คู่มือความรู้เกี่ยวกับงานพระราชพิธี รัฐพิธีและพิธีการ

- ๙๑ -

มงกุฎไทย ช้ัน ท.ช. , ท.ม. , ต.ช. และ ต.ม. เป็นต๎น การประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑
ชนิดดังกลําวให๎สวมไว๎ในปกคอเสือ้ โดยให๎หวํ งและแพรแถบหอ๎ ยดวงตราออกมา
นอกเสื้อระหวํางดุมเม็ดที่หนึ่งกับขอตัวลํางท่ีขอบคอเสื้อพองาม และให๎สํวนสูงสุด
ของดวงตราจรดขอบลาํ งของคอเสอ้ื หากได๎รับพระราชทานเคร่ืองราช อิสริยาภรณ๑ชนิด
คล๎องคอหลายดวงให๎ประดับดวงตราที่มีลาดับรองลงมาไว๎ระดับกระดุมเม็ดท่ีสอง
โดยให๎แพรแถบลอดออกมาระหวาํ งกระดุมและขอบลํางของรังดุมพองาม

ข้อสังเกต หากได๎รับพระราชทานเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑
ชนิดคล๎องคอหลายดวง ควรประดับเพยี ง ๒ ดวง ทง้ั น้ีเพอื่ ความสวยงาม

๓.๒.๖ การประดับเคร่ืองราชอิสรยิ าภรณ์ชนดิ ตดิ หนา้ อก
บุรษุ ให๎ประดับไว๎เหนือปกกระเป๋าเสื้อเบื้องซ๎ายต่ากวํา

แนวรังดุมเม็ดที่ ๑ ลงมาโดยให๎ ดวงตราอยํูระหวํางขอบบนปกกระเป๋าพองาม
และให๎เรยี งลาดับจากดา๎ นรงั ดมุ ไปปลายบําซา๎ ย

สตรี ให๎ประดับไวเ๎ ส้ือเบอ้ื งซา๎ ยพองาม
๓.๒.๗ การแต่งกายท่ีประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ์ เคร่ืองหมาย
แพรแถบ เคร่อื งราชอิสริยาภรณแ์ ละเคร่อื งหมายทใี่ ชเ้ ป็นดมุ เสือ้

๑) การแตํงกายที่ประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑จะประดับ
ได๎กับเคร่ืองแบบเต็มยศและเคร่อื งแบบครึ่งยศ (เสื้อขาว/กางเกง/กระโปรงดา)

ข้อสงั เกต ผท๎ู ีไ่ ด๎รับพระราชทานเครื่องราชอสิ ริยาภรณ๑ช้ันต่ากวํา
สายสะพาย การแตงํ กายประดบั เครอื่ งราชอิสริยาภรณ๑ชุดเต็มยศและครึ่งยศจะเหมือนกัน
สํวนผู๎ที่ได๎รับพระราชทานเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ชั้นสายสะพาย การแตํงกายประดับ
เคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ชุดเต็มยศและครึ่งยศจะเหมือนกัน เว๎นแตํไมํต๎องสวมสายสะพาย
(คร่ึงยศ)ทัง้ นี้ มีอีกกรณีหน่ึงซึ่งมีหมายกาหนดการพระราชพิธีฉัตรมงคลในพระราชพิธี

- ๙๒ -

เวียนเทียนสมโภชเคร่ืองราชกกุธภัณฑ๑จะกาหนดให๎แตํงกายเคร่ืองแบบปกติขาว
ประดับเหรียญ(เสื้อขาว/กางเกงขาว/กระโปรงขาว)ประดับเหรียญราชอิสริยาภรณ๑
แตไํ มํประดบั เครอื่ งราชอสิ รยิ าภรณ๑

๒) การแตํงกายประดับเคร่ืองหมายแพรแถบ เครื่องราชอิสริยาภรณ๑
จะประดับกับเครื่องแบบปกติขาวเคร่ืองแบบสีกากีคอพับ (เคร่ืองแบบตรวจการ)
เคร่ืองแบบสีกากี โดยใหป๎ ระดับทอี่ กเสอ้ื เบอ้ื งซา๎ ยเหนือปากกระเปา๋

๓) การแตํงกายประดับเคร่ืองหมายที่ใช๎เป็นดุมเส้ือเคร่ืองราช
อสิ รยิ าภรณ๑ จะใชป๎ ระดับกบั ชุดสากลและชดุ ไทย

(๑) การประดับกับชุดสากล ให๎ประดับที่รังดุมคอพับของ
เสื้อช้ันนอกเบือ้ งซ๎าย ผ๎ูไดร๎ ับพระราชทานเคร่ืองราชอสิ รยิ าภรณ๑หลายชนดิ ใหป๎ ระดับ
ชนดิ ที่มีลาดบั สงู สุดเพียงชนดิ เดียว

(๒) การประดบั กบั ชดุ ไทย
บรุ ุษ ให๎ประดับที่อกเส้ือเบื้องซ๎ายบริเวณปากกระเป๋าเส้ือ

ผ๎ูได๎รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ๑หลายชนิด ให๎ประดับชนิดที่มีลาดับสูงสุด
เพียงชนิดเดียว การประดับเครื่องหมายที่ใช๎เป็นดุมเสื้อดังกลําว ให๎ประดับได๎เฉพาะกับ
ชดุ ไทยสสี ภุ าพ

สตรี ให๎ประดับท่ีอกเส้ือเบ้ืองซ๎าย ผ๎ูได๎รับพระราชทาน
เครื่องราชอิสริยาภรณ๑ หลายชนิดให๎ประดับชนิดท่ีมีลาดับสูงสุดเพียงชนิดเดียว
การประดับเครื่องหมายที่ใช๎เป็นดุมเส้ือดังกลําว ให๎ประดับได๎เฉพาะกับชุดไทยเรือนต๎น
ชุดไทยจิตรลดา ชุดไทยอมรินทร๑ และชุดไทยบรมพมิ าน

๓.๒.๘ การแตง่ กายประดับเคร่ืองราชอิสรยิ าภรณ์สาหรบั ข้าราชการ
พลเรือนนอกประจาการ ในโอกาสที่จะต๎องเข๎าเฝ้าฯ หรือแตํงกายด๎วยเครื่องแบบพิธี
การประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ตามหมายกาหนดการหรือกาหนด นัดหมาย
ของทางราชการ ข๎าราชการนอกประจาการ เชํน ข๎าราชการท่ีเกษียณอายุแล๎ว

- ๙๓ -

หรือผูท๎ ่ลี าออกจากราชการแลว๎ หรือผ๎ูทีเ่ คยดารงตาแหนงทางการเมือง เชนํ อดตี รฐั มนตรี
สามารถแตํงเครื่องแบบและประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ได๎เชํนเดียวกับข๎าราชการ
ประจาการ เว๎นแตํให๎ติดเคร่ืองหมายแสดงสังกัดเดิมท่ีปกคอเสื้อด๎านหน๎าข๎างซ๎าย
และเครื่องหมายอักษร นก (อํานวํา นอ-กอ) ยํอมาจากคาวํา “นอกราชการ” ทาด๎วยโลหะ
โปรงํ สีทองไมํมีขอบสูง ๒ เซนติเมตร ทปี่ กคอเสอ้ื ดา๎ นหน๎าข๎างขวา

