaç - Sonuç, Koşul - Sonuç Cümleleri

➤➤ Neden - Sonuç (Sebep - Sonuç) Cümlesi: Cümlede anlatılan eylemin hangi nedenle yapıldığını anlatan cüm-
lelere “neden - sonuç” cümlesi denir. Her cümlenin bir yargısı vardır. Cümledeki yargılar içinde bulunulan
son durumu anlatır. Bu yüzden cümlenin yargısı bir sonucu belirtir. Örneğin “Telefonum bozuldu.” cümlesinde
“bozulmak” eylemi bir sonucu anlatır. Bu sonuç nasıl ortaya çıkmıştır? Ne olmuş da telefon bozulmuştur? Bu
sorulara cevap verirsek “bozulmak” eyleminin nedenini öğrenmiş oluruz. “Telefonum suya düştüğü için bo-

zuldu.” İlk önce “…suya düşme” eylemi gerçekleşmiş, bunun sonucunda da “bozulma” eylemi ortaya çıkmış.

Neden - sonuç cümlelerinde birden fazla yargı vardır. Bir eylemin yapılmasıyla ortaya çıkan yargı “sonucu”,
bu sonucun ortaya çıkmasını sağlayan yargı da “nedeni” belirtir. Neden sonuç cümlelerinde “için, -den dolayı,
-den ötürü, çünkü, diye, bu yüzden, bu nedenle vb.” bağlantı ve geçiş unsurları bulunur.

Neden - sonuç cümleleri “Ne yapılmış da ne olmuş?” sorusuna yanıt verir.

Örnek: Elektrikler kesildiği için şehir karanlığa gömüldü. (Ne olmuş? “Şehir karanlığa gömülmüş.” Bu yuka-
rıdaki cümlenin “sonuç” bölümüdür. Ne yapılmış da şehir karanlığa gömülmüş? “Elektrikler kesilmiş.” Bu da
cümlenin “neden” bölümüdür.)

Örnek: Yağmur yağdığı için gidememiş.

Neden Sonuç

Hastalandığından iştahı kesilmiş.

Neden Sonuç

Fırtınaya yakalandık, uçağımız iniş yapamadı.

Neden Sonuç

Araba arıza yapınca toplantıya yetişemedik.

Neden Sonuç

Çocuğun ağlamasından uyuyamadım.

Neden Sonuç

O kadar üşütmüşüm ki bir hafta hastanede yattım.

Neden Sonuç

Havaların soğumaya başlamasıyla leylekler sıcak ülkelere göçe başlar.

Neden Sonuç

Uyarı: Neden - sonuç cümlelerinde genellikle ilk bölüm neden, ikinci bölüm sonuç bildirir. Ama bu
durum değişebilir. İlk bölüm “sonuç”, ikinci bölüm “neden” belirtebilir.

Örnek: Gidememiş çünkü yağmur yağmış.
Sonuç Neden

İştahı kesilmiş çünkü hastalanmış.

Sonuç Neden

Uçağımız iniş yapamadı çünkü fırtınaya yakalandık.

Neden Sonuç

108

5. Sınıf Neden - Sonuç, Amaç - Sonuç, Koşul - Sonuç Cümleleri

➤➤ Amaç - Sonuç Cümlesi: Bir eylemin hangi amaca ulaşmak için yapıldığını ya da yapılacağını anlatan cümle-
lere “amaç - sonuç” cümlesi denir. Bu tür cümlelerde eylem, bir hedeflenen bir durumuna ulaşmak için yapılır.
Amaç - sonuç cümlelerinde “için, diye, üzere, amacıyla, maksadıyla” gibi geçiş ve bağlantı ögeleri ile “-e / -a”
ekleri kullanılarak amaç - sonuç cümleleri oluşturulur.

Amaç - sonuç cümleleri “Ne amaçla ne yapmış?” sorusuna yanıt verir.

Örnek: İşi bitirmek için çalışıyorum. (Ne yapıyormuş? “Çalışıyormuş.” / Ne amaçla çalışıyormuş?
İşi yetiştirmek amacıyla çalışıyormuş.”)
Amaç Sonuç



Kazanmak için sahaya çıktık.

Amaç Sonuç

Ekmek almaya bakkala gidiyorum.

Amaç Sonuç

Sokak hayvanlarını koruyalım diye mücadele ediyoruz.

Amaç Sonuç

Çocukların geleceğini kurtarmak adına anlaşmayı kabul ettim.

Amaç Sonuç

Savunmayı güçlendirmek maksadıyla transfer yaptık.

Amaç Sonuç

Uyarı: Amaç sonuç cümleleri ile neden - sonuç cümleleri birbirine karıştırılmamalıdır. Neden - sonuç cümle-
lerinde sözü edilen her iki yargıda yapılmıştır. Örneğin “Hastalandığı için doktora gitti.” cümlesinde yer alan
“gitmek” ve “hastalanmak” eylemleri yapılmıştır.
Amaç - sonuç cümlelerinde yargılardan biri yapılmış diğeri henüz yapılmamıştır çünkü bu eylemin yapıl-
ma amacını oluşturur. Örneğin “Zayıflamak için spor yapıyorum.” cümlesinde “spor yapılmak” eylemi
gerçekleştiriliyor ama “zayıflama” eylemi henüz gerçekleşmemiştir. Zaten bu hedefe ulaşmak için spor ya-
pılmaktadır.

➤➤ Koşul - Sonuç Cümlesi: Bir eylemin gerçekleşmesinin bir koşula bağlı olduğunu anlatan cümlelere “koşul -
sonuç” cümlesi denir. Bu tür cümlelerde bir eylemin yapılabilmesi için başka bir eylemin yapılması zorunludur.
Örneğin “İşim biterse gelirim” cümlesinde “gelmek” eyleminin yapılabilmesi için öncelikle “bitmek” eylemi-
nin yapılması gerekmektedir. Bu cümlede “gelmek” eylemi “sonuç”, “işin bimesi” ise “koşul”dur.

Koşul - sonuç cümlelerinde genellikle “-se / -sa” eki cümleye koşul anlamı katar. Bunun dışında “ama, mi,
üzere, ki, -ince, -dikçe vb.” kelime veya eklerle de koşul anlamı sağlanabilir.

Örnek: Toplantı uzarsa sana haber veririm.

Koşul Sonuç

Odanı topladığında dışarı çıkabilirsin.

Koşul Sonuç

Biraz daha sabret ki istediğin sonuca ulaşabilesin.

Koşul Sonuç

Uyarı: “-se / -sa” eki cümleye koşul anlamının dışında “istek” anlamı da katabilir. Bu durumda cümle koşul
- sonuç cümlesi olmaz.
Örnek: Bu yıl tatil için Uludağ’a gitsek.
Sahilde oturup bir bardak çay içsek, eskilerden konuşsak…

109

5. Sınıf Neden - Sonuç, Amaç - Sonuç, Koşul - Sonuç Cümleleri

Etkinlik 11

Kazanım: T.5.3.31. Okudukları ile ilgili çıkarımlarda bulunur.

1. Aşağıdaki cümlelerden neden - sonuç anlamı taşıyanları “” ile işaretleyiniz.

a. Çocuklar yeterli gıda alamadığı için hastalandılar. 
b. Sonbahar geldi, doğa yavaş yavaş uykuya hazırlanıyor. 
c. Ben gelmeden herkes hazırlığını yapmış olsun.
d. Okunan asker mektubu salondaki herkesi ağlattı. 
e. Yaralılar saatler süren operasyondan sonra kurtarıldı.
f. Gelecek güzel günlere inanan öğretmenlere ihtiyacımız var. 
g. Bayram dönüşü olduğundan şehirlerarası yollarda yoğunluk yaşandı. 
h. Üst üste kazanılan başarılar bütün ülkeyi mutlu etmişti. 
i. Planlı ve programlı hareket ettiği için işleri zamanında bitirirdi.
j. Yetkililerin defalarca uyarmasına rağmen emniyet kemeri takmayanlar var. 
k. Babam hız sınırını aşınca kırmızı düdüğümü çalmak zorunda kaldım.

2. Aşağıda neden - sonuç ilişkisi bulunan cümleler verilmiştir. Bu cümlelerin neden ve
sonuç bölümlerini belirtilen yerlere yazınız.

a. Yollardaki buzlanma yüzünden kazalar arttı.
Neden: Yollardaki buzlanma
Sonuç: Kazaların artması

b. Alacaklarımızı toplayamadığımızdan işçilerin maaşlarını veremedik.
Neden: Alacakları toplayamadığımızdan
Sonuç: Maaşları veremedik

c. En yakın arkadaşım doğum günümü hatırlamayınca çok kırıldım.
Neden: Doğum günümü hatırlamayınca
Sonuç: Çok kırıldım

d. Kırk yılda bir Almanya’ya gittik, yağmur yüzünden doğru düzgün gezemedik.
Neden: Yağmur yüzünden
Sonuç: Gezemedik

110

5. Sınıf Neden - Sonuç, Amaç - Sonuç, Koşul - Sonuç Cümleleri

Etkinlik 11

3. Aşağıda cümlelerin sonuç bölümleri verilmiştir. Bu cümlelere uygun nedenler yazarak
cümleleri tamamlayınız.

a Yoğun kar yağışı nedeniyle yollar kapanmış.
b Sınavda başarılı olduğunu öğrenince annesi çok sevinmişti.
c Birlikte çalıştığımız için sonuca ulaşmak kolay oldu.
d Ayağım burkulduğu için bir hafta okula gidemedim.
e Baharatı fazla koymuş bu yüzden fazla yiyemedim.
f Bilgisayarım bir aydır serviste dolayısıyla ödevi elde yazdım.
g Annem eve geç gelince hepimiz çok merak ettik.
h Terliyken soğuk su içtiğinden sesi kısılmış.
i Dişi ağrıdığından gece doğru düzgün uyuyamamış.
j Evde kedilerim olduğu için uzun süreli tatillere gidemiyorum.

4. Aşağıda amaç-sonuç ilişkisi bulunan cümleler verilmiştir. Bu cümlelerin amaç ve so-
nuç bölümlerini örnekteki gibi gösteriniz.

a. Hastalanmayayım diye sıkı sıkı giyiniyor.

Amaç Sonuç

b. Annemi yormamak için odamı kendim topluyorum.

Amaç Sonuç

c. Her gün düzenli çalışıyorum, konuları unutmamak için.

Sonuç Amaç

d. Daha fazla sanatsal faaliyete katılmak için İstanbul’a taşındı.

Amaç Sonuç

e. Babam iş yerinin müdürüyle konuşmaya gitti.

Amaç Sonuç

f. Elmaları toplamada yardım etmek maksadıyla Ankara’dan kalkıp gelmiş.

Amaç Sonuç

g. Yeni uyuyan kardeşini uyandırmamak için alçak sesle konuşuyordu.

Amaç Sonuç

111

5. Sınıf Neden - Sonuç, Amaç - Sonuç, Koşul - Sonuç Cümleleri

Etkinlik 11

5. Aşağıdaki cümlelerde anlatılan durumların sonucunda ne olduğunu karşılarına yazı-
nız.

a. Arabamız yolun ortasında bozuldu. Tamirci çağırdık.


b. Ablam, bizi ziyarete geliyor. Onun en sevdiği yemekleri yapıyoruz.


c. Şiir okumayı çok seviyor. Yatmadan önce mutlaka bir şiir okur.


