คู่มือความรู้เกี่ยวกับงานพระราชพิธี รัฐพิธีและพิธีการ

ค่มู อื ความรู้เกีย่ วกบั งานพระราชพธิ ี
รฐั พธิ ีและพธิ ีการ

รวบรวมและจดั ทา
โดย

กลมุ่ พธิ กี ารและกจิ การพเิ ศษ
สานักประธานศาลปกครองสูงสุด



คานา

ในรอบปปี ฏิทินหลวงได๎มีการกาหนดงานพระราชพิธีและงานรัฐพิธี
ทีส่ าคญั ของประเทศไทย ซึง่ บางงานมีวันและเดือนท่ีแนํนอน เชํน วันพระบาทสมเด็จ
พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชและวันที่ระลึกมหาจักรีบรมราชวงศ๑ พระราชพิธี
สงกรานต๑ เปน็ ตน๎ สาหรับพระราชพิธีท่ีเก่ียวข๎องกับทางศาสนาจะกาหนดไว๎เป็น
วันข๎างขึ้น วันข๎างแรมและเดือน เชํน พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลมาฆบูชา
พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลวันอาสาฬบูชาและเทศกาลเข๎าพรรษา เป็นต๎น
ซ่งึ พระบาทสมเดจ็ พระเจ๎าอยํูหัวฯ จะเสด็จพระราชดาเนินไปทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจ
ในวันดังกลําว หรือจะทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าฯ ให๎พระบรมวงศานุวงศ๑ไปทรงปฏิบัติ
พระราชกรณียกิจแทนพระองค๑ หรือจะทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าฯ ให๎องคมนตรีเป็นผ๎ูแทน
พระองค๑ เป็นต๎น สํวนงานพิธีการท่ีสาคัญมีอยูํหลายงาน แตํในคํูมือฉบับน้ีจะขอกลําวถึง
งานพิธีการทีเ่ ก่ยี วขอ๎ งกบั ศาลปกครอง

ผู๎ท่ีเข๎ารํวมงานพระราชพิธี งานรัฐพิธีและงานพิธีการตํางๆ จะต๎อง
ปฏิบัตติ นใหเ๎ หมาะสมแกฐํ านะ ซ่ึงตามขนบธรรมเนยี มประเพณไี ทยได๎ให๎ความสาคัญ
ในเร่ืองน้ีไว๎มากบุคคลในแตํละฐานะของสังคมจะมีวิธีปฏิบัติที่แตกตํางกันออกไป
โดยเฉพาะอยํางย่ิงในการเข๎าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท ผู๎ที่มีฐานะเป็นข๎าราชการ
รวมถึงผ๎ูท่ีดารงตาแหนํงผู๎บริหารระดับสูงของประเทศต๎องให๎ความสาคัญในการวางตัว
และประพฤตติ นตามแบบแผนเพื่อใหเ๎ ปน็ ที่ยอมรับและยกยํองของบุคคลท่วั ไป

คํูมือ “ความรู้เก่ียวกับงานพระราชพิธี รัฐพิธีและพิธีการ” เลํมน้ี
จัดทาข้ึนเพ่ือให๎ผู๎ที่ปฏิบัติหน๎าท่ีและหรือมีภารกิจในการอานวยความสะดวกให๎กับ
ผบ๎ู รหิ ารในการเขา๎ รํวมงานดังกลําว หรอื ผู๎ทมี่ คี วามสนใจไดใ๎ ชศ๎ กึ ษาเป็นขอ๎ มลู ในเบือ้ งต๎น
แล๎วนาไปประยกุ ต๑หรือพัฒนาเพื่อใชป๎ ระโยชน๑ตามแตจํ ะเห็นสมควรตอํ ไป

คณะผจู้ ดั ทา
๒๕๖๒



สารบญั

หน้า

บทที่ ๑ บทนา ๑
๓
๑.๑ ความเปน็ มาและความสาคญั ๓
๑.๒ วัตถปุ ระสงค๑
๑.๓ นิยามศัพท๑

บทที่ ๒ ความหมายและความรูท้ ว่ั ไป

๒.๑ ความหมายของงานพระราชพธิ ี รฐั พธิ ีและพธิ กี าร ๕

๒.๒ ความหมายของหมายรับสั่ง หมายกาหนดการ และกาหนดการ ๑๖

๒.๓ ความรู๎เก่ยี วกับงานพระราชพธิ ี ๑๙

๒.๔ ความร๎ูเกยี่ วกบั งานรัฐพธิ ี ๕๘

๒.๕ ความรูเ๎ กี่ยวกบั งานพิธีการ ๗๐

๒.๖ ความรเ๎ู กีย่ วกบั งานพระราชทานเพลงิ ศพ ๗๕

บทที่ ๓ การแต่งกายและการประดบั เครื่องราชอิสริยาภรณ์

๓.๑ ความรเ๎ู รอื่ งประเภทและชนิดของเคร่อื งราชอสิ รยิ าภรณ๑ ๘๖

๓.๒ ความรเ๎ู รอื่ งการประดับเคร่ืองราชอิสรยิ าภรณ๑ ๘๘

๓.๓ ความรู๎เรือ่ งการแตํงกายและประดบั เครือ่ งราชอสิ ริยาภรณ๑ ๙๖

๓.๓.๑ เครือ่ งราชอิสริยาภรณ๑อันเปน็ ทเี่ ชิดชูย่ิงชา๎ งเผือก ๙๗

๓.๓.๒ เครอื่ งราชอสิ ริยาภรณ๑อนั มีเกยี รติยิ่งมงกฎุ ไทย ๙๙

๓.๓.๓ ตัวอยํางเหรยี ญสาหรับพระราชทานและแพรแถบยอํ ๑๐๑

๓.๓.๔ คาเรียกองค๑ประกอบของเครื่องราชอสิ รยิ าภรณ๑ ๑๐๔

๓.๓.๕ เครอื่ งแบบปกติขาว ๑๐๕

๓.๓.๖ เครอ่ื งแบบปกติขาวสวมหมวก ๑๐๖

๓.๓.๗ เครอ่ื งแบบปกตขิ าวประดับเหรียญ ๑๐๘

สารบญั (ตอ่ )

หน้า

๓.๓.๘ เครือ่ งแบบเตม็ ยศ ๑๐๘
๑) ชัน้ ต่ากวาํ สายสะพาย ๑๐๙
๒) ชน้ั สายสะพาย ๑๑๓
๑๑๗
๓.๓.๙ เครือ่ งแบบครง่ึ ยศ ๑๑๘
๓.๓.๑๐ เครอื่ งแบบปกตกิ ากคี อพับแขนยาว ๑๑๘
๓.๓.๑๑ เครือ่ งแบบสาหรบั ขา๎ ราชการนอกประจาการ ๑๑๙
๓.๓.๑๒ ชุดไทยบรมพิมาน อมรนิ ทร๑ จติ รลดา ๑๒๔
๓.๔ หลกั เกณฑก๑ ารขอพระราชทานเคร่อื งราชอิสริยาภรณ๑ ๑๓๔
๓.๕ หลักเกณฑ๑การคนื เคร่ืองราชอสิ ริยาภรณ๑
๓.๖ การเก็บรกั ษา ข๎อควรระวังและวธิ ที าความสะอาด ๑๓๕
เครื่องราชอิสริยาภรณ๑
๑๓๙
บทท่ี ๔ สถานท่สี าคญั ในการจัดงาน ๑๔๕
๔.๑ พระบรมมหาราชวัง ๑๔๖
๔.๒ พระท่ีนงั่ ดสุ ิตมหาปราสาท ๑๔๘
๔.๓ พระท่นี ั่งอมรินทรวนิ จิ ฉัย ๑๔๙
๔.๔ พระท่นี ่ังจักรีมหาปราสาท ๑๕๐
๔.๕ ปราสาทพระเทพบดิ ร ๑๕๓
๔.๖ วัดพระศรีรตั นศาสดาราม ๑๕๕
๔.๗ หอ๎ งรบั รองหนวํ ยราชการในพระองค๑ ๙๐๔ ฝง่ั ตะวันออก ๑๕๘
๔.๘ พระราชวังดุสติ ๑๖๒
๔.๙ พระท่นี ั่งอนนั ตสมาคม ๑๖๔
๔.๑๐ ลานพระราชวังดุสิต
๔.๑๑ ศาลาดสุ ติ าลัยและอาคารชยั พัฒนา สวนจิตรลดา

สารบญั (ต่อ)

หนา้

๔.๑๒ ทาเนียบรฐั บาล ๑๖๕
๔.๑๓ พระอารามหลวง ๑๖๙

บทท่ี ๕ แนวทางปฏบิ ัติท่สี าคญั ในการเขา้ ร่วมงาน ๑๘๔
๕.๑ ข๎อปฏบิ ตั ิเกีย่ วกบั พระราชสานกั ๒๐๕
๕.๒ บคุ คลทมี่ ีหน๎าทีใ่ นการไปรวํ มงาน ๒๐๖
๕.๓ ลกั ษณะกจิ กรรมในการเขา๎ รวํ มงาน ๒๐๖
๕.๓.๑ การวางพานพํมุ ๒๐๘
๕.๓.๒ การวางพวงมาลา ๒๑๑
๕.๓.๓ การลงนามถวายพระพรชยั มงคล ๒๑๓
๕.๓.๔ การรํวมพิธีถวายพระพรในโอกาสตาํ งๆ ๒๑๗
๕.๓.๕ การรับและสงํ เสดจ็ พระราชอาคนั ตกุ ะ ๒๒๑
๕.๓.๖ การเข๎าเฝ้าฯ
๕.๓.๗ การรวํ มงานพระราชพธิ ที รงบาเพญ็ พระราชกศุ ล ๒๒๒
ถวายผ๎าพระกฐนิ ๒๒๖
๕.๓.๘ การรํวมงานพระราชทานเพลงิ ศพ ๒๒๘
๕.๔ ข้ันตอนและแนวทางปฏบิ ัตใิ นการอานวยความสะดวก ๒๒๘
๕.๔.๑ ฐานะหนํวยงานเจ๎าของเรอื่ ง ๒๔๕
๕.๔.๒ ฐานะหนํวยประสานงาน ๒๗๒
๕.๔.๓ ฐานะเลขานกุ าร ๒๗๔
๕.๕ ขอ๎ ควรระวงั และข๎อเสนอนะ
๒๘๖
บรรณานกุ รม

**************************************



บทที่ ๑

บทนา

----------------------------------

๑.๑ ความเปน็ มาและความสาคัญ

งานพระราชพิธี รัฐพิธีและพิธีการของแตํละประเทศยํอมจะมีความ
แตกตํางกันออกไป แตํส่ิงท่ีเหมือนกันประการหนึ่ง คือ ต๎องมีการปฏิบัติสืบทอด
ติดตํอกันมา เชํนเดียวกันกับงานพระราชพิธี งานรัฐพิธีและงานพิธีการตํางๆ
ของประเทศไทยถือเป็นขนบธรรมเนียมประเพณีท่ีมีการปฏิบัติสืบทอดติดตํอ
กันมาอยํางยาวนาน โดยสามารถจาแนกที่มาออกเป็นประเภทใหญํๆ ได๎ ๒ ประเภท
คือ ขนบธรรมเนียมประเพณีที่คนในสังคมโดยทั่วไปถือปฏิบัติ เรียกวํา “ประเพณีราษฎร์”
และอีกประเภทหนึ่งเรียกวํา “ประเพณีหลวง” เป็นประเพณีท่ีปฏิบัติกันเฉพาะ
ในพระราชสานัก โดยประเพณีท้ังสองประเภทนี้มีการถํายทอดอิทธิพลตํอกันมา
เป็นเวลาช๎านาน กลําวคือ เดิมประเพณีหลวงได๎นาแบบอยํางไปจากประเพณีราษฎร๑
และนามาผสมผสานกับวัฒนธรรมหรือลัทธิตามศาสนาอื่นๆ เชํน ศาสนาพราหมณ๑
ทาให๎ประเพณีหลวงมีความเข๎มขลังมีความศักดิ์สิทธิ์ มีความงดงามและมีระเบียบแบบแผน
มากกวําประเพณีราษฎร๑ ตํอมา ประเพณีหลวงได๎แพรํหลายออกมาสํูภายนอกประชาชน
ท่ัวไปเห็นวําประเพณีหลวงมีความงดงาม มีความศักดิ์สิทธ์ิและมีระเบียบแบบแผน
จงึ ไดน๎ าไปประยกุ ต๑เขา๎ กับประเพณีที่ตนปฏบิ ัติกันอยเํู ดมิ

ประเพณีหลวงเป็นประเพณีท่ีปฏิบัติสืบทอดกันมาในพระราชสานัก
โดยมีพระมหากษัตริย๑ทรงเป็นศูนย๑กลางหรือทรงเป็นผู๎ประกอบพิธี ท้ังท่ีเป็นแบบแผน
ตามโบราณราชประเพณี หรอื เปน็ การพระราชพิธที ่ีทรงมีพระราชดาริ หรือมีพระราชประสงค๑
ใหจ๎ ัดทาข้นึ เพื่อความเปน็ สิริมงคลแกปํ ระเทศและประชาชน หรือราลึกถึงความสาคัญ
ของพระพุทธศาสนา หรือแสดงความกตัญ๒ูตํอพระบรมราชบุพการีท่ีทรงบาเพ็ญ
คุณประโยชน๑สาคัญตํอประเทศชาติด๎านตํางๆ เป็นต๎น ในสมัยโบราณถือวําหากได๎มีการ
พระราชพิธีเดือนละครั้งจะทาให๎บังเกิดความเป็นสิริมงคลแกํบ๎านเมือง ดังนั้น เม่ือสมเด็จ

-๒-

พระรามาธิบดีท่ี ๑ (อูํทอง) ทรงสถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีจึงทรงพระกรุณา
โปรดเกล๎าฯ ให๎กาหนดไว๎ในกฎมณเฑียรบาลวํา ถ๎าหากเดือนไหนมีการพระราชพิธีใด
ที่เป็นแบบแผน ให๎เป็นพระราชกรณียกิจสาหรับพระมหากษัตริย๑ในรัชกาลตํอไป
ซึ่งการพระราชพิธีเหลําน้ีพระมหากษัตริย๑พระองค๑ตํอๆ มาได๎ทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าฯ
เป็นพระราชกรณียกิจ หรือทรงแก๎ไข หรือทรงปรับปรุงให๎เกิดความเหมาะสมแกํกาลสมัย
มี ๒ ประเภท คือ

พระราชพิธีประจา คือ พระราชพิธีปกติที่พระมหากษัตริย๑ทรงปฏิบัติ
ในแตํละเดือนของทกุ ปี

