แผนวิชาเคมี 2

248

2.4 นกั เรยี นแบง่ กลุ่ม กลุ่มละ 3 – 4 คน โดยคละตามความสามารถ แตล่ ะกลุ่มส่งตัวแทน
ออกมารบั ใบกจิ กรรมที่ 6.3 เรอื่ ง การคำนวณปริมาณสารท่เี ก่ียวข้องกับความเข้มข้น จากน้ันศึกษา
คำนวณและบันทกึ ผลการคำนวณลงในใบกิจกรรม
3. ข้นั อธิบายความรู้ (Explanation)

3.1 ครูขออาสาสมัครตัวแทนนักเรียนออกมาเฉลยกิจกรรมหน้าชั้นเรียน จากนั้นร่วมกัน
ตรวจสอบกิจกรรม

3.2 นักเรียนและครูอธิบายเพิ่มเติมให้นักเรียนเข้าใจว่า ปฏิกิริยาเคมีหลายชนิดจะอยู่ในรูป
สารละลาย ซึ่งปริมาณของตัวละลายมหี ลายหน่วย สำหรับวิชาเคมีนยิ มใชห้ นว่ ยโมลารห์ รอื โมลตอ่ ลิตร
เนื่องจากมีความสัมพันธ์กับจำนวนโมลโดยตรง จึงสามารถเชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างจำนวน
โมลของสารในสมการเคมกี บั หน่วยความเขม้ ขน้ ของสารละลายได้
4. ขน้ั ขยายความเข้าใจ (Elaboration)

4.1 ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายความรู้ เรื่อง การคำนวณปริมาณสารที่เกี่ยวข้องกับความ
เข้มขน้ ให้นกั เรยี นเกิดความเข้าใจที่ตรงกัน

4.2 ครูให้นักเรียนทำแบบฝึกหัด ในแบบฝึกหัดเคมี เรื่อง การคำนวณปริมาณสารท่ีเก่ียวขอ้ ง
กบั ความเขม้ ขน้
5. ขน้ั ประเมนิ (Evaluation)
5.1 ครปู ระเมนิ การเรยี นรขู้ องนักเรยี นดังนี้

- การถามตอบในช้นั เรียน (โดยการถามนักเรยี นก่อนหลังจากนัน้ เรยี กชื่อนกั เรียนเพอ่ื ใหผ้ ูเ้ รียน
ตอบ)

- การทำแบบฝกึ หัด เรอ่ื ง การคำนวณปรมิ าณสารที่เกี่ยวขอ้ งกบั ความเขม้ ข้น
- ครปู ระเมินพฤติกรรมโดยการสังเกต จากการทำกิจกรรมรว่ มกับการเรยี นของผู้เรียน

สอ่ื การเรียนรู้และแหล่งการเรยี นรู้

1. หนงั สือเรียนรายวิชาวิทยาศาสตรเ์ พ่ิมเตมิ เคมี เลม่ 2 สสวท (ฉบบั ปรับปรงุ พ.ศ. 2560)
2. แบบฝึกหดั เรอ่ื ง การคำนวณปรมิ าณสารทเี่ กี่ยวข้องกบั ความเข้มขน้
3. ใบกิจกรรม เรอื่ ง การคำนวณปริมาณสารทีเ่ กีย่ วข้องกับความเข้มขน้

249

การวัดและประเมินผลการเรียนรู้

จุดประสงค์ วธิ วี ัด เครอื่ งมือ เกณฑ์การประเมนิ
รอ้ ยละ 80 ผ่าน
ด้านความรู้ (K)
เกณฑ์
1. ดลุ สมการเคมีของปฏิกริ ิยา - การตอบคำถาม - ถามตอบ
รอ้ ยละ 80 ผา่ น
เคมีบางชนิดเมื่อทราบสารตั้ง - Socrative เกณฑ์

ต้นและผลิตภณั ฑ์ได้ ไดเ้ กณฑ์ในระดบั
ดีข้นึ ไป
ดา้ นทักษะ/กระบวนการ (P)

2. คำนว ณปริมาณสารที่ - ตรวจใบงาน - แบบประเมิน

เกย่ี วข้องกับความเขม้ ข้นได้ เรื่อง การคำนวณ แบบฝกึ หดั /ใบ

ปริมาณสารท่ี งาน/ช้นิ งาน

เก่ยี วข้องกับ

ความเข้มข้น

ด้านคุณลกั ษณะ (A)

3.ทำงานร่วมกับผู้อื่นมสี ว่ นร่วม - สังเกต - แบบสงั เกต

ในการแสดงความคดิ เหน็ พฤติกรรมการ พฤติกรรม

ภายในกลมุ่ ยอมรับฟังความ ทำงาน การทำงาน

คิดเหน็ ของผู้อื่น และ

รับผดิ ชอบตอ่ หนา้ ท่ีท่ไี ด้รบั

มอบหมาย

250

251

252

แบบประเมนิ ผลการทำแบบฝึกหัด
คำช้แี จง ให้ผู้ประเมนิ กรอกคะแนนในชอ่ งรายการทป่ี ระเมนิ โดยพิจารณาตามคำอธบิ ายคณุ ภาพท่ี
กำหนด โดยใส่ตัวเลข 1-3 ลงในชอ่ งทต่ี รงกับระดับคะแนน
เกณฑก์ ารประเมิน ผเู้ รยี นต้องได้คะแนนต้ังแต่ 5 คะแนน จงึ ผ่านเกณฑ์

รายการประเมิน

เลข ช่ือ-สกุล ความ ูถก ้ตองของเน้ือหา รวม ค่า สรปุ
ท่ี ความคิดส ้รางสรรค์ เฉลีย่ คณุ ภาพ
ความตรง ่ตอเวลา

(3) (3) (3)

1 นายธญั พสิ ษิ ฐ์ สงิ หานิล
2 นายนันทิพัฒน์ จติ เพยี ร
3 นายพีรพัฒน์ อินทะวงษ์
4 นายเจษฎาภรณ์ ปราบพนิ าศ
5 นายชนะชน ปักอนิ ทรยี ์
6 นายธนกร ศาลารกั ษ์
7 นายธนวชิ ญ์ บตุ รดี
8 นายนเรนทร์ฤทธิ์ โทสาลี
9 นายปรเมษฐ์ ศรเี กต
10 นายวรภทั ร เบา้ แดง
11 นายสจั จะพงษ์ ไชยเดอื น
12 น.ส.รตั นาภรณ์ จนั เทพา
13 น.ส.อาทมิ า ไพวงศา
14 น.ส.กมลวรรณ โหราฤทธ์ิ
15 น.ส.ศริ ินภา ศริ กิ าญจน์
16 น.ส.ขนิษฐา วรี ะบตุ ร
17 น.ส.อรนชิ หัสสา
18 น.ส.ธนารยี ์ วนั คาม
19 น.ส.แสนรัก ยอดไธสง
20 น.ส.ชญานิษฐ์ อนิ ทรเกษม
21 น.ส.วชิ ญาภรณ์ สารกิ า

253

รายการประเมิน

เลข ชื่อ-สกุล ความ ูถก ้ตองของเน้ือหา รวม ค่า สรปุ
ท่ี ความคิดส ้รางสรรค์ เฉล่ยี คุณภาพ
ความตรง ่ตอเวลา

(3) (3) (3)

22 น.ส.อนัญญา ผาทอง
23 น.ส.ศภุ าพชิ ญ์ ศรีเชียงสา
24 น.ส.ศภุ รดา สีกะมทุ
25 น.ส.สุพชิ ฌา อังคศภุ ณชิ ย์
26 น.ส.กญั ญาณฐั ชูหนู
27 น.ส.กาญจนณ์ อร ผสมประโยชน์
28 น.ส.นรี ชา จันทรเสนา
29 น.ส.ปณุ กิ า พรหมสขุ
30 น.ส.พทุ ธิชา อาสนานิ
31 น.ส.วนิดา จรัสฤทธ์ิ
32 น.ส.อลิศรา ฤทธฺ์จรญู
33 น.ส.วิรยิ าพร จันทะราช
34 น.ส.อนญั ญา ผาทอง

ลงช่ือ...................................................ผู้ประเมนิ
(นางสาวกุลสตรี สตั ถาผล)

............./.................../..............

254

เกณฑก์ ารใหค้ ะแนนแบบประเมนิ แบบฝึกหดั

รายการประเมนิ เกณฑ์การให้คะแนน
1. ความถกู ต้อง
ของเน้ือหา 32 1
2. ความคิด
สรา้ งสรรค์ เนื้อหาสาระของผลงาน เนือ้ หาสาระของผลงาน เนอื้ หาสาระของผลงาน

3. ความตรงตอ่ ถูกต้องครบถว้ น ถกู ต้องเป็นส่วนใหญ่ ถกู ต้องเปน็ บางส่วน
เวลา
ผลงานแสดงออกถึง ผลงานแสดงออกถึง ผลงานมีความน่าสนใจ

ความคดิ สร้างสรรค์ ความคิดสร้างสรรค์ แตย่ งั ไม่มคี วามแปลก

แปลกใหมแ่ ละเป็น แปลกใหม่แต่ไมเ่ ปน็ ใหม่

ระบบ ระบบ

ส่งชน้ิ งานภายในเวลาที่ ส่งชิน้ งานชา้ กวา่ เวลาท่ี ส่งชน้ิ งานช้ากว่าเวลาท่ี

กำหนด กำหนด 1 วัน กำหนด 2 วันขึน้ ไป

เกณฑ์การตัดสินคุณภาพ
0 - 2 คะแนน หมายถึง 0 (ปรับปรงุ )
3 - 4 คะแนน หมายถึง 1 (พอใช้)
5 - 7 คะแนน หมายถึง 2 (ดี)
8 - 9 คะแนน หมายถึง 3 (ดเี ยยี่ ม)

255

แบบประเมนิ พฤติกรรมระหว่างเรียนตามคณุ ลกั ษณะอันพึงประสงค์
คาํ ชแ้ี จง ใหผ้ ้ปู ระเมินกรอกคะแนน ในช่องท่ตี รงกบั ความเปน็ จริง
เกณฑก์ ารประเมนิ ผูเ้ รยี นต้องไดค้ ะแนนตง้ั แต่ 5 คะแนน จึงผ่านเกณฑ์

รายการประเมิน

เลขที่ ชอื่ -สกุล ใ ่ฝเ ีรยน ู้ร รวม ค่า สรุป
มุ่งมั่นในการทำงาน เฉล่ยี คุณภาพ
1 นายธัญพสิ ษิ ฐ์ สิงหานิล ทำงาน ่รวมกับ ู้ผ ่ือนไ ้ด
2 นายนันทิพฒั น์ จิตเพียร
3 นายพรี พัฒน์ อนิ ทะวงษ์ (3) (3) (3)
4 นายเจษฎาภรณ์ ปราบพินาศ
5 นายชนะชน ปักอินทรีย์
6 นายธนกร ศาลารกั ษ์
7 นายธนวชิ ญ์ บุตรดี
8 นายนเรนทร์ฤทธิ์ โทสาลี
9 นายปรเมษฐ์ ศรเี กต
10 นายวรภัทร เบ้าแดง
11 นายสัจจะพงษ์ ไชยเดอื น
12 น.ส.รตั นาภรณ์ จันเทพา
13 น.ส.อาทมิ า ไพวงศา
14 น.ส.กมลวรรณ โหราฤทธ์ิ
15 น.ส.ศริ นิ ภา ศิรกิ าญจน์
16 น.ส.ขนษิ ฐา วีระบุตร
17 น.ส.อรนชิ หัสสา
18 น.ส.ธนารยี ์ วนั คาม
19 น.ส.แสนรัก ยอดไธสง
20 น.ส.ชญานษิ ฐ์ อินทรเกษม
21 น.ส.วิชญาภรณ์ สาริกา
22 น.ส.ลลษิ า สิทธปิ ระชา

256

รายการประเมิน

เลขที่ ชอ่ื -สกุล ใ ่ฝเ ีรยน ู้ร รวม คา่ สรปุ
มุ่งมั่นในการทำงาน เฉลี่ย คณุ ภาพ
ทำงาน ่รวมกับ ู้ผ ่ือนไ ้ด

(3) (3) (3)

23 น.ส.อนัญญา ผาทอง
24 น.ส.ศุภาพิชญ์ ศรีเชียงสา
25 น.ส.ศภุ รดา สีกะมุท
26 น.ส.สุพชิ ฌา องั คศุภณชิ ย์
27 น.ส.กญั ญาณฐั ชหู นู
28 น.ส.กาญจนณ์ อร ผสมประโยชน์
29 น.ส.นีรชา จันทรเสนา
30 น.ส.ปุณกิ า พรหมสขุ
31 น.ส.พทุ ธชิ า อาสนานิ
32 น.ส.วนิดา จรัสฤทธ์ิ
33 น.ส.อลศิ รา ฤทธจฺ์ รญู
34 น.ส.วริ ิยาพร จนั ทะราช

ลงช่ือ...................................................ผู้ประเมิน
(นางสาวกลุ สตรี สัตถาผล)
............./.................../..............