Kendime yeni bir saat almak zorunda kal-
d. Geçen gün antrenmanda saatim kırıldı. dım.

e. Annemin çileğe karşı alerjisi var. Bizim eve çilek girmez.


f. Tek başıma vakit geçirmekten hoşlan- Arkadaşlarımla birlikte oyun oynuyoruz.
mıyorum.

g. Annemin söylediklerine hiç kulak as- Yaptığı işte başarılı olamadı.
madı.

h. Telefon rehberim silindi. Bayramda hiç kimseyi arayamadım.


i. Kitaplarım yerde durmaktan yıpranıyor- Yeni bir kitaplık aldım.
du.

j. İş güvenliği kurallarına uymuyordu. İşvereni tarafından işine son verildi.


k. Biraz dinlenmek istedik. Yolda giderken benzin istasyonunda mola
verdik.

6. Aşağıdaki cümlelerden amaç - sonuç anlamı taşıyanları işaretleyiniz. 

a. Ödevimi tamamlayabilmek için kütüphaneye gittim. 
b. Hedefinden sapmadan çalıştığı için sonunda istediği başarıya ulaştı. 
c. Yurt dışında okumak üzere planlar yapmaya başladı.
d. Annemle babam, kardeşime kıyafet almaya gittiler. 
e. Televizyonun sesinden birbirimizi duymuyorduk. 
f. Çiçekler kurumasın diye iki güne bir çiçeklere su veriyorum.
g. Bilginin efendisi olmak için çalışmanın kölesi olmak gerekir. 
h. Eve geç geldim diye annem biraz söylendi.
i. Polisler, toplumda huzuru sağlamak için gece gündüz çalışıyorlar.
j. Görevli parktaki çimleri sulamayınca bütün çimler kurudu.

112

5. Sınıf Neden - Sonuç, Amaç - Sonuç, Koşul - Sonuç Cümleleri

Etkinlik 11

7. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan amaç - sonuç bölümlerini yanlarındaki görseller
doğrultusunda tamamlayınız.

Maçı canlı izlemek için stadyuma gittik
a. .

Elma toplamak için
b.

ağaca çıktı.

Ağlık yaşamak için abur cubur yemiyorum
c.

.

Kitap okumak için
d.

her gün bir saatimi ayırıyorum.

Arkadaşlarımla oynamak için parka gideceğim
e. .

Daha güzel bir dünya için hayvanları koruyalım
f.

.

Doğaya zarar vermemek için pilleri geri dönüşüme atalım
g.

.

113

5. Sınıf Neden - Sonuç, Amaç - Sonuç, Koşul - Sonuç Cümleleri

Etkinlik 11 

8. Aşağıdaki cümlelerden koşul - sonuç anlamı taşıyanları işaretleyiniz.

a. Barış dolu bir dünyada herkes kardeşçe yaşasa… 
b. Arkadaşlarınla oynamaya gidebilirsin ama hava kararmadan geleceksin.
c. Birbirimize yardım edersek aşamayacağımız sorun yoktur. 
d. Evimizi satmak istemezdik ama şartlar bizi buna zorladı.
e. Her şey planladığımız gibi olacak yeter ki toplantı ertelenmesin. 
f. Sen aklına geleni yaptıkça başın dertten kurtulmayacak.
g. Hayatım boyunca yalnız kalmaktan çok korkmuşumdur. 
h. İstediğin bisikleti alırım ancak trafik kurallarına harfiyen uyacaksın. 
i. Büyüklerimizi ziyaret etmek için tatilde köye gittik.
j. Bıraktığımız çöpleri toplamadan piknik alanını terk edemeyiz.
k. Çocuklarına daha güzel bir gelecek bırakmak için durmadan çalışıyordu.
l. Planlı programlı hareket etmeyi öğrendin mi zaman sıkıntı yaşamazsın.
m. Doğum günü eğlenceme seni de çağırırım ama tatsızlık çıkarmayacaksın.

9. Aşağıda koşul - sonuç ilişkisi bulunan cümleler verilmiştir. Bu cümlelerin koşul ve
sonuç bölümlerini gösteriniz.

a. Akşam sahile gidebiliriz ama siz bana temizlikte yardım edeceksiniz.

Sonuç Koşul

b. Saat dokuzdan sonra gelen öğrenciler sınav salonuna alınmayacaktır.

Koşul Sonuç

c. Yaşadığımız doğayı temiz tutarsak gelecek nesillere yaşama sanlı tanımış oluruz.

Koşul Sonuç

d. Uğraştığımız işte ne kadar fedakârlık yaparsak başarımız o kadar değerli olur.

Koşul Sonuç

e. Kitap okudukça insan dünyası büyür ve zenginleşir.

Koşul Sonuç

f. Yolda bir sorun çıkmazsa saate kalmaz yanınızdayız.

Koşul Sonuç

114

5. Sınıf Neden - Sonuç, Amaç - Sonuç, Koşul - Sonuç Cümleleri

Etkinlik 11

10. Aşağıdaki cümleleri anlam ilişkilerine göre inceleyiniz ve bulduğunuz sonucu ilgili bö-
lüme işaretleyiniz.

Cümleler Neden Amaç KOşul
Sonuç Sonuç Sonuç

1 Salıncakta sallanırken zincirin kopmasıyla yere düş- 
mem bir oldu.

2 Kuru fasulyenin yanına bulgur pilavı da yaptıysan sofra 
tam olur.

3 Bayram tatilini memlekette geçirmek üzere yola koyul- 
duk.

4 Küresel ısınmanın önüne geçmek için devletler hareke- 
te geçmeli.

5 Yaz boyu hiçbir şey yapmazsan okul açılınca sıkıntı ya- 
şarsın.

6 Artan fosil yakıt tüketimi, havayı kirletmekle kalmıyor, 
bizleri de zehirliyor.

7 Bakarsan bağ olur, bakmazsan dağ olur. 

8 Bugün de işe geç kaldığından müdür odasına çağırmış. 

9 İki haftadır karnım ağrıyordu meğer böbreklerimde taş 
varmış.

10 Annemi biraz olsun rahat ettirmek maksadıyla yanına 
bir yardımcı tuttuk.

11 Av yasakları sayesinde orkinos türü yok olmaktan kur- 
tuldu.

12 Mücadele etmeyi bırakırsan yakalayacağın başarılar- 
dan da vazgeçmiş olursun.

13 Her gün düzenli spor yap ki fazla kilolarından kurtula- 
bilesin.

14 Ülkesine duyduğu sevgi, sakat olduğu hâlde sahaya çı- 
kıp aslanlar gibi oynamasını sağlamış.

15 Yüksek kesimlere yağan karlar, gölün dört mevsim canlı 
kalmasını sağlıyor.

16 Herkes yerli malı kullanımında duyarlılık gösterirse eko- 
nomimiz canlanır.

17 Atatürk, ömrü boyunca güzel ülkemizin gelişmesi ve 
zenginleşmesi için çalışmıştır.

18 Okula başlayacağı için içi içine sığmıyordu. 

19 Bir şeyler yemek istemiyorum çünkü kendini iyi hisset- 
miyorum.

20 Sevgini ve saygının olmadığı yerde dostluk ve kardeşlik 
de olmaz.

115

5. Sınıf Neden - Sonuç, Amaç - Sonuç, Koşul - Sonuç Cümleleri KKT - 11 

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yargı nede- 4. “- - - - evden aceleyle çıktım.” cümlesi aşağı-
niyle birlikte verilmiştir? dakilerden hangisiyle tamamlanırsa cümle
amaç - sonuç anlamı kazanır?
A) Sabah sporumu yapmak için erkenden
uyanmıştım. A) Acil bir hasta olduğunu öğrenince
B) Toplantıya geç kaldığımı fark ettiğimden
B) Annemin söylediklerine kulak verdim ve C) Evde beklemeye daha fazla katlanamayınca
sınavdan istediğim sonucu aldım. D) Kadıköy’den kalkan son vapura yetişebilmek

C) Sen insanlara iyi davranırsan insanlar da sana için
karşı iyi davranacaktır.

D) Uçakla seyahat etmek, diğer araçlara göre
daha güvenliymiş.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde farklı bir an- 5. (I) Yaz mevsiminde doğduğumu biliyorum yalnız-
lam ilişkisi vardır? ca. (II) Beni ağustos ayında yetiştirme yurduna
getirmişler. (III) Söylenenler doğruysa Haziran ya
A) Ağacın daha çok meyve vermesi ve daha da temmuz ayında doğmuş olmalıyım. (IV) Bu iyi
çabuk büyümesi için budama yapmalısın. aslında hem okul tatil hem de nilüferler açmaya
başlıyor temmuz ayında.
B) Süs elması yetiştiriciliği, iklim elverişli olduğu
için yoğun bir şekilde yapılıyor. Parçadaki numaralanmış cümlelerden hangi-
sinde koşul - sonuç ilişkisi vardır?
C) Yağışlar mevsim normallerinin üstünde olduğu
için sel felaketi yaşandı. A) I. B) II. C) III. D) IV.

D) Sabaha kadar nöbet tuttuğum için çok yorun
ve uykusuzum.

3. Aşağıdaki dizelerin hangisinde neden - sonuç 6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde koşu bağlı
anlamı vardır? bir yargı dile getirilmiştir?

A) Mutlu uyanırdı her çocuk sabah A) Yaptığın işin hakkını ver ki kendinle gurur
Olmasaydı sen ben kavgası duyabilesin.
B) Göklere ulaşan ak saçlı dağlar
Vatan vatan diye seslenir bana B) Dedemde uçak korkusu olduğu için bizim de
C) Bugün bütün dünya mutluluk içinde uçağa binmemizi istemez.
Çünkü bugün 23 Nisan ne mutlu bize
D) Atalar dünyayı atla dolaşmış C) Yeni çıkardığı kitabı tanıtmak için basın
Dağlara tırmanmış, denizler aşmış toplantısı düzenlemiş.

D) Bulmaca çözmeyi sevdiğinden gazetelerin
önce bulmaca sayfalarını karıştırır.

116

5. Sınıf Öznel ve Nesnel Anlatımlı Cümleleri

➤➤ Öznel Anlatımlı Cümleler: Kişiye göre değişkenlik gösteren, kesin bir dille doğrudur ya da yanlıştır diyemeye-
ceğimiz yargıların bulunduğu cümlelere “öznel cümleler” denir. Öznellik; kişiye göre, değişken, izafi, sübjektif,
göreli, göreceli, ölçülemeyen, duygulara bağlı, yorumlanabilir, bilimsel olmayan, kanıtlanamayan vb. kavram-
larla karşılanabilir. Birinin çok beğendiğini, bir başkası anlamsız bulup, beğenmeyebilir.

Örnek: Üzerindeki kıyafet sana çok yakışmış. “Yakışmak” sözcüğü cümleye öznellik anla-
mı katmıştır. Çünkü kişinin giydiği kıyafeti bir

başkası beğenmeyebilir.

Örnek: Sonbaharda insanın içini nedensiz bir hüzün kaplıyor.
Cem Yılmaz’ın yaptığı son film bana pek de komik gelmedi.

➤➤ Nesnel Anlatımlı Cümleler: Cümlede anlatılan yargının doğruluğunun ya da yanlışlığının deliller ortaya ko-
narak kanıtlanabildiği, somut durumlarla ortaya konabildiği, ölçülüp tartılabildiği cümleler “nesnel cümleler”
denir.

Kıyafetin İstanbul’dan alınıp alınmadığı bir
araştırma sonucunda kanıtlanabilir. Bu cüm-
Örnek: Üzerindeki kıyafeti İstanbul’dan almış. lede dile getirilen yargı kişiye göre değişkenlik

göstermez.

Örnek: Sonbaharda bazı ağaçlar yapraklarını dökmez.
Cem Yılmaz’ın yaptığı son filmi sinemalarda bir milyon kişi izlemiş.

