ภาคผนวก ก
ตารางสรุป
การปรงุ ยาชนิดผง
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตาํ รับที ๑ ยาแดงสีเสน
รดาวประกอบด้วยเครืองยา ๒๘ สิง นาํ หนักยา ๔๓ ส่วน ส่วนละ ๓๐ กรัม รวมนาํ หนักยา ๑,๒๙๐ กรัม
ยเนตลาํ ดบั ที
แ์ ผนไท๑ แก่นฝางเสนชอื เครอื งยาสมุนไพรนาํ หนกันาํ หนักลําดบั การเขา้ ตู้อบ ลําดับการใส่เครืองยา
ย๒ แกน่ สักขี (ส่วน) (กรมั ) ถาด/ชนั ลงเครืองบด
ารแพท๓ โกฐหัวบัว ๑/๑ ๑
๔ ๑๒๐
๔ โกฐสอ ๒ ๖๐ ๒/๒ ๒
๑ ๓๐ ๓/๓
นั ก๕ เปลอื กอบเชยเทศ ๑ ๓๐ ๓
าบ๖ เปลอื กสมุลแว้ง ๑ ๓๐ ๔
๕
สถ าว๗ รากเจตพังคี ๑ ๓๐
รด๘ รากเจตมูลเพลงิ แดง ๑ ๓๐ ๗
เนต๙ เหงา้ ขิงแห้ง ๑ ๓๐ ๘
ย๑๐ โกฐเขมา ๑ ๓๐ ๖
ไท๑๑ เมลด็ พรกิ ไทย (๑) ๑ ๓๐
แ์ ผน๑๒ หวั เปราะหอม ๑ ๓๐
ย๑๓ ลกู กระวาน ๑ ๓๐
ท๑๔ หวั ดองดงึ (ฆ่าฤทธ)ิ ๑ ๓๐
ารแพ๑๕ โกฐเชียง ๑ ๓๐
๑ ๓๐
๑๖ โกฐจฬุ าลมั พา
๑ ๓๐
นั ก๑๗ ดอกกานพลู ๑ ๓๐
าบ๑๘ ดอกคําไทย ๔ ๑๒๐
สถ๑๙ พริกหอม ๑ ๓๐
๑ ๓๐
าว๒๐ พรกิ หาง ๑ ๓๐
รด๒๑ ลูกจนั ทน์ (๒) ๑ ๓๐
เนต๒๒ ดอกจันทน์ (๓) ๙ ๒๗๐
ไทย๒๓ ลกู ผักชลี อ้ ม ๑ ๓๐
น๒๔ เทยี นดาํ ๑ ๓๐
แ์ ผ๒๕ เทียนแดง ๑ ๓๐
ทย๒๖ เทยี นขาว ๑ ๓๐
ารแพ๒๗ เทยี นขา้ วเปลือก ๑ ๓๐
ก๒๘ เทียนตาตกั แตน ๔๓ ๑,๒๙๐
สถาบนัรวมนาํ หนกั
หมายเหตุ: (๑) เมล็ดพริกไทย ให้ใชเ้ มล็ดพริกไทยลอ่ นและเมล็ดพริกไทยดํา นาํ หนกั อยา่ งละครงึ
(๒)(๓) ลูกจันทนแ์ ละดอกจันทน์ วางไว้บนลกู ผักชีลอ้ ม
๒๙๕
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตาํ รับที ๒ ยาถ่าย/ขับฟอกโลหิต (ยาสามัญประจําบ้าน)
รดาวประกอบด้วยเครืองยา ๑๗ สิง นาํ หนักยา ๓๙ ส่วน ส่วนละ ๓๐ กรัม รวมนาํ หนักยา ๑,๑๗๐ กรัม
ไทยเนตลาํ ดบั ที
แ์ ผน๑ รากตองแตกชอื เครอื งยาสมนุ ไพรนาํ หนกันาํ หนกัลําดับการเข้าตอู้ บ ลาํ ดับการใส่เครอื งยา
ทย(๒) ขีเหลก็ (แก่น) (๑) (ส่วน) (กรมั ) ถาด/ชนั ลงเครืองบด
ารแพ๓ เถาวลั ยเ์ ปรยี ง
ก๔ รากขกี าขาว ๑ ๓๐ ๑/๑ ๑
าบนั๕ ลกู สมอดีงู ๑/๒ ๑๕
๓๐ ๒/๒ ๒
สถ าว๖ ลูกสมอไทย ๑ ๓๐
รด๗ ฝกส้มปอย ๑ ๓๐ ๓/๓ ๓
ต๘ หวั หอม (วา่ นหอมแดง) ๑ ไมอ่ บ
เน๙ รากขีกาแดง ๓๐ ๔
ไทย๑๐ ใบมะกา ๑ ๓๐ นาํ ไปนวดกบั ผงยาที
น๑๑ ใบไผป่ า ๑ ๓๐
แ์ ผ๑๒ หญา้ ไซ (ทงั ตน้ ) ๑ ๓๐ บดและร่อนแล้ว
ย๑๓ ใบมะขาม ๑ ๓๐
ารแพท๑๔ ใบส้มปอย ๑ ๓๐
๑ ๓๐
(๒) ขีเหลก็ (ใบ) (๒) ๑ ๓๐
๑ ๓๐
ก๑๕ เนอื ในฝกคูน (๓) ๑ ๑๕
าบนั๑๖ ยาดาํ สะตุ (ธาตุวัตถุ)(๔) ๑/๒
สถ๑๗ ดีเกลอื ฝรงั (ธาตุวตั ถุ) ๓๐
๑ ๑๒๐
รวมนาํ หนกั ๔ ๖๐๐
๒๐ ๑,๑๗๐
๓๙
รดาวหมายเหตุ: (๑)(๒) ขเี หลก็ ทงั ๕ การปรุงยาครงั นใี ชแ้ ก่นและใบอยา่ งละครงึ ส่วน (รวมกนั ได้ ๑ ส่วน)
เนตสําหรบั การอบให้แยกแก่นและใบไว้คนละถาด
ย(๓) เนอื ในฝกคูณ ใช้เวลาอบ ๓๐ นาที เครืองยาอนื ใช้เวลาอบ ๑ ชวั โมง อบทอี ณุ หภูมิ ๑๐๐ อาศาเซลเซยี ส
สถาบนั การแพทยแ์ ผนไท(๔) ยาดําสะตุ ใชค้ รกตําใหล้ ะเอยี ดกอ่ นนาํ ไปชงั นาํ หนกั และปรงุ ยา
๒๙๖
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตํารับที ๓ ยาแสงหมึก (ยาสามัญประจําบ้าน)
รดาวประกอบด้วยเครืองยา ๑๒ สิง นาํ หนักยา ๔๕ ส่วน ส่วนละ ๑๐ กรัม รวมนาํ หนักยา ๔๕๐ กรัม
ไทยเนตลาํ ดับที
นําหนกั นาํ หนกั ลําดบั การเขา้ ต้อู บ ลาํ ดับการใส่เครอื งยา
(ส่วน) (กรมั ) ถาด/ชนั ลงเครอื งบด
ชอื เครอื งยาสมุนไพรแ์ ผน๑ แก่นจนั ทน์ชะมด
ทย๒ แกน่ จันทนเ์ ทศ ๔ ๔๐
ารแพ๓ หัวหอม (ว่านหอมแดง) ๔ ๔๐ ๑
ก๔ ลกู กระวาน ๔ ๔๐ ๑/๑
าบนั๕ ดอกกานพลู ๔ ๔๐
๔ ๔๐ ๒
สถ าว๖ ใบสันพร้าหอม ๔ ๔๐
รด๗ ใบพิมเสน ๔ ๔๐
ต๘ ใบกะเพรา ๔ ๔๐
เน๙ ลกู จนั ทน์ (๑) ๔ ๔๐
ไทย๑๐ ดอกจนั ทน์ (๒) ๔ ๔๐
๒/๒ ๓
๑ ๑๐
แ์ ผน๑๑ พิมเสน (ธาตุวัตถ)ุ ๔
ารแพทย๑๒ หมกึ หอม (ธาตวุ ัตถุ) (๓) ๔ ๔๐ ไม่อบ
กรวมนาํ หนกั ไมอ่ บ นําไปนวดกับผงยาที
๔๕ ๔๕๐ บดและรอ่ นแลว้
แยกบดตา่ งหาก
เพียง ๑ สิง จากนนั นําไปหม่า
เพือใชน้ วดกบั ผงยา
ในภายหลงั
าบนัหมายเหตุ: (๑)(๒) ลกู จนั ทน์และดอกจันทน์ ใหว้ างไว้บนใบสันพร้าหอม
สถ สถาบนั การแพทยแ์ ผนไทยเนตรดาว(๓) หมกึ หอม ใช้ครกตําใหล้ ะเอียดกอ่ นนําไปชงั นาํ หนักและปรงุ ยา
๒๙๗
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตาํ รับที ๔ ยาอาโปธาตุนํามันในข้อ
รดาวประกอบด้วยเครืองยา ๑๒ สิง นาํ หนักยา ๑๒ ส่วน ส่วนละ ๑๐๐ กรัม รวมนาํ หนักยา ๑,๒๐๐ กรัม
ไทยเนตลาํ ดบั ที
ชอื เครอื งยาสมนุ ไพรแ์ ผน๑ โกฐสอนาํ หนักนาํ หนักลําดบั การเขา้ ตู้อบ ลําดบั การใส่เครอื งยา
ทย๒ หัวหญ้าชันกาด (ส่วน) (กรัม) ถาด/ชนั ลงเครอื งบด
ารแพ๓ โกฐเขมา ๑
ก๔ โกฐหัวบัว ๑ ๑๐๐ ๑/๑
าบนั๕ เหง้าขงิ แห้ง ๑ ๑๐๐ ๒
๑ ๑๐๐ ๒/๒
สถ าว๖ โกฐเชียง ๑ ๑๐๐ ๓
รด๗ ดอกดปี ลี ๑ ๑๐๐ ๔
ต๘ เมลด็ พรกิ ไทยดํา ๕
เน๙ ใบคนทีสอ ๑ ๑๐๐
ไทย๑๐ โกฐจฬุ าลมั พา ๑ ๑๐๐
น๑๑ ลูกจนั ทน์ (๑) ๑ ๑๐๐
แ์ ผ๑๒ ดอกจนั ทน์ (๒) ๑ ๑๐๐
๑ ๑๐๐
ทยรวมนาํ หนกั ๑ ๑๐๐
๑ ๑๐๐
๑๒ ๑,๒๐๐
ารแพหมายเหตุ: (๑) ลกู จนั ทน์ ใหว้ างไว้บนโกฐจฬุ าลมั พา
สถาสบถนัาบกนั การแพทยแ์ ผนไทยเนตรดาว(๒) ดอกจันทน์ ให้วางไว้บนใบคนทีสอ
๒๙๘
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตํารับที ๕ ยาธาตุบรรจบ (ยาสามัญประจาํ บ้าน)
รดาวประกอบด้วยเครืองยา ๒๓ สิง นาํ หนักยา ๑๐๘ ส่วน ส่วนละ ๑๐ กรัม รวมนาํ หนักยา ๑,๐๘๐ กรัม
ไทยเนตลาํ ดับที
ชอื เครอื งยาสมนุ ไพรแ์ ผน๑ โกฐเขมานําหนักนาํ หนกัลาํ ดับการเขา้ ตู้อบ ลาํ ดับการใส่เครืองยา
ทย๒ เปลอื กสมลุ แว้ง (ส่วน) (กรัม) ถาด/ชนั ลงเครืองบด
ารแพ๓ รากไคร้เครอื (๑) ๑
ก๔ เหง้าขิงแห้ง ๔ ๔๐ ๑/๑ ๒
าบนั๕ โกฐเชียง ๔ ๔๐ ๓
๔ ๔๐ ๒/๒ ๔
สถ าว๖ โกฐสอ ๔ ๔๐ ไม่อบ ๕
รด๗ โกฐกา้ นพร้าว ๔ ๔๐ ๖
ต๘ ดอกดปี ลี ๔ ๔๐ ๗
เน๙ เนือสมอไทย ๘ ๘๐ ๘
ไทย๑๐ ดอกกานพลู ๔ ๔๐ ๙
น๑๑ โกฐพุงปลา ๑๖ ๑๖๐ ๑๐
แ์ ผ๑๒ ลูกกระวาน ๔ ๔๐ ๑๑
ย๑๓ หัวเปราะหอม ๔ ๔๐ ๑๒
ารแพท๑๔ ลกู จนั ทน์ (๒) ๔ ๔๐ ๑๓
๔ ๔๐
๑๕ ดอกจันทน์ (๓) ๔ ๔๐ ๑๔
๔ ๔๐
ก๑๖ ใบพิมเสน ๔ ๔๐ ๑๕
าบนั๑๗ ลกู ผกั ชีลา ๔ ๔๐
สถ๑๘ เทยี นดาํ ๔ ๔๐ ๑๖
๔ ๔๐
๑๙ เทียนแดง ๔ ๔๐ นาํ ไปนวดกับผงยาที
๔ ๔๐ บดและรอ่ นแลว้
าว๒๐ เทยี นขาว ๔ ๔๐
ตรด๒๑ เทียนเยาวพาณี
ยเน๒๒ เทียนสัตตบุษย์ (๔) ๔ ๔๐
นไท๒๓ การบรู (ธาตวุ ัตถุ)
๑๐๘ ๑,๐๘๐
ยแ์ ผรวมนาํ หนัก
ารแพทหมายเหตุ: (๑) ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรือง ยาสามัญประจาํ บ้านแผนโบราณ
พ.ศ. ๒๕๕๖ ยาธาตุบรรจบไมใ่ ส่รากไคร้เครือ แต่ตาํ รับดงั เดมิ มรี ากไครเ้ ครือ ๔ ส่วน
นั กซงึ ยาตํารับทีปรุงในครงั นยี ังคงใช้สูตรยาตาํ รบั ดงั เดิม
าบ(๒)(๓) ลูกจนั ทน์และดอกจนั ทน์ ใหว้ างไวบ้ นใบพิมเสน
สถ(๔) เทยี นสัตตบุษย์ ใหใ้ ชเ้ ทียนขา้ วเปลือกแทน
๒๙๙
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตาํ รับที ๖ ยาโรคนิทาน ๑
รดาวประกอบด้วยเครืองยา ๑๖ สิง นาํ หนักยา ๑๖ ส่วน ส่วนละ ๘๐ กรัม รวมนาํ หนักยา ๑,๒๘๐ กรัม
ไทยเนตลําดบั ที
แ์ ผน๑ เปลอื กต้นตนี เปดชอื เครอื งยาสมนุ ไพรนาํ หนกันําหนกัลําดบั การเขา้ ตูอ้ บ ลาํ ดบั การใส่เครืองยา
ทย๒ หัวแห้วหมู (ส่วน) (กรมั ) ถาด/ชนั ลงเครอื งบด
ารแพ๓ รากชะเอมเทศ ๑
ก๔ ลูกสมอไทย ๑ ๘๐ ๑/๑ ๒
าบนั๕ โกฐสอ ๑ ๘๐ ๓
๑ ๘๐ ๒/๒ ๔
สถ าว๖ เหงา้ ขิงแหง้ ๑ ๘๐ ๓/๓ ๕
รด๗ ลูกมะตูมออ่ น ๑ ๘๐ ไม่อบ ๖
ต๘ ดอกดีปลี ๑ ๘๐ ๗
เน๙ เมลด็ พรกิ ไทย (๑) ๑ ๘๐ ๘
ไทย๑๐ เทยี นดํา ๑ ๘๐ ๙
น๑๑ โกฐก้านพรา้ ว ๑ ๘๐ ๑๑
แ์ ผ๑๒ ชิรากากี (ใบมะขามแขก) ๑ ๘๐
ย๑๓ ใบบอระเพ็ด ๑ ๘๐ ๑๐
ารแพท๑๔ ใบสะเดา ๑ ๘๐
๑ ๘๐ ๑๒
๑๕ หัวกระเทียม ๑ ๘๐
๑ ๘๐ นําไปนวดกบั ผงยาที
นั ก๑๖ เกลอื สินเธาว์ (ธาตวุ ตั ถุ) บดและร่อนแลว้
าบรวมนาํ หนัก ๑ ๘๐
สถ าวหมายเหต:ุ (๑) เมลด็ พรกิ ไทย ให้ใช้เมล็ดพรกิ ไทยลอ่ นและเมล็ดพรกิ ไทยดาํ นาํ หนักอย่างละครงึ
๑๖ ๑,๒๘๐
รดตํารบั ยาเดมิ ประกอบดว้ ยเครืองยา ๑๘ สิง ไดแ้ ก่ เครอื งยาลําดบั ที ๑-๙, ๑๑-๑๖
ตและเครอื งยาอีก ๓ สิง ได้แก่ ใบรัก แฝกหอม กกลังกา รวมเปน ๑๘ สิง
เนแตก่ ารปรุงยาครงั นไี ด้ตัดเครืองยา ๓ สิงนีออก และได้เพิมเทียนดาํ เข้ามาแทน ๑ ส่วน
สถาบนั การแพทยแ์ ผนไทยจงึ ไดอ้ อกมาเปนตาํ รับยาตามตารางข้างบน
๓๐๐
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตํารับที ๗ ยามหานิลแท่งทอง (ยาสามัญประจาํ บ้าน)
