127. Döring M. «Parlamentarischer Arm der Bewegung». Die
Nationalsozialisten im Reichstag der Weimarer Republik / M. Döring. Düsseldorf,
2001. 492 s.
128. Faust A. Der Nationalsozialistische Deutsche Studentenbund. Studenten
und Nationalsozialismus in der Weimarer Republik / A. Faust. Düsseldorf, 1973.
357 s.
129. Fischer F. Krieg der Illüsionen. Die deutsche Politik von 1911 bis 1914 /
F. Fischer. Düsseldorf, 1978. 478 s.
130. Fisсher F. Bündniss der Eliten. Zur Kontinuität der Machtstrukturen
in Deutschland 1871–1945 / F. Fisсher. Dusseldorf, 1979. 547 s.
131. Focke H., Reimer U. Alltagunfern Hackenkreuz / H. Focke, U. Reimer.
Hamburg, 1987. 457 s.
132. Franz-Willing W. Die Hitlerbewegung. 1919–1922 / W. Franz-Willing.
Hannower, 1962. 392 s.
133. Frei N. Der Fürherstaat. Nationalsozialistische Herrschaft 1933 bis 1945 /
N. Frei. München, 2002. 468 s.
134. Frymann D. Wenn ich der Kaiser war / D. Frymann. Leipzig, 1913. 257 s.
135. Geiss J. Der lange Weg in die Katastrophe. 1815–1914 / J. Geiss.
München-Zürich, 1991. 462 s.
136. Haupert B., Schafer F. Jugend zwischen Kreuz und Hakenkreuz /
B. Haupert, F. Schafer. Fr.a. M., 1991. 416 s.
137. Heiden K. Geschichte des Nationalsozialismus / К. Heiden. Berlin, 1933.
547 s.
138. Hellfeld M., Klönne A. Die betrogene Generation Jugend in Deutschland
unter der Faschismus / M. Hellfeld, A. Klönne. Köln, 1985. 484 s.
139. Hofmann H. Der Hitlerputsch. 1920–1924 / H. Hofmann. München,
1961. 358 s.
140. Huber K. H. Jugend untern Hakenkreuz / K. H. Huber. Fr. a. M., 1986.
437 s.
141. Jacobsen N. A. Karl Haushofer / N. A. Jacobsen. Boppard am Rhein,
1979. 359 s.
301
142. Jahrbuch des Archivs der deutschen Jugendbewegung. Bd. 12. B., 1980.
418 s.
143. Jeuss H. Jugendarbeitsschutz / H. Jeuss. Fr.a. M., 1980. 342 s.
144. Kater M. Generationskonflikt als Entwiklungsfaktor in der National-
sozialistischen Bewegung war 1933 /М. Kater // Geschichte und Gesellschaft.
1985. № 11. S. 87–126.
145. Kater M. Studentensscheaft und Rechtradikalismus in Deutschland.
1918–1933 / М. Kater. Hamburg, 1973. 278 s.
146. Kerschaw I. Der NS – Staat / I. Kerschaw. Hamburg, 1988. 418 s.
147. Kerschaw I. Hitlers Macht: Das Profil der NS-Herrschaft / I. Kerschaw.
München, 1992. 512 s.
148. Klaus M. Mädchen im Dritten Reich / М. Klaus. Köln, 1983. 436 s.
149. Klönne A. Hitlerjugend. Die Jugend und ihre Organisationen im Dritten
Reich / А. Klönne. Hannover, 1956. 457 s.
150. Klose W. Generationin Gleichschriff / W. Klose. Hamburg, 1964. 468 s.
151. Kompisch K. Täterinnen. Frauen im Nationalsozialismus / K. Kompisch.
Köln, 2008. 277 s.
152. Knopp G. Hitlers Kinder / G. Knopp. München, 2001. 425 s.
156. Koch H.-J. Geschichte der Hitlerjugend / H.-J. Koch. Perscha, 1975.
624 s.