พระราชพิธีจรหรือพระราชพิธีพิเศษ คือพระราชพิธีท่ีพระมหากษัตริย๑
ทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าฯ ให๎ประกอบข้ึนในมงคลสมัยตํางๆ ซ่ึงนอกเหนือจาก
พระราชพิธีประจา ตอํ มา ภายหลังจากการเปลย่ี นแปลงระบอบการปกครอง พทุ ธศักราช
๒๔๗๕ ประเทศไทยได๎ใช๎รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดในการบริหารประเทศ
โดยมีนายกรัฐมนตรีและคณะรัฐมนตรีเป็นผ๎ูรับผิดชอบในการบริหารราชการด๎านตํางๆ
ซ่ึงได๎เกิดงานอีกประเภทหน่ึงโดยที่รัฐบาลตลอดจนหนํวยงานของรัฐบาลจัดข้ึนเรียกวํา
“รัฐพิธี” โดยรัฐบาลหรือหนํวยงานของรัฐบาลที่เป็นเจ๎าของเรื่องอาจกราบบังคมทูลขอ
พระราชทานพระมหากรุณาธิคุณให๎ทรงลงไว๎เป็นงานรัฐพิธีและกราบบังคมทูลเชิญ
พระมหากษัตริย๑เสด็จพระราชดาเนินไปทรงเป็นองค๑ประธานประกอบพิธีหรือ
เชิญบคุ คลสาคญั อื่นก็ได๎แล๎วแตํความสาคัญของงานรัฐพิธีนั้นๆ๑ สํวน“พิธีการ”เป็นงาน
ที่บุคคลใดก็สามารถจัดขึ้นได๎ตามสิทธิตลอดจนแบบแผนของขนบธรรมเนียมประเพณี
การปฏิบัติของในแตํละสังคมหรือท๎องถ่ินอาจจะมีพิธีการที่สาคัญของพระมหากษัตริย๑
หรือรฐั บาล แตํมไิ ดก๎ าหนดเป็นพระราชพิธี หรอื รฐั พธิ ี เชนํ พิธรี บั รองพระราชอาคันตุกะ
หรือพิธีรับรองผ๎ูนา หรือประมุขของตํางประเทศที่เดินทางมาเยือนประเทศไทย
อยาํ งเป็นทางการ เป็นต๎น๒

๑สานักงานสํงเสริมสร๎างเอกลักษณ๑ของชาติ. สานักงานปลัดสานักนายกรัฐมนตรี.
ความหมายของพระราชพธิ ีงานพระราชกุศลและรัฐพธิ ี. แหลํงทีม่ า http//www.identily.opm.go.th.

๒สานักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี. ข๎อพึงปฏิบัติในการปฏิบัติเข๎าเฝ้าทูลละออง
ธุลพี ระบาท. กรุงเทพฯ อมรินทร๑พรน้ิ ตงิ้ แอนดพ๑ บั ลชิ ซ่ิง จากดั (มหาชน). ๒๕๔๒.

-๓-

ดงั น้ัน ผูท้ ต่ี อ้ งหรือจะตอ้ งเขา้ รว่ มงานพระราชพิธี รฐั พธิ ีและพิธีการ
ต่างๆ หรือมีหน้าที่ หรือมีภารกิจในการอานวยความสะดวกในการเข้าร่วมงานดังกล่าว
ให้กับผู้บังคับบัญชาจะต้องมีความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับงานพระราชพิธี รัฐพิธีและ
พิธีการตา่ งๆ อย่างพอสมควร เน่ืองจากงานดังกล่าวเป็นงานที่มีความสาคัญอย่างยิ่ง
หากเกิดข้อผิดพลาดต่างๆ เช่น การไปเข้าร่วมงานไม่ตรงเวลา การไปเข้าร่วมงานผิด
สถานท่ีจัดงาน การแต่งกายไม่ถูกต้อง ฯลฯ จะส่งผลเสียต่อเกียรติของผู้เข้าร่วมงาน
และหรอื ภาพลกั ษณข์ ององคก์ ร โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ หากผู้เข้าร่วมงานไปในฐานะ
ผแู้ ทนขององคก์ ร

๑.๒ วตั ถปุ ระสงค์

เพื่อใช๎เป็นแหลํงข๎อมูลความรู๎ สาหรับศึกษาและหรือนาไปประยุกต๑
ใชใ๎ นการปฏิบตั หิ นา๎ ที่ให๎เกิดประสิทธิภาพมากยง่ิ ขึ้น

๑.๓ นยิ ามศพั ท์

พระราชพิธี๓ หมายถึง งานที่พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยูํหัวทรงพระกรุณา
โปรดเกล๎าฯ กาหนดไว๎เป็นประจาตามราชประเพณี ซ่ึงจะเสด็จพระราชดาเนินไป
ทรงประกอบพิธีเป็นสาคัญ ซ่ึงกํอนถึงงานพระราชพิธีจะทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าฯ
ให๎มีหมายกาหนดการพระราชพิธีท่ีจะเสด็จพระราชดาเนินไปทรงประกอบพระราช
กรณียกิจ

รฐั พิธี๔ หมายถงึ งานที่รัฐบาลกราบบังคมทูลขอพระมหากรุณาให๎ทรงรับ
ไว๎เป็นงานรัฐพิธี มีหมายกาหนดการท่ีกาหนดไว๎เป็นประจา ซึ่งพระบาทสมเด็จ
พระเจ๎าอยูํหัวฯ จะเสด็จพระราชดาเนินไปทรงเป็นประธานในพิธีหรือทรงพระกรุณา
โปรดเกลา๎ ฯ ให๎มผี ๎แู ทนพระองค๑

๓แหลงํ ที่มาเดียวกนั กับเชงิ อรรถ ๒
๔แหลํงที่มาเดยี วกันกับเชงิ อรรถ ๒

-๔-

พิธีการ๕ หมายถึง งานท่ีผู๎ใดก็ตามสามารถจัดขึ้นตามสิทธิตลอดจน
แบบของขนบธรรมเนียมประเพณีการปฏิบัติในแตํและสังคมหรือในแตํละท๎องถ่ิน
เชนํ พธิ ีแตํงงาน พธิ อี ุปสมบท เป็นต๎น อยาํ งไรกต็ ามอาจมพี ิธสี าคัญของพระมหากษัตริย๑
หรือรัฐบาลแตํมิได๎กาหนดเป็นพระราชพิธี หรือรัฐพิธีสาคัญของพระมหากษัตริย๑
หรือรัฐบาล เชํน พิธีรับรองพระราชอาคันตุกะ และพิธีรับรองผ๎ูนาหรือประมุขตํางประเทศ
ทเ่ี ดินทางมาเยอื นประเทศไทยอยํางเป็นทางการในฐานะแขกของรฐั บาล เป็นต๎น

หมายรับส่ัง๖ หมายถึง เป็นเอกสารที่ออกถึงพระบรมวงศานุวงศ๑และ
ผ๎ูมีตาแหนํงเฝ้าฯ รวมไปถึงหนํวยราชการท่ีเก่ียวข๎องทราบ เป็นเอกสารที่ออกจาก
หนํวยงานของสานักพระราชวังท่ีรับผิดชอบในการปฏิบัติการพระราชพิธี รัฐพิธี
และพิธีการตํางๆ เป็นเอกสารที่ออกถึงผู๎ท่ีได๎รับพระราชทานพระมหากรุณาธิคุณ
ในเรอ่ื งตาํ งๆ

หมายกาหนดการ๗ หมายถึง เอกสารแจ๎งกาหนดข้ันตอนของงาน
พระราชพิธีท่ีจะต๎องอ๎างพระบรมราชโองการ คือ ขึ้นต๎นด๎วยข๎อความวํา “เลขาธิการ
พระราชวงั รบั พระบรมราชโองการเหนอื เกล๎าฯ สงั่ วาํ ” เสมอไป

กาหนดการ๘ หมายถึง เอกสารแจ๎งกาหนดขั้นตอนของงานโดยทั่วไป
ที่ทางราชการหรือเอกชนจดั ทาข้ึนเอง

**************************************

๕แหลงํ ท่ีมาเดยี วกันกบั เชงิ อรรถ ๒
๖สรรชัย เทียมทวีสิน. ความร๎ูเกี่ยวกับงานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และ
ประเพณใี นราชสานกั .สานักพระราชวงั ,กรงุ เทพมหานคร ,เอกสารประกอบการบรรยายพ.ศ. ๒๕๕๑.
๗แหลงํ ท่มี าเดียวกันกับเชงิ อรรถ ๖
๘แหลงํ ท่ีมาเดียวกนั กับเชงิ อรรถ ๖

บทท่ี ๒

ความหมายและความรทู้ ั่วไป

----------------------------------

บทนี้จะกลําวถึงความหมายและความรู๎ท่ัวไปที่เกี่ยวข๎องกับงาน
พระราชพิธี รัฐพิธีและพิธีการตํางๆ เชํน ความหมายของงานพระราชพิธี รัฐพิธี
และพิธีการ ตารางกาหนดวันพระราชพิธี รัฐพิธีและพิธีการตํางๆ ความหมายของ
หมายรับสั่ง หมายกาหนดการและกาหนดการ พร๎อมท้ังตัวอยํางของหมายรับสั่ง
หมายกาหนดการและกาหนดการแตํละประเภท โดยจะเป็นการขยายความจาก
นยิ ามศัพท๑ ซึ่งจะทาให๎เกิดความเข๎าใจชัดเจนยิ่งข้ึน รวมถึงประวัติความเป็นมา
ของงานพระราชพิธี งานรัฐพธิ ี งานพธิ ีการตํางๆ ตลอดจนข้นั ตอนการปฏิบตั เิ กีย่ วกับ
งานพระราชทานเพลงิ ศพ โดยมีรายละเอียด ดังน้ี

๒.๑ ความหมายของงานพระราชพธิ ี รฐั พิธีและพิธกี าร

๒.๑.๑ พระราชพธิ ี๙ หมายถึง งานท่ีพระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัว
ทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าฯ กาหนดไว๎เป็นประจาตามราชประเพณี ซ่ึงจะเสด็จพระราช
ดาเนินไปทรงประกอบพิธีเป็นสาคัญ ซึ่งกํอนถึงงานพระราชพิธีจะทรงพระกรุณา
โปรดเกล๎าฯ ให๎มีหมายกาหนดการพระราชพิธีท่ีจะเสด็จพระราชดาเนินไปทรง
ประกอบพระราชกรณยี กจิ โดยปกติจะมีข๎าราชการ องคมนตรี คณะรัฐมนตรี และ
ผู๎มีตาแหนํงเฝ้าฯ จะไปเข๎าเฝ้าฯ ในพระราชพิธีดังกลําว เว๎นแตํจะเป็นการสํวนพระองค๑
หรือเป็นภายใน ซงึ่ สามารถแบํงงานพระราชพธิ ไี ดเ๎ ปน็ ๒ ลักษณะ คอื

๑) พระราชพิธีท่ีจดั ขนึ้ เป็นประจาทกุ ปี๑๐ คือ จะมีกาหนดวัน
และเดือนที่แนํนอน ถือเป็นพระราชพิธีท่ีสืบเน่ืองติดตํอกันมายาวนานแตํโบราณ

๙แหลํงท่มี าเดยี วกันกับเชิงอรรถ ๖
๑๐แหลํงทมี่ าเดียวกนั กับเชงิ อรรถ ๖

-๖-

เชํน พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลวันพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
มหาราชและวันที่ระลึกมหาจักรีบรมราชวงศ๑ หรือพระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศล
วนั ปยิ มหาราช พระราชพธิ ีทรงบาเพ็ญพระราชกศุ ลถวายผา๎ พระกฐนิ เป็นต๎น

๒) พระราชพิธีท่ีจัดข้นึ เป็นพิเศษ๑๑ คอื จัดขึ้นตามที่ทรงพระกรุณา
โปรดเกล๎าฯ ให๎จัดข้ึนในโอกาสสาคัญเพิ่มจากพระราชพิธีประจาปี เชํน พระราชพิธี
อภิเษกสมรส พระราชพิธีสมโภชเดือนและข้ึนพระอํู พระราชพิธีฉลองสิริราชสมบัติ
ครบ ๖๐ ปี พระประมุขและพระราชวงศ๑ตํางประเทศทรงรํวมงานฉลองสิริราชสมบัติ
ครบ ๖๐ ปี พระราชพิธที รงบาเพญ็ พระราชกุศลทักษิณานุปทาน วันพระบรมราชสมภพ
๑๕๐ ปี และประกาศราชสดุดีเฉลิมพระเกียรติคุณพระบาทสมเด็จพระปรมินทร
มหาจุฬาลงกรณ๑ พระจลุ จอมเกลา๎ เปน็ ต๎น

ตารางกาหนดวันพระราชพธิ ปี ระจาปี

ลาดับ ชื่อพระราชพธิ ี วัน เดือน ปี สถานที่ การแต่งกาย หมายเหตุ
-
๑. พระราชกุศล ข้นึ ๑๕ คา่ พระอุโบสถ เคร่ืองแบบ
มาฆบูชา เดอื น ๓ วัดพระศรีรตั น ปกตขิ าว
ศาสดาราม

๒. วันพระบาทสมเด็จ ๖ เมษายน พระอโุ บสถ เครื่องแบบ มีรฐั พิธอี ีก

พระพุทธยอดฟ้า วดั พระศรีรัตน ปกตขิ าว พิธหี นงึ่ จัดท่ี

จุฬาโลกมหาราชและ ศาสดาราม ปฐมบรมราชานสุ รณ๑

วันที่ระลึกมหาจักรี สะพานพทุ ธยอดฟา้

บรมราชวงศ๑ กํอนเสด็จฯ

วัดพระศรรี ตั น

ศาสดาราม

๑๑แหลํงทม่ี าเดียวกนั กบั เชงิ อรรถ ๖

-๗-

ลาดับ ชือ่ พระราชพิธี วัน เดือน ปี สถานที่ การแต่งกาย หมายเหตุ

๓. พระราชพิธี ๑๕ เมษายน หอพระสุลาลัย เครอื่ งแบบ หอพระสลุ าลัย
พมิ าน
สงกรานต๑ หอพระธาตุ ปกติขาว พมิ านและ
มณเฑยี ร หอพระธาตุ
พระที่นง่ั อมรินทร มณเฑยี ร
วนิ ิจฉยั เปน็ การสวํ น
และพระอโุ บสถ พระองค๑

วดั พระศรรี ตั น

ศาสดาราม

๔. พระราชกุศล ๔ พฤษภาคม พระทีน่ งั่ อมรินทร เครอ่ื งแบบ -
วินจิ ฉัย ครง่ึ ยศ
ทักษณิ านปุ ทาน