รดาวประกอบด้วยเครืองยา ๑๓ สิง นาํ หนักยา ๑๓ ส่วน ส่วนละ ๒๐๐ กรัม รวมนาํ หนักยา ๒,๖๐๐ กรัม
ไทยเนตลาํ ดับที
ชอื เครอื งยาสมุนไพรแ์ ผน๑ แกน่ จนั ทนแ์ ดงนาํ หนักนาํ หนักลาํ ดับการเข้าตู้อบ ลาํ ดับการใส่เครืองยา
ทย๒ แก่นจันทนเ์ ทศ (ส่วน) (กรัม) ถาด/ชนั ลงเครืองบด
ารแพ๓ ใบพิมเสน
ก๔ ใบย่านาง ๑ ๒๐๐ ๑/๑ ๑
าบนั๕ กระดูกงสู ุม ๑ ๒๐๐ ๒/๒ ๒
๑ ๒๐๐ ๓/๓ ๓
สถ าว๖ กระดกู กาสุม (๑) ๑ ๒๐๐ ๔
รด๗ ลกู มะคาํ ดีควายสุม ๑ ๒๐๐
ต๘ ถา่ นไม้สัก ๒๐๐ ๔ (๑)
เน๙ หวายตะคา้ สุม ๑ ๒๐๐ ไมอ่ บ แยกบดเครอื งยาสุม
ไทย๑๐ เมลด็ มะกอกสุม ๑ ๒๐๐
น๑๑ เนือในเมลด็ สะบา้ มอญสุม ๑ ๒๐๐
แ์ ผ๑๒ เบียจนั ควั ใหเ้ หลือง (หรือสุม) ๑ ๒๐๐
ารแพทย๑๓ หมึกหอม (ธาตุวตั ถ)ุ (๒) ๑ ๒๐๐ ๕ (๒)
๑ ๒๐๐ ไม่อบ
๑ แยกบดหมกึ หอมตา่ งหาก
๒๐๐ เพียง ๑ สิง ก่อนนําไปบดรวม
๑
กบั เครืองยาสุม
กรวมนาํ หนัก
าบนัหมายเหต:ุ (๑) กระดูกกาสุม ใหใ้ ชก้ ระดกู ไกส่ ุม (กระดกู ส่วนปกบน) แทน๑๒ ๒,๖๐๐
สถ สถาบนั การแพทยแ์ ผนไทยเนตรดาว(๒) หมึกหอม ใช้ครกตําให้ละเอียดก่อนนําไปบด
๓๐๑
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตํารับที ๘ ยาสรรพต้อ
รดาวประกอบด้วยเครืองยา ๒๑ สิง นาํ หนักยา ๕๗ ส่วน ส่วนละ ๒๐ กรัม รวมนาํ หนักยา ๑,๑๔๐ กรัม
ไทยเนตลําดบั ที
แ์ ผน๑ เปลือกกนั เกราชอื เครอื งยาสมุนไพรนําหนกันาํ หนกัลาํ ดบั การเขา้ ตอู้ บ ลาํ ดับการใส่เครอื งยา
ทย๒ ลูกสมอเทศ (ส่วน) (กรัม) ถาด/ชนั ลงเครืองบด
ารแพ๓ ลกู สมอพิเภก ๑/๑
ก๔ เปลา้ ใหญ่ ๑๙ ๓๘๐ ๑
าบนั๕ โกฐเขมา ๑ ๒๐ ๒/๒ ๒
๑ ๒๐ ๓
สถ าว๖ เหงา้ ขิงแหง้ ๑ ๒๐ ๔
รด๗ หวั ดองดงึ (ฆา่ ฤทธิ) ๑ ๒๐ ๕
ต๘ หวั วา่ นนํา ๖
เน๙ โกฐสอ ๑ ๒๐ ๗
ไทย๑๐ ดอกดีปลี ๑ ๒๐ ๘
น๑๑ ลกู สมอไทย (๑) ๑ ๒๐ ๙
แ์ ผ๑๒ หัวแห้วหมู ๑ ๒๐ ๑๐
ย๑๓ รากเจตมลู เพลิงแดง ๑๙ ๓๘๐ ๑๑
ารแพท๑๔ ลูกกระวาน ๑ ๒๐ ๑๒
๑ ๒๐ ๑๓
๑๕ ดอกกานพลู ๑ ๒๐ ๑๔
๑ ๒๐ ๑๕
ก๑๖ เมลด็ พรกิ ไทยล่อน ๑ ๒๐ ๑๖
าบนั๑๗ เทยี นดาํ ๑ ๒๐
สถ๑๘ เทียนแดง ๑ ๒๐ ๑๗
๑ ๒๐
๑๙ เทียนขาว ๑ ๒๐
๑ ๒๐
าว๒๐ เทียนขา้ วเปลือก ๒๐
ตรด๒๑ เทยี นตาตกั แตน ๑ ๑,๑๔๐
๕๗
ยเนรวมนาํ หนัก
สถาบนั การแพทยแ์ ผนไทหมายเหตุ: (๑) ลกู สมอไทย ให้ใชเ้ นอื ลกู สมอไทยแทน
๓๐๒
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตํารับที ๙ ยาประสะเปราะใหญ่ (ยาสามัญประจําบ้าน)
รดาวประกอบด้วยเครืองยา ๒๑ สิง นาํ หนักยา ๔๐ ส่วน ส่วนละ ๓๐ กรัม รวมนาํ หนักยา ๑,๒๐๐ กรัม
ไทยเนตลําดับที
แ์ ผน๑ แกน่ จันทนแ์ ดงชอื เครอื งยาสมนุ ไพรนําหนักนาํ หนกัลาํ ดบั การเขา้ ตอู้ บ ลาํ ดบั การใส่เครอื งยา
ทย๒ แก่นจันทน์เทศ (ส่วน) (กรมั ) ถาด/ชนั ลงเครอื งบด
ารแพ๓ โกฐหวั บวั ๑/๑ ๑
ก๔ โกฐสอ ๑ ๓๐ ๒
าบนั๕ โกฐเขมา ๑ ๓๐ ๒/๒
๑ ๓๐ ๓
สถ าว๖ โกฐเชยี ง ๑ ๓๐
รด๗ ลูกกระวาน ๑ ๓๐ ๔
ต๘ หวั เปราะหอม ๕
เน๙ โกฐจุฬาลมั พา ๑ ๓๐ ๖
ไทย๑๐ ดอกกานพลู ๑ ๓๐ ๗
น๑๑ ดอกบนุ นาค ๒๐ ๖๐๐
แ์ ผ๑๒ ดอกพิกุล ๑ ๓๐ ๘
ย๑๓ เกสรบัวหลวง ๑ ๓๐
ารแพท๑๔ ดอกสารภี ๑ ๓๐ ๑๐
๑ ๓๐
๑๕ ลูกจันทน์ (๑) ๑ ๓๐ ๙
๑ ๓๐
ก๑๖ ดอกจันทน์ (๒) ๑ ๓๐
าบนั๑๗ เทยี นดํา ๑ ๓๐
สถ๑๘ เทียนแดง ๑ ๓๐
๑ ๓๐
๑๙ เทยี นขาว ๑ ๓๐
๑ ๓๐
าว๒๐ เทียนขา้ วเปลอื ก ๓๐
ตรด๒๑ เทยี นตาตกั แตน ๑ ๑,๒๐๐
๔๐
ยเนรวมนาํ หนัก
นไทหมายเหต:ุ (๑) ลกู จนั ทน์ ใหว้ างไว้บนเกสรบัวหลวง
สถาบนั การแพทยแ์ ผ(๒) ดอกจนั ทน์ ให้วางไว้บนโกฐจฬุ าลัมพา
๓๐๓
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตํารับที ๑๐ ยาตรีวาสังข์
รดาวประกอบด้วยเครืองยา ๒๑ สิง นาํ หนักยา ๒๖ ส่วน ส่วนละ ๔๐ กรัม รวมนาํ หนักยา ๑,๐๔๐ กรัม
ไทยเนตลําดบั ที
แ์ ผน๑ แก่นจนั ทน์แดงชอื เครอื งยาสมนุ ไพรนําหนักนาํ หนักลาํ ดบั การเข้าตู้อบ ลาํ ดบั การใส่เครอื งยา
ทย๒ แกน่ จนั ทน์ขาว (ส่วน) (กรมั ) ถาด/ชนั ลงเครอื งบด
ารแพ๓ เปลอื กสมลุ แวง้ ๑/๑
ก๔ เปลือกต้นตีนเปด ๑ ๔๐ ๑
าบนั๕ เปลือกกนั เกรา ๑ ๔๐ ๒/๒
๓ ๑๒๐ ๒
สถ าว๖ เถาสะคา้ น ๑ ๔๐ ๔
รด๗ ลกู สมอพิเภก ๒ ๘๐ ๓
ต๘ ลกู สมอเทศ
เน๙ รากเจตมลู เพลงิ แดง ๑ ๔๐
ไทย๑๐ เมลด็ พริกไทยดาํ ๑ ๔๐
น๑๑ เหง้าขงิ แหง้ ๑ ๔๐
แ์ ผ๑๒ ลูกกระวาน ๑ ๔๐
ย๑๓ ดอกกานพลู ๑ ๔๐
ารแพท๑๔ ใบสะเดา ๒ ๘๐
๑ ๔๐
๑๕ ใบคนทสี อ ๑ ๔๐
๑ ๔๐
ก๑๖ รากช้าพลู ๑ ๔๐
าบนั๑๗ ดอกดปี ลี ๑ ๔๐
สถ๑๘ ลกู สมอไทย (๑) ๒ ๘๐
๑ ๔๐
๑๙ ลกู จันทน์ (๒) ๑ ๔๐
๑ ๔๐
าว๒๐ ดอกจนั ทน์ (๓) ๔๐
ตรด๒๑ หัวกระเทียม (๔) ๑ ๑,๐๔๐
๒๖
เนรวมนาํ หนัก
นไทยหมายเหต:ุ (๑) ลูกสมอไทย ให้ใชเ้ นอื ลูกสมอไทยแทน
แ์ ผ(๒) ลูกจนั ทน์ ให้วางไวบ้ นใบสะเดา
ทย(๓) ดอกจนั ทน์ ใหว้ างไวบ้ นใบคนทสี อ
สถาบนั การแพ(๔) หัวกระเทียม ใช้เวลาอบ ๑๕ นาที เครอื งยาอนื ใชเ้ วลาอบ ๑ ชวั โมง อบทีอณุ หภมู ิ ๑๐๐ อาศาเซลเซยี ส
๓๐๔
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตาํ รับที ๑๑ ยาจันทลีลา (ยาสามัญประจําบ้าน)
รดาวประกอบด้วยเครืองยา ๙ สิง นาํ หนักยา ๓๓ ส่วน ส่วนละ ๓๑ กรัม รวมนาํ หนักยา ๑,๐๒๓ กรัม
ไทยเนตลาํ ดับที
แ์ ผน๑ แก่นจนั ทน์ขาวชอื เครอื งยาสมุนไพรนาํ หนักนาํ หนกัลําดับการเข้าต้อู บ ลาํ ดับการใส่เครอื งยา
ทย๒ รากปลาไหลเผอื ก (ส่วน) (กรัม) ถาด/ชนั ลงเครืองบด
ารแพ๓ โกฐเขมา
ก๔ แกน่ จนั ทนแ์ ดง ๔ ๑๒๔ ๑/๑ ๑
าบนั๕ เถาบอระเพ็ด ๔ ๑๒๔ ๒
๔ ๑๒๔ ไม่อบ ๓
สถ าว๖ โกฐสอ ๔ ๑๒๔ ๔
รด๗ ลกู กระดอม ๔ ๑๒๔ ๕
ต๘ โกฐจฬุ าลัมพา ๔ ๑๒๔ ๖
ยเน๙ พิมเสน (ธาตุวตั ถ)ุ ๔ ๑๒๔
๔ ๑๒๔ ๗
๑ ๓๑ นําไปนวดกับผงยาที
บดและร่อนแล้ว
สถาสบถนัาบกนั ากราแรแพพททยยแ์แ์ ผผนนไทไทยเนตรดาวรวมนาํ หนัก๓๓๑,๐๒๓
๓๐๕
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตาํ รับที ๑๒ ยาธรณีสัณฑะฆาต (ยาสามัญประจาํ บ้าน)
รดาวประกอบด้วยเครืองยา ๒๖ สิง นาํ หนักยา ๑๖๐ ส่วน ส่วนละ ๗ กรัม รวมนาํ หนักยา ๑,๑๒๐ กรัม
ไทยเนตลําดบั ที
นาํ หนกั นาํ หนัก ลาํ ดบั การเข้าต้อู บ ลาํ ดบั การใส่เครืองยา
(ส่วน) (กรมั ) ถาด/ชนั ลงเครอื งบด
ชอื เครอื งยาสมุนไพรแ์ ผน๑ โกฐกระดูก
ทย๒ โกฐเขมา
ารแพ๓ โกฐนาํ เตา้ ๑๗ ๑/๑ ๑
ก๔ หัวบกุ ๑๗ ไม่อบ ๒
าบนั๕ หัวกลอย ๑๗ ๓
๑๗ ๔
สถ าว๖ หวั กระดาดขาว ๑๗ ๕
รด๗ หวั กระดาดแดง ๖
ต๘ ลูกเร่ว ๑๗ ๗
เน๙ เหง้าขงิ แห้ง ๑๗ ๘
ไทย๑๐ รากชะเอมเทศ ๑๗ ๙
น๑๑ รากเจตมลู เพลงิ แดง ๑๗ ๑๐
แ์ ผ๑๒ เนอื มะขามปอม ๑๗ ๑๑
ย๑๓ ผักแพวแดง ๑๗ ๑๒
ารแพท๑๔ ดอกกานพลู ๒ ๑๔ ๑๓
๒ ๑๔ ๑๔
๑๕ ลกู กระวาน ๑๗ ๑๕
๑๗ ๑๖
ก๑๖ เทยี นดาํ ๑๗ ๑๗
าบนั๑๗ เทียนขาว ๑๗
สถ๑๘ เนอื สมอไทย ๖ ๔๒ ๑๘
๑๗
๑๙ หวั ดองดงึ (ฆ่าฤทธิ) ๑๗ ๑๙
๑๗
าว๒๐ ลกู จนั ทน์ (๑) ๖ ๔๒ ๒๐
ตรด๒๑ ดอกจนั ทน์ (๒) ๔ ๒๘
เน๒๒ มหาหงิ คุส์ ะตุ (ธาตวุ ตั ถ)ุ ๖ ๔๒ นาํ ไปนวดกบั ผงยาที
ไทย๒๓ รงทองสะตุ (ธาตุวตั ถุ) (๓) ๒๐ ๑๔๐ บดและรอ่ นแล้ว
แ์ ผน๒๔ การบรู (ธาตุวัตถุ) ๙๖ ๖๗๒
ย๒๕ ยาดําสะตุ (ธาตวุ ัตถุ) (๔) ๑๖๐ ๑,๑๒๐
ารแพท๒๖ เมล็ดพรกิ ไทยลอ่ น (๕)
รวมนาํ หนกั
าบนั กหมายเหต:ุ (๑)(๒) ลกู จนั ทนแ์ ละดอกจนั ทน์ ใหว้ างไวบ้ นผกั แพวแดง
สถ(๓)(๔) รงทองสะตแุ ละยาดาํ สะตุ ใชค้ รกตําให้ละเอยี ดก่อนนาํ ไปชงั นาํ หนักและปรุงยา
(๕) เมล็ดพริกไทยลอ่ น ให้ใชพ้ ริกไทยลอ่ นปนและพรกิ ไทยดําปน นาํ หนกั อย่างละครงึ
๓๐๖
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตํารับที ๑๓ ยาลดความดันโลหิต
รดาวประกอบด้วยเครืองยา ๗ สิง นาํ หนักยา ๒๐ ส่วน ส่วนละ ๖๐ กรัม รวมนาํ หนักยา ๑,๒๐๐ กรัม
ไทยเนตลําดับที
ชอื เครอื งยาสมุนไพรแ์ ผน๑ กระลําพักนําหนักนาํ หนักลาํ ดบั การเขา้ ตู้อบ ลาํ ดบั การใส่เครืองยา
ทย๒ รากระยอ่ ม (ฆา่ ฤทธ)ิ(ส่วน)(กรัม) ถาด/ชนั ลงเครืองบด
ารแพ๓ ฟาทะลายโจร
ก๔ รากหญ้าคา ๑ ๖๐ ๑/๒ ๑
าบนั๕ เทียนแกลบ ๕ ๓๐๐ ๒
๒ ๑๒๐ ๒/๓ ๓
สถ าว๖ ดอกคาํ ฝอย ๒ ๑๒๐ ๓/๑ ๔
รด๗ หวั กระเทียม ๕ ๓๐๐ ๕
สถาสบถนัาบกนั ากราแรแพพททยยแ์แ์ ผผนนไทไทยเยนเตนรตดาวรวมนาํ หนัก
๓ ๑๘๐ ๖
๒ ๑๒๐ ๗
๒๐ ๑,๒๐๐
๓๐๗
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตํารับที ๑๔ ยาสหัศธารา
รดาวประกอบด้วยเครืองยา ๒๑ สิง นาํ หนักยา ๑,๐๐๐ ส่วน ส่วนละ ๑ กรัม รวมนาํ หนักยา ๑,๐๐๐ กรัม
ไทยเนตลาํ ดับที