157. Klönne A. Jugend im Dritten Reich. Der Hitler – J ugend und ihre Gegner /
A. Klönne. Köln, 2008. 327 s.
158. Kreutzberger W. Studenten und Politik. 1919–1933 / W. Kreutzberger.
Göttingen, 1972. 325 s.
159. Kuhnl R. Der deutsche Faschismus in Qwellen und Dokumenten /
R. Kuhnl. Düsseldorf, 1997. 426 s.
160. Kühnl R. Faschismus // Lexikon zur Geschichte und Politik 20.
Jahrhundert / R. Kuhnl. Köln, 1979. S. 312–316.
161. Lania L. Der Hitler – L udendorf – Prozess / L. Lania. B., 1925. 346 s.
162. Lewis B. R. Illüstrirte Geschichte der Hitlerjugend. 1922–1945. Die
verlorene kindheit / B. R. Lewis. Wein, 2000. 191 s.
302
163. Mann E. Zehn Millionen Kinder. Die Erziehung der Jugend im Dritten
Reich / E. Mann. Hamburg, 1997. 527 s.
164. Maser W. Die Fruhgeschichte der NSDAP / W. Maser. Bonn, 1965. 458 s.
165. Maux H. J. Nationalistische Wehrorganisation in der Weimarer Republik /
H. J. Maux. Fr.a. M., 1982. 317 s.
166. Möckel A. Die besondere Grund- und Hauptschule / A. Möckel.
Reinstetten, 1976. 359 s.
167. Mommsen H. Nationalsozialismus / H. Mommsen // Sowjetsystem und
demokratische Gesellschatt. Eine vergleichende Enzyklopädie. Freiburg – Bosel,
1971. Bd. IV. 518 s.
168. Marks St. Warum folgten sie Hitler? Die Psychologie des
Nationalsozialismus / St. Marks. Düsseldorf, 2007. 219 s.
169. Mommsen H. Aufstieg und Untergang der Republik von Weimar. 1918–
1933 / H. Mommsen. Berlin, 1998. 742 s.
170. National-sozialistische Jahrbuch. 1931. München, 1931. 148 s.
171. Neumann F. Behemoth. Struktur und Praxis des Nationalsozialismus
1933–1945 / F. Neumann. Fr. a. M., 1984. 468 s.
172. Noakes J. The Nazi Party in Lower Saxony. 1921–1933 / J. Noakes.
London, 1971. 269 s.
173. Nolte E. Die faschistische Bewegungen / E.Nolte. München, 1977. 458 s.
174. Personen Lexikon. 1933–1945 / К. Weiß. Wien, 2003. 614 s.
175. Petzold J. Die Demagogie des Hitlerfaschismus / J. Petzold. Frankfurt am
Main, 1983. 469 s.
176. Peukert D. Volksgenossen und Gemeinschaftstfremde. Anpessung,
Ausmerze und Autbegehren unter dem Nationalsozialismus / D. Peukert. Köln,
1982. 317 s.
177. Pimpf! Das geht Dich an. B., 1936. 218 s.
178. Ratzel F. Politische Geographie / F. Ratzel. B., 1897. 347 s.
179. Ritter G. Carl Goerdeler und die deutsche Widerstandsbewegung /
G. Ritter. Stuttgart, 1954. 678 s.
303
180. Rovan J. Aufbau der Hitlerjugend / J. Rovan // Wie war es moglich? Die
Wirklichkeit des Nationalsozialismus / A. Grossler. Fr.a. M., 1980. 438 s.
181. Ruck M. Bibliographie zum Nationalsozialismus / M. Ruck. Köln: Bung–
Verlag, 1995. 1428 s.
182. Schoenbaum D. Die braune Revolution / D. Schoenbaum. Köln, 1968.
327 s.
183. Schubert Weller CHr. Hitlerjugend / CHr. Schubert Weller. München,
1993. 427 s.
184. Snyder L. Encyclopedia of the Third Reich / L. Snyder. N.-Y., 1976.
816 s.