และพระราชพธิ ี ๕ พฤษภาคม พระทีน่ ่ังอมรินทร เคร่อื งแบบ

ฉตั รมงคล วนิ จิ ฉัย คร่งึ ยศ

๖ พฤษภาคม พระที่นั่งอมรนิ ทร เครือ่ งแบบ
ปกตขิ าว
วนิ ิจฉัย/

ประดบั

เหรยี ญ

๕. พระราชพธิ ี พระที่นง่ั ดสุ ิต เครอื่ งแบบ มรี ัฐพธิ อี ีก
พืชมงคลจรด มหาปราสาท เต็มยศ
พระนังคลั แรก พระอุโบสถ พิธหี นึ่งจดั
นาขวญั วัดพระศรรี ัตน เครอื่ งแบบ ณ มณฑลพิธี
ศาสดาราม ครงึ่ ยศ ทอ๎ งสนามหลวง
และปราสาท
พระเทพบิดร

สานกั พระอุโบสถ
พระราชวงั วัดพระศรีรัตน
กาหนดราว ศาสดาราม
เดอื นพฤษภาคม

-๘-

ลาดับ ชอ่ื พระราชพิธี วนั เดอื น ปี สถานท่ี การแตง่ กาย หมายเหตุ
-
๖. พระราชพธิ ี ขนึ้ ๑๔ ค่า พระอโุ บสถ เครือ่ งแบบ
ทรงบาเพญ็ เดือน ๖ วดั พระศรรี ัตน ปกตขิ าว
พระราชกศุ ล ข้นึ ๑๕ คา่ ศาสดาราม
วสิ าขบูชา เดอื น ๖

๗. พระราชพิ ธี เฉลิ ม ๓ มถิ นุ ายน พระบรมมหาราชวัง เคร่อื งแบบ ลงนามถวาย

พระชนมพรรษาสมเด็จ ปกติขาว พระพร

พระนางเจ๎ าสุ ทิ ดา

พัชรสุธาพิมลลักษณ

พระบรมราชนิ ี

๘. พระราชพิ ธี ทรง ๙ มิถุนายน พระบรมราชานุ เคร่อื งแบบ มีรฐั พธิ ีอีก

บาเพ็ญพระราชกุศล สาวรีย๑วัดสุทัศน ปกตขิ าว พิธีหนึ่งจดั
ในอภิลักขิตสมัย เทพวราราม ณ พระบรม
คล๎ ายวั นสวรรคต และพระท่นี ง่ั ราชานสุ าวรีย๑
พระบาทสมเด็จพระ อมรนิ ทรวนิ จิ ฉัย เชิงสะพาน
ปรเมนทรมหาอานันท พระราม ๘
มหิ ดลพระอั ฐม

รามาธิบดินทร และ

พระราชกุศลทักษิณา

นุปทานพระบรม

อั ฐิ ส ม เ ด็ จ พ ร ะ

ม หิ ต ล า ธิ เ บ ศ ร

อดุลยเดชวิ กรม

พระบรมราชชนก

และสมเด็จพระศรี

น ค ริ น ท ร า บ ร ม

ราชชนนี

-๙-

ลาดบั ชอ่ื พระราชพิธี วนั เดอื น ปี สถานท่ี การแตง่ กาย หมายเหตุ

๙. พระราชพิธที รง ขึ้น ๑๕ ค่า พระอโุ บสถ เครอ่ื งแบบ -

บาเพ็ญพระราช เดือน ๘ วัดพระศรีรัตน ปกติขาว
กุศลเนื่องในวัน ศาสดาราม

อาสาฬหบชู าและ พระอโุ บสถ

เทศกาลเขา๎ พรรษา วัดบวรนเิ วศ

วิหาร

๑๐. พระราชพิธีเฉลมิ ๒๘ กรกฎาคม พระบรมมหาราชวงั เครื่องแบบ ค ณ ะ รั ฐ ม น ต รี
พระชนมพรรษา ปกตขิ าว ได๎มีมติเมื่อวันท่ี
๑๑ เม.ย. ๖๐ กาหนด
พระบาทสมเด็จ ให๎วันท่ี ๒๘ ก.ค.
เจ๎าอยหํู ัวมหาวชิรา ของทุกปี เป็นวัน
ลงกรณ บดนิ ทร เฉลิ มพระชนม

เทพยวรางกรู พรรษาฯ และถือ
เป็นวนั หยดุ ราชการ

๑๑. พระราชพิธเี ฉลิม ๑๒ สิงหาคม พระบรมมหาราชวัง เคร่ืองแบบ ลงนามถวาย
พระชนมพรรษา และพระทีน่ ง่ั ปกตขิ าว พระพร และ
สมเด็จพระนางเจ๎าฯ อมรนิ ทรวนิ ิจฉยั เจริญพระ
พระบรมราชินีนาถ พทุ ธมนต๑
พระบรมราชชนนี
พันปหี ลวง พระทน่ี ั่ง เครอื่ งแบบ มีรฐั พธิ ีอีก
อมรินทรวินิจฉยั เต็มยศ พิธหี นึง่ ณ
๑๒. พระราชพิธีทรง ๑๓ ตุลาคม
บาเพ็ญพระราช ทอ๎ งสนามหลวง
กุศลเนื่องในวัน
คล๎ายวันสวรรคต
พระบาทสมเด็จ
พระปรมนิ ทรมหา
ภูมิพลอดุยเดช
บรมนาถบพติ ร

- ๑๐ -

ลาดับ ชอ่ื พระราชพธิ ี วัน เดอื น ปี สถานท่ี การแตง่ กาย หมายเหตุ

๑๓. พระราชพธิ ที รง ๒๓ ตุลาคม พระท่ีนง่ั เครอ่ื งแบบ มีรฐั พธิ ีอกี
บาเพ็ญพระราช อมรนิ ทรวินจิ ฉัย คร่ึงยศ พิธีหนงึ่ ณ
กุศลวนั ปิยมหาราช ลานพระราชวัง
ดสุ ติ

๑๔. พระราชพธิ ที รง ราวเดือน ต.ค.- พระอารามหลวง เคร่อื งแบบ -
บาเพ็ญพระราช พ.ย. แรม ๖ คา่ สุดแตํจะทรงพระ เต็มยศ
กศุ ลถวายผ๎าพระกฐนิ เดอื น ๑๑ กรณุ าโปรดเกลา๎ ฯ

๑๕. พระราชพธิ ีทรง ๕ ธันวาคม พระทนี่ ัง่ อมรินทร เครอื่ งแบบ คณะรั ฐมนตรี
บาเพ็ญพระราช วนิ ิจฉยั เต็มยศ ได๎มีมติเมื่อวันที่
กศุ ลทกั ษิณา ๗ก.พ.๖๐ กาหนด
นุปทาน เน่อื งใน ๖ ธันวาคม พระท่นี ่งั อมรินทร เครื่องแบบ ให๎วันท่ี ๕ ธ.ค.
วนั คลา๎ ยวนั เฉลิม วนิ จิ ฉัย ครึง่ ยศ ของทุกปี เป็นวัน
พระชนมพรรษา ค ล๎ า ย วั น เฉลิ ม
พระบาทสมเดจ็ พระชนมพรรษา
พระปรมนิ ทร พระบาทสมเด็จ
มหาภูมิพลอดยุ เดช พระปรมินทรมหา
บรมนาถบพิตร ภูมิพลอดุยเดช
บรมนาถบพิตร
เป็นวันชาติ เป็น
วันพํอแหํงชาติ
แ ล ะ ถื อ เ ป็ น
วนั หยุดราชการ

๑๖. พระราชพิธฉี ลอง ๑๐ ธันวาคม พระท่นี ่งั อนนั ต เครื่องแบบ มีรฐั พธิ ีอีก
วนั พระราชทาน สมาคม เตม็ ยศ พิธีหนง่ึ
รัฐธรรมนญู แหํง ณ พระบรม
ราชอาณาจักรไทย ราชานสุ าวรยี ๑
หน๎าตึกรัฐสภา

- ๑๑ -

๒.๑.๒ รัฐพธิ ี๑๒ หมายถึง งานท่รี ฐั บาลกาหนดขนึ้ โดยกราบบังคมทูล
ขอพระมหากรุณาธิคุณให๎ทรงลงไว๎เป็นงานรัฐพิธี มีหมายกาหนดการซึ่งกาหนด
ไว๎เป็นประจา โดยพระมหากษัตริย๑เสด็จพระราชดาเนินไปเป็นประธานในพิธี
หรือทรงพระกรณุ าโปรดเกลา๎ ใหม๎ ผี ู๎แทนพระองค๑ โดยปจั จบุ นั งานรัฐพิธีจะมีองคมนตรี
คณะรัฐมนตรี ข๎าราชการและบุคคลสาคัญไปเข๎าเฝ้าฯ รัฐพิธีสามารถแบํงออกได๎
๒ลักษณะ คือ

๑) รัฐพิธีประจา คือ งานรฐั พิธีทกี่ าหนดไว๎เป็นประจาปี

๒) รฐั พิธพี เิ ศษ คือ งานรัฐพิธีประกอบข้ึนนอกเหนือจาก

รฐั พิธีประจาปี

ตารางกาหนดวันรัฐพธิ ปี ระจาปี

ลาดับ ช่อื รฐั พธิ ี วนั เดอื น ปี สถานที่ การแตง่ กาย หมายเหตุ

๑. ถวายราชสักการะ ๑๗ มกราคม พระบรมราชานุ เครื่องแบบ คณะรัฐมนตรไี ด๎มมี ติ
สาวรีย๑ อุทยาน เมอ่ื วันท่ี ๕ตุลาคม
พอํ ขุนรามคาแหง ประวัตศิ าสตร๑ ปกตขิ าว ๒๕๕๓ ใหก๎ าหนด
มหาราช สุโขทยั อาเภอ
เป็นวันรฐั พธิ ี

เมอื งสุโขทัย
จังหวัดสโุ ขทัย

๒. ถวายราชสักการะ ๑๘ มกราคม พระบรมราชา เคร่ืองแบบ -

สมเด็จพระนเรศวร นสุ รณ๑ อาเภอ ปกตขิ าว

มหาราช ดอนเจดีย๑

(วันกองทพั ไทย) จงั หวัดสุพรรณบรุ ี

๓. วันท่รี ะลึก ๒๔กุมภาพันธ๑ อุทยานพระบรม เครอ่ื งแบบ -

พระบาทสมเด็จ ราชานุสาวรีย๑ ปกตขิ าว

พระพุทธเลศิ หล๎า อาเภออัมพวา

นภาลัย (ร.๒) จงั หวัด

สมุทรสงคราม

๑๒แหลํงทีม่ าเดียวกนั กับเชงิ อรรถ ๖

- ๑๒ -

ลาดับ ช่ือรฐั พิธี วัน เดอื น ปี สถานที่ การแตง่ กาย หมายเหตุ

๔. วนั ทรี่ ะลึก ๓๑ มนี าคม พระบรมราชานุสารยี ๑ เครื่องแบบ -

พระบาทสมเดจ็ ลานพลบั พลามหา ปกติขาว

พระน่งั เกล๎า เจษฎาบดินทร๑

เจา๎ อยํูหวั พระมหา วัดราชนดั ดา

เจษฎาราชเจา๎ (ร.๓) กรุงเทพมหานคร

๕. การพธิ ีจรด ตามดถิ ีฤกษ๑ มณฑลพธิ ี เครื่องแบบ มพี ระราชพธิ ี

พระนังคัลแรก ของโหรหลวง ท๎องสนามหลวง ปกติขาว ณ พระอุโบสถ

นาขวญั วดั พระศรรี ตั น

ศาสดาราม

กอํ นวนั การพิธี

จรดพระนงั คัล

แรกนาขวญั

๖. วันพระบาทสมเด็จ ๖ เมษายน ปฐมบรมราชานสุ รณ๑ เครื่องแบบ มพี ระราชพิธี

พระพุ ทธยอดฟ้ า สะพานพุทธยอดฟ้า ปกตขิ าว ณ พระอโุ บสถ
จุฬาโลกมหาราช วัดพระศรรี ตั น
และวันท่ีระลึกมหา ศาสดาราม
จกั รบี รมราชวงศ๑ หลงั เสดจ็ ฯ
(ร.๑) จากปฐมบรม

ราชานสุ รณฯ๑

๗. ถวายราชสกั การะ ๒๕เมษายน พระบรมราชานสุ รณ๑ เคร่ืองแบบ -

สมเดจ็ พระนเรศวร อาเภอดอนเจดยี ๑ ปกติขาว

มหาราช จังหวดั สพุ รรณบรุ ี

(วนั สวรรคต)

๘. วนั ที่ระลึกพระบาท ๓๐พฤษภาคม พระบรมราชา เครอ่ื งแบบ -

สมเดจ็ พระปกเกลา๎ นุสาวรยี ๑ หน๎าตกึ ปกติขาว

เจา๎ อยํหู ัว (ร.๗) รฐั สภาพระราชวงั ดุสิต

- ๑๓ -

ลาดับ ชือ่ รัฐพธิ ี วนั เดอื น ปี สถานท่ี การแต่งกาย หมายเหตุ

๙. วันท่ีระลกึ พระบาท ๙ มถิ นุ ายน พระบรมราชานสุ าวรยี ๑ เครอ่ื งแบบ คณะรฐั มนตรี

สมเด็จพระปรเมนทร เชงิ สะพานพระราช๘ ปกติขาว ได๎มีมติเม่อื วนั ท่ี

มหาอานนั ทมหดิ ล ๑๒ พฤษภาคม

พระอฐั มรามาธิ ๒๕๕๘ ให๎

บดินทร (ร.๘) กาหนดเปน็

วันรฐั พิธี และ

มพี ระราชพธิ ี

ณ วดั สุทัศน๑ฯ

และพระทีน่ งั่

อมรนิ ทรวนิ ิจฉัย

๑๐. ถวายราชสกั การะ ๑๑กรกฎาคม พระบรมราชา เครื่องแบบ คณะรฐั มนตรี

สมเดจ็ พระนารายณ๑ นุสาวรยี ๑ สมเดจ็ ปกติขาว ไดม๎ ีมติเม่อื วนั ท่ี

มหาราช พระนารายณ๑มหาราช ๕ตลุ าคม๒๕๕๓

อาเภอเมืองลพบรุ ี ให๎กาหนดเป็น

จงั หวดั ลพบุรี วันรัฐพธิ ี

๑๑. ถวายราชสักการะ ๑ ตลุ าคม พระบรมราชานสุ าวรยี ๑ เคร่อื งแบบ คณะรฐั มนตรี

พระบาทสมเดจ็ พระบาทสมเดจ็ พระ ปกตขิ าว ได๎มีมตเิ มือ่

พระจอมเกลา๎ จอมเกลา๎ เจ๎าอยหูํ ัว วนั ที่ ๒๒

เจ๎าอยหํู วั (ร.๔) พระราชวังสราญรมย๑ กรกฎาคม

๒๕๕๗ให๎

กาหนด เปน็ วนั

รฐั พิธี

๑๒. วันคลา๎ ยวนั ๑๓ ตุลาคม ทอ๎ งสนามหลวง เคร่อื งแบบ คณะรัฐมนตรี
ปกติขาว ได๎มีมติเมื่อวันที่
สวรรคตพระบาท
สมเด็จพระปรมนิ ทร ๑๑เม.ย.๖๐กาหนด
มหาภูมิพลอดุยเดชฯ วันรฐั พธิ ีดงั กลําว