๓.๒.๙ การประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์สาหรับสตรีซึ่งไม่มี
กฎหมายหรอื ขอ้ บังคับของทางราชการกาหนดให้มีเครื่องแบบเฉพาะบุคคลทั่วไป(สตรี)
ซึ่งไมํมีกฎหมายหรือข๎อบังคับของทางราชการกาหนดให๎มีเคร่ืองแบบเฉพาะ
ในโอกาสเข๎าเฝ้าฯ ในงานพระราชพิธีหรือเข๎ารํวมในงานรัฐพิธีตํางๆ ท่ีต๎องแตํงกาย
ด๎วยเครื่องแบบพิธีการ ให๎แตํงกายด๎วยชุดไทยประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑
หรือประดับดุมเส้ือเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ แล๎วแตํกรณี ทั้งน้ีให้รวมถึงสตรีที่เป็น
ข้าราชการหรอื เปน็ ผูท้ ่ีใชเ้ คร่อื งแบบราชการได้ตามกฎหมายแต่มิได้เข้าเฝ้าฯ หรือ
เข้าร่วมในงาน พระราชพิธีหรือรัฐพิธีในตาแหน่งเฝ้าฯ ตามท่ีต้นสังกัดกาหนด
เชํน การเข๎าเฝ้าฯ ในฐานะคูํสมรสข๎าราชการช้ันผู๎ใหญํ เป็นต๎น ให๎แตํงกายด๎วย
ชดุ ไทย และประดบั เครื่องราชอิสรยิ าภรณ๑ หรือดมุ เสอ้ื เครอื่ งราชอสิ รยิ าภรณ๑ได๎ ดังน้ี

๑) ให๎ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ได๎กับชุดไทยจิตรลดา ชุด
ไทยอมรนิ ทรแ๑ ละชดุ ไทยบรมพมิ าน

๒) ให๎ประดับดุมเส้ือเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ได๎กับชุดไทยเรือน
ต๎น ชุดไทยจิตรลดา ชดุ ไทยอมรินทร๑ และชุดไทยบรมพมิ าน

๓.๒.๑๐ กรณีการแต่งกายของสตรีทั่วไปท่ีไปร่วมงานพระราชทาน
เพลิงศพหรืองานฌาปนกิจศพ เพ่ือความสุภาพและเป็นการให๎เกียรติกับผู๎ตาย
และเจา๎ ภาพ ควรแตงํ กายดว๎ ยชุดดายาวคลุมข๎อเท๎า สํวนกรณไี ปรวํ มงานพระราชทาน
เพลิงศพที่หมายกาหนดการระบุให๎แตํงกายคร่ึงยศให๎แตํงกายด๎วยชุดดายาวคลุม
ขอ๎ เทา๎ เชํนกัน

- ๙๔ -

๓.๒.๑๑ ข้อควรสังเกตในการแต่งกายประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์
การแตํงกายประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑นอกจากจะต๎องแตํงให๎อยํางถูกต๎องและ
สวยงามแล๎ว ยังจะต๎องแตํงให๎เหมาะสมตามกาลคือถูกกาลเทศะโดยจะต๎องดูจาก
หมายกาหนดการหรือกาหนดนัดหมายของทางราชการ โดยมขี ๎อสังเกต ดงั นี้

๑) การแตํงกายเครื่องแบบเต็มยศให๎สวมสายสะพายตามท่ีออกชื่อ
ในหมายกาหนดการหรือกาหนดนัดหมายของทางราชการโดยประดับดาราของ
เครอ่ื งราชอิสรยิ าภรณ๑ชั้นสูงสุดของแตํละตระกูลท่ีได๎รับพระราชทาน เชํน ได๎รับ
พระราชทาน ม.ป.ช. ม.ว.ม. และ ป.ภ. หมายกาหนดการระบุแตํงกาย เคร่ืองแบบ
เต็มยศ มงกุฎไทย การแตํงกาย ให๎สวมสายสะพาย ม.ว.ม. แม๎วําจะมีสายสะพาย ม.ป.ช.
ท่ีสูงกวําก็ตาม โดยประดับดารา ม.ป.ช. ม.ว.ม.และป.ภ. ตามลาดับ เป็นต๎น หมายเหตุ
หากหมายกาหนดการกาหนดให๎แตํงกายเคร่ืองแบบครึ่งยศในกรณีเดียวกันน้ีให๎
ประดับดาราเหมือนเต็มยศ แตํไมํตอ๎ งสวมสายสะพาย

๒) หากไมํได๎รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ตามที่ออกชื่อ
ในหมายกาหนดการ หรือกาหนดนัดหมายของทางราชการ ให๎สวมสายสะพายชั้นสูงสุด
ท่ีไดร๎ บั พระราชทาน โดยประดบั ดาราของเครื่องราชอสิ ริยาภรณ๑ชัน้ สูงสดุ ที่ได๎รับ
พระราชทาน เชํน ได๎รับพระราชทาน ป.ม. และ ท.ช. แตํหมายกาหนดให๎แตํงกายเต็มยศ
ช๎างเผอื ก การแตํงกาย ใหส๎ วมสะพาย ป.ม. ประดับเครื่องราชอสิ รยิ าภรณ๑ ท.ช. (คล๎องคอ)
และประทับดารา ป.ม. และ ท.ช. ตามลาดับ เปน็ ต๎น

๓) กรณีหมายกาหนดการหรอื กาหนดนดั หมายของทางราชการ
ไมรํ ะบชุ นดิ ของสายสะพาย ให๎สวมสะพายชั้นสงู สดุ ทไี่ ด๎รบั พระราชทาน

๓.๒.๑๒ ขอ้ ควรสงั เกตในการสวมสายสะพายและสายสร้อย
๑) งานท่ีเก่ียวข๎องกับราชการแผํนดินควรสวมสายสะพายช๎างเผือก

หรอื มงกุฎไทย

- ๙๕ -

๒) งานทเี่ กยี่ วแกํรัชกาลที่ ๔ ควรสวมสายสะพายช๎างเผือก
๓) งานทเ่ี กยี่ วแกํรัชกาลที่ ๕ ควรสวมสายสะพายจุลจอมเกล๎า
หรอื มงกฎุ ไทย
๔) งานทน่ี ับเนอ่ื งในรัชกาลที่ ๖ควรสวมสายสะพายมหาวชิรมงกุฎ
๕) งานเต็มยศใหญํกลางวัน ควรสวมสายสะพายสูงสุดท่ี
ได๎รบั พระราชทาน แตํถ๎ามหี มายกาหนดวําสวมสายสร๎อยจลุ จอมเกลา๎ กใ็ ห๎สวมได๎
๖) งานท่ีมีกาหนดนัดหมายทางการวํา สวมสายสะพาย
จุลจอมเกลา๎ ก็ให๎สวมสายสะพาย โดยเอาดวงตราจุลจอมเกล๎าห๎อยสายสะพายนั้น
โดยไมํต๎องสวมสายสร๎อยจุลจอมเกล๎า เนื่องจากสายสะพายจุลจอมเกล๎ากับสายสร๎อย
จลุ จอมเกล๎าจะใชร๎ วํ มกันเวลาเดยี วกันไมํได๎
๗) งานมงคลเทํานั้น ควรสวมสายสะพายนพรัตน๑ สายสะพายน้ี
ควรสวมแตํงานเต็มยศใหญํ ถ๎ามิใชํเชํนนั้นควรสวมสายสะพายที่รองลงไปดีกวํา
เวน๎ แตกํ าหนดนัดหมายทางการใหส๎ วมสายสะพายนพรัตนห๑ รือสายสะพายสูงสุด
๘) สายสะพายรามาธิบดี ควรสวมในงานที่เก่ียวกับสงคราม
บางกรณเี ทําน้นั
๙) สายสะพายจักรี ผ๎ูได๎รับพระราชทานสวมได๎ทุกโอกาส แม๎มี
กาหนดนดั หมายอยาํ งเปน็ ทางการใหส๎ วมสายสะพายอ่นื สํวนสายสร๎อยกับตรามหาจักรี
สวมประกอบสายสะพายอื่นได๎
๑๐) พระมหาสังวาลนพรัตน๑ สาหรับพระมหากษัตริย๑ทรงเมื่อ
เวลาเสด็จออกประทับพระท่ีน่ังภัทรบิฐในงานพระราชพิธีบรมราชาภิเษก และทรงใน
งานใหญๆํ ตามโอกาส
ขอ้ สงั เกต งานพระราชพิธีท่ีสาคัญ ซ่ึงมีพระราชพิธีตํอเน่ืองกัน
๒ วัน วันแรกจะสวมสายสะพายจักรีหรือช๎างเผือก สํวนวันท่ีสองสวมสายสะพาย
จุลจอมเกล๎าหรือมงกุฎไทย งานพระราชพิธีท่ีสาคัญรองลงมาวันแรกสวมสายสะพาย
จุลจอมเกล๎าหรอื มงกฎุ ไทย สํวนวนั ที่สองแตงํ กาย เครอื่ งแบบครงึ่ ยศ