185. Tasca A. Glauben, Gechorchen, Kampfen. Der Aufstieg des Faschismus /
A. Tasca. Wien, 1969. 412 s.
186. Thamer H.-U. Verfügung und Gewalt. Deutschland 1933–1945 / H.-U.
Thamer. B., 1986. 369 s.
187. Thamer H.-U. Verführung und Gewalt: Deutschland. 1933–1945 / H.-U.
Thamer. B., 1992. 418 s.
188. Turell A. Fubrer befichl … Selbstyeugnisse aus der «Kampfzeit» der
NSDAP / A. Turell. Düsseldorf, 1969. 359 s.
189. Voelkischer Beobachter. 18/19 Juni 1933. S. 3.
190. «Warum ich Nazi wurde» – Biogramme früher Nationalsozialisten. Die
einzigarten Sammlung des Theodor Abel / Wieland Giebel. Berlin: Story Verlag,
2018. 930 s.
191. Weber-Kellermann J. Die Kindheit: Kleidung und Wohnen, Arbeit und
Spiel. Eine Kulturgeschichte / J. Weber-Kellermann. Fr.a. M., 1979. 512 s.
192. Wendt B. J. Deutschland 1933–1945. Das «Dritte Reich». Handbuch zur
Geschichte / B. J. Wendt. Hannover, 1995. 744 s.
193. Zitelmann R. Hitler. Selbsversfändnis eines Revolutionars / R. Zitelmann.
Hamburg, 1987. 458 s.
304
Інтернет-ресурси
1. Васильченко А. Гитлерюгенд: национал-социалистическая молодежь
действует [Электронный ресурс] / А. Васильченко. – Режим доступа: http://
www.litmir.net/br/?b=46021 (20.02.01)
2. Васильченко А. Молодежное воспитание в Третьем рейхе: школа
и Гитлерюгенд. – сотрудничество или соперничество? [Электронный ре-
сурс] / А. Васильченко. – Р ежим доступа: http://redbaron88.narod.ru/bil/S.htm
(26.02.03)
3. Гитлер А. Бог живет только в гордых сердцах [Электронный ресурс]
/ А. Гитлер. – Р ежим доступа: www.nationalism.org/rnsp/Docs/bibliotek/SS-
Ideology.htm. (02.12.02)
4. Зелев В. Борьба за молодежь и власть [Электронный ресурс] / В. Зелев,
Ю. Маковский. – Р ежим доступа: www.kprf-omsk.ru/smt/disput/disp.htm.
5. Зелев В. Власть и молодежь [Электронный ресурс] / В. Зелев. – Режим
доступа: www.kprf-omsk.ru/smt/disput (04.03.01)
6. Союз немецких девушек [Электронный ресурс]. – Р ежим доступа:
www.Eru.tubank.msk.su/mif/reich/cp1251/00/44.htm# 815. (21.03.01).
7. Bund Deutscher Madel [ElektronischeRessource]. – Zugriffsmodus: www.
ev.stift. – gymn.guetersloh.de/jugend_drittes-reich/vorlage/ seite 4/seite 4.htm
8. Erste Durchfürungverordnung zum Gesetzt über die Hitler-Jugend
(Allgemeine Bestimmungen) von 25 März 39 [Elektronische Ressource] –
Zugriffsmodus: www.dhm.de/lemo/html/dokumente/ hjdienst/ (05.06.01).
9. Fichte-Schule 1943. Interview mit einem Fichte-Schüler aus dieser
Zeit [Elektronische Ressource]. – Z ugriffsmodus: www.ourworld.compuserv.
com/homepages/Hschueller/fi 1943.htm.
10. Gesetzt über die Hitlerjugend vom 1. Dezember 1936 [Elektronische
Ressource]. – Zugriffsmodus: www.dhm.de /lemo/html/dokumente/hjgestz/
(05.06.01).
11. Hitlerjugend [Elektronische Ressource]. – Zugriffsmodus: www.shoa.de/
hitlerjugend.htm. (26.03.01).
305
12. Hitler’s Kinder [Elektronische Ressource]. – Z ugriffsmodus: www.home.
Stafu.de. (20.12.00).