257

เกณฑก์ ารใหค้ ะแนนการประเมินคุณลักษณะท่ีพึงประสงค์

รายการประเมนิ 3 เกณฑ์การใหค้ ะแนน 1
2

1. ใฝ่เรยี นรู้ ต้ังใจเรียน สนใจเรียน ตัง้ ใจเรยี น สนใจเรยี น ตั้งใจเรยี น สนใจเรียน
กลา้ ซกั ถาม ปรากฎ กลา้ ซักถาม ปานกลาง กล้าซกั ถาม ไม่ชดั เจน
ชดั เจน

2. ม่งุ มนั่ ในการ ต้ังใจและรบั ผดิ ชอบใน ตงั้ ใจและรบั ผดิ ชอบใน ตง้ั ใจและรบั ผดิ ชอบใน
ทำงาน
การปฏบิ ัติหนา้ ที่ท่ีได้รับ การปฏบิ ัติหน้าท่ที ี่ได้รบั การปฏิบตั ิหน้าทที่ ่ีไดร้ บั

มอบหมายใหส้ ำเร็จ มอบหมายใหส้ ำเร็จ มอบหมายให้สำเร็จลุลว่ ง

ลลุ ่วงทกุ ครงั้ ลลุ ่วงเป็นส่วนใหญ่ เปน็ บางครั้ง

3. ทำงานร่วมกบั สามารถปฏบิ ตั หิ น้าที่ท่ี สามารถปฏิบตั ิหนา้ ที่ สามารถปฏบิ ัติหน้าทท่ี ี่

ผ้อู ืน่ ได้ ไดร้ บั มอบหมายร่วมกบั ทไ่ี ด้รับมอบหมาย ได้รบั มอบหมายรว่ มกับ
ผูอ้ ืน่ ได้ไดส้ ำเร็จลุล่วง ร่วมกับผ้อู น่ื ไดไ้ ดส้ ำเร็จ ผอู้ ่ืนได้ไดส้ ำเรจ็ ลลุ ่วง
ทุกคร้ัง ลุล่วงเป็นส่วนใหญ่ เปน็ บางครงั้

เกณฑ์การตัดสินคณุ ภาพ หมายถงึ 0 (ปรบั ปรงุ )
0 - 2 คะแนน หมายถงึ 1 (พอใช)้
3 - 4 คะแนน หมายถึง 2 (ดี)
5 - 7 คะแนน หมายถึง 3 (ดเี ยีย่ ม)
8 - 9 คะแนน

258

ใบกจิ กรรม
เรอื่ ง การคำนวณปรมิ าณสารทเ่ี กีย่ วข้องกับความเข้มข้น

คำชีแ้ จง : ให้นกั เรยี นแสดงวิธที ำเพื่อการคำนวณปริมาณสารทเ่ี กี่ยวข้องกับความเข้มข้น
ปฏกิ ริ ิยาเคมีต่อไปน้ี
Pb(NO3)2(aq) + KI(aq) → PbI2(s) + KNO3(aq)
ถา้ ใชโ้ พแทสเซียมไอโอไดด์ (KI) เข้มข้น 0.50 โมลต่อลิตร ปริมาตร 4.0 มิลลลิ ิตร ทำปฏิกิริยา

พอดีกับสารละลายเลด(II)ไนเทรต (Pb(NO3)2) ปริมาตร 1.0 มิลลิลิตร จงคำนวณ
1. ความเข้มขน้ ของสารละลายเลด(II)ไนเทรตทใ่ี ช้
2. มวลของเลด(II)ไอโอไดด์ (PbI2) ทเี่ กดิ ข้ึน

................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................... ......
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................... ......
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................. ..............
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ...................................

เฉลยใบกิจกรรม 259
เรอ่ื ง การคำนวณปริมาณสารท่ีเกย่ี วขอ้ งกบั ความเขม้ ข้น

คำชี้แจง : ให้นักเรียนแสดงวิธที ำเพอ่ื การคำนวณปริมาณสารท่ีเกย่ี วขอ้ งกับความเข้มข้น

ปฏกิ ริ ิยาเคมตี ่อไปนี้

Pb(NO3)2(aq) + KI(aq) → PbI2(s) + KNO3(aq)
ถ้าใช้โพแทสเซยี มไอโอไดด์ (KI) เข้มข้น 0.50 โมลตอ่ ลติ ร ปริมาตร 4.0 มลิ ลลิ ิตร ทำปฏกิ ิรยิ า

พอดกี บั สารละลายเลด(II)ไนเทรต (Pb(NO3)2) ปรมิ าตร 1.0 มิลลลิ ติ ร จงคำนวณ
1. ความเข้มข้นของสารละลายเลด(II)ไนเทรตทีใ่ ช้

Pb(NO3)2(aq) + 2KI(aq) → PbI2(s) + 2KNO3(aq)
จำนวนโมลของ KI = 0.5 × 0.004 = 0.02 mol

จำนวนโมลของ Pb(NO3)2 = 1 mol Pb(NO3)2 × 0.002 mol KI
2 mol KI
= 0.001 mol Pb(NO3)2
0.001 mol
แสดงว่าใช้ Pb(NO3)2 เข้มขน้ = 0.001 L = 1 โมล/ลิตร

ดงั นั้น เลด(II)ไนเทรตที่ใชม้ ีความเข้มขน้ 1.0 โมลตอ่ ลิตร

2. มวลของเลด(II)ไอโอไดด์ (PbI2) ที่เกิดขนึ้

คำนวณมวลของ PbI2 1 mol PbI2 461 g PbI2
mol Pb(NO3)2 1 mol PbI2
จำนวนมวลของ PbI2 = 0.001 mol Pb(NO3)2 × 1 ×

= 0.461 g

ดงั น้นั มีเลด(II)ไอโอไดด์เกดิ ขน้ึ 0.461 กรัม

260

แบบฝกึ หดั
เร่ือง การคำนวณปริมาณสารท่เี กยี่ วข้องกบั ความเขม้ ข้น

1. แอมโมเนียมไฮโดรเจนฟอสเฟตนยิ มนำมาใช้เปน็ สว่ นประกอบของปุ๋ย ซ่งึ สังเคราะห์จากสารละลาย

แอมโมเนีย (NH3) และสารละลายกรดฟอสฟอริก (H3PO4) ถ้าใช้สารละลายแอมโมเนียเข้มข้น 7.4
โมลตอ่ ลิตร ปริมาตร 3.48 ลติ ร จะต้องใชก้ รดฟอสฟอรกิ เข้มข้น 12.9 โมลตอ่ ลติ ร ปริมาตรก่ลี ติ ร
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
2. นำสารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด์เข้มข้น 1.00 โมลาร์ ปริมาตร 100 มิลลิลิตร มาทำปฏิกิริยาเคมี
กับสารละลายกรดไนทริกเข้มข้น 0.800 โมลาร์ จะต้องใช้สารละลายกรดไนทริกกี่มิลลิลิตร และได้
โซเดยี มไนเทรตเขม้ ขน้ กโี่ มลาร์

NaOH(aq) + HNO3(aq) → NaNO3(aq) + H2O(l)
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………

261

3. ปฏิกิริยาเคมีระหวา่ งโลหะทองแดงและสารละลายซิลเวอร์ไนเทรต เขียนแสดงได้ดังนี้ (สมการเคมี
ยังไม่ดลุ )

Cu(s) + AgNO3(aq) → Ag(s) + Cu(NO3)2(aq)
ถ้าใช้สารละลายซิลเวอร์ไนเทรตเข้มข้น 2.50 โมลต่อลิตร ปริมาตร 5.0 ลิตร ทำปฏิกิริยา
พอดกี ับโลหะทองแดง จะได้โลหะเงินก่ีกิโลกรัม
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………

262

เฉลย แบบฝกึ หดั
เรื่อง การคำนวณปริมาณสารทเี่ กีย่ วขอ้ งกบั ความเขม้ ข้น

1. แอมโมเนียมไฮโดรเจนฟอสเฟตนยิ มนำมาใชเ้ ป็นส่วนประกอบของปยุ๋ ซ่งึ สงั เคราะหจ์ ากสารละลาย

แอมโมเนีย (NH3) และสารละลายกรดฟอสฟอริก (H3PO4) ถ้าใช้สารละลายแอมโมเนียเข้มข้น 7.4
โมลตอ่ ลติ ร ปริมาตร 3.48 ลิตร จะต้องใช้กรดฟอสฟอริกเข้มขน้ 12.9 โมลต่อลติ ร ปรมิ าตรก่ลี ติ ร

สมการเคมี 2NH3(aq) + H3PO4(aq) → (NH4)2PO4(aq)
จำนวนโมลของ NH3 = 7.4 × 3.48 = 25.75 mol
จำนวนโมลของ H3PO142=.912mmool lHN3PHO34 × 25.75 mol NH3 = 12.9 mol H3PO4
แสดงว่าใช้ H3PO4 = 12.9 = 1 ลิตร
ดังน้นั ตอ้ งใชก้ รดฟอสฟอริกเขม้ ขน้ 12.9 โมลต่อลติ ร ปริมาตร 1.0 ลติ ร

2. นำสารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด์เข้มข้น 1.00 โมลาร์ ปริมาตร 100 มิลลิลิตร มาทำปฏิกิริยาเคมี

กับสารละลายกรดไนทริกเข้มข้น 0.800 โมลาร์ จะต้องใช้สารละลายกรดไนทริกกี่มิลลิลิตร และได้

โซเดียมไนเทรตเขม้ ข้นก่ีโมลาร์

NaOH(aq) + HNO3(aq) → NaNO3(aq) + H2O(l)

จำนวนโมลของ NaOH = 1 × 0.1 = 0.1 mol

จำนวนโมลของ HNO3 = 1 mol HNO3 × 0.1 mol NaOH = 0.1 mol HNO3
0.1 1 mol NaOH

แสดงว่าใช้ HNO3 = 0.8 = 0.125 L หรอื 0.125 × 1000 = 125 mL
ดงั นั้น ใชส้ ารละลายกรดไนทริกปรมิ าตร 125 มิลลิลติ ร

ปริมาตรของสารละลายเมื่อผสมกัน = 100 mL + 125 mL = 225 mL

จำนวนโมลของ NaNO3 = 1 mol NaNO3 × 0.1 mol NaOH = 0.1 mol NaNO3
0.1
m1 omlol NaOH
แสดงว่า ใช้ NaNO3 = 0.225 L = 0.44 โมลาร์