- ๙๖ -

๓.๒.๑๓ ข้อผิดพลาดเกี่ยวกับการแต่งกายและประดับเคร่ืองราช
อิสรยิ าภรณ์

๑) แตํงกาย เครื่องแบบเต็มยศ แตํสวมสายสะพายผิดไป
จากที่ระบุในหมายกาหนดการหรอื กาหนดนัดหมายของทางราชการ หรือใสํกางเกงสีขาว
แทนกางเกงสดี า

๒) แตํงกาย เคร่ืองแบบครึ่งยศ แตสํ วมสายสะพาย (ซึ่งเทํากับ
วําเป็นการแตํงกาย เคร่ืองแบบเต็มยศ ท้ังท่ีหมายกาหนดการระบุให๎แตํงกายครึ่งยศ)
หรอื ใสํกางเกงสีขาวแทนกางเกงสดี า

๓) แตํงกาย เครื่องแบบปกติขาว แตํสวมสายสะพาย หรือ
ลืมตดิ เคร่ืองหมายแพรแถบเครือ่ งราชอสิ รยิ าภรณ๑

๔) แตงํ กายชดุ สากล โดยประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ ซึ่งตาม
ธรรมเนียมปฏิบัติการแตํงกายชุดสากลจะไมํมีการประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑
แพรแถบยํอของเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑เป็นอันขาด เว๎นแตํจะประดับดุมเสื้อเคร่ืองราช
อิสริยาภรณ๑

๕) แตํงกาย เครื่องแบบเต็มยศ ครึ่งยศ หรือปกติขาวไปในงานศพ
ที่มีกาหนดการระบุใหไ๎ วท๎ กุ ข๑ แตมํ ไิ ด๎สวมปลอกแขนสดี าไวท๎ กุ ข๑

๓.๓ ความรูเ้ กย่ี วกับการแตง่ กายและประดับเครือ่ งราชอิสริยาภรณ์๔๓

จากความรเ๎ู กยี่ วกับประเภทและชนดิ ของเคร่อื งราชอสิ ริยาภรณ๑ตามข๎อ ๓.๑
และความร๎ูเกี่ยวกับการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ตามข๎อ ๓.๒ จะทาให๎เราเข๎าใจ
ถึงประเภทและชนิดของเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ในตระกูลตํางๆ อยํางพอสังเขป สาหรับ
เรื่องของการประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑จะทาให๎เราร๎ูวําเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑
ตระกูลใดประเภทใดจะประดับอยํางไร แตํหลายทํานก็อาจยังไมํเข๎าใจเทําที่ควร
ดังนั้น เพ่ือให๎เกิดความชัดเจนมากย่ิงขึ้น ในหัวข๎อน้ีจะแสดงภาพเครื่องราชอิสริยาภรณ๑

๔๓แหลํงทม่ี าเดียวกัน. หน๎า ๘๘

- ๙๗ -

ตระกูลช๎างเผือกและมงกุฎไทย เหรียญราชอิสริยาภรณ๑ แพรแถบยํอ ดุมเส้ือและ
การแตงํ กายประดับเคร่อื งราชอิสรยิ าภรณ๑ โดยมีรายละเอียดตามลาดบั ดงั นี้

๓.๓.๑ เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นท่ีเชิดชูยิ่งช้างเผือก เร่ิมสถาปนา
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล๎าเจา๎ อยหํู ัว สาหรับพระราชทานแกํผู๎กระทา
ความดีความชอบเป็นประโยชน๑แกํราชการหรือสาธารณชนตามท่ีทรงพระราชดาริ
เห็นสมควร เครอื่ งราชอิสริยาภรณ๑อนั เปน็ ทเ่ี ชดิ ชูย่งิ ช๎างเผอื กมี ๘ ชัน้ ดังนี้

ขั้นสงู สดุ

ขั้นท่ี ๑

ข้นั ที่ ๒

ขน้ั ท่ี ๓

ขั้นท่ี ๔
ขน้ั ท่ี ๕
ขน้ั ท่ี ๖
ขัน้ ท่ี ๗

บรุ ษุ สตรี
เครอ่ื งราชอิสริยาภรณอ์ นั เปน็ ทีเ่ ชดิ ชูยง่ิ ชา้ งเผือก

(ทมี่ าของภาพ : http://www.rajasit.ac.th)

- ๙๘ -

ชน้ั สงู สุด มหาปรมาภรณช๑ ๎างเผือก (ม.ป.ช.)
ชั้นท่ี ๑ ประถมาภรณ๑ช๎างเผอื ก (ป.ช.)
ชัน้ ที่ ๒ ทวีตยิ าภรณช๑ ๎างเผอื ก (ท.ช.)
ชั้นท่ี ๓ ตริตาภรณ๑ช๎างเผอื ก (ต.ช.)
ชน้ั ท่ี ๔ จัตรุ ถาภรณ๑ช๎างเผอื ก (จ.ช.)
ช้นั ท่ี ๕ เบญจมาภรณ๑ชา๎ งเผือก (บ.ช.)
ชั้นท่ี ๖ เหรียญทองช๎างเผือก (ร.ท.ช.)
ชน้ั ที่ ๗ เหรียญเงินชา๎ งเผือก (ร.ง.ช.)