- ๑๔ -

ลาดบั ชือ่ รัฐพธิ ี วนั เดอื น ปี สถานที่ การแตง่ กาย หมายเหตุ

๑๓. วันปิยมหาราช ๒๓ ตุลาคม พระบรมราชานสุ รณ๑ เคร่ืองแบบ มพี ระราชพิธี
พระลานพระราชวงั ดสุ ติ ปกติขาว ณ พระทน่ี ่ัง

สวมหมวก อมรินทรวนิ ิจฉัย

๑๔. ถวายบังคมพระ ๒๓พฤศจิกายน พระบรมราชานุสรณ๑ เครื่องแบบ -
บรมราชานสุ รณ๑
พระบาทสมเดจ็ สวนลุมพินี ปกตขิ าว
พระมงกุฎเกล๎า
เจ๎าอยํูหวั

๑๕. วันรฐั ธรรมนูญ ๑๐ธันวาคม พระบรม เครื่องแบบ มพี ระราชพธิ ี
ราชานุสาวรีย๑ ปกตขิ าว ณ พระท่ีน่ัง
(ถวายบงั คมพระบรม หน๎าตกึ รฐั สภา
ราชานสุ าวรียพ๑ ระบาท อนนั ตสมาคม
สมเด็จพระปกเกล๎า
เจา๎ อยูํหัว)

๑๖. วนั สมเด็จพระเจ๎า ๒๘ ธันวาคม พระราชานุสาวรีย๑ เครื่องแบบ -

ตากสนิ มหาราช วงเวียนใหญํ ปกตขิ าว

๒.๑.๓ พิธีการ๑๓ หมายถึง งานที่บุคคลใดก็สามารถจัดขึ้นตามสิทธิ

ตลอดจนแบบของขนบธรรมเนียมประเพณีการปฏิบัติของแตํละสังคมหรือท๎องถิ่น
เชํน พิธีแตํงงาน พิธีอุปสมบท เป็นต๎น ซ่ึงพิธีการที่สาคัญอาจจัดข้ึนโดยรัฐบาล
หรือพระมหากษัตริย๑ แตํมิได๎กาหนดเป็นพระราชพิธีหรือรัฐพิธี เชํน พิธีรับรอง
พระราชอาคนั ตุกะ หรอื พิธีรับรองผ๎ูนาหรือประมขุ ตํางประเทศทีเ่ ดนิ ทางมาเยือน
ประเทศไทยอยํางเป็นทางการ เป็นต๎น ซึ่งพิธีการสาคัญท่ีเก่ียวข๎องกับงานของ
ศาลปกครองสามารถสรุปไดต๎ ามตารางวนั พิธกี ารท่สี าคญั ประจาปี ดังน้ี

๑๓แหลํงท่ีมาเดียวกันกบั เชงิ อรรถ ๖

- ๑๕ -

ตารางกาหนดวนั พิธกี ารท่ีสาคัญประจาปี

ลาดบั ช่ือพธิ กี าร วัน เดอื น ปี สถานที่ การแตง่ กาย หมายเหตุ

๑. เทศกาลขนึ้ ปใี หมํ ๑ มกราคม พระบรมมหาราชวัง เครื่องแบบ ลงนาม
ปกตขิ าว ถวายพระพร
๒. วันคล๎ายวนั พระราช ๑ เมษายน อาคารชัยพฒั นา เคร่ืองแบบ -
สมภพสมเดจ็ พระ ปกตขิ าว
กนษิ ฐาธริ าชเจา๎ ฯ
เครอ่ื งแบบ -
๓. งานสโมสรสันนิบาต ๔ พฤษภาคม ทาเนยี บรฐั บาล เต็มยศ
เน่ืองในวันฉัตรมงคล หรือหลังจากนั้น

๔. วันสญั ญาธรรมศักดิ์ ๕ เมษายน ลานอนสุ าวรยี ๑ ชุดสูทสากล -
-
ศาสตราจารย๑สัญญา -

ธรรมศกั ด์ิ มหาวทิ ยาลยั

ธรรมศาสตร๑ ศูนย๑รังสติ

๕. งานวนั ปรีดี ๑๑พฤษภาคม ลานปรีดี พนมยงค๑ ชุดสทู สากล

มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร๑

ทาํ พระจันทร๑

๖. งานวนั รพี ๗ สงิ หาคม พระบรมรปู ฯ ชดุ สทู สากล

ศาลยตุ ธิ รรม

๗. งานสโมสรสนั นบิ าต ๒๘ กรกฎาคม ทาเนยี บรฐั บาล เครือ่ งแบบ -
เนื่องในวนั เฉลมิ พระ หรือหลังจากน้ัน -
เตม็ ยศ

ชนมพรรษาพระบาท

สมเด็จพระเจ๎าอยํหู วั ฯ

๘. งานวนั ชาติและวัน สถานเอกอัคร ตามท่ีสถานเอกอคั ร ชุดสากล

สถาปนาวาระสาคัญ ราชทตู จัดและ ราชทตู กาหนด นยิ ม

ตาํ งๆ ของตาํ งประเทศ เชิญมา

- ๑๖ -

๒.๒ ความหมายของหมายรับสั่ง หมายกาหนดการและกาหนดการ๑๔

๒.๒.๑ หมายรับสั่ง หมายถึง เอกสารท่ีแจ๎งถึงพระบรมวงศานุวงศ๑และ
ผ๎ูมีตาแหนํงเฝ้าฯ รวมไปถึงสํวนราชการที่เก่ียวข๎องทราบ เป็นเอกสารท่ีออกจาก
หนํวยงานของสานักพระราชวังที่รับผิดชอบในการปฏิบัติการพระราชพิธี รัฐพิธี
และพิธีการตํางๆ เป็นเอกสารที่แจ๎งถึงผ๎ูท่ีได๎รับพระราชทานพระมหากรุณาธิคุณ
ในเรอื่ งตาํ งๆ

๑๔แหลํงท่มี าเดยี วกนั กบั เชงิ อรรถ ๖

- ๑๗ -

๒.๒.๒ หมายกาหนดการ หมายถึง เอกสารแจ๎งกาหนดขั้นตอนของงาน
พระราชพิธีที่จะต๎องอ๎างพระบรมราชโองการ คือ ข้ึนต๎นด๎วยข๎อความวํา “เลขาธิการ
พระราชวังรบั พระบรมราชโองการเหนือเกล้าฯ สั่งว่า” เสมอไป

- ๑๘ -

๒.๒.๓ กาหนดการ หมายถึง เอกสารแจ๎งกาหนดข้ันตอนของงาน
โดยทวั่ ไปทท่ี างราชการหรอื เอกชนจัดทาขึ้นเอง

- ๑๙ -

๒.๓ ความรเู้ กี่ยวกับงานพระราชพธิ ี๑๕

ตามท่ีได๎กลําวถึงลักษณะของงานพระราชพิธีและตารางวันพระราชพิธี
ประจาปีตามข๎อ ๒.๑.๑ จะทาให๎เราทราบวํา ในรอบปีมีงานพระราชพิธีใดบ๎าง
แตํถ๎ามีการสอบถามลงไปในรายละเอียดของงานพระราชพิธีแตํละงานวํามีความ
เป็นมาอยํางไร หากเราไมํมีข๎อมูลหรือมิได๎ศึกษาค๎นคว๎ามากํอนก็คงไมํสามารถ
ให๎คาตอบได๎ ดังน้ัน เพ่ือให๎ได๎ข๎อมูลสาหรับใช๎อ๎างอิง จึงขออธิบายรายละเอียด
ความเปน็ มาของงานพระราชพิธแี ตํละงานพอสังเขป ดังน้ี

๒.๓.๑ พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลมาฆบูชา วันมาฆบูชาปกติ
จะตรงกับวันข้ึน ๑๕ ค่า เดือน ๓ แตํถ๎าปีใดมีอธิกมาส คือ มีเดือน ๘ สองหน
วันมาฆบูชาจะเลื่อนเป็นวันข้ึน ๑๕ ค่า เดือน ๔ วันมาฆบูชาเป็นวันสาคัญทางศาสนา
ท่ีปรากฏเหตกุ ารณ๑นาํ อศั จรรย๑ ๔ ประการ เรยี กวาํ “จาตรุ งคสนั นิบาต” คือ

๑) เป็นวันท่ีพระภิกษุ จานวน ๑,๒๕๐ รูป มาประชุมเฝ้า
สมเด็จพระสัมมาสัมพทุ ธเจ๎าพรอ๎ มกันโดยมิได๎นัดหมาย

๒) พระภิกษทุ ง้ั หมดลว๎ นเป็นพระอรหนั ต๑
๓) พระภกิ ษุเหลาํ น้ันล๎วนเปน็ พระภิกษุซึง่ พระพทุ ธเจ๎า
ทรงบวชใหท๎ ั้งสิน้
๔) เปน็ วันที่ดวงจนั ทร๑เสวยฤกษ๑มาฆบชู าบูรณมี
การพระราชกุศลมาฆบูชาเริ่มข้ึนในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล๎าเจ๎าอยูํหัว
ซึ่งปรากฏรายละเอียดเก่ียวกับพระราชพิธีน้ีในหนังสือพระราชพิธี ๑๒ เดือนของ
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยํูหัววํา ในสมัยนั้นมีการบาเพ็ญพระราชกุศล
เวลาเช๎า ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เวลาค่า ทรงจุดธูปเทียน เคร่ืองนมัสการ
พระสงฆ๑ทาวัตรเย็นและสวดมนต๑ตํอแล๎วสวดคาถาโอวาทปาติโมกข๑ มีการจุดเทียน

๑๕แหลํงทมี่ าเดียวกันกบั เชงิ อรรถ ๖

- ๒๐ -
ตามราวรอบพระอุโบสถ จานวน ๑,๒๕๐ เลํม ซ่ึงปัจจุบันเปล่ียนเป็นครอบบัว
ทาด๎วยกระเบ้ืองแก๎วขาวสลับสีตั้งรอบบนสันกาแพงระหวํางชํองเสาพระอุโบสถ
มีประโคม สังข๑ แตร ดุริยางค๑ แลว๎ จึงเทศนาโอวาทปาติโมกข๑กัณฑ๑ ๑ เป็นภาษา
บาลีและภาษาไทย เคร่ืองไทยธรรมบูชากัณฑ๑เทศน๑มี จีวร ๑ ผืน เงิน ๓ ตาลึง และ
ขนมตํางๆ เม่อื เทศน๑จบพระสงฆ๑ สวดมนต๑รับสัพพี

ตํอมา ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล๎าเจ๎าอยํูหัว
จนถึงรัชกาลปัจจุบนั การพระราชพิธีจะปฏบิ ัติดังตํอไปน้ี คือ กํอนถึงวันมาฆบูชา
เจ๎าหน๎าท่ีกองพระราชพิธี สานักพระราชวังจะมีหน๎าที่ในการนาเทียนรํุงคือ เทียนจุดบูชา
ตลอดคนื ขนาดข้ผี ึ้งหนกั ๓๓บาท สูง ๔๕ เซนติเมตร ถวายพระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัวฯ
เพื่อทรงเจิมและพระราชทานอุทิศไปจุดบูชาพระรัตนตรัย ณ พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตน
ศาสดาราม วัดบวรนิเวศวิหาร วัดเบญจมบพิตร วัดราชประดิษฐ๑วัดราชบพิธและ
วดั นิเวศธรรมประวัติ

(ท่ีมาของภาพ: สรรชัยเทยี มทวสี นิ “ความรเู๎ ก่ยี วกบั งานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานัก” สานกั พระราชวัง , กรุงเทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

- ๒๑ -

สวํ นการทรงบาเพ็ญพระราชกุศลนั้น พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยูํหัวฯ
ทรงเสด็จพระราชดาเนินไปยังพระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดารามทรงจุดธูปเทียน
เครื่องนมัสการบูชาพระรัตนตรัย ประทับพระราชอาสน๑ ทรงจุดเทียนชนวนพระราชทาน
หัวหน๎ากองพระราชพิธีเพื่อเชิญไปถวายเจ๎าอาวาสจุดเทียนรุํงที่ได๎ทรงพระราชอุทิศ
บูชาพระรัตนตรัยตามพระอารามหลวงพระสงฆ๑ ๓๐ รูป เจริญพระพุทธมนต๑แล๎ว
พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัวฯ ทรงโปรยดอกมะลิ ๑,๒๕๐ ดอก เทําจานวนพระอรหันต๑
ท่ีธรรมาสน๑ศิลาสาหรับพระราชาคณะน่ังถวายพระธรรมเทศนา แล๎วทรงจุดธูปเทียน
เคร่อื งทรงธรรม พระราชาคณะถวายศีล และถวายพระธรรมเทศนา ๑ กณั ฑ๑ พระบาทสมเด็จ
พระเจ๎าอยํูหัวทรงฯ ประเคนจตุปัจจัยไทยธรรม พระสงฆ๑ถวายอนุโมทนาถวายอดิเรก
เป็นเสร็จพธิ ี การแตงํ กาย เคร่ืองแบบปกตขิ าว