263

3. ปฏิกิริยาเคมีระหว่างโลหะทองแดงและสารละลายซิลเวอร์ไนเทรต เขียนแสดงได้ดงั นี้ (สมการเคมี

ยงั ไมด่ ลุ )

Cu(s) + AgNO3(aq) → Ag(s) + Cu(NO3)2(aq)
ถ้าใช้สารละลายซิลเวอร์ไนเทรตเข้มข้น 2.50 โมลต่อลิตร ปริมาตร 5.0 ลิตร ทำปฏิกิริยา

พอดีกบั โลหะทองแดง จะไดโ้ ลหะเงินกก่ี โิ ลกรมั

ดลุ สมการเคมี Cu(s) + 2AgNO3(aq) → 2Ag(s) + Cu(NO3)2(aq)

จำนวนโมลของ AgNO3 = 2.50 × 5.0 = 12.5 mol
2 mol Ag
จำนวนโมลของ Ag = 2 mol AgNO3 × 12.5 mol AgNO3 = 12.5 mol Ag
จำนวนมวลของ Ag = 1348.75 g Ag = 1.3
=12.5 mol Ag × 107.9 g Ag kg
1 mol Ag
ดังน้นั ไดโ้ ลหะเงนิ 1.3 กิโลกรัม

264

แผนการจดั การเรียนรทู้ ี่ 15

โดยจัดกิจกรรมการเรยี นรู้ แบบสบื เสาะหาความรู้ 5E

รหสั วิชา ว 30222 รายวชิ า เคมี 2 ช้ันมัธยมศึกษาปที ี่ 4

หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี 6 ปริมาณสัมพันธ์ เวลา 21 ชั่วโมง

เรอ่ื ง การคำนวณปรมิ าณสารที่เกยี่ วกับปรมิ าตรของแก๊ส เวลา 3 ชวั่ โมง

ภาคเรยี นที่ 2 ปกี ารศึกษา 2564 ผสู้ อน นางสาวกุลสตรี สตั ถาผล

กลุม่ สาระการเรยี นรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โรงเรียนปทุมเทพวทิ ยาคาร

มาตรฐานการเรยี นรู้และตวั ชวี้ ดั
มาตรฐานการเรยี นรู้ (สาระเพิม่ เติมเคมี)
ขอ้ 2 เขา้ ใจการเขยี นและการดุลสมการเคมี ปริมาณสมั พนั ธใ์ นปฏกิ ิรยิ าเคมี อัตราการเกิด

ปฏกิ ริ ิยาเคมี สมดลุ ในปฏกิ ริ ยิ าเคมี สมบตั ิและปฏิกริ ิยาของกรด–เบส ปฏกิ ริ ิยารีดอกซแ์ ละเซลล์
เคมไี ฟฟ้า รวมท้ังการนำความรู้ไปใชป้ ระโยชน์

ตัวชี้วัด
ม.4/4 คำนวณปรมิ าณของสารในปฏิกริ ยิ าเคมีทีเ่ กี่ยวข้องกับปริมาตรแก๊ส

ผลการเรยี นรู้
คำนวณปรมิ าณของสารในปฏิกิริยาเคมีทเี่ ก่ียวข้องกับปรมิ าตรแกส๊

สาระสำคัญ
เลขสมั ประสทิ ธ์ิในสมการเคมีสามารถนำมาใชใ้ นการคำนวณปรมิ าณของสารทเี่ กยี่ วข้องกับ

มวล ความเข้มข้นของสารละลาย และปรมิ าตรของแกส๊ ได้
จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้ หลังจบกจิ กรรมการจดั การเรียนรู้ นกั เรยี นสามารถ
ด้านความรู้ (K)

1. อธิบายปริมาณของสารในปฏกิ ิริยาเคมีทเี่ กยี่ วข้องกบั ปรมิ าตรของแกส๊ ได้
ด้านทกั ษะ/กรกะบวนการ (P)

2. คำนวณมวลปรมิ าณของสารในปฏกิ ิริยาเคมีที่เก่ียวข้องกบั ปริมาตรของแก๊สได้
ดา้ นคุณลักษณะอันพงึ ประสงค์ (A)

3. ทำงานร่วมกบั ผู้อืน่ มสี ่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นภายในกลมุ่ ยอมรับฟังความคิดเห็น
ของผู้อ่ืน และรบั ผิดชอบต่อหน้าทีท่ ไี่ ด้รับมอบหมาย

265

สาระการเรียนรู้
การเปล่ยี นแปลงปริมาณสารในปฏิกริ ิยาเคมี มีความสมั พันธก์ ันตามเลขสัมประสิทธ์ิในสมการ

เคมี ซึ่งบอกถงึ สดั สว่ นโดยโมลของสารในปฏกิ ริ ยิ า สามารถนำมาใช้ในการคำนวณปริมาณของสารที่
เกย่ี วขอ้ งกับมวล ความเขม้ ข้นของสารละลาย และปรมิ าตรของแกส๊ ได้
สมรรถนะ

1. ความสามารถในการส่อื สาร
2. ความสามารถในการคิด

1) ทกั ษะการสงั เกต
2) ทกั ษะการสำรวจคน้ หา
3) ทกั ษะการวิเคราะห์
3. ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี
คณุ ลักษณะอันพงึ ประสงค์
1. มีวนิ ัย
2. ใฝ่เรียนรู้
3. ม่งุ มัน่ ในการทำงาน
กิจกรรมการเรียนรู้
วิธสี อนแบบสบื เสาะหาความรู้ 5Es (Inquiry Method : 5E)
1.ขัน้ สรา้ งความสนใจ (Engagement)
1.1 ครทู บทวนบทเรียนเร่ืองการคำนวณปรมิ าณสารทเ่ี กย่ี วกับความเขม้ ขน้
1.2 ครูทบทวนความรใู้ ห้แก่นักเรยี นว่า จากการศึกษาทผ่ี า่ นมา เราสามารถคำนวณมวลของ
สารในปฏกิ ริ ิยาเคมีได้ โดยใช้ความรใู้ นเรอื่ งกฎทรงมวลและกฎสดั สว่ นคงท่ี (ครูอธิบายเพม่ิ เตมิ วา่ ไม่
สามารถใช้กฎทรงมวลในการคำนวณในปฏิกริ ิยาเคมีท่เี ปน็ แกส๊ ได้ จึงต้องใช้การคำนวณปริมาณ
สัมพนั ธจ์ ากปฏกิ ิริยาของแก๊สแทน)
1.3 ครกู ระตนุ้ ความสนใจของนกั เรียนโดยสอบถามวา่ นกั เรียนคิดว่าในการหาปริมาตรของ
แก๊สในปฏกิ ิรยิ าเคมสี ามารถทำได้เหมือนการหามวลของสารในปฏกิ ริ ยิ าเคมหี รือไม่ อยา่ งไร
1.4 ครใู ห้นกั เรียนทั้งหอ้ งร่วมกันแสดงความคดิ เห็น ซึ่งคำตอบของนกั เรยี นอาจจะถกู ต้อง
หรือไม่ถกู ต้องกไ็ ด้ โดยครยู ังไม่ต้องเฉลยคำตอบท่ีถกู ต้อง ซึ่งนักเรยี นจะได้ศึกษาเก่ียวกับการหา
ปรมิ าตรแกส๊ ในปฏิกิริยาเคมีในลำดบั ต่อไป

266

2. ขนั้ สำรวจคน้ หา (Exploration)

2.1 ครูตัง้ คำถามวา่ สำหรบั สารท่มี ีสถานะแก๊ส ซงึ่ วดั มวลได้ยาก ในทางปฏบิ ัติจะใชป้ ริมาณ
ใด ในการวดั แกส๊
(แนวคำตอบ: สว่ นใหญ่วัดปริมาตรของแกส๊ จากนน้ั ครูทบทวนความร้เู ก่ียวกบั การ เปล่ียนจำ นวนโมล
เปน็ ปรมิ าตรของแกส๊ ท่ี STP โดยใช้ความสมั พนั ธ์แก๊ส 1 โมล มปี รมิ าตร 22.4 ลิตร ท่ี STP เพ่ือ
เชื่อมโยงสูก่ ารคำนวณปรมิ าณสารในปฏกิ ิริยาเคมที ีเ่ กย่ี วข้องกับแกส๊ ที่ STP)

2.2 ครูให้นกั เรยี นจดั โต๊ะเป็นรปู ตัวยู โดยมโี ตะ๊ สำหรบั ครูอยตู่ รงกลาง และใหน้ กั เรียน
แบ่งกลุ่มละ 5-6 คน โดยแบ่งกลุ่มตามความพึงพอใจของนักเรียนแล้วนั่งตามโต๊ะทจี่ ัดเป็นกลุ่ม

2.3 ครสู าธติ ปฏบิ ัตกิ ารทดลอง 6.4 เรื่อง การทดลองปฏิกิริยาเคมรี ะหว่างแกส๊ ออกซิเจนและ
แก๊สไนโตรเจนมอนอกไซด์ เนื่องจากการทดลองน้ี ใช้แก๊สไนโตรเจนมอนอกไซดแ์ ละกรดไนตรกิ ที่มี
ความเข้มขน้ สูง ท่เี ป็นอันตรายจึงเป็นการสาธิต แตส่ ามารถให้นกั เรียนทำการทดลองได้ถ้า มีตู้ควัน
หรอื ทำการทดลองในบริเวณทอ่ี ากาศถ่ายเทสะดวก จากนั้นให้นักเรียนอภปิ รายผลการทดลอง และ
สรุปผลการทดลอง
3. ขั้นอธบิ ายความรู้ (Explanation)

3.1 ครแู ละนักเรียนร่วมกันอภิปรายผลการทดลงที่ได้ คำถามท้ายการทดลอง และสรุปผล
การทดลอง และครูเพมิ่ เติมเกี่ยวกบั การทดลองถงึ ผลทเ่ี กิดข้ึน

3.2 ครแู ละนกั เรียนรว่ มกันอภิปรายและหาข้อสรุปจากการทำการทดลอง โดยใชแ้ นว
คำถาม ดังน้ี

- เมอ่ื นำแก๊ส NO และแก๊ส O2 มาผสมกนั ปริมาตรของแก๊สในกระบอกตวงจะ
เปล่ียนแปลงไปอย่างไร เพราะเหตใุ ดจงึ เป็นเชน่ น้ัน
(แนวตอบ : ปริมาตรแก๊สในกระบอกตวงจะลดลง และระดบั น้ำในกระบอกตวงสูงข้ึน
เนื่องจากแก๊ส O2 ทำปฏิกิริยากับแก๊ส NO ได้ผลิตภัณฑ์เป็นแก๊สไนโตรเจนไดออกไซด์ (NO2) ซึ่งมีสี
แดง และละลายน้ำได้ดี ซ่งึ เม่อื แกส๊ NO2 ละลายนำ้ ความดนั ของแกส๊ ในกระบอกตวงจึงลดลง นำ้ จาก
ภายนอกจึงเข้ามาแทนท)ี่

- แก๊สทเ่ี หลือในกระบอกตวงคอื แกส๊ ชนดิ ใด และทราบได้อยา่ งไร
(แนวตอบ : แกส๊ O2 เน่ืองจากเป็นแกส๊ ท่ชี ่วยใหไ้ ฟตดิ )

- อัตราสว่ นของแก๊ส NO และแก๊ส O2 ท่ีทำปฏกิ ิรยิ าพอดกี ันมคี ่าเท่าใด และคงทีห่ รอื ไม่
(แนวตอบ : 2 : 1 โดยปรมิ าตร และมีค่าใกลเ้ คยี งกนั ทุกครัง้ ทท่ี ดลอง)

3.3 ครอู ธิบายโดยใชส้ อ่ื ICT ประเภท PowerPoint ใหค้ วามรูเ้ กย่ี วกบั การคำนวณปริมาณ
สารทีเ่ กย่ี วข้องกับปริมาตรของแก๊ส เพิ่มเติม ได้แก่