Etkinlik 12

Kazanım: T.5.3.31. Okudukları ile ilgili çıkarımlarda bulunur.

1. Aşağıdaki cümlelere öznellik katan ifadelerin altını çiziniz.

a. Arkadaşına pahalı bir hediye almış.
b. Arkadaşlarıyla gezmeye gideceği için heyecanlı görünüyordu.
c. Taktığı siyah saat, giydiği takım elbiseyi tamamlamış.
d. Filmin son sahnesindeki çocuk karakter, beni kendi çocukluğuma götürdü.
e. Klasik müzik dinlemek insanı rahatlatır.
f. Küçük Prens romanı, konu ve anlatım bakımından eşsiz bir kitaptır.
g. İstanbul; tarihi eserleri, denizi ve yalılarıyla büyüleyici bir şehirdir.
h. Bütün oyuncular, maçta insanüstü bir mücadele ortaya koydular.
i. Kardeşinle sürekli bağırarak konuşman doğru bir davranış değil.
j. Size daha önce de söylediğim gibi bu proje insanların ilgisini çekmez.
k. Seyahat etmek, insanın bakış açısını zenginleştirir.

117

5. Sınıf Öznel ve Nesnel Anlatımlı Cümleleri

Etkinlik 12

2. Aşağıdaki cümleleri kanıtlanabilirlik açısından inceleyiniz ve öznel mi, nesnel mi oldu-
ğunu altlarındaki boşluğa yazınız.

a b
Annemin yaptığı kek çok lezzetli olur.
Şair kitabının ikinci bölümüne “yalnız- Öznel
lık” temalı şiirler koymuş.
Nesnel

c d

Seni burada görmek beni çok mutlu et- Bilim adamları uzayda yaşam olabile-
ti. ceğini söylüyorlar.
Öznel Nesnel

e f

Evdeki kitaplığında bir tane bile kitap İki ay önce toplantıda sizi bu konuda
koyacak yer kalmamış. uyarmıştım.
Nesnel Nesnel

g h

Kitabın son baskısında ilk baskıdaki ya- Antalya’nın sahilleri, turistlerle dolup
zım hataları düzeltilmiş. taşmış.
Nesnel Öznel

i j

Şefin kullandığı zeytinyağı, yemeğe ayrı Olumsuzluklar karşısında sabırlı dav-
bir tat katmış. ranmak insanı olgunlaştırır.
Öznel Öznel

k l

Ocağı kapatmayı unutunca pilavın dibi Kitaptaki yabancı sözcüklerin fazlalığı
tutmuş. insanı rahatsız ediyor.
Nesnel Öznel

118

5. Sınıf Öznel ve Nesnel Anlatımlı Cümleleri

Etkinlik 12

3. Aşağıdaki görsellerle ilgili öznel ve nesnel anlatımlı cümleler yazınız.

Öznel Nesnel

Atatürk, bütün dünyanın Atatürk, Türkiye Cumhu-
riyeti’nin kurucusu ve ilk
a. sevgisini ve takdirini ka- cumhurbaşkanıdır.
zanmış bir liderdir.

Bayrak, bir milletin bağım-
sızlığının sembolüdür.
Göklerde nazlı nazlı dalga-

b. lanıyor bayrağımız.
TDK’nin yayımladığı Türk-
çe Sözlük’te 100 binin
üzerinde sözcük var.

Türkçe Sözlük, Türk Dil
Kurumunun yayımladığı en Kedimiz Minnoş’un iki tane
c. öneli eserdir. yavrusu oldu.


Kedimiz Minnoş’un iki tane
birbirinden tatlı yavrusu ol- Piknik alanına gelenler,
d. du. çöpleri toplamadan gitmiş-
ler.

Piknik alanlarında eğlenen
insanların çöplerini topla- Bayramda dedemi ziyarete
e. madan gitmeleri gerçekten gittik.
çok üzücü.

Bayramda dedemi görmek
beni çok mutlu etti. Annem yine temizlik yapı-
f. yor.


Annem temizlik yaparken
adeta kendinden geçiyor. 30 Ağustos Zafer Bayra-
g. mı’nı arkadaşlarla kutladık.


30 Ağustos Zafer Bayra-
mı’nı arkadaşlarla büyük
h. bir heyecan ve sevinçle
kutladık.

119

5. Sınıf Öznel ve Nesnel Anlatımlı Cümleleri

Etkinlik 12

4. Aşağıdaki cümlelerden öznel anlatıma sahip olanlara “Ö”, nesnel anlatıma sahip olan-
lara “N” yazınız.

Cümleler

1 Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili bir ülkedir. N
Ö
2 Okulumuzun aşçısı, çok değişik ve hoş tatlılar yapıyor. Ö
N
3 Açılan her kütüphane, karanlığa tutulmuş bir fenerdir. Ö
N
4 “Hayata Yön Veren Öyküler” adlı kitapta, birbirinden bağımsız elliden fazla N
öykü var. N
Ö
5 Ders kitaplarındaki metinler, öğrencilerin düzeyine gözetilerek özenle se- Ö
çilmiş. Ö
N
6 Karbonhidrat ağırlıklı beslenme, kalp ve damar hastalıklarına neden olu- N
yormuş. Ö
Ö
7 İstanbul, Asya ve Avrupa kıtalarını birleştiren bir şehir olması nedeniyle N
dünyada tektir. Ö
N
8 Çam ve benzeri iğne yapraklı ağaçlar, diğer türlere göre daha fazla oksijen Ö
üretir. N
N
9 Geçmişte yaptığımız hatalara fazla önem verirsek karamsarlığa kapılırız.

10 Test kitabının alt başlıklara bölünerek hazırlanması, kullanımını kolaylaştır-
mış.

11 Mersin ve çevresi yerli turistler için en uygun tatil bölgesidir.

12 Kantinlerde hazır gıda satışları, bu yıldan itibaren yasaklanacak.

13 Hepimizin evine daha yakın olduğu için Kadıköy’de buluşmaya karar ver-
dik.

14 Yeni yapılan statlar, şehirlerin en görkemli yapısı oldu.

15 Testin 15. sorusu diğer sorulara göre daha kolaydı.

16 Vatan sevgisi konulu şiirlerden oluşan bir kitap hazırladım.

17 Günümüz çocuklarının en büyük sorunu teknolojinin getirdiği yalnızlıktır.

18 Borcunu ödeyemediği için evin elektriğini kesmişler.

19 Her gün yaşanan bu elektrik kesintileri insanı çileden çıkartıyor.

20 Maçın ilk yarısında hakem, oyun kurallarına uymayan iki oyuncuya kart
gösterdi.

21 Dondurması yere düşen çocuk ağlamaya başladı.

120

5. Sınıf Öznel ve Nesnel Anlatımlı Cümleleri KKT - 12 

1. Aşağıdaki cümlelerden hangisi kanıtlanabilir- 4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kişiye göre
lik açısından diğerlerinden farklıdır? değişen bir yargı yoktur?

A) Susuzluktan dudaklarımız çatlamıştı. A) Romanda anlatılan olaylar, İstiklal Savaşı yılla-
B) Yolculuk, hızlı trenle üç saat sürüyormuş. rında geçiyor.
C) Tiyatro, sinemadan önce ortaya çıkmıştır.
D) Sahil kasabasında yaşamak büyük bir ayrıca- B) Çocuk yaşlarda okunan masallar, insanların
gelişimini hızlandırır.
lıktır.
C) Kesilen her ağaç, geleceğimizi biraz daha ka-
rartır.

D) Şiir okumak, içimizdeki kötülükleri ortadan kal-
dırır.

2. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi cüm- 5. Nebil Özgentürk, Anadolu’da doğup büyümüş
leye öznellik katmıştır? I

A) Mevsim yaz olmasına rağmen çocuk kazak gi- yerel sanatçıları anlatan ilginç bir belgesel
yiyordu. II III

B) okulun ilk günü öğrenciler heyecanla sıraların- film çekmiş.
da oturuyordu. IV

C) Asitli içecekler insan sağlığına zarar veriyor- Yukarıdaki cümlede numaralanmış sözcük-
muş. lerden hangisi çıkarılırsa cümle nesnel bir
anlatıma sahip olur?
D) Avni, bu hafta Türkçeden benden çok soru
çözmüş.

A) I. B) II. C) III. D) IV.

3. (I) Köpekler, günümüzden 15.000 yıl önce As- 6. Aşağıdaki cümlelerden hangisi söyleyenin
ya’nın doğusunda yaşayan insanlar tarafından duygularını içermektedir?
kurdun evcilleştirilmesiyle ortaya çıkmıştır. (II)
Günümüzdeyse kurtlar ve köpekler iki farklı tür A) Amazon Ormanlarında başka hiçbir yerde ye-
olarak yaşamaktadır. (III) Günümüzdeki 400 ka- tişmeyen bitki türleri vardır.
dar farklı köpek cinsinin ortaya çıkışıysa son 500
yılda olmuştur. (IV) İnsanların en sadık dostu olan B) Robotlar, fabrikalarda aktif bir şekilde kullanıl-
köpekler, artık hayatımızın bir vazgeçilmezi ol- maktadır.
muştur.
C) Bilim kurgu filmleri, hayal dünyamızı oldukça
Parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisi geliştirir.
kanıtlanabilirlik açısından diğerlerinden fark-
lıdır? D) Eskiden uzun mesafe yolculukları deve sırtında
yapılırmış.
A) I. B) II. C) III. D) IV.

121

5. Sınıf Duygusal ve Abartılı Anlatım

Duygusal ve Abartılı Anlatım

➤➤ Duygusal Anlatım: Şaşkınlığımızı, üzüntümüzü, sevincimizi, heyecanımızı anlatmak için oluşturduğumuz
cümlelere “duygusal anlatım” denir.

Örnek: Susuzluktan bitkin düşmüş sokak köpeklerini görünce içim parçalandı. (Üzüntü)
Arabanın lastiği büyük bir gürültüyle patlayınca ödüm koptu. (Korku)
Dedem, elinde uzun zamandır istediğim bisikletle gelince havalara uçtum. (Sevinç)

➤➤ Abartılı Anlatım: Duygularımızı, içinde bulunduğumuz bir durumu ya da olayı daha etkili ve vurucu bir şekilde
anlatmak için yaşanılanları normal şartlarda olması mümkün olmayacak şekilde daha büyük ya da daha küçük
göstererek yapılan anlatıma “abartılı anlatım” adı verilir.

Örnek: Bayramda evimiz öyle kalabalıktı ki iğne atsan yere düşmezdi.
Film o kadar komikti ki gülmekten öldük.
Oğlumun kaza yaptığını öğrenince dünya başıma yıkıldı.

Etkinlik 13

Kazanım: T.5.3.31. Okudukları ile ilgili çıkarımlarda bulunur.
1. Aşağıdaki cümlelerde bulunan duygusal ifadelerin altını çiziniz.
a. Kardeşimin düğününde başlayan yağmur hevesimizi kursağımızda koydu.
b. Annesini gören çocuğun gözlerinin içi parladı.
c. Kompozisyon sınavında öğretmenimiz beş dakikanız kaldı deyince telaşlandım.
d. Ülkemizin geleceği için çalışmak bize gurur veriyor.
e. Zamanında elimdeki imkânları değerlendiremediğim için çok pişmanım.
f. Hemşire kucağında yeni doğan çocuğumla gelince göz yaşlarımı tutamadım.
g. İki yaşında çocuk, çikolatasını yerken adeta kendinden geçti.
h. Araba yoldan çıkacak diye yüreğim ağzıma geldi.