13. Judgment on Baldur von Schirach [Elektronische Ressource]. –
Zugriffsmodus: www.briternet.com/~Stephen.Stratford/schirach.htm. (17.02.01).
14. Lucher Gundula. Meine Großmutter über den 2.Weltkrieg und die
Hitlerjugend [Elektronische Ressource]. – Z ugriffsmodus: www.home.t-online.
de/home/Auersperg-Gym/wwt18.htm.
15. Nazi Germany. Timeline and Nazi Youth [Elektronische Ressource]. –
Zugriffsmodus: www.Cherwell.oxon.sch.uk. (18.01.01).
16. Reich Youth Leader and Governor of Vienna during World
War II. [Elektronische Ressource]. – Zugriffsmodus: www.Motlc. Wiesenthal.
com. (23.11.00).
17. Schule Bramfelder Dorfplatz-Unsere Schulgeschichte- Wie alt ist unsere
Schule eigentlich? [Elektronische Ressource]. – Zugriffsmodus: www.hh.schule.
de/brado/chr_1d4b.html.
18. Todesfalle in der HJ (bis 1939) [Elektronische Ressource]. – Z ugriffsmodus:
www.dhm.de/lemo/html/dokumente/hjtote/ (03.04.01).
19. Verordnung: HJ-Dienst, 1934. HJ-Dienst: Leibesübungen. Schissen,
Gelandesport // Erste Durchfürungverordnung zum Gesetzt über die Hitler-Jugend
(Allgemeine Bestimmungen) von 25 März 39. [Elektronische Ressource]. –
Zugriffsmodus: www.dhm.de/lemo/html/dokumente/hjverordnunger/ (05.06.01).
20. [Elektronische Ressource]. – Z ugriffsmodus: WWW.adeq.sim/enet.com.
(23.03.01).
21. [Elektronische Ressource]. – Zugriffsmodus: WWW.aeiou.at/aeiou.
encyclop.h/h 627442.htm. (03.04.01).
22. [Elektronische Ressource]. – Z ugriffsmodus: WWW.dhm.de/lemo/html/
dokumente/hjdienst/ (05.06.01).
23. [Elektronische Ressource]. – Zugriffsmodus: WWW.dhm.de/
sammmlungen/alltag2/spielzeug/ak 88_644.html
24. [Elektronische Ressource]. – Zugriffsmodus: WWW.dhm.de/
sammmlungen/alltag2/spielzeug/ak 95_178.html
306
25. [Elektronische Ressource]. – Z ugriffsmodus: WWW.dhm.de/
sammmlungen/alltag2/spielzeug/ak 92_153.html
26. [Elektronische Ressource]. – Zugriffsmodus: WWW.dhm.de/
sammmlungen/alltag2/spielzeug/ak 90_863.html
27. [Elektronische Ressource]. – Z ugriffsmodus: WWW.ety.com/berlin/
axmann.htm. (15.01.01).
28. [Elektronische Ressource]. – Z ugriffsmodus: WWW.facing.org/fasing/
FHAOV 2SB.NSF/ (15.02.01).
29. [Elektronische Ressource]. – Zugriffsmodus: WWW.geocities.com/Orion
47/hitlerjugend.htm/ (18.03.01).
30. [Elektronische Ressource]. – Zugriffsmodus: WWW.Hanlex.com/history/
History.htm. (19.04.01).
31. [Elektronische Ressource]. – Z ugriffsmodus: WWW.pagesz.net/~stevek/
europe/youth.htm. (18.04.01).
32. [Elektronische Ressource]. – Zugriffsmodus: WWW.school.ort.spb.ru/
library/torah/lessons10/10–33.htm. (16.04.01).
33. Youth Ceremonies-Rites of passases for the Youth [Elektronische
Ressource]. – Zugriffsmodus: www.calvin.edu/academic/cas/gpa/jufeier.htm.
(29.03.01).
307
ПРО АВТОРА
Олександр Давлєтов – кандидат історичних наук, професор кафедри
всесвітньої історії та міжнародних відносин Запорізького Національного
університету. Дослідник історії Веймарської Республіки та «Третього
рейху». Сфера наукового пошуку – вивчення генези націонал-соціалізму
у 1919–1945 рр.
