คู่มือความรู้เกี่ยวกับงานพระราชพิธี รัฐพิธีและพิธีการ

- ๔๓ -

ตํอมาเมื่อมีพระภิกษุจานวนมากขึ้นผ๎ากฐินที่พุทธศาสนิกชนทาข้ึนไมํพอจะถวาย
ท่ัวทกุ องค๑ พระสัมมาสัมพุทธเจ๎าจึงทรงบัญญัติวํา ภิกษุรูปใดมีจีวรครองเกํากวําภิกษุ
อ่ืนในอาวาสที่จาพรรษาด๎วยกัน รอบร๎ูพระธรรมวินัยและปฏิบัติศาสนกิจเป็นท่ียกยํอง
สรรเสริญของหมูํพระสงฆ๑และไมํต๎องอธิกรณ๑ใดๆ อันเป็นการเส่ือมเสีย พระภิกษุใน
อาวาสที่จาพรรษาลาอุโบสถรํวมสังฆกรรมเห็นชอบพร๎อมกันอนุโมทนาให๎เป็นผ๎ูรับ
ครองผ๎ากฐนิ สํวนผูถ๎ วายจะเจาะจงถวายแดํพระภิกษุรูปหนึ่งไมํได๎จะต๎องวางลง
แลว๎ กลาํ วคาถวายโดยไมํเจาะจงจึงเรียกกนั วาํ ทอดผ้ากฐนิ หรอื ทอดกฐนิ

การทอดกฐินเป็นประเพณีสาคัญของพุทธศาสนิกชน
เป็นงานบุญใหญํของทั้งหลวงและราษฎร๑เป็นประเพณีสาคัญมาแตํโบราณ
ต้ังแตํไทยได๎ยอมรับให๎ศาสนาพุทธเป็นศาสนาประจาชาติไมํมีการกุศลใดๆ
ทพ่ี ุทธศาสนิกชนจะรํวมกันทามากเทําการทอดกฐิน ดังปรากฏในศิลาจารึกของ
พํอขุนรามคาแหงมหาราชแหํงกรุงสุโขทัยวํา “คนในเมืองสุโขทัยน้ี มักทาน
มักทรงศีล มักโอยทาน พ่อขุนรามคาแหงเจ้าเมืองสุโขทัยน้ี ทั้งชาวแม่
ชาวเจ้า ท่วยปั่ว ท่วยนาง ลูกเจ้าลูกขุน ท้ังสิ้นท้ังหลาย ท้ังผู้ชาย ผู้หญิง
ฝูงท่วย มีศรัทธาในพระพุทธศาสนา ทรงศีลเมื่อพรรษาทุกคน เมื่อออก
พรรษากรานกฐินเดือนหน่ึงจึงแล้ว...” การทอดกฐินที่จัดขึ้นเป็นการพระราช
พิธีประจา เริ่มมีในสมัยรัตนโกสินทร๑ พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัวจะเริ่มเสด็จ
พระราชดาเนินไปถวายผ๎าพระกฐินตามพระอารามหลวงในวันแรม ๖ ค่า เดือน ๑๑
เสด็จพระราชดาเนินทั้งทางบก ทางเรือ วันละ ๒ วัด ๓ วัดบ๎าง ในสมัยกํอนๆ
เป็นงานใหญํเสด็จฯ โดยกระบวนพยุหยาตราสถลมารค คือ พระราชยาน
มีกระบวนแหรํ าชอสิ ริยยศ เครือ่ งสงู แตร กลองชนะ คํเู คียงอินทรพ๑ รหม ถอื หอก
ถือทวน ถือดาบ เชิญพระแสงตํางๆ เป็นกระบวนอิสริยยศแตํงกายอยํางทหารโบราณ
สมัยตอํ มาเม่อื มกี ารจดั ตง้ั กองทหารแบบยโุ รปแลว๎ จงึ จัดใหม๎ กี องทหารแบบใหมํ
เปน็ กระบวนหน๎าและกระบวนหลังตาม บางปีเสด็จถวายผ๎าพระกฐินทางเรือเป็น
กระบวนพยุหยาตราชลมารคด๎วย ผ๎าไตรองคก๑ ฐินตั้งในบุษบกเรือพระท่ีน่งั อนนั ตนาคราช

- ๔๔ -

หรือเรือพระท่ีน่ังลาอื่น พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัวประทับในเรือพระท่ีน่ังสุพรรณหงส๑
พลเรือแตํงกายด๎วยเครื่องแบบทหารโบราณ มีการเหํเรือตามบทประพันธ๑กาพย๑เรือ
สาหรับปี พ.ศ. ๒๕๓๙ พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยูํหัวประทับในเรือพระที่นั่งนารายณ๑
ทรงสบุ รรณ รชั กาลท่ี ๙ ซง่ึ สรา๎ งขึ้นเพือ่ เฉลิมพระเกียรติ เน่ืองในโอกาสที่พระบาทสมเด็จ
พระเจ๎าอยูํหัวทรงครองสิริราชสมบัติครบ ๕๐ พรรษา ตํอมาเม่ือบ๎านเมืองเจริญมากข้ึน
จึงเปลี่ยนเปน็ เสด็จพระราชดาเนนิ โดยรถมา๎ พระท่ีนั่ง รถยนต๑พระท่ีนั่ง เรือยนต๑พระที่น่ัง

กระบวนพยหุ ยาตราทางสถลมารคตามโบราณราชประเพณี
(ท่ีมาของภาพ : http://www.manager.co.th/home/viewnews)

ไปถวายผ๎าพระกฐิน แตํบางปีก็โปรดเกล๎าฯให๎กาหนดเป็นเสด็จพระราชดาเนิน
กระบวนพยุหยาตราทางสถลมารคตามโบราณราชประเพณี เชํน ในรัชสมัยของ
พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชฯ พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัว
รัชกาลปจั จบุ ัน เป็นตน๎

เม่ือถึงกาหนดเทศกาลทอดกฐินพระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัว
ทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าฯ เสด็จพระราชดาเนินไปถวายผ๎าพระกฐิน ณ พระอารามหลวง
ที่ตั้งอยูํใกล๎พระนครเป็นสํวนมาก โดยเริ่มพระกฐินหลวงตั้งแตํแรม ๖ ค่า เดือน ๑๑

- ๔๕ -

เป็นวันแรกกาหนดเสด็จถวายผ๎าพระกฐิน ๒ หรือ ๓ วัด สํวนการเสด็จโดยกระบวน
พยุหยาตราทางสถลมารคจะกาหนดให๎เป็นวันแรม ๙ ค่า เพราะวันนี้ทางจันทรคติน้าใน
แมํน้าเจ๎าพระยาตอนพระนครขึ้นมากและน่ิงไมํไหลข้ึนลงสะดวกในการที่จะจัดเป็น
กระบวนพยุหยาตรา

พระอารามหลวงทีท่ างราชการกาหนดเปน็ วดั ทจ่ี ะตอ๎ งเสด็จ
พระราชดาเนินถวายผา๎ พระกฐนิ เปน็ ประจาปใี นปจั จุบนั มี ๑๖ วัด คอื

๑. วัดบวรนเิ วศวิหาร
๒. วัดสทุ ัศนเทพวราราม
๓. วัดพระเชตพุ นวมิ ลมงั คลาราม
๔. วดั เบญจมบพิตรสถติ มหาสมี าราม
๕. วดั ราชบพติ รสถติ มหาสมี าราม
๖. วัดมกฏุ กษตั ริยาราม
๗. วัดราชประดิษฐส๑ ถิตมหาสมี าราม
๘. วดั มหาธาตยุ ุวราชรังสฤษฎิ์
๙. วัดราชาธวิ าส
๑๐. วัดราชโอรสาราม
๑๑. วดั อรุณราชวราราม
๑๒. วดั เทพศิรินทราวาส
๑๓. วดั สุวรรณดาราราม
๑๔. วดั นเิ วศธรรมประวตั ิ
๑๕. วดั พระปฐมเจดีย๑
๑๖. วัดพระศรรี ัตนม๑ หาธาตุ จังหวดั พิษณโุ ลก
พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยูํหัวจะเสด็จพระราชดาเนินไปถวายผ๎าพระกฐินวันละ ๒ วัด
หรอื ๓ วัด ประมาณ ๓ วัน วัดที่เหลือทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าฯ ให๎พระราชวงศ๑ องคมนตรี
หรือบุคคลผ๎ูหน่ึงผ๎ูใดเสด็จไปหรือไปถวายแทนพระองค๑ สํวนพระอารามหลวงอ่ืนๆ

- ๔๖ -

นอกจาก ๑๖ วัดนี้ ซ่ึงมีทั้งในกรุงเทพฯและตํางจังหวัดทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าฯ
พระราชทานพระบรมราชานุญาตให๎กระทรวง ทบวง กรม สถาบัน คณะบุคคล
นาเคร่ืองพระกฐินพระราชทานไปทอดยังพระอารามหลวงตํางๆ แตํมีบางปี
ทรงโปรดเกล๎าฯ ให๎กาหนดเสด็จฯ ไปถวายผ๎าพระกฐินเป็นบางวัด นอกจากน้ี
ถ๎าสมเด็จพระสังฆราชประทับที่วัดนอกจากจะได๎รับกฐินหลวงแล๎ว พระบาทสมเด็จ
พระเจา๎ อยหูํ วั จะเสดจ็ พระราชดาเนนิ ไปถวายผ๎าพระกฐนิ ด๎วย

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมพิ ลอดุยเดช บรมนาถบพติ ร
ทรงถวายผ้าพระกฐนิ

(ที่มาของภาพ: http://www.wikipedia.org)

การพระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลถวายผ๎าพระกฐิน
ในรัชกาลปัจจบุ นั ได๎เสดจ็ พระราชดาเนนิ และโปรดเกล๎าฯ ให๎สมเด็จพระบรมวงศ๑
เสด็จไปทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจแทนพระองค๑ โดยออกเป็นหมายกาหนดการ
การแตํงกายของข๎าราชการผู๎เฝ้าฯ ในพระราชพิธีน้ีมีข๎อกาหนดเป็นการพิเศษ
กลาํ วคอื การแตงํ กาย เคร่ืองแบบเตม็ ยศ สวมสายสะพายขัตติยราชอิสริยาภรณ๑
มหาจักรีบรมราชวงศ๑ หรือจุลจอมเกล๎าและช๎างเผือก ถ๎าปีใดพระบาทสมเด็จ
พระเจ๎าอยูํหัวเสด็จฯ ถวายผ๎าพระกฐินวัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามด๎วยต๎อง
กาหนดสายสะพายขัตติยราชอิสริยาภรณ๑มงกุฎไทยเป็นสายสาคัญ ในกรณีท่ี

- ๔๗ -

โปรดเกลา๎ ฯ ใหส๎ มเดจ็ พระบรมวงศ๑ทรงปฏบิ ัติพระราชกรณยี กจิ แทนพระองค๑นั้น
หมายกาหนดการจะไดก๎ าหนดแตงํ กายเต็มยศสายสะพายขัตติยราชอิสริยาภรณ๑
มหาจักรีและทุกวัดท่ีออกหมายกาหนดการต๎องมีทหารเหลํารักษาพระองค๑จัดเป็น
กองเกียรติยศ พร๎อม แตรวง ธงประจากองไปตั้งรับ-สํงเสด็จฯ ดุริยางค๑บรรเลง
เพลงสรรเสริญพระบารมีพระกฐินหลวงที่ทอด ณ วัดฝ่ายธรรมยุตที่ไตรองค๑กฐิน
จะมีผ๎าขาวพับซ๎อนอยูํข๎างบนเม่ือทอดถวายและพระสงฆ๑ทากฐินกรรมเสร็จแล๎ว
เสด็จฯ กลับ เจ๎าพนักงานชํางเย็บซ่ึงเป็นข๎าราชการฝ่ายในสังกัดสานักพระราชวัง
จะชํวยฝ่ายสงฆต๑ ัดเยบ็ ผ๎าขาวที่ทรงทอดถวายรวมกับไตรองคก๑ ฐินเอาไปเย็บเข๎า
กระทงเป็นจีวรแล๎วย๎อมใหมํด๎วยสีกรัก (สีเปลือกไม๎) ถวายพระสงฆ๑ไปทาพิธีกรรม
ในการครองผ๎าพระกฐินตํอไป ซึ่งจะต๎องทาแล๎วเสร็จในวันนั้น การพระราชพิธี
ทรงบาเพ็ญพระราชกุศลถวายผ๎าพระกฐินพระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัว ฯ
ทรงกลําวคาถวายผ๎าพระกฐินเป็นคาบาลี สาหรับพระอารามหลวงฝ่ายธรรมยุต
แบบหน่ึงและฝ่ายมหานิกายอีกแบบหนึ่ง สํวนวัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์และ

(ท่ีมาของภาพ : http://www.manager.co.th/home/viewnews)

วดั เบญจมบพิตรดสุ ิตวนารามทรงกลําวคาถวายเป็นภาษาไทย ในกรณีวัดท่ีเสด็จฯถวายผ๎า
พระกฐินนั้น มีการสดับปกรณ๑ พระอัฐิสมเด็จพระมหาสมณเจ๎า เชํนวัดบวรนิเวศวิหาร

