N ANLAMI en derindeki çekirdeğinden kavmediği sürece hiç kimse, bir başfarkına varamaz. Sevgisi yoluyla işilik özelliklerini ve eğilimlerini hası, ondaki gerçekleşmemiş olan n potansiyelleri görür. Ayrıca sev bu potansiyelleri gerçekleştirmeolabileceğinin ve ne olması gerekyarak, potansiyellerini gerçekleş e anlamında cinsel itkilerin ve içu (epifenomen)9 olarak yorumlaar temel bir olgudur. Normalde içimidir. Seks, bir sevgi aracı olur racı olduğu sürece haklı görülür, e sevgi, seksin sadece bir yan etk seks, adına sevgi denilen nihamanın bir yolu olarak görülür. n üçüncü yolu, acı çekmektir. ANLAMI laştığımız, değiştirilemeyecek bir man bile, yaşamda bir anlam bu steren bir olgu.
labileceğimizi asla unutmayalım şey, kişisel bir trajediyi bir zafere başarısına dönüştürmek ve sadecsiyeli olabildiğince göğüslemektmeyecek bir noktaya geldiğimiz kanser gibi iyileşme şansı olmaya kendimizi değiştirme yoluna gid Açık bir örnek vermeme izin hekim olarak çalışan yaşlı birisi yle bana geldi. İki yıl önce ölen vnı kaybetmeye alışamamıştı. Ona ne söyleyebilirdim? Bir şey söylem soruyla karşı karşıya getirdim: “Snn seni yaşatmak zorunda olsaydye karşılık verdi, “Bu onun için kkerdi!” Bunun üzerine, “Görüyodan kurtaran sizsiniz; elbette bu yaşatmak ve yasını tutmak zorunme etmeksizin elimi sıktı ve bür bir özverinin anlamı gibi, bir anl çıkıyor. Elbette kesin anlamı içinde b şeyden önce doktorun umutsuzlucisi, kaderini değiştiremez, karısmez kaderine yönelik tutumunu sonra, çektiği acıda en azından brapinin temel ilkelerinden birisi,
. Çünkü o zaman önemli olan , kendi zor durumunu bir insan e insana özgü eşsiz insan potanir. Artık bir durumu değiştire -örneğin tedavisi olanaksız bir an bir hastalığı düşünün- zaman eriz. n verin: Bir keresinde, pratisyen yaşadığı ağır depresyon nedeniye her şeyden çok sevdiği karısıa nasıl yardım edebilirdim? Ona mekten kaçındım, ancak onu şu Sen ondan önce ölseydin ve kadı ne olurdu Doktor?” “Ah!” dikorkunç olurdu; ne kadar acı çeorsunuz ya Doktor, onu bu acıunun bedeli de şimdi sizin onu nda olmanız,” dedim. Tek keliromdan ayrıldı. Her nasılsa acı, lam bulduğu anda acı olmaktan u bir terapi değildir, çünkü her uğu bir hastalık değildi ve İkinsını diriltemezdim. Ama değiş değiştirmeyi başardığım andan bir anlam bulabilmiştir. Logote insanın temel uğraşının haz al
mak ya da acıdan kaçınmak değ olduğunu göstermektir, insanınması koşuluyla, acı çekmeye haz Ama şuna kesin olarak açıkl için acı çekmek kesinlikle gereklmen anlamın olası olduğunu -e koşuluyla- vurgulamak istiyoru durumlarda yapılacak en anlam ister politik olsun, acıya yol açancaktır. Gereksiz yere acı çekmek bir tutumdur. Georgia Üniversitesi’nde psik isskopf-Joelsen, logoterapi üze “Mevcut ruh sağlığı felsefemiz, ği, mutsuzluğun bir uyumsuzlugulamaktadır. Böyle bir değer s yükünün, mutsuz olmaktan ötürılması gerçeğinden sorumlu olsinde, logoterapinin, “Acı çeken olan insana, bu acıyı alçaltıcı bumayıp, mutsuzluğundan ötürü acıyla gurur duyması ve bunu olendirmesi için pek fırsat tanımründeki bazı sağlıksız eğilimlerileceğini”11 dile getirir. 10 “Some Comments on a Viennese School Social Psychology, 51 (1955), sf. 701-3. 11 “Logoterapy and Existential Analysis,” A sf. 193-204.
ğil, yaşamında bir anlam bulmak n, elbette acısının bir anlamı olzır olmasının nedeni budur. lık kazandıralım: Anlam bulmak li değildir. Ben sadece, acıya rağelbette acının kaçınılmaz olması um. Acının kaçmılabilir olduğu mlı şey, ister ruhsal veya fiziksel, n nedeni ortadan kaldırmak olak, kahramanca değil, mazoşistçe koloji profesörü olan Edith W eerine yazdığı bir makalesinde, insanlann mutlu olması gerektik belirtisi olduğu görüşünü vursistemi, kaçınılmaz mutsuzluğun ürü mutsuz olma nedeniyle arttılabilir,”10 der. Bir başka makale ve bundan kurtulması olanaksız ulduğu için mutsuz olmakla kal bir de utanmak yerine, çektiği onur verici bir şey olarak değerayan günümüz Amerikan kültün dengelenmesine yardım edebi of Psychiatry,” The Journal o f Abnormal and çta Psychotherapeutica, 6 (1958),
Kişinin, kendi işini yapma ya satından mahrum edildiği durum ortadan kaldırılamayacak olan şesurca acı çekmeyi kabul edince, ylama sahip olur ve bu anlamı ke kadar korur. Başka bir deyişle, çünkü kaçınılmaz acının potansiy Toplama kampında yaşadığı olan bir olayı anımsamama izin kolayca kontrol edilebileceği gibi,tında hayatta kalma şansı yirmi Auschwitz’e vardığımda paltomumın notlarının kurtarılması, olasıdenle, zihnimin ürününü kaybet bunun üstesinden gelmek zorun hiç kimse beni yaşatamazmış gibhinsel bir çocuğum beni yaşatab yaşamımın nihai anlamda bir an sorusuyla karşı karşıya kaldım. Tutkuyla güreştiğim bu soru durduğunu ve zaman geçmeden etmemiştim. Kendi giysilerimi ve vardıktan hemen sonra, gaz oda giysilerini giymek zorunda kald çıkmıştı. Kendi kitabımın sayfalatonun ceplerinde, bir dua kitabınli Yahudi duası olan Shema Yisra