แพรแถบยอ่ ของเครือ่ งราชอสิ รยิ าภรณแ์ ละดมุ เสอ้ื เคร่ืองราชอสิ รยิ าภรณ์
อันเป็นท่เี ชดิ ชยู ง่ิ ชา้ งเผือก

(ทีม่ าของภาพ : http://www.rajasit.ac.th)

(แถวบน) มหาปรมาภรณ๑ช๎างเผือก ประถมาภรณช๑ า๎ งเผอื ก ทวตี ยิ าภรณช๑ ๎างเผอื ก
(แถวกลาง) ตริตาภรณช๑ า๎ งเผอื ก จตั รุ ถาภรณช๑ ๎างเผอื ก เบญจมาภรณช๑ ๎างเผอื ก
(แถวลา่ ง) เหรียญทองชา๎ งเผอื ก เหรียญเงนิ ช๎างเผือก

- ๙๙ -

๓.๓.๒ เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศย่ิงมงกุฎไทย เริ่มสถาปนา
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล๎าเจ๎าอยํูหัว สาหรับพระราชทานแกํผู๎กระทา
ความดีความชอบเป็นประโยชน๑แกํราชการหรือสาธารณชนตามท่ีทรงพระราชดาริ
เห็นสมควร เครื่องราชอสิ ริยาภรณ๑อันมเี กียรติยศยิ่งมงกุฎไทยมี ๘ ชน้ั ดังน้ี

ขัน้ สงู สุด

ข้นั ที่ ๑

ขั้นท่ี ๒
ขั้นท่ี ๓

ขั้นที่ ๔

ขั้นท่ี ๕

ขน้ั ท่ี ๖

ขน้ั ที่ ๗

บรุ ษุ สตรี

เคร่ืองราชอิสรยิ าภรณอ์ ันมเี กยี รตยิ ศยิ่งมงกุฎไทย
(ทม่ี าของภาพ : http://www.rajasit.ac.th)

- ๑๐๐ - (ม.ว.ม.)
(ป.ม.)
ชน้ั สงู สดุ มหาวชริ มงกุฎ (ท.ม.)
ชั้นที่ ๑ ประถมาภรณม๑ งกฎุ ไทย (ต.ม.)
ช้ันที่ ๒ ทวตี ิยาภรณม๑ งกฎุ ไทย (จ.ม.)
ชั้นท่ี ๓ ตริตาภรณ๑มงกฎุ ไทย (บ.ม.)
ชน้ั ที่ ๔ จัตุรถาภรณม๑ งกุฎไทย (ร.ท.ม.)
ชัน้ ที่ ๕ เบญจมาภรณ๑มงกุฎไทย (ร.ง.ม.)
ช้นั ที่ ๖ เหรยี ญทองมงกฎุ ไทย
ช้ันท่ี ๗ เหรียญเงนิ มงกุฎไทย

แพรแถบยอ่ ของเครื่องราชอิสริยาภรณ์และดมุ เส้อื เคร่อื งราชอิสริยาภรณ์
อนั มีเกียรตยิ ศยิ่งมงกุฎไทย

(ท่มี าของภาพ : http://www.rajasit.ac.th)

(แถวบน) มหาวชิรมงกฎุ ประถมาภรณม๑ งกุฎไทย ทวีติยาภรณม๑ งกฎุ ไทย
(แถวลา่ ง) ตริตาภรณม๑ งกฎุ ไทย
จตั รุ ถาภรณม๑ งกุฎไทย เบญจมาภรณ๑มงกฎุ ไทย เหรยี ญทองมงกุฎไทย
เหรยี ญเงินมงกุฎไทย

- ๑๐๑ -

๓.๓.๓ ตัวอย่างเหรียญสาหรับพระราชทานเป็นบาเหน็จความชอบ
ในราชการแผ่นดินและแพรแถบย่อ เหรียญพระราชทานมีอยูํด๎วยกันหลายชนิด เชํน

เหรียญดุษฎีมาลา เหรียญจักรพรรดิมาลา ฯลฯ การจะได๎มาซ่ึงเหรียญพระราชทาน
ในแตํละชนิดจะมีข๎อกาหนดและหลักเกณฑ๑ตามกฎหมายอยํางชัดเจน ผ๎ูที่มีสิทธิ
ประดบั เหรียญพระราชทานบางชนดิ จะต๎องเป็นผู๎ท่ีมีรายชื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษา
เทํานน้ั มใิ ชํผใ๎ู ดก็จะสามารถประดบั เหรยี ญพระราชทานได๎

เหรยี ญดุษฎีมาลา เหรยี ญจกั รพรรดมิ าลา

(ทหาร ตารวจ) (พลเรือน) เหรยี ญจักรมาลา

เหรยี ญราชการชายแดน

บุรษุ บุรุษ

สตรี สตรี
เหรยี ญลูกเสอื สดดุ ี เหรียญลกู เสอื สรรเสรญิ
ชัน้ ท่ี ๑ ช้ันท่ี ๒

เหรยี ญสาหรับพระราชทานเป็นบาเหน็จความชอบในราชการแผน่ ดนิ
(ท่ีมาของภาพ : http://www.person.ddc.moph.go.th)

- ๑๐๒ -

เหรียญดุษฎมี าลาเขม็ ศลิ ปวิทยา

เหรียญช่วยราชการเขตภายใน เหรยี ญจกั รมาลา

(มหาเอเชียบูรพา อินโดจีน) เหรยี ญราชการชายแดน เหรียญจกั รพรรดมิ าลา

เหรยี ญลกู เสอื สดดุ ี เหรยี ญลูกเสอื สรรเสรญิ

ชน้ั ท่ี ๑ ช้ันท่ี ๒

แพรแถบยอ่ ของเหรยี ญราชอิสริยาภรณส์ าหรบั พระราชทาน
เปน็ บาเหนจ็ ความชอบในราชการแผน่ ดิน
(ท่มี าของภาพ : http://www.person.ddc.moph.go.th)

แถวท่ี ๑
แถวท่ี ๒
แถวท่ี ๓
แถวที่ ๔
แถวที่ ๕

แพรแถบยอ่ ของเครือ่ งราชอิสรยิ าภรณ์ และเหรียญราชอสิ รยิ าภรณเ์ รยี งลาดับ
เกียรตสิ งู สุดจากขวาไปซ้ายของลาตวั (เมื่อประดับท่อี กเสอื้ ) จากแถวบนลงมาแถวลา่ ง

(ทม่ี าของภาพ : http://www.person.ddc.moph.go.th)

- ๑๐๓ -

แถวท่ี ๑ ๑. มหาปรมาภรณช๑ า๎ งเผอื ก
๒. มหาวชิรมงกฎุ

แถวท่ี ๒ ๑. ทตุ ยิ จุลจอมเกล๎า ๒. เหรียญลกู เสอื สดดุ ี ชัน้ ท่ี ๑
๓. เหรยี ญจักรพรรดมิ าลา ๔. เหรียญงานฉลอง ๒๕

พุทธศตวรรษ
แถวท่ี ๓ ๑. เหรียญที่ระลึกในการเสด็จพระราชดาเนินเยือน

สหรฐั อเมรกิ าและทวีปยุโรป ๒. เหรียญรัชดาภิเษก ๓. เหรียญท่ีระลึกพระราชพิธี
สถาปนาสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร ๔. เหรียญที่ระลึก
พระราชพธิ ีสถาปนาสมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ สยามบรมราชกุมารี

แถวท่ี ๔ ๑. เหรยี ญท่รี ะลึกสมโภชกรุงรตั นโกสนิ ทร๑ ๒๐๐ ปี
๒. เหรยี ญเฉลมิ พระเกยี รตสิ มเดจ็ พระนางเจา๎ สิริกติ ์ิ

พระบรมราชินีนาถ พระชนมายุ ๕๐ พรรษา
๓. เหรียญเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทรา

บรมราชชนนีพระชนมายุ ๘๔ พรรษา
๔. เหรียญเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระปรมินทร

มหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช มหามงคลสมัยเฉลิมพระชนมายุ ๖๐ พรรษา
แถวท่ี ๕ ๑. เหรียญเฉลิมพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหา

ภูมพิ ลอดุลยเดชมหามงคลสมยั พระราชพธิ รี ชั มังคลาภเิ ษก
๒. เหรยี ญเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ๎าสิริกิต์ิ

พระบรมราชินีนาถ เนอื่ งในมหามงคลเฉลิมพระชนพรรษา ๕ รอบ
๓. เหรียญเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระปรมินทร

มหาภูมพิ ลอดลุ ยเดช มหามงคลสมยั พระราชพิธีกาญจนาภเิ ษก
๔. เหรยี ญกาชาดสมนาคณุ ชน้ั ท่ี ๑

- ๑๐๔ -

๓.๓.๔ คาเรียกองค์ประกอบของเคร่ืองราชอิสริยาภรณ์ เครื่องราช
อิสริยาภรณ๑จะประกอบไปด๎วยองค๑ประกอบในแตํละชนิด ซึ่งมีช่ือเรียกที่
แตกตํางกนั ออกไป เชํน สายสะพาย ดวงตรา ดารา ฯลฯ ดังนั้น เพ่ือให๎สามารถ
เรียกช่ือองค๑ประกอบของเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ได๎อยํางถูกต๎อง จึงขออธิบาย
รายละเอยี ดขององค๑ประกอบของเครอ่ื งราชอิสริยาภรณ๑ตามภาพประกอบดงั ตอํ ไปนี้

๑ . สายสะพาย สวมสายสะพายเคร่ื องราชอิ สริ ยาภร ณ๑
เฉียงจากบาํ ขวาหรือบําซา๎ ยตามทกี่ ฎหมายกาหนด

๒. ดวงตรา ห๎อยกับสายสะพาย
๓. ด า ร า ประดั บบริ เวณใต๎ ชายปกกระเป๋ าลดหลั่ นกั น

ตามลาดบั เกยี รติ
๔. แพรแถบเหรี ยญราชอิ สริ ยาภรณ์ และเหรี ยญที่

ระลึกต่างๆ ประดับเหนือปกกระเป๋าเส้ือเบื้องซ๎าย
โดย ใ ห๎ ตั ว เหรีย ญ อยูํ ระ หวํ า ง ข อบ บ นป กกระ เป๋ า
พองาม

๑. สายสะพาย สวมสายสะพายเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑เฉียงจาก
บําขวาหรอื บําซา๎ ยตามท่ีกฎหมายกาหนด

๒. ดวงตรา หอ๎ ยกับสายสะพาย
๓. ดารา ประดบั บริเวณอกเสื้อเบอื้ งซา๎ ยโดยเทยี บเคียงกบั บุรษุ และ

ประดับลดหลนั่ กนั ตามลาดับ
๔. แพรแถบเหรียญราชอิสริยาภรณ์ และเหรียญที่

ระลึกตา่ งๆ ใหป๎ ระดับโดยใช๎แพรแถบแบบบุรษุ

(ทมี่ าของภาพ : สานกั เลขาธกิ ารคณะรฐั มนตรี)

- ๑๐๕ -

แพรแถบยอํ ของเครื่องราชอสิ รยิ าภรณ๑
ประดับที่อกเส้ือเหนือปกกระเป๋าเส้ือ
เบอ้ื งซา๎ ย

(ท่มี าของภาพ : http://www.home.dsd.go.th)

๓.๓.๕ เครื่องแบบปกติขาว การแตํงกาย สาหรับบุรุษ แตํงกายเสื้อ
คอปดิ สีขาวแขนยาว กางเกงสีขาว รอ๎ งเทา๎ หุ๎มส๎นและถุงเท๎าสีดา สาหรับสตรี แตํงกาย
เส้ือคอแบะสีขาว เส้ือเช้ิตสีขาวผูกผ๎าพันคอสีดาเง่ือนกลาสี กระโปรงสีขาวยาวคลุมเขํา

(ทม่ี าของภาพ : http://www.thailocalmeet.com)

- ๑๐๖ -

รองเท๎าห๎ุมส๎นสีดา (ไมํสวมถุงนํองสีเข๎มหรือดา) ติดเครื่องหมายสังกัดที่คอเส้ือ
ท้ังสองข๎าง อินทรธนูตามสังกัดและระดับช้ัน ประดับแพรแถบย่อของเคร่ืองราช
อสิ ริยาภรณ์ ที่อกเส้ือเบ้ืองซ๎าย โดยไมํประดับดาราหรือสายสะพาย สาหรับเคร่ืองหมาย
เข็มพระราชทาน(ถ๎าม)ี ให๎ประดบั ท่อี กเสื้อเบือ้ งขวาเหนือปากกระเป๋าเสื้อ สํวนเข็มวิทยฐานะ
หลักสตู รตาํ งๆ (ถา๎ มี) ให๎ประดบั ทก่ี ง่ึ กลางกระเป๋าเสอื้ เบื้องขวา

๓.๓.๖ เครื่องแบบปกติขาวสวมหมวก สาหรับบุรุษและสตรีแตํงกาย
เชนํ เดียวกับการแตํงกายเครอ่ื งแบบปกติขาว แต่จะสวมหมวก โดยบุรุษและสตรี
ให๎ใชห๎ มวก ดงั น้ี

- บุรุษ ใหใ๎ ช๎หมวกทรงหม๎อตาลสีขาว กระบังหน๎าทาด๎วยหนังหรือ
วัตถุเทียมหนังสีดา สายรัดคางสีทองกว๎าง ๑ เซนติเมตร มีดุมโลหะสีทองตราครุฑพําห๑
ขนาดเล็กตดิ ทขี่ ๎างหมวกขา๎ งละ ๑ ดมุ ผา๎ พนั หมวกสีขาว หนา๎ หมวกตดิ ตราครุฑพําห๑
ปกั ด้ินสีทองสงู ๕ เซนตเิ มตร บนหมอนสักหลาดสขี าว

(ท่มี าของภาพ : http://www.ananjittima.com)

- สตรี ให๎ใช๎หมวกได๎ ๒ แบบ
แบบท่ี ๑ หมวกทรงหม๎อตาลอนุโลมตามแบบหมวกของบุรุษ
แตํเปน็ ทรงออํ น
แบบท่ี ๒ หมวกแก๏ปทรงอํอนพับปีกสีขาว สายรัดคางสีทอง
มีดุมโลหะสีทองตราครุฑพําห๑ ขนาดเล็กติดท่ีข๎างหมวกข๎างละ ๑ ดุม ผ๎าพันหมวกสีขาว
หนา๎ หมวกติดตราครุฑพาํ หด๑ ้ินสีทองสูง ๔.๕ เซนติเมตร บนหมอนสักหลาดสขี าว

- ๑๐๗ -

(ทีม่ าของภาพ : http://www.local.moi.go.th)

อนึ่ง ข๎าราชการหญิงมุสลิม หากจะใช๎
ผ๎าคลุมศีรษะให๎ใช๎ผ๎าคลุมศีรษะสีดา โดยให๎
คลุมศีรษะทั้งหมดเว๎นใบหน๎า ชายผ๎าคลุม
ศีรษะสอดไว๎ในปกเส้ือคอพับท้ังด๎านหน๎า
และด๎านหลัง ในกรณีท่ีมีการสวมหมวกให๎
สวมหมวกทับผ๎าคลุมศีรษะ กระโปรงของ
เคร่ืองแบบปกติขาว ข๎าราชการหญิงให๎ใช๎
กระโปรงสีขาว ตีเกล็ดด๎านหน๎า ๒ เกล็ด และ
ด๎านหลัง ๒ เกล็ด ยาวปิดเขําปลายบานเล็กน๎อย
ใชก๎ ับแบบเสอ้ื คอแหลม หรอื กระโปรงสีขาว
ยาวปิดเขําปลายบานเล็กน๎อยใช๎กับแบบ
เส้ือคอป้าน ข๎าราชการหญิงมุสลิมกระโปรงให๎
ยาวคลมุ ขอ๎ เทา๎ กไ็ ด๎