- ๔๘ -

และวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม เม่ือพระผู๎ครองผ๎าพระกฐินออกไปครองผ๎าไตร
พระบาทสมเด็ จพระเจ๎ าอยํู หั วจะทรงจุ ดธู ปเที ยนเครื่ องทองน๎ อยถวายสั กการะ
แล๎วทรงทอดผ๎าไตร พระสงฆ๑ ๑๐ รูปสดับปกรณ๑ ออกไปครองผ๎ากลับเข๎านั่งท่ีเดิม
พร๎อมกบั พระผค๎ู รองผ๎าพระกฐิน แล๎วจึงถวายเครอ่ื งบริขารพระกฐนิ อน่ึง พระกฐินหลวง
ท่ีโปรดเกลา๎ ฯ ใหผ๎ แ๎ู ทนพระองค๑ ตลอดจนพระกฐินพระราชทานจะกลําวคาถวาย
ผ๎าพระกฐินเป็นภาษาไทยตามท่ีกรมศาสนากาหนด นอกจากนี้กระทรวงศึกษาธิการ
ได๎กาหนดแนวปฏิบัตเิ กี่ยวกบั การรบั พระกฐินหลวงและกฐินพระราชทานไว๎ด๎วย
พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลถวายผ๎าพระกฐินเป็นราชประเพณีถวาย
ผา๎ พระกฐินประจาปี เริ่มต้งั แตํวนั ออกพรรษาตรงกับวันแรม๑ค่าเดือน๑๑ไปจนถึง
วันแรม๑ ค่า เดือน ๑๒ พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัว พระราชวงศ๑หรือผู๎แทนพระองค๑
เสด็จไปหรือไปถวายผ๎าพระกฐินหลวงตามพระอารามหลวง ในสมัยกํอนพระบาท
สมเด็จพระเจ๎าอยํูหัว เสด็จฯ โดยกระบวนพยุหยาตราทางสถลมารค ปัจจุบันเสด็จฯ
โดยรถยนต๑พระท่ีนั่ง และบางปีเสด็จฯ ทางชลมารคเพ่ือพระราชทานผ๎าพระกฐิน
ณ วัดอรุณราชวราราม เพ่ือเป็นการรักษาราชประเพณีโบราณ พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัวฯ

การถวายผ้ากฐินพระราชทานศาลปกครอง ประจาปี ๒๕๕๘
ณ พระอุโบสถ วัดชนะสงคราม ราชวรมหาวหิ าร กรงุ เทพมหานคร
(ทมี่ าของภาพ:ขําวประชาสัมพันธ.๑ สานักงานศาลปกครอง. http://www.admincourt.go.th/๐๐_web/)

- ๔๙ -

จะเสด็จพระราชดาเนินไปหรือทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าฯ ให๎พระราชบรมวงศ๑
หรือผู๎ใดผ๎ูหน่ึงเสด็จไปหรือไปถวายผ๎าพระกฐินแดํพระอารามหลวง ๑๖อาราม และ
ต้ังแตํวันแรม ๑๐ ค่า เดือน ๑๑ ถึงวันแรม ๑ ค่า เดือน ๑๒พระราชทานพระบรม
ราชานญุ าตใหก๎ ระทรวง ทบวง กรม สถาบัน คณะบคุ คล นาเคร่ืองพระกฐินพระราชทาน
ไปถวายพระอารามหลวงตาํ งๆ ทั่วประเทศ การแตํงกาย เคร่ืองแบบปกตขิ าว

๒.๓.๑๕ พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลทักษิณานุปทาน
เน่อื งในวนั คลา้ ยวันเฉลิมพระชนมพรรษา ในสมัยกํอนไมํมีการจัดงานเพราะถือใน
เรื่องไสยศาสตร๑มาก เพราะเกรงในเร่ืองการประทุษร๎ายองค๑พระมหากษัตริย๑
ในสมัยกรุงศรีอยุธยามีพิธีอยํางหนึ่งเรียกวํา “พิธีตุลาภาร” กลําวคือ พอถึงปี
พระมหากษัตริย๑จะข้ึนประทับบนตาช่ังแล๎วเอาเงินใสํชั่งให๎ได๎น้าหนักเทําพระองค๑
แล๎วเอาเงินน้ันพระราชทานให๎แกํพราหมณ๑เป็นการสะเดาะพระเคราะห๑
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกลา๎ เจ๎าอยหูํ ัวทรงสนั นิษฐานวํา พธิ ตี ุลาภารนี้คงเปน็
พธิ ีเฉลมิ พระชนมพรรษาของพระมหากษัตริย๑แตํโบราณ แตํเพราะปกปิดวันเกิด
จึงไมํทาตรงกับวันเสด็จพระราชสมภพ คงทาอยํางพระราชพิธีประจาเดือน
เรือ่ ยมา (พระราชพิธสี ิบสองเดอื น) ในสมยั พระบาทสมเดจ็ พระนั่งเกล๎าเจ๎าอยูํหัว
ทรงพ ระรา ชดา ริให๎สร๎า งพ ระพุท ธรูปป ระจา พ ระช น มา ยุขึ้น เป็น ป ระจา ทุ กปี
คือ ปีหน่ึงก็สร๎างข้ึนองค๑หน่ึง แตํหาได๎ทรงสร๎างให๎ตรงกับวันพระราชสมภพไมํ
ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล๎าเจ๎าอยํูหัวปรากฏวํา ทรงบาเพ็ญพระราชกุศล
ในวันพระราชสมภพต้ังแตํยงั ทรงผนวชอยํูบนพระตาหนักป้ันหยาท่ีวัดบวรนิเวศ
วิหาร เม่ือเสดจ็ ขนึ้ เสวยราชยก๑ ็ทรงบาเพ็ญพระราชกุศลในวันพระราชสมภพเป็น
การภายในมิได๎กระทาพระราชพิธีใหญํโต แตํในครั้งน้ันก็ไมํมีใครทราบวําคือ
การบาเพญ็ พระราชกุศลเฉลมิ พระชนมพรรษา ตํอมาเม่ือพระบาทสมเด็จพระจอมเกล๎า
เจ๎าอยูํหัวมีพระชนมายุครบ ๖๐ ปี จึงโปรดให๎มีการพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา
มีเสด็จออกมหาสมาคมให๎พระบรมวงศานุวงศ๑และข๎าราชการเฝ้าถวายพระพร
ชัยมงคล ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยูํหัวได๎ทรงสร๎างพระประจา

- ๕๐ -

พระชนมายุเชํนเดียวกับพระบาทสมเด็จพระน่ังเกล๎าเจ๎าอยูํหัว และทรงบาเพ็ญ
พระราชกุศลฉลองพระประจาพระชนมายุท่ีสร๎างขึ้น แตํมิให๎มีการประดับโคมไฟ
หรือจดั งานรื่นเรงิ ข้ึนภายในพระราชสานักตามทีข่ า๎ ราชการผู๎ตามเสด็จถวายงาน
ในการเสด็จเยือนตํางประเทศทูลขอเพ่ือทาตามอยํางของชาวตํางชาติ แตํก็ได๎มี
การจัดงานติดโคมไฟฉลองตามบ๎านเรือนประชาชน และข๎าราชการ ร๎าน ตลาด
จนยึดถือเป็นประเพณีในการประดับธงโคมไฟในการเฉลิมฉลองพิธีเฉลิมพระชนม
พรรษามาจนถงึ ปจั จบุ นั ในสมัยรัชกาลปัจจุบันคณะรัฐมนตรีได๎ประชุมปรึกษาเม่ือวันท่ี
๗ กมุ ภาพันธ๑ ๒๕๖๐ ลงมติวาํ

๑) รับทราบประกาศสานักนายกรัฐมนตรี เร่ือง กาหนดวันสาคัญ
ของชาตไิ ทย ทีก่ าหนดวํา วันท่ี ๕ ธนั วาคม ของทุกปี เป็นวันสาคญั ของชาติไทย ดงั นี้

(๑) เป็นวันคล๎ายวันเฉลิมพระชนมพรรษาของพระบาทสมเด็จ
พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดยุ เดช บรมนาถบพติ ร

(๒) เปน็ วันชาติ
(๓) เปน็ วันพอํ แหงํ ชาติ
๒) เห็นชอบให๎วันที่ ๕ ธนั วาคม ของทุกปี เป็นวันหยุดราชการ
โดยสานักพระราชวังออกหมายกาหนดการแจ๎งการพระราชพิธีทุกวันที่ ๕ ธันวาคม
ของทกุ ปี โดยแบํงประเภทงานไว๎ ดงั นี้
- วันที่ ๕ธันวาคมเวลาบ่าย เสด็จพระราชดาเนินไปยังชานหน๎า
พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม บรรชิตจีนและญวนถวายพระพรชัยมงคล
แล๎วเสด็จเข๎าพระอุโบสถ ทรงจุดธูปเทียนบูชาพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากรแล๎ว
เสด็จลงชานหน๎าพระอุโบสถพระราชทานราชสังคหวัตถุแกํข๎าทูลละอองธุลีพระบาท
ผู๎สูงอายุ ฝ่ายหน๎า-ฝ่ายในเสด็จพระราชดาเนินจากพระอุโบสถไปประทับรถยนต๑
พระที่นั่งท่ีประตูเกยหลังวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ไปเทียบท่ีหน๎าพระทวารเทเวศรักษา
เสด็จพระราชดาเนินเข๎าพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าฯ ให๎อาลักษณ๑
สานักอาลักษณ๑และเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ สานักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี อํานประกาศ

- ๕๑ -
กระแสพระบรมราชโองการสถาปนาสมณศักดิ์ชั้นสมเด็จพระราชาคณะและพระราชา
คณะเจ๎าคณะรอง จบแล๎ว พระสงฆ๑เจริญชัยมงคลคาถา ชาวพนักงานล่ันฆ๎องชัย
ประโคมสงั ข๑ แตร ดุรยิ างค๑ จากนน้ั ทรงประเคนสพุ รรณบัฏ และหริ ญั บัฏ พัดยศ ผ๎าไตร
เคร่ืองประกอบสมณศักดิ์ แดํสมเด็จพระราชาคณะและพระราชาคณะรองที่ได๎
ทรงพระกรุณาโปรดสถาปนาตามลาดับ จากนั้นทางประเคนสัญญาบัตร พัดยศแดํ
พระสงฆ๑ซึ่งได๎รับพระราชทานสมณศักดิ์ใหมํตามลาดับ พระสงฆ๑ท่ีได๎รับพระราชทาน
สมณศักดถิ์ วายอนโุ มทนา สมเด็จพระราชาคณะถวายอดเิ รก เจา๎ พนกั งานกองศาสนูปถัมภ๑
กรมการศาสนา นิมนต๑พระสงฆ๑ซ่ึงจะเจริญพระพุทธมนต๑เข๎าน่ังยังอาสนะในพระท่ีน่ัง
ทรงจุดธูปเทียนเครื่องนมัสการบูชาพระพุทธรูปประจาพระชนมวารของพระบาทสมเด็จ
พระปริมนทรมหาภูมิพลอดุยเดช ที่ประดิษฐานในพระที่นั่งบุษบกมาลา แล๎งทรงจุดธูปเทียน

(ท่มี าของภาพ:สรรชยั เทยี มทวสี ิน“ความรเ๎ู ก่ียวกับงานพระราชพธิ ี งานรัฐพิธี งานพธิ ี และประเพณี
ในราชสานัก” สานักพระราชวงั , กรงุ เทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

เครื่องทองน๎อยและเครื่องราชสักการะกราบถวายบังคมพระบรมฉายาลักษณ๑พระบาท
สมเด็จพระปรมนิ ทรมหาภมู ิพลอดุยเดช ซ่ึงประดิษฐานเหนือราชบงั ลังกภ๑ ายใตน๎ พปฎล

- ๕๒ -

มหาเศวตฉัตร พระสงฆ๑เจริญพระพุทธมนต๑ จบ ทรงทอดผ๎าไตร พระสงฆ๑ทั้งนั้น
สดับปกรณ๑ ถวายอนุโมทนา ถวายอดิเรก ถวายพระพรลา เสด็จพระราชดาเนินกลับ
การแตงํ กาย เครื่องแบบเต็มยศ

- วนั ที่ ๖ธนั วาคมเวลาเช้า เสด็จพระราชดาเนินข้ึนสูํพระท่ีนั่ง
ไพศาลทักษิณ ทรงจุดธูปเทียนบูชาพระสยามเทวาธิราช แล๎วเสด็จพระราชดาเนิน
ออกพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ทรงจุดธูปเทียนบูชาพระพุทธรูปประจาพระชนมวาร
ของพระบาทสมเด็จพระปรมนิ ทรมหาภูมิพลอดยุ เดช ทีป่ ระดิษฐานในพระท่นี ั่งบษุ บกมาลา
แล๎วทรงจุดธูปเทียนเครื่องทองน๎อยและเคร่ืองราชสักการะ กราบถวายบังคมพระบรม
ฉายาลักษณ๑พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาพลอดุยเดช ซ่ึงประดิษฐานเหนือ

(ทมี่ าของภาพ : http://www.manager.co.th/)

ราชบังลังก๑ภายใต๎นพปฎลมหาเศวตฉัตร พระสงฆ๑เจริญพระพุทธมนต๑ จบ ทรงประเคน
ภัตตาหาร พระสงฆ๑รับพระราชทานฉันเสร็จแล๎ว เจ๎าพนักงานนิมนต๑พระสงฆ๑ท่ีจะถวาย
พระธรรมเทศนาข้ึนนั่งบนธรรมาสน๑ ทรงจุดธูปเทียนเคร่ืองทรงธรรม พระสงฆ๑ถวาย
ศีลและพระธรรมเทศนากัณฑ๑หนึ่งจบ ทรงประเคนจตุปัจจัยไทยธรรมเคร่ืองบูชา
กัณฑ๑เทศน๑ และทรงทอดผ๎าไตร พระสงฆ๑ทั้งนั้นสดับปกรณ๑ ถวายอนุโมทนา ถวายอดิเรก
ถวายพระพรลา เสด็จพระราชดาเนินกลับ เป็นเสร็จการ การแตํงกาย เคร่ืองแบบ
ครงึ่ ยศ