308
ЗМІСТ
Вступ 3
Нарис І 9
Фашизм: передумови виникнення, складові, пошук варіантів визначення
(спроба системного аналізу)
Нарис ІІ 21
Ідейно-теоретичні витоки націонал-соціалістичного світогляду
Нарис III 37
Погляди Адольфа Гітлера на виховання німецької молоді
(за матеріалами книги «Моя боротьба»)
Нарис ІV 45
Зародження НСДАП і початок нацистського молодіжного руху
(1919–1922 рр.)
Нарис V 55
Густав Адольф Ленк і діяльність «Юнгштурму Адольф Гітлер»
(1922–1925 рр.)
Нарис VI 64
Курт Грубер і становлення «Гітлерюгенду» (1925–1931 рр.)
Нарис VII 75
Конкурування з «Гітлерюгендом» інших молодіжних підрозділів НСДАП
і прорив до влади в союзі Бальдура фон Шираха (1925–1931 рр.)
Нарис VIII
Бальдур фон Ширах і поступова уніфікація молодіжного руху Німеччини за
нацистським зразком 88
Нарис ІХ
«Гітлерюгенд» як єдина державна молодіжна організація «Третього рейху»
(1936–1939 рр.): провідні вектори діяльності 100
309
Нарис Х 121
Виховання в ім’я партії: антисемітський аспект
Нарис ХI
Юридичне забезпечення антисемітської політики НСДАП
на початку існування «Третього рейху» (1933–1939 рр.): штрихи до портрету
доби уніфікації німецького суспільства 129
Нарис ХII
Вивчення феномену націонал-соціалізму в європейській історіографії ХХ ст.:
зміна концепцій та парадигм 140
Висновки 151
Примітки 155
Додаток І 170
Основні трактування поняття «фашизм»
Додаток ІІ 176
Програмні цілі НСДАП
Додаток ІІІ 180
Політична хроніка Веймарської республіки
Додаток IV 189
Статут Великонімецького молодіжного руху
Додаток V
Установчий Маніфест Націонал-соціалістичного німецького студентського
союзу (витяг) 191
Додаток VI 193
Циркуляр імперського міністра виховання Бернхарда Руставід 10 вересня
1935 р.
Додаток VII 195
Гітлер щодо розвитку шкіл і «Гітлерюгенду», від 8 червня 1942 р.
310
Додаток VIIІ 197
Закон щодо «Гітлерюгенду» від 1 грудня 1936 р.
Додаток IX 200
Кількість членів нацистських молодіжних організацій (млн чол.),
1932–1939 рр.
Додаток X 201
Витяг із абетки для початкової школи. – Гютерслау, 1935 р.
Додаток XI
Кауфман Гюнтер «Майбутня Німеччина. Виховання молоді в рейху Адольфа
Гітлера», 1943 р. (витяг) 202
Додаток XII 204
Спільна заява рейхсляйтерів Роберта Лея та Бальдура фон Шираха щодо
«шкіл Адольфа Гітлера» від 17 січня 1937 р.
Додаток XIII 205
Закон про Імперську службу праці від 26 червня 1935 р.
Додаток XIV 207
Перелік тем для шкільних творів
Додаток XV 209
Позашкільні заходи «Гітлерюгенду»
Додаток XVI
Офіційний гімн «Гітлерюгенду» – «Здригаються старі кістки» на слова Ганса
Баума 216
Додаток XVІІ. 217
«Стягова пісня «Гітлерюгенду»» (Витяг)
Додаток XVІІІ 218
Витяг з листівки: «Пісня про 10 буркотунів»
Додаток XIX 219
Витяг із промови Адольфа Гітлера в рейхстазі 30 січня 1939 р.
311
Додаток XX 221
Нюрнберзькі расові закони 1935 р.