(ท่มี าของภาพ : http://www.osc.ddc.moph.go.th)

- ๑๐๘ -
๓.๓.๗ เครื่องแบบปกตขิ าวประดับเหรียญสาหรับบุรษุ และสตรีแตํงกาย
เชํนเดียวกับการแตํงกายเครื่องแบบปกติขาว แต่จะประดับเหรียญราชอิสริยาภรณ์
แทนแพรแถบยํอของเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ และไมํต๎องสวมสายสะพายหรือสวมแพร
แถบสวมคอ

(ที่มาของภาพ : สานักเลขาธิการคณะรัฐมนตร)ี

๓.๓.๘ เคร่ืองแบบเต็มยศ สาหรับบุรุษและสตรีแตํงกายเชํนเดียวกับ
การแตํงกาย เครื่องแบบปกติขาว เว๎นแตํกางเกงหรือกระโปรงใช๎สีดา และประดับ
เคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑แทนแพรแถบยํอเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ ซ่ึงเคร่ืองราช
อิสริยาภรณม๑ หี ลายชนดิ ได๎แกํ ชนิดติดหน๎าอกเส้ือ ชนิดคล๎องคอ ชนิดคล๎องคอ
มีดารา และชนิดสายสะพาย ซึ่งหากแบงํ ออกเปน็ หมวดใหญํๆ จะไดส๎ องลักษณะ
คือ เคร่ืองแบบเต็มยศประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ชั้นต่ากวําสายสะพาย
และชั้นสายสะพาย โดยแตลํ ะประเภทมีรายละเอียด ดงั นี้

- ๑๐๙ -

๑) เคร่ืองแบบเต็มยศประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นต่ากว่า
สายสะพาย ได๎แกํ เบญจมาภรณ๑มงกุฎไทย (บ.ม.) เบญจมาภรณ๑ช๎างเผือก (บ.ช.)
จัตุรถาภรณ๑มงกุฎไทย (จ.ม.) จัตุรถาภรณ๑ช๎างเผือก (จ.ช.) ตริตาภรณ๑มงกุฎไทย (ต.ม.)
ตริตาภรณ๑ช๎างเผือก (ต.ช.) ทวีติยาภรณ๑มงกุฎไทย (ท.ม.) และทวีติยาภรณ๑ช๎างเผือก
(ท.ช.) โดยมรี ายละเอียดการแตํงกายและประดับเครอ่ื งราชอิสริยาภรณ๑ตามลาดบั ดงั นี้

(๑) เคร่ืองแบบเต็มยศ ประดับเหรียญเงินช๎างเผือก (ร.ง.ช.)
รํวมกบั เหรยี ญเงินมงกฎุ ไทย (ร.ง.ม.) สาหรับบุรุษและสตรีแตํงกายเชํนเดียวกับ
การแตํงกาย เคร่ืองแบบปกติขาว เว๎นแตํกางเกงหรือกระโปรงใช๎สีดา และประดับ
เครือ่ งราชอสิ ริยาภรณ๑ชนดิ ตดิ หนา๎ อกเส้อื เบอ้ื งซ๎ายทง้ั บรุ ษุ และสตรี

(ท่ีมาของภาพ : http://www.songhosp.com)

(๒) เคร่ืองแบบเต็มยศ ประดับเหรียญทองช๎างเผือก (ร.ท.ช.)
รํวมกับเหรียญทองมงกุฎไทย (ร.ท.ม.) สาหรับบุรุษและสตรีแตํงกายเชํนเดียวกับ
การแตํงกาย เครื่องแบบปกติขาว เว๎นแตํกางเกงหรือกระโปรงใช๎สีดาและประดับ
เครอ่ื งราชอิสรยิ าภรณ๑ชนดิ ตดิ หนา๎ อกเส้อื เบอ้ื งซา๎ ยทง้ั บรุ ุษและสตรี

- ๑๑๐ -

(ท่มี าของภาพ : http://www.songhosp.com)

(๓) เคร่ืองแบบเต็มยศประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑เบญจมาภรณ๑
ช๎างเผือก (บ.ช.) รํวมกับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑เบญจมาภรณ๑มงกุฎไทย (บ.ม.)
สาหรับบุรุษและสตรีแตํงกายเชํนเดียวกับการแตํงกาย เครื่องแบบปกติขาว เว๎นแตํกางเกง
หรือกระโปรงใช๎สีดา และประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ชนิดติดหน๎าอกเสื้อ เบื้องซ๎าย
ท้ังบุรษุ และสตรี

(ท่มี าของภาพ : สานกั งานเลขาธกิ ารวุฒิสภา)

- ๑๑๑ -
(๔) เคร่ืองแบบเต็มยศประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑จัตุราภรณ๑
ช๎างเผือก (จ.ช.) รํวมกับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑จัตุราภรณ๑มงกุฎไทย (จ.ม.) สาหรับบุรุษและสตรี
แตํงกายเชํนเดยี วกับการแตงํ กาย เครื่องแบบปกติขาว เว๎นแตํกางเกงหรือกระโปรงใช๎สีดา
และประดบั เครือ่ งราชอสิ รยิ าภรณ๑ชนิดติดหนา๎ อกเสอื้ เบ้อื งซา๎ ยทั้งบุรษุ และสตรี

(ทม่ี าของภาพ : สานักงานเลขาธกิ ารวุฒสิ ภา)

(๕) เคร่ืองแบบเต็มยศประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ตริตาภรณ๑
ช๎างเผือก (ต.ช.) รํวมกับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ตริตาภรณ๑มงกุฎไทย (ต.ม.) สาหรับบุรุษ
และสตรีแตํงกายเชํนเดียวกับการแตํงกาย เครื่องแบบปกติขาว เว๎นแตํกางเกงหรือ
กระโปรงใช๎สีดา สาหรับบุรุษประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ชนิดแขวนคอ โดยให๎
ดวงตรา ต.ช. ห๎อยกับแพรแถบสวมคอ แพรแถบลอดออกระหวํางตะขอตัวลํางกับดุม
เม็ดแรก และดวงตรา ต.ม. ห๎อยกับแพรแถบสวมคอ แพรแถบลอดออกจากรังดุมเม็ด
ท่ีสอง โดยให๎อยูํใต๎ดุม เหรียญราชอิสริยาภรณ์ประดับท่ีอกเสื้อเบ้ืองซ๎าย ส่วนสตรี
ดวงตราต.ช. ห๎อยกับแพรแถบสวมคอแพรแถบลอดออกจากปกเส้ือตัวในโดยให๎ดวงตรา
ทับผ๎าผูกคอและสวํ นสงู สดุ ของดวงตราจรดเง่ือนผ๎าผกู คอ และดวงตรา ต.ม. ห๎อยกับ

- ๑๑๒ -

แพรแถบสวมคอแพรแถบลอดออกจากปกเสื้อตัวในโดยให๎ดวงตราทับผ๎าผูกคอและ
อยูํตา่ กวําดวงตรา ต.ช. เหรยี ญราชอสิ รยิ าภรณ์ ให๎ประดบั โดยใชแ๎ พรแถบแบบบุรษุ

(ท่มี าของภาพ : สานักงานเลขาธิการวุฒิสภา)