แ์ ผน๑ รากจิงจ้อ (ใหญ)่ชอื เครอื งยาสมนุ ไพรนําหนักนาํ หนักลําดบั การเขา้ ตู้อบ ลําดบั การใส่เครืองยา
ทย๒ รากทนดี (ตองแตก) (ส่วน) (กรัม) ถาด/ชนั ลงเครืองบด
ารแพ๓ หศั คุณเทศ ๑/๑ ๑
ก๔ โกฐกา้ นพรา้ ว ๘ ๘
าบนั๕ โกฐพุงปลา ๘๐ ๘๐ ๒/๒ ๒
๔๘ ๔๘ ไม่อบ ๓
สถ าว๖ โกฐเขมา ๔ ๔ ๔
รด๗ โกฐกักกรา ๓ ๓ ๕.๒
ต๘ รากเจตมูลเพลิงแดง
เน๙ หวั วา่ นนํา ๕ ๕ ๕.๑
ไทย๑๐ ดอกดีปลี ๖ ๖
น๑๑ ลกู สมอไทย ๒๒๔ ๒๒๔ นาํ ไปนวดกบั ผงยาที
แ์ ผ๑๒ ลูกจนั ทน์ ๘๘ ๘๘ บดและรอ่ นแลว้
ย๑๓ ดอกจันทน์ ๙๖ ๙๖
ารแพท๑๔ เทียนดํา ๑๐๔ ๑๐๔
๑๒ ๑๒
๑๕ เทียนขาว ๑๓ ๑๓
๗ ๗
ก๑๖ เทยี นสัตตบษุ ย์ (๑) ๘ ๘
าบนั๑๗ เทียนตาตกั แตน ๙ ๙
สถ๑๘ เทยี นแดง ๑๐ ๑๐
๑๑ ๑๑
๑๙ เมลด็ พริกไทย (๒) ๒๔๐ ๒๔๐
๑๐ ๑๐
าว๒๐ มหาหิงค์ุสะตุ (ธาตุวตั ถ)ุ ๑๔
ตรด๒๑ การบูร (ธาตวุ ตั ถ)ุ ๑๔ ๑,๐๐๐
๑,๐๐๐
เนรวมนาํ หนกั
นไทยหมายเหตุ: (๑) เทียนสัตตบุษย์ ใหใ้ ชเ้ ทียนขา้ วเปลือกแทน
สถาบนั การแพทยแ์ ผ(๒) เมลด็ พริกไทย ให้ใช้พริกไทยล่อนปนแทน
๓๐๘
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตาํ รับที ๑๕ ยาตรีฉินทลมกา
รดาวประกอบด้วยเครืองยา ๖ สิงนาํ หนักยา ๓.๘๗๕ ส่วน ส่วนละ ๑๖๐ กรัม รวมนาํ หนักยา ๖๒๐ กรัม
ไทยเนตลําดับที
แ์ ผน๑ โกฐนําเต้าชอื เครอื งยาสมนุ ไพรนาํ หนกันาํ หนกัลาํ ดับการเข้าต้อู บ ลําดบั การใส่เครืองยา
ทย๒ ลูกสมอไทย (ส่วน) (กรัม) ถาด/ชนั ลงเครืองบด
ารแพ๓ ลกู กระวาน
ก๔ เทยี นดํา ๑ ๑๖๐ ๑/๑ ๑
าบนั๕ รงทองสะตุ (ธาตุวัตถุ) (๑)๑ ๑๖๐ ๒
๑/๒ ๘๐ ไมอ่ บ ๓
สถ าว๖ มหาหิงค์ุสะตุ (ธาตุวตั ถ)ุ (๒)๑/๔๔๐ ๔
รดรวมนาํ หนัก ๑ ๑๖๐
นําไปนวดกบั ผงยาที
๑/๘ ๒๐ บดและรอ่ นแลว้
๓.๘๗๕ ๖๒๐
สถาสบถนัาบกนั ากราแรแพพททยยแ์แ์ ผผนนไทไทยเยนเตนรตดาวหมายเหตุ: (๑)(๒) รงทองสะตแุ ละมหาหงิ คุส์ ะตุ ใชค้ รกตาํ ใหล้ ะเอยี ดกอ่ นนาํ ไปชงั นาํ หนกั และปรุงยา
๓๐๙
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตํารับที ๑๖ ยาปราบชมพูทวีป
ตรดาวประกอบด้วยเครืองยา ๒๔ สิง นาํ หนักยา ๑,๐๐๐ ส่วน ส่วนละ ๑ กรัม รวมนาํ หนักยา ๑,๐๐๐ กรัม
ไทยเนลาํ ดบั ที
นาํ หนัก นาํ หนกั ลาํ ดับการเข้าตู้อบ ลาํ ดบั การใส่เครอื งยา
(ส่วน) (กรมั )
แ์ ผน๑ ลูกสมอเทศชอื เครอื งยาสมนุ ไพร ถาด/ชนั ลงเครอื งบด
ทย๒ หสั คณุ เทศ ๑๘
ารแพ๓ เหงา้ ขงิ แหง้ ๑๘ ๔๓ ๑.๑
ก๔ โกฐเขมา ๔๓ ๑๕
าบนั๕ โกฐสอ ๑๕ ๙
สถ าว๖ ลกู สมอไทย ๙ ๘
๘
๑๗
รด๗ ลูกพิลงั กาสา ๑๗ ๖
๕
ต๘ ดอกดปี ลี ๖ ๗
เน๙ ลาํ พันหางหมู ๑๖
ไทย๑๐ รากเจตมลู เพลิงแดง๕ ๑๙ ๑/๑
๑๙ ๒
๗ ๓
๒๐
น๑๑ หัวบุก ๑๖ ๑๐
แ์ ผ๑๒ หวั กลอย ๑๑
๑๙ ๑๓
ย๑๓ ลกู กระวาน ๑๔
ารแพท๑๔ ดอกกานพลู ๑๙ ๒๕๓
๒๔๐
๓ ๓.๒
๑ ๔
๒๐ ๒
ก๑๖ เทียนแดง ๒๔๗
๑๕ เทยี นดําาบนั๑๗ เทียนตาตกั แตน๑๐ ๔
สถ๑๘ เทยี นแกลบ ๑,๐๐๐
๑๑ ๓.๑
๑๙ ใบกัญชาเทศ ๑๓
๑๔ ๑.๒
รดาว๒๐ ต้นเหงือกปลาหมอ (ลูก ดอก ใบ)๒๕๓
๒๔๐ นาํ ไปนวดกับผงยาที
ต๒๑ ลูกจันทน์ (๑) บดและร่อนแล้ว
ยเน๒๒ ดอกจนั ทน์ (๒) ๑ ๒/๒
ไท๒๓ เมลด็ พรกิ ไทยล่อนหรอื เมลด็ พริกไทยดาํ (๓) ๒๔๗๒ ไม่อบ
แ์ ผน๒๔ การบูร (ธาตวุ ตั ถุ)
ทยรวมนาํ หนกั๔
ารแพหมายเหตุ: (๑)(๒) ลกู จันทนแ์ ละดอกจันทน์ ให้วางไว้บนใบกัญชาเทศ๑,๐๐๐
สถาบนั ก(๓) เมล็ดพรกิ ไทยล่อนหรือเมลด็ พรกิ ไทยดํา ใช้พรกิ ไทยล่อนปนและพริกไทยดําปน นาํ หนกั อย่างละครงึ
๓๑๐
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตาํ รับที ๑๗ ยาหอมอินทจักร์ (ยาสามัญประจาํ บ้าน)
รดาวประกอบด้วยเครืองยา ๔๘ สิง นาํ หนักยา ๔๘ ส่วน ส่วนละ ๑๒๐ กรัม รวมนาํ หนักยา ๕,๗๖๐ กรัม
ไทยเนตลําดบั ที
ชอื เครอื งยาสมุนไพรแ์ ผน๑ แก่นฝางเสนนาํ หนกั นาํ หนัก ลําดับการเข้าตูอ้ บ ลําดับการใส่เครอื งยา
ทย๒ แกน่ จนั ทนแ์ ดง (ส่วน) (กรัม) ถาด/ชนั ลงเครอื งบด
ารแพ๓ ขอนดอก ๑
ก๔ เถามวกแดง ๑ ๑๒๐ ๑/๑ ๒
าบนั๕ เถามวกขาว ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐ ๒/๒ ๓
สถ าว๖ กระลาํ พัก ๑ ๑๒๐
รด๗ รากไคร้เครอื ๑ ๑๒๐ ๔
ต๘ เถาสะค้าน
เน๙ โกฐสอ ๑ ๑๒๐ ๕
ไทย๑๐ โกฐนําเต้า ๑ ๑๒๐
น๑๑ รากย่านาง ๑ ๑๒๐
แ์ ผ๑๒ แกน่ จนั ทนเ์ ทศ ๑ ๑๒๐
ย๑๓ กฤษณา ๑ ๑๒๐
ารแพท๑๔ โกฐเขมา ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐
๑๕ โกฐพุงปลา ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐
ก๑๖ โกฐกระดกู ๑ ๑๒๐
าบนั๑๗ รากเจตมูลเพลิงแดง ๑ ๑๒๐
สถ๑๘ เหงา้ ขงิ แห้ง ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐
๑๙ เปลอื กสมุลแว้ง (๑) ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐
าว๒๐ ลาํ พันแดง ๑๒๐
ตรด๒๑ เถาบอระเพ็ด ๑ ๑๒๐
เน๒๒ ลกู กระวาน ๑ ๑๒๐
ไทย๒๓ ดอกดปี ลี ๑ ๑๒๐
แ์ ผน๒๔ ดอกกานพลู ๑
สถาบนั การแพทยหมายเหตุ: (๑) เปลือกสมลุ แวง้ ใหว้ างไวบ้ นเถาบอระเพ็ด
๓๑๑
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตํารับที ๑๗ ยาหอมอินทจักร์ (ยาสามัญประจาํ บ้าน) (ต่อ)
ไทยเนตรดาวลาํ ดับที
แ์ ผน๒๕ โกฐจฬุ าลมั พาชอื เครอื งยาสมนุ ไพรนําหนักนาํ หนกัลาํ ดับการเข้าต้อู บ ลําดบั การใส่เครอื งยา
ทย๒๖ โกฐเชียง (ส่วน) (กรมั ) ถาด/ชนั ลงเครอื งบด
ารแพ๒๗ โกฐก้านพร้าว ๓/๓ ๖
ก๒๘ โกฐกกั กรา ๑ ๑๒๐ ๗
าบนั๒๙ เปลอื กอบเชยเทศ ๑ ๑๒๐ ๔/๔
๑ ๑๒๐ ๘
สถ าว๓๐ เปลอื กชะลดู ๑ ๑๒๐ ๕/๕
รด๓๑ ลกู กระดอม ๑ ๑๒๐ ๙
ต๓๒ รากชา้ พลู ๑ ๑๒๐
เน๓๓ ดอกคําไทย ๑ ๑๒๐ ๑๒
ไทย๓๔ ดอกมะลิ ๑ ๑๒๐
น๓๕ ดอกพิกลุ ๑ ๑๒๐ ๑๐
แ์ ผ๓๖ ดอกบุนนาค ๑ ๑๒๐
ย๓๗ ดอกสารภี ๑ ๑๒๐ ๑๑
ารแพท๓๘ ดอกจาํ ปา ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐ นาํ ไปบดรวมกับกากยา
๓๙ ดอกกระดงั งา ๑ ๑๒๐ ทเี หลอื จากการรอ่ น
๑ ๑๒๐ ในรอบที ๓
ก๔๐ ลกู จันทน์ (๒) ๑ ๑๒๐
าบนั๔๑ ดอกจันทน์ (๓) ๑ ๑๒๐
สถ๔๒ เทยี นดํา ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐
๔๓ เทยี นแดง ๑ ๑๒๐
๑ ๑๒๐
าว๔๔ เทียนขาว ๑ ๑๒๐
ตรด๔๕ เทยี นขา้ วเปลือก ๑ ๑๒๐
เน๔๖ เทยี นเยาวพาณี
ไทย๔๗ ลูกผกั ชลี า ๑ ๑๒๐
แ์ ผน๔๘ กํายาน (ธาตุวัตถ)ุ
ารแพทยรวมนาํ หนัก ๔๘ ๕,๗๖๐
สถาบนั กหมายเหต:ุ (๒)(๓) ลูกจนั ทนแ์ ละดอกจนั ทน์ ใหว้ างไว้บนดอกไม้ชนดิ ใดก็ได้
๓๑๒
ภ า ค ผ น ว ก ก ต า ร า ง ส รุ ป ก า ร ป รุ ง ย า ช นิ ด ผ ง
ตาํ รับที ๑๗ ยาหอมอินทจักร์ (ยาสามัญประจําบ้าน) (ต่อ)
าวส่วนผสมเพิมเติม
เนตรดลําดับที
ไทย(๑) ชะมดเช็ด (๔)ชอื เครอื งยาสมุนไพร นาํ หนัก
น(๒) พิมเสน (ธาตุวัตถุ)
ยแ์ ผ(๓) เมนทอล (ธาตวุ ตั ถ)ุ ๑/๘ ส่วน ประมาณ ๑๕ กรัม
ารแพท(๔) การบูร (ธาตุวัตถุ) ๗% ของยาทรี ่อนเสร็จแล้ว
๔% ของยาทีรอ่ นเสร็จแลว้
(๕) ดีวัว (นาํ ดวี ัวสด) (๕) ๔% ของยาทรี ่อนเสร็จแล้ว
๑ ส่วน ประมาณ ๑๒๐ กรมั หรือมิลลลิ ติ ร
นั ก(๖) เหลา้ ขาว ๔๐ ดกี รี ใช้สําหรับฆ่าเชอื โรคนาํ ดีววั สด ๑/๓ ส่วน ประมาณ ๔๐ มลิ ลลิ ติ ร
สถาบ าวหมายเหตุ: (๔) ชะมดเช็ด ฆา่ ฤทธดิ ้วยหัวหอมแดงและผิวมะกรดู โดยนาํ ไปลนไฟ
สถาสบถนัาบกนั ากราแรแพพททยยแ์แ์ ผผนนไทไทยเยนเตนรตดารวด(๕) ดีววั (นาํ ดีววั สด) ฆ่าเชือโรคดว้ ยเหล้าขาว
๓๑๓
สถาสสบถถนัาาบบกนนัั ากกราาแรรแแพพพทททยยยแแ์์แ์ ผผผนนนไไททไทยยเเยนนเตตนรรตดดาารววดาว
ภาคผนวก ข
เภสัชวตั ถุ
คัดเลือกเฉพาะ
เภสัชวัตถุทใี ช้ปรุงยา
ภายในหนังสือเลม่ นี
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท พื ช วั ต ถุ
เครืองยาสมุนไยพรแ์ ปผระนเภไททพืชยวเัตนถตุ รดาวกระดอมกระเทียม กฤษณา
ทส่วนทใี ช:้ ลูก (ผลอ่อนกระดอม)
ารแพรสยา: ขมเยน็ ส่วนทใี ช:้ หัว (ใต้ดนิ ) ส่วนทใี ช้: เนอื ไม้
รสยา: รอ้ นฉนุ รสยา: หอมสุขมุ
สรรพคุณ: บาํ รุงนาํ ดี แกด้ ีแห้ง ดฝี อ สรรพคุณ: แก้ไอ แกโ้ รคผวิ หนัง สรรพคุณ: บํารุงโลหิต แก้ตับปอด
กลากเกลอื น แผลเนอื ร้าย บาํ รงุ ธาตุ พิการ แก้ไข้เพือเสมหะและลม แกล้ ม
นั กดเี ดอื ด เจรญิ อาหาร ดบั พิษโลหติ ขับโลหติ ระดู แกโ้ รคประสาท แกป้ วดหู วงิ เวยี น บาํ รงุ โลหิตในหวั ใจ ทาํ ให้หัวใจ
าบแกไ้ ข้ แกม้ ดลกู อกั เสบ ถอนพษิ ผดิ สําแดง แก้หอู ือ ระบายพิษไข้ แกร้ ดิ สีดวงงอก ชุ่มชนื แก้ปวดขอ้ ต้มดมื แก้รอ้ นใน
ขบั พยาธิในท้อง แก้โรคในปากคอ กระหายนาํ ใชป้ รงุ เปนยาบาํ รงุ และ
สถ แ์ ผนไทยเนตรดาวกระดงั งา แกห้ ืด แกอ้ มั พาต แกล้ มเขา้ ข้อ รักษาโรคหัวใจ แก้โรคลมกองละเอียด