Додаток XXI 224
Із свідчень інженера Германа Фрідріха Гребе про розстріл близько п’ятьох
тисяч євреїв 5 жовтня 1942 р. у м. Дубно Рівненської області України
Додаток XXII
Уривок із монографії Давлєтова О. Р. «Паладини фюрера: з Веймарської
республіки до «Третього рейху». 12 політичних портретів» / О. Р. Давлєтов.
Київ, 2014. С. 91–102. 226
Додаток XXIII
Уривок зі статті Давлєтова О. Р. «З’їзди НСДАП доби Веймарської республіки
як засіб впливу на політичні симпатії населення Німеччини (1919–1933 рр.)» /
О. Р. Давлєтов // Наукові праці історичного факультету ЗНУ. Запоріжжя, 2013.
Вип. XXXVII. С. 218–221. 237
Додаток XXIV
Уривок зі статті Давлєтова О. Р. «Теорія і практика антисемітської політики
НСДАП на теренах Веймарської Німеччини та «Третього рейху» (1919–
1933 рр.)» / О. Р. Давлєтов // Наукові праці історичного факультету ЗНУ.
Запоріжжя, 2011. Вип. XXXI. С. 276–281. 245
Додаток XХV
Уривок із виступу Давлєтова О. Р.на Запорізьких єврейських читаннях
ім. С. Ф. Орлянського (квітень 2015 р.) «Антисемітський рух «фьолькіше»
у Німеччині (ост. третина XIX – початок XX ст.), як ідейна та організаційна
предтеча націонал-соціалізму» 254
Додаток XXVI
Витяг з Огляду збірки: «Warum ich Nazi wurde» – B iogramme früher
Nationalsozialisten. Die einzigarten Sammlung des Theodor Abel / Wieland
Giebel. B., Berlin Story Verlag, 2018. 930 s. («Чому я став нацистом» – Біографії
ранніх націонал-соціалістів з приватного зібрання Теодора Абеля / Віланд
Ґібель. Берлін, Berlin Story Verlag, 2018, 930 с.) // Проблеми історії Голокосту:
український вимір. Науковий журнал. 2019 р. № 11. 261
312
Додаток XXVII 278
Освіта у Німеччині (1931–1940 рр.)
Додаток XXVIII 279
Освіта та виховання молод (Витяг із навчального посібника «Социальная
политика и социальное государство в Германии: учебное пособие /
Л. Н. Корнева. Кемерово: Кузбассвузиздат, 2014. 455 с.)
Додаток ХХIX 284
Витяг із мемуарів Ільзе Маккі «Завтра весь світ» (Моссе Дж. Нацизм
и культура. Идеология и культура национал-социализма / Дж. Моссе. М.:
Центрполиграф, 2003. 446 с.)
Додаток ХХX 287
Витяг з роботи Пауля Бромера «Викладання біології та народна освіта»
(1933 р.)
Список умовних скорочень. 288
Перелік використаних джерел та літератури. 289
313
ДЛЯ НОТАТОК
314
ДЛЯ НОТАТОК
315
Наукове видання
Олександр Давлєтов
Підготовка «покоління вовків»
вишкіл майбутніх виконавців Голокосту
Нариси молодіжної політики НСДАП у 1922–1939 рр.
Головний редактор: І. Щупак
Редактори: М. Стрильчук, В. Базилевський
Коректори: Д. Шаталов
Комп’ютерна верстка: Ю. Матвєєв
Підписано до друку 10.02.2019. Формат 60х84/16
Папір офсетний. Гарнітура Times. Друк офсетний.
Умовн. друк. арк. 18.37
Наклад 300 прим. Зам. №140
Благодійна Організація «Благодійний фонд
Український інститут вивчення Голокосту «Ткума» («Відродження»)
Запис в єдиному державному реєстрі
№ 1 224 120 0000 052047 від 19.02.2002
Видавництво і друкарня
ПП «Ліра ЛТД»
49107, м. Дніпро, вул. Наукова, 5
Свідоцтво про внесення до Держреєстру
ДК №6042 від 26.02.2018
ISBN 978-966-981-167-7
9 789669 811677