- ๕๓ -
๒.๓.๑๖ พระราชพิธีฉลองวันพระราชทานรัฐธรรมนูญแห่ง
ราชอาณาจักรไทย ภาพเหตุการณ๑สาคัญในประวัติศาสตร๑ชาติไทยเมื่อวันที่ ๑๐
ธันวาคม พุทธศักราช ๒๔๗๖ คือ พระบรมฉายาลักษณ๑ พระบาทสมเด็จ
พระปกเกล๎าเจ๎าอยูํหัว ประทับพระท่ีน่ังพุดตานกาญจนสิงหาสน๑เหนือพระแทํน
ราชบัลลังก๑ในการเสด็จออก มหาสมาคม ณ พระท่ีน่ังอนันตสมาคม ทรงลงพระ
ปรมาภิไธยในรฐั ธรรมนูญฉบับถาวรฉบับแรกแหํงราชอาณาจักรสยาม พระบรม
ฉายาลักษณ๑ในเหตุการณ๑อันสาคัญยิ่งนี้ ตํอมาได๎รับพระบรมราชานุญาตให๎
อัญเชิญเป็นแบบเพื่อทาการสร๎างพระบรมราชานุสาวรีย๑ประดิษฐานเบื้องหน๎า

พระบาทสมเดจ็ พระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานรฐั ธรรมนูญ
เมื่อวันที่ ๑๐ ธนั วาคม ๒๔๗๕

(ทีม่ าของภาพ : http://www.chaoprayanews.com)

- ๕๔ -

อาคารรัฐสภาเป็นพระบรมราชานุสรณ๑แหํงพระมหาก รุณาธิคุณท่ีโปรดเกล๎า
โปรดกระหมํอมพระราชทานรัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดในการปกครอง
นามาซึ่งความสุขของปวงอาณาประชาราษฎร๑และความเจริญก๎าวหน๎าของ
บ๎านเมือง หลังจากพระราชทานรัฐธรรมนูญฉบับถาวรแล๎วได๎เสด็จพระราช
ดาเนินไปทรงประกอบพระราชพิธีเพื่อความเป็นสวัสดิมงคลตํอเน่ืองกัน ได๎แกํ
พระราชพิธีฉลองรัฐธรรมนูญแหํงราชอาณาจักรสยาม พระราชพิธีเปิดสภา
ผ๎ูแทนราษฎร พระราชพิธีเปิดสมัยประชุมสามัญสภาผู๎แทนราษฎร และยังมีการ
เฉลิมฉลองในสํวนท่ีเป็นกิจกรรมตํางๆ ของทางราชการ เพื่อเผยแพรํความร๎ูแกํ
ประชาชน ในรัชกาลปัจจุบันนับแตํพระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัวทรงบรม
ราชาภิเษก เม่ือวันท่ี ๕ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๔๙๓ เป็นต๎นมา ทรงประกอบ
พระราชกิจตามแบบแผนท่ีเคยปฏิบัติมา ลักษณะของพิธีการฉลองวันพระราชทาน
รัฐธรรมนญู แหง่ ราชอาณาจกั รไทย เป็นทัง้ งานพระราชพิธีและรัฐพิธี ในส่วนของ
งานพระราชพิธี สานักพระราชวังออกหมายกาหนดการแจ้งการพระราชพิธีทุกวันที่
๑๐ ธันวาคม ของทุกปี ซ่ึงพระมหากษัตริย์จะทรงเสด็จพระราชดาเนินไปยัง
พระที่น่ังอนันตสมาคมทรงจุดธูปเทียนเครื่องนมัสการ พระสงฆ์เจริญ พระพุทธมนต์
ทรงประเคนผ้าไตรและจตุปัจจัยไทยธรรม พระสงฆ์ถวายอนุโมทนา ถวายอดิเรก
ถวายพระพรลา เป็นเสรจ็ การ การแตง่ กาย เครอ่ื งแบบเต็มยศ

งานพระราชพิธีท่ีกล่าวมาแล้วดังกล่าวข้างต้นเป็นเพียงส่วนหน่ึง
ของงานพระราชพิธีท่ีสาคัญท่ีจัดขึ้นในรัชสมัยปัจจุบัน นอกจากนี้ยังมีงานพระราชพิธี
ที่สาคัญอื่นๆ อีก เช่น พระราชพิธีเปลี่ยนเคร่ืองทรงพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร
พระราชพิธีบวงสรวงพระสยามเทวาธิราช ฯลฯ ซึ่งบางพระราชพิธีเป็นการส่วนพระองค์
หรือบางพระราชพิธีมิได้มีหมายรับส่ังให้เข้าเฝ้าฯ จึงมิได้นามากล่าวเพื่ออธิบายความ
แต่ยังมีอีกเร่ืองหนึ่งท่ีเก่ียวข้องกับงานพระราชพิธีท่ีควรจะได้รู้ซึ่งอาจจะกล่าวได้ว่า
เป็นท่มี าของพระราชพิธีที่จัดขึ้นในปัจจุบัน กล่าวคือ สถาบันพระมหากษัตริย๑ของไทยนั้น

- ๕๕ -

อยํูในฐานะอันเป็นที่เคารพสักการะอันเป็นหลักสาคัญของชาติและทรงไว๎ซึ่ง
พระราชภาระทานุบารุงบ๎านเมือง โดยกิจหน่ึงซ่ึงมีความสาคัญที่องค๑พระมหากษัตริย๑
ทรงปฏิบัติในแตํละเดือน คือ พระราชพิธีท้ังปวงหรือท่ีเรียกกันวํา “พระราชพิธี
สิบสองเดือน” เป็นพระราชพิธีท่ีปฏิบัติประจาในแตํละเดือน เป็นมูลเหตุให๎สังคมไทย
ที่ยึดม่นั ในพระมหากษัตริย๑และเป็นสงั คมทม่ี ีพุทธศาสนาเป็นแนวทางการดาเนนิ
ชีวิตรับพิธีกรรมเหลํานี้ไว๎เป็นประเพณี และวิถีทางการดาเนินชีวิตท่ีเก่ียวข๎องกับ
พุทธศาสนา บางพระราชพิธีเป็นประเพณีมาแตํดึกดาบรรพ๑บางพิธีอิงกับศาสนา
พราหมณ๑ พิธีกรรมและพระราชพิธีสิบสองเดือนน้ีแตกยํอยไปอีกมากมายปะปน
กับชีวิตของชาวบ๎านจนบางคร้ังบางประเพณีจัดและปฏิบัติกันจนเป็นปกติวิสัย
ทั้งน้ี ความมํุงหมายและความสาคัญของการปฏิบัติพระราชพิธีสิบสองเดือนใน
สมัยโบราณนั้นก็เพื่อแผํพระเดชานุภาพของพระมหากษัตริย๑ให๎เป็นที่ประจักษ๑และ

(ทีม่ าของภาพ: http://www. lek-prapai.org)

เพื่อเป็นสิริมงคลแกํพระนคร และอาณาประชาราษฎร๑ รวมท้ังเป็นการสร๎างความเช่ือมั่น
ทางจิตใจให๎กับสังคมในยุคนั้นด๎วย แตํเดิมน้ันการ พระราชพิธีสิบสองเดือนมีหลักฐาน
ปรากฏอยํูในพระราชกาหนดกฎมณเฑียรบาล ซึ่งตราไว๎ต้ังแตํแรกสร๎างกรุงศรีอยุธยา
เป็นราชธานี นอกจากนี้ยังได๎มีบันทึกในโคลงทวาทศมาส ซ่ึงกรมพระยาบาราบปรปักษ๑ฯ
ทรงนิพนธ๑ไว๎ ตํอมาสมเด็จพระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยํูหัว รัชกาลที่ ๕ ได๎ทรงพระราชนิพนธ๑

- ๕๖ -

ความเรียงอธิบายเรื่องพระราชพิธีสิบสองเดือนและนิยมใช๎เป็นเน้ือเร่ืองวาดเขียน
ลงบนฝาผนังตามวัดตํางๆ ในสมยั กรงุ รตั นโกสินทร๑๑๖

พระราชพิธีสิบสองเดือนท่ีพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยูํหัว
ทรงค๎ นคว๎ าจากต าราดั้ งเดิ มและตรวจสอบความถู กต๎ องอี กครั้ ง แล๎ วจึ งทรง
พระราชนพิ นธเ๑ ปน็ ความเรียงอธบิ ายไว๎น้ัน สามารถสรปุ ในสวํ นท่ีสาคญั ได๎ ดังน้ี

- เดือนอา้ ย จดั พิธีไลเํ รือ เพ่อื เรํงให๎นา้ ลดชาวนาจะได๎เริ่มเก่ียวข๎าว
ใสยํ ๎งุ ฉาง

- เดือนยี่ จัดพธิ ตี รียมั ปวาย หรอื พธิ ีโลช๎ งิ ช๎า เพอ่ื สักการบูชาเทพเจ๎าที่
ทรงดลบันดาลให๎พืชพันธ๑ุธัญญาหารสมบูรณ๑ และเป็นงานเฉลิมฉลองผลผลิตใหมํ
จากไรนํ าท่ีอุดมสมบรู ณ๑

- เดือนสาม จัดพิธีธานยเฑาะย๑ หรือพิธีเผาข๎าว เพ่ือสํงแมํโพสพ
เทพีแหํงข๎าวกลับคืนสํูถ่ินเดิม หลังจากเสร็จการนวดข๎าวและขนข๎าวขึ้นย๎ุงฉาง
นอกจากน้ียังมีการเสี่ยงทายวําพืชพันธุ๑ธัญญาหารในปีตํอไปจะอุดมสมบูรณ๑
และเจรญิ งอกงามดีเพียงใด

- เดือนสี่ จัดพิธีสัมพัจฉรฉินท๑ หรือพิธีสํงท๎ายปีเกํา เป็นพิธีประจาปี
ในคตพิ ราหมณ๑ทีถ่ กู แปลงเป็นพทุ ธจัดขนึ้ เพื่อความเปน็ สวัสดิมงคลแกํพระนคร

- เดือนห้า จัดพิธีสงกรานต๑ หรือพิธีรับปีใหมํ เป็นพิธีพราหมณ๑
ทั้งยังมีการทาพิธีถือน้าพระพิพัฒน๑สัตยาซึ่งเป็นการดื่มน้าสาบานของข๎าราชการ
วําจะจงรกั ภักดีไมํคดิ กบฏตํอกษัตรยิ ๑

- เดือนหก จัดพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ เพ่ือเส่ียงทายความ
อดุ มสมบูรณแ๑ ละสร๎างขวัญกาลงั ใจใหแ๎ กํราษฎรทที่ าการเกษตรเพื่อยังชีพ

- เดอื นเจ็ด จัดพธิ กี ารพระราชกศุ ลสลากภัตของหลวง เป็นวิธีการทาบุญ
เล้ยี งพระแบบหน่งึ โดยอุบาสกอุบาสิกาจับสลากรายช่อื ของพระสงฆเ๑ พือ่ นาภัตตาหาร
ไปถวาย

๑๖แหลงํ ทมี่ า http://www.sites.google.com

- ๕๗ -

- เดือนแปด จัดพิธีการพระราชกุศลเสด็จถวายเคร่ืองสักการะ
ในชํวงเข๎าพรรษาแดํพระสงฆ๑ ตลอดจนการสักการะพระพุทธปฏิมาและพระบรมอัฐิ
ของบูรพกษัตรยิ ๑

- เดือนเก้า จัดพระราชพิธีตุลาภาร เพื่อสะเดาะพระเคราะห๑หรือ
บาเพญ็ ทานตามธรรมเนียมท่ปี ฏบิ ัตมิ าแตํคร้ังสมัยอยุธยาตอนต๎น

- เดอื นสบิ จดั พระราชพิธีสารท เดมิ เปน็ พธิ ีพราหมณต๑ ํอมาปรับเปล่ียน
เปน็ พิธีในพุทธศาสนา มกี ารกวนข๎าวทิพย๑ที่ปรุงด๎วยถ่ัว งา นม เนย ฯลฯ เพื่อถวายแดํ
พระสงฆ๑

- เดือนสิบเอ็ด จัดพระราชพิธีถวายผ๎าพระกฐิน ในวันแรม๘ ค่า เดือน๑๑
พระมหากษัตริย๑จะเสด็จพระราชดาเนินท้ังสถลมารคและชลมารคเพ่ือถวายผ๎า
พระกฐนิ ยังพระอารามหลวงตาํ งๆ

- เดือนสิบสอง จัดพระราชพิธีจองเปรียง ลอยพระประทีปโดยพระราชพิธี
จองเปรยี งเป็นการบูชาเทวดา สํวนการลอยพระประทีปเป็นการขอขมาและบูชา
พระคณุ แมพํ ระคงคา

พระราชพธิ ีเดอื นสิบเอด็ พระราชพิธีเดอื นสบิ สอง

(ที่มาของภาพ: http://www.sites.google.com)

- ๕๘ -

๒.๔ ความรู้เก่ียวกบั งานรัฐพิธี

ตามท่ีได๎กลําวถึงความหมายของงานรัฐพิธีและตารางวันรัฐพิธี
ประจาปี ตามข๎อ ๒.๑.๒ ไปแลว๎ นน้ั เนอื่ งจากงานรัฐพธิ ีบางงานจะมีงานพระราชพิธรี วํ มด๎วย
เชํน งานวันปิยมหาราชจะจัดให๎มีการวางพานพํุมสักการะ ณ พระบรมราชานุสาวรีย๑
ลานพระราชวงั ดสุ ิต ซง่ึ เป็นงานรฐั พธิ ี และในขณะเดียวกนั มงี านทรงบาเพ็ญพระราชกุศล
วันปิยมหาราช ซ่ึงเป็นงานพระราชพิธีจัดข้ึน ณ พระท่ีนั่งอมรินทรวินิจฉัย
ในพระบรมมหาราชวัง เป็นต๎น ดังน้ัน เพื่อให๎เกิดความชัดเจนในงานรัฐพิธีมากยิ่งขึ้น
จึงขออธบิ ายรายละเอียดความเปน็ มาของงานรฐั พิธแี ตลํ ะงาน ดงั น้ี

๒.๔.๑ งานรัฐพิธีถวายราชสักการะพ่อขุนราชคาแหงมหาราช๑๗
เป็นงานรัฐพิธีท่ีเกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๙ โดยคณะรัฐมนตรีได๎มีมติ เม่ือวันท่ี ๕
ตุลาคม ๒๕๕๓ เห็นชอบให๎กาหนดวันที่ ๑๗ มกราคม ของทุกปี เป็นวันพํอขุนราม
คาแหงมหาราช โดยไมํถือเป็นวันหยุดราชการ เป็นงานลักษณะการวางพุํมดอกไม๎