122

5. Sınıf Duygusal ve Abartılı Anlatım

Etkinlik 13

2. Aşağıdaki cümlelerden abartılı anlatıma sahip olanları işaretleyiniz.

Cümleler

1 Yaşım 80 oldu, koca ömür göz açıp kapayıncaya kadar geçti. 

2 Arkadaşım yaz tatili boyunca 100 tane roman okumuş. 
3 Dünya kadar işim var, şimdi bir de seninle uğraşamam. 
4 Arkadaşlarıyla tatile gidemediği için iki gözü iki çeşme ağlıyor.

5 Her sınavdan 100 almak, öyle herkesin yapabileceği bir iş değildir. 
6 İki hafta dağ gibi çamaşır nasıl birikti anlamadım. 
7 Çevre yolundan kasaba gelene kadar yürüdük, ayaklarımız koptu.

8 İlk evcil hayvanım hayatını kaybedince çok üzülmüştüm.

9 Olay duyulur duyulmaz yer yerinden oynadı. 

10 Nesli tükenmekte olan kambur balinalara av yasağı getirilmesi için tam 1 
milyon imza toplandı. 

11 Satıcının kendisini kandırdığı anlayan kadın öyle bir bağırdı ki yer gök inledi.

12 Çocuk ateşler içinde yanıyor, bir an önce doktora gitmelisiniz.

13 Sınavı kazandığımı öğrenince mutluluktan ağlamaya başladım.

14 Küçücük bir çizik yüzünden kıyameti kopardı. 

15 Sana erken kalkman gerektiğini yoksa geç kalacağımızı milyon kere söyle- 
dim.

16 Adam hastalıktan öyle zayıflamıştı ki bir deri bir kemik kalmıştı.

17 İnsanlar, ömürlerinin yaklaşık 26 yılını uykuda geçiriyormuş. 
18 Seninle aramızda dağlar kadar fark var, anlaşmamız mümkün değil.

19 Henüz olumsuz bir durum yok, telaşlanma. 
20 Arkamızdaki kamyonu son anda fark edince kalbimiz yerinden fırladı.

21 Büyük umutlarla başladığım işte hayal kırıklığına uğradım.

123

5. Sınıf Duygusal ve Abartılı Anlatım

Etkinlik 13

3. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere abartılı anlatım varsa “A”, duygusal anla-
tım varsa “D” yazınız.

a Gencecik adamsın, taşı sıksan suyu- b Ne dedi söylesene çatlatma insanı.
nu çıkarırsın.

AD

c Adama bir çift söz söyleyemedim, d Eve gelene kadar poşetleri taşımak-
içimde kaldı. tan kollarım koptu.

DA

e Makinalı tüfek gibi konuşuyordu ama f Çocukluğumda yediğim sebzelerin
kimse hiçbir şey anlamıyordu. kokusu burnumda tütüyor.
A D

g Cehennem sıcağının altında çalış- h Söz verdiği hâlde gelmek vazgeçtiği-
mak kolay mı? ni duyunca kan beynime sıçradı.
A D

i Yüzündeki elmas kafam kadardı. j Derdimi döksem dereler dolup taşar.
A A

k Hoş geldiniz, bu ne şeref, siz burala- l Merak etmeyin çocuklar, güneşli
ra gelir miydiniz? gün-ler yakındır.
D D

m Bir ah çeksem dağı taşı eritir n Baban senin derdinden eridi, bitti.
Gözüm yaşı değirmeni yürütür A
A

124

5. Sınıf Duygusal ve Abartılı Anlatım KKT - 13 

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde duy-gusal 4.
bir anlatım vardır?
A) İki gün sonra sipariş ettiğim kitaplar gelecek. Yukarıdaki film ile ilgili yapılan yorumlardan
B) Ayşe’nin babası, Çamlıca’dan bir ev daha hangisinde abartılı bir anlatım vardır?
almış.
C) Yaşanan kazada ölü ve yaralıların olmaması A) Çöpçüler Kralı filmi, bugüne kadar en çok
yüreklere su serpti. izlenmiş Türk filmidir.
D) Küçücük bir pastayı dört kardeş bölüşüp
yediler. B) Kemal Sunal, “Çöpçüler Kralı” filmindeki
rolüyle pek çok ödüle layık görülmüştür.
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde abartılı bir
anlatım vardır? C) Kemal Sunal, “Çöpçüler Kralı” filminde iz-
A) Yarım asırlık dostluğumuz, bugüne kadar hiç leyenleri gülmekten kırıp geçirdi.
sarsılmadı.
B) Adamda öyle bir iştah var ki bıraksan beni de D) Basit bir belediye işçisinin hayatının anlatıldığı
yiyecek. film, unutulmazlar arasına girdi.
C) Zavallı kadıncağız, bu soğuklarda sokakta
kaldı. 5. Dışarısı öyle soğuk ki buraya gelene kadar
D) Hangi işe girişsem başarısız oluyorum, bundan I II III
sonra hiçbir şeyin iyi olacağını düşünmüyorum.
donduk vallahi.
IV

Yukarıdaki numaralanmış sözcüklerden han-
gisi cümleye abartılı bir anlatım katmıştır?

A) I. B) II. C) III. D) IV.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde farklı bir 6. Ne zordur insanın hastalanıp
duygu dile getirilmiştir? Gezip oynayamaması
Eğitimleri yarıda kalıp
A) Babamın doğum günümü unutacağı aklımın Geceler boyu bekleyip durması
ucundan geçmezdi.
Yukarıdaki dörtlükte dile getirilen duygu aşa-
B) Senin gibi aklı başında bir çocuktan böylesine ğıdakilerden hangisidir?
kötü sözler duymayı beklemezdim.
A) Üzüntü B) Kaygı
C) Günlerdir yapacağım dediğin sürpriz bu C) Karamsarlık D) Şaşırma
muydu?

D) Hayvanlar ne yazık ki hâlâ süs eşyası gibi alınıp
satılıyor.

125

5. Sınıf Gerçek ve Hayal Ürünü İfade Eden Cümleler

Gerçek ve Hayal Ürünü İfade Eden Cümleler

➤➤ Gerçek Unsurlar: Günlük hayatta karşılaşabileceğimiz durumları, olayları veya varlıkları anlatan cümleler
“gerçek unsurlar” barındıran cümlelerdir.

Örnek: Toprak kayması sonucu köy yolu ulaşıma kapandı. (Gerçek hayatta yaşanabilecek bir durum.)
Kafesin kapısı açık kalınca kanarya pencereden uçup gitmiş.

➤➤ Hayal Ürünü Anlatımlar: Gerçekte var olmayan, zihnimiz yardımıyla ürettiğimiz, tasarladığımız olay, durum ya
da varlıklar “hayal ürünü”dür. Hayalî anlatımlara “kurgu” da denir.

Örnek: Karınca, yaz boyu yan gelip yatan ağustos böceğine gene yardım etmek zorunda kaldı.
Altın yumurtlayan tavuğunu, açgözlülüğü yüzünden kesen adam yaptığı işin yanlışlığını anlayınca
çok pişman oldu. (Bu cümlelerde dile getirilen durumlar gerçek hayatta yaşanması mümkün olma
yan zihnimizle oluşturduğumuz hayali anlatımlardır.)

Etkinlik 14

Kazanım: T.5.3.30. Metindeki gerçek ve kurgusal unsurları ayırt eder.
1. Aşağıdaki cümlelerde bulunan hayal ürünü unsurların altını çiziniz.
a. Herkes uykuya çekilince şeker gezegenine gezmeye giderim.
b. Uçan atım, beni alıp uzak diyarlara götürdü.
c. Şimşek kralı, ülkemizin üstüne kara bulutlar göndermişti.
d. Minik serçe, kardeşleriyle neşe içinde oynarken birden yuvadan düşüverdi.
e. Tasa kuşunun sözünü dinleyen Ayşe’nin yüzü hiç gülmez olmuştu.
f. Küçük balık Nemo, yeni yerler keşfetmek için sıcak denizlere doğru yüzmeye başladı.
g. Tilki, kurnazlığına güvenip horozu kandırmaya çalışıyordu.
h. Minnoş yaramazlıklarına bir yenisini daha eklemiş gözünü ip yumağına dikmişti.
i. Kendine fazla güvenen tavşan, sonunda kaplumbağaya yenilmişti.

126

5. Sınıf Gerçek ve Hayal Ürünü İfade Eden Cümleler

Etkinlik 14

2. Aşağıdaki görselleri inceleyiniz ve gerçek hayatta karşılaşabilecek olduklarımıza “G”,
gerçekte olması mümkün olmayan, hayali olanlara “H” yazınız.

a bc

HGG
def

HHH
ghi

HHH
j kl

GHG
mno

HG H
127

5. Sınıf Gerçek ve Hayal Ürünü İfade Eden Cümleler

Etkinlik 14

3. Aşağıdaki cümlelerden hayal ürünü olanlara “H”, gerçek olanlara “G” yazınız.

1. Denizkızları fırtınaya yakalanmış balıkçıların yardımına koşar. H

2. Ne zaman bir türkü duysam köyüm gelir aklıma, hüzünlenirim. G

3. Kara ormandaki ağaçlar, kötü ruhlu cadının elinde esir kalmışlar. H

4. Gökkuşağının bittiği yerdeki hazineyi bulan çoban, altınları gizlice köyüne gö- H
türdü.

5. Şair, kalemiyle can verir ağaçlara; ağlatır kimi zaman bulutları. H

6. Küçük yaşlarda kurulan dostluklar kolay kolay yok olmaz. G

7. Bütün umutlarımı cebime koyup uzak diyarlara göç edeceğim. H

8. Gizli geçidi bulabilirsek derelerinden süt, çikolata akan şehre ulaşacağız. H

9. Kitaplıkta sabah sabah bir tartışma çıktı, kitap kahramanları hararetli bir taş- H
maya tutuldular.

10. Simsiyah bulutların ardından güneşi görünce çok sevindim. G

11. Bahar gelmişti, etrafta şarkılar söyleyip uçuşan kuşlar, şakalaşan ağaçlar… H

12. Bisikletinin tekerini tamir etmek için uğraşan Hasan, ter içinde kalmıştı. G

13. Altın rengini andıran buğday tarlasına bakıp sevinmişti, bu yıl hasat boldu. G

14. Fare ile kedi bir anlaşmaya varmışlardı, fare evde dolaşmayacak, kedi de H
onları kovalamayacaktı.

15. Adam, tarlasından topladığı sebzeleri eşeğine yükleyip pazarda satmak için G
kasabanın yolunu tuttu.

16. Hatice nine, köyün en yaşlısı olduğu için bayramlarda herkes onun evine top- G
lanırdı.

17. Burcu bugün çok mutluydu çünkü gece yarısı o uyurken diş perisi gelecek ve H
onun isteklerini yerine getirecekti.

18. Kitabın kapağını açıp sihirli sözcükleri söyleyince düşler ülkesine gidebile- H
cekti.

19. Mehmet, yaz tatilinde dondurmacı dükkânında çırak olarak çalışmaya başla- G
yınca bütün hayatı baştan sona değişir.

20. Ormandaki hayvanlar korku ve telaş içindeydi, insanlar onların yaşam alanla- H
rını yok edip beton binalar yapmaya başlamışlardı.

21. Yaptığım uçurtma o kadar yükseğe çıktı ki elimdeki yüz metrelik ipin hepsini G
açmak zorunda kaldım.

128

5. Sınıf Gerçek ve Hayal Ürünü İfade Eden Cümleler KKT - 14 

1. Aşağıda anlatılan olaylardan hangisi hayal 4. Aşağıdaki şiirlerin hangisinde hayal ürünü bir
ürünüdür? anlatım yoktur?