da yaşamından zevk duyma fırmlar vardır; ancak hiçbir zaman ey, acının kaçınılmazlığıdır. Ceyaşam da son ana kadar bir anelimenin tam anlamıyla sonuna yaşamın anlamı koşulsuzdur, yel anlamını bile kapsar. ım belki de en derin deneyim verin. İstatistiksel verilerle de , kampta yaşanan güç şartlar ali sekizde birden fazla değildi. un altına sakladığım ilk kitabılık bir yana, olanaksızdı. Bu nemiş olma gerçeğini yaşamak ve daydım. Sanki hiçbir şey ya da bi gelmişti; ne fiziksel ne de ziilirdi! Dolayısıyla, bu durumda nlamdan yoksun olup olmadığı unun yanıtının zaten önümde karşıma çıkacağını henüz fark rip, Auschwitz tren istasyonuna sına gönderilen bir tutuklunun dığım zaman bu yanıt karşıma an yerine, yeni kazandığım palndan yırtılmış olan ve en önemael’in yazılı olduğu tek bir sayfa
bulmuştum. Böyle bir “çakışma” yerine, yaşatmaya yönelik bir merumlayabilirdim ki? Bir süre sonra, yakın bir ge kapıldığımı anımsıyorum. Ne v yoldaşlarımın çoğundan farklıyd kampta hayatta kalacak mıyız? rın hiçbir anlamı yok.” Benim srın, çevremizdeki bunca ölümün yoksa hayatta kalmanın kesinliklamı böyle bir rastlantıya bağlı oşanmaya değmez.” META-KLİNİK Bugün bir psikiyatriste, gid semptomlarla değil, insan soruntalar başvurmaktadır. Son zamasanlardan bazıları eskiden papaz Şimdi ise çoğunlukla bu insanl bunun yerine doktoru, “Yaşam karşı karşıya bırakmaktadır. BÎR LOG Aşağıdaki olayı anmak isterimki oğlu ölen bir kadın, bir intih
”yı düşüncelerimi kâğıda yazmak eydan okumadan başka nasıl yo lecekte ölecekmişim duygusuna var ki bu kritik durumda tasam, dı. Onların sorusu şöyleydi: “Bu Kalmayacaksak, bütün bu acılasorumsa şuydu: “Bütün bu acılan bir anlamı var mı? Çünkü eğer kle hiçbir anlamı yok! Çünkü anolan bir yaşam, nihai anlamda ya K SORUNLAR erek artan sayıda, onu nevrotik nlarıyla karşı karşıya bırakan hasanlarda psikiyatriste giden bu inza, rahibe ya da hahama giderdi. lar papaza gitmeyi reddetmekte, mımın anlamı ne?” gibi sorularla ODRAMA m: Bir keresinde, on bir yaşındaar girişiminden sonra hastaneme
kabul edilmişti. Dr. Kurt Kocou katılmaya çağırmıştı ve bir psikoğu odaya kaza eseri girmiştim. Çden ötürü sakat olan oğluyla bakerlekli sandalyeye mahkûmmu etmiş ama sakat oğluyla birlikte i buna engel olmuş; yaşamı seviyolıymış. Peki annesi için neden bunlara karşın nasıl bir anlam buması için ona nasıl yardım edebi Tartışmaya hazırlıksız katıldı sorguladım. Kaç yaşında olduğun üzerine, “Hayır, otuz değil, seksedesiniz, geri dönüp çocuksuz anşamınız olduğunu görüyorsunuz bir durumda ne hissedeceğini haşünürsünüz, o durumda kendi seansı sırasında kaydedilen banttma izin verin: “Ben evli bir mily ve bunu yaşadım! Erkeklerle flör şimdi seksenimdeyim; kendi çocrak geri dönüp baktığımda, bütülayamıyorum; aslında, yaşamımılemem gerek!” Daha sonra oğlu sakat olan ka geriye dönüp bakarken hayal etm söylediklerini dinleyelim: “Çocu
urek, kadını bir terapi grubuna odrama seansı yürütmekte olduÇocuğu ölen kadın, çocuk felcinaş başa kalmış. Zavallı çocuk teş. Annesi, kendi kaderine isyan intihar etmeye kalkışınca, çocuk ormuş! Onun için yaşam anlamböyle değildi? Annenin yaşamı ulabilirdi? Ve bunun farkına varilirdik? ım ve gruptaki bir başka kadını nu sordum, “Otuz,” dedi. Bunun en yaşındasmız ve ölüm döşeğinncak mali başarılarla dolu bir yaz,” diye karşılık verdim ve böyle ayal etmesini söyledim. “Ne dü kendinize ne dersiniz?” Drama tan, kadının söylediklerini almayonerim, rahat bir hayatım vardı rt ettim; onlarla cilveleştim! Ama cuğum yok. Yaşlı bir kadın olaün bunlann ne için olduğunu ann, bir başarısızlık olduğunu söy adına, kendini benzer bir şekilde mesini söyledim. Bant kaydından, uklarım olsun istedim ve bu ar
zum gerçekleşti; oğullarımdan b Ben bakmasaydım onu bir kurum de olsa, o, benim oğlum. Bu neddarıyla, dolu dolu bir hayat ver insan yarattım.” O anda gözyaşla devam etti: “Kendi adıma huzur çünkü yaşamımın anlamla dolumak için çok çalıştığımı, elimden oğlum için elimden geleni yaptımdi!” Sanki ölüm döşeğindeymişçğında, ansızın bunun bir anlamıle kapsayan bir anlamı olduğunu ölen oğlununki gibi kısa bir yaşdan öylesine zengin olabileceği, çok daha anlamlı olabileceği açık Bir süre sonra, bu grubun ta sordum. Sorum, polilmiyelitis se ve bu nedenle orası burası del çektiği acının anlamını kavray Gruptaki herkes, elbette kavrayasıyla maymun, acının anlamını insanlann dünyasına giremezdi. ortaya attım: “Peki ya insanın, ktası olduğundan emin misiniz? başka bir dünyanın, insan acısı dünyanın olduğu düşünülemez
biri öldü, ancak diğeri de sakattı. ma gönderirlerdi. Sakat ve çaresiz denle onun için olası olduğu kardim ona; oğlumdan daha iyi bir arına gömüldü ve hıçkıra hıçkıra r içinde geri dönüp bakabilirim; u olduğunu ve bu anlamı kazann geleni yaptığımı söyleyebilirim; m. Yaşamım bir başarısızlık değilesine geri dönüp yaşamına baktıı olduğunu, çektiği onca acıyı biu görebildi. Aynı sebeple, örneğin şamın bile, coşku ve sevgi açısın, seksen yıl süren bir yaşamdan klık kazandı. amamına hitaben bir başka soru erumu geliştirmek için kullanılan lik deşik edilen bir maymunun, yıp kavrayamayacağıyla ilgiliydi. amayacağını söyledi; sınırlı zekân anlaşılabildiği tek dünya olan Bunun üzerine aşağıdaki soruyu kozmosun evrimindeki bitiş nokBaşka bir boyutun daha olduğu, nın nihai bir anlam bulacağı bir mi?”