ยส่วนทใี ช้: ดอก (ดอกแกจ่ ดั ) แก้จุกเสียดแนน่ เฟอ แก้ขดั ปสสาวะ
ทรสยา: หอมสุขมุ บํารุงปอด แก้ปอดพิการ แกเ้ สมหะ กลอย
ารแพสรรพคณุ : บาํ รงุ โลหิต บํารงุ ธาตุ แกน้ าํ ลายเหนยี ว แกเ้ ลอื ดออกตามไรฟน
แกฟ้ กบวม แก้สะอกึ อมบว้ นปากฆา่ ส่วนทใี ช้: หัว (เหง้าใตด้ ิน)
บํารุงหวั ใจ เชือโรคในปาก ขจัดไขมนั ทีอุดตันใน รสยา: เมาเบือ
หลอดเลือด ลดความดันโลหิต สรรพคุณ: กัดเถาดานในท้อง หุงนาํ มัน
สถาบนั ก รดาวกระดาดขาว ใส่แผล กดั ฝาหนอง มีพิษทําให้อาเจยี น
กระลําพัก มึนงง
ตส่วนทใี ช้: หวั (ใต้ดิน)
เนรสยา: เมาคัน ส่วนทใี ช:้ แก่นต้นสลัดได กะเพรา
ไทยสรรพคุณ: กัดเถาดานในท้อง กดั ฝา รสยา: หอมสุขมุ (ขมหอม)
นกัดหนอง สมานแผล แกม้ ะเรง็ สรรพคณุ : แกไ้ ข้ ขบั ลม บํารุงหวั ใจ ส่วนทใี ช้: ใบ
แ์ ผฆ่าพยาธภิ ายนอก บํารงุ ครรภ์รกั ษา รสยา: เผ็ดรอ้ น
ารแพทยกระดาดแดง สรรพคุณ: บํารุงไฟธาตุ ขับลม
กส่วนทใี ช:้ หัว กระวาน แก้ปวดท้อง แกล้ มตานซาง ขับผายลม
าบนัรสยา: คนั เมา ทําใหเ้ รอ แก้จุกเสียด แกค้ ลนื เหยี น
สถสรรพคุณ: หงุ นาํ มันสมานแผล ส่วนทใี ช้: ผลแก่ อาเจยี น นาํ คนั จากใบรบั ประทานขบั เหงอื
รสยา: เผ็ดร้อนหอม แก้ไข้ ขบั เสมหะ ทาผวิ หนงั แก้กลาก
ผสมทาํ ยากดั ฝาหนอง สรรพคณุ : ขบั เสมหะ ขบั โลหติ ขับลม เกลอื น หยอดหแู กป้ วดหู ใบสดหรอื แหง้
บาํ รงุ ธาตุ กระจายเลือดและลมให้ซา่ น ชงกับนาํ ร้อนดืมบาํ รงุ ธาตุ ขับลมในเด็ก
ผสมยาถา่ ย ปองกนั ไมใ่ หจ้ กุ เสียดและ ออ่ น
ไซ้ท้อง นําลูกมาแชแ่ อลกอฮอล์ได้นาํ ยา
สีแดง รบั ประทานบาํ รงุ ธาตุ แก้ธาตุ
พิการ อาหารไม่ย่อย ท้องอืดเฟอ
ระบายอุจจาระธาตุ ใชป้ รงุ อาหาร
๓๑๗
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท พื ช วั ต ถุ
แ์ ผนไทยเนตรดาวกัญชาเทศ
ยส่วนทใี ช้: ใบ
ทรสยา: สุขมุ
ารแพสรรพคณุ : แกไ้ ข้
โกฐกระดูก โกฐจฬุ าลมั พา
ส่วนทใี ช:้ ราก ส่วนทใี ช้: ทงั ตน้ (เฉพาะส่วนเหนือดนิ )
รสยา: มนั สุขุมหอม รสยา: สุขมุ หอมรอ้ น
สรรพคณุ : แก้ลมในกองเสมหะ สรรพคณุ : แกไ้ ข้เจลียง (ไขท้ มี เี ม็ดผืน
(มักเกิดในตอนเช้า) บํารงุ กระดูก ตามตัว เช่น ไข้หัด สุกใส ดําแดง
เปนตน้ ) แกไ้ ข้เพือเสมหะ แก้หดื แก้ไอ
สถาบนั ก ไทยเนตรดาวกนั เกราโกฐกกั กรา แก้ไขจ้ ับ เปนยาเรง่ ประสาทส่วนกลาง
เหมือนการบรู ขบั ลม แกต้ กเลอื ด
ส่วนทใี ช:้ เปลือกต้น - แกน่ส่วนทใี ช้: ราก ตาํ พอกแกล้ ม แกช้ าํ ใน แกป้ วดเมอื ย
รสยา: สุขุม รมู าตกิ แกบ้ ดิ แกป้ วดทอ้ งหลงั คลอด
แ์ ผนรสยา: มนั เมาขมสรรพคุณ: แก้ลมคลืนเหียน แก้ดพี ิการแกร้ ะดมู ามากเกนิ ไป
แก้ปวดหัวตวั รอ้ น นอนสะดงุ้ ขับลม
สรรพคณุ : บํารงุ รา่ งกาย บาํ รงุ ธาตุแก้รดิ สีดวงทวารโกฐเชียง
ยบํารงุ ไขมนั เปนยาอายวุ ฒั นะ แกไ้ ขจ้ บั สันโกฐก้านพรา้ วส่วนทใี ช้: ราก
ทมองครอ่ หดื ไอ แกร้ ดิ สีดวง แกท้ อ้ งมาน รสยา: หวานสุขุม
ารแพแกล้ งทอ้ งมกู เลอื ด แกแ้ นน่ ทอ้ ง บํารงุ มา้ มส่วนทใี ช้: เหง้า (ราก)สรรพคุณ: แกไ้ ข้ แกไ้ อ แก้สะอกึ
รสยา: ขม แกเ้ สียดแทงสองราวขา้ ง
ขับลม แก้โลหติ พิการ แก้ปวดแสบปวดสรรพคุณ: แกไ้ ขซ้ งึ มอี าการสะอกึ
แก้ไข้เรือรัง แก้หอบ แกเ้ สมหะเปนพิษ
สถาบนั ก รดาวรอ้ นตามผิวหนังและรา่ งกาย
ไทยเนตกานพลู
นส่วนทใี ช้: ดอกตมู โกฐนาํ เตา้
แ์ ผรสยา: เผด็ รอ้ นปรา่
ยสรรพคุณ: กระจายเสมหะ แกเ้ สมหะ ส่วนทใี ช้: ราก (เหงา้ )
ารแพทเหนยี ว แก้เลอื ดออกตามไรฟน แก้หืด รสยา: ฝาดมนั สุขุม
สรรพคณุ : บาํ รงุ ธาตุ แก้ธาตุพิการ
ทําอาหารให้งวด แก้ปวดฟน แก้รํามะนาด อาหารไมย่ อ่ ย ระบายทอ้ ง รถู้ า่ ยรปู้ ดเอง
แกป้ วดทอ้ ง แกล้ ม แกเ้ หนบ็ ชา แกพ้ ษิ โลหติ แกท้ อ้ งเสีย ขบั ลมในลาํ ไส้ ขบั ปสสาวะ
นั กพิษนาํ เหลือง ขับนาํ คาวปลา ทําอุจจาระให้ และอุจจาระให้เดนิ สะดวก แก้ตาเจบ็
าบปกติ ดบั กลนิ กลา้ แก้ธาตทุ งั ๔ พิการ
สถแก้ท้องขนึ กดลมให้ลงสู่เบืองตาํ แกร้ ิดสีดวงทวาร
โกฐเขมา
ส่วนทใี ช้: เหงา้
รสยา: สุขมุ หอม
สรรพคุณ: แก้โรคปากในคอ แกแ้ ผล
เน่าเปอย แก้เสียดแทงสองราวขา้ ง
แก้หอบหดื
๓๑๘
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท พื ช วั ต ถุ
ยแ์ ผนไทยเนตรดาวโกฐพุงปลาขมนิ อ้อย ขงิ แห้ง (ขงิ แครง)
ารแพทส่วนทใี ช้: ลกู
ส่วนทใี ช:้ หวั (เหงา้ ) ส่วนทใี ช:้ เหง้า
รสยา: ฝาดรสยา: ฝาดเฝอน รสยา: หวานเผ็ดร้อน
สรรพคณุ : แกโ้ รคอจุ จาระธาตุสรรพคณุ : แกไ้ ข้ครนั เนือครนั ตัวสรรพคุณ: ขับลม แกท้ อ้ งอืด จกุ เสียด
แกเ้ สมหะ แก้อาเจยี น แก้หนองใน แนน่ เฟอ คลืนไส้อาเจียน แก้หอบไอ
นั กลงแดง อติสาร แก้บิดมูกเลอื ดสมานลําไส้ ขับลม ขบั ปสสาวะขบั เสมหะ แกบ้ ดิ เจริญอากาศธาตุ
แกท้ อ้ งเสีย ใชเ้ ปนยาแกป้ วดท้อง กระตนุ้ การบบี ตัวของกระเพาะอาหาร
สถาบ ารแพทยแ์ ผนไทยเนตรดาวโกฐสอใชภ้ ายนอก เอาเหง้าโขลกละเอียดและลําไส้
พอกแก้ฟกชาํ บวม แกเ้ คลด็ อกั เสบ
ส่วนทใี ช้: รากแกพ้ ิษโลหติ และบรรเทาอาการปวด ขกี าขาว
รสยา: สุขมุ หอมรกั ษาอาการเลือดคงั เลือดลมไหลเวียน
ไม่สะดวก รักษาระดูมาไม่ปกติ ส่วนทใี ช้: ราก
กสรรพคุณ: แก้ไข้ แก้ไขจ้ บั สัน แก้หืดไอแก้ระดขู าว ขับประจําเดอื น เหงา้ ผสมใบรสยา: ขม
นัแก้สะอกึ บาํ รุงหัวใจ แก้เสมหะเปนพิษ สรรพคณุ : บํารงุ รา่ งกาย แกต้ บั หรอื มา้ มโต
าบแก้หลอดลมอกั เสบเทียนกงิ และเกลือเลก็ นอ้ ยตําละเอียดรากสดตําผสมนาํ มนั ทาแก้โรคเรอื น
พอกหุ้มเลบ็ เปนยากนั เล็บถอด
สถ ารแพทยแ์ ผนไทยเนตรดาวโกฐหวั บวัขอนดอก ขกี าแดง
กส่วนทใี ช้: เหง้า(ไมย้ นื ตน้ ตายจากตน้ พกิ ลุ หรอื ตะแบก)ส่วนทใี ช:้ ราก
นัรสยา: มันสุขุมหอมส่วนทใี ช:้ เนอื ไม้ รสยา: ขม
าบสรรพคณุ : แกล้ มในกองรดิ สีดวงรสยา: จดื หอม สรรพคุณ: บาํ รุงนาํ ดี แก้ไข้ ดบั พิษไข้
สถกระจายลมทงั ปวง ขบั ลมในลาํ ไส้สรรพคณุ : แกล้ ม บาํ รงุ หวั ใจ บาํ รงุ ตบั ปอดแกป้ วดศีรษะ แกจ้ กุ เสียด บดทาฝฝกบวั
บาํ รุงทารกในครรภ์ ทําหัวใจให้ชุ่มชนื แกต้ บั โต มา้ มย้อย อวัยวะในชอ่ งท้อง
บวมโต
๓๑๙
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท พื ช วั ต ถุ
แ์ ผนไทยเนตรดาวขเี หล็กทงั ๕
ยส่วนทใี ช:้ แกน่ และใบ
ารแพทรสยา: ขม
สรรพคณุ : ถา่ ยพิษกระษัย พิษไข้
สถาบนั ก าวพิษเสมหะ ถา่ ยเส้น ถ่ายพิษทงั ปวง
คาํ ฝอย จันทน์ชะมด
ส่วนทใี ช้: กลีบดอกและเกสร ส่วนทใี ช้: แก่น
รสยา: เกสร – รสหวานรอ้ น รสยา: ขมหอมสุขุม
สรรพคุณ: ขับระดู บาํ รุงประสาท สรรพคณุ : แก้ไข้ แกล้ ม บํารุงหัวใจ
บํารุงหวั ใจ แก้ดีพิการ ขบั เหงือ ระงบั ทําให้สดชนื บาํ รงุ กําลงั แกค้ ลืนเหยี น
ประสาท บํารงุ โลหติ แก้ตกเลือด อาเจยี น
แก้ไข้ในเด็ก แก้ดีซา่ น แกไ้ ขข้ออกั เสบ
แก้หวดั นาํ มูกไหล แกป้ วดในรอบเดอื น
แ์ ผนไทยเนตรดคนทีสอ
ยส่วนทใี ช:้ ใบ จันทน์แดง
ทรสยา: รอ้ นสุขุมหอม
ารแพสรรพคณุ : บาํ รุงนาํ ดี ขับลม แกห้ ืดไอ ส่วนทใี ช:้ แก่น
รสยา: ขมเยน็
ฆ่าแม่พยาธิ แกส้ าบสางในร่างกาย สรรพคณุ : แก้ไออันเกิดจากซางและดี
บํารุงหัวใจ แก้เลอื ดออกตามไรฟน
กแก้รดิ สีดวงจมูก แก้เสมหะจุกคอ แก้ไข้เพือดพี ิการ แก้บาดแผล
นัแกล้ าํ ไส้พิการ แกป้ วดตามกลา้ มเนอื
าบตามขอ้ ขบั เหงอื
ไครเ้ ครือ
ส่วนทใี ช:้ ราก
รสยา: ขมขืนปรา่
สรรพคณุ : แกไ้ ข้ ไขจ้ ับสัน ไข้เพ้อคลงั
แกพ้ ษิ ไข้ พษิ กาฬ ขบั เหงอื เจรญิ อาหาร
ชกู าํ ลงั
สถ แ์ ผนไทยเนตรดาวคาํ ไทย
ยส่วนทใี ช:้ ดอก
ารแพทรสยา: หวานสุขมุ
สรรพคุณ: บํารุงโลหติ และนาํ เหลอื งให้
กเปนปกติ แกแ้ สบร้อนคันตามผวิ หนัง
นับาํ รงุ โลหิตระดู ขบั ระดู แกโ้ ลหิตจาง
าบแก้บิด แกไ้ ตพิการ แก้ดีพิการ แกพ้ ิษ
สถบํารงุ ประสาท บํารุงหวั ใจ
จนั ทน์ขาว จันทนเ์ ทศ
ส่วนทใี ช:้ แกน่ ส่วนทใี ช้: แกน่
รสยา: ขมหวาน รสยา: ขมหอมสุขมุ
สรรพคณุ : บํารุงประสาท บาํ รงุ เนือหนงั สรรพคุณ: แกไ้ ขเ้ พือดี ดับพิษดี
ใหส้ ดชนื แกร้ อ้ นในกระหายนาํ แกต้ บั ปอด พิษโลหติ บาํ รงุ ตับ ปอด หวั ใจ
และดพี ิการ แกเ้ หงอื ตกหนัก ขบั พยาธิ และนาํ ดี
๓๒๐
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท พื ช วั ต ถุ
เนตรดาวจําปา
ไทยส่วนทใี ช:้ ดอก