A) Bir gün padişah, ülkesindeki insanların A) Çıktım erik dalına
kendisinden memnun olup olmadığını merak Baktım tren yoluna
etmiş ve eski püskü kıyafetler giyip pazarın İki tren geliyor
kurulduğu meydana inmiş. Kara duman salıyor

B) Sürüsünü otlatan çoban uzaklardan ge-len bir B) Ay doğar sini gibi
ses işitmiş. Biraz yürüdükten sonra o sesi tekrar Sallanır selvi gibi
duymuş. Dikkatli baktığında bir karıncanın Usanmış yalnızlıktan
yuvasından ona seslendiğini görmüş. Kara bir gül gibi

C) Yaşlı demircinin ustalığı dört bir yana yayılmış. C) Telli turnam selam söyle o yâre
Uzak ülkelerin padişahları ulaklar gönderip Kuşlarla selam salsın gurbet ele
büyük paralar vererek demirciyi saraylarına Kurtlar kuşlar ağlar oldu
alıp ona kılıç yaptırmak isterlermiş. Şu perişan hâlimi görünce

D) Can, yaz tatilini dedesinin köyünde geçirmiş. D) Bahçıvanın eşeği
Dedesi tatil boyunca her gece Can’a masallar Kaderden şikâyetçiymiş
anlatır, türlü oyunlar yaparmış. Gün doğmadan kalkmak
Canına tak demiş
2. Aşağıdakilerin hangisinde gerçekleşmesi
mümkün olmayan bir olay anlatılmıştır? 5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatılanların
gerçek hayatta olması mümkün değildir?
A) Kedimiz tekirin birbirinden tatlı iki tane yavrusu
oldu. A)Kral penguenleri, iki ay boyunca hiçbir şey
yemeden yumurtadan yavrularının çıkmasını
B) Lodos birden şiddetlenince Dursun Kaptan bekler.
hemen kıyıya yöneldi.
B) Leylekler, uzun mesafeleri en az enerji
C) Taş ocağından gelen patlama sesi, sürüdeki harcayarak kat etmek için, kanat çırpmadan,
bütün hayvanları ürkütmüştü. süzülerek uçarlar.

D) Görünmezlik iksiri, çok sıkı korunan bir kalede C) Karga, zekasıyla övünüp dururken bir gün
saklanıyormuş. düşmüş bir tuzağa.

3. Aşağıdaki görsellerden hangisi hayal ürünü D) Ülkemiz ördeklerin göç yollarında olduğundan
değildir? çok şanlıyız.

A) B)

6. Aşağıdaki kitap adlarından hangisi gerçekte
olmayacak bir duruma işaret etmektedir?

C) D) A) Martıya Uçmayı Öğreten Kedi

B) Kitaplardan Korkan Çocuk

C) Vanilya Kokulu Mektuplar

D) Kardeşlik Çemberi

129

5. Sınıf Cümlede Çeşitli Anlam ve Düşünceler, Karşılaştırma Cümleleri

Cümlede Çeşitli Anlam ve Düşünceler, Karşılaştırma Cümleleri

➤➤ Karşılaştırma Cümlesi: Karşılaştırma; iki ayrı varlık ya da kavram arasındaki ortak, benzer veya zıt yönlerin
ortaya çıkarılmasıdır. Karşılaştırma cümlelerinde iki varlık karşılaştırılabileceği gibi, insan ile hayvan, iki ayrı
görüş, iki ayrı sanat dalı veya sanatçı karşılaştırılabilir. Bu cümlelerde bir kavram anlatılıp, özellikleri sıralandık-
tan sonra diğer kavrama geçilirken “… ise, halbuki, ama, yalnız, fakat, göre, daha, kadar, en” gibi bağlantı ve
geçiş ifadeleri kullanılır.

Örnek: Bugün hava düne daha sıcak. (Bugünkü ve dünkü hava sıcaklığı karşılaştırılmış.)

Kimse onun kadar anlayışlı olamaz. (“O” ve “diğerleri” karşılaştırılmış.)

Yağan doludan sebzelerde de meyveler kadar zarar var.

Bize göre onlar daha geride.

Sen de en az benim kadar duyarlısın çocuk hakları konusunda.

Tiyatro, sinemaya göre daha etkileyicidir.

➤➤ Örneklendirme Cümlesi: İfade edilen düşüncenin, durumun ya da olayın daha iyi anlaşılması; yapılan açık-
lamanın somutlaştırılması için verilen örneklere “örneklendirme” denir. Örneklendirme, yapılan açıklamanın
gerçekleştiği, yapılan açıklamanın yaşandığı durumları söylemektir.

Örnek: Anadolu düğünlerinde yapılan bazı gelenekler unutulmaya yüz tuttu: damat tıraşı, sandığa oturma,
okuntu vb. (İletilmek istenen düşünce bazı geleneklerin unutulması. “Damat tıraşı” ve “okuntu” ifadeleri ise
düşüncenin daha belirgin hâle gelmesi için verilen “örnekler”dir.

Örnek: Atatürk, okumaya her zaman önem veren, şartlar ne olursa olsun okumaktan vazgeçmeyen bir lider-
dir. Atatürk, gündüz cephede savaşırken akşam ise çadırında Çalıkuşu’nu okurdu. Gazi, Çalıkuşu’nu okuyup
bitirdiğinde, “Biliyor musunuz dün gece Reşat Nuri Bey’in Çalıkuşu romanını okudum, çok beğendim. İhmal
edilmiş Anadolu’yu genç bir hanım öğretmenin yaşadığı zorlukları ne güzel anlatmış. Bitirince İsmet’e verece-
ğim. (İsmet İnönü) Sonra da sizler okuyun” demiştir. (Parçanın ikinci cümlesinden itibaren Atatürk’ün kitaba
verdiği önem örneklendirilmiştir.)

Örnek: Kurtuluş Savaşı’na doğrudan katılmış yazarlarımız vardır. Halide Edip Adıvar bunların başında gelir.

➤➤ Tanım Cümlesi: Bir varlığın, kavramın ya da kişinin kim olduğunu, ne olduğunu bütün ayırt edici özellikleriyle
anlatmaya “tanımlama” denir. Tanım cümleler, “Bu nedir?”, “Bu kimdir?” sorularına cevap verir. Tanım cüm-
leleri nesnel olduğu gibi öznel de olabilir.

Örnek: Şiir, dizeler halinde yazılan duyguların coşkulu bir şekilde anlatıldığı yazı türüdür. (Şiirin ne olduğu
nesnel bir şekilde tanımlanmıştır.)
Şiir, duyguları en güzel ve eksiksiz bir şekilde anlatabilen yazı türüdür. (Şiirin ne olduğu öznel bir
şekilde tanımlanmıştır.)

➤➤ Yakınma Cümlesi: Yakınmak, herhangi bir durumdan duyulan rahatsızlığı dile getirmektir. Yakınmak, herhangi
bir şeyden şikâyet etmektir.

Örnek: Ali, her zamanki gibi yine geldi. (Ali’nin vaktinde gelmemesinden duyulan rahatsızlık, dile
getirilmiştir.)
Sabahtan beri dolaşıyorsun, hiçbir işimize yardım etmedin.
Odanı toplamayı ne zaman öğreneceksin?

130

5. Sınıf Cümlede Çeşitli Anlam ve Düşünceler, Karşılaştırma Cümleleri

Etkinlik 15

Kazanım: T.5.3.17. Metni yorumlar.
T.5.3.31. Okudukları ile ilgili çıkarımlarda bulunur.

1. Aşağıdaki cümlelerden karşılaştırma anlamı taşıyanları işaretleyiniz.

a.  Köylüler, gelenek ve göreneklerimize bağlılıkta şehirlilerden daha du-
b. yarlıdır.
Malatya’daki çiftçiler, genellikle kayısı yetiştiriciliği ile geçimlerini sağ-
lamaktadır.

c.  Antalya’ya gelen turist sayısı, İstanbul’dan azdır.

d. Annemle babam derslerimde bana her zaman yardımcı olurlar.
e.  Bu konu, hepinizden çok beni ilgilendiriyor.
f.  Zeki Müren, Türkçeyi en iyi kullanan sanatçımızdı.

g. Eski günlerin hatırına, yaptığı saygısızlığa karşılık vermedim.
h.  Ablam da ben de bamya yemeğini sevmeyiz.

i. Biraz sabırlı olun sınavın bitmesine daha yarım saat var.
j.  Yazarın şiirleri, öyküleri kadar etkileyici ve usta işi değil.

k. Bu yıl İstanbul’a hiç kar yağmadı.

l.  Hayvanların da en az insanlar kadar yaşamaya hakkı vardır.

m.  Ekolojik tarım uygulamalarına geçtiğimiz günden beri verimimiz iki ka-
tına çıktı.

n.  Türkçe öğretmenimiz, okulun en yakışıklı ve en genç öğretmenidir.

o. Babam, akıllı telefonları bir türlü sevemedi.
p.  Bu yılın en çekişmeli maçını izledik.

r. Van Gölü’nde yaşayan tek canlı inci kefalidir.
s.  Güneydoğu Anadolu, Türkiye’nin en kurak bölgesidir.
t.  Amcam önceden de komik ve şakacıydı.
u.  Teknoloji çağının çocukları, bize göre daha şanslı ve becerikli.

131

5. Sınıf Cümlede Çeşitli Anlam ve Düşünceler, Karşılaştırma Cümleleri

Etkinlik 15

2. Aşağıdaki görsellerle ilgili karşılaştırma anlamı taşıyan cümleler yazınız.

AA BB A Takımı, ligde B Takımı'ndan daha çok
şampiyonluğa sahiptir.
1

2 Formula 1 arabaları diğer araçlara göre daha
pahalıdır.

3 Voleybolu, futboldan çok seviyorum.

4 Sinema gelişmiş bir sanat dalıdır ama tiyat-
ronun tadını vermez.

5 Annem papatyayı, gülden daha çok sever.

6 Televizyonların izlenme oranları, gazetelerin
okunma oranından kat kat fazla.

7 Keman, gitardan daha eski ve köklü bir ens-
trümandır.

132

5. Sınıf Cümlede Çeşitli Anlam ve Düşünceler, Karşılaştırma Cümleleri

Etkinlik 15

3. Aşağıdaki cümlelerin hangi kavramla ilgili olduğunu bulup ilgili kutucuğa işaretleyiniz.

Cümleler Örneklendirme
Karşılaştırma
Tanımlama
Yakınma

1 Sürücüler, hayatlarını tehlikeye attıklarını bile bile neden 
emniyet kemeri takmazlar, anlamıyorum.

2 Yazar son romanında önceki eserlerinde yaptığı hataları 
yapmamış.

3 Dostluk, iyi günde de kötü günde de sevdiğimiz insanın 
yanında olmaktır.

4 Her yaştan insanın okuyabileceği şairlerimiz vardır. Orhan 
Veli ve Yunus Emre’yi bunların arasında sayabiliriz.

5 Şirketimizin kârı geçen yıla göre biraz düştü. 

6 Dünyanın bazı ülkelerinde çocuklar açlıkla mücadele edi- 
yor: Etiyopya, Kenya ve Nijerya gibi.

7 Usain Bolt, 100 metre yarışlarında en hızlı sporcu oldu. 

8 İstanbul’un trafiği artık hepimizi çileden çıkardı. 

9 Kitap, insanın aydınlığa açılan kapısıdır. 

10 Bazı meyveler, kiraz, ananas, erik, armut vb. kansere yaka- 
lanma riskini azaltıyor.

11 Bir ay oldu, benden aldığın kitabı hâlâ getirmedin. 

12 Ben tarhana çorbasını çok seviyorum, eşim ise mercimek 
çorbasını çok seviyor.

13 Tekerlek, insanoğlunun gelişimini derinden etkileyen bir 
icattır.

14 Anadolu’da eskiden kaplan, aslan, çita ve Asya fili gibi bazı 
yabani hayvanlar da yaşamış.

15 Kişinin kendisini başkasının yerine kerine koyup karşısın- 
dakini anlamaya çalışmasına empati denir.

16 İstanbul, şimdi olduğu gibi eskiden de bir çekim merke- 
ziymiş.