267

- กฎการรวมปรมิ าตรแก๊สของเกย์-ลสู แซก (Gay-Lussac’s Law of combining volumes of

gases) หรอื เรยี กว่า กฎของเกย์-ลูสแซก (Gay-Lussac’s Law)

- กฏของอาโวกาโดร (Avogadro’s Hypothesis)

3.4 ครูตัง้ คำถามให้นักเรยี นรว่ มกันอภปิ รายเรื่อง กฎของเกย์-ลสู แซกและกฎของอาโวกาโดร

เชน่

- กฎของเกย์-ลูสแซกกลา่ ววา่ อยา่ งไร

(แนวตอบ : อตั ราส่วนระหว่างปรมิ าตรของแก๊สทที่ ำปฏกิ ิรยิ ากันพอดี และปรมิ าตร

ของแก๊สผลิตภัณฑ์ที่ได้จากปฏิกิริยา ซึ่งวัดที่อุณหภูมิและความดันเดียวกัน จะเป็นเลขจำนวนเต็มลง

ตวั นอ้ ย ๆ)

- กฎของอาโวกาโดรกล่าววา่ อย่างไร

(แนวตอบ : แก๊สทม่ี ปี รมิ าตรเทา่ กันทีอ่ ุณหภมู แิ ละความดันเดยี วกนั จะมีจำนวน

โมเลกลุ เท่ากนั )

3.5 ครูอธิบายเพิ่มเติมให้นักเรียนเข้าใจว่า สำหรับแก๊สซึ่งมีมวลน้อยมาก การวัดมวลของแก๊สทำได้

ยากจึงนิยมวัดในหน่วยปริมาตร ซึ่งการคำนวณปริมาตรของแก๊สที่เกี่ยวข้องในปฏิกิริยาเคมี สามารถ

ใช้ความสมั พนั ธ์ระหวา่ งโมลกบั ปริมาตรของแก๊สท่ี STP ดงั ตวั อยา่ งตอ่ ไปน้ี

Ex.1 ปฏิกริ ยิ าตอ่ ไปน้ี

C (s) + 2H2 (g) CH4 (g)

ถา้ ใชแ้ ก๊สไฮโดรเจน 13.44 ลิตร ท่ี STP จะทำปฏิกริ ยิ าพอดกี บั ถา่ นกกี่ รมั

วิธีทำ

ใชป้ ริมาตรของแก๊ส H2 ท่โี จทยก์ ำหนด เพ่ือหาจำนวนโมลของ H2 จากน้ันใช้สมการเคมีเพอ่ื หาจำนวน
โมลของ C แล้วเปล่ยี นเปน็ มวล ดังน้ี

L H2 → mol H2 → mol C → g C

โจทยก์ ำหนด โจทย์ให้หา

ขั้นท่ี 1 พิจารณาสมการว่าดลุ แลว้ หรอื ไม่ ซ่ึงจากโจทย์สมการดลุ แลว้

C (s) + 2H2 (g) CH4 (g)

ขั้นที่ 2 ระบแุ ฟกเตอร์เปลี่ยนหน่วยที่จะใช้

1 mol H2 (จากแกส๊ 1 mol มีปรมิ าตร 22.4 L ที่ STP)
22.4 L H2

1 mol C (จากสมการเคมี อัตราสว่ นโดยโมลของ C : H2 = 1 : 2)
2 mol H2

268

12.01 g C (จากมวลต่อโมลของ C = 12.01 g/mol)
1 mol C
ขนั้ ท่ี 3 คำนวณโดยใชว้ ธิ ีเทียบหน่วย

กรัมของ C = 13.44 L H2 × 1 mol H2 × 1 mol C × 12.01 g C
22.4 L H2 2 mol H2 1 mol C

= 3.603 g C

ดังนนั้ ถา้ ใชแ้ กส๊ ไฮโดรเจน 13.44 ลิตร ที่ STP จะทำปฏกิ ริ ยิ าพอดกี ับถา่ น 3.603 กรมั

4. ขั้นขยายความเขา้ ใจ (Elaboration)

4.1 ครูและนักเรียนร่วมกนั อภิปรายความรู้ เรื่อง การคำนวณปริมาณสารทเี่ กย่ี วกับปริมาตร
ของแกส๊ ให้นักเรียนเกิดความเข้าใจท่ีตรงกัน

4.2 ครูให้นกั เรียนทำแบบฝกึ หดั เร่ือง การคำนวณปริมาณสารที่เกีย่ วกับปรมิ าตรของแก๊ส
5. ขัน้ ประเมิน (Evaluation)

5.1 ครูประเมนิ การเรยี นรูข้ องนักเรยี นดังน้ี
- การถามตอบในชนั้ เรยี น (โดยการถามนักเรียนก่อนและหลงั จากน้นั เรียกชือ่ นกั เรยี นเพอ่ื ให้
ผเู้ รียนตอบ)
- การทำแบบฝกึ หดั เรอ่ื ง การคำนวณปริมาณสารท่ีเกย่ี วกับปริมาตรของแก๊ส

- ครูประเมินพฤติกรรมโดยการสังเกต จากการทำกิจกรรมร่วมกับการเรียนของผู้เรยี น

สอ่ื การเรยี นรแู้ ละแหลง่ การเรียนรู้

1. หนังสอื เรยี นรายวิชาวิทยาศาสตรเ์ พิ่มเติมเคมี เลม่ 2 สสวท (ฉบบั ปรบั ปรุง พ.ศ. 2560)
2. แบบฝึกหัด เร่อื ง การคำนวณปริมาณสารที่เก่ยี วกับปรมิ าตรของแก๊ส
3. ปฏิบตั ิการทดลอง เรอื่ ง การทดลองปฏิกิริยาเคมีระหวา่ งแกส๊ ออกซเิ จนและแก๊สไนโตรเจน
มอนอกไซด์
4. PowerPoint เร่อื ง การคำนวณปริมาณสารท่ีเกย่ี วขอ้ งกบั ปริมาตรของแก๊ส

269

การวัดและประเมินผลการเรยี นรู้

จุดประสงค์ วิธวี ดั เครื่องมอื เกณฑ์การประเมนิ
ร้อยละ 80 ผ่าน
ด้านความรู้ (K)
เกณฑ์
1. อธิบายปริมาณของสารใน - การตอบคำถาม - ถามตอบ
รอ้ ยละ 80 ผา่ น
ปฏิกิริยาเคมีที่เกี่ยวข้องกับ - Socrative เกณฑ์

ปริมาตรของแก๊สได้ ได้เกณฑ์ในระดบั
ดีข้ึนไป
ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการ (P)

2. คำนวณปริมาณของสารใน - ตรวจใบงาน - แบบประเมนิ

ปฏิกิริยาเคมีที่เกี่ยวข้องกับ เรื่อง การคำนวณ แบบฝึกหดั /ใบ

ปริมาตรของแก๊สได้ ปรมิ าณสารที่ งาน/ช้ินงาน

เกี่ยวกบั ปรมิ าตร

ของแกส๊

ด้านคุณลักษณะ (A)

3.ทำงานร่วมกบั ผู้อืน่ มีส่วนรว่ ม - สงั เกต - แบบสังเกต

ในการแสดงความคดิ เหน็ พฤติกรรมการ พฤติกรรม

ภายในกลุ่ม ยอมรบั ฟงั ความ ทำงาน การทำงาน

คดิ เหน็ ของผู้อ่ืน และ

รับผิดชอบตอ่ หนา้ ท่ีที่ไดร้ บั

มอบหมาย

270

271

272

แบบประเมนิ ผลการทำแบบฝึกหัด
คำช้แี จง ให้ผู้ประเมนิ กรอกคะแนนในชอ่ งรายการทป่ี ระเมนิ โดยพิจารณาตามคำอธบิ ายคณุ ภาพท่ี
กำหนด โดยใส่ตัวเลข 1-3 ลงในชอ่ งทต่ี รงกับระดับคะแนน
เกณฑก์ ารประเมิน ผเู้ รยี นต้องได้คะแนนต้ังแต่ 5 คะแนน จงึ ผ่านเกณฑ์

รายการประเมิน

เลข ช่ือ-สกุล ความ ูถก ้ตองของเน้ือหา รวม ค่า สรปุ
ท่ี ความคิดส ้รางสรรค์ เฉลีย่ คณุ ภาพ
ความตรง ่ตอเวลา

(3) (3) (3)

1 นายธญั พสิ ษิ ฐ์ สงิ หานิล
2 นายนันทิพัฒน์ จติ เพยี ร
3 นายพีรพัฒน์ อินทะวงษ์
4 นายเจษฎาภรณ์ ปราบพนิ าศ
5 นายชนะชน ปักอนิ ทรยี ์
6 นายธนกร ศาลารกั ษ์
7 นายธนวชิ ญ์ บตุ รดี
8 นายนเรนทร์ฤทธิ์ โทสาลี
9 นายปรเมษฐ์ ศรเี กต
10 นายวรภทั ร เบา้ แดง
11 นายสจั จะพงษ์ ไชยเดอื น
12 น.ส.รตั นาภรณ์ จนั เทพา
13 น.ส.อาทมิ า ไพวงศา
14 น.ส.กมลวรรณ โหราฤทธ์ิ
15 น.ส.ศริ ินภา ศริ กิ าญจน์
16 น.ส.ขนิษฐา วรี ะบตุ ร
17 น.ส.อรนชิ หัสสา
18 น.ส.ธนารยี ์ วนั คาม
19 น.ส.แสนรัก ยอดไธสง
20 น.ส.ชญานิษฐ์ อนิ ทรเกษม
21 น.ส.วชิ ญาภรณ์ สารกิ า

273

รายการประเมนิ

เลข ชื่อ-สกุล ความ ูถก ้ตองของเน้ือหา รวม ค่า สรปุ
ท่ี ความคิดส ้รางสรรค์ เฉล่ยี คุณภาพ
ความตรง ่ตอเวลา

(3) (3) (3)

22 น.ส.อนัญญา ผาทอง
23 น.ส.ศภุ าพชิ ญ์ ศรีเชียงสา
24 น.ส.ศภุ รดา สีกะมทุ
25 น.ส.สุพชิ ฌา อังคศภุ ณชิ ย์
26 น.ส.กญั ญาณฐั ชูหนู
27 น.ส.กาญจนณ์ อร ผสมประโยชน์
28 น.ส.นรี ชา จันทรเสนา
29 น.ส.ปณุ กิ า พรหมสขุ
30 น.ส.พทุ ธิชา อาสนานิ
31 น.ส.วนิดา จรัสฤทธ์ิ
32 น.ส.อลิศรา ฤทธฺ์จรญู
33 น.ส.วิรยิ าพร จันทะราช
34 น.ส.อนญั ญา ผาทอง

ลงช่ือ...................................................ผู้ประเมนิ
(นางสาวกุลสตรี สตั ถาผล)

............./.................../..............