๒.๓.๒ พระราชพิธีวันพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
มหาราชและวันท่ีระลึกมหาจักรีบรมราชวงศ์ เร่ิมมีขึ้นเม่ือพุทธศักราช ๒๔๖๒
ในสมัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยมีพระราชดาริว่าทรงเป็น
ผู้มีพระคุณแก่ราชวงศ์และประเทศชาติเป็นอเนก และสถาปนาราชวงศ์จักรีขึ้น
และวันที่ ๖ เมษายน เป็นวันคล้ายวันเสด็จกรีธาทัพกลับถึงพระนครและได้รับเชิญขึ้น
ครอบครองสยามราชอาณาจักรเป็นปฐมวาระ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม
ให้ถือวันดังกล่าวเป็นวันที่ระลึกมหาจักรี โดยรูปแบบเป็นงานลักษณะการวางพานพุ่ม
ถวายราชสักการะ โดยเป็นท้ังงานพระราชพิธีและรัฐพิธี ในส่วนของพระราชพิธี
สานกั พระราชวงั จะออกหมายกาหนดการแจง้ ในวนั ที่ ๖ เมษายน ของทุกปี เป็นวันพระบาท
สมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชและวันที่ระลึกมหาจักรี บรมราชวงศ์
พระมหากษัตริย์จะเสด็จพระราชดาเนินไปยังวัดพระศรีรัตนศาสดาราม เข้าสู่พระอุโบสถ
ทรงจุดธูปเทียนถวายนมัสการพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร แล้วเสด็จพระราช
ดาเนินไปยังปราสาทพระเทพบิดร ทรงจุดธูปเทียนเครื่องราชสักการะถวายบังคมสมเด็จ
พระบรู พมหากษัตริยาธิราช แลว้ เสด็จพระราชดาเนนิ กลับ การแตง่ กายเครือ่ งแบบปกตขิ าว

- ๒๒ -

(ทม่ี าของภาพ: สรรชยั เทียมทวสี ิน “ความรู๎เก่ียวกบั งานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานกั ” สานักพระราชวัง , กรุงเทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

๒.๓.๓ พระราชพิธีสงกรานต์ สังคมไทยแตํโบราณมีวิธีการนับวัน
เดอื น ปที างจันทรคติ การเปลย่ี นศกั ราชในแตลํ ะปี จงึ ถือวันท่ีพระอาทิตย๑ยกเข๎า
สูรํ าศีเมษราวกลางเดอื นเมษายนเป็นวนั ปีใหมํหรือวันเถลิงศก มีประเพณีปฏิบัติ
เนื่องด๎วยความร่ืนเริงยินดีท้ังในสํวนของราชการและของราษฎร พระราชพิธีสงกรานต๑
ในสมัยอยุธยาเรียกวํา “พระราชพิธีเผด็จศก” เมื่อถึงสมัยต๎นกรุงรัตนโกสินทร๑
เรยี กพระราชพธิ ีนี้วํา “การพระราชกุศลสงกรานต์” การพระราชพิธีสงกรานต๑
ในการเถลิงศกน้ี ในสมัยรัชกาลที่ ๔ และรัชกาลที่ ๕ ทรงพระกรุณาโปรดเกล๎า
โปรดกระหมํอมให๎กาหนดธรรมเนียมปฏิบัติเป็นแบบแผนเพิ่มข้ึน คือ แตํเดิมมีพิธี
เสกน้าสรงมุรธาภิเษก กํอพระเจดีย๑ทราย ทรงบาเพ็ญพระราชกุศล ทรงถวายไตรจีวร
และภัตตาหารเพลแกํพระสงฆ๑ ซ่ึงมักเป็นข๎าวแชํตามเทศกาล สํวนธรรมเนียมที่
โปรดเกล๎าโปรดกระหมํอมให๎เพิ่มขึ้นใหมํ คือ การสรงน้าพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร

- ๒๓ -

และสมโภชเวียนเทียน ทรงสดัปกรณ๑พระอัฐิเจ๎านายในหอพระนาก ทรงสรงน้าและ
ทรงสักการะพระพุทธปฏิมาท่ีหอพระราชกรมานุสร หอพระราชพงศานุสร พระวิหาร
ยอดต๎นนิโครธ ในวัดพระศรีรัตนศาสดารามในสมัยรัชกาลที่ ๖ และรัชกาลท่ี ๗
ทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าโปรดกระหมํอมให๎รวมพระราชพิธีซ่ึงจัดขึ้นในเวลาใกล๎เคียงกัน
ไวใ๎ นคราวเดยี วกัน และกาหนดใหว๎ ันที่ ๑ เมษายน เป็นวันเถลิงศกตามที่เปล่ียนแปลง
มาแตใํ นสมยั รัชกาลที่ ๕

ในสมัยรัชกาลปัจจุบันทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าโปรดกระหมํอม
ให๎จัดการพระราชพิธีสงกรานต๑ให๎เหมาะสมกับกาลสมัย แตํยังคงรักษาความสาคัญ
ของราชประเพณีโบราณอันดีงามไว๎โดยครบถ๎วน โดยในระยะแรกมีกาหนดทรงบาเพ็ญ
พระราชกศุ ลตัง้ แตํวนั ท่ี ๑๓ ถึงวันท่ี ๑๖ เมษายน รวม ๔ วัน ปัจจุบันทรงพระกรุณา
โปรดเกล๎าโปรดกระหมํอมให๎รวมพระราชพิธีเข๎าไว๎ด๎วยกันสาหรับปฏิบัติพระราชกิจ
ในวันที่ ๑๕ เมษายนเพียงวันเดียว มีกาหนดทรงบาเพ็ญพระราชกุศลแบํงออกเป็น
๒ ชํวง ดงั ตอํ ไปน้ี

- ช่วงเช้า เวลา ๑๐.๓๐ นาฬิกา พระมหากษัตริย์จะเสด็จ
พระราชดาเนินไปยังพระมหามณเฑียรในพระบรมมหาราชวงั สรงนา้ พระพุทธรูป
สาคัญท่ีหอพระสุลาลัยพิมาน ทรงจุดธูปเทียนเคร่ืองนมัสการ แล้วทรงจุดธูป
เทียนบูชาพระสยามเทวาธิราชที่พระที่น่ังไพศาลทักษิณ และทรงเสด็จพระราช
ดาเนินไปยังหอพระธาตุมณเฑียรสรงน้าพระบรมอัฐิ พระอัฐิ ซึ่งประดิษฐานใน
หอพระธาตุมณเทียร แล้วเสด็จพระราชดาเนินออกพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย
ทางพระทวารเทวราชมเหศวร ทรงจุดธูปเทียนเครื่องนมัสการบูชาพระรัตนตรัย
พระสงฆท์ รงสมณศักดเิ์ จริญพระพทุ ธมนตก์ ารพระราชพธิ สี งกรานต์ จบแล้วทรง
ประเคนภัตตาหาร เม่ือพระสงฆ์รับพระราชทานฉันเสร็จ เจ้าพนักงานเชิญพระบรมอัฐิ
และพระอฐั ิออกประดษิ ฐานบนพระราชบัลลงั กภ์ ายใต้นพปฎลมหาเศวตฉัตรและ
บนพระที่น่ังกงภายใต้ฉัตรขาวลายทอง ๕ ช้ัน ทรงทอดผ้าคู่ พระสงฆ์สดับปกรณ์
ถวายอนโุ มทนา ถวายอดิเรก ถวายพระพรลา แล้วเสด็จพระราชดาเนินกลับ การแตํงกาย
เคร่อื งแบบปกตขิ าว

- ๒๔ -

(ทม่ี าของภาพ: สรรชยั เทียมทวีสนิ “ความร๎เู ก่ยี วกับงานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานัก” สานกั พระราชวงั , กรงุ เทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

- ช่วงบ่าย เวลา ๑๗.๓๐ นาฬิกา เสด็จพระราชดาเนินไป
ยังวัดพระศรีรัตนศาสดาราม เจ้าพนักงานกราบบังคมทูลถวายรายงาน
เครอ่ื งราชสกั การะท่ที รงพระราชอทุ ศิ พระราชทานใหก้ ระทรวงมหาดไทยเชิญไป
ถวายเป็นพุทธบูชาปูชนียสถานต่างๆ เสด็จพระราชดาเนินเข้าสู่พระอุโบสถ
ทรงพระสุหร่าย พระพุทธมหามณรี ตั นปฏมิ ากร พระสัมพุทธพรรณี พระพุทธยอด
ฟ้าจุฬาโลกย์ พระพุทธเลิศหล้านภาไลย ทรงจุดธูปเทียนนมัสการแล้วเสด็จ
พระราชดาเนินไปสรงน้ายังปูชนียวัตถุตามเจดียสถานในพระอาราม เข้าสู่หอ
พระนากทรงจุดธูปเทียนถวายสักการะพระอัฐิสมเด็จพระบรมราชเจ้า พระบรมอัฐิ
พระบาทสมเด็จพระป่ินเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงทอดผ้าคู่พระสงฆ์สดับปกรณ์
ถวายอนุโมทนา ถวายอดิเรก แล้วเสร็จพระราชดาเนินกลับ การแต่งกาย
เคร่อื งแบบปกตขิ าว

- ๒๕ -

(ที่มาของภาพ: สรรชัยเทียมทวสี ิน “ความร๎ูเกี่ยวกับงานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานกั ” สานกั พระราชวัง , กรงุ เทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

๒.๓.๔ พระราชกุศลทักษิณานุปทานและพระราชพิธีฉัตรมงคล
งานพระราชกุศลทักษิณานุปทาน คือ การบาเพ็ญพระราชกุศลถวายพระมหากษัตริย๑
ในรัชกาลกํอนๆ ในวันคล๎ายวันพระราชสมภพและวันสวรรคต พระบาทสมเด็จ
พระมงกุฎเกล๎าเจ๎าอยํูหัวโปรดเกล๎าโปรดกระหมํอมให๎รวมพิธีบาเพ็ญพระราชกุศล
อุทิศถวายพร๎อมกันในเทศกาลสารท หรือเทศกาลทาบุญกลางปี (ทาบุญเดือนหก)
และให๎เรียกวํา “พระราชกุศลกาลานุกาล” ซึ่งตํอมาเปล่ียนเป็น “กาลพระราชกุศล
ทักษิณานุปทาน” สาหรับงานพระราชพิธีฉัตรมงคล เป็นการบาเพ็ญพระราชกุศล
สมโภชพระมหาเศวตฉัตรสิริราชกกุธภัณฑ๑ เป็นการฉลองครบรอบปีของการเสด็จข้ึน
เถลิงถวัลยราชสมบัติบรมราชาภิเษก เพ่ือให๎เป็นมงคลแกํสิริราชสมบัติและ
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล๎าเจ๎าอยูํหัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าโปรดกระหมํอม
ใหย๎ กงานพระราชกุศลทกั ษณิ านุปทานมาเปน็ พิธสี บื เน่อื งในการพระราชพิธีฉัตรมงคล
โดยรปู แบบเปน็ งานลักษณะทรงบาเพญ็ พระราชกศุ ลทกั ษิณานปุ ทานและสมโภช
พระมหาเศวตฉั ตรสิ ริ รา ชกกุ ธภั ณฑ๑ ที่ พระมหากษั ตริ ย๑ เสด็ จพระราชด าเนิ น

- ๒๖ -

เป็นประจาทุกวันท่ี ๓ วันท่ี ๔ และวันที่ ๕ พฤษภาคมของทุกปี สานักพระราชวัง
จะออกหมายกาหนดการแจ๎งข้ันตอนการปฏิบัติ ดังน้ี (ทั้งนี้ คณะรัฐมนตรีได๎มีมติ
เมื่อวันที่ ๑๑ เมษายน ๒๕๖๐ ให๎ยกเลิกวันหยุดราชการ วันท่ี ๕ พฤษภาคม
วันฉัตรมงคล ตามความในข๎อ ๕ ตามประกาศสานักนายกรัฐมนตรี เร่ือง กาหนดเวลา
ทางานและวันหยุดราชการ (ฉบับที่ ๑๑) พ.ศ. ๒๕๐๐ ลงวันท่ี ๑๑ ตุลาคม ๒๕๐๐ สาหรับ
วนั ฉัตรมงคลในรชั กาลปจั จุบนั กาหนดขน้ึ ในวนั ที่ ๔ พฤษภาคม ของทกุ ปี)

วันที่ ๓ พฤษภาคม เวลา ๑๗.๐๐ นาฬิกา เสด็จพระราช
ดาเนินเข๎าสูํพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ทรงจุดธูปเทียนเครื่องราชสักการะถวาย
บังคมพระบรมอัฐิสมเด็จพระบรมราชบูรพการี พระสงฆ๑สวดพระพุทธมนต๑
ทรงจดุ ธปู เทียนเครื่องทรงธรรม พระราชาคณะถวายพระธรรมเทศนากณั ฑห๑ น่ึง
จากน้ันทรงประเคนจตุปัจจัยไทยธรรมกัณฑ๑เทศน๑ ทรงทอดผ๎าไตร พระสงฆ๑
สดับปกรณ๑ ถวายอนุโมทนา ถวายอดิเรก ถวายพระพรลา เป็นเสร็จการ การแตํงกาย
เครอื่ งแบบคร่ึงยศ

วันท่ี ๔ พฤษภาคม เวลา ๑๕.๐๐ นาฬิกา เสด็จพระราชดาเนิน
เข๎าสูํพระท่ีน่ังอมรินทรวินิจฉัย ทรงจุดธูปเทียนเคร่ืองนมัสการ สมเด็จพระราชาคณะ
ถวายศีลทรงจุดธูปเทียนเครื่องทองน๎อยบูชาเทพยดารักษานพปฎลมหาเศวตฉัตร
สิริราชกกุธภัณฑ๑ พระครูวามเทพมุนี หัวหน๎าคณะพราหมณ๑อํานประกาศ
พระราชพิธีฉัตรมงคล พระสงฆ๑เจริญพระพุทธมนต๑ ถวายอดิเรก ถวายพระพรลา
เปน็ เสร็จการ การแตงํ กาย เคร่อื งแบบครงึ่ ยศ

วนั ท่ี ๕ พฤษภาคม แบํงเป็น ๒ ชวํ งเวลา คอื
- ช่วงเช้า เวลา ๑๐.๓๐ นาฬิกา เสด็จพระราชดาเนินเข๎าสูํ
พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ทรงจุดธูปเทียนเคร่ืองนมัสการ สมเด็จพระราชา
คณะถวายศีล พระสงฆ๑ถวายพระพร ทรงประเคนภัตตาหาร พระสงฆ๑รับ
พระราชทานฉันเสร็จ ทรงประเคนจตุปัจจัยไทยธรรม พระสงฆ๑ถวายอนุโมทนา
ถวายอดิเรก ถวายพระพรลา จากน้ันทรงจุดธูปเทียนเคร่ืองทองน๎อยบูชา

- ๒๗ -

(ท่มี าของภาพ: สรรชยั เทยี มทวสี นิ “ความรเ๎ู ก่ยี วกบั งานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานกั ” สานกั พระราชวัง , กรุงเทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