17 Sürekli bağırarak konuşması beni oldukça rahatsız ediyor. 

18 İnsan hayatında sağlıktan daha önemli bir şey yoktur. 

19 Konya’nın yüzölçümü, Avrupa’daki pek çok ülkenin yüzöl- 
çümünden fazladır.

133

5. Sınıf Cümlede Çeşitli Anlam ve Düşünceler, Karşılaştırma Cümleleri

Etkinlik 15

HOCAM SAYFALARIMIZ YANYANA SAĞ SOL BİTMELİ BURAYA
ETKINLIK EKLEYELIM YA DA SAYFA ÇIKARALIM

134

5. Sınıf Cümlede Çeşitli Anlam ve Düşünceler, Karşılaştırma Cümleleri KKT - 15 

1. “Daha” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisi- 4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesnel bir
ne karşılaştırma anlamı katmıştır? tanımlama yapılmıştır?

A) Gönderdiğin kitapları aldım ama daha okumaya A) Televizyon, insanların beynini uyuşturan bir
fırsat bulamadım. iletişim aracıdır.

B) Eskisinden daha iyi bir araba almak istiyorum. B) Saygı ve sevgi, ilişkilerin dağılmasını önleyen
bir zamktır.
C) Biraz daha çorba isterseniz hemen geti-
rebilirim. C) Hayvanların konuşturulduğu masallara fabl
denir.
D) Her istediğini yaptık daha ne yapmamızı istiyor,
anlamadım. D) Cehalet toplumu içten içe kemiren bir kurttur.

2. (I) Mayalar, günümüzde Meksika, Guatemala, El 5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir durum-
Salvador ve Honduras olarak bilinen ülkelerin ol- dan duyulan rahatsızlık dile getirilmiştir?
duğu bölgelerde yaşamışlar. (II) Binlerce yıl süren
yaşamları boyunca oldukça gelişmiş bir uygar- A) Ne zaman arasam işi olduğunu söyleyip beni
lık oluşturmuşlar. (III) Takvim, karmaşık mimari geçiştiriyor.
yapılar, değişik madenlerden yaptıkları takılar, kur-
dukları kentler bunun en çarpıcı göstergesidir. (IV) B) Yaşadığımız sıkıntılar kalıcı değil ya, elbet bir
Ancak bu uygarlık henüz anlaşılamayan neden- gün işler yoluna girecek.
den ötürü MS 900 yıllarında tarih sahnesinden
silinmiş. C) Yalnız kalmak, bence her insanın ihtiyacı ama
bazıları buna cesaret edemiyor.
Yukarıdaki parçada numaralanmış cümlelerin
hangisinde örneklendirme yapılmıştır? D) Çocuklarımızı ciddiye almalı ve onların
fikirlerine önem vermeliyiz.

A) I. B) II. C) III. D) IV.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde karşılaştır- 6. Aşağıdakilerin hangisinde cümlenin anlam
ma yapılmamıştır? özelliği yanlış verilmiştir?

A) Kimseyi görmedim ben, senden daha güzel. A) Gemi yolcuğu diğer araçlara göre uzun ama
B) Ben de herkes kadar çalışıyorum. konforlu oluyor. (Karşılaştırma)
C) Ablasına göre boyu daha kısa ve ondan biraz
B) Oyunlar, çocukların gelişimi için oldukça
daha kilolu görünüyordu. önemlidir. (Tanım)
D) Bana göre insan önce kendini değiştirip
C) Piknik alanında bir sürü çöp vardı: po-
geliştirmeli. şetler, yemek artıkları, gazete kâğıtları…
(Örneklendirme)

D) Neden ekmek almaya hep ben gidiyorum, bu
evde benden başka kimse yaşamıyor mu?
(Yakınma)

135

4. ÜNİTE

SÖZ SANATLARI

Benzetme - Kişileştirme

Kazanımlar

➢➢ T.5.3.32. Metindeki söz sanatlarını tespit eder.
Benzetme (teşbih) ve kişileştirme (teşhis) söz sanatları verilir.

5. Sınıf Benzetme - Kişileştirme

Benzetme - Kişileştirme

➤➤ Benzetme (Teşbih): Anlatımda benzetme yapmanın temel amacı bir varlığın özelliğini vurgulu ve etkileyici bir
şekilde anlatmaktır. Bir varlığın özelliğini anlatmak için başka bir varlığın özelliğinden yararlanmaya “benzet-
me” adı verilir.

Örneğin Ali, kalem kâğıt kullanmadan büyük sayıları zihninden çarpıp bölebilmektedir. Ali’nin bu özelliğini
vurucu bir şekilde anlatmak için “hesap makinesi” kavramını kullanırız. “Ali, hesap makinesi gibi işlem yapar.”
deriz. İşte burada Ali’nin özelliğini anlatmak için hesap makinesinin özelliğin-den yararlandık. Kısacası “Ali”yi
“hesap makinesi”ne benzetmiş olduk.

➤➤ Benzetmenin dört ögesi vardır. Bunlardan iki tanesi “temel öge”, iki tanesi de “yardımcı öge”dir.

Temel ögeler: 1. Özelliği anlatılmak istenen varlık (Ali): “Benzeyen”
2. Özelliğinden yararlanılan varlık (hesap makinesi): “Benzetilen”

Yardımcı ögeler: 1. Anlatılmak istenen özellik (işlem yapmak): “Benzetme yönü”
2. Sözcükleri bağlayan ifade (gibi): “Benzetme edatı”

Örnek: Bayatlayan ekmek taş gibi sert olmuştu.

1. Özelliği anlatılmak istenen varlık, “ekmek”: “Benzeyen”
2. Özelliğinden yararlanılan varlık. “taş”: “Benzetilen”
3. Anlatılmak istenen özellik, “sert olmak”: “Benzetme yönü”
4. Sözcükleri bağlayan ifade, “gibi”: “Benzetme edatı”

Örnek: Bulutlar havada kuş gibi süzülüyordu.
(benzeyen) (benzetilen) (benzetme edatı) (benzetme yönü)

İnci gibi bembeyaz dişleri var.
(benzetilen) (benzetme edatı) (benzetme yönü) (benzeyen)

Uyarı: Benzetme “benzeyen, benzetilen, benzetme yönü, benzetme edatı” ögelerinin hepsi her zaman kul-
lanılmak zorunda değildir. Benzetme sadece “bezeyen ve benzetilen”den de oluşabilir.

Örnek: Kömür gözlüm elma yanaklım selvi boylum…
(benzetilen) (benzeyen) (benzetilen) (benzeyen)
(benzeyen) (benzetilen)

➤➤ Kişileştirme (Teşhis): İnsan dışındaki varlıklara insan özelliği kazandırılmasına “kişileştirme” adı verilir. Kişi-
leştirilen varlıklar tıpkı bir insanmış gibi davranır. Kişileştirmede hayvanlara, bitkilere ve diğer varlıklara hayalî
bir kişilik verip onları insan gibi canlandırmak esastır.

Örnek: Kara bir bulut indi şehre ( )“Keyfinkaçması”ve“dertlenmek”
Heybetli ağaçların keyfi kaçtı insanlara özgü bir davranıştır.
Toros dağları dertlendi bütün gece “Ağaçların” keyfi kaçıyor, “dağ-
lar” dertleniyorsa o zaman “ağaç”
Örnek: Güneş, bugün de bize küsmüş, yüzünü göstermiyor. ve “dağlar” insan özelliği kazan-
Bulutlar, ağlıyor benim yalnızlığıma. mıştır. Yani “kişileştirilmiş”tir.

138

5. Sınıf Benzetme - Kişileştirme

Etkinlik 126

Kazanım: T.5.3.32. Metindeki söz sanatlarını tespit eder.

1. Aşağıdaki cümlelerde yer alan benzetmeleri bularak benzetmelerin ögelerini tabloda
belirtilen yerlere yazınız.

Cümleler Benzeyen Benzetilen Benzetme Benzetme
gözler deniz Yönü Edatı
1 Deniz gibi mavi göz- eller mavi gibi
leri vardı.
yanaklar
2 Ninem pamuk elleriy- saçlar pamuk ― ―
le saçımı okşadı. gözler
kız
3 Küçük kızın yanakları yollar kiraz ― gibi
kiraz gibiydi. dünya
hala
4 Annemin saçları altın zaman altın parlaklık gibi
gibi parlıyordu. insan
fenerler
5 Kömür gözleri insa- kömür ― ―
nın içine işliyordu.

6 Denize atlayan kız balık yüzmesi gibi
balık gibi yüzüyordu.

7 Yollar birer yumak gi- yumak uzun ve dolaşık gibi
bi, uzun dolaşık.

8 Bir bardak su gibi bir bardak su çalkalanmak gibi
çalkalandı dünya.

9 Halam, melek kadar melek iyilik kadar
iyidir.

10 Sabun gibi eriyor za- sabun erimek gibi
man.

11 İnsan bu, su misali, su akmak misali
kıvrım kıvrım akar.

12 İki yanımdan aksın, sel akmak gibi
bir sel gibi fenerler.

2. Aşağıda verilen sözcükleri kullanarak benzetmenin dört ögesinin de olduğu anlamlı
cümleler oluşturunuz.

a. (adam, tilki): Adam tilki gibi kurnazdı.
b. (su, zaman): Zaman su gibi akıyordu.
c. (asker, aslan): Aslan gibi cesur bir askerdi.
d. (öğretmen, güneş): Öğretmen güneş gibi etrafını aydınlatır.
e. (bilgi, altın): Bilgi, altın kadar değerlidir.
f. (kitap, fener): Kitaplar yolumuzu aydınlatan fenerler gibidir.

139

5. Sınıf Benzetme - Kişileştirme

Etkinlik 216

3. Aşağıdaki cümleleri inceleyiniz ve benzetme yapılan cümleleri işaretleyiniz.

Kibrit kutusu Çok yorulmuş, Bu cennet vatan Bunlar ne böy-
kadar bir oda- eve geldiği gibi için her şeyimi- le, evi çiçek
da tam beş kişi yatağa uzandı. zi feda etmeye
bahçesine çevir-
kalıyoruz. 2 hazırız. mişsiniz.
1 3 4

 

Şimdi buz gibi bir Onun şiirleri şe- Yapılan açıkla- Öğretmeni-
su olsa ne güzel ker misali insanın maya göre açılış miz hep “Biz
saat beş gibi ola- hancıyız, siz yol-
olurdu. yedikçe yiyesi cusunuz.” derdi.
geliyor. cakmış.
5 7 8
 6 


Ne olur sanki Sözleri bir ok Koşuşturan ço- Türkçe öğretme-
biraz daha bek- misali tek tek cukların sesleri, nimiz âdeta bir
yüreğime sapla- ayaklı kütüpha-
lesek? kuş seslerine
9 nıyordu. karışıyordu. ne.