นรสยา: ขมหอม
แ์ ผสรรพคณุ : ทาํ ใหเ้ ลอื ดเยน็ กระจายโลหติ
ยอนั รอ้ น ขบั ปสสาวะ ขบั ลม แกอ้ อ่ นเพลยี
ทวงิ เวยี นศีรษะหนา้ มดื ตาลาย บาํ รงุ หวั ใจ
ารแพแก้เส้นกระตุก แก้โรคเรอื น หิด ฝ
แกโ้ รคไต แกห้ นองใน บํารงุ นาํ ดี
าบนั กบํารงุ โลหิต
เจตมลู เพลงิ แดง ชา้ พลู
ส่วนทใี ช้: ราก ส่วนทใี ช:้ ราก
รสยา: ร้อน รสยา: เผ็ดร้อน
สรรพคณุ : บํารุงธาตุ บาํ รุงโลหิต สรรพคณุ : แกค้ ถู เสมหะ ขบั เสมหะใหต้ ก
ขบั ลมในกระเพาะอาหารและลาํ ไส้ บํารงุ ธาตุ ขบั ลมในลําไส้ ทําใหเ้ สมหะแหง้
ขบั โลหติ ระดู แกร้ ดิ สีดวงทวาร เกลอื นฝ
ใหค้ วามอบอนุ่ แกร่ ่างกาย กระจาย
เลอื ดลม มฤี ทธบิ ีบมดลกู ทําใหแ้ ทง้ ได้
ทาแก้โรคผวิ หนัง
สถ ยแ์ ผนไทยเนตรดาวจงิ จ้อ (ใหญ่)
ทส่วนทใี ช้: ราก
ารแพรสยา: หอมร้อนปร่า
สรรพคณุ : แกเ้ สมหะ โลหติ กาํ เดาและลม
กช่วยยอ่ ยอาหาร แก้ฟกชาํ เจรญิ อาหาร
สถาบนัแก้เลอื ดกาํ เดาไหล
ชะลดู ชิรากากี (ใบมะขามแขก)
ส่วนทใี ช้: เปลอื กตน้ ส่วนทใี ช:้ ใบ
รสยา: หอมเยน็ รสยา: เปรยี วหวานชมุ่
สรรพคณุ : ขบั ผายลม แกป้ วดในท้อง สรรพคุณ: ระบายท้อง ถา่ ยพิษอจุ จาระ
บาํ รงุ กําลัง แกป้ วดมวนท้อง บาํ รุงหัวใจ เปนมูก ถา่ ยนาํ เหลือง ถา่ ยพิษไข้ ถา่ ย
บาํ รงุ ครรภ์ โรคบรุ ุษ ถ่ายพยาธิ แก้ริดสีดวงทวาร
ไซท้ ้องมากกวา่ ฝก เหมาะกบั คนทกี าํ ลงั
นอ้ ยหรอื เดก็ และคนทีเปนรดิ สีดวง
แ์ ผนไทยเนตรดาวเจตพังคี
ชะเอมเทศยส่วนทใี ช:้ ราก
ารแพทรสยา: ขมรอ้ นขนื
ส่วนทใี ช้: ราก
รสยา: หวานขมชุ่มสรรพคุณ: แก้ธาตุพิการ จุกเสียดแนน่
สรรพคุณ: แกน้ าํ ลายเหนยี วเฟอ ปวดทอ้ ง ขับผายลม ทาํ ให้เรอ
แกเ้ สมหะเปนพิษ (ไอ) ทําเสมหะใหง้ วด
ทําใหช้ มุ่ คอ บํารงุ ปอด แกพ้ ิษ, ควั แลว้นั กแก้ท้องร่วง เจริญอาหาร ขับลมในลาํ ไส้
แกเ้ บอื อาหาร แกป้ วดทอ้ ง แกอ้ อ่ นเพลยีาบแกม้ กู เลอื ด ฝนกับนาํ ปูนใสและมหาหงิ คุ์
แกไ้ ข้ แกไ้ อ สงบประสาท แก้ดีและสถทาท้องเดก็ แกท้ ้องขนึ อดื เฟอ
โลหิต บาํ รงุ กลา้ มเนือให้เจรญิ ดอกจันทน์
ส่วนทใี ช้: รก (เยือหุ้มเมล็ด)
รสยา: เผ็ดร้อน
สรรพคณุ : บาํ รงุ โลหิต บาํ รงุ ธาตุ ขบั ลม
๓๒๑
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท พื ช วั ต ถุ
ยเนตรดาวดองดงึ
ไทส่วนทใี ช:้ หัว
แ์ ผนรสยา: ร้อนเมา
สรรพคณุ : แกโ้ รคเรอื น คดุ ทะราด
ทยแกโ้ รคปวดข้อ (gout) แกก้ ามโรค
ารแพแกพ้ ิษแมลงสัตว์กดั ตอ่ ย ขับผายลม
เปนยาอนั ตราย จะตอ้ งใชใ้ นปริมาณน้อย
กถ้าเกนิ ขนาดอาจเกดิ พิษได้
ตองแตก เทยี นแกลบ
ส่วนทใี ช้: ราก ส่วนทใี ช:้ ผลแก่ (เมล็ด)
รสยา: เฝอนร้อนขม รสยา: เผ็ดร้อนเล็กน้อย
สรรพคณุ : ถ่ายลมถ่ายเสมหะเปนพิษ สรรพคณุ : แกล้ มขนึ เบอื งสูง (ทําใหห้ อู อื )
ไม่ไซท้ อ้ ง ใช้ในรายทีถ่ายด้วยยาดาํ แกล้ มขนึ ตาทําใหต้ าพรา่ เขมน่ หนา้ ตา
ไม่ได้ แก้บวมนาํ แก้ดีซ่าน แก้ม้ามอกั เสบ ขนหัวลกุ
แกโ้ ลหิตจาง
สถาบนั นไทยเนตรดาวดปี ลี
แ์ ผส่วนทใี ช้: ผล (ผลแก่จัดแตย่ งั ไม่สุก) เทียนขาว
ยรสยา: เผด็ ร้อนขม
ทสรรพคุณ: แก้ปถวีธาตุ ๒๐ ประการ ส่วนทใี ช:้ ผลแก่ (เมล็ด)
ารแพแก้ธาตดุ นิ พิการ แกท้ อ้ งร่วง ขบั ลมใน รสยา: เผด็ ร้อนขมหอม
สรรพคุณ: แก้ลมและดพี ิการ ขับเสมหะ
ลําไส้ แก้หดื ไอ แก้ลมวิงเวยี น แก้นวิ ขบั ระดขู าว ขับผายลม แก้ท้องขนึ
ในเดก็ นํามาสกัดไดน้ าํ มนั ยีหร่า
กแกร้ ดิ สีดวงทวาร แกค้ ุดทะราด ใชท้ าํ เครืองหอม เครืองดมื และยาขบั ลม
นัเจรญิ อาหาร แกห้ ลอดลมอักเสบ
าบแกน้ อนไมห่ ลบั แกโ้ รคลมบ้าหมู ขับนาํ ดี
สถขบั ระดู ทําใหแ้ ทง้ ขบั พยาธิ แกป้ วด
กลา้ มเนอื แก้อาการอักเสบ
เตยหอม
ส่วนทใี ช:้ ใบ
รสยา: เยน็ หอม
สรรพคุณ: บํารุงหัวใจ ดบั พิษไข้ ชกู าํ ลงั
เถาวัลย์เปรยี งารแพทยแ์ ผนไทยเนตรดาวต้นตีนเปดเทยี นข้าวเปลือก
ส่วนทใี ช:้ เถาส่วนทใี ช:้ เปลอื กต้น ส่วนทใี ช:้ ผลแก่ (เมล็ด)
รสยา: หวานเผด็ หอม
รสยา: เฝอนเอียนกรสยา: ขมเย็น สรรพคุณ: บํารุงกําลงั ขบั ผายลม
นัสรรพคณุ : แก้ไขเ้ พือดีพิการ สมาน แกเ้ ส้นศูนยก์ ลางท้องพิการ แก้ชีพจร
สรรพคณุ : ต้มรบั ประทานถ่ายเส้นาบลําไส้ แกบ้ ิดทอ้ งเสียเรอื รงั ขับพยาธิออ่ นหรอื พิการ แก้นอนสะดงุ้ (โทษนาํ ดี)
ถา่ ยกระษัย แกเ้ ส้นเอน็ ขอด ถา่ ยเสมหะสถแก้ไข้หวัด แกห้ ลอดลมอักเสบแก้คลงั
ไม่ถ่ายอุจจาระ เหมาะทีจะใชใ้ นโรคบดิ
แก้ไอ แกห้ วัด ใชใ้ นเด็กไดด้ ี ทาํ ให้เส้น
เอ็นอ่อนลง ขบั ปสสาวะ แก้ปสสาวะ
พิการ ควั ใหห้ อมชงดืม แก้เส้นเอ็นพิการ
แกเ้ มอื ยขบตามรา่ งกาย แกก้ ระษัยเหนบ็ ชา
๓๒๒
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท พื ช วั ต ถุ
รดาวเทยี นดําบอระเพ็ด (เถา) บุก
ตส่วนทใี ช้: เมล็ด
เนรสยา: เผ็ดขมส่วนทใี ช:้ เถา ส่วนทใี ช้: หวั
ไทยสรรพคุณ: ขับเสมหะใหล้ งสู่คถู ทวารรสยา: ขมเย็นรสยา: เบอื คัน
นขับลมในลาํ ไส้ แก้อาเจียน บาํ รุงโลหติสรรพคุณ: แก้พิษฝดาษ แกไ้ ขเ้ หนอืสรรพคณุ : กัดเถาดาน กดั เสมหะ
แ์ ผใหส้ มบูรณ์ไขพ้ ิษ ฝกาฬ โรคแทรกซอ้ นของไขท้ รพิษแก้เลือดจบั เปนก้อนเปนดาน หุงกบั นาํ มัน
าบนั การแพทยเทยี นแดงแกไ้ ขท้ ุกชนดิ แกร้ ้อนในกระหายนาํทากดั ฝาบาดแผล นยิ มใช้บุกรอทาํ ยา
ทาํ ใหเ้ ลอื ดเย็น แก้สะอึก บาํ รุงกาํ ลัง ใชห้ ัวบุกเนอื ทรายทาํ เปนอาหาร ไม่นยิ ม
สถ าวส่วนทใี ช้: เมลด็ ใช้บุกคางคกเพราะคันมาก
รดรสยา: เผด็ ร้อนขมหอมบาํ รงุ นาํ ดี บํารุงไฟธาตุ เจริญอาหาร
สรรพคุณ: แกเ้ สมหะ แก้ลม แกน้ าํ ดี
ตพิการ แกล้ มเสียดแทงสองราวข้าง
เนแกค้ ลนื เหียนอาเจยี น ขับนาํ นม แก้ลกั ปด
ยลักเปดฟอกโลหติ เอามาแช่นาํ ให้พอง
ไทรับประทานช่วยลดอาหารได้
นั การแพทยแ์ ผนเทียนตาตกั แตน
าบส่วนทใี ช:้ ผลแก่ (เมล็ด)บอระเพ็ด (ใบ) บนุ นาค
สถรสยา: ขมเผด็ เลก็ นอ้ ย
ส่วนทใี ช้: ใบ ส่วนทใี ช:้ ดอก
สรรพคณุ : บาํ รงุ ธาตุ ช่วยย่อยอาหารรสยา: ขมเมารสยา: หอมเยน็ ขมเล็กนอ้ ย
สรรพคุณ: แก้ราํ มะนาด ปวดฟน สรรพคณุ : บํารุงดวงจิตใหแ้ ชม่ ชืน
าวแกท้ ้องอดื เฟอในเด็ก ขับลม แกเ้ สมหะฆา่ แมลงทเี ขา้ หู ฆ่าพยาธิไส้เดือน แกไ้ ข้แก้รอ้ นในกระสับกระส่าย แกล้ มกอง
รดพิการ แกก้ าํ เดาแกโ้ รคผิวหนงั ดบั พิษปวดแสบปวดรอ้ นละเอยี ด วงิ เวยี น หนา้ มดื ตาลาย ใจสันหววิ
บาํ รงุ นาํ ดี ชูกาํ ลงั บาํ รุงโลหติ แก้กลนิ สาบสางใน
รา่ งกาย
ทยแ์ ผนไทยเนตเทยี นเยาวพาณี ปลาไหลเผือก
ารแพส่วนทใี ช:้ ผลแก่ (เมลด็ )
ส่วนทใี ช้: ราก
รสยา: ร้อนหอม รสยา: ขมเบือเมาเลก็ น้อย
สรรพคุณ: ตดั ไข้ทุกชนิด แกว้ ัณโรค
กสรรพคณุ : กระจายเสมหะ กระจายลม ระยะบวม ถา่ ยพิษฝในทอ้ ง และถา่ ย
นัทีลนั โครกครากอยูใ่ นทอ้ ง คลนื เหียน พิษตา่ งๆ
าบอาเจียน แก้จกุ เสียด ขบั ลมทปี นปวน
สถอยู่รอบขอบสะดอื
บวั หลวง
ส่วนทใี ช้: เกสร
รสยา: ฝาดหอม
สรรพคณุ : แกไ้ ขร้ ากสาด แกไ้ ขม้ พี ิษรอ้ น
ชกู าํ ลังทาํ ให้ชืนใจ บํารงุ ครรภ์รกั ษา
๓๒๓
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท พื ช วั ต ถุ
เนตรดาวเปราะหอมผกั แพวแดง
ยส่วนทใี ช:้ หวั
ไทรสยา: เผด็ ขมส่วนทใี ช:้ ทงั ต้น
แ์ ผนสรรพคณุ : แก้โลหิตซงึ เจอื ด้วยลมพิษรสยา: รอ้ นเผด็
สรรพคณุ : แก้ลม แก้ธาตพุ ิการ
สุมศีรษะเดก็ แก้หวดั คัดจมูก ขับลมในแก้รดิ สีดวง แก้หดื แกไ้ อ แกป้ วดทอ้ ง
ท้องขนึ อืดเฟอจกุ เสียด ขับผายลม
ทยลําไส้ แกเ้ สมหะ เจรญิ ไฟธาตุแกท้ ้องมาน แกก้ ระเพาะอาหารพิการ
แกอ้ จุ จาระธาตพุ ิการ แกเ้ ส้นประสาท
สถาบนั การแพ าวแก้ลงท้อง
พิการ แกป้ วดเมอื ยตามข้อกระดูก ฝกคนู
ส่วนทใี ช:้ เนือในฝกแก่
รสยา: หวานเอยี น
สรรพคณุ : ถา่ ยเสมหะและแก้พรรดกึ
(แกท้ อ้ งผูก) ระบายพิษไข้ เปนยาระบาย
ทีไมป่ วดมวนหรอื ไซท้ ้อง ใช้ในเดก็ หรือ
สตรรี ะหว่างมคี รรภ์ ผูท้ ีทอ้ งผูกเรือรงั
แก้ไข้มาลาเรีย แก้บิด ถ่ายพยาธิ
แก้ตานขโมย ใช้พอกแกป้ วดข้อ
เนตรดเปลา้ ใหญ่
ยส่วนทใี ช้: แก่น ฝางเสน
ไทรสยา: รอ้ น
นสรรพคณุ : แก้ริดสีดวงลําไส้ ส่วนทใี ช:้ แก่น
แ์ ผและริดสีดวงทวารหนัก รสยา: ขมฝาด
าบนั การแพทยผกั ชีลอ้ ม สรรพคณุ : บาํ รงุ โลหิต แกป้ อดพิการ
แก้รอ้ นในกระหายนาํ แกท้ อ้ งร่วง