เทพยดารักษานพปฎลมหาเศวตฉัตรสิริราชกกุธภัณฑ๑ พราหมณ๑เบิกแวํนเวียนเทียน
สมโภชนพปฎลมหาเศวตฉัตรสิริราชกกุธภัณฑ๑ พนักงานประโคมฆ๎องชัย สังข๑ แตร
บัณเฑาะว๑และดุริยางค๑แล๎ว พราหมณ๑เจิมนพปฎลมหาเศวตฉัตร โหรผูกผ๎าสีชมพู
ทรงพระสุหรํายเครื่องราชกกุธภัณฑ๑และพระราชลัญจกรพระครุฑพําห๑ทองคา
ประจารชั กาล เปน็ เสรจ็ การ การแตงํ กาย เครอ่ื งแบบปกตขิ าวประดับเหรยี ญ

- ช่วงบ่าย เวลา ๑๗.๐๐ นาฬิกา เสด็จพระราชดาเนินออก
พระท่ีนั่งดุสิตมหาปราสาท ทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าฯ พระราชทานราชอิสริยาภรณ๑
จุลจอมเกลา๎ แกํพระราชวงศแ๑ ละข๎าทูลละอองธุลีพระบาท เสร็จแล๎วเสด็จพระราช
ดาเนินไปยังวัดพระศรีรัตนศาสดาราม เข๎าสํูพระอุโบสถ ทรงจุดธูปเทียนนมัสการ
พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากรและพระพุทธรูปฉลองพระองค๑ จากน้ันเสด็จพระราช
ดาเนินไปยังปราสาทพระเทพบิดร ทรงจุดธูปเทียนนมัสการพระพุทธรูปเทพบิดร
และจุดธูปเทียนเครื่องราชสักการะถวายบังคมสมเด็จพระบูรพมหากษัตริยาธิราช

- ๒๘ -
เปน็ เสรจ็ การ การแตงํ กาย เครื่องแบบเต็มยศ ท้ังนี้ ในปี พ.ศ. ๒๕๕๔ - ๒๕๖๒ ไมํมี
พระราชพธิ ีในชํวงบําย

(ที่มาของภาพ: สรรชัยเทียมทวสี ิน “ความรเ๎ู ก่ยี วกับงานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานัก” สานกั พระราชวัง , กรงุ เทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

๒.๓.๕ พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ในสมัย
กรุงสุโขทัยเรียกวํา “พระราชพิธีไพศาลจรดพระนังคัล” และสมัยกรุงศรีอยุธยา
ได๎ระบุไว๎ในกฎมณเฑียรบาลเรียกชื่ออยํางเดียวกัน พระราชพิธีดังกลําวใน
สมัยกรุงสุโขทัย กรุงศรีอยุธยาและกรุงรัตนโกสินทร๑ตอนต๎น มีแตํพิธีพราหมณ๑
เทํานั้น ตํอมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล๎าเจ๎าอยูํหัวทรงพระกรุณา
โปรดเกล๎าโปรดกระหมํอมให๎เพ่ิมพิธีสงฆ๑อีกพิธีหน่ึงเรียกวํา “พืชมงคล”
ในสมัยรัชกาลที่ ๖ และรัชกาลที่ ๗ มีหมายกาหนดการเรียกพระราชพิธีน้ีรวมกันวํา
“พระราชพธิ พี ืชมงคลจรดพระนงั คลั แรกนาขวัญ” พระราชพิธีพืชมงคลจะทากํอน

- ๒๙ -
การจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ณ มณฑลพิธีท๎องสนามหลวง หน่ึงวัน สานักพระราชวัง
จะออกหมายก าหนดการแจ๎ งก าหนดการประมาณเดื อนพฤษภาคมข อ ง ทุ ก ปี
โดยในการพระราชพิธีฯ มีข้ันตอนปฏิบัติ คือ เวลาประมาณ ๑๖.๐๐ นาฬิกา
พระมหากษัตริย๑เสด็จพระราชดาเนินเข๎าสํูพระอุโบสถ ทรงจุดธูปเทียนนมัสการ

(ท่ีมาของภาพ: สรรชัยเทียมทวีสนิ “ความรเ๎ู ก่ียวกบั งานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานัก” สานกั พระราชวงั , กรงุ เทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากรและพระพุทธรูปสาคัญ พระราชาคณะถวายศีล
ทรงพระสุหรําย ถวายดอกไม๎บูชาพระพุทธคันธารราษฎร๑ ทรงอธิษฐานเพื่อความ
สมบูรณ๑แหํงพืชผลของราชอาณาจักร พระราชครูวามเทพมุนี หัวหน๎าคณะพราหมณ๑
อํานประกาศพระราชพิธีพืชมงคล พระสงฆ๑เจริญพระพุทธมนต๑ ทรงหลั่งน้าสังข๑
ทรงเจิม พระราชทานพระธามรงค๑กับพระแสงปฏักสาหรับตาแหนํงพระยาแรกนา
แล๎วทรงหล่ังน้าสังข๑ ทรงเจิม พระราชทานเทพีผ๎ูที่จะเข๎าในการพระราชพิธีจรด
พระนังคลั แรกนาขวัญ พระสงฆ๑เจริญชยั มงคลคาถา ทรงประเคนจตุปัจจัยไทยธรรม
พระสงฆ๑ถวายอนุโมทนา ถวายอดิเรก เปน็ เสร็จการ การแตํงกาย เครื่องแบบครง่ึ ยศ

- ๓๐ -

๒.๓.๖ พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลวิสาขบูชา พระบาท
สมเด็จพระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยูํหัว ทรงพระราชนิพนธ๑ที่มาของการวิสาขบูชา
ในหนังสือพระราชพิธีสิบสองเดือน ทรงอ๎างพระอรรถกถาจารย๑เจ๎ากาหนดไว๎วํา
พระพุทธเจ๎าได๎ประสูติและตรัสร๎ูอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ และเสด็จปรินิพาน
ในวันพระจันทร๑เสวยฤกษ๑วิศาขะ วันกาหนดฤกษ๑จึงเป็นวันนักขัตฤกษ๑ ซึ่งชนท้ังปวง
ผ๎ูท่ีนับถือพระพุทธศาสนาได๎กระทาการบูชาพระรัตนตรัยซึ่งเป็นการระลึกถึง
คณุ พระพทุ ธเจ๎า ทรงพระราชวินจิ ฉยั วํา ตง้ั แตํพระพุทธศาสนาได๎มาประดิษฐาน
ในแผํนดนิ สยามแลว๎ คนทั้งปวงได๎ทาการบูชาน้ันมาแตํเดิมหรือไมํได๎ทาก็ไมํปรากฏ
ในทีแ่ หงํ ใด มเี พยี งความอ๎างถึงในวรรณคดีเรอ่ื งตารบั นางนพมาศหรือตารับท๎าว
ศรจี ุฬาลกั ษณ๑ และทรงต้งั ข๎อสังเกตวําในกรุงเกําไมํมีหลักฐาน ปรากฏในท่ีใดวํา
มีการวิสาขบูชา จนถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร๑ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล๎านภาลัย
ทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าโปรดกระหมอํ มให๎ประกอบพิธีวิสาขบูชาเชํนท่ีเคยมีมา
แตํโบราณ ทรงพระราชดาริวําเป็นการพระราชกุศลที่จะได๎อานิสงส๑มาก โปรดเกล๎า
โปรดกระหมํอมให๎มีการรักษาอุโบสถศีล ถวายบิณฑบาต ปลํอยสัตว๑ มีพระธรรมเทศนา
ในพระอาราม ในตอนค่าให๎บูชาพระรัตนตรัยด๎วยเคร่ืองบูชา ประทีป โคมต้ัง โคมแขวน
และรอ๎ ยดอกไม๎มาแขวนเป็นพุทธบูชาในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ซ่ึงในสมัยรัชกาลที่ ๔
โปรดให๎พระบรมวงศานุวงศ๑ ข๎าราชการชั้นผ๎ูใหญํ ผ๎ูน๎อย ทาโคมตราตาแหนํงมาต้ัง
หรือแขวนตามศาลาราย และพระระเบียง สํวนของหลวงใช๎ตราหลวงแขวนท่ีประตู
พระอุโบสถทุกแหํง ในสมัยรัชกาลปัจจุบันการแขวนโคมวิสาขบูชาเป็นพุทธบูชา
ในวัดพระศรีรัตนศาสดารามน้ียังคงมีสืบมา และยังมีราชประเพณีที่พระบาทสมเด็จ
พระเจ๎าอยํูหัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าโปรดกระหมํอมให๎สืบทอดไว๎ตามพระราชดาริ
ที่เริ่มมีในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล๎าเจ๎าอยูํหัว คือ การพระราชทานพัดยศ
ตามช้ันเปรียญแกํภิกษุ สามเณร ที่สอบพระปริยัติธรรมได๎ ๖ ประโยค ๙ ประโยค เรียกวํา
การตั้งเปรียญ ในวันขึ้น ๑๔ ค่าเดือน ๖ กํอนพิธีวิสาขบูชา ๑ วัน ทรงประเคนผ๎าไตรพัดยศ
ตามช้ันเปรียญแดํพระภิกษุ สามเณร ตามลาดับประโยค แล๎วพระราชทานเงินรางวัล

- ๓๑ -

แกํผ๎ูชนะการประกวดหนังสือสอนพระพุทธศาสนาสาหรับเด็ก ซ่ึงราชบัณฑิตยสถาน
จดั ประกวดตามพระราชดารมิ าแตํในสมัยรชั กาลท่ี ๗ เชนํ กนั

การพระราชพิธีในวันข้ึน ๑๕ ค่า เดือน ๖ เวลาค่า พระบาทสมเด็จ
พระเจ๎าอยูํหัวเสด็จพระราชดาเนินไปยังพระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม
ทรงสวดบูชาพระรัตนตรัย แล๎วเสด็จพระราชดาเนินประทักษิณรอบพระอุโบสถ
๓ รอบ แล๎วเสด็จขึ้นสูํพระอุโบสถ ทรงโปรยดอกไม๎ที่ธรรมาสน๑ศิลา ทรงจุดเทียน
ดูหนังสือ พระราชาคณะถวายศีล และพระธรรมเทศนากัณฑ๑หน่ึง จบแล๎วทรงประเคน
จตุปัจจัยไทยธรรม ทรงหลั่งทักษิโณทก พระสงฆ๑ถวายอดิเรก เสด็จพระราชดาเนินกลับ
การพระราชกุศลวิสาขบูชาน้ี บางปีพระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยูํหัวจะเสด็จพระราชดาเนิน
ไปทรงบาเพ็ญพระราชกศุ ล ณ ปูชนียสถานสาคัญ เชํน วดั พระศรรี ัตนมหาธาตุ จังหวัด
พิษณุโลก วัดมหาธาตุวรมหาวิหาร จังหวัดนครศรีธรรมราช พระธาตุหริภุญไชย
จังหวัดลาพูน พระปฐมเจดีย๑ จังหวัดนครปฐม เป็นต๎น สานักพระราชวังจะออกหมาย
กาหนดการแจ๎งขั้นตอนการปฏิบัตแิ บํงเปน็ ๒ ชํวง คือ

-
-

(ทีม่ าของภาพ: สรรชยั เทยี มทวสี ิน “ความรู๎เก่ยี วกบั งานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานกั ” สานักพระราชวงั , กรงุ เทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

- ๓๒ -

- งานตั้งเปรียญ เป็นงานท่ีจัดขึ้นกํอนวันพระราชพิธีทรงบาเพ็ญ
พระราชกุศลวิสาขบชู าหนึ่งวัน โดยในเวลาประมาณ ๑๗.๓๐ นาฬกิ า พระมหากษัตริยเ๑ สดจ็
พระราชดาเนินเข๎าสํูพระอุโบสถ ทรงจุดธูปเทียนถวายนมัสการพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร
ทรงประเคนพดั ยศ ตั้งพระภิกษุและสามเณรเปรียญ พระสงฆถ๑ วายอนุโมทนา ถวายอดิเรก
เป็นเสร็จการ การแตงํ กาย เครอื่ งแบบปกตขิ าว

- งานพระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลวิสาขบูชา เวลาประมาณ
๑๗.๐๐ นาฬิกา พระมหากษัตริย๑เสด็จพระราชดาเนินเข๎าสูํพระอุโบสถ ทรงจุดธูปเทียน
นมัสการพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร แล๎วเสด็จพระราชดาเนินออกหน๎าพระอุโบสถ
ทรงจุดธูปเทียนบูชาสรรเสริญคุณพระรัตนตรัย แล๎วเสด็จพระราชดาเนินประทักษิณ
รอบพระอโุ บสถ พร๎อมด๎วยพระบรมวงศานวุ งศแ๑ ละข๎าทลู ละอองพระบาทฝา่ ยหน๎า ฝ่ายใน
ถ๎วนสามรอบแล๎ว เสด็จขึ้นพระอุโบสถ ทรงจุดธูปเทียนเครื่องทรงธรรม พระราชาคณะ
ถวายพระธรรมเทศนากัณฑ๑หน่ึง จบแล๎วพระสงฆ๑ถวายอนุโมทนา ทรงประเคนจตุปัจจัย
ไทยธรรม พระราชาคณะถวายอดเิ รก เป็นเสร็จการ การแตํงกาย เคร่อื งแบบปกตขิ าว

๒.๓.๗ พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา
พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี ตรงกับวันที่ ๓ มิถุนายน ของทุกปี ซึ่งได๎
กาหนดขึ้นเป็นครั้งแรกในสมัยรัชกาลปัจจุบัน โดยสานักพระราชวังได๎ออกหมาย
กาหนดการพระราชพิธีฯ ต้ังแตํเวลา๐๙.๐๐นาฬิกาถึงเวลา๑๗.๐๐นาฬิกาสานักพระราชวัง
ได๎ จั ดท่ี ส าหรั บลงพระนามและลงนามถวายพระพรไว๎ ท่ี ในพระบรมมหาราชวั ง
การแตํงกาย เคร่ืองแบบปกติขาว เวลา ๑๒.๐๐ นาฬิกา ทหารบก ทหารเรือ ทหารอากาศ
จะได๎ยิงปืนใหญํเฉลิมพระเกียรติ ฝ่ายละ ๒๑ นัด นอกจากนี้ รัฐบาลได๎จัดกิจกรรมเฉลิม
พระเกียรติฯ ได๎แกํ พิธีทาบุญตักบาตรถวายพระราชกุศล พิธีอัญเชิญพานพุํมถวายราช
สกั การะพิธีจุดเทยี นชัยถวายพระพรชัยมงคล และกจิ กรรมอืน่ ๆ