NİHAÎ A Bu nihai anlam, zorunluluk gersini aşar; logoterapide bu bağlamda İnsandan istenen şey, bazı varoluşç yaşamın anlamsızlığına katlanmak lılığını ussal terimlerle kavrama yeyanmaktır. Logos (anlam), mantık Nihai anlam kavramının ötesin geç, altı yaşındaki kızımın beni şutalan tarafından utandınlacaktır: “ruz?” Kızımın bu sorusu üzerine, “kalanmıştın ve iyi Tann seni iyileş kız yanıtı yeterli bulmamıştı; hem lütfen unutma: Her şeyden önce b Ancak bir hasta dinsel inancınanın tedavi etkisinden yararlanılmalanılmasına kimse itiraz etmez. Brist kendini hastanın yerine koya bir hahamın bana gelip hikâyesin tam anlamıyla buydu. İlk karısını gönderildikleri Auschwitz Toplam ise ikinci karısının kısır olduğu ormanın yaşamın tek anlamı olmadı yaşam kendi içinde anlamsız olu olan bir şey, sadece kalınlaştırılar 12 Logic terimi de logos kökünden gelmekted
ANLAM reği insanın sınırlı zihinsel yetia bir nihai anlamdan söz ederiz. çu felsefecilerin savunduğu gibi değil, yaşamın koşulsuz anlametkisinden yoksun oluşuna datan (logic)12 daha derindir. e giden bir psikiyatrist, er ya da u soruyla utandırması gibi, has“Neden iyi Tann’dan söz ediyo“Birkaç hafta önce kızamığa yaştirdi,” dedim. Ne var ki küçük men yapıştırdı: “Peki ama baba, bana kızamığı gönderen o.” a sıkıca bağlıysa, dinsel inancıasına ve tinsel kaynakların kulBunu yapabilmek için psikiyatabilir. Örneğin Doğu Avrupalı ni anlattığı bir olayda yaptığım ı ve altı çocuğunu, gaz odasına ma Kampı’nda kaybetmiş; şimdi rtaya çıkmıştı. Çocuk sahibi olığını gözledim, çünkü o zaman urdu ve kendi içinde anlamsız ak anlamlı kılınamazdı. Ne var dir. (Ç.N.)
ki haham, kendi talihsiz durum Kaddiş13 okuyan bir oğlu olmarimleriyle, bir Ortodoks Yahudi Ama vazgeçmeyecektim. Çocyi ümit edip etmediğini sorarak girişimde bulundum. Soruma, verdi ve umutsuzluğunun gerçek birer şehit olarak14 öldükleri i yüksek mertebeye ulaştıklarını, insan olarak kendisi için aynı yene vazgeçmedim ve hemen şu cuklarını yaşatmanın anlamı bu yıllar sayesinde aklanıp, sonundsum olmasan da cennette onlara Tann’mn bütün gözyaşlarını mu?15 Bu nedenle belki de acıla Onca yıldan bu yana ilk kez, onyesinde acılarından kurtulabildi YAŞAMIN G İnsan yaşamını anlamdan yokler sadece acıyı değil, ölümü deçekten geçici olan yanlarının po13 Ölen kişi için okunan bir dua. 14 “L ’kiddush basbem," yani, “Tann adma.” 15 “Her düşüp kalkışımın hesabını tuttun; g yok mu?” (Mez. 56, 8.)
munu, ölümden sonra arkasından aması nedeniyle, umutsuzluk te gibi değerlendiriyordu. cuklarını cennette tekrar görmek, ona yardım etmek için son bir bir gözyaşı sağanağıyla karşılık k nedeni su yüzüne çıktı: Masum için çocuklarının cennetteki en buna karşın yaşlı, günahkâr bir eri bekleyemeyeceğini anlattı. Yisoruyu gündeme getirdim: “Çou olamaz mı haham: Bu acı dolu da sen de çocukların kadar maa katılmaya değer olamaz mısın? sakladığı, ilahilerde yazmıyor arının hiçbirisi boşuna değildir.” a açabildiğim yeni bakış açısı sa. GEÇİCİLİĞİ ksun bırakıyor gibi görünen şeye kapsıyor. Sadece yaşamın gerotansiyeller olduğunu söylemek gözyaşlanmı da şişene koy! Bunlar kitabında
ten hiçbir zaman bıkmadım; anca gerçekleşmez, o anda gerçekliğe geçmişe gönderilir ve burada geçmişteki hiçbir şey geri kazanılma her şey geri dönülmez bir şekilde Bu nedenle varoluşumuzun gelamsız kılmaz, ama sorumluluklar bizim, öz itibarıyla geçici olan bağlıdır. İnsan sürekli, mevcut po kendi tercihlerini yapar; bunlardalecek ve hangileri gerçekleştirilecesuza kadar ölümsüz, “zamanın kunacak insanın, her an, şöyle ya da olacağına karar vermesi gerekir. Elbette insan, geçiciliğinin an yaptıklarının, sevinçlerinin ve acıl sakladığı geçmişin dolu zahire amdir. Yapılan hiçbir şey eski haline edilemez. Olmuş olmanın, varolm söylemem gerek. İnsan varoluşunun temelde gegoterapi, kötümser değil, eylemcile dile getirecek olursak: Karamsapardığı duvar takviminin geçen h korku ve hüzünle gözleyen bir inmın sorunlarına etkin bir şekildeminden bir yaprak koparan, an
ak bu potansiyeller gerçekleşir dönüşür; bunlar korunur ve çicilikten kurtarılır, çünkü geçaz bir şekilde kaybedilmemiş, kaydedilmiştir. çici olması, bunu kesinlikle anrımızı oluşturur; çünkü her şey, olasılıkları gerçekleştirmemize tansiyeller yığınıyla ilgili olarak an hangisi hiçliğe mahkûm ediek? Hangi tercih gerçekte sonumları üzerindeki ayak izi” kılı böyle, varoluşunun anıtının ne ız tarlasını dikkate almakta ve larının tamamını sonsuza kadar mbannı görmezlikten gelmektee getirilemez ve hiçbir şey yok manın en emin biçimi olduğunu eçici oluşunu akimda tutan loidir. Bu noktayı bir benzetmeyar kişi, her gün bir sayfasını koer günle biraz daha inceldiğini, nsana benzer. Öte yandan yaşae saldıran insan, her gün takvincak bunları arkalarına birkaç