(๖) เคร่อื งแบบเต็มยศประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ทวีติยาภรณ๑
ช๎างเผือก (ท.ช.) รํวมกับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ทวีติยาภรณ๑มงกุฎไทย (ท.ม.)
สาหรับบุรุษและสตรีแตํงกายเชํนเดียวกับการแตํงกาย เครื่องแบบปกติขาว เว๎นแตํ
กางเกงหรือกระโปรงใช๎สีดา สาหรับบุรุษ ดวงตรา ท.ช. ห๎อยกับแพรแถบสวมคอ
แพรแถบลอดออกระหวํางตะขอตัวลํางกับดุมเม็ดแรก และดวงตรา ท.ม. ห๎อยกับแพร
แถบสวมคอ แพรแถบลอดออกจากรังดุมเม็ดที่สอง โดยให๎อยํูใต๎ดุม ดาราท.ช.ประดับ
ท่อี กเสือ้ เบอ้ื งซา๎ ยใตช๎ ายปกกระเปา๋ ดาราท.ม.ประดับในระดับตา่ กวาํ ดารา ท.ช. เยื้องไป
ทางซ๎าย เหรียญราชอิสริยาภรณ์ประดับที่อกเสื้อเบ้ืองซ๎ายเหนือปกกระเป๋า
ส่วนสตรี ดวงตรา ท.ช. ห๎อยกับแพรแถบสวมคอ แพรแถบลอดออกจากปกเส้ือตัวใน
โดยให๎ดวงตราทับผ๎าผูกคอและสํวนสูงสุดของดวงตราจรดเงื่อนผ๎าผูกคอ และดวงตรา ท.ม.
หอ๎ ยกบั แพรแถบสวมคอแพรแถบลอดออกจากปกเสื้อตวั ใน โดยใหด๎ วงตราทับผ๎าผูกคอ

- ๑๑๓ -

และอยูํต่ากวําดวงตราท.ช.ดาราท.ช. ประดับท่ีอกเส้ือเบ้ืองซ๎ายต่ากวําเหรียญราชอิสริยาภรณ๑
ดาราท.ม.ประดับต่ากวําดารา ท.ช. เย้ืองไปทางซา๎ ยเหรยี ญราชอสิ ริยาภรณ์ให๎ประดบั
โดยใช๎แพรแถบแบบบรุ ุษ

(ทมี่ าของภาพ : สานกั งานเลขาธิการวุฒสิ ภา)

๒) เคร่ืองแบบเต็มยศประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้น
สายสะพาย ได๎แกํ ประถมาภรณ๑มงกุฎไทย(ป.ม.)ประถมาภรณ๑ช๎างเผือก(ป.ช.)มหาวชิร
มงกุฎไทย (ม.ว.ม.) และมหาปรมาภรณ๑ช๎างเผือก (ม.ป.ช.) โดยมีรายละเอียดการแตํงกาย
และประดบั เครื่องราชอสิ รยิ าภรณ๑ตามลาดบั ดงั นี้

(๑) เครื่องแบบเต็มยศ ประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑
ประถมาภรณ๑ มงกุฎไทย (ป.ม.)รํวมกับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ทวีติยาภรณ๑ช๎างเผือก(ท.ช.)
สาหรับบรุ ษุ และสตรีแตงํ กายเชํนเดียวกับการแตงํ กาย เครอื่ งแบบปกติขาว เวน๎ แตํกางเกง
หรือกระโปรงใช๎สีดา สาหรับบุรุษดวงตรา ท.ช. ห๎อยกับแพรแถบสวมคอ แพรแถบลอด
ออกระหวํางตะขอตัวลํางกับดุมเม็ดแรก ดวงตรา ป.ม. ห๎อยกับสายสะพาย
สะพายบาํ ขวาเฉยี งลงทางซา๎ ย ดาราป.ม.ประดบั ท่ีอกเสื้อเบื้องซ๎ายใต๎ชายปกกระเป๋า

- ๑๑๔ -
ดาราท.ช.ประดับในระดับต่ากวําดารา ป.ม. เยื้องไปทางซ๎าย เหรียญราชอิสริยาภรณ์
ประดับทอี่ กเสอื้ เบ้อื งซา๎ ย สว่ นสตรี ดวงตรา ป.ม.ห๎อยกับสายสะพายเชํนเดียวกับบุรุษ
ดวงตรา ท.ช. ห๎อยกับแพรแถบสวมคอแพรแถบลอดออกจากปกเส้ือตัวในโดยให๎ดวงตรา
ทบั ผา๎ ผูกคอและใหส๎ วํ นสงู สุดของดวงตราจรดเง่อื นผา๎ ผกู คอ ดารา ป.ม. ประดับท่อี กเสอื้
เบ้ืองซ๎าย ดารา ท.ช. ประดับในระดับต่ากวําดารา ป.ม. เยื้องไปทางซ๎าย เหรียญราช
อสิ รยิ าภรณ์ ให๎ประดับโดยใช๎แพรแถบบรุ ษุ

ประถมาภรณ์มงกุฎไทย (สาย ๑ สนี า้ เงนิ ) สะพายบ่าขวาเฉียงลงทางซ้าย
(ท่มี าของภาพ : http://www.person.ddc.moph.go.th และสานักเลขาธิการคณะรฐั มนตรี)

(๒) เคร่ืองแบบเต็มยศ ประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑
ประถมาภรณ๑ช๎างเผือก (ป.ช.) รํวมกับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ประถมาภรณ๑มงกุฎไทย (ป.ม.)
สาหรบั บรุ ษุ และสตรแี ตงํ กายเชํนเดียวกับการแตํงกายเคร่ืองแบบปกติขาวเว๎นแตํกางเกงหรือ
กระโปรงใช๎สีดาสาหรับบุรุษดวงตรา ป.ช. ห๎อยกับสายสะพาย สะพายบําขวาเฉียงลงทางซ๎าย

- ๑๑๕ -
ดารา ป.ช. ประดับที่อกเสื้อเบื้องซ๎ายใต๎ชายปกกระเป๋า ดารา ป.ม. ประดับในระดับ
ต่ากวํา ป.ช. เย้ืองไปทางซ๎าย เหรียญราชอิสริยาภรณ์ ประดับท่ีอกเส้ือเบื้อง ส่วนสตรี
ดวงตรา ป.ช. หอ๎ ยกับสายสะพาย สะพายบําขวาเฉียงลงทางซ๎าย ดารา ป.ช. ประดับ
ทอี่ กเสอื้ เบอื้ งซ๎ายดาราป.ม.ประดบั ในระดบั ต่ากวําดาราป.ช.เยอื้ งไปทางซ๎าย เหรียญราช
อสิ รยิ าภรณ์ ให๎ประดับโดยใชแ๎ พรแถบแบบบุรุษ

ประถมาภรณช์ า้ งเผอื ก (สาย ๒ สแี ดง) สะพายบ่าขวาเฉียงลงทางซา้ ย
(ท่มี าของภาพ : http://www.person.ddc.moph.go.th และสานกั เลขาธิการคณะรัฐมนตรี)

(๓) เคร่ืองแบบเต็มยศ ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑
มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.) รํวมกับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ประถมาภรณ๑ช๎างเผือก (ป.ช.)
สาหรับบุรุษและสตรีแตํงกายเชํนเดียวกับการแตํงกาย เคร่ืองแบบปกติขาว เว๎นแตํกางเกง
หรือกระโปรงใช๎สีดา สาหรับบุรุษ ดารา ป.ช. ประดับในระดับต่ากวําดารา ม.ว.ม. ดวงตรา
ม.ว.ม.ห๎อยกับสายสะพาย สะพายบําซ๎ายเฉียงลงทางขวา ดารา ม.ว.ม. ประดับที่อก
เสื้อเบ้ืองซ๎ายใต๎ชายปกกระเป๋า เยื้องไปทางซ๎าย เหรียญราชอิสริยาภรณ์ ประดับที่อกเส้ือ