๒.๓.๘ พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลในอภิลักขิตสมัย
คล้ายวันสวรรคตพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล
พระอัฐมรามาธิบดินทร และพระราชกุศลทักษิณานุปทานพระบรมอัฐิ
สมเด็จพระมหิตลาธิเบศรอดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนกและสมเด็จ

- ๓๓ -

พระศรีนครินทราบรมราชชนนี การสร๎างรูปเคารพสมเด็จพระบูรพมหากษัตริยาธิราชเจ๎า
ผู๎ทรงสถาปนากรุงศรีอยุธยาท่ีเรียกวํา “รูปพระเชษฐบิดร” หรือ “พระเทพบิดร”
การสถาปนาพระพุทธรูปฉลองพระองค๑พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
มหาราชพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล๎านภาลัย ประดิษฐานในพระอุโบสถวัด
พระศรีรัตนศาสดารามเมื่อต๎นกรุงรัตนโกสินทร๑ และการอัญเชิญพระบรมรูป
พระมหากษัตริย๑แหํงพระบรมราชจักรีวงศ๑ประดิษฐานในปราสาทพระเทพบิดร
ท้ังหมดเป็นหลกั ฐานวํา ไดม๎ รี าชประเพณนี อ๎ มราลึกถึงสมเด็จพระบูรพมหากษัติ
ยาธิราชเจ๎าแตํโบราณมาแล๎ว สํวนการบาเพ็ญพระราชกุศลถวายเนื่องในวัน
คล๎ายวันสวรรคตได๎มีพระราชนิยมขึ้นในรัชกาลท่ี ๕ และ ในรัชกาลปัจจุบัน
นอกจากโปรดเกลา๎ โปรดกระหมํอมให๎มีการพระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศล
ถวายสมเด็จพระบูรพมหากษตั ริยาธริ าชเจ๎าแล๎วยังโปรดเกล๎าโปรดกระหมํอมให๎
มีการพระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลเน่ืองในวันคล๎ายวันสวรรคต
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดลในวันที่ ๙ มิถุนายน ของทุกปี
ในวันนั้นจะเสด็จพระราชดาเนินไปยังวัดสุทัศน๑เทพวรารามเพ่ือถวายราช
สักการะพระบรมราชสริรางคาร ซ่ึงบรรจุที่ฐานพระศรีศากยมุนีในพระวิหารหลวง
ภายหลงั เมือ่ สร๎างพระบรมราชานสุ าวรีย๑ที่วัดสุทัศน๑เทพวรารามได๎เสด็จพระราชดาเนิน
ไปทรงวางพวงมาลาถวายราชสักการะที่พระบรมราชานุสาวรีย๑ อีกแหํงหนึ่ง
ในพุทธศักราช ๒๕๑๓ ทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าโปรดกระหมํอมสถาปนาพระอิสริยยศ
เฉลิมพระนามาภิไธยสมเด็จพระราชบิดา เป็นสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดช
วิกรม พระบรมราชชนก สมเด็จพระราชชนนี เป็นสมเด็จพระศรีนครินทรา
บรมราชชนนี การพระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลคล๎ายวันสวรรคตสมเด็จ
พระบรมราชชนกท่ีเคยโปรดเกล๎าโปรดกระหมํอมให๎มีในวันที่ ๒๔ กันยายน
จึงโปรดเกล๎าโปรดกระหมํอมให๎จัดขึ้นพร๎อมกันในวันท่ี ๙ มิถุนายน เม่ือสมเด็จ
พระศรนี ครนิ ทราบรมราชชนนีสวรรคตในวันท่ี ๑๘ กรกฎาคม พุทธศักราช ๒๕๓๘
และถวายพระเพลิงในวันท่ี ๑๐ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๓๙ ในวันที่ ๘ มิถุนายน

- ๓๔ -



(ท่ีมาของภาพ: สรรชยั เทยี มทวสี ิน “ความรูเ๎ กยี่ วกับงานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานกั ” สานักพระราชวัง , กรงุ เทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

ปีเดียวกันน้ี เนื่องในพระราชพิธีกาญจนาภิเษกได๎ทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าโปรด
กระหมํอมเฉลิมพระปรมาภิไธยสมเด็จพระบรมเชษฐาธิราช เป็นพระบาทสมเด็จ
พระปรเมนทรมหาอานันทมหิดลพระอัฐมรามาธิบดินทร ในปีตํอมาจึงได๎ทรง
พระกรุณาโปรดเกล๎าโปรดกระหมํอมให๎กาหนดการพระราชพิธี ทรงบาเพ็ญ
พระราชกุศลในอภิลักขิตสมัยคล๎ายวันสวรรคตพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหา
อานันทมหิดลพระอัฐมรามาธิบดินทร และพระราชกศุ ลทกั ษิณานปุ ทานพระบรมอัฐิสมเด็จ
พระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก และสมเด็จพระศรีนครินทรา
บรมราชชนนี พร๎อมกันในวันที่ ๙ มิถุนายน นับตั้งแตํพุทธศักราช ๒๕๔๐ เป็นต๎นมา
ในการพระราชพิธีน้ีพระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยูํหัวทรงประกอบพระราชพิธี ณพระที่นั่ง
อัมรนิ ทรวินิจฉัยในพระบรมมหาราชวัง เจ๎าพนักงานได๎เชิญพระบรมอัฐิและพระพุทธรูป
ประจาพระชนมวารของพระบรมอัฐิออกประดิษฐานเพ่ือทรงถวายราชสักการะและ
อาราธนาพระสงฆ๑ มาสวดพระพุทธมนต๑และสดัปกรณ๑ พระบรมอัฐิในพระราชพิ ธี
จานวน ๑๕๓ รูป โดยใช๎เกณฑ๑จากพระชนมายุของทั้ง ๓ พระองค๑ การแตํงกาย
เครอ่ื งแบบปกตขิ าว

- ๓๕ -

(ที่มาของภาพ: สรรชยั เทยี มทวีสนิ “ความร๎ูเกยี่ วกบั งานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานกั ” สานกั พระราชวัง , กรุงเทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

ทั้งนี้ หากในโอกาสท่ีเสด็จแปรพระราชฐานไปประทับ ณ วังไกลกังวล อาเภอหัวหิน
จังหวัดประจวบคีรีขันธ๑ จะโปรดเกล๎าโปรดกระหมํอมให๎จัดการพระราชพิธีถวาย
โดยอัญเชิญพระบรมฉายาลักษณ๑แทนพระบรมอัฐิประดิษฐานในพระราชพิธีน้ี
เปน็ ราชประเพณสี ืบมา

๒.๓.๙ พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลเน่ืองในวันอาสาฬหบูชา
และเทศกาลเข้าพรรษา แสงจากเปลวเทียนเบื้องหน๎าพระพุทธปฏิมาท่ีสวํางไสว
ณ พระอารามตํางๆ ตลอดสามเดือนแหํงเทศกาลเข๎าพรรษาน้ีเปรียบได๎กับแสง
แหํงธรรมที่ยังคงสวํางอยูํกลางใจพุทธศาสนิกชนชาวไทยมานานวัน การถวายเทียน
พรรษาในเทศกาลเข๎าพรรษาเป็นบุญประเพณีท่ีชาวไทยปฏิบัติบูชามาแตํโบราณ
ท้ังในสํวนของราษฎรและองค๑พระประมุขผ๎ูทรงเป็นพุทธศาสนูปถัมภกดังที่มี
หลักฐานวํา ราชประเพณีการทรงบาเพ็ญพระราชกุศลในการเข๎าพรรษานับแตํสมัย
กรุงศรีอยุธยาเป็นต๎นมา นอกจากการทรงผนวชเจ๎านายแล๎วได๎มีการพระราชกุศล

- ๓๖ -

ทรงหลํอเทียนพรรษา ฉลองเทียนพรรษา และการเสด็จพระราชดาเนินไปทรงจุดเทียน
พรรษาถวาย ณ พระอารามหลวงสาคัญ ในสมัยรัตนโกสินทร๑มีราชประเพณีเพ่ิมเติม
คือ การถวายตน๎ ไม๎ เงินทอง พุมํ ตน๎ ไม๎ ธูปเทียนแพ และดอกไม๎บูชาพระพุทธมหามณี
รัตนปฏิมากร พระสัมพุทธพรรณี พระพุทธรูปฉลองพระองค๑พระบาทสมเด็จพระพุทธ
ยอดฟ้าจุฬาโลก พระพุทธเลิศหล๎านภาลัย ในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม และ
เสด็จพระราชดาเนินไปทรงถวายพํุมพรรษาพร๎อมเทียนพรรษา ณ พระอารามหลวงสาคัญ
ตามพระราชอัธยาศัย โดยสํวนใหญํจะเป็นพระอารามที่สมเด็จพระสังฆราชประทับ
การพระราชกศุ ลทรงหลํอเทยี นพรรษา แตกํ ํอนไดพ๎ ระราชทานพระบรมราชานุญาตให๎
บอกบุญนาสีผึ้งมาชํวยหลํอ ปัจจุบันสานักพระราชวังจะแจ๎งให๎พระบรมวงศานุวงศ๑
องคมนตรี รัฐมนตรี สมาชิกสภาผู๎แทนราษฎร ข๎าราชการ กระทรวง ทบวง กรมตํางๆ
นาสีผง้ึ มารวํ มโดยเสดจ็ พระราชกุศลได๎เชํนกัน เทียนพรรษาของหลวงนี้นอกจาก
ทรงพระราชศรัทธาให๎หลํอถวาย ณ พระอารามสาคัญในกรุงเทพมหานครและในตําง
จังหวัดแล๎ว ยังมีสํวนที่จังหวัดขอพระราชทานไปถวายยังวัดตํางๆ เพ่ิมข้ึนทุกปี
จึงได๎โปรดเกล๎าโปรดกระหมํอมให๎โครงการสํวนพระองค๑สวนจิตรลดาสร๎า ง
โรงหลํอเทียนหลวงทาเทียนพรรษาสะดวกขึ้นกวําแตํกํอนเทียนพรรษาที่หลํอ
และตกแตํงลวดลายสวยงามแล๎ว เจ๎าพนักงานพระราชพิธีจะอัญเชิญไปให๎
ทรงพระสุหรํายและทรงเจิม เพ่ือเชิญไปยังพระอารามทั้งหลายตามท่ีทรงอุทิศ
พระราชทานไปจุดบูชาและธรรมเนียมโบราณเนื่องในการพระราชกุศลเทศกาล
เข๎าพรรษาท่ียังโปรดเกล๎าโปรดกระหมํอมให๎สืบทอดไว๎อีกสํวนหน่ึง คือ การสวดมหาชาติ
คาหลวงในพระอุโบสถวดั พระศรีรัตนศาสดาราม และการจดั นกั เรียนมาสวดตาม
ศาลารายท่เี รียกวาํ สวดโอเ๎ อว๎ ิหารรายในวันพระ หรือวนั อุโบสถศีลตลอดชวํ งเข๎าพรรษา

พระราชกุศลวันอาสาฬหบูชาในสมัยกรุงสุโขทัยจะเรียกวํา
“พธิ ีอาสาฒมาส” พระมหากษตั รยิ ท๑ รงบาเพ็ญพระราชกุศลท้ังทางศาสนาพุทธ
และศาสนาพราหมณ๑ ทางพุทธศาสนา คือ การแหํเทียนพรรษาไปยังพระอารามหลวง
แล๎วถวายเทยี นพรรษาและเครื่องสักการบูชา สํวนศาสนาพราหมณ๑ คือ ทรงพระราช

- ๓๗ -

อุทิศเคร่ืองสังเวยพิธีกรรมบูชาเทวรูปตํางๆ ในเทวสถาน และเมื่อพุทธศักราช
๒๕๐๑ สานักสังฆนายกได๎กาหนดให๎วันข้ึน ๑๕ ค่า เดือน ๘ เป็นวันสาคัญ
ทางพระพุทธศาสนาเพื่อราลึกถึงคุณพระรัตนตรัย เนื่องในวันที่พระพุทธเจ๎า
ทรงแสดงปฐมเทศนา คือ ธัมมจักกัปปวัตนสูตร ทาให๎เกิดมีปฐมสาวกและ
เกิดสังฆรัตนะครบองค๑แหํงรัตนตรัย ทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าโปรดกระหมํอม
ให๎ประกอบการพระราชพิธีน้ี รวมไว๎ในการพระราชกุศลเข๎าพรรษา เรียกวํา
“พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลเน่ืองในวันอาสาฬหบูชาและเทศกาล
เขา้ พรรษา”โดยสานกั พระราชวังออกหมายกาหนดการแจง๎ ขั้นตอนการปฏิบัติ ดังน้ี

- พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลเน่ืองในวันอาสาฬหบูชา
เวลาประมาณ ๑๗.๐๐ นาฬิกา พระมหากษัตริย๑เสด็จพระราชดาเนินเข๎าสํูพระอุโบสถ
วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ทรงจุดเทียนพรรษาบูชาพระรัตนตรัย ถวายพํุมธูป
เทียนบูชา แล๎วทรงจุดธูปเทียนเครื่องนมัสการ ทรงประเคนพํุมธูปเทียนแดํสมเด็จ
พระสงั ฆราช สมเด็จพระราชาคณะ พระราชาคณะ พระภิกษุนาคหลวง เป็นเสร็จการ
การแตงํ กาย เครื่องแบบปกติขาว

(ท่มี าของภาพ: สรรชยั เทียมทวสี ิน “ความรูเ๎ กย่ี วกับงานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานกั ” สานกั พระราชวัง , กรุงเทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

- ๓๘ -

- งานเทศกาลเข๎าพรรษา เวลาประมาณ ๑๗.๓๐ นาฬิกา
พระมหากษัตริย๑เสด็จพระราชดาเนินเข๎าสูํพระอุโบสถ วัดบวรนิเวศวิหาร ทรงจุดเทียน
พรรษาบูชาพระรัตนตรัย ถวายพํุมธูปเทียนบูชาพระพุทธชินสีห๑ พระรูปสมเด็จ
พระมหาสมณเจา๎ กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ๑ พระรูปสมเด็จพระมหาสมณเจ๎า
กรมพระยาวชิรญาณวโรรส พระรูปสมเด็จพระสังฆราชเจ๎า กรมหลวงวชิรญาณวงศ๑
พระราชอุปัชฌาย๑จารย๑ ทรงจุดธูปเทียนเครื่องนมัสการและเคร่ืองราชสักการะ
ถวายพุํมธูปเทียนแดํสมเด็จพระสังฆราช แล๎วเสด็จไปทรงจุดเทียนพรรษาบูชา
พระรตั นตรยั ถวายพํมุ ธปู เทยี นบูชา ณ ปชู นียสถานในพระอาราม เปน็ เสรจ็ การ
การแตํงกาย เครอ่ื งแบบปกตขิ าว