ส่วนทใี ช้: ผล (เมล็ด) ธาตพุ ิการ แกโ้ ลหติ ออกทางทวารหนกั
สถรสยา: ขมฝาดร้อนหอม แกเ้ สมหะ กาํ เดา
สรรพคณุ : ขบั ลมในลําไส้ บํารุงธาตุ
าวแก้ไตพิการ เจริญอาหาร ขับลม
รดแก้ทอ้ งขนึ อดื เฟอ จุกเสียดแนน่
ผกั เสียนผี
ส่วนทใี ช:้ ทงั ต้น (ส่วนเหนอื ดิน)
รสยา: รอ้ นขม
สรรพคุณ: แก้ปสสาวะพิการ ขับลมให้
ลงสู่เบืองตาํ ระบายอ่อนๆ ตําพอกดูดลม
พอกแกป้ วดศีรษะ ตําผสมเกลอื ทาแก้
ปวดหลัง
ารแพทยแ์ ผนไทยเนตผักชลี า
ส่วนทใี ช:้ ผล (เมล็ด)
กรสยา: ขมฝาดร้อนหอม
นัสรรพคุณ: ขบั ลมในลาํ ไส้ บาํ รุงธาตุ
าบแกไ้ ตพิการ เจริญอาหาร ขบั ลม
สถแกท้ อ้ งขนึ อดื เฟอ จุกเสียดแน่น
ไผ่ปา พริกไทย
ส่วนทใี ช:้ ใบ ส่วนทใี ช:้ ผล (เมล็ด)
รสยา: ขืนเฝอน รสยา: เผ็ดร้อน
สรรพคุณ: ขับและฟอกล้างโลหติ ระดู สรรพคณุ : แก้ลมอมั พฤกษ์ แกล้ มลนั
ทีเสีย ขบั ระดูขาว แก้มดลูกอักเสบ ในทอ้ ง บาํ รงุ ธาตุ แก้ทอ้ งอืดเฟอ
ขบั ปสสาวะ แกเ้ สมหะเฟอง แกม้ ุตกิด
๓๒๔
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท พื ช วั ต ถุ
รดาวพริกหอม ฟาทะลายโจร
เนตส่วนทใี ช้: เมลด็
ยรสยา: รอ้ น ส่วนทใี ช้: ทงั ตน้ (ส่วนเหนอื ดิน)
ไทสรรพคณุ : ขับลมในลําไส้ ขับปสสาวะ รสยา: ขม
การแพทยแ์ ผนบํารงุ ธาตุ ถอนพิษฟกบวม แก้หนองใน สรรพคณุ : แก้ไข้ แก้หวัด แกต้ ่อม
พิลังกาสา ทอนซิลอักเสบ แก้ปอดอักเสบ แก้บิด
แก้ทอ้ งเดิน ต้มกบั เบญจมาศสวนดมื แก้
ส่วนทใี ช:้ ผล (ลกู ) ไส้ตงิ อักเสบ ลดความดนั เลือด ไม่ควรใช้
รสยา: ร้อนฝาดสุขมุ ตดิ ตอ่ กนั นานเกนิ ไป ผ้ทู คี วามดันตาํ หรือ
สรรพคุณ: แก้ไข้ท้องเสีย แก้ลมพิษ เปนโรคหัวใจไม่ควรใช้
แกธ้ าตุพิการ แกซ้ างขโมย
สถาบนั รดาวพรกิ หางเพชรสังฆาต มวกขาว
ส่วนทใี ช:้ เมลด็ส่วนทใี ช:้ ลาํ ตน้ (เถา) ส่วนทใี ช:้ เถา
รสยา: สุขุมหอม รสยา: ฝาดเมา
เนตรสยา: เผด็ ร้อนเล็กนอ้ ยสรรพคุณ: แกล้ ักปดลกั เปด แกป้ ระจาํสรรพคณุ : แกส้ ลบ แกพ้ ิษทงั ปวง
เดือนไม่ปกติ แกก้ ระดกู แตกหกั ขับลม ฆา่ พยาธิ สมานบาดแผล แก้โรคเรอื น
สรรพคุณ: ขับปสสาวะ บํารุงธาตุในลาํ ไส้ แกร้ ิดสีดวงทวารหนัก ทงั ชนดิประดงผนื คัน นาํ เหลืองเสีย ฝนกบั
กลบี มะไฟและเดอื ยไก่ แตท่ ําใหค้ นั ปากคอ นาํ มนั งา แก้พิษตะขาบ แมลงปอง
ไทยถอนพิษฟกบวม แกห้ นองใน ขับลมใน ไม่ไห้ปวด แกท้ ้องรว่ ง แกล้ งแดง
บํารงุ โลหิต แก้ไข้เซอื งซึม ทําให้คลอด
ลาํ ไส้ ทาํ ใหห้ าวเรอ บุตรงา่ ย ฝนทาแกป้ วดข้อ
ไพลนั การแพทยแ์ ผนพิกลุ มวกแดง
าบส่วนทใี ช้: ดอก
ส่วนทใี ช:้ หัว (เหง้า)สถรสยา: หอมสุขมุ ส่วนทใี ช:้ เถา
รสยา: ฝาดขืนเอียน รสยา: ฝาดเมา
สรรพคณุ : ขบั ระดู แกเ้ หนบ็ ชา แกป้ วดทอ้ งสรรพคุณ: แกล้ ม บาํ รุงโลหิตสรรพคณุ : แกส้ ลบ แก้พิษทงั ปวง
แกบ้ ดิ มกู เลอื ด ขบั ลม แกท้ อ้ งเสีย ฆ่าพยาธิ สมานบาดแผล แกโ้ รคเรอื น
แกล้ าํ ไส้อกั เสบ ขบั เลอื ดรา้ ย แกม้ ุตกดิารแพทยแ์ ผนไทยเนตรดาวพิมเสนตน้ประดงผืนคนั นาํ เหลอื งเสีย ฝนกับ
ระดูขาว แกอ้ าเจียน แกป้ วดฟน นาํ มันงา แกพ้ ิษตะขาบ แมลงปอง
แก้อาเจยี นเปนโลหิต แก้เด็กเปนไข้สูงส่วนทใี ช:้ ใบไมไ่ ห้ปวด แกท้ ้องรว่ ง แกล้ งแดง
ตวั สันตาเหลือก แกเ้ คล็ดขดั ยอก บํารงุ โลหติ แกไ้ ข้เซอื งซมึ ทาํ ให้คลอด
ขอ้ เทา้ แพลง แก้โรคผวิ หนัง แกฝ้ ทานั กรสยา: เย็นหอมบุตรง่าย ฝนทาแก้ปวดขอ้
เคลือบแผล ปองกนั การตดิ เชือ ดดู หนองาบสรรพคณุ : ถอนพิษรอ้ น ดับพิษไข้
สมานแผล แกป้ วดเมอื ยกลา้ มเนือสถแกไ้ ขท้ กุ ชนิด แก้ลม บาํ รงุ หัวใจ
เปนยาชาเฉพาะที
๓๒๕
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท พื ช วั ต ถุ
ไทยเนตรดาวมะกอก มะนาว
นส่วนทใี ช:้ เมล็ด
แ์ ผรสยา: เย็น ส่วนทใี ช้: ราก
ยสรรพคุณ: แช่เอานาํ ดมื แกร้ ้อนใน รสยา: จดื เยน็
ารแพทแกห้ อบ แกส้ ะอึก สรรพคณุ : แก้ไข้ แก้ไข้กลบั ไข้ซาํ
มะขามปอม ถอนพิษผดิ สําแดง ฝนกับสุรา ทาแก้
ปวดฝ แก้พิษอักเสบ
ส่วนทใี ช:้ ผล
รสยา: เปรียวฝาดขม
สรรพคณุ : เปนยาฝาดสมาน
แกร้ ดิ สีดวงทวาร แกบ้ ดิ ท้องเสีย
ใช้ควบกบั ธาตเุ หลก็ แกด้ ซี ่านและ
ชว่ ยย่อยอาหาร หมกั ได้แอลกอฮอล์
รับประทานแกอ้ าหารไมย่ อ่ ย แก้ไอ
สถาบนั ก ไทยเนตรดาวมะกา
นส่วนทใี ช้: ใบมะคําดีควาย มะปรางหวาน
แ์ ผรสยา: ขมขืน
ยสรรพคุณ: ถ่ายเสมหะและโลหติส่วนทใี ช:้ ผลแก่ ส่วนทใี ช:้ ราก
ทถา่ ยพิษตานซาง ถ่ายพิษไข้ ชัก ลมเบอื งรสยา: ขมรสยา: จดื เย็น
ารแพสูงลงสู่เบืองตาํ ใบสดตอ้ งปงไฟกอ่ นใช้สรรพคุณ: ดับพิษต่างๆ แก้กาฬภายในสรรพคุณ: ถอนพิษผดิ สําแดง แก้ไข้
สถาบนั ก รดาวกนั ไม่ไหไ้ ซท้ ้องสุมเปนถา่ น ปรุงยาแก้พิษร้อน พิษไข้กลบั ไขซ้ าํ แกไ้ ขต้ ัวรอ้ น
พิษซาง ใช้รว่ มกับเม็ดมะกอกสุมไฟกิน
แกห้ อบ เนอื งจากปอดชืน ปอดบวม มะพรา้ ว
แกไ้ ข้ แกเ้ สลดสุมฝอันเปอยพัง
แกจ้ ดุ กาฬ ต้มเอานาํ ชโลมผมแก้ชนั ตุ ส่วนทใี ช้: เนือในลกู
แกเ้ ชือรา แก้รังแค แต่ไมค่ วรทงิ ไวน้ าน รสยา: มันหวาน
เกนิ ไป ระวงั อยา่ ใหเ้ ขา้ ตา จะทําใหแ้ สบตา สรรพคุณ: ทาสมานบาดแผล ทาผม
ตาอกั เสบได้ รกั ษาเส้นผม ผสมกบั นาํ ปูนใสทาแก้
นาํ รอ้ นลวก ไฟไหม้
ยแ์ ผนไทยเนตมะขาม
ทส่วนทใี ช:้ ใบ
ารแพรสยา: เปรียวฝาด
สรรพคณุ : ขับเสมหะในลาํ ไส้ ฟอกโลหิต
กขบั เลือดและลมในลําไส้ แกบ้ ดิ แก้ไอ
าบนัตม้ เอานาํ โกรกศีรษะเดก็ ในตอนเชา้
สถแกห้ วดั คัดจมูก
มะตมู อ่อน มะลิ
ส่วนทใี ช:้ ผลออ่ น ส่วนทใี ช้: ดอก
รสยา: ฝาดรอ้ นปร่าขืน รสยา: หอมเยน็ ขม
สรรพคุณ: แก้ธาตุพิการ แกท้ ้อง สรรพคณุ : บาํ รงุ หวั ใจ ดับพิษรอ้ น
เสีย แก้บดิ แกโ้ รคกระเพาะอาหาร ทําให้จิตใจชุ่มชืน บํารุงครรภ์ แก้ไข้
เจริญอาหาร ขับผายลม บํารงุ หวั ใจ แก้ร้อนในกระหายนาํ แกเ้ จ็บตา
๓๒๖
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท พื ช วั ต ถุ
ไทยเนตรดาวมะแว้ง ระยอ่ ม
แ์ ผนส่วนทใี ช้: ลูก
ส่วนทใี ช้: ราก
รสยา: มะแวง้ ตน้ - รสขนื ขม รสยา: ขม
สรรพคุณ: แกพ้ ิษกาฬ แก้ปางเพือดี
ทยมะแว้งเครือ - รสขม และโลหิต ระงับประสาท แก้จกุ เสียด
ารแพสรรพคุณ: บํารุงนาํ นมช่วยยอ่ ยอาหาร บาํ รุงประสาท
แกน้ อนไมห่ ลบั แก้คลุ้มคลงั เนอื งจากดี
มะแวง้ ต้น - กัดเสมหะในลําคอ และโลหิต แก้ความดันโลหติ สูง
เจริญอาหาร ขบั พยาธิ ขบั ระดู แก้บิด
กมะแวง้ เครอื - แก้ไอ ขับเสมหะ แกท้ ้องเดิน ขับปสสาวะ ระงบั ปวด
าบนัแกเ้ บาหวาน บํารงุ นาํ ในตบั ออ่ น
ยาฉุน
ส่วนทใี ช:้ ใบ
รสยา: เผ็ดร้อนเมาเบอื ฉุน
สรรพคุณ: รกั ษาโรคผิวหนงั กลาก
เกลือน เรอื นกวาง ผนื คัน หิด สมานแผล
สถ ทยแ์ ผนไทยเนตรดาวมงั คุดย่านาง (ใบ)
ารแพส่วนทใี ช้: เปลือกลกู
ส่วนทใี ช้: ใบ
รสยา: ฝาดรสยา: จืดขม
สรรพคุณ: แกท้ ้องรว่ ง บดิ มกู เลือดสรรพคุณ: รบั ประทาน ถอนพิษ แกไ้ ข้
แก้ไข้รากสาด ไข้พิษ ไข้เซอื งซมึ ไข้หัว
าบนั กสมานแผลลนิ กระดา้ งคางแข็ง กวาดคอ แกไ้ ข้
ฝดาษ ไขด้ ําแดง เรว่
ส่วนทใี ช้: เมลด็
รสยา: รอ้ นเผด็ ปรา่
สรรพคุณ: ขบั ลมในลําไส้ แกท้ ้องขนึ
อืดเฟอ แกป้ วดท้อง แกค้ ลนื เหยี น
อาเจยี น แกร้ ดิ สีดวง หืดไอ กัดเสมหะ
แกไ้ ข้สันนิบาต ขับนาํ นม บาํ รงุ ธาตุ
สถ แ์ ผนไทยเนตรดาวไมส้ ัก
ทยส่วนทใี ช:้ แก่น
ารแพรสยา: ขมเมารอ้ น
สรรพคุณ: ฆา่ พยาธิผิวหนัง ขับพยาธิ
กบาํ รงุ โลหิต แก้ไอ ขับลม ขบั ปสสาวะ
นัแกบ้ วม แกไ้ ข้ ขบั ลมในกระดกู คุมธาตุ
สถาบแก้อ่อนเพลยี
ยา่ นาง (ราก) ลาํ พันแดง
ส่วนทใี ช้: ราก ส่วนทใี ช้: เหงา้
รสยา: จืดขม รสยา: เคม็ กร่อยร้อน
สรรพคุณ: แกพ้ ิษเมาเบอื กระทุง้ พิษไข้ สรรพคณุ : ขบั โลหติ ระดู แกพ้ ิษโลหติ ระดู
แก้ไข้ แก้เมาสุรา ถอนพิษผดิ สําแดง ทําให้คลงั เพ้อ ขับลมในลาํ ไส้
แก้ไม่ผูกไม่ถา่ ย แกไ้ ข้รากสาด ไขก้ ลบั แกจ้ กุ เสียดแน่นทอ้ ง
แก้ลม แก้โรคหวั ใจบวม แกก้ ําเดา
๓๒๗
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท พื ช วั ต ถุ
นไทยเนตรดาวลําพันหางหมูวา่ นหอมแดง
แ์ ผส่วนทใี ช:้ เหงา้
ยรสยา: เค็มกร่อยร้อนส่วนทใี ช้: หัว
ารแพทสรรพคณุ : ขบั โลหติ ระดู แก้พิษโลหิตรสยา: ร้อน
สรรพคุณ: ขับลมในกระเพาะอาหาร
ระดูทําใหค้ ลงั เพ้อ ขบั ลมในลําไส้ลําไส้ ตําสุมกระหมอ่ มเด็กแกห้ วัด
สถาบนั ก าวแก้จกุ เสียดแน่นทอ้ ง