günlük notu aldıktan sonra önceli bir şekilde dosyalayıp saklayan oluşan zenginliği, dolu dolu yaşalir. Yaşlandığını farketmesinin n insanları kıskanıp kendi yitik g gömülecektir? Hayır, bunun yerlıklar yerine, sadece yapılan işinçe göğüslenen acılar dahil olmakri de var. Bu acılar kıskançlık u çok gurur duyduğum şeylerdir.” BİR TEKNİK OLAR Ölüm korkusu gibi gerçekçi muyla yatıştınlamaz; öte yandanku da felsefi anlayışla iyileştirilem olaylar için de özel bir teknik gdığında neler olup bittiğini anlarak, nevrotik bireylerde sık sık munu ele aldık. Bu korkunun titanın korktuğu şeye yol açmasıdrip kalabalıkla karşılaştığı zamançekte bu tür koşullar altında kıztır. Bu bağlamda “arzu, düşünc olayın anasıdır” şeklinde değiştir İlginçtir, tıpkı korkunun korkki bir niyet de zorla arzulanan şe
ekilerle birlikte düzenli ve özenn bir insana benzer. Bu notlarda amı, gurur ve sevinçle düşünebine önemi olabilir? Gördüğü genç gençliğine yönelik nostaljiye mi rine şöyle düşünecektir: “Olasın, yaşanılan sevginin değil, yiğitk üzere, geçmişimin gerçeklikleuyandırmasa bile, hayatımda en ” RAK LOGOTERAPİ bir korku, psikodinamik yorun agorafobi gibi nevrotik bir kormez. Ne var ki logoterapi bu tür eliştirmiştir. Bu teknik uygulanamak için, başlangıç noktası olagörülen beklentisel kaygı duruipik bir özelliği, tam olarak hasdır. Örneğin büyük bir odaya gin kızarmaktan korkan birey, gerzarmaya daha çok yatkın olacakcenin babasıdır” deyişi, “korku, rilebilir. kulan şeye yol açması gibi, zoraeyi olanaksız kılar. Bu aşın niyet
ya da benim deyişimle “hiper-yükroz olaylannda gözlenebilir. Bir kadın orgazm olma yeteneğini gösa, başarısız olma olasılığı da o k yan ürün ya da yan etkidir ve öylde bir amaç yapıldığı ölçüde yok Yukarıda anlatılan aşın niyete goterapide denildiği gibi “aşın d patojenik olabilir (yani hastalığa anlatmak istediğimi açıklayacaktğukluk (frijit) şikâyetiyle bana g babası tarafından cinsel olarak k var ki, kolayca inanılacağı gibi, cdi içinde bu travmatik (yaralayıcpüler psikanaliz yazınını okuyanmatik deneyiminin bir gün çıkara beklenti içinde yaşadığı ortaya ç kendi dişiliğini doğrulamaya yönsel eşi yerine kendi üzerine odamıştı. Bu da hastanın, cinsel hazden yoksun kalması için yeterliyşıdaki insana vermenin ve bırakmcu olarak kalmak yerine, hem nisi haline getirilmişti. Kısa süreli b kendi orgazm yaşama yetisi üzeri başka logoterapi terimi kullanılac çıkanldı.” Dikkati, uygun nesne,
ksek niyet” özellikle cinsel nev erkek cinsel gücünü ya da bir östermeye ne kadar çok çalışırkadar büyük olacaktır. Haz, bir le kalması gerekir ve kendi içink edilmiş olur. ek olarak, aşırı dikkat ya da lodüşünme” (hyper-reflection) de a yol açabilir). Aşağıdaki rapor tır: Genç bir hanım, cinsel sogeldi. Özgeçmişi, çocukluğunda kullanıldığını ortaya çıkardı. Ne cinsel nevroza yol açan şey kencı) deneyim değildi. Çünkü pon hastanın, sürekli olarak, travacağı faturaya ilişkin korkulu bir çıktı. Bu beklentisel kaygı, hem nelik aşın bir niyete, hem de cinklanan aşın bir dikkate yol açzzını orgazma ulaştırma yetisindi; çünkü orgazm, kendini karmanın amaçlanmayan bir sonuiyetin hem de dikkatin bir objebir logoterapiden sonra, hastanın indeki aşın dikkati ve niyeti, bir cak olursa: “Düşünce odağından yani cinsel eşi üzerinde yeniden
odaklandığı zaman orgazm ken “Çelişik niyet” adı verilen lokulan şeyi yarattığı ve aşın niytırdığı gerçeğine dayanmaktadımanca’da, 1939 yılında tanıml olan hastaya, bir an için de olsayetlenmesi söylenir. Bir örnek vermeme izin verikusu nedeniyle bana geldi. Ne z bu beklentisel kaygı, aşın ölçüd döngüyü kırması için, insanlara olarak göstermeye karar verm döndüğünde ne zaman beklentrisine rastlasa, kendi kendine “dim, ama bu kez on litre ter dök sonucu, dört yıl boyunca bu f tek bir görüşmeden sonra, bir h kurtarmasıydı. Okur, bu işlemin, korkusunduğu ölçüde, hastanın tutumunnu farkedecektir. Bu uygulamaygâr kesilmiş olur. 16 Cinsel iktidarsızlık olaylarının tedavisi düşünme kuramına dayalı özel bir logoter “The Pleasure Principle and Sexual Neurosi 5, No. 3 (1 952), sf. 128-30). Logoterapinin elbette ele alamazdık. 17 Bugün bu teknik, çağdaş psikoterapide usi amacıyla sık sık kullanılan etkili bir teda 18 Viktor E. Frankl, “Zur medikamentö Neurosen," Schweizer Archiv fü r Neurologi
ndiliğinden oluştu.16 ogoterapi tekniği, korkunun, koretin, arzulanan şeyi olanaksızlaşır. Çelişik niyet17 kavramını Allamıştım.18 Bu yaklaşımda fobisi a, kesin olarak korktuğu şeye ni in. Genç bir doktor, terleme korzaman bir terleme nöbeti beklese, de terlemesine yetiyordu. Bu kısır a ne kadar terleyebildiğim amaçlı esini öğütledim. Bir hafta sonra tisel kaygısını hareketlendiren bi“Daha önce sadece bir litre terlekeceğim!” dediğini anlattı. Bunun fobiden şikâyetçi olan doktorun, haftada, kendini bundan tamamen nun yerine çelişik bir arzu konulnu tersine çevirmekten oluştuğuyla kaygı yelkenlerini şişiren rüz i için, yukarıda anlatılan aşın niyet ve aşın rapi tekniği geliştirilmiştir (Viktor E. Frankl, is,” The International Journal o f Sexology, Vol. n ilkelerine ilişkin bu kısa sunuda bu konuyu uykusuzluk, fobi vb. semptomların giderilmevi yöntemi durumuna gelmiştir. (Ç.N.) ösen Unterstüzung der Psychotherapie bei ie und Psychiatrie, Vol. 43, sf. 26-31.