(ทีม่ าของภาพ : http://www.royjaithai.com)

เพื่อถวายราชสกั การะ ณ พระบรมราชานุสาวรียพ๑ ํอขนุ รามคาแหง อุทยานประวัติศาสตร๑
สุโขทยั อาเภอเมืองสุโขทยั จงั หวัดสโุ ขทยั การแตํงกาย เคร่ืองแบบปกติขาว

๑๗มตคิ ณะรฐั มนตรี เมอื่ วนั ท่ี ๕ ตลุ าคม ๒๕๕๓

- ๕๙ -
๒.๔.๒ งานรัฐพิธีถวายราชสักการะสมเด็จพระนเรศวรมหาราช๑๘
เป็นงานลักษณะการวางพุํมดอกไม๎ถวายราชสักการะ จัดข้ึนเป็นประจาในวันท่ี
๑๘ มกราคม ของทุกปี ซึ่งเป็นวันท่ีทรงกระทายุทธหัตถีมีชัยชนะตํอกรุงหงสาวดี
(เมื่อกํอนยึดถือวันที่ ๒๕ มกราคม ของทุกปี เน่ืองจากพระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัว
ทรงเสด็จฯ เปิดพระบรมราชานุสรณ๑ เมื่อวันที่ ๒๕ มกราคม ๒๕๐๒) ซ่ึงทหาร
ไดถ๎ อื วันดงั กลําวเป็น “วันกองทพั ไทย” โดยหนวํ ยงานราชการจัดบคุ ลากรในสงั กดั

(ทม่ี าของภาพ : http://www.pantip.com)

เข๎ารํวมกิจกรรมในพิธี และพํุมดอกไม๎ไปถวายราชสักการะสมเด็จพระนเรศวรมหาราช
ณ พระบรมราชานุสรณ๑ อาเภอดอนเจดีย๑ จังหวัดสุพรรณบุรี การแตํงกาย เครื่องแบบ
ปกตขิ าว

๑๘สานักพระราชวงั . หมายกาหนดการ. ๒๕๕๘

- ๖๐ -
๒.๔.๓ งานรัฐพิธีวันที่ระลึกพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย๑๙
เป็นงานลักษณะการวางพุํมดอกไม๎ถวายราชสักการะ โดยจัดเป็นประจาในวันท่ี ๒๔
กุมภาพันธ๑ ของทุกปี โดยหนํวยงานราชการจัดบุคลากรในสังกัดเข๎ารํวมกิจกรรมในพิธี
และนาพานพุํมดอกไมไ๎ ปถวายราชสักการะพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล๎านภาลัย
ณ พระบรมราชานุสาวรีย๑ อุทยานพระบรมราชานุสรณ๑ อาเภออัมพวา จังหวัด
สมุทรสงคราม การแตํงกาย เครื่องแบบปกตขิ าว

(ท่มี าของภาพ : http://www.welovethaiking.com)

๒.๔.๔ งานรัฐพิธีวันที่ระลึกพระบาทสมเด็จพระน่ังเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมหาเจษฎาราชเจ้า๒๐ เป็นงานลักษณะการวางพํุมดอกไม๎ถวายราชสักการะ
โดยจัดเป็นประจาในวันที่ ๓๑ มีนาคม ของทุกปี โดยหนํวยงานราชการจัดบุคลากร
ในสังกัดเข๎ารํวมกิจกรรมในพิธีและนาพานพุํมดอกไม๎ไปถวายราชสักการะพระบาทสมเด็จ
พระนั่งเกล๎าเจ๎าอยูํหัว พระมหาเจษฎาราชเจ๎า ณ พระบรมราชานุสาวรีย๑ ลานพลับพลา
มหาเจษฎาบดนิ ทร๑ วดั ราชนัดดาราม การแตํงกาย เครอื่ งแบบปกตขิ าว

๑๙แหลงํ ทมี่ าเดียวกนั . หนา๎ ๕๙
๒๐แหลงํ ทมี่ าเดยี วกัน. หน๎า ๕๙

- ๖๑ -

(ท่มี าของภาพ: สรรชัยเทยี มทวสี ิน “ความร๎ูเกยี่ วกับงานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานัก” สานกั พระราชวงั , กรุงเทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

๒.๔.๕ งานพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ๒๑
(ในสํวนของงานรัฐพิธี) จัดข้ึนหลังงานพระราชพิธีหน่ึงวัน โดยหนํวยงานราชการ
จัดบุคลากรในสังกัดเข๎ารํวมกิจกรรมในการพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ
ณ มณฑลพิธีท๎องสนามหลวง โดยปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ๑ ซึ่งทาหน๎าที่
พระยาแรกนาจะได๎ยาตราพรอ๎ มเทพอี อกจากโรงพิธีพราหมณ๑ มีราชบัณฑิตและ
พราหมณ๑นาผํานพลับพลาหน๎าพระท่ีน่ัง แล๎วไปยังลานแรกนา เจ๎าพนักงานจูง
พระโคเทียมแอก พระยาแรกนาเจิมพระโคและไถ แล๎วไถดะ ไปโดยรี ๓ รอบ
โดยขวาง ๓ รอบ หวํานธัญพืช โหรล่ันฆ๎องชัย แล๎วไถกลบ อีก ๓ รอบ ปลดพระโค
ออกจากแอก พระยาแรกนาและเทพีกลับไปยังโรงพิธีพราหมณ๑ และพราหมณ๑
เสี่ยงของกิน ๗ สิ่ง ตั้งเล้ียงพระโค โหรหลวงถวายคาพยากรณ๑เสร็จแล๎ว แหํพระยา
แรกนาเป็นกระบวนอิศริยยศจากโรงพิธีพราหมณ๑ขึ้นขบวนรถยนต๑กลับสวนจิตรลดา
รโหฐาน การแตงํ กาย เครื่องแบบปกตขิ าว

๒๑แหลํงทม่ี าเดียวกัน. หน๎า ๕๙

- ๖๒ -

(ท่ีมาของภาพ: สรรชยั เทียมทวีสิน “ความร๎ูเก่ยี วกับงานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานกั ” สานกั พระราชวัง , กรงุ เทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

๒.๔.๖ งานวันพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
และวันทรี่ ะลกึ มหาจักรีบรมราชวงศ์๒๒ เปน็ งานลักษณะการวางพํุมดอกไม๎ในสํวนของ
งานรฐั พธิ ีจัดขนึ้ เปน็ ประจาทกุ วันที่ ๖ เมษายน ของทุกปี โดยหนํวยงานราชการ
จัดบุคลากรในสังกัดเข๎ารํวมกิจกรรมในพิธีและนาพานพํุมดอกไม๎ไปถวายราชสักการะ
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ณ ปฐมบรมราชานุสรณ๑ สะพาน
พระพุทธยอดฟ้า ซ่ึงในวันเดียวกันมีงานพระราชพิธี ณ พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตน
ศาสดาราม หลังจากเสด็จฯ จากปฐมบรมราชานุสรณ๑ สะพานพระพุทธยอดฟ้า
การแตํงกาย เครอ่ื งแบบปกติขาว

๒๒แหลํงท่ีมาเดียวกัน. หน๎า ๕๙

- ๖๓ -

(ท่ีมาของภาพ: http://www.chula.ac.th)

๒.๔.๗ งานรัฐพิธีถวายราชสักการะสมเด็จพระนเรศวรมหาราช๒๓
เป็นงานลักษณะการวางพวงมาลาถวายราชสักการะ จัดขึ้นเป็นประจาในวันท่ี ๒๕
เมษายน ของทุกปี ซ่ึงเป็นวันท่ีระลึกคล๎ายวันสวรรคตของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช
โดยหนํวยงานราชการจัดบุคลากรในสังกัดเข๎ารํวมกิจกรรมในพิธี และนาพวงมาลาไป
ถวายราชสักการะสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ณ พระบรมราชานุสรณ๑ อาเภอดอนเจดีย๑
จังหวัดสพุ รรณบรุ ี การแตํงกาย เครอ่ื งแบบปกตขิ าว

(ทม่ี าของภาพ : http://www.pantip.com)
๒๓แหลํงทม่ี าเดยี วกัน. หนา๎ ๕๙

- ๖๔ -

๒.๔.๘ งานรัฐพิธีวันที่ระลึกพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว๒๔
เป็นงานลักษณะการวางพวงมาลาถวายราชสักการะ จัดข้ึนเป็นประจาในวันที่
๓๐ พฤษภาคม ของทุกปี โดยหนํวยงานราชการจัดบุคลากรในสังกัดเข๎ารํวมกิจกรรม
ในพิธีและนาพวงมาลาไปถวายราชสักการะ พระบาทสมเด็จพระปกเกล๎าเจ๎าอยํูหัว
ณ พระบรมราชานุสาวรยี ๑ หน๎าตกึ รฐั สภา พระราชวงั ดุสิต การแตํงกาย เครอื่ งแบบปกติขาว

(ทม่ี าของภาพ : http://www.chula.ac.th)

๒.๔.๙ งานรัฐพิธีวันท่ีระลึกพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหา
อานันทมหดิ ลพระอัฐมรามาธิบดินทร๒๕ เป็นงานรฐั พิธีอีกงานหนึ่งที่เกิดขึ้นในสมัย
รัชกาลที่ ๙ โดยคณะรัฐมนตรีได๎มีมติเม่ือวันที่ ๑๒ พฤษภาคม ๒๕๕๘ เห็นชอบให๎
กาหนดวนั ที่ ๙ มถิ ุนายน ของทุกปี เป็นวันท่ีระลึกพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหา
อานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร โดยหนํวยงานราชการจัดบุคลากรในสังกัดเข๎ารํวม
กิจกรรมในพิธีและนาพวงมาลาไปถวายราชสักการะพระบาทสมเด็จพระปรเมนทร
มหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร ณ พระบรมราชานุสาวรีย๑ เชิงสะพาน
พระราม ๘ การแตํงกาย เครอ่ื งแบบปกติขาว

๒๔แหลงํ ทมี่ าเดยี วกนั . หน๎า ๕๙
๒๕แหลํงท่มี าเดียวกัน. หน๎า ๕๙

- ๖๕ -

(ทม่ี าของภาพ : http://www.chaoprayanews.com)

๒.๔.๑๐ งานรัฐพิธีถวายราชสักการะสมเด็จพระนารายณ์มหาราช๒๖
เป็นงานรัฐพิธีอีกงานหนึ่งท่ีเกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๙ โดยคณะรัฐมนตรีได๎มีมติเมื่อ
วันท่ี ๕ ตุลาคม ๒๕๕๓ เห็นชอบให๎กาหนดวันท่ี ๑๑ กรกฎาคม ของทุกปี เป็นวัน
สมเด็จพระนารายณ๑มหาราช โดยไมํถือเป็นวันหยุดราชการ เป็นงานลักษณะ
การวางพวงมาลาเพื่อถวายราชสักการะ ณ พระบรมราชานุสาวรีย๑ สมเด็จพระนารายณ๑
มหาราช อาเภอเมอื งลพบุรี จงั หวัดลพบรุ ี การแตํงกาย เครื่องแบบปกตขิ าว

(ทีม่ าของภาพ: http://www.remawadee.com)
๒๖แหลํงท่มี าเดียวกนั . หนา๎ ๕๙

- ๖๖ -

๒.๔.๑๑ งานวันรัฐพิธีที่ระลึกพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้า
เจ้าอยู่หัว๒๗ เป็นงานรัฐพิธีที่เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๙ โดยคณะรัฐมนตรีได๎มีมติ
เมื่อวันท่ี ๒๒ กรกฎาคม ๒๕๕๗ เห็นชอบให๎กาหนดวันที่ ๑ ตุลาคม ของทุกปี

(ท่มี าของภาพ: http://www.remawadee.com)

เป็นวันรัฐพิธีท่ีระลึกพระบาทสมเด็จพระจอมเกล๎าเจ๎าอยํูหัว โดยไมํถือเป็น
วันหยุดราชการ เป็นงานลักษณะการวางพวงมาลาเพ่ือถวายราชสักการะ ณ พระบรม
ราชานุสาวรีย๑พระบาทสมเด็จพระจอมเกล๎าเจ๎าอยูํหัว พระราชวังสราญรมย๑
กรงุ เทพมหานคร การแตงํ กาย เคร่อื งแบบปกติขาว

๒.๔.๑๒ งานวันคล้ายวันสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระปรมินทร
มหาภูมิพลอดยุ เดชบรมนาถบพติ ร๒๘ เปน็ งานรฐั พิธีที่เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลปัจจุบัน
โดยคณะรัฐมนตรีได๎มีมติเมื่อวันที่ ๑๑ เมษายน ๒๕๖๐ เห็นชอบให๎กาหนดวันท่ี ๑๓
ตุลาคม ของทุกปี เป็นวันคล๎ายวันสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระปรมินทร
มหาภูมิพลอดุยเดช บรมนาถบพิตร โดยไมํถือเป็นวันหยุดราชการ เป็นงานลักษณะ
การวางพวงมาลาและถวายบังคม ณ ท๎องสนามหลวง การแตํงกาย เคร่ืองแบบปกติขาว
สวมหมวก

๒๗มติคณะรัฐมนตรี เมอ่ื วันท่ี ๒๒ กรกฎาคม ๒๕๕๗
๒๘มติคณะรฐั มนตรี เมอ่ื วันท่ี ๑๑ เมษายน ๒๕๖๐๘

- ๖๗ -

(ที่มาของภาพ: http://www.ieat.go.th)

๒.๔.๑๓ งานวนั ปยิ มหาราช๒๙ ในสํวนของงานรัฐพิธีเปน็ งานลักษณะ
วางพวงมาลา จัดข้ึนเป็นประจาในวันท่ี ๒๓ ตุลาคม ของทุกปี โดยหนํวยงานราชการ
จัดบุคลากรในสังกัดเข๎ารํวมกิจกรรมในพิธีและนาพวงมาลาไปถวายราชสักการะ
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยํูหัว ณ พระบรมราชานุสรณ๑ ลานพระราชวังดุสิต
การแตํงกาย เครือ่ งแบบปกติขาว สวมหมวก