สมอดีงู
ส่วนทใี ช้: ผล (ลูก)
รสยา: ขมฝาด
สรรพคณุ : แก้พิษดี พิษโลหิต แก้ไอ
ขบั โลหติ ระดู ถ่ายพิษไข้ พิษเสมหะและ
โลหติ ถา่ ยอจุ จาระธาตุ ระบายแรงกวา่
สมออนื ๆ
ไทยเนตรดลูกจันทน์
ส้มปอย (ใบ) สมอเทศ
ส่วนทใี ช้: เมล็ดใน
ส่วนทใี ช:้ ใบ ส่วนทใี ช้: ผล (ลูก)
นรสยา: รอ้ นหอมติดฝาดรสยา: เปรียวฝาดรอ้ นเล็กน้อยรสยา: เปรียวฝาด
แ์ ผสรรพคุณ: บํารุงกําลงั บาํ รงุ ธาตุสรรพคุณ: ถา่ ยเสมหะ ถา่ ยระดขู าวสรรพคุณ: ระบายออ่ นๆ ระบายเสมหะ
ยแก้ธาตพุ ิการ ขับลม แก้ปวดมดลูกแกบ้ ดิ ลา้ งเมอื กมันในลําไส้ ฟอกโลหติระบายลม ร้ถู ่ายรปู้ ดเอง แก้เสมหะ
ทแกท้ อ้ งร่วง บาํ รงุ โลหติระดู แกโ้ รคตา ตําประคบแกเ้ ส้นตงึทําให้ลมเดินสะดวก
สถาบนั การแพวา่ นนาํ
ส้มปอย (ฝก) สมอไทย (เนอื )
าวส่วนทใี ช้: หัว (เหงา้ )
ส่วนทใี ช:้ ฝกรดรสยา: หอมรอ้ น ส่วนทใี ช:้ เนอื หมุ้ เมล็ด
รสยา: เปรียว รสยา: ฝาดเปรียว
สรรพคณุ : เปนยาถ่าย ขับเสมหะสรรพคณุ : แกบ้ ิด แกป้ วดทอ้ งสรรพคณุ : แกบ้ ดิ แก้ท้องผูก แกท้ อ้ ง
แก้ไอ แกไ้ ข้จับสัน ทาํ ใหอ้ าเจยี น ขนึ อืดเฟอ แกโ้ รคเกยี วกับนาํ ดี แก้โรค
แก้นาํ ลายเหนยี ว ต้มเอานาํ สระผมเนตแก้ท้องอดื เฟอ แน่นจกุ เสียด ขับลมในทอ้ งมาน แก้ตับ ม้ามโต แก้อาเจียน
แก้รงั แค แก้โรคผวิ หนัง ฆา่ พยาธิยกระเพาะและลําไส้ ขับเสมหะ แกไ้ อแก้สะอึก แก้หดื ไอ แก้ทอ้ งร่วงเรือรัง
ไส้เดือน ต้านเชอื ราและเชือแบคทีเรยีไทระงบั ประสาท แก้ตืนเตน้ ขลี มื แก้ชกั
นแกป้ วดตามข้อ แกอ้ าการสะลมึ สะลอื
แ์ ผแกแ้ ผลมีหนอง ขบั พยาธิ แกป้ วดฟน
ทยเลอื ดออกตามไรฟน ต้มชะลา้ ง แก้คัน
ารแพตามซอกขาและกน้ ฝนกับสุราทา
หน้าอกเดก็ แก้ปอดและหลอดลม
กอักเสบ ตม้ ดมื หรือเคยี ว แกห้ วดั แก้
นัหลอดลมอักเสบ อมแกไ้ อ รับประทาน
าบแกห้ อบหืด บาํ รุงหวั ใจ เผาให้เปนถา่ น
สถรบั ประทานแก้พิษสลอด
๓๒๘
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท พื ช วั ต ถุ
ยเนตรดาวสมอไทย (ลูก)สะค้าน สันพรา้ หอม
ไทส่วนทใี ช:้ ผล (ลกู )
นรสยา: ฝาดเปรียวขมส่วนทใี ช:้ เถา ส่วนทใี ช้: ใบ
แ์ ผสรรพคณุ : แก้ไขเ้ พือเสมหะ แกโ้ ลหิตในรสยา: เผด็ รอ้ นรสยา: เยน็ จืด
ยอุทร แกน้ าํ ดี ถ่ายอุจจาระ รู้ถ่ายรปู้ ดเองสรรพคณุ : แกล้ มอนั บงั เกิดในกองธาตุสรรพคณุ : แกพ้ ิษไข้ บํารุงหัวใจ
ารแพทแกล้ มปวง แกพ้ ษิ รอ้ นภายใน แกล้ มจกุ เสยี ดกองสมฏุ ฐาน ขบั ลมในลําไส้ แก้จุกเสียดแก้ไข้หวดั ถอนพิษไข้
แกธ้ าตพุ ิการ บาํ รงุ ธาตุ ทําให้ผายเรอ
ถา่ ยพิษไข้ คุมธาตุ แก้ไอเจ็บคอ ขบั นาํ
เหลอื งเสีย แกเ้ สมหะเปนพิษ แก้ดพี ลุง่
นั กแกอ้ าเจยี น บาํ รงุ ร่างกาย แกน้ อนสะดุ้ง
าบผวา ดองกบั นาํ มูตรโค ดมื แก้ปวดเมอื ย
สถ าวตามรา่ งกายตามขอ้ แก้อ่อนเพลีย
ตรดบดเปนผงโรยแผลเรือรัง
สะเดา
ส่วนทใี ช:้ ใบ
รสยา: ขม
สรรพคุณ: บํารุงธาตุ ชว่ ยย่อยอาหาร
ฆา่ แมลงศัตรูพืช
ารแพทยแ์ ผนไทยเนสมอพิเภก
สารภี
ส่วนทใี ช:้ ผล (ลูก)
รสยา: เปรียวฝาดหวาน ส่วนทใี ช:้ ดอก
รสยา: ขมหอมเยน็
นั กสรรพคุณ: แกเ้ สมหะจกุ คอ ทาํ ใหช้ ุ่มคอ สรรพคุณ: แก้โลหติ พิการ
าบแก้โรคตา แกธ้ าตุกาํ เริบ บํารงุ ธาตุ แกไ้ ข้มีพิษร้อน เจรญิ อาหาร
สถแก้ไข้ แกร้ ดิ สีดวง บาํ รุงหวั ใจ ชกู ําลงั
สะบ้ามอญ
ส่วนทใี ช้: เนือในเมล็ด
รสยา: เมาเบือ
สรรพคณุ : แกโ้ รคผวิ หนงั มะเร็ง
คุดทะราด แกพ้ ิษไข้ ไขเ้ ซอื งซมึ
แกพ้ ษิ รอ้ น ตา้ นเชอื แบคทเี รยี ตา้ นเนอื งอก
ทาํ ใหม้ ดลูกคลายตวั บรรเทาอาการหอบ
ลดการอักเสบ
ารแพทยแ์ ผนไทยเนตรดาวสมลุ แว้ง
ส่วนทใี ช:้ เปลอื กต้น
กรสยา: หอมร้อนปร่า
นัสรรพคุณ: แก้ลมวงิ เวยี น ใจสัน
าบแกพ้ ิษหวัด แก้กําเดา ขบั ลมในลําไส้
สถแก้ธาตพุ ิการ
สักขี สํามะงา
ส่วนทใี ช้: แก่น ส่วนทใี ช้: ใบ
รสยา: รอ้ นฝาดเมา รสยา: ขมเยน็ เฝอน
สรรพคณุ : บํารงุ ธาตุ แกร้ ัตตะปตตะโรค สรรพคุณ: นําใบมาพอก ตม้ กบั นาํ อาบ
แกอ้ จุ จาระธาตุพิการ แกเ้ ลือดออกตาม หรือใช้ชะล้างตามรา่ งกาย หรอื ใช้ไอนาํ
ไรฟน แก้คดุ ทะราด ขบั เสมหะ แก้ไข้พิษ อบร่างกายเปนยารักษาโรคผิวหนังกลาก
บํารุงโลหิต กล่อมเสมหะโลหติ และอาจม เกลือน แกฝ้ ประดง แกห้ ดั อสี ุกอใี ส
แก้อาเจียน ผดผนื คันตามตัว และผืนคนั มนี าํ เหลือง
๓๒๙
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท พื ช วั ต ถุ
นไทยเนตรดาวสีเสียดเทศหญ้าไซ เหมอื ดคน
แ์ ผส่วนทใี ช:้ เปลือกต้นและยาง
ยรสยา: ฝาดจดัส่วนทใี ช:้ ทงั ต้น ส่วนทใี ช้: ราก
ทสรรพคุณ: คมุ ธาตุ แกบ้ ดิ มกู เลือด แก้รสยา: จดื ขืนรสยา: สุขมุ
ารแพทอ้ งรว่ ง แก้ลงแดง แกอ้ ตสิ าร ชะล้างสรรพคณุ : ขบั ปสสาวะ ขับและฟอกสรรพคณุ : แกพ้ ิษ ถอนพิษผิดสําแดง
โลหติ ระดู แกโ้ ลหติ ระดูเปนลมิ ก้อนดาํ แกไ้ ข้กลับไขซ้ าํ ไขพ้ ิษ ไข้หัด ไขป้ อดบวม
บาดแผล ทาํ ให้แผลหายเรว็เนา่ เหมน็ ให้เจบ็ ปวดตามท้องน้อยถอนพิษยาเบือเมา แกเ้ มาเหด็ เมาหอย
บนั เอว และเปนยาบํารงุ โลหติ ในตวั
ขับฟอกพิษในตบั
สถาบนั ก นไทยเนตรดาวหญา้ คาหวายตะค้า แห้วหมู
แ์ ผส่วนทใี ช้: ราก
ยรสยา: หวานเย็นส่วนทใี ช้: เถา ส่วนทใี ช้: หวั (เหง้า)
ทสรรพคณุ : ขบั ปสสาวะ แก้ปสสาวะแดงรสยา: เยน็ รสยา: เผด็ หอมปรา่
ารแพแกก้ ระเพาะปสสาวะอกั เสบ ขนุ่ ขน้ บํารงุ ไตสรรพคณุ : แก้พิษรอ้ น แก้ไขพ้ ิษ ไขก้ าฬสรรพคุณ: บํารงุ หวั ใจ ขับเหงือ ขับ
แกช้ ักเพราะความรอ้ นสูง แกส้ ลบ ปสสาวะ ขบั ลมในลําไส้ แก้ปวดท้อง
ขับระดขู าว แก้รอ้ นในกระหายนาํแกห้ อบ แกล้ นิ กระดา้ งคางแขง็ เพราะพษิ ไข้อดื เฟอ บาํ รงุ กําลัง บาํ รงุ ธาตุ บํารุง
แกด้ ีซา่ น ตัวเหลือง ตาเหลอื ง ออ่ นเพลียสุมไฟทาํ ดา่ ง รสเยน็ จดั แกห้ อบ ดบั พษิ รอ้ นทารกในครรภ์ เปนยาอายวุ ฒั นะ แก้ไข้
ลดความดันเลือด ลดการอกั เสบ แก้บดิ
กเบอื อาหาร แกค้ วามดนั เลอื ดสูง แกบ้ วมนาํหัศคณุ เทศท้องเสีย แก้อาเจียน แกต้ ับอกั เสบ
สถาบนัแกห้ นองใน แกป้ ระจําเดอื นมามากผดิ ปกติ และยบั ยงั การเตบิ โตของเชอื มาลาเรยี
ส่วนทใี ช้: ต้นและราก ชนิดฟลซริ มั
รสยา: ตน้ , ราก – รสร้อน
สรรพคณุ : ขับเลอื ดและหนองให้ตก
ขับลม กระจายเลอื ดลม ขบั พยาธิ
ยแ์ ผนไทยเนตรดาวหญา้ ชนั กาด
ารแพทส่วนทใี ช:้ หัว
รสยา: เย็นจืดเฝอน
สรรพคุณ: แก้ทางเดินปสสาวะพิการ
นั กขบั ปสสาวะ แกไ้ ตพิการ ดบั รอ้ น แกพ้ ิษไข้
าบพิษกาฬ ฝนหยอดตา แก้ตาฟาง ตาแดง
สถตามวั แกพ้ ิษปวดเคืองตา
เหงือกปลาหมอ อบเชยเทศ
ส่วนทใี ช้: ลูก, ดอกและใบ ส่วนทใี ช:้ เปลอื กตน้
รสยา: เคม็ กร่อย รสยา: เผด็ หวาน
สรรพคณุ : แกพ้ ิษฝดาษ แก้ฝภายใน สรรพคณุ : แกล้ มอณั ฑพฤกษ์
ตดั รากฝทงั ปวง แก้โรคผิวหนงั ปลกุ ธาตอุ ันดับใหเ้ จรญิ แก้ไขส้ ันนบิ าต
นาํ เหลอื งเสีย ต้มอาบ แกพ้ ิษไข้หวั แก้ออ่ นเพลยี ขับผายลม
แกโ้ รคผิวหนังผืนคนั ปดหัวฝ
แผลเรอื รงั ตาํ คนั เอานาํ ทาศีรษะบํารุง
รากผม เปนยาอายุวฒั นะ
๓๓๐
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท สั ต ว์ วั ต ถุ
เครืองยาสมุนไพรประเภทสัตว์วัตถุ
นั การแพทยแ์ ผนไทยเนตรดาวกระดูกงู
าบส่วนทใี ช้: กระดูก
สถ าวรสยา: เมารอ้ น
สรรพคุณ: แก้พิษเลอื ดลม
รดแกจ้ กุ เสียด แก้กระษัย แกป้ วดเมอื ย
ตแก้มะเร็ง แกพ้ ิษตานซาง และตานขโมย
ชะมดเชด็
ส่วนทใี ช:้ ไข
รสยา: หอมเยน็ คาว
สรรพคุณ: บํารุงดวงจิตใหช้ ่มุ ชืน ดับพิษโลหติ
บาํ รงุ หวั ใจ บาํ รงุ นาํ ดี
สถาบนั การแพทยแ์ ผนไทยเนกระดกู ไกห่ รือกระดูกกาดวี วั
ส่วนทใี ช:้ กระดกู
าวรสยา: กระดกู กา – รสเย็น, ส่วนทใี ช:้ นาํ ดี
รดกระดูกไก่ – รสเย็น รสยา: ขมรอ้ น
ตสรรพคณุ : กระดกู กา – สุมไฟแกไ้ ข้ สรรพคุณ: เปนกระสายยาชว่ ยใหฤ้ ทธยิ า
เนรอ้ นในกระหายนาํ ดบั พิษร้อน แล่นเร็ว
ไทยถอนพิษไข้ แก้ตานซาง
นกระดูกไก่ - สุมไฟปรุงยา ดับพิษรอ้ น เบยี จนั
สถาบนั การแพทยแ์ ผแกซ้ างชกั
ส่วนทใี ช:้ เปลือกหอย
รสยา: เคม็ กร่อย
สรรพคณุ : รับประทาน ขบั ลมในลําไส้
ขบั ปสสาวะ แก้ไตพิการ เผาไฟผสมพิมเสน
ใช้โรยแผลกดั ฝาละออง
๓๓๑
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท สั ต ว์ วั ต ถุ
เครือางรยาแสพมุนทไพยรแ์ปรผะเนภทไทธายตุวเัตนถตุ รดาวการบูรกาํ ยานดีเกลอื ฝรงั