Ne var ki böyle bir işlem, mizasana özgü kendinden uzaklaşabil gerektirir. Çelişik niyet denilen loman insanın kendisinden uzakla zamanda hastanın, kendini kend sağlanır. Bununla aynı çizgide bi The Individual and His Religion (Blunabilir: “Kendine gülmeyi öğrenre etme, belki de iyileşme yoluna Allport’un görüşünü deneysel ol uygulamaktadır. Ek birkaç durum raporu, bu ymasını sağlayabilir. Aşağıda bahsde birçok doktor tarafından tedav başarılı sonuç alınamayan bir yaptığım hastaneye kabul edildiğdeydi ve intihara çok yakın olduğ son zamanlarda işini kaybetme telaşan bir yazar krampından şikâyecak derhal yapılacak kısa süreli b Kozdera hastaya, genelde yaptığı olabildiğince net ve okunaklı yazmaya çalışmasını öğütledi. Buradadi insanlara ne kadar ‘iyi’ bir köğim!” demesi öğütlenir. Ve kasıtlmaya çalıştığı an bunu yapamaz 19 New York, Macmillan Co., 1956, sf. 92.
ah duygusunda yapısal olan, inlme yetisinden yararlanılmasını ogoterapi tekniği kullanıldığı zaşma yetisi gerçekleştirilir. Aynı di nevrozundan uzağa koyması ir görüş, Gordon W . Allport’un Birey ve Dini) adlı kitabında bunen nevrotik birey, kendini ida girmiş olabilir.”19 Çelişik niyet, larak doğrulamakta ve klinikte yöntemin daha da açıklık kazanedilecek hasta, çeşitli kliniklerviye sokulan, ancak hiçbirisinde muhasebeciydi. Benim görev ğinde tam bir umutsuzluk içinğunu itiraf etmişti. Birkaç yıldır, ehlikesine yol açacak kadar ağıretçiydi. Bu nedenle durumu anir terapi, düzeltebilirdi. Dr. Eva nın tam tersini yapmasını, yani maya çalışmak yerine kötü yaza hastaya, kendi kendine, “Şimötü yazıcı olduğumu gösterecelı olarak kargacık burgacık yazz. “Kötü yazmaya çalıştım, ama
kesinlikle başaramadım,” der erkiz saat içinde yazar krampındaki gözlem döneminde geri tepmdur ve çalışabilmektedir. Konuşmayla ilgili benzer birtanesi’nin Larenoloji Bölümü’nd anlatıldı. Bu, onca yıllık mesleğ olayıymış. Kekeme, hatırlayabild yaşamında bir an olsun konuşm istisna, on iki yaşlarındayken biman gerçekleşmiş. Biletçi tarafı yolunun biletçide acıma duygusmüş ve bu nedenle sadece zavameye çalışmış. O anda kekelemvi amaçlarıyla olmasa da, farkındğini kullanmış. Ne var ki bu sunuş, çelişik ntomlu olaylarda etkili olduğu izgoterapi tekniği yoluyla, Viyanabim, en ağır dereceden saplantılmeyi bile başarmıştır. Örnek o altmış yıldır yıkanma güçlüğü Dr. Eva Kozdera çelişik niyet tene başlamış ve iki ay sonra hastruma gelmiştir. Hasta, Viyana P Bölümü’ne kabul edilmeden ön
rtesi gün. Hasta bu yolla kırk sen kurtulmuş ve tedaviden sonrae olmamıştır. Artık tekrar mutlu r olay da, Viyana Poliklinik Hasdeki bir meslektaşım tarafından ğinde gördüğü en ağır kekeleme diği kadarıyla bir istisna dışında, ma sorunundan kurtulamamış. Bu ir tramvayın arkasına asıldığı zandan yakalanınca, kaçmanın tek su uyandırmak olduğunu düşünallı bir kekeme olduğunu göstermeye çalışınca, yapamamış. Tedada olmaksızın çelişik niyet tekni niyet tekniğinin sadece tek sempzlenimini bırakmamalıdır. Bu loa Poliklinik Hastanesi’ndeki ekilı-zorlanımlı nevrozları tedavi etlarak altmış beş yaşında olan ve çeken bir kadını gösterebilirim. kniği yoluyla logoterapi tedavisita normal bir yaşam sürecek duPoliklinik Hastanesi’nin Nöroloji nce, “Hayat benim için bir cehen
nemdi,” diye itirafta bulunmuşturfobi saplantısı yüzünden iş yapamda bütün gün yatakta kalmaya btomlarından tamamen kurtuldu çünkü saplantısı her an akima ge dediği gibi “Bu konuda şaka yapa tekniğini uygulayabilmektedir. Çelişik niyet tekniği ayrıca u uygulanabilmektedir. Uykusuzlu aşın bir niyete yol açar. Bu da döden olur. Bu korkunun üstesindeya kendini uyumaya zorlamama denemesini, yani yatakta olabildimasını öğütlerim. Başka bir deyitisel kaygıdan kaynaklanan ve uytin yerini, uyumamaya yönelik çe durumda hasta çabucak uyumak Çelişik niyet, her derdin deva ya da fobi içeren rahatsızlıklann,tisel kaygılı durumlann tedavisinmektedir. Dahası, bu, kısa sürel böylesine kısa süreli bir terapininci tedavi etkileri yarattığı sonucunheil’den bir alıntı yapmak gerek 20 Olaylann çoğunluğunda uykusuzluk ko ihtiyaç duyulan minimum uyku miktarını kenden kaynaklanmaktadır.