274

เกณฑก์ ารใหค้ ะแนนแบบประเมนิ แบบฝึกหดั

รายการประเมนิ เกณฑ์การให้คะแนน
1. ความถกู ต้อง
ของเน้ือหา 32 1
2. ความคิด
สรา้ งสรรค์ เนื้อหาสาระของผลงาน เนือ้ หาสาระของผลงาน เนอื้ หาสาระของผลงาน

3. ความตรงตอ่ ถูกต้องครบถว้ น ถกู ต้องเป็นส่วนใหญ่ ถกู ต้องเปน็ บางส่วน
เวลา
ผลงานแสดงออกถึง ผลงานแสดงออกถึง ผลงานมีความน่าสนใจ

ความคดิ สร้างสรรค์ ความคิดสร้างสรรค์ แตย่ งั ไม่มคี วามแปลก

แปลกใหมแ่ ละเป็น แปลกใหม่แต่ไมเ่ ปน็ ใหม่

ระบบ ระบบ

ส่งชน้ิ งานภายในเวลาที่ ส่งชิน้ งานชา้ กวา่ เวลาท่ี ส่งชน้ิ งานช้ากว่าเวลาท่ี

กำหนด กำหนด 1 วัน กำหนด 2 วันขึน้ ไป

เกณฑ์การตัดสินคุณภาพ
0 - 2 คะแนน หมายถึง 0 (ปรับปรงุ )
3 - 4 คะแนน หมายถึง 1 (พอใช้)
5 - 7 คะแนน หมายถึง 2 (ดี)
8 - 9 คะแนน หมายถึง 3 (ดเี ยยี่ ม)

275

แบบประเมนิ พฤติกรรมระหวา่ งเรยี นตามคุณลักษณะอันพงึ ประสงค์
คาํ ชแ้ี จง ใหผ้ ้ปู ระเมินกรอกคะแนน ในช่องทีต่ รงกบั ความเป็นจริง
เกณฑก์ ารประเมนิ ผูเ้ รยี นต้องไดค้ ะแนนตง้ั แต่ 5 คะแนน จงึ ผ่านเกณฑ์

รายการประเมนิ

เลขที่ ชอื่ -สกุล ใ ่ฝเ ีรยน ู้ร รวม คา่ สรปุ
มุ่งม่ันในการทำงาน เฉลย่ี คุณภาพ
1 นายธัญพสิ ษิ ฐ์ สิงหานิล ทำงาน ่รวมกับ ู้ผ ื่อนไ ้ด
2 นายนันทิพฒั น์ จิตเพียร
3 นายพรี พัฒน์ อนิ ทะวงษ์ (3) (3) (3)
4 นายเจษฎาภรณ์ ปราบพินาศ
5 นายชนะชน ปักอินทรีย์
6 นายธนกร ศาลารกั ษ์
7 นายธนวชิ ญ์ บุตรดี
8 นายนเรนทร์ฤทธิ์ โทสาลี
9 นายปรเมษฐ์ ศรเี กต
10 นายวรภัทร เบ้าแดง
11 นายสัจจะพงษ์ ไชยเดอื น
12 น.ส.รตั นาภรณ์ จันเทพา
13 น.ส.อาทมิ า ไพวงศา
14 น.ส.กมลวรรณ โหราฤทธ์ิ
15 น.ส.ศริ นิ ภา ศิรกิ าญจน์
16 น.ส.ขนษิ ฐา วีระบุตร
17 น.ส.อรนชิ หัสสา
18 น.ส.ธนารยี ์ วนั คาม
19 น.ส.แสนรัก ยอดไธสง
20 น.ส.ชญานษิ ฐ์ อินทรเกษม
21 น.ส.วิชญาภรณ์ สาริกา
22 น.ส.ลลษิ า สิทธปิ ระชา

276

รายการประเมิน

เลขที่ ชอ่ื -สกุล ใ ่ฝเ ีรยน ู้ร รวม คา่ สรปุ
มุ่งมั่นในการทำงาน เฉลี่ย คณุ ภาพ
ทำงาน ่รวมกับ ู้ผ ่ือนไ ้ด

(3) (3) (3)

23 น.ส.อนัญญา ผาทอง
24 น.ส.ศุภาพิชญ์ ศรีเชียงสา
25 น.ส.ศภุ รดา สีกะมุท
26 น.ส.สุพชิ ฌา องั คศุภณชิ ย์
27 น.ส.กญั ญาณฐั ชหู นู
28 น.ส.กาญจนณ์ อร ผสมประโยชน์
29 น.ส.นีรชา จันทรเสนา
30 น.ส.ปุณกิ า พรหมสขุ
31 น.ส.พทุ ธชิ า อาสนานิ
32 น.ส.วนิดา จรัสฤทธ์ิ
33 น.ส.อลศิ รา ฤทธจฺ์ รญู
34 น.ส.วริ ิยาพร จนั ทะราช

ลงช่ือ...................................................ผู้ประเมิน
(นางสาวกลุ สตรี สัตถาผล)
............./.................../..............

277

เกณฑก์ ารใหค้ ะแนนการประเมินคุณลักษณะท่ีพึงประสงค์

รายการประเมนิ 3 เกณฑ์การใหค้ ะแนน 1
2

1. ใฝ่เรยี นรู้ ต้ังใจเรียน สนใจเรียน ตัง้ ใจเรยี น สนใจเรยี น ตั้งใจเรยี น สนใจเรียน
กลา้ ซกั ถาม ปรากฎ กลา้ ซักถาม ปานกลาง กล้าซกั ถาม ไม่ชดั เจน
ชดั เจน

2. ม่งุ มนั่ ในการ ต้ังใจและรบั ผดิ ชอบใน ตงั้ ใจและรบั ผดิ ชอบใน ตง้ั ใจและรบั ผดิ ชอบใน
ทำงาน
การปฏบิ ัติหนา้ ที่ท่ีได้รับ การปฏบิ ัติหน้าท่ที ี่ได้รบั การปฏิบตั ิหน้าทที่ ่ีไดร้ บั

มอบหมายใหส้ ำเร็จ มอบหมายใหส้ ำเร็จ มอบหมายให้สำเร็จลุลว่ ง

ลลุ ่วงทกุ ครงั้ ลลุ ่วงเป็นส่วนใหญ่ เปน็ บางครั้ง

3. ทำงานร่วมกบั สามารถปฏบิ ตั หิ น้าที่ท่ี สามารถปฏิบตั ิหนา้ ที่ สามารถปฏบิ ัติหน้าทท่ี ี่

ผ้อู ืน่ ได้ ไดร้ บั มอบหมายร่วมกบั ทไ่ี ด้รับมอบหมาย ได้รบั มอบหมายรว่ มกับ
ผูอ้ ืน่ ได้ไดส้ ำเร็จลุล่วง ร่วมกับผ้อู น่ื ไดไ้ ดส้ ำเร็จ ผอู้ ่ืนได้ไดส้ ำเรจ็ ลลุ ่วง
ทุกคร้ัง ลุล่วงเป็นส่วนใหญ่ เปน็ บางครงั้

เกณฑ์การตัดสินคณุ ภาพ หมายถงึ 0 (ปรบั ปรงุ )
0 - 2 คะแนน หมายถงึ 1 (พอใช)้
3 - 4 คะแนน หมายถึง 2 (ดี)
5 - 7 คะแนน หมายถึง 3 (ดเี ยีย่ ม)
8 - 9 คะแนน

แบบฝึกหัด 278
เรื่อง การคำนวณปรมิ าณสารท่ีเก่ยี วกับปริมาตรของแก๊ส

1. ที่อุณหภูมิและความดันเดยี วกัน เมือ่ นำแกส๊ ไฮโดรเจน 100 มิลลลิ ติ ร ทำปฏิกริ ิยากบั แกส๊ ออกซิเจน

85 มลิ ลลิ ิตร ไดไ้ อน้ำ ไอนำ้ ที่เกดิ ข้นึ และแก๊สออกซิเจนทเี่ หลอื มปี ริมาตรกี่มลิ ลลิ ิตร

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2. เมอื่ นำแกส๊ A และ B มาทำปฏกิ ริ ิยากนั จะไดแ้ กส๊ C เพียงชนดิ เดยี ว จากผลการทดลองที่อุณหภูมิ

และความดนั เดยี วกนั ได้ขอ้ มูลดังตาราง

การทดลอง ปรมิ าตรของแก๊สเริ่มต้น ปรมิ าตรของแกส๊ ทีเ่ หลือ ปรมิ าตรของแก๊สทงั้ หมด

ครั้งที่ A (cm3) B (cm3) A (cm3) B (cm3) หลังปฏกิ ิรยิ า (cm3)

1 30 20 - 5 50

2 150 50 50 - 200

ถา้ ใชแ้ ก๊ส A และ B อย่างละ 100 ลูกบาศก์เซนติเมตร จะมีแกส๊ C เกดิ ข้นึ กลี่ ูกบาศกเ์ ซนตเิ มตร

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………

เฉลย แบบฝกึ หดั 279
เร่ือง การคำนวณปรมิ าณสารทเ่ี กย่ี วกบั ปรมิ าตรของแก๊ส

1. ที่อุณหภูมิและความดันเดียวกัน เม่อื นำแก๊สไฮโดรเจน 100 มิลลิลิตร ทำปฏิกิรยิ ากับแก๊สออกซเิ จน

85 มลิ ลลิ ิตร ได้ไอนำ้ ไอนำ้ ท่เี กดิ ขน้ึ และแก๊สออกซิเจนที่เหลอื มีปรมิ าตรกม่ี ลิ ลิลติ ร

เขียนสมการเคมีไดด้ ังน้ี

2H2(g) + O2(g) → 2H2O(g)

อตั ราส่วนอยา่ งต่ำ 2 1 2

เริม่ ต้น 100 85 0 mL

เปล่ยี นแปลง -100 -50 +100 mL

คงเหลือ 0 35 +100 mL

ดงั น้นั มีไอนำ้ เกดิ ขึน้ 100 มลิ ลลิ ิตร มีแก๊สออกซิเจนเหลือ 35 มิลลิลติ ร

2. เมื่อนำแก๊ส A และ B มาทำปฏกิ ริ ิยากนั จะได้แกส๊ C เพียงชนิดเดียว จากผลการทดลองที่อณุ หภูมิ

และความดันเดียวกนั ได้ข้อมูลดงั ตาราง

การทดลอง ปริมาตรของแกส๊ เริ่มตน้ ปริมาตรของแกส๊ ทเ่ี หลอื ปรมิ าตรของแกส๊ ทงั้ หมด

คร้งั ที่ A (cm3) B (cm3) A (cm3) B (cm3) หลังปฏิกริ ยิ า (cm3)

1 30 20 - 5 50

2 150 50 50 - 200

ถา้ ใชแ้ กส๊ A และ B อยา่ งละ 100 ลูกบาศก์เซนติเมตร จะมีแกส๊ C เกิดข้นึ กี่ลกู บาศกเ์ ซนตเิ มตร

แนวคำตอบ หาอตั ราสว่ น A : B : C จากการทดลอง

จากการทดลองครง้ั ที่ 1 A+B→C

เร่มิ ต้น 30 20 0 cm3

เปลย่ี นแปลง -30 -15 +45 cm3

คงเหลอื 05 45 cm3

ทราบวา่ ได้ C 45 cm3 เนอื่ งจากปริมาตรแก๊สรวมเปน็ 50 cm3 ซึ่งเหลอื แกส๊ B 5 cm3

จากการทดลองครง้ั ท่ี 2 A+B→C

เริ่มต้น 150 50 0 cm3

เปลี่ยนแปลง -100 -50 +150 cm3

คงเหลอื 50 0 150 cm3

ทราบว่าได้ C 50 cm3 เนอ่ื งจากปรมิ าตรแก๊สรวมเปน็ 200 cm3 ซง่ึ เหลือแก๊ส B 50 cm3

จากการทดลองท้ัง 2 การทดลองทำให้ทราบวา่ อัตราสว่ น A : B : C เป็น 2 : 1 : 3 โจทย์
กำหนดให้ ใช้แก๊ส A และ B อย่างละ 100 ลูกบาศก์เซนตเิ มตร