๒.๓.๑๐ พระราชพธิ เี ฉลิมพระชนมพรรษาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
มหาวชริ าลงกรณบดินทรเทพยวรากูร ตรงกับวันท่ี ๒๘กรกฎาคมของทุกปี สานักพระราชวัง
ได๎ออกหมายกาหนดการพระราชพิธีฯ ๒ วัน คือ

- วันที่ ๒๘กรกฎาคม
เวลา ๐๙.๐๐ นาฬิกา ถึงเวลา ๑๗.๐๐ นาฬิกา ลงพระนามและ

ลงนามถวายพระพร ในพระบรมมหาราชวัง การแตํงกาย เคร่ืองแบบปกตขิ าว
เวลา ๑๐.๓๐ นาฬิกา เสด็จออกมหาสมาคมทรงรับการถวาย

พระพรชัยมงคล ณ พระที่น่ังอมรินทรวินิจฉัย การแตํงกาย เคร่ืองแบบเต็มยศจักรีหรือ
สายสะพายสงู สดุ สายสร๎อยจลุ จอมเกล๎า

เวลา ๑๗.๐๐ นาฬิกา ทรงตั้งสมณศักดิ์บรรพชิตจีนและญวณ
บรรพชติ จีนและญวณถวายพระพร สวดนพเคราะห๑ พระราชทานสังคหวัตถุ ณ วัดพระศรี
รัตนศาสดาราม ตํอจากน้ันเฉลิมพระนามสมเด็จพระสังฆราชเจ๎าและสถาปนาสมณศักดิ์
เจริญพระพุทธมนต๑การพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย
การแตงํ กาย เคร่อื งแบบเต็มยศจลุ จอมเกล๎าหรอื สายสะพายสูงสุด

- วันท่ี ๒๙ กรกฎาคม เวลา ๑๐.๓๐ นาฬิกา เลี้ยงพระ
เทศน๑มงคลวิเศษ พระสงฆ๑ถวายพระพร ณ พระท่ีนั่งอมรินทรวินิจฉัย การแตํงกาย
เครอ่ื งแบบเต็มยศนพรตั น๑หรือชา๎ งเผอื ก

- ๓๙ -

นอกจากน้ี รัฐบาลได๎จัดกิจกรรมเฉลิมพระเกียรติฯได๎แกํ พิธีทาบุญ
ตักบาตรถวายพระราชกุศล พิธีอัญเชิญพานพํุมถวายราชสักการะ พิธีจุดเทียนชัยถวาย
พระพรชยั มงคล และกิจกรรมอื่นๆ

๒.๓.๑๑ พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษาสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิต์ิ
พระบรมราชินนี าถพระบรมราชชนนีพนั ปีหลวง ตรงกบั วันที่ ๑๒ สงิ หาคม ของทุกปี
สานักพระราชวังได๎จัดที่สาหรับลงพระนามและลงนามถวายพระพรไว๎ท่ีในพระบรมมหาราชวัง
ตั้งแตํเวลา ๙ .๐๐ นาฬิกา ถึงเวลา ๑๗.๐๐ นาฬิกา การแตํงกาย เครื่องแบบปกติขาว และ
เวลา๑๗.๓๐ นาฬิกา สวดนพเคราะห๑และเจริญพระพุทธมนต๑การพระราชพิธีเฉลิม
พระชนมพรรษาณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย การแตํงกาย เคร่ืองแบบเต็มยศ สายสะพาย
มหาจักรี นอกจากนี้ รัฐบาลได๎จัดกิจกรรมเฉลิมพระเกียรติฯ ได๎แกํ พิธีทาบุญ
ตักบาตรถวายพระราชกุศล พิธีอัญเชิญพานพุํมถวายราชสักการะ พิธีจุดเทียนชัยถวาย
พระพรชยั มงคล และกิจกรรมอื่นๆ

๒.๓.๑๒พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลเน่ืองในวันคล้าย
วันสวรรคตพระบาทสมเด็จพระปรมนิ ทรมหาภูมพิ ลอดุยเดชบรมนาถบพิตรตรงกับ
วันท่ี ๑๓ ตุลาคม ของทุกปี สานักพระราชวังจะออกหมายกาหนดการพระราชพิธีฯ
เวลา ๑๗.๐๐ นาฬิกา กราบถวายบังคมพระบรมอัฐิพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพล
อดุยเดชบรมนาถบพิตร พระสงฆ์สวดพระพุทธมนต์ ทรงจุดธูปเทียนเคร่ืองทรงธรรม
พระราชาคณะถวายศลี และถวายพระธรรมเทศนากัณฑ์หน่ึง ทรงประเคนจตุปัจจัยไทย
ธรรมบูชากัณฑ์เทศน์ ทรงทอดผ้าไตรพระสงฆ์ท่ีสวดพระพุทธมนต์และพระราชาคณะที่
ถวายพระธรรมเทศน สดับปกรณ์ ถวายอนุโมทนา ถวายอดิเรก ถวายพระพรลา
เป็นเสร็จการ การแต่งกาย เครื่องแบบเต็มยศ สายสะพายมหาจักรี นอกจากน้ี
รัฐบาลได๎จัดกิจกรรมถวายเป็นพระราชกุศล ได๎แกํ พิธีทาบุญตักบาตรถวายพระราชกุศล
พิธวี างพวงมาลาและถวายบงั คม พธิ ีถวายบังคมและจดุ เทียนนอ๎ มราลึก และกจิ กรรมอื่นๆ

- ๔๐ -

๒.๓.๑๓ พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลวันปิยมหาราช เมื่อวันท่ี
๒๓ตุลาคม ๒๔๕๓ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยูํหัว รัชกาลที่ ๕ ทรงพระประชวร
และเสด็จสวรรคต ณ พระท่ีน่ังอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต ครั้นน้ันเป็นที่เศร๎าสลด
อยํางใหญํหลวงของพระบรมวงศานุวงศ๑และปวงชนท่ัวประเทศ เพราะพระบาท
สมเด็จพระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยํูหัวทรงเป็นกษัตริย๑ที่เคารพของทวยราษฎร๑
ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณอเนกประการท้ังในการปกครองบ๎านเมืองและ
พระราชทานความรํมเย็นเป็นสุขแกํชนทุกหมูํเหลํา ทวยราษฎร๑ทั้งปวงจึงได๎
ถวายพระนามวํา “พระปิยมหาราช” หรือ “พระพุทธเจ้าหลวง” เมื่อถวาย
พระเพลิงพระบรมศพตามราชประเพณีแล๎ว คร้ังเม่ือบรรจบอภิลักขิตสมัยคล๎าย
วันสวรรคตพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล๎าเจ๎าอยูํหัว รัชกาลที่ ๖ ผ๎ูสืบราชสันตติวงศ๑
ได๎ทรงบาเพ็ญพระราชกุศลทักษิณานุปทานถวายตามราชประเพณี โดยเชิญพระโกศ
พระบรมอัฐิพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยูํหัวออกประดิษฐานบนพระแทํน
นพปฎลมหาเศวตฉัตร และเชิญพระพุทธรูปปางประจาพระชนมวารประดิษฐาน ณ โต๏ะหมูํ
ในพระท่ีน่ังจักรีมหาปราสาท หรือพระที่น่ังอนันตสมาคม สํวนท่ีพระบรมราชานุสาวรีย๑
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยํูหัว ณ พระลานพระราชวังดุสิต หน๎าที่น่ังอนันต
สมาคมท่ีเรียกวํา“พระบรมรูปทรงม้า”ซ่ึงเป็นพระบรมราชานุสาวรีย๑ที่พระบรมวงศานุวงศ๑
ข๎าราชการ พํอค๎า คหบดี ปวงชนชาวไทยทุกหมูํเหลําและผู๎สานึกในพระมหากรุณาธิคุณ
ได๎รํวมใจกันรวบรวมเงินจัดสร๎างประดิษฐานข้ึนเพ่ือน๎อมเกล๎าฯ ถวายพระบาทสมเด็จ
พระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยํูหัวขณะท่ีทรงพระชนม๑อยํู เนื่องในมหามงคลสมัยท่ีทรงครองราชย๑
ย่ังยืนนานถึง๔๐ ปี และพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยํูหัวได๎เสด็จพระราช
ดาเนินมาทรงเปิดพระบรมราชานุสาวรีย๑ด๎วยพระองค๑เอง เมื่อวันที่ ๑๐ พฤศจิกายน ๒๔๕๑
ตํอมาทางราชการได๎ประกาศให๎วันท่ี ๒๓ ตุลาคม ซ่ึงเป็นวันสวรรคตของพระบาทสมเด็จ
พระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยํูหัว เป็นวันที่ระลึกสาคัญของชาติเรียกวํา “วันปิยมหาราช”
และกาหนดให๎เป็นวันหยุดราชการ ในวันดังกลําวเจ๎าหน๎าที่ของกระทรวงมหาดไทย

- ๔๑ -
ซง่ึ ตํอมาเป็นกรงุ เทพมหานครรํวมกับกระทรวงวงั ซง่ึ ตอํ มาเปน็ สานักพระราชวังได๎จัด
ตกแตํงพระบรมราชานุสาวรีย๑ ตั้งราชวัติฉัตร ๕ ชั้น ประดับโคมไฟ ราวเทียน กระถางธูป
ทอดเครอื่ งราชสักการะท่ีหน๎าพระบรมราชานสุ าวรยี ๑ต้งั แตํน้ันมาจนถึงปัจจบุ ัน

การจัดพระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลวันปิยมหาราชครั้งแรก
ได๎จัดขึ้นถัดจากปีท่ีได๎ถวายพระเพลิงพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล๎า
เจ๎าอยํูหัว พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล๎าเจ๎าอยูํหัวทรงบาเพ็ญพระราชกุศล
ทักษิณานุปทานถวายแล๎ว ได๎เสด็จฯ ไปถวายพวงมาลา ทรงจุดธูปเทียนเครื่อง
ราชสักการะที่พระบรมราชานุสาวรีย๑ ในรัชกาลปัจจุบันได๎กาหนดให๎เป็นทั้งงาน
พระราชพิธีและรัฐพิธี โดยงานพระราชพิธี สานักพระราชวัง จะออกหมายกาหนดการ

(ทมี่ าของภาพ: สรรชัยเทยี มทวีสนิ “ความร๎ูเก่ยี วกบั งานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานัก” สานักพระราชวงั , กรงุ เทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

แจ้งในวันที่ ๒๓ ตุลาคม ของทุกปี พระมหากษัตริย์จะเสด็จพระราชดาเนินไปยังพระที่
นง่ั อมรนิ ทรวินิจฉยั ทรงจุดธปู เทยี นเครอ่ื งนมัสการแลว้ ทรงจดุ ธปู เทียน เครอื่ งราชสกั การะ

- ๔๒ -

กราบถวายบังคมพระบรมอัฐิพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระศรี
พัชรินทราบรมราชินีนาถ และสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า
พระสงฆ์สวดพระพุทธมนต์ ทรงจุดธูปเทียนเคร่ืองทรงธรรม พระราชาคณะถวายศีล
และถวายพระธรรมเทศนากัณฑ์หนึ่ง ทรงประเคนจตุปัจจัยไทยธรรมบูชากัณฑ์เทศน์
ทรงทอดผ้าไตร พระสงฆ์สวดพระพุทธมนต์ พระราชาคณะสดับปกรณ์ ถวายอนุโมทนา
ถวายอดเิ รก เป็นเสร็จการ การแต่งกาย เครือ่ งแบบคร่ึงยศ

นอกจากนี้ ส่วนท่ีเป็นงานรัฐพิธี ณ พระบรมราชานุสรณ์
ลานพระราชวงั ดุสิต การแตง่ กาย เครอื่ งแบบปกติขาว สวมหมวก ซง่ึ จะไดอ้ ธิบายเพิ่มเติม
ในสว่ นความรเู้ ก่ยี วกับงานรฐั พธิ ตี อ่ ไป

๒.๓.๑๔ พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลถวายผ้าพระกฐิน เร่ิมต้ังแตํ
วันออกพรรษาตรงกับวนั แรม ๑ ค่า เดือน ๑๑ จนถึงวันส้ินสุดกาลกฐิน คือ วันแรม ๑ ค่า
เดือน ๑๒ รวมเวลาได๎ ๑ เดือน พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัวจะเสด็จพระราชดาเนิน
ไปถวายผา๎ พระกฐินตามพระอารามหลวงเป็นราชประเพณีเป็นประจาทุกปี ต้ังแตํวันแรม
๖ ค่า เดือน ๑๑ ไปจนถึงวันแรม ๙ ค่า เดือน ๑๑ โดยเสด็จพระราชดาเนินท้ังทางบก
และทางเรอื

กฐิน ตามศัพท๑บาลี แปลวํา กรอบไม๎สาหรับขึงผ๎า กรอบไม๎
ขงึ ผา๎ เพอื่ เย็บนี้ไทยเรียกวํา “สะดึง” การใช๎กรอบไม๎ก็เพื่อขึงผ๎าท่ีต๎องเย็บตํอกัน
เป็นผืนใหญํสาหรับพระภิกษุใช๎หํมพันกายที่เรียกวํา “จีวร” การเย็บผ๎าดังกลําว
ทาให๎เกิดศัพท๑ ผ้ากฐิน ข้ึน มูลเหตุที่เกิดการทอดกฐินในบาลีกลําววํา เมื่อครั้งพุทธกาล
พระภิกษุเมืองปาไถยรัฐ ๓๐ รูป จะเดินทางมาเฝ้าพระพุทธเจ๎า ณ ที่ประทับเชตวัน
มหาวิหาร แตมํ าไมํทันเพราะจะถึงเวลาเข๎าพรรษาจึงพกั เข๎าพรรษาเสียกํอนที่เมืองสาเกต
เม่ือออกพรรษาแล๎วจึงได๎รีบเดินทางไปเข๎าเฝ้าพระพุทธองค๑ การเดินทางของพระภิกษุ
เหลําน้ีถูกฝนเปรอะเป้ือนโคลนตม ในระหวํางเดินทาง พระพุทธองค๑ทรงทราบถึง
ความยากลาบาก จึงทรงอนุญาตให๎พระภิกษุอยํูรับผ๎ากฐินที่จะมีผ๎ูนามาถวายเม่ือออก
พรรษาเสียกํอน กาหนดตั้งแตํวันแรม ๑ ค่า เดือน ๑๑ ไปจนถึงวันแรม ๑ ค่า เดือน ๑๒