r. Yaşadığı güçlük ve bakteriyomaz duruma gelen hasta, sonunbaşlamıştır. Elbette artık sempuğunu söylemek doğru olmaz, elebilir. Ne var ki, kendisinin de abilmektedir,” yani, çelişik niyet uyku bozukluğu olaylarında da uk korkusu20, uyumaya yönelik önüp, kişinin uyumamasına neen gelmesi için genellikle hastaasını, bunun yerine tam tersini ğince çok uyanık kalmaya çalışişle, uyumamaya ilişkin beklenyumaya yönelik olan aşın niyeelişik niyetin alması gerekir; bu tadır. ası değildir. Saplantılı-zorlanımlı özellikle de altta yatan beklennde yararlı bir araç olarak iş görli bir terapi aracıdır. Ne var ki n, zorunluluk gereği sadece geçina vanlmamalıdır. Emil A. Gutkirse, “Ortodoks Freudculuğun orkusu, hastanın, organizmanın gerçekten ndi kendine sağladığı gerçeğini bilmemesin
çok yaygın yanılsamalarından” brapinin uzunluğuna karşılık geyalarımda, yirmi küsur sene önnan bir hastanın durum raporu konusu hastada ulaşılan tedavi En belirgin gerçeklerden birihatsızlığın kökenindeki temele Bu da, Edith Weisskopf-Joelsonrüşü doğrulamaktadır: “Gelenelamalarının kökenbilim (etimo gerektiği konusunda ısrar etmeda bazı etkenlerin nevrozlara çağlarında nevrozları tamamen sıdır.”22 Nevrozların güncel nedeni ruhsal yapıda olsun, yapısal öğ gibi geri denetim mekanizmala yaratıcı) etken gibi gözükmekt tepki verilir, fobi semptomu ale fobiyi pekiştirir. Ancak benzer bli olarak zihnini kurcalayan düşzorlanımlı durumlarda da gözl gücünü, rahatsız olacak kadar 21 American Journal o f Psychotherapy, 10 22 “Some Commerus on a Viennese Schoo Social Psychology, 51 (1955), sf. 701-3. 23 Bu sık sık, hastanın, saplantısının, yaklatisi olduğu yolundaki korkusu tarafından nevrozun onu bu yola sokmaktan çok psik farkında değildir.
birisi, “sonuçların kalıcılığının, teelmesidir.”21 Örneğin benim dosce kendisine çelişik niyet uygula bulunmaktadır; buna karşılık söz etkisi kalıcı olmuştur. isi, çelişik niyetin, söz konusu ra bağlı olmaksızın etkili olmasıdır. n tarafından dile getirilen bir göksel psikoterapinin, tedavi uyguoloji) bulgularına dayandırılması sine karşın, ilk çocukluk yıllarınneden olabilmesi ve yetişkinlik farklı etkenlerin iyileştirmesi ola açısından, ister bedensel, ister ğelerin dışında, beklentisel kaygı rı, başta gelen patojenik (hastalık tedir. Belli bir semptoma fobi ile evlendirir ve sonuçta semptom da bir olaylar zinciri, hastanın sürekşüncelerle boğuştuğu23 saplantılılenebilir. Böylece hasta, bunların arttırmış olur, çünkü baskı, karşı (1 956), sf. 134. ol of Psychiatry,” The Journal o f Abnormal and aşmakta olan ya da gerçek bir psikozun belir güdülendirilir; hasta, saplantılı-zorlammh bir koza karşı bağışıklılık kazandırdığı gerçeğinin
baskıyı getirir. Semptom yine peklantılarıyla boğuşmaktan vazgeçt bir tavırla ele alıp, espri konusu y an, kısırdöngü kesilir, semptom Semptoma davetiye çıkaran var olaylarda, hasta sadece kendi ne kalmayacak, sonunda bunu tamaşaracaktır. Görüldüğü üzere, beklentisel aşırı niyet ve aşırı düşünmeye karması (dereflection) işleminin dev düşünce odağının değiştirilmesi, daki misyonuna yönelişiyle müm Kısırdöngü oluşumunu kıran olsun, nevrotiğin kendine yöne ipucu, kendini aşkınlıktadır! ORTAK N Her çağın kendine ait ortak nnunla başa çıkmak için kendi psinümüzün kitle nevrozu olan varo nihilizm şekli olarak tanımlana hiçbir anlamı olmadığı inancıdır.nin çağdaş eğilimlerinin etkisind2 4 Bu inanç, Allport tarafından desteklenme olmayan amaçlara kaydırıldığı zaman, bir b tamamen ortadan kalkmasa bile, daha sağlıkl İnsanın Anlam A
kiştirilir! Öte yandan hasta sapiği, bunun yerine bunlan alaycı yaptığı (çelişik niyet uyguladığı) m hafifler ve sonunda küçülür. roluşsal boşluğun bulunmadığı vrotik korkusuyla alay etmekle amen görmezden gelmeyi de ba l kaygıya karşı çelişik niyetin; rşı da düşünce odağının dağıtılvreye sokulması gerekir; ancak hastanın kendi işine ve yaşammkün olabilmektedir.24 şey, ister acıma ister aşağılama elik ilgisi değildir; iyileşmenin NEVROZ nevrozu vardır ve her çağ, buikoterapisine ihtiyaç duyar. Güoluşsal boşluk, özel ve kişisel bir abilir; çünkü nihilizm, varlığın Ne var ki, nihilistik bir felsefeden uzak kalmadığı sürece, psi ektedir: “Çabanın odağı çatışmadan, bencil bütün olarak yaşam, nevroz hiçbir zaman lı bir hal alır." age., sf. 95. rayışı
koterapi böyle bir olayla kitlesel dirde kitle nevrozunun olası bir t bir semptomunu temsil eder. Böhilistik bir felsefeyi yansıtmakla ve farkında olmadan da olsa, hasdan çok bir karikatürünü aktara İnsanın, biyolojik, ruhsal yacundan ya da kalıtımla çevrenin dığını ileri süren “nihilizm” öğr konusudur. İnsana ilişkin bu gö inanmaya yatkın olduğu şeye, yann kurbanı olduğuna inanmasınnu reddeden bir psikoterapi, bu güçlendirir. Kuşkusuz, insan sonlu bir v Bu, koşullardan özgürlük değil, kme özgürlüğüdür. Bir keresind psikoloji gibi iki alanda çalışan biyolojik, ruhsal ve toplumsal knun tam anlamıyla farkındayım. fesör oluşumun yanı sıra dört knndan- sağ çıkmış ve bu neden kötü koşullara bile görülmemiş tisine tanıklık etmiş bir insanım 25 Califomia Junior College Association gerçekleştirilen “Value Dimension in Teachi
boyutta başa çıkamaz; aksi taktedavisini üretmek yerine bunun öyle bir durumda psikoterapi nia kalmayacak, aynca, istemeden staya insanın doğru bir tablosunacaktır. da toplumsal koşullann sonu ürününden başka bir şey olmaretisinde, yapısal bir tehlike söz örüş, nevrotik bir bireyin, zaten ani dış etkilerin ya da iç koşullanı sağlar. İnsanın özgür olduğu nevrotik ölümcüllüğü besler ve varlıktır ve özgürlüğü sınırlıdır. koşullara yönelik bir tavır alabile söylediğim gibi: “Nöroloji ve bir profesör olarak, bir insanın, koşullara ne ölçüde tâbi olduğu Ama ben, iki alanda birden prokamptan -yani toplama kamplanle, insanın düşünülebilecek en ölçüde direnip göğüs germe ye.”25 için Holywood Animators, Inc. tarafından ng” adlı renkli televizyon filminden.