280

2A + B → 3C

เริม่ ต้น 100 100 0 cm3

เปลี่ยนแปลง -100 -50 +150 cm3

คงเหลอื 0 50 150 cm3

ดังนั้น จะมีแก๊ส C เกดิ ขนึ้ 150 ลูกบาศกเ์ ซนตเิ มตร

281

แผนการจัดการเรยี นรทู้ ี่ 16

โดยจัดกิจกรรมการเรยี นรู้ แบบสืบเสาะหาความรู้ 5E

รหัสวชิ า ว 30222 รายวิชา เคมี 2 ช้ันมธั ยมศึกษาปที ่ี 4

หน่วยการเรยี นรู้ที่ 6 ปริมาณสมั พนั ธ์ เวลา 21 ช่วั โมง

เร่อื ง คำนวณปรมิ าณของสารในปฏกิ ริ ยิ าเคมหี ลายข้นั ตอน เวลา 3 ช่ัวโมง

ภาคเรยี นที่ 2 ปีการศกึ ษา 2564 ผ้สู อน นางสาวกุลสตรี สัตถาผล

กลมุ่ สาระการเรยี นรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โรงเรยี นปทุมเทพวิทยาคาร

มาตรฐานการเรียนรู้และตวั ชี้วดั
มาตรฐานการเรยี นรู้ (สาระเพมิ่ เติมเคมี)
ขอ้ 2 เขา้ ใจการเขียนและการดุลสมการเคมี ปริมาณสัมพนั ธใ์ นปฏกิ ริ ิยาเคมี อัตราการเกิด

ปฏกิ ิรยิ าเคมี สมดุลในปฏิกริ ยิ าเคมี สมบัติและปฏิกริ ิยาของกรด–เบส ปฏกิ ริ ยิ ารีดอกซแ์ ละเซลล์
เคมีไฟฟ้า รวมทง้ั การนำความรู้ไปใชป้ ระโยชน์

ตัวชีว้ ดั
ม.4/5 คำนวณปรมิ าณของสารในปฏิกริ ยิ าเคมีหลายข้ันตอน

ผลการเรียนรู้
คำนวณปรมิ าณของสารในปฏิกิรยิ าเคมีหลายขั้นตอน

สาระสำคัญ
เลขสัมประสทิ ธ์ใิ นสมการเคมีสามารถนำมาใช้ในการคำนวณปรมิ าณของสารทีเ่ ก่ยี วข้องกบั

มวล ความเข้มขน้ ของสารละลาย และปริมาตรของแกส๊ ได้
จดุ ประสงค์การเรียนรู้ หลงั จบกจิ กรรมการจัดการเรียนรู้ นักเรียนสามารถ
ดา้ นความรู้ (K)

1. อธิบายวิธคี ำนวณปรมิ าณของสารในปฏิกิริยาเคมีหลายข้ันตอนได้
ดา้ นทกั ษะ/กรกะบวนการ (P)

2. คำนวณมวลปริมาณของสารในปฏิกริ ยิ าเคมีหลายข้ันตอนได้
ดา้ นคณุ ลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์ (A)

3. ทำงานรว่ มกับผู้อื่น มสี ่วนรว่ มในการแสดงความคิดเหน็ ภายในกลมุ่ ยอมรับฟังความคิดเห็น
ของผู้อ่ืน และรบั ผิดชอบตอ่ หน้าที่ทีไ่ ดร้ บั มอบหมาย

282

สาระการเรยี นรู้
การเปล่ยี นแปลงปริมาณสารในปฏิกริ ิยาเคมี มีความสัมพันธก์ นั ตามเลขสัมประสทิ ธ์ใิ นสมการ

เคมี ซึง่ บอกถงึ สัดสว่ นโดยโมลของสารในปฏิกิริยา สามารถนำมาใช้ในการคำนวณปริมาณของสารท่ี
เก่ยี วขอ้ งกับมวล ความเข้มข้นของสารละลาย และปริมาตรของแก๊สได้
สมรรถนะ

1. ความสามารถในการสอ่ื สาร
2. ความสามารถในการคดิ

1) ทกั ษะการสงั เกต
2) ทกั ษะการสำรวจคน้ หา
3) ทักษะการวเิ คราะห์
3. ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี
คณุ ลกั ษณะอนั พึงประสงค์
1. มีวนิ ัย
2. ใฝเ่ รยี นรู้
3. มงุ่ ม่ันในการทำงาน
กิจกรรมการเรียนรู้
วธิ ีสอนแบบสืบเสาะหาความรู้ 5Es (Inquiry Method : 5E)
1.ข้นั สรา้ งความสนใจ (Engagement)
1.1 ครูยกตัวอยา่ งปฏิกริ ยิ าเคมีทม่ี หี ลายข้ันตอน เช่น การเผาไหม้ของซัลเฟอรท์ ำให้เกิดแก๊ส
(SO2) ผสมอยูใ่ นบรรยากาศ เมื่อฝนตกแกส๊ SO2 กจ็ ะละลายรวมตัวกบั น้ำฝน กลายเป็นกรดซัลฟิวรัส
(H2SO3) นำ้ ฝนจงึ มีสมบัตเิ ปน็ ฝนกรด ซง่ึ มีขน้ั ตอนการเกดิ ปฏิกริ ยิ า ดงั น้ี
ขนั้ ที่ 1 S + O2 → SO2
ขัน้ ท่ี 2 H2O + SO2 → H2SO3
ปฏิกริ ยิ ารวม S + O2 +H2O → H2SO3
แลว้ ให้นักเรยี นอภิปรายรว่ มกันวา่ ปฏิกริ ิยาเคมที ้งั 2 ปฏิกิรยิ ามีความเก่ยี วเนื่องกนั อย่างไร
1.2 ครูถามคำถามเพ่อื กระตมุ้ ความสนใจของนกั เรยี น เชน่
- จากปฏิกิริยาที่กำหนดให้ ถ้าทราบปริมาณซัลเฟอร์ (S) ที่ใช้ในการเกิดปฏิกิริยา จะสามารถหา
ปรมิ าณกรดซัลฟวิ รัส (H2SO3) ที่จะเกิดขึ้นไดห้ รอื ไม่
(แนวตอบ : ได้ เนื่องจากปฏิกิริยาทั้ง 2 ปฏิกิรยามีความเกี่ยวเนื่องกัน เมื่อทราบปริมาณของสารใด
สารหนง่ึ ก็จะสามารถหาปริมาณของสารอน่ื ๆ ได)้

283

- จากปฏิกิริยาที่กำหนดให้ ถ้าใช้ซัลเฟอร์ (S) จำนวน 1 โมล ในการทำปฏิกิรยิ าจะเกดิ
กรดซลั ฟิวรสั (H2SO3) กีโ่ มล

(แนวตอบ : 1 โมล)
- จากปฏิกริ ยิ าทก่ี ำหนดให้ ถา้ ใชแ้ ก๊สออกซิเจน (O2) จำนวน 2 โมล ในการทำปฏิกริ ยิ า

จะเกดิ กรดซัลฟิวรสั (H2SO3) กโี่ มล
(แนวตอบ : 2 โมล)

1.3 ครชู ใ้ี ห้เหน็ ถึงความสมั พันธข์ องโมลสารตั้งต้นและผลติ ภณั ฑ์ในปฏกิ ริ ิยาเคมหี ลายข้ันตอน
ว่าสามารถพิจารณาได้จากเลขสัมประสิทธขิ์ องสมการเคมีรวม
2. ขน้ั สำรวจค้นหา (Exploration)

2.1 นักเรียนร่วมกนั สบื คน้ ข้อมลู เกยี่ วกบั ปฏกิ ริ ิยาหลายข้ันตอน จนไดข้ ้อสรปุ วา่

ปฏิกริ ยิ าเคมบี างชนดิ มีหลายข้ันตอน จึงมสี มการเคมที เ่ี กยี่ วขอ้ งหลายสมการ

2.2 ครูยกตัวอย่างปฏิกิริยาเคมีของการถลุงโลหะสังกะสี ซึ่งทำได้โดยนำซิงค์ออกไซด์และผง

คาร์บอนไปเผาที่อุณหภูมิประมาณ 120 องศาเซลเซียส ปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นมี 2 ขั้นตอน เขียนสมการ

เคมไี ด้ดังนี้

2C(s) + O2(g) → 2CO(g) …1

ZnO(s) + CO(g) → Zn(s) + CO2(g) …2

จากน้ันครถู ามคำถามโดยใช้แนวคำถามว่า สมการเคมีทั้งสองมีความเกย่ี วข้องกันอย่างไร

(แนวคำตอบ ในสมการเคมีทงั้ สองมีแก๊สคาร์บอนมอนอกไซด์เป็นตัวรว่ มของท้ังสอง

สมการ โดยเป็นผลิตภณั ฑใ์ นสมการ (1) และเปน็ สารตัง้ ต้นในสมการ (2) )

2.3 ครอู ธิบายเกย่ี วกบั วธิ กี ารรวมสมการเคมี ซงึ่ ถ้าตอ้ งการรวมสมการเคมีทั้งสองทำโดย

ทำจำนวนโมลของสารทเี่ ป็นตัวร่วมของท้ังสองสมการให้เท่ากนั แล้วนำไปหกั ลา้ งกนั

2.4 นักเรียนร่วมกนั ดุลสมการโดยทำใหจ้ ำนวนโมลของสารท่ีเป็นตวั รว่ มของท้ังสอง

สมการให้เท่ากนั

แนวคำตอบ

สมการ (2) × 2 ; 2ZnO(s) + 2CO(g) → 2Zn(s) + 2CO2(g) …3

สมการ (1) + (3) 2C(s) + 2ZnO(s) + 2CO(g) → 2CO(g) + 2Zn(s) + 2CO2(g)

สมการรวม 2C(s) + 2ZnO(s) → + 2Zn(s) + 2CO2(g) …4

2.5 ครูยกตัวอย่างคำนวณปริมาณสารในปฏิกิริยาเคมีที่เกี่ยวข้องกับสมการเคมีหลาย

ข้ันตอน เชน่

284

ตัวอย่างที่ 1 แก๊สไฮโดรเจนไซยาไนด์ (HCN) สามารถเตรยี มไดด้ งั น้ี

NH3(g) + O2(g) → NO(g) + H2O(g)
NO(g) + CH4(g) → HCN(g) + H2O(g) + H2(g)
ถ้าใช้แกส๊ ออกซิเจน (O2) 15.0 ลิตร จะเกดิ แกส๊ ไฮโดรเจนไซยาไนด์ก่ีลิตร
แนวคำตอบ ดลุ และรวมสมการเคมี

4NH3(g) + 5O2(g) → 4NO(g) + 6H2O(g) …1
2
2NO(g) + 2CH4(g) → 2HCN(g) 2H2O(g) + H2(g)
ทำจำนวนโมลของสารทีเ่ ปน็ ตัวร่วมของทง้ั สองสมการใหเ้ ท่ากนั

สมการ (2) × 2 ; 4NO(g) + 4CH4(g) → 4HCN(g) + 4H2O(g) + 2H2(g)…3

สมการ (1) + (3) 4NH3(g) + 5O2(g) + 4CH4(g) → 4HCN(g) + 10H2O(g) + 2H2(g) …4

ถา้ ใช้แกส๊ ออกซิเจน (O2) 5.0 Lจะเกดิ แก๊สไฮโดรเจนไซยาไนด์ 4.0 L
15.0 L × 4.0 L

ถา้ ใชแ้ กส๊ ออกซิเจน (O2) 15.0 Lลติ รจะเกดิ แกส๊ ไฮโดรเจนไซยาไนด์ 5.0 L = 12L
ดังนน้ั ถ้าใช้แกส๊ ออกซเิ จน (O2) 15.0 ลิตร จะเกดิ แกส๊ ไฮโดรเจนไซยาไนด์ 12 ลิตร

ตัวอย่างที่ 2 ถ้านำ Ag2O จำนวน 160 กรัม มาสลายตัวแล้วนำ O2 ที่ได้ไปเตรียม CuO จะ
สามารถเตรียม CuO ไดก้ ่กี รมั (กำหนดให้ มวลอะตอมของ Ag = 108 O = 16 และ Cu = 63.5)