(ที่มาของภาพ : http://www.pantip.com)
๒๙แหลํงทม่ี าเดียวกนั . หน๎า ๕๙

- ๖๘ -
๒.๔.๑๔ งานวันพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว๓๐ เป็นงาน
ลักษณะการวางพวงมาลา จัดขึ้นเป็นประจาในวันที่ ๒๕ พฤศจิกายน ของทุกปี
โดยหนํวยงานราชการจัดบุคลากรในสังกัดเข๎ารํวมกิจกรรมในพิธีและนา
พวงมาลาไปถวายราชสักการะพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล๎าเจ๎าอยูํหัว
ณ พระบรมราชานุสรณ๑ สวนลมุ พินี การแตํงกาย เคร่ืองแบบปกตขิ าว

(ที่มาของภาพ: สรรชัยเทียมทวสี นิ “ความรเู๎ ก่ยี วกับงานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานกั ” สานักพระราชวงั , กรงุ เทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

๒.๔.๑๕ งานวันรฐั ธรรมนูญ๓๑ ในสวํ นของรัฐพธิ ีจดั ขน้ึ เปน็ ประจา
ในวันท่ี ๑๐ ธนั วาคม ของทุกปี เป็นงานลักษณะการวางพํุมดอกไม๎ โดยหนํวยงานราชการ
จัดบคุ ลากรในสังกัดเข๎ารํวมกิจกรรมในพิธีและนาพานพุํมดอกไม๎ไปถวายบังคม
พระบาทสมเด็จพระปกเกล๎าเจ๎าอยํูหัว พระบรมราชานุสาวรีย๑ หน๎าตึกรัฐสภาพระราชวังดุสิต
หลงั จากน้ันมีงานพระราชพิธี ณ พระท่นี ่ังอนนั ตสมาคม การแตงํ กาย เครอื่ งแบบปกติขาว

๓๐แหลงํ ทมี่ าเดียวกนั . หน๎า ๕๙
๓๑แหลงํ ทีม่ าเดียวกนั . หน๎า ๕๙

- ๖๙ -

(ทมี่ าของภาพ: สรรชัยเทียมทวีสนิ “ความร๎ูเกย่ี วกบั งานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานัก” สานักพระราชวัง , กรุงเทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

๒.๔.๑๖ งานรัฐพิธีถวายราชสักการะสมเด็จพระเจ้าตากสิน
มหาราช๓๒ เป็นงานลักษณะการวางพุํมดอกไม๎ จัดข้ึนเป็นประจาในวันท่ี ๒๘
ธันวาคม ของทุกปี โดยหนํวยงานราชการจัดบุคลากรในสังกัดเข๎ารํวมกิจกรรม
ในพิธีและนาพานพํมุ ดอกไมไ๎ ปถวายราชสักการะสมเด็จพระเจ๎าตากสินมหาราช
ณ พระราชานสุ าวรีย๑ วงเวียนใหญํ การแตํงกาย เครอื่ งแบบปกตขิ าว

(ท่มี าของภาพ:ขําวประชาสัมพันธ.๑ สานักงานศาลปกครอง. http://www.admincourt.go.th/๐๐_web/)
๓๒แหลํงท่ีมาเดยี วกัน. หน๎า ๕๙

- ๗๐ -

๒.๕ ความรู้เก่ียวกับงานพธิ ีการ

ความรเ๎ู กี่ยวกับพิธีการในสวํ นนี้จะเป็นงานพิธีการสาคญั ที่เกย่ี วขอ๎ ง
กับศาลปกครองเทํานั้น ซ่ึงข๎อมูลท่ีได๎มาจากการปฏิบัติงานในการอานวยความสะดวกให๎กับ
ผ๎ูบรหิ ารศาลปกครองในการเขา๎ รํวมงานพิธีการนนั้ จงึ ขออธบิ ายรายละเอยี ดโดยสรุป ดงั น้ี

๒.๕.๑ เทศกาลขึ้นปีใหม่๓๓ เป็นงานลักษณะการลงนามถวายพระพร
จัดเป็นประจาทุกวันท่ี ๑ มกราคม ของทุกปี โดยสานักพระราชวังจะจัดสถานที่สาหรับ
ลงนามถวายพระพรเน่ืองในวันขึ้นปีใหม่ไว้ในพระบรมมหาราชวัง การแต่งกาย
เครื่องแบบปกติขาว

(ที่มาของภาพ:ขาํ วประชาสมั พนั ธ๑.สานักงานศาลปกครอง. http://www.admincourt.go.th/๐๐_web/)

๒.๕.๒ งานสโมสรสันนบิ าตเน่ืองในวันฉัตรมงคล๓๔ เป็นงานลักษณะ
การร่วมถวายพระพร โดยรัฐบาลเป็นเจ้าภาพในการจัดงาน จัดเป็นประจาทุกปี
ในวันที่ ๔ พฤษภาคมหรือหลังจากน้ัน โดยจะเชิญแขกผู้มีเกียรติและคณะทูตานุทูต
เข้าร่วมงานและร่วมด่ืมถวายพระพรชัยมงคล ณ ทาเนียบรัฐบาล การแต่งกาย
เครื่องแบบเต็มยศ

๓๓แหลํงทีม่ าเดยี วกัน. หน๎า ๕๙
๓๔กลมํุ พิธกี ารและกิจการพเิ ศษ. สานกั ประธานศาลปกครองสงู สดุ

- ๗๑ -

คณะตุลาการศาลปกครองสงู สุด และภริยา และผ้บู รหิ ารสานักงานศาลปกครอง
ร่วมงานสโมสรสนั นิบาตเนื่องในวนั ฉตั รมงคล ๕ พฤษภาคม ๒๕๕๘
ณ ตกึ สนั ติไมตรี ทาเนยี บรัฐบาล

(ทีม่ าของภาพ:ขําวประชาสัมพนั ธ.๑ สานักงานศาลปกครอง. http://www.admincourt.go.th/๐๐_web/)

๒.๕.๓ งานวันสัญญา ธรรมศักดิ์๓๕ เป็นงานลักษณะการวางพานพุ่ม
โดยมหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ เป็นเจ้าภาพในการจัดงาน จัดเป็นประจาในวันท่ี ๕
เมษายน ของทุกปี โดยจะเชิญผู้มีเกียรติและหน่วยงานราชการต่างๆ เข้าร่วมพิธี
วางพานพุ่มดอกไม้ แสดงความเคารพและราลึกถึงคุณงามความดีของ ศาสตราจารย์
สัญญา ธรรมศักด์ิ ณ บริเวณลานอนุสาวรีย์ ศาสตราจารย์ สัญญา ธรรมศักด์ิ
มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ศนู ย์รังสิต การแต่งกาย ชดุ สทู สากล

(ทมี่ าของภาพ:ขาํ วประชาสมั พนั ธ๑.สานักงานศาลปกครอง. http://www.admincourt.go.th/๐๐_web/)
๓๕แหลํงทม่ี าเดยี วกันกับเชงิ อรรถ ๓๓

- ๗๒ -
๒.๕.๔ งานวันปรีดี๓๖ เป็นงานลักษณะการวางพานพุ่ม โดยหาวิทยาลัย
ธรรมศาสตร์ เป็นเจ้าภาพในการจดั งาน จดั เป็นประจาในวนั ที่ ๑๑ พฤษภาคมของทุกปี
โดยจะเชิญผมู้ เี กยี รตแิ ละหน่วยงานราชการต่างๆ เข้ารว่ มพิธวี างพานพมุ่ ดอกไม้
แสดงความเคารพและราลึกถึงคุณงามความดีของนายปรีดี พนมยงค์ ณ ลานปรีดี
พนมยงค์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ทา่ พระจันทร์ การแต่งกาย ชุดสูทสากล

(ท่มี าของภาพ:ขําวประชาสัมพันธ.๑ สานักงานศาลปกครอง. http://www.admincourt.go.th/๐๐_web/)

๒.๕.๕ งานวันรพี๓๗ เปน็ งานลักษณะการวางพวงมาลาโดยเนติบัณฑิตยสภา
เป็นเจ้าภาพในการจัดงาน จัดเป็นประจาในวันที่ ๗ สิงหาคม ของทุกปี โดยจะเชิญ
สถาบัน มหาวิทยาลัย และหน่วยงานราชการท่ีเก่ียวข้องในแวดวงกฎหมายเข้าร่วมพิธี
ถวายราชสักการะ ณ บริเวณพระรูปกรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์ สนามหญ้าหน้าอาคาร
ศาลยุติธรรม สนามหลวง หรือบริเวณพระอนุสาวรีย์ฯ หน้าอาคารสถานศึกษา
และฝกึ อบรมเนติบณั ฑิตยสภา ในพระบรมราชปู ถัมภ์ เขตตล่ิงชนั กรุงเทพมหานคร

๓๖แหลงํ ทม่ี าเดยี วกนั กับเชงิ อรรถ ๓๓
๓๗แหลงํ ทีม่ าเดียวกนั กับเชงิ อรรถ ๓๓

- ๗๓ -

(ที่มาของภาพ :กลุมํ พิธีการและกจิ การพเิ ศษ.สานกั ประธานศาลปกครองสูงสุด.)

๒.๕.๖ งานสโมสรสนั นิบาตเนอ่ื งในวนั เฉลมิ พระชนมพรรษา
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว๓๘ เป็นงานลักษณะการร่วมถวายพระพร โดยรัฐบาล
เป็นเจ้าภาพในการจัดงาน จัดเป็นประจาในวันท่ี ๒๘ กรกฎาคมหรือหลังจากนั้น
โดยจะเชิญแขกผู้มีเกียรติและคณะทูตานุฑูต เข้าร่วมงาน และร่วมดื่มถวาย
พระพรชัยมงคล ณ ทาเนยี บรัฐบาล การแตง่ กาย เครอ่ื งแบบเตม็ ยศ

(ที่มาของภาพ : http://www. https://www.khaosod.co.th/)
๓๘แหลงํ ทม่ี าเดยี วกนั กับเชงิ อรรถ ๓๓

- ๗๔ -

๒.๕.๗ งานวนั ชาติ หรือวนั สถาปนาวาระสาคัญต่างๆของต่างประเทศ๓๙
ท่ีมีความสัมพันธ์กับประเทศไทย ซึ่งสถานเอกอัครราชทูตต่างๆ ท่ีอยู่ในประเทศไทย
จะจัดงานเพื่อราลึกถึงความสาคัญของงานน้ันๆ โดยจัดข้ึน ณ ที่ต้ังของสถาน
เอกอัครราชทูต แต่ในปัจจุบันได้มีการเปล่ียนมาจัดงานตามโรงแรมภายในพ้ืนท่ี
กรุงเทพมหานคร เนื่องจากเป็นการลดภาระและขั้นตอนอีกท้ังเป็นการป้องกัน
และรักษาความปลอดภัยของสถานเอกอัครราชทูตจากเหตุการณ์ต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้น
โดยรูปแบบงานจะเป็นการออกบัตรเชิญไปยังผู้มีเกียรติ นักการทูต ทูตานุทูต
ประเทศต่างๆ ท่ีตั้งอยู่ในประเทศไทย ฝ่ายบริหาร ข้าราชการระดับสูง หรือผู้มีความ
สมั พนั ธเ์ กีย่ วพันใกล้ชดิ กบั ทูตของประเทศนั้นๆ โดยใหม้ ีการตอบรบั การเขา้ รว่ มงาน

(ที่มาของภาพ:ขาํ วประชาสมั พนั ธ๑.สานกั งานศาลปกครอง. http://www.admincourt.go.th/๐๐_web/)

เมือ่ ผ้ไู ดร้ ับเชญิ มาถงึ สถานทจี่ ัดงานจะตอ้ งลงทะเบยี นและจบั มอื ทักทายกับคณะทูตก่อน
เขา้ ส่สู ถานทจี่ ัดงาน เมื่อเข้าสู่ช่วงพิธีการเจ้าหน้าท่ีจะเชิญทูตของประเทศท่ีจัดงานขึ้นเวที
เพ่ือกล่าวถึงวัตถุประสงค์ของการจัดงาน กล่าวขอบคุณผู้มาร่วมงานและดื่มอวยพร
จากนั้นผู้ได้รับเชิญจะร่วมด่ืมและทักทายกันตามอัธยาศัย เมื่อได้เวลาก็จะทยอยกันกลับ
การแตง่ กายชดุ สากลนยิ มหรือตามท่ีสถานเอกอัครราชทูตกาหนด

๓๙แหลงํ ที่มาเดียวกนั กับเชงิ อรรถ ๓๓

- ๗๕ -

๒.๖ ความร้เู กีย่ วกับงานพระราชทานเพลิงศพ๔๐

งานพระราชทานเพลิงศพเป็นงานที่พระมหากษัตริย์ทรงมีพระราช
วินิจฉัยเองหรือมีผู้กราบบังคมทูลเชิญเสด็จฯ ไปในงานเพื่อเป็นเกียรติสาหรับผู้ถึง
แกอ่ สัญกรรมทที่ าคุณงามความดตี ่อบ้านเมือง หรือเป็นผู้ที่ได้รับพระราชทานเครื่องราช
อิสริยาภรณ์ชั้นสูง หรือเป็นพระบรมวงศานุวงศ์ โดยพระมหากษัตริย์จะเสด็จฯ ไป
หรือมอบให้พระบรมวงศานุวงศ์ หรือผู้แทนพระองค์เสด็จฯ ไปพระราชทานเพลิงศพแทนก็ได้
ส่วนใหญ่จะจัดพิธี ณ เมรุหลวงท่ีเป็นวัดท่ีจัดเฉพาะสาหรับงานประเภทน้ีเท่าน้ัน
เช่น วัดเทพศิรินทราวาส (เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิสริยาภรณ์) วัดมกุฎกษัตริยาราม
วัดโสมนัสวิหาร (ฌาปนสถานกองทัพบก) วัดเครือวัลย์ (ฌาปนสถานกองทัพเรือ)
วัดพระศรีมหาธาตุวรมหาวิหาร (ฌาปนสถานกองทัพอากาศ) เป็นต้น ซึ่งหลักเกณฑ์
และแนวทางปฏิบัติต่างๆ ท่ีเก่ียวข้องกับงานพระราชทานเพลิงศพนั้น กองพระราชพิธี
สานักพระราชวัง จะเป็นหน่วยงานที่กาหนดและรับผิดชอบ แต่ปัจจุบันสานักพระราชวัง
ได้มอบภารกิจเก่ียวกับพิธีการศพให้กระทรวงวัฒนธรรมรับไปดาเนินการ ตั้งแต่วันท่ี ๑
มกราคม ๒๕๖๒ เป็นต้นไป สาหรับรายละเอียดเก่ียวกับพิธีการศพ หลักเกณฑ์และแนวทาง
ปฏิบตั ิดังกลา่ วสามารถสรปุ ได้พอสงั เขป ดงั น้ี