PAN-DETERMİNÎZ Psikanaliz sık sık pan-seksual suçlanıyordu. Bu suçlamanın yer Ne var ki “pan-determinizm” (t şey bana daha hatalı ve tehlikeli sanın şu ya da bu koşullara karş ardı eden bir görüşü söz konusu şullandırılmış ve belirlenmiş değ boyun eğsin, ister karşı gelsin, ke deyişle, insan nihai anlamda kensan varolmakla yetinmez, bununşunun kaderine, bir sonraki anda verir. Aynı nedenden ötürü her ins özelliğine sahiptir. Dolayısıyla, inbun tamamına ilişkin bir istatistiksi dahilinde tahmin edebiliriz; anla tahmin edilemez kalır. Tahmin toplumsal koşullarla temsil edileb temel özelliklerinden birisi, bu bunlann ötesinde gelişebilme ye dünyayı ve gerektiği takdirde de ktirebilme yetisine sahiptir. Dr. J ’nin durumunu anlatmam karşılaştığım, içi kötülük dolu, şey kişiydi o. O zamanlar genel olara
ZMİN ELEŞTİRİSİ list (topyekün cinselci) olmakla rinde olduğundan kuşkuluyum. opyekün belirlemecilik) denen gibi gözüküyor. Bu terimle, inşı bir tavır alabilme yetisini göz ediyorum. İnsan, tamamen koğildir, daha çok, ister koşullara ndini belirlemektedir. Başka bir ndini belirleyen bir varlıktır. İnn yerine her zaman için varolua kendisinin ne olacağına karar san, herhangi bir anda değişme nsanın geleceğini ancak bir gruksel araştırmanın geniş çerçevencak bireysel kişilik, öz itibarıynlerin temeli biyolojik, ruhsal ve bilir. Yine de insan varoluşunun koşulların üstüne çıkabilme, etisidir. İnsan, olası olduğunda, kendini daha iyiye doğru değiş ma izin verin. Yaşamım boyunca ytan! bir figür diyebileceğim tek ak “Steinhofun (Viyana’daki bü
yük akıl hastanesi) kitle katili” o ölüm programını başlattığı zam kendisine verilen işte öylesine fğin bile gaz odasından kaçmam Viyana’ya döndüğüm zaman, Dr inhofun tecrit hücrelerinden blandı,” dediler. “Ama ertesi gün ve Dr. J bir daha görülmemiş.” D Dr. J ’nin, yoldaşlarının yardımı inandım. Ancak yakın bir tariht Moskova’daki ünlü Lubianka Perde’nin arkasında uzun süre tlI diplomat bana geldi. Nöroloji Dr. J ’yi tanıyıp tanımadığımı sorine devam etti: “Onu Lubiank böbrek kanserinden öldü. Ama en iyi yoldaş olduğunu kanıtladlebilecek en yüksek ahlâk standaki uzun yıllarım boyunca tanıdı İşte “Steinhofun kitle katil davranışlarını nasıl tahmin edetun hareketlerini öngörebilir, mekanizmalarını ya da “dinamilışabiliriz. Ama insan ruhtan öt Ne var ki özgürlük son söz nün bir bölümü ve gerçeğin yarrumluluk olan olgunun tamam
olarak çağrılıyordu. Naziler acısız man bütün ipleri eline almış ve fanatikleşmişti ki, tek bir psikotimasına çalışmıştı. Savaştan sonra r. J ’ye ne olduğunu sordum. “Steirisinde Ruslar tarafından tutuk hücresinin kapısı açık bulunmuş Daha sonra, diğerleri gibi ben de, ıyla Güney Amerika’ya kaçtığına te, ilk önce Sibirya’da daha sonra Cezaevinde olmak üzere Demir tutuklu kalan eski bir Avusturyaik muayenesini yaparken, ansızın rdu. “Evet” yanıtını vermem üzeka’da tanıdım, orada kırk yaşında ölmeden önce, hayal edebileceğin dı! Herkese teselli verdi. Düşünüardına uygun yaşadı. Cezaevindeığım en iyi dosttu!” li” Dr. J ’nin öyküsü bu. İnsanın ebiliriz? Bir makinenin, bir robobunun ötesinde insan ruhunun k güçlerini” tahmin etmeye de çae bir şeydir. değildir. Özgürlük sadece öykürısıdır. Özgürlük, olumlu yanı somının negatif yanından başka bir
şey değildir. Aslına bakılacak oşanmadığı sürece, özgürlük yozdır. İşte bu nedenle Doğu Yaka Yakası’ndaki Sorumluluk Anıtı’n PSİKİYATR Bir insanı, ona en küçük bir şekilde koşullandıracak hiçbir şe sınırlı olursa olsun, nevrotik, hana bir parça özgürlük kalır. Gerdeki çekirdeğine psikoz bile dok İyileştirilmesi olanaksız psikodebilir, ancak insan olma onurunrik parolam bu. Bu olmaksızın, bir alan olmaya değer bulmazdıcak kadar hasarlı bir beyin makilikle bundan öte bir şey olmasaylık kazanırdı. PSİKİYATRİNİN YENİD Uzunca bir süredir — aslında san zihnini sadece bir mekanizmvisini de sadece bir tekniğin te Şimdi ufukta görünen ise, psiko değil, insani kılman bir psikiyatr
olursa, sorumluluk terimiyle yazlaşma tehlikesiyle karşı karşıyaası’ndaki Özgürlük Anıtı’na, Batı nm eklenmesini öneriyorum. İK PAROLA özgürlük kırıntısı bırakmayacak ey yoktur. Bu nedenle, ne kadar atta psikotik vakalarda bile insarçekten de, hastanın en derinlerkunamaz. otik bir birey, yararlılığını kaybenu koruyacaktır. Benim psikiyatpsikiyatriyi, üzerinde çalışılacak ım. Kimin uğruna? Onarılmayainesinin uğruna mı? Hasta kesinydı, acısız ölüm programı haklı DEN İNSANİ KILINMASI yarım yüzyıldır— psikiyatri, inma olarak, ruh hastalığının tedaerimleriyle yorumlamaya çalıştı. lojiyle yoğrulan bir tıp kavrayışı ridir.