แนวคำตอบ ปฏิกิรยิ าที่เกดิ ข้นึ เป็น ดังนี้

Ag2O → 4Ag + O2
2Cu + O2 → 2CuO

มวลโมเลกุลของ Ag2O = (2 ×108) + 16 = 232
มวลโมเลกลุ ของ CuO = 63.5 + 16 = 79.5

จากสมการท่ี (1) และ (2) จะได้วา่

ใช้ Ag2O 2 mol จะได้ CuO 2 mol

ใช้ Ag2O 2 × 232 g จะได้ CuO 2 ×79.5 g
ใช้ Ag2O 160 g 2 × 79.5 g × 160 g

จะได้ 2 × 232 g = 54.83 g

ดังนน้ั สามารถเตรียม CuO ได้ 54.83 กรัม

285

3. ข้ันอธบิ ายความรู้ (Explanation)

3.1 นักเรียนและครูรว่ มกันสรุปเกยี่ วกบั การคำนวณปริมาณสารในปฏกิ ิริยาเคมีหลาย
ข้นั ตอนจนได้ข้อสรุปวา่ การคำนวณปริมาณสารในปฏิกริ ยิ าเคมีหลายขั้นตอน วธิ ีการรวมสมการเคมี
ถ้าต้องการรวมสมการเคมีทงั้ สองทำโดยทำจำนวนโมลของสารที่เปน็ ตวั ร่วมของทงั้ สองสมการให้
เท่ากัน แล้วนำไปหักล้างกนั

4. ขน้ั ขยายความเขา้ ใจ (Elaboration)

4.1 ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายความรู้ เรื่อง การคำนวณปริมาณสารทีเ่ กย่ี วกบั ปริมาตร
ของแก๊ส ให้นักเรียนเกิดความเข้าใจทตี่ รงกัน

4.2 ครใู หน้ กั เรยี นทำแบบฝึกหัด เรื่อง คำนวณปรมิ าณของสารในปฏิกิรยิ าเคมีหลายข้นั ตอน
5. ขั้นประเมิน (Evaluation)

5.1 ครูประเมนิ การเรียนรู้ของนกั เรียนดังนี้
- การถามตอบในชั้นเรยี น (โดยการถามนักเรยี นก่อนและหลังจากนน้ั เรียกชอ่ื นักเรียนเพ่ือให้ผู้เรยี น
ตอบ)
- การทำแบบฝกึ หดั เรื่อง คำนวณปริมาณของสารในปฏิกริ ยิ าเคมีหลายข้ันตอน
- ครปู ระเมินพฤตกิ รรมโดยการสังเกต จากการทำกจิ กรรมร่วมกับการเรียนของผเู้ รยี น

สอ่ื การเรียนรแู้ ละแหล่งการเรยี นรู้

1. หนังสอื เรยี นรายวิชาวิทยาศาสตร์เพ่ิมเติมเคมี เล่ม 2 สสวท (ฉบบั ปรบั ปรงุ พ.ศ. 2560)
2. แบบฝกึ หดั เรอ่ื ง คำนวณปรมิ าณของสารในปฏิกิริยาเคมหี ลายข้นั ตอน
3. PowerPoint เร่ือง คำนวณปรมิ าณของสารในปฏิกริ ยิ าเคมหี ลายขน้ั ตอน

286

การวัดและประเมนิ ผลการเรยี นรู้

จุดประสงค์ วิธีวดั เครือ่ งมือ เกณฑก์ ารประเมนิ
รอ้ ยละ 80 ผ่าน
ด้านความรู้ (K)
เกณฑ์
1. อธิบายวิธีคำนวณปริมาณ - การตอบคำถาม - ถามตอบ
ร้อยละ 80 ผา่ น
ของสารในปฏิกิริยาเคมีหลาย - Socrative เกณฑ์

ข้ันตอนได้ ไดเ้ กณฑ์ในระดบั
ดีข้นึ ไป
ด้านทกั ษะ/กระบวนการ (P)

2. คำนวณปริมาณของสารใน - ตรวจใบงาน - แบบประเมิน

ปฏิกิริยาเคมหี ลายข้นั ตอนได้ เรอื่ ง คำนวณ แบบฝึกหดั /ใบ

ปริมาณของสาร งาน/ชนิ้ งาน

ในปฏกิ ริ ยิ าเคมี

หลายข้นั ตอน

ดา้ นคณุ ลกั ษณะ (A)

3.ทำงานร่วมกับผู้อื่นมีส่วนร่วม - สังเกต - แบบสังเกต

ในการแสดงความคิดเห็น พฤติกรรมการ พฤติกรรม

ภายในกลุ่ม ยอมรบั ฟงั ความ ทำงาน การทำงาน

คดิ เหน็ ของผอู้ ่ืน และ

รบั ผิดชอบตอ่ หน้าท่ีท่ีได้รบั

มอบหมาย

287

288

289

แบบประเมนิ ผลการทำแบบฝึกหัด
คำช้แี จง ให้ผู้ประเมนิ กรอกคะแนนในชอ่ งรายการทป่ี ระเมนิ โดยพิจารณาตามคำอธบิ ายคณุ ภาพท่ี
กำหนด โดยใส่ตัวเลข 1-3 ลงในชอ่ งทต่ี รงกับระดับคะแนน
เกณฑก์ ารประเมิน ผเู้ รยี นต้องได้คะแนนต้ังแต่ 5 คะแนน จงึ ผ่านเกณฑ์

รายการประเมิน

เลข ช่ือ-สกุล ความ ูถก ้ตองของเน้ือหา รวม ค่า สรปุ
ท่ี ความคิดส ้รางสรรค์ เฉลีย่ คณุ ภาพ
ความตรง ่ตอเวลา

(3) (3) (3)

1 นายธญั พสิ ษิ ฐ์ สงิ หานิล
2 นายนันทิพัฒน์ จติ เพยี ร
3 นายพีรพัฒน์ อินทะวงษ์
4 นายเจษฎาภรณ์ ปราบพนิ าศ
5 นายชนะชน ปักอนิ ทรยี ์
6 นายธนกร ศาลารกั ษ์
7 นายธนวชิ ญ์ บตุ รดี
8 นายนเรนทร์ฤทธิ์ โทสาลี
9 นายปรเมษฐ์ ศรเี กต
10 นายวรภทั ร เบา้ แดง
11 นายสจั จะพงษ์ ไชยเดอื น
12 น.ส.รตั นาภรณ์ จนั เทพา
13 น.ส.อาทมิ า ไพวงศา
14 น.ส.กมลวรรณ โหราฤทธ์ิ
15 น.ส.ศริ ินภา ศริ กิ าญจน์
16 น.ส.ขนิษฐา วรี ะบตุ ร
17 น.ส.อรนชิ หัสสา
18 น.ส.ธนารยี ์ วนั คาม
19 น.ส.แสนรัก ยอดไธสง
20 น.ส.ชญานิษฐ์ อนิ ทรเกษม
21 น.ส.วชิ ญาภรณ์ สารกิ า

290

รายการประเมนิ

เลข ชื่อ-สกุล ความ ูถก ้ตองของเน้ือหา รวม ค่า สรปุ
ท่ี ความคิดส ้รางสรรค์ เฉล่ยี คุณภาพ
ความตรง ่ตอเวลา

(3) (3) (3)

22 น.ส.อนัญญา ผาทอง
23 น.ส.ศภุ าพชิ ญ์ ศรีเชียงสา
24 น.ส.ศภุ รดา สีกะมทุ
25 น.ส.สุพชิ ฌา อังคศภุ ณชิ ย์
26 น.ส.กญั ญาณฐั ชูหนู
27 น.ส.กาญจนณ์ อร ผสมประโยชน์
28 น.ส.นรี ชา จันทรเสนา
29 น.ส.ปณุ กิ า พรหมสขุ
30 น.ส.พทุ ธิชา อาสนานิ
31 น.ส.วนิดา จรัสฤทธ์ิ
32 น.ส.อลิศรา ฤทธฺ์จรญู
33 น.ส.วิรยิ าพร จันทะราช
34 น.ส.อนญั ญา ผาทอง

ลงช่ือ...................................................ผู้ประเมนิ
(นางสาวกุลสตรี สตั ถาผล)

............./.................../..............

291

เกณฑก์ ารใหค้ ะแนนแบบประเมนิ แบบฝึกหดั

รายการประเมนิ เกณฑ์การให้คะแนน
1. ความถกู ต้อง
ของเน้ือหา 32 1
2. ความคิด
สรา้ งสรรค์ เนื้อหาสาระของผลงาน เนือ้ หาสาระของผลงาน เนอื้ หาสาระของผลงาน

3. ความตรงตอ่ ถูกต้องครบถว้ น ถกู ต้องเป็นส่วนใหญ่ ถกู ต้องเปน็ บางส่วน
เวลา
ผลงานแสดงออกถึง ผลงานแสดงออกถึง ผลงานมีความน่าสนใจ

ความคดิ สร้างสรรค์ ความคิดสร้างสรรค์ แตย่ งั ไม่มคี วามแปลก

แปลกใหมแ่ ละเป็น แปลกใหม่แต่ไมเ่ ปน็ ใหม่

ระบบ ระบบ

ส่งชน้ิ งานภายในเวลาที่ ส่งชิน้ งานชา้ กวา่ เวลาท่ี ส่งชน้ิ งานช้ากว่าเวลาท่ี

กำหนด กำหนด 1 วัน กำหนด 2 วันขึน้ ไป

เกณฑ์การตัดสินคุณภาพ
0 - 2 คะแนน หมายถึง 0 (ปรับปรงุ )
3 - 4 คะแนน หมายถึง 1 (พอใช้)
5 - 7 คะแนน หมายถึง 2 (ดี)
8 - 9 คะแนน หมายถึง 3 (ดเี ยยี่ ม)

292

แบบประเมนิ พฤติกรรมระหวา่ งเรยี นตามคุณลักษณะอันพงึ ประสงค์
คาํ ชแ้ี จง ใหผ้ ้ปู ระเมินกรอกคะแนน ในช่องทีต่ รงกบั ความเป็นจริง
เกณฑก์ ารประเมนิ ผูเ้ รยี นต้องไดค้ ะแนนตง้ั แต่ 5 คะแนน จงึ ผ่านเกณฑ์

รายการประเมนิ

เลขที่ ชอื่ -สกุล ใ ่ฝเ ีรยน ู้ร รวม คา่ สรปุ
มุ่งม่ันในการทำงาน เฉลย่ี คุณภาพ
1 นายธัญพสิ ษิ ฐ์ สิงหานิล ทำงาน ่รวมกับ ู้ผ ื่อนไ ้ด
2 นายนันทิพฒั น์ จิตเพียร
3 นายพรี พัฒน์ อนิ ทะวงษ์ (3) (3) (3)
4 นายเจษฎาภรณ์ ปราบพินาศ
5 นายชนะชน ปักอินทรีย์
6 นายธนกร ศาลารกั ษ์
7 นายธนวชิ ญ์ บุตรดี
8 นายนเรนทร์ฤทธิ์ โทสาลี
9 นายปรเมษฐ์ ศรเี กต
10 นายวรภัทร เบ้าแดง
11 นายสัจจะพงษ์ ไชยเดอื น
12 น.ส.รตั นาภรณ์ จันเทพา
13 น.ส.อาทมิ า ไพวงศา
14 น.ส.กมลวรรณ โหราฤทธ์ิ
15 น.ส.ศริ นิ ภา ศิรกิ าญจน์
16 น.ส.ขนษิ ฐา วีระบุตร
17 น.ส.อรนชิ หัสสา
18 น.ส.ธนารยี ์ วนั คาม
19 น.ส.แสนรัก ยอดไธสง
20 น.ส.ชญานษิ ฐ์ อินทรเกษม
21 น.ส.วิชญาภรณ์ สาริกา
22 น.ส.ลลษิ า สิทธปิ ระชา

293

รายการประเมิน

เลขที่ ชอ่ื -สกุล ใ ่ฝเ ีรยน ู้ร รวม คา่ สรปุ
มุ่งมั่นในการทำงาน เฉลี่ย คณุ ภาพ
ทำงาน ่รวมกับ ู้ผ ่ือนไ ้ด

(3) (3) (3)

23 น.ส.อนัญญา ผาทอง
24 น.ส.ศุภาพิชญ์ ศรีเชียงสา
25 น.ส.ศภุ รดา สีกะมุท
26 น.ส.สุพชิ ฌา องั คศุภณชิ ย์
27 น.ส.กญั ญาณฐั ชหู นู
28 น.ส.กาญจนณ์ อร ผสมประโยชน์
29 น.ส.นีรชา จันทรเสนา
30 น.ส.ปุณกิ า พรหมสขุ
31 น.ส.พทุ ธชิ า อาสนานิ
32 น.ส.วนิดา จรัสฤทธ์ิ
33 น.ส.อลศิ รา ฤทธจฺ์ รญู
34 น.ส.วริ ิยาพร จนั ทะราช

ลงช่ือ...................................................ผู้ประเมิน
(นางสาวกลุ สตรี สัตถาผล)
............./.................../..............