สาหรับการแต่งกายจะเป็นไปตามที่สานักพระราชวัง หรือเจ้าภาพกาหนด
ท้ังน้ี เราควรทราบเกยี่ วกับหลกั เกณฑ์และแนวทางปฏิบัติดังกล่าว เนื่องจากอาจถูกเชิญ
ไปรว่ มงานหรือเปน็ ประธานในงานพระราชทานเพลิงศพ โดยมีรายละเอียดพอสรุปได้
ดงั นี้

๒.๖.๑ หลักเกณฑ์ในการขอพระราชทานเพลิงศพแบ่งเปน็
๑) การขอพระราชทานเพลิงศพ (กรณีปกติ) ผู๎มีสิทธิได๎รับ

พระราชทานน้าหลวง เพลิงหลวงและหบี เพลิงต๎องมีตาแหนงํ และชั้นยศ ดังตอํ ไปนี้

๔๐สานักพระราชวัง. รวมเรอ่ื งและขอ๎ ปฏิบัตเิ กย่ี วกับราชสานกั . พทุ ธศักราช ๒๕๕๐

- ๗๖ -

- พระสมณศกั ด์ิ ตั้งแตํช้ัน “พระครูสญั ญาบตั ร” ขึน้ ไป
- พระราชวงศ๑ ตงั้ แตชํ ัน้ “หมํอมเจ๎า” ข้ึนไป
- ผูท๎ ี่ได๎รับพระราชทานบรรดาศกั ดิ์
- ข๎าราชการพลเรือนสามัญต้งั แตรํ ะดบั ๓ ขึ้นไป
- ขา๎ ราชการฝ่ายทหาร ตารวจ ยศชั้นรอ๎ ยตรี ขนึ้ ไป
- พนกั งานเทศบาลตงั้ แตํระดบั ๓ ขน้ึ ไป
- ผ๎ูที่ได๎รับพระราชทานเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ต้ังแตํเบญจม
ดเิ รกคุณาภรณ๑” (บ.ภ.) และ “เบญจมาภรณม๑ งกฎุ ไทย” (บ.ม.) ข้ึนไป
- ผู๎มีเกียรติที่ได๎รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ๑
“จลุ จอมเกลา๎ ” (จ.จ.) หรอื “ตราสบื ตระกูล” (ต.จ.) ขน้ึ ไป
- ผทู๎ ี่ไดร๎ ับพระราชทานเหรียญ “รตั นาภรณ๑” รชั กาล ปจั จบุ ัน
- สมาชิกสภาผ๎ูแทนราษฎรสมาชิกวุฒิสภาสมาชิกสภาจังหวัด
สมาชิกสภาเทศบาล ท่ีถงึ แกกํ รรมในขณะดารงตาแหนํง
- รฐั มนตรที ่ีถึงแกํอนิจกรรม
- ผู๎ทีท่ รงพระกรุณาโปรดเกลา๎ ฯ เป็นกรณพี ิเศษ
๒) การขอพระราชทานเพลิงศพ (กรณีพิเศษ) ผ๎ูท่ีสมควรได๎รับ
การพจิ ารณาควรอยูใํ นหลกั เกณฑ๑ ดงั น้ี
- ผท๎ู อ่ี ยใํู นราชสกุล ชนั้ หมํอมราชวงศแ๑ ละหมํอมหลวง
- พระสงฆท๑ ีพ่ ระราชาคณะพจิ ารณาขอพระราชทานเพลงิ
- พนักงานรัฐวิสาหกิจระดบั สงู
- ผู๎ที่ได๎รับพระราชทานเหรียญราชรุจิ เหรียญกล๎าหาญและ
เหรียญชัยสมรภูมิ
- ผู๎ที่ได๎ทาคุณประโยชน๑ให๎แกํประเทศชาติ เชํนศิลปินแหํงชาติ
นักกีฬาระดับชาติ อดีตสมาชิกสภาผู๎แทนราษฎร อดีตสภารํางรัฐธรรมนูญ อดีตสมาชิก
สภาจงั หวดั หรืออดีตสมาชกิ สภาเทศบาล

- ๗๗ -

- ผู๎ท่ีทาคุณประโยชน๑เชํน บริจาคเงินเพ่ือการกุศลคิดเป็น
มูลคาํ ไมํนอ๎ ยกวาํ ๓๐๐,๐๐๐ บาท บริจาคราํ งกายหรืออวยั วะ

- บิดามารดาของข๎าราชการชน้ั ผ๎ูใหญํ ระดบั ๖ ขน้ึ ไป
- บิดามารดาผู๎ที่ได๎รับพระราชทานเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑
“ตติตาภรณ๑ ชา๎ งเผอื ก” (ต.ช.) ขึน้ ไป
- บิดามารดาพระสมณศักดิ์ ต้ังแตํช้ัน “พระครูสัญญาบัตร”
ขน้ึ ไป
- บิดามารดาของข๎าราชการทหารตารวจ ต้ังแตํระดับพันโท
นาวาโท นาวาอากาศโท และพันตารวจโท ขน้ึ ไป
ท้งั นี้ “บุคคลผู้ทาลายชีพตนเองไม่พระราชทานเพลิงศพ
และเครื่องประกอบเกียรติยศ”
๒.๖.๒ ขนั้ ตอนในการขอพระราชทานเพลงิ ศพ
๑) การขอพระราชทานเพลิงศพกรณีปกติ : เจ๎าภาพหรือทายาท
ผู๎ประสงค๑ขอพระราชทานเพลิงศพจะต๎องทาหนังสือแจ๎งไปยังกระทรวงเจ๎าสังกัด
ของผถ๎ู งึ แกํกรรม โดยระบุรายละเอยี ด ดังนี้
- ช่ือ สกลุ ตาแหนํง ชน้ั ยศ ของผ๎ูถงึ แกํกรรม
- ถงึ แกกํ รรมดว๎ ยโรคอะไร ทีไ่ หน เมอ่ื ใด
- ได๎รับพระราชทานเคร่ืองราชอสิ ริยาภรณ๑อะไรบ๎าง
- มีความประสงค๑จะขอรบั พระราชทานเครอ่ื งเกยี รติยศประกอบ
ศพอยํางใดบ๎าง
- ระบุวัน เวลา สถานที่ท่ฌี าปนกิจ
๒) การขอพระราชทานเพลงิ ศพเป็นกรณีพิเศษ :เจ๎าภาพหรือทายาท
ผ๎ูประสงค๑ขอพระราชทานเพลิงศพเป็นกรณีพิเศษต๎องทาหนังสือถึงเลขาธิการ
สานักพระราชวงั โดยระบุรายละเอียด ดงั นี้
- ชอ่ื สกลุ และประวัติโดยยอํ ของผ๎ูถึงแกกํ รรม
- ถงึ แกํกรรมด๎วยโรคอะไร ที่ไหน เมื่อใด

- ๗๘ -

- ระบุถึงคุณงามความดีที่เป็นประโยชน๑แกํประเทศชาติหรือ
คณุ สมบตั ิตามหลกั เกณฑ๑การพจิ ารณาขอพระราชทานเพลิงศพเปน็ กรณีพเิ ศษ

ท้งั นี้ หลกั ฐานทต่ี อ๎ งนามาแสดงในการขอพระราชทานเพลิงศพ
เป็นกรณพี เิ ศษ ไดแ๎ กํ

- ใบมรณบตั รของผ๎ถู งึ แกํกรรม
- ใบทะเบยี นบ๎านของทายาทผ๎ถู งึ แกํกรรม
- บัตรประจาตัวประชาชน หรือบัตรข๎าราชการของทายาทของ
ผ๎ถู ึงแกกํ รรม
- หนังสือรับรองหนํวยงานรัฐวิสาหกิจ ใบอนุโมทนาบัตร
ใบประกาศ เหรียญกล๎าหาญ หรือเหรียญชัยสมรภูมิ ท้ังนี้ ต๎องนาเอกสารต๎นฉบับและ
สาเนาแนบมาพรอ๎ มกับหนงั สอื ด๎วย
๓) ตดิ ตํอวัดเพ่อื เตรยี มการพระราชทานเพลงิ ศพ:ในการขอพระราชทาน
เพลิงศพ ทั้งตามเกณฑ๑ท่ีได๎รับพระราชทานและกรณีพิเศษน้ันจะต๎องไมํตรงกับ
วันเฉลิมพระชนมพรรษาของพระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัวฯ และวันเฉลิมฉลอง
สิริราชสมบัติ พระราชพิธีฉัตรมงคล (และตามประเพณีนิยมไมํมีการเผาศพ
ในวันศุกร๑) และการพระราชทานเพลิงศพท่ีเมรุหลวงหน๎าพลับพลาอิสริยาภรณ๑
วัดเทพศิรินทราวาส หากมีพระราชประสงค๑ที่จะทรงกาหนดการเสด็จพระราชดาเนิน
ไปพระราชทานเพลิงศพตรงกับวันที่มีผ๎ูขอรายใดกาหนดไว๎แล๎ว เจ๎าภาพผ๎ูขอน้ัน
จะตอ๎ งเลอ่ื นไปโดยไมมํ ีข๎อแม๎ทั้งสนิ้
๒.๖.๓ ขอ้ กาหนดของกระทรวงวฒั นธรรม
๑) ผู๎มีสิทธิได๎รับพระราชทานเพลิงศพ ถ๎าจะให๎พระราชทานเพลิง
ศพในตํางจังหวัดระยะหํางจากสานักพระราชวัง ๕๐ ก.ม. กระทรวงวัฒนธรรมจะได๎จัด
กลํองเพลิงพระราชทานให๎เจ๎าสังกัดหรือเจ๎าภาพรับไปปฏิบัติ โดยให๎เชิญกลํองเพลิง
พระราชทานไปวางที่ศาลากลางจังหวัด อาเภอ หรือหนํวยราชการที่สังกัดในท๎องที่
หรือท่บี า๎ นแลว๎ แตํกรณี ควรมพี านรองรับกลอํ งเพลงิ พระราชทานนั้นด๎วย

- ๗๙ -

(ท่ีมาของภาพ: สรรชยั เทยี มทวสี นิ “ความรเ๎ู กีย่ วกบั งานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานัก” สานกั พระราชวงั , กรงุ เทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

๒) กรณีพระราชทานเพลิงในกรุงเทพมหานครและเขตปริมณฑล
ใกล๎กรุงเทพมหานครในระยะทางไมํเกิน ๕๐ กม. กระทรวงวัฒนธรรมจะจัดเจ๎าพนักงาน
เชิญกลํองเพลิงพระราชทานไปพระราชทานโดยรถยนต๑หลวงท้ังนี้ เจ๎าภาพไมํต๎องเสีย
คาํ ใช๎จํายใดๆ ท้ังส้นิ ในการพระราชทานเพลิงศพ

(ท่มี าของภาพ: สรรชัยเทียมทวสี ิน “ความร๎ูเก่ยี วกบั งานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานกั ” สานกั พระราชวงั , กรงุ เทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

๓) สาหรับเคร่ืองประกอบเกียรติยศ ได๎แกํ หีบ โกศ ฉัตรตั้งนั้น
กระทรวงวัฒนธรรมจะได๎เชิญไปประกอบและแตํงตั้งไว๎มีกาหนดเพียง ๗ วัน เม่ือพ๎นไป
แล๎ว เจ๎าภาพหรือทายาทยังไมํกาหนดพระราชทานเพลิง ถ๎าทางราชการมีความจาเป็น
กจ็ ะถอนสํวนประกอบลองนอกของหีบหรอื โกศไปใช๎ในราชการตอํ ไป

- ๘๐ -

๔) ในการพระราชทานเพลิงศพเมื่อเจ๎าหน๎าที่เชิญกลํองเพลิง
พระราชทานไปถึงมณฑลพิธี ผ๎ูอยํูในงานไมํต๎องลุกข้ึนยืน และไมํต๎องเปิดหรือบรรเลง
เพลงสรรเสริญพระบารมี เน่อื งจากเป็นการไมํเหมาะสม

๕) เจ๎าภาพงานพระราชทานเพลิงศพ เม่ือจะขอรับหมายรับส่ัง
ให๎ติดตํอขอรับได๎ท่ีเจ๎าหน๎าท่ีของกระทรวงวัฒนธรรม ณ กองพระราชพิธี ในพระบรม
มหาราชวัง โทร. ๐-๒๔๒๔๕๑๓๒ กํอนงานพระราชทานเพลิงศพ ๑ วัน ให๎เจ๎าภาพ
ติดตํอยืนยันความถกู ต๎องกับเจ๎าหน๎าท่ีของกระทรวงวัฒนธรรม โทร. ๐-๒๔๒๔๕๑๓๒
(เฉพาะเพลิงท่เี ชญิ โดยเจ๎าหน๎าท่ี)