10 11 12
 

İşçiler arı gibi Ankara’da yaşa- Annesinin kınalı Yakaladığı balı-
çalışıyorlar, inşaat nan sel felaketi, kuzusu, büyümüş ğın testere gibi
büyük zarara yol de asker olmuş. dişleri varmış.
iki güne biter.
13 açtı. 15 16
14  


Nasıl oluyorsa Deniz bugün çar- Bugün öğren- Arılar bir kilo bal
hep kedi gibi şaf gibi, dünkü ciler daha iyi bir için milyarlarca
dört ayağının üs- rüzgârdan eser okul için sınava çiçekten polen
tüne düşüyor.
yok. girdiler. topluyor.
17 18 19 20



140

5. Sınıf Benzetme - Kişileştirme

Etkinlik 126

4. Aşağıdaki şiirlerde kişileştirilen varlıkları alttaki boşluklara yazınız.

Sular bizden akıllıdır, daha evvel görür akşamı,
İner havadan önce, karanlığa,
Büyük bir balık gibi ortadan silinir,
Kaçışırken hayvanlar dağa.
Üşüdün mü dışarda narin ağaç
Yoksa hırsızlardan mı korkuyorsun
a Sular Nafile çoktan bağladılar ellerimi

Kırk haramiler

Bırak ben söyleyeyim güzelliğini, b Ağaç
Rüzgârlarla, nehirlerle, kuşlarla beraber. Çadırtepe, Dumlupınar,
Günlerden sonra bir gün, ben gidersem Türbetepe, Adatepe...
Rüzgârlar, nehirler, kuşlar söylesin Ki üstlerinden bir bulut
Sen dinle, seni nasıl sevdiğimi Geçti güller serpe serpe.
c Rüzgâr, nehir, kuş

Çocuk, çok sevdi ağacı... d Bulut
Verirdi ona, her kış Yağmur gibi doldursan odayı sözlerinle
Çiçekleri olaydı! İçinden konuşacak aynalar gözlerinle
Ağaç, çok sevdi çoçuğu... Ve gün avuçlarından kayan gümüş bir balık.
Öperdi altın saçlarından
e Ağaç

f Ayna

Deniz gözlü şahin, İzmir’e girince Kasım girince bulutlar
Selama durdu dağ taş Yorgun çöker Ankara’ya
Şaha kalktı atı, ay yıldızı görünce Yüreğim kasım girince
Kaçtı düşman Mehmet’i görünce Vurur sızlaya sızlaya
g Dağ, taş, at
h
Bulut

141

5. Sınıf Benzetme - Kişileştirme

Etkinlik 216

5. Aşağıdaki cümlelerde insana ait özellikler yüklenen varlıkları cümlelerin karşısındaki
boş kutucuklara yazınız.

Cümle

a Minik serçe yıllardır yuva yaptığı ağacın kesilmesini çaresiz- serçe
ce izledi. kaldırımlar

b El ayak çekilince kimsesizlere annelik eder kaldırımlar. toprak
eşek
c Cömertlik toprağa verilmiş haktan rüzgâr, güneş
Benim sadık yârim kara topraktır

d Bahçıvanın eşeği kaderden şikâyetçiymiş, gün doğmadan
kalkmak canına tak demiş.

e Rüzgâr ile güneş girmişler bir gün iddiaya.

f Yıldızlar bir bir sıraya girmiş, hilalin yanında durabilmek için. yıldızlar

g Uzayıp kıvrılan yollar, kimsesizlerin türküsünü söyler. yollar

h Yağmur damlaları, toprakla kucaklaşmanın heyecanıyla hızla yağmur damlaları
iniyordu yere.

i Deniz bugün daha bir hırçın, kimse bilmez, kime kızmış. deniz

j İhtiyar kaplumbağa, bu yaşına kadar nelere şahit olmuştu rüzgâr, güneş
acaba? yıldızlar
yollar
k Karadeniz’in rüzgârları biraz delidir, ne zaman ne yapacağı
belli olmaz.

l Doğa, derin ve sessiz uykusundan uyanıyor, tomurcuklar ve-
riyordu.

m Gerçek dost ve sırdaş istiyorsan kitaplara sarıl. yağmur damlaları

n Karanlık, sarmıştı her yanımı, acımadan sıktıkça sıkıyordu deniz
bedenimi.

142

5. Sınıf Benzetme - Kişileştirme

Etkinlik 126

6. Aşağıdaki kitap kapaklarındaki görsellere bakarak hangilerinde kişileştirme sanatının
kullanıldığı söylenebilir, işaretleyiniz.
a
b


c d
 HOCAM BAŞKA ETKINLIK KOYALIM BASKA

YAYININ KİTAPLARINI KOYAMAYIZ.


e f
 

g h
 

143

5. Sınıf Benzetme - Kişileştirme

Etkinlik 16

7. Aşağıdaki cümlelerde hangi söz sanatının kullanıldığını bulup cümlelerin karşısındaki
boşluğa yazınız.

a. Dedem, beni hep “zeytin gözlüm” diye severdi. Benzetme

b. Ah bu türküler, köy türküleri Benzetme
Ana sütü gibi candan
Kişileştirme
c. Neden böyle düşman görünürsünüz,
Yıllar yılı dost bildiğim aynalar? Kişileştirme
Benzetme
d. Pireler berber iken develer tellal iken bir garip Keloğlan varmış. Benzetme
Benzetme
e. Yeni muhabir bomba bir haber yakalamıştı. Kişileştirme
Benzetme
f. Ufaklık penguen misali paytak paytak yürüyordu.
Kişileştirme
g. Duvarlar sanki üstüme üstüme geliyordu.
Kişileştirme
h. Güller mis kokularıyla bizi selamlıyordu. Kişileştirme
Benzetme
ı. Robot gibi ne duruyorsun orada, geç otur şöyle.
Benzetme
i. Güneş aman vermiyor, bütün kızgınlığıyla nerede bir yeşil varsa
kurutuyordu. Kişileştirme
Kişileştirme
j. Bülbüller konmuş ihtiyar çınarın dallarında dertli dertli ötüyorlar. Benzetme

k. Yangın çıkan ormanda yalnız kalan ağaç da üzgündü. Kişileştirme

l. Yıldızlar milyonlarca ateş böceği gibi ışık saçıyordu. Benzetme

m. Dedem yaşında adam yirmilik delikanlı gibi koca koca kütükleri Kişileştirme
kaldırıp götürüyordu.
Benzetme
n. Nazlı nazlı salınan bu bayrak, bizim özgürlüğümüzün simgesidir.
Benzetme
o. Boynu bükük kaldı geride kitaplarım, onlara iyi bakın.
Kişileştirme
ö. Süt gibi beyaz teni güneşte kızarmıştı.
Kişileştirme
p. Sen gelince güller açar Gülpembe Benzetme
Dereler seni söyler biz dinlerdik Gülpembe
Kişileştirme
r. Çocuk, bir evin gonca gülüdür, mutluluk kaynağıdır.
Benzetme
s. Gel benim sarı tamburam
Sen ne için inilersin

ş. Katır inadı var çocukta, Nuh der peygamber demez.

t. Rüzgârda savrulan yaprak oldum, diyardan diyara konup göçü-
yorum.

u. Bir yağmur başlar ya inceden ince
Bak o zaman topraktaki sevince.

ü. Kurt kocayınca köpeğin maskarası olurmuş.

v. Beni karşısında görünce dut yemiş bülbüle döndü.

y. Allı turnam eğer bizim ele varırsan
Şeker söyle, kaymak söyle, bal söyle

z. Arabalar düğün alayı gibi sıra sıra dizilmiş.

144

5. Sınıf Benzetme - Kişileştirme KKT - 16 

1. Ne açlık kalır ne korku 4. Bir sarmaşık uyanıyordu uykusunda
Korudaki fidanlar gibi Görülüyordu bir eski duvarın sıvasında
Sevip sevip birbirini İşte zamanın su gibi akan anında
Çocuklar kardeş oldu mu? Her şeyi unutmak için bir fırsat doğuyordu

Bu dörtlükte “çocuklar” neye benzetilmiştir? Yukarıdaki şiirde kaçıncı dizede kişileştirme
yapılmıştır?
A) Korudaki fidanlara
B) Korkuya A) 1. B) 2. C) 3. D) 4.
C) Kardeşe
D) Açlığa

2. Aşağıdakilerin hangisinde kişileştirme yapıl- 5. Durgunca bir deniz sahilleri öper
mamıştır? Söner ufuklarda sevdalı bir kamer
Yıldız gibi uçar ateşböcekleri
A) İlkbahar, ilk şarkıyı söylüyor. Gecenin gözyaşı öper çiçekleri
B) Suyu kesilen dereler can çekişiyor.
C) Dağlarda gelincikler, halı gibi örtmüş toprağı. Bu şiirin kaçıncı dizesinde farklı bir söz sanatı
D) Çırpınırdı Karadeniz, bakıp Türkün bayrağına. kullanılmıştır?

A) 1. B) 2. C) 3. D) 4.

3. Çiçek olur, açılır 6. Kedim henüz bir yaşında
Koku olur, saçılır Uyur hep soba başında
Ondan vaz mı geçilir? Hem cesurdur hem de kurnaz
Çocuk evin şenliği Bir tıkırtı duyar duymaz
Yurdun egemenliği
Bu şiirde kedinin kişilik özelliği kazanmasını
Bu dizelerde benzeyen varlık aşağıdakilerden sağlayan kavramlar aşağıdakilerin hangisinde
hangisidir? doğru verilmiştir?

A) Çiçek B) Çocuk A) Uyumak ve kurnaz
C) Koku D) Yurt B) Duymak ve uyumak
C) Bir yaşında ve cesur
D) Cesur ve kurnaz

145

5. ÜNİTE

PARAGRAFTA ANLAM

Benzetme - Kişileştirme

Kazanımlar

➢➢ T.5.1. DİNLEME/İZLEME
➢➢ T.5.1.1. Dinlediklerinde/izlediklerinde geçen olayların gelişimi ve sonucu hakkında tahminde bu-lunur.
➢➢ T.5.1.3. Dinlediklerinin/izlediklerinin konusunu belirler.
➢➢ T.5.1.4. Dinlediklerinin/izlediklerinin ana fikrini/ana duygusunu tespit eder.
➢➢ T.5.1.5. Dinlediklerini/izlediklerini özetler.
➢➢ T.5.1.6. Dinledikleri/izlediklerine yönelik sorulara cevap verir.
➢➢ T.5.1.7. Dinlediklerine/izlediklerine yönelik farklı başlıklar önerir.
➢➢ T.5.1.8. Dinlediği/izlediği hikâye edici metinleri canlandırır.
➢➢ T.5.1.10. Dinlediklerinin/izlediklerinin içeriğini değerlendirir.
➢➢ T.5.1.11. Dinledikleriyle/izledikleriyle ilgili görüşlerini bildirir.
➢➢ T.5.3. OKUMA
➢➢ T.5.3.2. Metni türün özelliklerine uygun biçimde okur.
➢➢ T.5.3.12. Metin türlerini ayırt eder.
Hikâye, fabl, masal, haber metni türleri tanıtılır. Metin türleri ile ilgili ayrıntılı bilgi verilmez.
Okuduklarını özetler.
➢➢ T.5.3.13. Metnin ana fikrini/ana duygusunu belirler.
➢➢ T.5.3.14. Metinde ele alınan sorunlara farklı çözümler üretir.
➢➢ T.5.3.15. Metindeki hikâye unsurlarını belirler.
➢➢ T.5.3.16. Olay örgüsü, mekân, zaman, şahıs ve varlık kadrosu, anlatıcı vb. gibi hikâye unsurları üzerinde
durulur.
Metni yorumlar.
Metinle ilgili sorular sorar.
➢➢ T.5.3.17. Metinle ilgili sorulara cevap verir.
➢➢ T.5.3.18. Metin içi ve metin dışı anlam ilişkileri kurulur.
➢➢ T.5.3.19. Metnin konusunu belirler.
Görsellerden ve başlıktan hareketle okuyacağı metnin konusunu tahmin eder.
Görsellerle ilgili soruları cevaplar.
➢➢ T.5.3.20. Okuduğu metnin içeriğine uygun başlık/başlıklar belirler.
➢➢ T.5.3.21. Medya metinlerini değerlendirir.
➢➢ T.5.3.22. İnternet, sinema ve televizyonun verdiği iletileri değerlendirmeleri sağlanır.
➢➢ T.5.3.24. Metinler arasında karşılaştırma yapar.
➢➢ T.5.3.25. Metinleri biçim ve tür gibi açılardan karşılaştırmaları sağlanır.
Metindeki gerçek ve kurgusal unsurları ayırt eder.
Grafik, tablo ve çizelgeyle sunulan bilgilere ilişkin soruları cevaplar.
➢➢ T.5.3.27. YAZMA
Bilgilendirici metin yazar.
Hikâye edici metin yazar.
➢➢ T.5.3.30. Bir işin işlem basamaklarını yazar.
➢➢ T.5.3.34.
➢➢ T.5.4.
➢➢ T.5.4.2.
➢➢ T.5.4.3.
➢➢ T.5.4.6.