294

เกณฑก์ ารใหค้ ะแนนการประเมินคุณลักษณะท่ีพึงประสงค์

รายการประเมนิ 3 เกณฑ์การใหค้ ะแนน 1
2

1. ใฝ่เรยี นรู้ ต้ังใจเรียน สนใจเรียน ตัง้ ใจเรยี น สนใจเรยี น ตั้งใจเรยี น สนใจเรียน
กลา้ ซกั ถาม ปรากฎ กลา้ ซักถาม ปานกลาง กล้าซกั ถาม ไม่ชดั เจน
ชดั เจน

2. ม่งุ มนั่ ในการ ต้ังใจและรบั ผดิ ชอบใน ตงั้ ใจและรบั ผดิ ชอบใน ตง้ั ใจและรบั ผดิ ชอบใน
ทำงาน
การปฏบิ ัติหนา้ ที่ท่ีได้รับ การปฏบิ ัติหน้าท่ที ี่ได้รบั การปฏิบตั ิหน้าทที่ ่ีไดร้ บั

มอบหมายใหส้ ำเร็จ มอบหมายใหส้ ำเร็จ มอบหมายให้สำเร็จลุลว่ ง

ลลุ ่วงทกุ ครงั้ ลลุ ่วงเป็นส่วนใหญ่ เปน็ บางครั้ง

3. ทำงานร่วมกบั สามารถปฏบิ ตั หิ น้าที่ท่ี สามารถปฏิบตั ิหนา้ ที่ สามารถปฏบิ ัติหน้าทท่ี ี่

ผ้อู ืน่ ได้ ไดร้ บั มอบหมายร่วมกบั ทไ่ี ด้รับมอบหมาย ได้รบั มอบหมายรว่ มกับ
ผูอ้ ืน่ ได้ไดส้ ำเร็จลุล่วง ร่วมกับผ้อู น่ื ไดไ้ ดส้ ำเร็จ ผอู้ ่ืนได้ไดส้ ำเรจ็ ลลุ ่วง
ทุกคร้ัง ลุล่วงเป็นส่วนใหญ่ เปน็ บางครงั้

เกณฑ์การตัดสินคณุ ภาพ หมายถงึ 0 (ปรบั ปรงุ )
0 - 2 คะแนน หมายถงึ 1 (พอใช)้
3 - 4 คะแนน หมายถึง 2 (ดี)
5 - 7 คะแนน หมายถึง 3 (ดเี ยีย่ ม)
8 - 9 คะแนน

295

แบบฝึกหดั
เร่อื ง คำนวณปรมิ าณของสารในปฏกิ ิรยิ าเคมหี ลายข้นั ตอน

1. ดลุ สมการเคมีของปฏิกริ ยิ ายอ่ ย พร้อมทง้ั เขยี นและดลุ สมการเคมขี องปฏกิ ริ ิยารวมต่อไปนี้

1.1 ปฏกิ ิริยา (1) NO(g) → N2O2(g)
ปฏิกิรยิ า (2)
ปฏิกริ ิยารวม N2O2(g) + O2(g) → NO2(g)
…………………………………………………………………………………………....

1.2 ปฏกิ ริ ิยา (3) N2(g) + O2(g) → NO(g)
ปฏกิ ิรยิ า (4)
ปฏิกิริยารวม NO(g) + Cl2(g) → NOCl(g)
…………………………………………………………………………………………....

1.3 ปฏิกริ ิยา (5) Na2O2(s) → Na(l) + O2(g)

ปฏิกริ ิยา (6) Na(l) + O2(g) → Na2O(s)
ปฏิกริ ยิ ารวม …………………………………………………………………………………………....

2. วิธีการกำจัดแก๊สซัลเฟอร์ไดออกไซด์วิธีหนึ่งทำได้โดยใช้ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ทำปฏิกิริยาเคมีกับ

แคลเซยี มออกไซด์ ซง่ึ ได้จากการเผาหินปนู ปฏกิ ิรยิ าเคมที ี่เกิดข้ึนเขียนแสดงไดด้ ังนี้

CaCO3(s) → CaO(s) + CO2(g) …1

CaO(s) + SO2(g) → CaSO3(s) …2

เม่อื ใช้หินปนู หนัก 1.35 × 103 กโิ ลกรัม จะมีแก๊สซลั เฟอรไ์ ดออกไซด์ปรมิ าตรกี่ลิตรที่ STP

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

…………………………………………………………………………………………....………………………………………………

296

เฉลย แบบฝึกหดั
เรอื่ ง คำนวณปรมิ าณของสารในปฏกิ ริ ิยาเคมีหลายขั้นตอน

1. ดุลสมการเคมีของปฏิกิริยายอ่ ย พร้อมท้งั เขียนและดลุ สมการเคมีของปฏิกิริยารวมต่อไปน้ี

1.1 ปฏิกริ ยิ า (1) 2NO(g) → N2O2(g)

ปฏิกริ ิยา (2) N2O2(g) + O2(g) → 2NO2(g)

ปฏิกริ ยิ ารวม 2NO(g) + O2(g) → 2NO2(g)

1.2 ปฏกิ ริ ิยา (3) N2(g) + O2(g) → 2NO(g)

ปฏิกริ ยิ า (4) 2NO(g) + Cl2(g) → 2NOCl(g)

ปฏกิ ิริยารวม N2(g) + O2(g) + Cl2(g) 2NOCl(g)

1.3 ปฏกิ ิริยา (5) Na2O2(s) → 2Na(l) + O2(g)

ปฏิกิริยา (6) 4Na(l) + O2(g) → 2Na2O(s)

ปฏิกิริยารวม 2Na2O2(s) → 2Na2O(s) + O2(g)

2. วิธีการกำจัดแก๊สซัลเฟอร์ไดออกไซด์วิธีหนึ่งทำได้โดยใช้ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ทำปฏิกิริยาเคมีกับ

แคลเซยี มออกไซด์ ซึง่ ได้จากการเผาหนิ ปนู ปฏิกริ ิยาเคมที ีเ่ กดิ ข้นึ เขยี นแสดงได้ดงั น้ี

CaCO3(s) → CaO(s) + CO2(g) …1

CaO(s) + SO2(g) → CaSO3(s) …2

เม่ือใชห้ ินปนู หนกั 1.35 × 103 กิโลกรัม จะมีแกส๊ ซัลเฟอร์ไดออกไซดป์ รมิ าตรกี่ลิตรท่ี STP

แนวคำตอบ สมการรวม CaCO3(s) + SO2(g) → CO2(g) + CaSO3(s)
เมื่อใช้หนิ ปูนหนัก 1.35 × 103 กิโลกรมั จะมีแก๊สซัลเฟอร์ไดออกไซด์

หนิ ปนู (CaCO3) หนัก 1.35 × 103 kg = 1,350,000 g

หินปนู (CaCO3) มมี วลโมเลกลุ = 40.08 + 12.01 + 3(16.00) = 100.09
1,350,000
หินปูน (CaCO3) หนัก 1.35 × 103 kg = 100.09 = 13,487.8 mol

หนิ ปนู (CaCO3) 1 mol ทำปฏกิ ิริยาพอดกี บั แก๊สซลั เฟอร์ไดออกไซด์ 1 mol
1 × 13,487.8
ถา้ ใช้ CaCO313,487.8 mol ทำปฏกิ ริ ิยาพอดกี บั SO2 = V1 = 13,487.8 mol

ปริมาตรของแกส๊ ซัลเฟอรไ์ ดออกไซด์ (SO2) 13,487.8 mol = 22.4 = 302,126.7 L
ดงั นนั้ แก๊สซลั เฟอรไ์ ดออกไซดท์ ่ีถกู กำจัดมีปริมาตร 3.02 ×105 ลิตร ที่ STP

297

แผนการจดั การเรียนรู้ที่ 17

โดยจัดกิจกรรมการเรียนรู้ แบบสืบเสาะหาความรู้ 5E

รหสั วชิ า ว 30222 รายวิชา เคมี 2 ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 4

หน่วยการเรยี นรทู้ ่ี 6 ปริมาณสัมพันธ์ เวลา 21 ชั่วโมง

เร่อื ง สารกำหนดปริมาณ เวลา 3 ชั่วโมง

ภาคเรียนที่ 2 ปีการศกึ ษา 2564 ผู้สอน นางสาวกลุ สตรี สัตถาผล

กลุ่มสาระการเรยี นรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โรงเรียนปทุมเทพวทิ ยาคาร

มาตรฐานการเรยี นร้แู ละตัวชีว้ ัด
มาตรฐานการเรียนรู้ (สาระเพิ่มเติมเคมี)
ข้อ 2 เขา้ ใจการเขยี นและการดุลสมการเคมี ปริมาณสมั พันธ์ในปฏกิ ิริยาเคมี อัตราการเกิด

ปฏกิ ริ ยิ าเคมี สมดุลในปฏิกริ ิยาเคมี สมบตั ิและปฏิกิรยิ าของกรด–เบส ปฏกิ ริ ยิ ารดี อกซ์และเซลล์
เคมีไฟฟา้ รวมท้ังการนำความรไู้ ปใช้ประโยชน์

ตวั ช้วี ัด
ม.4/6 ระบุสารกำหนดปริมาณและคำนวณปรมิ าณสารตา่ ง ๆ ในปฏกิ ิริยาเคมี

ผลการเรยี นรู้
ระบุสารกำหนดปริมาณและคำนวณปริมาณสารตา่ ง ๆ ในปฏกิ ิริยาเคมี

สาระสำคญั
สารกำหนดปริมาณเป็นสารต้ังต้นทีท่ ำปฏิกิริยาหมดก่อน

จดุ ประสงค์การเรยี นรู้ หลังจบกจิ กรรมการจดั การเรยี นรู้ นักเรยี นสามารถ
ดา้ นความรู้ (K)

1. บอกความหมายของมวลอะตอมของธาตุ มวลอะตอมสมั พัทธ์และมวลอะตอมเฉล่ยี ของธาตุ
ดา้ นทกั ษะ/กรกะบวนการ (P)

2. คำนวณมวลอะตอมของธาตแุ ละมวลอะตอม และมวลอะตอมเฉล่ยี ของธาตุ
ดา้ นคุณลักษณะอนั พึงประสงค์ (A)

3. ทำงานร่วมกับผู้อน่ื มสี ว่ นรว่ มในการแสดงความคิดเหน็ ภายในกลมุ่ ยอมรับฟงั ความคิดเห็น
ของผู้อ่นื และรับผิดชอบตอ่ หน้าที่ที่ได้รับมอบหมาย