๒.๖.๔ ลาดับขั้นตอนพระราชทานน้าหลวงอาบศพและการ
พระราชทานเพลงิ ศพ

๑) น้าหลวงอาบศพ แบํงเป็นสองประเภทคือในสํวนกลาง
มีน้า ๓ ชนิดได๎แกํ น้าเปลํา น้าขม้ินและน้าอบไทย และในสํวนภูมิภาคมีน้า ๒ ชนิด
ไดแ๎ กํ นา้ ขม้ินและน้าอบไทย สาหรับการสรง/อาบน้าหลวงให๎รดน้าหลวงท่ีอกของศพ

(ทีม่ าของภาพ: สรรชยั เทียมทวสี ิน “ความรู๎เกย่ี วกับงานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานัก” สานกั พระราชวัง , กรงุ เทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

ตามลาดับหมายเลขและให๎ปฏิบัติเป็นลาดับสุดท๎าย อนึ่ง สาหรับพระสงฆ๑เรียก
น้าหลวงสรงศพ สํวนฆราวาสเรียกน้าหลวงอาบศพและให๎ยกศีรษะศพขึ้นเล็กน๎อย
เพือ่ รับน้าหลวง

- ๘๑ -
ลาดบั ขั้นตอนพิธพี ระราชทานนา้ หลวงอาบศพ
- ใกล๎กาหนดเวลาเจ๎าหน๎าท่ีเชิญน้าหลวงอาบศพมาถึง
ใหเ๎ จา๎ ภาพรอรบั แล๎วเชญิ ไปต้งั ไว๎ทีโ่ ตะ๏ ดา๎ นศรี ษะของศพ เมื่อไดเ๎ วลาใหเ๎ จา๎ หน๎าที่
เชญิ นา้ หลวงและเชิญประธานประกอบพธิ ี
- ประธานถวายความเคารพไปทางทิศที่พระบาทสมเด็จ
พระเจ๎าอยูหํ วั ฯ ประทบั อยํู

(ที่มาของภาพ : http://www.buddhabuddha-2600.blogspot.com/)

- ในสํวนกลางรับคนโทน้าเปลํารดท่ีอกของศพแล๎วรดน้า
ขมิน้ และน้าอบไทย สาหรับในสํวนภูมภิ าครดน้าขมนิ้ และนา้ อบไทยตามลาดบั

(ทม่ี าของภาพ:สรรชยั เทยี มทวีสิน“ความรู๎เกี่ยวกบั งานพระราชพธิ ี งานรัฐพธิ ี งานพธิ ี และประเพณใี นราชสานัก”
สานักพระราชวงั ,กรงุ เทพมหานคร,เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

- ๘๒ -

- ทาความเคารพศพเป็นเสร็จพธิ ี
- เจ๎าหน๎าท่ีเชิญน้าหลวงสรง/อาบให๎แตํงกาย เคร่ืองแบบ
ปกติขาว ไว๎ทุกข๑ สาหรับประธานและผู๎รํวมพิธี แตํงกาย เคร่ืองแบบปกติขาว ไว๎ทุกข๑
ชดุ สากลไวท๎ กุ ข๑ หรอื ชดุ สุภาพ ไวท๎ ุกข๑
๒) การพระราชทานเพลิงศพ ผู๎ทาหน๎าที่ประธานในพิธีจะมี
๒ ลักษณะ กลําวคือ ผู๎ประกอบพิธีในฐานะแทนพระองค๑ และผ๎ูประกอบพิธีในฐานะได๎
รับเชญิ เป็นประธาน ซ่ึงจะมีลาดบั ข้ันพิธีพระราชทานเพลิงศพ ดังน้ี
(๑) ลาดับวิธีปฏิบตั ิในการจุดไฟหลวงพระราชทานเพลิงศพ
ของผู๎ประกอบพิธใี นฐานะแทนพระองค๑

- ไดเ๎ วลาเจ๎าภาพเชญิ ประธานทอดผา๎ บงั สกุ ุล
- พระสงฆพ๑ ิจารณาผ๎าบงั สุกุล
- ประธานถวายความเคารพไปทางทิศที่พระบาทสมเด็จ
พระเจ๎าอยูหํ วั ฯ ประทับอยูํ
- ประธานหยิบกระทงขา๎ วตอกดอกไม๎แล๎ววางที่เชิงตะกอน
เพือ่ ขมาศพ
- ถ๎าเปน็ ศพทหาร ใหเ๎ ป่าแตรนอนในชวํ งน้ี
- หยิบดอกไม๎จันทน๑ ธูป เทียน จุดที่ไฟพระราชทาน
ให๎ติดดแี ลว๎ วางทเี่ ชิงตะกอน และทาความเคารพศพแล๎วลงจากเชงิ ตะกอน
- ญาตแิ ละผมู๎ ีเกยี รติขึน้ วางดอกไมจ๎ ันทน๑
- เสร็จพธิ ี
(๒) ลาดับวิธีปฏิบัติในการจุดไฟหลวงพระราชทานเพลิง
ศพของผ๎ปู ระกอบพิธีในฐานะได๎รับเชญิ เปน็ ประธาน
- เมื่อใกล๎เวลาเจ๎าหน๎าท่ีเชิญกลํองเพลิงพระราชทาน
มาถึงให๎เจ๎าภาพเตรียมแถวรอต๎อนรับ เมื่อเจ๎าหน๎าที่เชิญกลํองเพลิงพระราชทาน
มาถึงให๎เจ๎าภาพต้ังแถวรับ ตํอจากน้ันเจ๎าหน๎าที่จะเชิญกลํองเพลิงพระราชทาน
ขึ้นตงั้ บนเมรุด๎านศรี ษะของศพ

- ๘๓ -

- เจ๎าภาพเชิญประธานทอดผ๎าบังสุกุล พระสงฆ๑
พจิ ารณาผ๎าบังสกุ ุล

- ประธานทาการถวายความเคารพไปทางทิศท่ีพระบาท
สมเด็จพระเจา๎ อยํูหวั ฯ ประทับอยูํ

- หยบิ เทียนชนวนในหีบเพลงิ พระราชทานใหเ๎ จา๎ หน๎าที่ถือไว๎
- หยบิ กลกั ไม๎ขดี ไฟ จดุ ไฟตํอเทยี นชนวนให๎ตดิ ดี
- ถวายบังคม(ไหว๎) ๑คร้ังกํอนหยิบดอกไม๎จันทน๑ ธูป
เทยี น จุดไฟหลวงจากเทียนชนวน
- วางดอกไม๎จันทน๑ ธูปเทียนไว๎ใต๎กลางฐานที่ตั้งศพหรือ
ที่ซ่ึงเจ๎าภาพจัดไว๎
- ถอยหลัง๑ ก๎าวทาความเคารพศพ๑คร้ังแล๎วลงจาก
เมรเุ ปน็ เสร็จพิธี จากน้นั ผมู๎ ีเกยี รตแิ ละเจา๎ ภาพขึน้ วางดอกไม๎จันทน๑เปน็ ลาดบั ไป
ข้อควรทราบ
- กลํองเพลิงพระราชทาน ประกอบด๎วย เทียนชนวน
๑เลมํ ไม๎ขดี ไฟ ๑ กลกั ดอกไม๎จนั ทน๑ ธูปไมร๎ ะกาและเทยี น ๑ ชุด

(ท่ีมาของภาพ : http://www.buddhabuddha-2600.blogspot.com/)

- เจา๎ หน๎าทผ่ี เ๎ู ชิญกลอํ งเพลิงพระราชทานแตงํ กายเคร่ืองแบบ
ปกติขาว ไว๎ทุกข๑ สํวนประธาน แตํงกาย เคร่ืองแบบปกติขาว ไว๎ทุกข๑ ชุดสากล ไว๎ทุกข๑
หรือชุดสุภาพสาหรับงานศพ สาหรับเจ๎าภาพ ถ๎าเป็นข๎าราชการควรแตํงกาย เคร่ืองแบบ
ปกตขิ าว ไวท๎ กุ ข๑ ชดุ สากลไวท๎ กุ ข๑ หรอื ชุดสุภาพสาหรับงานศพ

- ๘๔ -

- หมายรับส่ัง (ถ๎ายังไมํได๎รับไมํต๎องอําน) สานึกใน
พระมหากรุณาธิคุณและประวัติของผ๎ูวายชนม๑จะอํานเพียงอยํางใดอยํางหนึ่งหรือไมํอําน
เลยก็ได๎ ไมคํ วรใช๎คานาหน๎าชือ่ ผ๎ูไดร๎ บั พระราชทานเพลงิ ศพวํา คณุ พอํ ... คุณแมํ... ควรใช๎
คานาหนา๎ วาํ นาย... นาง... หรอื ยศ นาหนา๎ ชื่อ เทําน้นั

๒.๖.๕ การขอพระราชทานดินฝังศพ มีหลักเกณฑ๑การขอเชํนเดียวกับ
การขอพระราชทานเพลิงศพโดยขอพระราชทานได๎ทั้งผ๎ูนับถือศาสนาพุทธ คริสต๑และ
อิสลาม ดินฝังศพพระราชทานในหีบประกอบด๎วย ดิน ๒๐ ก๎อน หํอด๎วยผ๎าขาว
๑๐ ก๎อน ผ๎าดา ๑๐ ก๎อน การหยิบดินพระราชทานให๎หยิบทีละคูํ คือ สีขาว ๑ ก๎อน และ
สีดา ๑ ก๎อน การวางดินพระราชทานให๎วางบนหลังหีบศพต้ังแตํด๎านศีรษะศพ
ลงไปจนครบทั้ง ๑๐ คูํ

(ทม่ี าของภาพ: สรรชยั เทียมทวีสิน “ความรูเ๎ ก่ยี วกบั งานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี และประเพณี
ในราชสานัก” สานกั พระราชวัง , กรุงเทพมหานคร , เอกสารประกอบการบรรยาย พ.ศ. ๒๕๕๑.)

ลาดบั ขั้นตอนพิธพี ระราชทานดินฝงั ศพ
- ใกล๎เวลา เจ๎าหน๎าที่เชิญหีบดินฝังศพพระราชทานถึงสถานท่ี
ตั้งศพ (เจา๎ ภาพรอต๎อนรับ)เชิญหีบดนิ ตัง้ ไวด๎ า๎ นศรี ษะของศพทาความเคารพศพ
- เจ๎าภาพทาพิธีเคารพศพเสร็จแล๎ว(ถ๎ามีการอํานประกาศเกียรติยศ
ใหอ๎ ํานในลาดบั น้ี

- ๘๕ -

- เชิญหบี ศพไปทีห่ ลมุ ฝังศพทาพธิ ีเคารพศพครั้งสดุ ทา๎ ย
- เชิญหบี ศพลงวางในหลมุ
- เจ๎าหน๎าท่ีเชิญหีบดินพระราชทาน ประธานถวายความเคารพไป
ทางทิศท่พี ระบาทสมเด็จเจ๎าอยํูหัวฯ ประทับอยํู หยิบหํอดินพระราชทานสีขาว - สีดา
ครั้งละ ๑ คูํ วางเรยี งบนหลงั หบี ศพจากทางดา๎ นศีรษะของศพลงไปจนครบทง้ั ๑๐ คูํ
- ทาความเคารพศพ ๑คร้ัง หลังจากน้ันผู๎มีเกียรติ ญาติและ
เจา๎ ภาพวางดินฝังศพ
- เสร็จพธิ ี
- การแตํงกายเชนํ เดียวกบั พิธีพระราชทานเพลงิ ศพ

**************************************



บทท่ี ๓

การแต่งกายและการประดับเครอื่ งราชอิสริยาภรณ์

----------------------------------

การแตงํ กายและการประดบั เครือ่ งราชอิสริยาภรณเ๑ ป็นอีกเรื่องหนึ่ง
ท่ีมีความสาคัญอยํางย่ิง สาหรับผ๎ูที่จะต๎องเข๎ารํวมงานพระราชพิธีและรัฐพิธีตํางๆ
โดยเฉพาะผม๎ู ตี าแหนงํ เฝ้าฯ ผู๎มีเวรเฝา้ ฯ ผเ๎ู ข๎ารวํ มในงาน ฯลฯ ทั้งนี้ การแตํงกายและ
การประดั บเครื่ องราชอิ สริ ยาภรณ๑ จะต๎ องถู กต๎ อง และดู สงํ างามเพื่ อเป็ นการ
เทดิ พระเกียรติ และยังทาให๎เกิดภาพลักษณ๑ที่ดีตํอตนเองและองค๑กร ดังนั้น จึงควรต๎อง
มคี วามรพ๎ู ื้นฐานทเ่ี กยี่ วข๎องกบั เร่อื งดังกลําว โดยมรี ายละเอียด ดงั นี้

๓.๑ ความรู้เรอ่ื งประเภทและชนิดของเคร่อื งราชอสิ ริยาภรณ์๔๑

๓.๑.๑ เครื่องราชอิสริยาภรณ๑ในปัจจุบันมีอยํูหลายประเภทและ
หลายชนิดด๎วยกนั ซ่งึ สามารถแบงํ ออกเปน็ ประเภทตํางๆ ได๎ ดงั น้ี

๑) เครื่องราชอิสริยาภรณ๑สาหรับพระราชทานแกํประมุขของรัฐ
ตาํ งประเทศ ได๎แกํ เครื่องราชอิสริยาภรณอ๑ ันเปน็ มงคลยง่ิ ราชมติ ราภรณ๑ (ร.ม.ภ.)

๒) เคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑สาหรับพระราชทานเป็นบาเหน็จความชอบ
ในราชการแผนํ ดนิ มี ๘ ชนดิ คือ

(๑) เครื่องขัตติยราชภรณ๑อันมีเกียรติคุณรุํงเรืองยิ่งมหาจักรี
บรมราชวงศ๑ (ม.จ.ก.)

(๒) เครื่องราชอิสริยาภรณ๑อันเป็นโบราณมงคลนพรัตน๑
ราชวราภรณ๑ (น.ร.)