Ne var ki kendi rolünü temrumlayan bir doktorun, hastasın görmek yerine, bir makineden etmesi gerekir. İnsan, sıradan bir şey, bir n belirler ama insan nihai anlamda Mevcut yetilerinin ve çevrenin neyse, onu kendinden yaratmıştda, bu yaşayan laboratuvarda vmızdan bazılarının domuz gibi,dıklarına tanık olduk. İnsanın iç ve hangisinin gerçekleşeceği koş Bizim kuşağımız gerçekçi bi olduğu şekliyle tanımaya başladhwitz’in gaz odalarını icat eden ayla ya da Shema Yisrael ile gaz da insandır.
melde bir teknisyenin rolüyle yonda, hastalığın arkasındaki insanı başka bir şey görmediğini itiraf nesne değildir; nesneler birbirini a kendini belirleyen bir varlıktır. sınırlan dahilinde, olduğu kişi tır. Örneğin toplama kamplarınve bu sınav alanında, yoldaşları bazılarının da aziz gibi davrançinde her iki potansiyel de vardır şullara değil, kararlara bağlıdır. ir kuşak, çünkü insanı gerçekte ık. Her şey bir yana, insan, Ausc varlıktır; ama dudaklannda du odalanna dimdik yürüyen varlık
3. Bö TRAJİK BİR İYİMSER Birleşik Devletler’de logoterap 1955 yılında başlatan ve alana p Weisskopf-Joelson’un anısına ad “Trajik bir iyimserlik”ten ne kendimize. Kısaca bu, insan var (3) ölümle tanımlanabilecek yan “trajik üçlü” adı verilen şeye kar böyle kaldığı anlamına gelir. Aslı koymaktadır: Bütün olup bitenl nasıl olası olur? Soruyu başka ter yaşam, trajik yanlanna karşın, p mi? Her şey bir yana, Almanca kaynaklık eden bir deyişi kullanaşama evet demek,” yaşamın, her altında bile potansiyel olarak varnuç itibarıyla insanın, yaşamın o yapıcı şeylere dönüştürme yetis 26 Bu bölüm Batı Almanya, Regensburg Üni Dünya Logoterapi Kongresi’nde verdiğim bir
ölüm RLİK TARTIŞMASI26 i alırımdaki öncü çalışmaları paha içilmez katkılan olan Edith danmıştır. anladığımızı soralım ilk önce roluşunun (1) acı, (2) suçluluk, larından oluşan ve logoterapide rşın, insanın iyimser olduğu ve ında bu bölüm şu soruyu ortaya lere karşın yaşama evet demek rimlerle ortaya koyacak olursak, potansiyel anlamını koruyabilir yayınlanan bir kitabımın adına acak olursak, “her şeye karşı ya koşulda, hatta en kötü koşullar r olduğunu varsayar. Bu da soolumsuz yanlannı olumlu ya da sine sahip olduğunu varsayar. iversitesi’nde, 1983 yılında yapılan Üçüncü sunuma dayanarak hazırlanmıştır.
Başka bir deyişle belli bir durummaktır. Ne var ki burada “en iylen şeydir. Dolayısıyla trajik bir memin nedeni budur. Yani traje insan potansiyeli açısından iyim bir insan başarısına dönüştürme kendisini daha iyiye yönelik olarsına ve (3) yaşamın geçiciliğin yönelik girişim gücü kazanılmas Ancak iyimserliğin emredilecmadığını unutmamak gerek. İnluğa, umuda karşı ayrım gözetmmaz bile. Ve umut için geçerli odilmemesi veya ısmarlanamama bileşeni için de geçerlidir. Avrupalı için, kişiye tekrar temesi, Amerikan kültürünün tip aranmaz; ortaya çıkması gerekir nedeni olmalıdır. Bu neden bulutik olarak gelir. Gördüğümüz gibğildir; belli bir durumda yapısalmı gerçekleştirmek yoluyla mutl Bu neden ihtiyacı, insana özgye- benzer. Birisinin gülmesini manız, örneğin bir fıkra anlatmayarak ya da kendini zorlamasın 27 Belli bir durumda olabilecek "en iyi’’, “iy de bu kökten gelmektedir (Ç.N.).
mda önemli olan, en iyisini yapisi,” Latince’de optimum27 deni iyimserlikten (optimism) söz etdi karşısında ve olabilecek en iyi mserlik, her zaman için, (1) acıyı ye (2) suçluluk hisseden kişinin, rak değiştirme fırsatını kazanmanden, sorumlu bir tavır almaya sına olanak vermektedir. cek ya da ısmarlanacak bir şey olsan kendini, her türlü olumsuzmeksizin iyimser olmaya zorlayaolan, inanç ve sevginin de emreası açısından, üçlünün diğer iki ekrar “mutlu olmasının” emredilpik bir özelliğidir. Ama mutluluk r. İnsanın, “mutlu olmak” için bir unduktan sonra mutluluk otomabi insan, mutluluk arayışında del ve uykuda olan potansiyel anlalu olmak için neden aramaktadır. gü olan bir başka olguya -gülme istiyorsanız, ona bir neden sunanız gerekir. Onu gülmeye zorlanı sağlayarak, gerçek bir kahkaha imserlik” anlamına gelen “optimism” sözcüğü
yaratmak kesinlikle olanaksızdırnesinin karşısında poz veren ins benzer; bu son durumda basılanpay gülücüklerle donmuş suratla Logoterapide bu tür bir davrmektedir. Bu, soğukluk ya da ikt nedenselliğinde önemli bir rol unutmak yerine, doğrudan orgaz ne kadar çok çaba gösterirse, bu kendini engelleyici olur. Gerçek daha çok bir neşe yok edicidir. Bir bireyin anlam arayışı başalu kılmakla kalmaz, ona, acıyla zandırır. Peki kişinin umutsuz a ne olur? Bu, öldürücü bir durum kampları ya da toplama kampl meydana gelen olaylan anımsayadan anlatıldığı kadarıyla, ilk duru davranış yapısı kristalleşmiştir. T ise, sabahın saat beşinde kalkıp irine barakada sidik ve dışkıyla ıstan tutuklularm davranışıdır. Hiditler- bu insanların fikrini değişlerinde sakladıkları bir sigarayı çnu gördüğümüz an, bu insanlarıni biliyorduk. Anlam yönelimi glık haz arayışı duruma egemen o