นั กส่วนทใี ช:้ การกลนั ลาํ ตน้ ราก หรอื ใบ
าบของการบรูส่วนทใี ช้: ยางจากตน้ ส่วนทใี ช:้ สารประกอบเกลือได้มาจากแร่
รสยา: ฝาดหอม แมกนเี ซียม
สถ าวรสยา: รอ้ นปร่าเมาสรรพคณุ : บํารงุ หัวใจ ขับปสสาวะ รสยา: เคม็ เฝอน
แก้ปอดและหลอดลมอกั เสบ ขับเสมหะ สรรพคณุ : ถา่ ยพรรดึก ถ่ายพิษไข้
สรรพคณุ : บาํ รุงธาตุ ทาํ ใหอ้ าหารงวดสมานบาดแผล แก้ลม บํารุงเส้นเอน็ถา่ ยกระษยั ถา่ ยเสมหะ ขบั เมอื กมนั ในลําไส้
แกน้ วิ ดับกลนิ ฆ่าเชอื รา นาํ กัดเท้า
รดขบั เสมหะและลม แก้ธาตพุ ิการ แน่นจุกเผาอบแห้งฆ่าเชอื โรคในอากาศ ไล่ยงุ รนิ
ตเสียด ปวดท้อง ขับลมในลําไส้ แก้ไอ
เนแกเ้ ลอื ดลม ชกู ําลงั แกค้ นั แกโ้ รคตา พิมเสน
ยขับลมให้ผาย กระจายลม บํารุงกําหนัด
ไทขบั เหงือ แก้ปวดตามเส้น เกลอื นฝ แก้ ส่วนทใี ช้: สารสกดั จากเนือไมพ้ ืชสกลุ
นเคล็ดขดั ยอก บวม แกก้ ระตกุ แกป้ วด Dryobalanops. สารสกดั จากใบ
แ์ ผข้อ แก้ปวดเส้นประสาท แกร้ อยผิวหนัง พิมเสนตน้
รสยา: หอมเย็น
แตก แกพ้ ิษแมงสัตว์กดั ตอ่ ย เปนยาชา สรรพคุณ: แกล้ มวิงเวยี นหน้ามืด
หัวใจออ่ น บํารุงหัวใจ ทําให้ชมุ่ ชนื
ทยเฉพาะที แกโ้ รคผิวหนังเรือรัง ขับนาํ ทําใหเ้ รอ ขบั ผายลม แกจ้ กุ เสียดแนน่ เฟอ
ารแพเหลอื ง บาํ รงุ หวั ใจ ใช้ปรุงกลนิ รสในยา แกป้ วดทอ้ ง แกบ้ าดแผลสด แผลเรอื รงั
สถาบนั กอืน ไลย่ งุ และแมลง แผลกามโรค แผลเนอื ร้าย
เกลอื สินเธาว์
ส่วนทใี ช้: เกลือทไี ด้จากใต้ดนิ
(ไดจ้ ากดินเคม็ ดนิ โปง)
รสยา: เค็ม
สรรพคณุ : แก้พรรดกึ ล้างเมอื กมนั ใน
ลาํ ไส้ ขบั พยาธภิ ายในท้อง ละลายนวิ
แกต้ รโี ทษ
ยแ์ ผนไทยเนตรดาวกาํ มะถนั เหลือง
ารแพทส่วนทใี ช:้ แรธ่ าตุ มหาหงิ ค์ุ
สรรพคุณ: แกจ้ ุกเสียดในโรคปวง ส่วนทใี ช้: ยางจากราก
แกโ้ รคผิวหนงั พุพอง นาํ เหลอื งเสีย รสยา: เฝอนรอ้ นเหมน็
สรรพคุณ: ขับลมในลาํ ไส้ แก้ท้องขนึ
นั กฆ่าเชือโรค ฆ่าแม่พยาธิทงั ภายในและ อืดเฟอ แนน่ จุกเสียด แกป้ วดท้อง
าบภายนอก ใชห้ ุงนาํ มนั ทาแกห้ ดิ บาํ รุงธาตุ ขับเสมหะ ขบั ผายลม
สถขบั ลมในกระดูก แกโ้ รคเส้นประสาท ช่วยยอ่ ยอาหาร
จนุ สี แก้ปวด แกช้ กั กระตุก แก้ฮีสทเี รีย
ทาแก้ทอ้ งขนึ นวดทอ้ งในเดก็
ส่วนทใี ช:้ สารเคมี
รสยา: เปรยี วฝาด
สรรพคุณ: กดั ลา้ งหวั ฝ กัดหัวหดู
คุดทะราด รกั ษาโรคฟน (ระวังถา้
แพ้ฟนจะโยกหลุดได้)
๓๓๒
ภ า ค ผ น ว ก ข | เ ภ สั ช วั ต ถุ | เ ค รื อ ง ย า ส มุ น ไ พ ร ป ร ะ เ ภ ท สั ต ว์ วั ต ถุ
แ์ ผนไทยเนตรดาวเมนทอล
ยส่วนทใี ช้: สารทสี กดั ไดจ้ ากพืชบางชนิด
ารแพทเชน่ สะระแหน่ มินท์
รสยา: หอมเยน็ ซ่า
สรรพคณุ : ช่วยบรรเทาอาการหวัด
นั กคัดจมกู แกไ้ ข้ แก้ไอ ลดการอกั เสบใน
าบลําคอ บรรเทาอาการปวดศีรษะ
สถ าวแก้กระหายนาํ
รงทอง
ส่วนทใี ช้: ยางจากต้น
รสยา: เอียนเบอื
สรรพคุณ: ถา่ ยลม ถา่ ยนาํ เหลอื ง
ถา่ ยเสมหะและโลหติ เปนยาถา่ ยอยา่ งแรง
ถา่ ยโรคทอ้ งมาน แก้โลหิตคงั ในสมอง
การใช้ทาํ ยาตอ้ งฆา่ ฤทธเิ สียก่อนทกุ ครงั
บดผสมกับกะทิทาแผลพุพอง นาํ เหลืองเสีย
แกป้ วดแผล
ารแพทยแ์ ผนไทยเนตรดยาดํา
หมึกหอม
ส่วนทใี ช้: นาํ ยางสีเหลอื งจากใบว่าน
หมกึ ของปลาหมึก
กหางจระเข้รสยา: เยน็
าบนัรสยา: ขมเหมน็ เบอืสรรพคุณ: มงี านวิจยั วา่ นาํ หมกึ สามารถ
ชะลอการเจริญเติบโตของเนอื งอก
สรรพคณุ : เปนยาถ่าย ถา่ ยลมเบืองและยบั ยงั การเคลือนทขี องเซลลม์ ะเร็งได้
สถ สูงลงสู่เบืองตาํ กัดฟอกเสมหะและ
โลหิต ถ่ายพิษไข้ ถา่ ยพยาธติ วั ตืด
าวไส้เดือน ขบั นาํ ดี มีฤทธไิ ซ้ท้อง
สถาบนั การแพทยแ์ ผนไทยเนตรดฝนกับเหลา้ ขาวทาฝ ทาแกฝ้ บวม
๓๓๓
สถาสสบถถนัาาบบกนนัั ากกราาแรรแแพพพทททยยยแแ์์แ์ ผผผนนนไไททไทยยเเยนนเตตนรรตดดาารววดาว
ภาคผนวก ค
นาํ กระสายยา
คดั เลือกเฉพาะนาํ กระสายยา
ทีไดร้ ะบไุ วใ้ นแต่ละตํารับยา
ภายในหนังสือเลม่ นี
ภ า ค ผ น ว ก ค นาํ ก ร ะ ส า ย ย า
นํากระสายยา
รดาวกระสายยา คือ นาํ หรอื ของเหลวทใี ช้สําหรับละลายยา โดยมวี ตั ถุประสงค์เพือให้กลนื ยางา่ ย ไม่ฝดหรือติดคอ และชว่ ยแตง่
ตให้มรี ส สี กลนิ นา่ รบั ประทาน, ช่วยให้ยามีฤทธติ รงต่อโรค นาํ ฤทธยิ าให้แลน่ เรว็ ทนั ตอ่ อาการของโรค, เพือเพิมสรรพคุณ
เนของยา ใหม้ ฤี ทธแิ รงขนึ หรือใหม้ ีฤทธชิ ่วยตวั ยาหลกั ในการรกั ษาอาการข้างเคยี ง
ไทยนาํ กระสายยาทใี ชร้ ่วมกบั ยาตามคมู่ อื การปรุงยา มดี ังนี
ยแ์ ผนลาํ ดบั ที
ารแพท๑ แดงสีเสนชอื ยาแกอ้ าการ กระสายยา รายละเอียด
สถาบนั ก ไทยเนตรดาว๒ ตรีวาสังข์แกช้ ักหอบ นําดอกไม้
แกล้ ม
แก้ราก (แกอ้ าเจียน) นําขิง
แก้ลมจุกเสียดแน่นหน้าอก นําลูกยอกบั ลกู ผกั ชี ตม้ แทรกพิมเสน
แกโ้ ลหิตแหง้ รา้ ง
แก้ปถวีธาตุ ๒ ประการ คอื นํากระเทียมหรอื นาํ ขิงต้ม
สมอง กระดกู ม้าม พิการ
นําเทียนดาํ ตม้
นําผึง บดเปนผงละลายนําผงึ
แ์ ผน๓ ธรณสี ัณฑะฆาต แก้กระษัย เถาดาน ท้องผกู
าบนั การแพทย๔ ธาตุบรรจบ นําสุกหรือนาํ ผึง ละลายนําสุกหรือผสม
นําผึงปนเปนลูกกลอน
แกธ้ าตุไมป่ กติ แกท้ ้องเสีย เปลือกแค หรือเปลือก ต้มกบั นําปูนใส
แก้ท้องขนึ ท้องเฟอ สะเดา หรือเปลือกลกู
ทบั ทมิ ทุบชงนํารอ้ น
ต้ม
กระเทยี ม ๓ กลีบ
ใบกระเพรา
สถ๕ ประสะเปราะใหญ่ ถอนพิษไข้ตานทรางสําหรบั เดก็ นาํ ดอกไมเ้ ทศ หรือนําสุก ละลาย นําดอกไม้เทศ
าวหรอื นําสุกรับประทาน
ยเนตรด๖ มหานลิ แทง่ ทอง
นไท๗ โรคนทิ าน ๑ ผสมนําสุรา สุมกระหม่อม
สถาบนั การแพทยแ์ ผ๘ สรรพตอ้
แก้หดั อีสุกอใี ส นาํ รากผกั ชี ต้ม
แกป้ ถวีธาตุ ๘ จําพวกกําเรบิ นําผงึ ละลายนําผงึ กินเทา่ ผล
พุทรา
แก้ลมอนั บงั เกดิ ขนึ ในต้อผกั ตบ นําผงึ บดละลายนําผึง
และต้อทงั ปวง ยกเวน้ ตอ้ หนิ ให้กินหนัก ๑ สลงึ
ลดแรงดันลกู ตา
๓๓๗
ภ า ค ผ น ว ก ค นาํ ก ร ะ ส า ย ย า
นาํ กระสายยา (ต่อ)
เนตรดาวลําดับที
ไทย๙ สหศั ธารา
ชอื ยา แกอ้ าการ กระสายยา รายละเอยี ด
แกจ้ กุ เสียด นําลกู สมอไทย ละลายนําลูกสมอไทย
าบนั การแพทยแ์ ผน๑๐ แสงหมกึ ตม้ กิน
แกต้ วั เยน็ นําขา่
แกต้ ัวรอ้ น นาํ ดอกไม้เทศ ละลายนําข่าต้มกนิ
แก้ทอ้ งขนึ ปวดท้อง นาํ ใบกะเพรา ละลายนําดอกไมเ้ ทศ
แกไ้ อ ขบั เสมหะ นําลกู มะแว้งเครอื หรอื
สถ รดาวแกแ้ ผลในปาก แกล้ ะออง ลูกมะแว้งตน้ ละลายนาํ ใบกะเพราตม้
ยเนต๑๑ อาโปธาตุนํามันใน แก้อาโปธาตุกาํ เรบิ
นําลูกเบญกานี ละลายนําลูกมะแวง้ เครือ
นไทข้อ หรอื ลูกมะแวง้ ต้น
แ์ ผ๑๒ แก้ลมคลืนเหียน อาเจียน นําผึงหรอื นําส้มซา่ กวาดคอ
สถาสบถนัาบกนั ากราแรแพพททยยแ์ ผนไทยเนตรดาวอนิ ทจกั ร์ (ยาหอม) แก้ลมปลายไข้
นําลกู ผักชลี า เทยี นดาํ ละลายนําลูกเบญกานี
ก้านสะเดา กระดอม ฝนทาในปาก
และบอระเพ็ด
ละลายนําผึง
หรือนาํ ส้มซา่
ต้ม
ตม้ เอานํา
๓๓๘
บรรณานุกรม
รดาวกองการประกอบโรคศิลปะ สํานกั งานปลดั กระทรวงสาธารณสขุ . (ม.ป.ป.). ตาํ ราแพทย์แผนโบราณทวั ไป
เนตสาขาเภสัชกรรม. นนทบรุ ี
ไทยกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทยท์ างเลอื ก กระทรวงสาธารณสุข. (๒๕๖๑). รายการตํารบั ยาแผนไทย
นแห่งชาติ ฉบับพุ ทธศกั ราช ๒๕๖๑. กรุงเทพมหานคร: สามเจรญิ พาณิชย์
ยแ์ ผเนตรดาว ยวงศรี และคณะ. (๒๕๖๒). คู่มือการปรงุ ยา. กรงุ เทพมหานคร: สถาบนั การแพทย์แผนไทย
ารแพทเนตรดาว.
สถาบันการแพทย์แผนไทยเนตรดาว. (ม.ป.ป.). บญั ชียาหลกั แหง่ ชาติ ยาสามญั ประจาํ บา้ น สาธารณสขุ
นั กมลู ฐาน. กรุงเทพมหานคร: สถาบันการแพทย์แผนไทยเนตดาว.
สถาบ าวสุดารัตน์ หอมหวล. (๒๕๖๔). ฐานข้อมูลเครอื งยาสมุนไพร คณะเภสชั ศาสตร์ มหาวิทยาลัยอบุ ลราชธาน.ี
สถาสบถนัาบกนั ากราแรแพพททยยแ์แ์ ผผนนไทไทยเยนเตนรตดารวด(ออนไลน)์ แหล่งทมี า: http://www.thaicrudedrug.com. ๑๐ มกราคม ๒๕๖๔
๓๓๙
สถาสสบถถนัาาบบกนนัั ากกราาแรรแแพพพทททยยยแแ์์แ์ ผผผนนนไไททไทยยเเยนนเตตนรรตดดาารววดาว
การปรงุ ยา
การปรงุ ยาชนิดผง ๑๗ ตํารบั
การปรุงยาชนดิ นาํ ๓ ตํารบั
การปรงุ ยาชนดิ นาํ มนั ๕ ตํารบั
โดยนักศึกษาแพทย์แผนไทย สาขาเภสัชกรรมไทย รุ่น ๑๑
สถาบันการแพทย์แผนไทยเนตรดาว
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
เล่ม 1 การปรุงยา-ปรับปรุง
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search