(๓) เครือ่ งราชอิสริยาภรณ๑จุลจอมเกล๎า
(๔) เครอื่ งราชอสิ ริยาภรณ๑อันมศี ักดิ์รามาธบิ ดี
(๕) เครื่องราชอสิ ริยาภรณ๑อนั เปน็ ท่เี ชิดชูยิง่ ชา๎ งเผอื ก

๔๑กรมสรรพากร. ความร๎ูเกี่ยวกับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑และการแตํงเคร่ืองแบบ.
แหลงํ ที่มา http://www.rd.go.th/

- ๘๖ -

(๖) เครอื่ งราชอสิ รยิ าภรณอ๑ นั มเี กียรตยิ ศย่ิงมงกฎุ ไทย
(๗) เคร่อื งราชอสิ ริยาภรณอ๑ ันเปน็ ท่ีสรรเสริญยงิ่ ดิเรกคุณาภรณ๑
(๘) เครื่องราชอิสริยาภรณ๑อันเป็นสิริยิ่งรามกีรติลูกเสือ
สดดุ ชี ัน้ พเิ ศษ
๓) เคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑สาหรับพระราชทานเป็นบาเหน็จความชอบ
ในองคพ๑ ระมหากษตั ริย๑มี ๓ ชนิด คือ
(๑) เครอ่ื งราชอสิ ริยาภรณ๑รตั นาวราภรณ๑
(๒) เครอ่ื งราชอสิ ริยาภรณ๑วัลลภาภรณ๑
(๓) เครื่องราชอิสรยิ าภรณ๑วชิรมาลา
๔) เหรียญราชอิสริยาภรณ๑ตํางๆซึ่งนับเป็นเครื่องราชอิสริยาภรณ๑
มี ๔ ชนดิ คือ
(๑) เหรียญสาหรับพระราชทานเป็นบาเหน็จความกล๎า เชํน เหรียญ
กล๎าหาญ เหรยี ญพทิ กั ษ๑เสรีชน เปน็ ต๎น
(๒) เหรยี ญสาหรับพระราชทานเป็นบาเหน็จในราชการ เชํน
เหรียญจกั รมาลา เหรยี ญจกั รพรรดิมาลา เป็นต๎น
(๓) เหรียญสาหรับพระราชทานเป็นบาเหน็จในพระมหากษัตริย๑
ไดแ๎ กํ เหรยี ญรัตนาภรณแ๑ ละเหรยี ญราชรจุ ิ
(๔) เหรียญที่พระราชทานเป็นที่ระลึกและเหรียญที่ระลึก
เชนํ เหรยี ญสตพรรษมาลา เหรยี ญประพาสมาลา เหรียญงานฉลอง ๒๕ พุทธศตวรรษ
เหรยี ญรัชดาภิเษก ฯลฯ
ทั้งนี้ ในสํวนของข๎าราชการจะเก่ียวข๎องกับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑
สองตระกูล ได๎แกํ เคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑อันเป็นท่ีเชิดชูย่ิงช๎างเผือกและเครื่องราช
อิสริยาภรณ๑อันมีเกียรติยศย่ิงมงกุฎไทย ซ่ึงพระราชทานแกํผ๎ูกระทาความดีความชอบ
เป็นประโยชน๑แกํราชการหรือสาธารณชนตามท่ีทรงพระราชดาริ โดยเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑

- ๘๗ -

ทั้งสองประเภทน้ไี ด๎เริม่ สถาปนาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยํูหัว

โดยมีรายละเอียดตามลาดบั ช้นั ดงั น้ี

ก. เครื่องราชอิสริยาภรณอ๑ ันเปน็ ทเ่ี ชดิ ชยู ิ่งช๎างเผือก มี ๘ ชน้ั

- มหาปรมาภรณ๑ชา๎ งเผอื ก (ม.ป.ช.)

- ประถมาภรณ๑ชา๎ งเผือก (ป.ช.)

- ทวตี ยิ าภรณช๑ ๎างเผอื ก (ท.ช.)

- ตรติ าภรณช๑ า๎ งเผือก (ต.ช.)

- จตั ุรถาภรณช๑ า๎ งเผือก (จ.ช.)

- เบญจมาภรณ๑ช๎างเผอื ก (บ.ช.)

- เหรียญทองชา๎ งเผือก (ร.ท.ช.)

- เหรียญเงนิ ช๎างเผือก (ร.ง.ช.)

ข. เครื่องราชอสิ ริยาภรณ๑อนั มเี กียรติยศยิ่งมงกุฎไทย มี ๘ ชนั้

- มหาวชริ มงกฎุ (ม.ว.ม.)

- ประถมาภรณ๑มงกุฎไทย (ป.ม.)

- ทวตี ิยาภรณ๑มงกุฎไทย (ท.ม.)

- ตรยิ าภรณม๑ งกฎุ ไทย (ต.ม.)

- จัตรุ าภรณม๑ งกุฎไทย (จ.ม.)

- เบญจมาภรณม๑ งกฎุ ไทย (บ.ม.)

- เหรียญทองมงกุฎไทย (ร.ท.ม.)

- เหรยี ญเงินมงกุฎไทย (ร.ง.ม.)

การเรยี งลาดบั เครื่องราชอิสรยิ าภรณ๑ทง้ั สองตระกลู ได๎มกี าร

จัดลาดับเกียรติเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ไว๎ตามประกาศสานักนายกรัฐมนตรี

เรื่อง ลาดับเกียรติเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ไทย ลงวันที่ ๒๖ กุมภาพันธ๑ ๒๕๓๖

ซึง่ สามารถเรยี งลาดับได๎ ดังนี้

- ๘๘ -

- มหาปรมาภรณช๑ ๎างเผอื ก (ม.ป.ช.)

- มหาวชริ มงกุฎ (ม.ว.ม.)

- ประถมาภรณ๑ช๎างเผือก (ป.ช.)

- ประถมาภรณม๑ งกุฎไทย (ป.ม.)

- ทวตี ิยาภรณ๑ช๎างเผือก (ท.ช.)

- ทวตี ิยาภรณ๑มงกฎุ ไทย (ท.ม.)

- ตรติ าภรณ๑ช๎างเผือก (ต.ช.)

- ตรยิ าภรณม๑ งกุฎไทย (ต.ม.)

- จตั ุรถาภรณ๑ชา๎ งเผือก (จ.ช.)

- จัตุราภรณม๑ งกฎุ ไทย (จ.ม.)

- เบญจมาภรณ๑ชา๎ งเผอื ก (บ.ช.)

- เบญจมาภรณม๑ งกุฎไทย (บ.ม.)

- เหรียญทองช๎างเผอื ก (ร.ท.ช.)

- เหรยี ญทองมงกุฎไทย (ร.ท.ม.)

- เหรยี ญเงินชา๎ งเผอื ก (ร.ง.ช.)

- เหรยี ญเงนิ มงกุฎไทย (ร.ง.ม.)

(สํวนลาดับเกียรติเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ทั้งหมดให๎ดูตามประกาศสานักนายกรัฐมนตรี

เรื่อง ลาดบั เกียรติเครอ่ื งราชอสิ รยิ าภรณไ๑ ทย ลงวนั ท่ี ๒๖ กมุ ภาพนั ธ๑ ๒๕๓๖)

๓.๒ ความรู้เร่ืองการประดับเครือ่ งราชอิสรยิ าภรณ์๔๒

การประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑แตํละประเภทแตํละชนิดจะต๎อง
ปฏิบัติตามระเบียบสานักนายกรัฐมนตรี วําด๎วยการประดับเคร่ืองราช อิสริยาภรณ๑ไทย

๔๒สานักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี “การแตํงกายประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑”,
บรษิ ทั อมรนิ ทร๑พรน้ิ ต้ิงแอนดพ๑ บั ลชิ ซงิ่ จากัด (มหาชน) . กรงุ เทพมหานคร , พ.ศ. ๒๕๔๒

- ๘๙ -

พ.ศ. ๒๕๓๖ ที่ได๎กาหนดสิทธิของบุคคลในการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ของไทย
ประเภทตระกูลหรือช้ันตราใด โดยให๎เป็นไปตามบทบัญญัติของพระราชบัญญัติ
เครื่องราชอิสริยาภรณ๑น้ันๆ การประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ให๎ประดับตามลาดับ
ในประกาศสานกั นายกรัฐมนตรี เร่ืองลาดับเกียรติเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑และตามกาหนด
นัดหมายของทางราชการ และหมายกาหนดการจากสานักพระราชวัง ซ่ึงในท่ีน้ีจะขอ
กลําวเฉพาะความร๎ูเร่ืองการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑อันเป็นที่เชิดชูย่ิงช๎างเผือก
และเครื่องราชอิสรยิ าภรณอ๑ นั มีเกียรตยิ ศยงิ่ มงกุฎไทย ดังนี้

๓.๒.๑ เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นท่ีเชิดชูยิ่งช้างเผือก และ
เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ช้ันสายสะพาย ประกอบด๎วยชั้น
ม.ป.ช. , ม.ว.ม. , ป.ช. , ป.ม. เป็นเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ชั้นที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าฯ
ให๎เข๎าเฝ้าฯ รับพระราชทาน ซึ่งผู๎ท่ีได๎รับพระราชทานยังไมํสามารถประดับ
เครอ่ื งราชอิสรยิ าภรณ๑ดังกลาํ วได๎ แม๎จะมีชื่อประกาศนามในราชกิจจานุเบกษาแล๎วก็ตาม
แตํจะสามารถประดับได๎หลังจากการเข๎าเฝ้าฯ รับพระราชทานในวันพิธีที่กาหนด
สํวนผ๎ูที่ไมํได๎เข๎าเฝ้าฯ รับพระราชทานในวันพิธีจะสามารถประดับได๎ตํอเม่ือพ๎นวันพิธี
พระราชทานเครอื่ งราชอิสริยาภรณด๑ ังกลาํ ว

๓.๒.๒ เคร่ืองราชอิสริยาภรณ์ชั้นต่ากว่าสายสะพาย ประกอบด๎วยชั้น
ท.ช.,ท.ม.,ต.ช.,.ต.ม.สามารถประดบั ไดเ๎ มอ่ื ไดร๎ ับการประกาศนามในราชกิจจานุเบกษาแลว๎

๓.๒.๓ การสวมสายสะพายและประดับเคร่อื งราชอสิ ริยาภรณ์
บรุ ุษ - ม.ป.ช. และ ม.ว.ม. จะสวมสะพายบาํ ซา๎ ยเฉียงขวา
- ป.ช. และ ป.ม. จะสวมสะพายบาํ ขวาเฉียงซ๎าย
- ท.ช. , ท.ม. , ต.ช. และ ต.ม. ประดับโดยสวมแพรแถบ

คล๎องคอ โดยให๎ดวงตราห๎อยออกมานอกเสื้อ สํวนเฉพาะ ท.ช. และ ท.ม. จะมีดาราสาหรับ
ประดบั ทอ่ี กเสอื้ เบื้องซ๎ายใตช๎ ายปกกระเป๋าด๎วย

- ๙๐ -

- จ.ช. , จ.ม. , บ.ช. , บ.ม. , ร.ท.ช. , ร.ท.ม. , ร.ง.ช และ
ร.ง.ม. จะประดับที่หนา๎ อกดา๎ นซา๎ ยเหนอื กระเปา๋

สตรี - สวมสายสะพายเหมอื นบรุ ษุ
- ชนั้ ตา่ กวาํ สายสะพาย ใชแ๎ พรแถบสวมคอแบบบุรษุ

๓.๒.๔ การประดับดาราเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นท่ีเชิดชูยิ่ง
ช้างเผือก และเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ผ๎ูที่ได๎รับพระราชทาน
เครื่องราชอิสริยาภรณ๑อันเป็นท่ีเชิดชูย่ิงช๎างเผือก และเครื่องราชอิสริยาภรณ๑
อันมีเกียรติยศย่ิงมงกุฎไทย ตั้งแตํชั้นทวีติยาภรณ๑มงกุฎไทย (ท.ม.) ข้ึนไป จนถึงชั้น
มหาปรมาภรณ๑ช๎างเผือก (ม.ป.ช.) เคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ดังกลําวจะมีดาราเพ่ือ
ประดับดว๎ ย การประดับดาราควรปฏบิ ัติ ดังนี้

๑) การประดับดาราให๎ประดับไว๎ท่ีอกเส้ือเบื้องซ๎ายระดับใต๎ชายปก
กระเปา๋ เส้อื (กรณมี ีดาราเพยี งดวงเดยี ว เชนํ ท.ม.)

๒) กรณีดารา๒ดวงเชํน ท.ช.กับ ท.ม.หรือป.ม.กับ ท.ช.เป็นต๎น
ให๎ประดับตาแหนํงเดียวกับ (๑) โดยเรียงดาราลาดับสูงและต่าในแนวเดียวกัน หรือเยื้อง
กันไปทางเบอ้ื งซา๎ ย(ลาดับสงู ตา่ ให๎ดลู าดบั เกียรติเครอ่ื งราชอิสรยิ าภรณ๑เป็นหลกั )

๓) หากมีดารา ๓ ดวง หรือมากกวํา คือได๎รับพระราชทานเคร่ืองราช
อิสริยาภรณ๑ตระกูลอื่นท่ีมีดาราด๎วย เชํน ท.ช. , ท.ม. และ ท.ภ. เป็นต๎นให๎ประดับโดย
เรียงลาดบั เกียรติเครอื่ งราชอสิ รยิ าภรณ๑ ยกเว๎นดาราท่ีประดับเบื้องลํางอาจเย้ือง
ไปใกล๎แนวรงั ดุมได๎พองาม

ข้อสังเกต การประดับดารา ควรประดับอยํางมากไมํเกิน ๓
ดวง ทัง้ นี้เพอ่ื ใหด๎ สู วยงาม

๓.๒.๕ การประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ์ชนิดคล้องคอ การประดับ
เครื่องราชอิสริยาภรณ๑ ชนิดคล๎องคอจะเป็นการประดับของบุรุษและสตรีที่เป็น
ขา๎ ราชการ ทหาร ตารวจ ได๎แกํ การประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ช๎างเผือกและ