5. Sınıf Paragraf Oluşturma - Paragrafın Giriş Cümlesi - Olayları
veya Bir İşi Oluş Sırasına Göre Dizme

Paragraf Oluşturma - Paragrafın Giriş Cümlesi - Olayları veya Bir İşi Oluş Sırasına Göre Dizme

➤➤ Paragraf: Paragraf, bir konu etrafında kümelenmiş cümleler topluluğudur. Cümleleri bir yapbozun parçaları
olarak düşünürsek, “paragraf” bu yapbozun bütünüdür. Paragraf, tek başına bir bütün oluşturduğu gibi yazı-
nın da (makale, deneme, fıkra, roman, hikâye vb.) anlamlı en küçük bölümüdür. Bu yüzden her paragraf belli
bir plan (giriş-gelişme-sonuç) içerisinde yazılır.

➤➤ Paragrafın Giriş Cümlesi: İyi bir anlatım, en son söyleyeceğimizi baştan söylemekle olmaz. Önce bir giriş
yapmak, asıl ifade etmek istediğimiz düşünce için bir zemin oluşturmak, böylelikle dinleyici-nin veya okuyu-
cunun dikkatini kendi üstümüze çekmek gerekir. Bu yüzden giriş bölümü her türlü yazılı ve sözlü anlatım için
gereklidir. Çünkü “giriş” bölümü paragrafta anlatılacak olan konunun açıklandığı, ne yapılmak istenildiğini,
neyin üzerinde durulacağını belirten bölümdür. Giriş bölümüne “tanıtma” bölümü de diyebiliriz. Bu yüzden
paragrafın giriş cümlesi birtakım özelliklere sahip olmalıdır.

Giriş Cümlesinin Özellikleri:

1. Açıklanmaya ve geliştirilmeye uygun olmalıdır.
2. Hangi konudan söz edileceği net bir şekilde ifade edilmelidir.
3. Kendisini önceki cümlelere bağlayan “de, bu yüzden, çünkü, ama” gibi ifadeler olmamalıdır.
4. Bağımsız bir cümle olmalıdır.
5. Paragraf “bundan dolayı, örneğin, hâlbuki, bu, şu, bunlar” gibi ifadelerle başlamaz.

Örnek: “Başarılı olmak isteyen bir eğitimci böyle yapmaz.” cümlesi bir paragrafın giriş cümlesi olamaz çün-
kü “böyle” sözcüğü bu cümlede bir bilinmezlik oluşturmuş. “Böyle” sözcüğü ile ne anlatıldığını bilemediğimiz
için paragraf bu cümleyle başlayamaz. “Başarılı olmak isteyen bir eğitimci öğrencileri arasında ayrım yapmaz.”
cümlesiyle bir paragraf başlayabilir.

Örnek: Eğitimde teknoloji kullanımı gün geçtikçe artıyor.
Televizyon geniş kitlelere kolayca ulaşabilen bir iletişim aracıdır.

➤➤ Paragraf Oluşturma: Paragraf bir düşüncenin, olayın ya da haberin anlatıldığı yazı parçasıdır ve cümlelerden
oluşur. Paragraf oluşturulurken sırasıyla şu noktalara dikkat edilmelidir:

a. Giriş cümlesi belirlenmeli. Giriş cümlesi, paragrafta anlatılacak konu hakkında bilgi vermeli.

b. Paragrafı oluşturan cümleler tıpkı bir zincirin halkaları gibi birbirlerine bağlanır. Cümleler ya aynı sözcüğün
tekrarı ile ya da “bu, bu yüzden, böylelikle, dolayısıyla, çünkü vb.” sözcükler yardımıyla birbirine bağlanır. Bu
yüzden “giriş cümlesi”ni bulduktan sonra cümleler arasındaki bağlantılar belirlenmelidir. Ancak bu şekilde
hangi cümlenin hangisinden sonra geleceğine karar verebiliriz.

c. Son olarak anlatılan konunun bir sonuca bağlandığı ve paragrafımızı bitiren “sonuç cümlesi” belirlenir.

Örnek:

Sinema tam manasıyla modern bir sanattır. Onda yirminci yüzyılın

bütün özelliklerini bulabiliriz Teknik vardır, düşünce vardır,

insanların gerçek yaşamları vardır. Sinemada bulunduğumuz zaman içerisinde

bütün özelliklerimizle kendimizi izleriz.

148

5. Sınıf Paragraf Oluşturma - Paragrafın Giriş Cümlesi - Olayları
veya Bir İşi Oluş Sırasına Göre Dizme

➤➤ Bir Olayı Oluş Sırasına Göre Dizme: Yaşanılan olaylar, bir zaman dilimi içinde geçer. Olayların akışı da za-
manın ilerlemesine göre ortaya çıkar. Bu yüzden bir olayı anlatan cümleleri oluş sırasına koyarken hangi olayın
daha önce oluştuğunu bulmalıyız. Daha sonra olayları, gerçekleşme zamanına göre yani “önce olanlar, sonra
olanlar, daha sonra olanlar ve en son olan” şeklinde sıraya koyabiliriz.

Örnek: (1) Ayşe, okula gidecek olmanın heyecanıyla uyanmıştı.
(2) Yatakta gözlerini tavana dikmiş gün içinde yaşayacaklarının hayalini kuruyor.
(3) Annesinin ayak seslerini duyar duymaz yataktan kalktı ve yüzünü yıkamak için lavaboya gitti.
(4) Elini yüzünü yıkadıktan sonra koridorda annesiyle karşılaştı ve annesine “Günaydın!” dedi.
(5) Ayşe’nin yüzünde güller açtığını gören annesi çok mutlu olmuştu.
(6) Ayşe, odasına gitti, bir gece öncesinden ütüleyip özenle katladığı okul formasını dolaptan
çıkardı.
(7) Formayı giymeden üstüne tuttu ve aynanın karşısından kendisini hayranlıkla izlemeye başladı.
(8) “Ayşe, hadi kızım kahvaltı hazır.” diyen annesinin sesiyle kendine geldi ve hemen kıyafetlerini
giymeye başladı.
(9) Mutfağa geldiğinde babası gazetesini okuyor, annesi de kendisine taze portakal suyu
hazırlıyordu.
(10) Babasıyla annesine merhaba dedikten sonra masaya oturdu ve annesinin yaptığı tostu yemeye
başladı.
(11) Babası, heyecanlı mısın, cümlesinin daha yarısını söylemeden “Çooook!” deyiverdi.
(12) Bugün yeni arkadaşlarım olacak, muhteşem bir öğretmenim olacak, artık bugün ben büyü
müş olacağım, dedi.
(13) Herkes tabağını bitirdikten sonra, kahvaltı sofrasını birlikte topladılar, üstlerini giyip dışarı
çıktılar.
(14) Bugün okulun ilk günü olduğu için anne ve babası da Ayşe ile birlikte okula gidecekti.
(15) Hep beraber arabaya bindiler ve yol boyunca Ayşe, okulda yapacaklarından daha doğrusu
hayallerinden söz etti anne ve babasına.

➤➤ Bir İşi Oluş Sırasına Göre Dizme: Yaptığımız her işin aşamaları vardır. Önce yapılacak olanlar, sonra yapıla-
cak olanlar hep birbirine bağlıdır. Bu yüzden sözü edilen işle ilgili cümlelerden bir paragraf oluştururken yapılan
işin aşamaları göz önünde bulundurulur.

Örnek: (1) Pişirilerek hazırlanan tuz seramiği yapmak için 1 bardak un, yarım bardak nişasta, 1 bardak
su, 1 bardak tuz, 4 bardak su ve bir miktar istenilen renkte gıda boyası gereklidir.
(2) Yarım bardak nişasta, bir bardak su ile eritilir.
(3) Erimiş karışımın içine, 1 bardak un ilave edilir ve hamur yapılır.
(4) Hamurun içine istediğimiz renkte gıda boyasından bir çay kaşığı kadar eklenerek hamur
rengini alana kadar tekrar yoğrulur.
(5) Ayrı bir kabın içine 4 bardak su konularak kaynatılır.
(6) Kaynamış suyun içine 1 bardak tuz konulur.
(7) Yoğrulan hamur, kaynamış suyun içine konur ve 15 dakika hamurun pişmesi beklenir.
(8) Pişen hamur daha parlak ve daha pürüzsüz bir hâl alır.
(9) Hamur bir süzgeç yardımıyla kaynar suyun içinden alınır ve soğumaya bırakılır.
(10) Soğuyan hamura istenilen şekil verilerek seramik hamuru kurumaya bırakılır.

149

5. Sınıf Paragraf Oluşturma - Paragrafın Giriş Cümlesi - Olayları
veya Bir İşi Oluş Sırasına Göre Dizme

Etkinlik 17

Kazanım: T.5.4.2. Bilgilendirici metin yazar.
T.5.4.6. Bir işin işlem basamaklarını yazar.

1. Aşağıdaki cümleleri inceleyiniz. Boş kutucuklara bir paragrafın giriş cümlesi olabile-
ceklere “” işaretini, olamayacaklara “” işaretini koyunuz.

  

Dostluk ve arkadaşlık Bilgisayar teknolojisi Trafikteki en büyük
konusunda ben sizin her geçen biraz daha sorunlardan biri de
gibi düşünmüyorum. gelişiyor. herkesin kendi aracıy-
la yola çıkmasıdır.
123

  
Çocukların özgüven Spor yapmanın tek
Bu yüzden doktor sahibi olabilmesi için yararı bizi fazla kilo-
olabilmek için çok sıkı onlara sorumluluk larımızdan kurtarması
bir eğitimden geçmek
yüklenmelidir. değildir.
gerekir.
45 6

  
Örneğin kitap oku- Öğretmenlik baştan
Kısaca söylemek ma sevgisi doğuştan aşağıya bir sevgi ve
gerekirse plansız ve gelmez, eğitim sonu- fedakârlık mesleğidir.
programsız çalışmayla
başarı yakalanamaz. cunda kazanılır.
78
9

  
Çizgi romanlar, okuma Tiyatro, bir milletin Üretimde ve eko-
alışkanlığı kazanmanın kültür seviyesinin so- nomide söz sahibi
mut göstergesidir. olabilmek tam da bu
ilk basamağıdır. koşula bağlanabilir.
10 11 12

 

Ancak herkes sizin Birlik ve beraberlik Sözün özü insanların
gibi düşünmediği için duygusunu kaybetmiş olaylara bakışı ancak
büyük sorunlar yaşı- milletler yok olmaya kitap okudukça deği-

yoruz. mahkûmdur. şir ve gelişir.

13 14 15

150