- ๑๑๖ -

เบอื้ งซ๎ายเหนอื ปกกระเปา๋ สว่ นสตรี ดวงตราม.ว.ม. หอ๎ ยกบั สายสะพาย สะพายบําซ๎าย
เฉียงลงทางขวา ดารา ม.ว.ม.ประดับที่อกเสื้อเบ้ืองซ๎าย ดาราป.ช.ประดับในระดับต่ากวําดารา
ม.ว.ม. เยอ้ื งไปทางซ๎าย เหรยี ญราชอิสริยาภรณ์ ใหป๎ ระดบั โดยใชแ๎ พรแถบแบบบุรษุ

มหาวชริ มงกฎุ (สาย ๓ สีนา้ เงนิ ) สะพายบา่ ซา้ ยเฉียงลงทางขวา
(ท่มี าของภาพ : http://www.person.ddc.moph.go.th และสานกั เลขาธกิ ารคณะรัฐมนตรี)

(๔) เคร่ืองแบบเต็มยศ ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑
มหาปรมาภรณ๑ช๎างเผือก (ม.ป.ช.) รํวมกับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)
สาหรบั บรุ ษุ และสตรีแตํงกายเชํนเดยี วกบั การแตํงกาย เครื่องแบบปกติขาว เว๎นแตํกางเกง
หรอื กระโปรงใชส๎ ดี า สาหรับบรุ ุษ ดวงตราม.ป.ช.ห๎อยกบั สายสะพาย สะพายบําซ๎าย
เฉยี งลงทางขวาดาราม.ป.ช.ประดับที่อกเส้ือเบ้ืองซ๎ายใต๎ชายปกกระเป๋า ดาราม.ว.ม.
ประดับในระดับต่ากวําดารา ม.ป.ช. เย้ืองไปทางซ๎าย เหรียญราชอิสริยาภรณ์
ประดับท่ีอกเสื้อเบื้องซ๎ายเหนือปกกระเป๋า ส่วนสตรี ดวงตรา ม.ป.ช. ห๎อยกับ
สายสะพาย สะพายบําซ๎ายเฉียงลงทางขวา ดารา ป.ม.ช. ประดับท่ีอกเส้ือเบื้องซ๎าย
ดารา ม.ว.ม. ประดับในระดบั ต่ากวาํ ดารา ม.ป.ช. เย้ืองไปทางซ๎าย เหรียญราช
อสิ ริยาภรณ์ ใหป๎ ระดับโดยใชแ๎ พรแถบแบบบุรุษ

- ๑๑๗ -

มหาปรมาภรณช์ ้างเผือก (สาย ๔ สีแดง) สะพายบา่ ซา้ ยเฉียงลงทางขวา
(ท่ีมาของภาพ : http://www.person.ddc.moph.go.th และสานักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี)

๓.๓.๙ เครื่องแบบครึ่งยศ การแตํงกายมีลักษณะเชํนเดียวกับเครื่องแบบ
เตม็ ยศแต่ไม่สวมสายสะพายโดยประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ชั้นสูงสุดที่ได๎รับพระราชทาน

(ทมี่ าของภาพ : http://www.person.ddc.moph.go.th และสานกั เลขาธกิ ารคณะรฐั มน.ตรี). .
(ไ )

- ๑๑๘ -
๓.๓.๑๐ เครื่องแบบปกติกากีคอพับแขนยาว สาหรับบุรุษแตํงกายเสื้อเชิ้ต
สีกากีแขนยาว กางเกงสีกากี สาหรับสตรีกระโปรงสีกากียาวคลุมเขํา ประดับแพรแถบยํอ
ของเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ที่อกเสื้อเบ้ืองซ๎าย การแตํงกายประเภทน้ีใช๎สาหรับกรณี
ท่ีมีการเสด็จพระราชดาเนินทรงงานตามถิ่นทุรกันดาร ข๎าราชการที่มาเฝ้าฯ รับเสด็จฯ
จะแตงํ กายเครื่องแบบปกตกิ ากคี อพับแขนยาว

(ท่มี าของภาพ : http://www.songhosp.com)

๓.๓.๑๑ เคร่อื งแบบสาหรบั ข้าราชการนอกประจาการการแตํงเคร่ืองแบบ
และการประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑เป็นไปตามโอกาสตํางๆ โดยเพียงแตํเปลี่ยนเครื่องหมาย
สงั กดั ด๎านขวาเป็นเคร่ืองหมาย “นก” สีทอง ไมํมีขอบ สูง ๒ เซนตเิ มตร แทน

เครื่องหมาย “นก”

(ทีม่ าของภาพ : http://www.ksp-prachin๒.com และ http://www. http://www.chartarporn.com)

- ๑๑๙ -

๓.๓.๑๒ ชุดไทยบรมพิมานอมรินทร์และจิตรลดา เป็นหนึ่งในชุดไทย
พระราชนิยม (ชุดไทยพระราชนิยมมี จานวน ๘ ชุด ได๎แกํ เรือนต๎น จิตรลดา อมรินทร๑
บรมพิมาน ดุสิต จักรี ศิวาลัย และจักรพรรดิ) ใช๎สาหรับสตรีซ่ึงไมํมีกฎหมายหรือ
ข๎อบังคับของทางราชการกาหนดใหม๎ ีเครอ่ื งแบบเฉพาะหรือใชส๎ าหรับกรณีหมายกาหนดการ
ให๎แตํงกายเต็มยศหรือครึ่งยศด๎วยชุดไทยบรมพิมานอมรินทร๑ หรือจิตรลดาแล๎วแตํกรณี
แทนเครื่องแบบปกติขาว เส้ือคอแบะสีขาวและกระโปรงสีขาว หรือเครื่องแบบเต็มยศ หรือ
เครื่องแบบครึ่งยศ เส้ือคอแบะสีขาวและกระโปรงสีดา ดังนั้น เพื่อให๎เกิดความชัดเจน
ครบถ๎วน จึงขออธิบายรายละเอียดเกี่ยวกับชุดไทยพระราชนิยมทั้งหมดตามลาดับ
ดังน้ี๔๔

ชุดไทยเรือนต้น เป็นชุดไทยพระราช
นิยมแบบหนึ่ง สาหรับใช๎ในโอกาสลาลองไมํเป็น
พิธีการ เชํน งานกฐิน งานทาบุญตํางๆ ผ๎าซ่ิน
มีร้ิวตามยาว หรือขวางยาวจรดข๎อเท๎า สีของเสื้อ
จะกลมกลืนหรือตัดกันกับผ๎าซิ่นก็ได๎ เป็นชุดคน
ละทํอน แขนสามสํวน ผําอก กระดุมห๎าเม็ด
คอกลมตื้นไมํมีขอบ เคร่ืองประดับที่ใช๎นิยมติด
เข็มกลัดขนาดใหญํพอสมควรเหนืออกเสื้อ
ด๎านซ๎าย ต๎ุมหูต๎องเป็นแบบติดกับใบหู สร๎อยคอ
ประเภทไขํมุก หรือสร๎อยทองสามสาย ไมํต๎อง
คาดเขม็ ขัด

๔๔เข๎าถงึ ได๎จาก : http://www.thaitopwedding.com

- ๑๒๐ -

ชดุ ไทยจติ รลดา สาหรบั ใช๎ในพิธี
กลางวัน ใช๎ผ๎าไหมเกลี้ยง มีเชิง หรือยกดอกทั้งตัว
ผ๎าซ่ินยาวป้ายหน๎าคนละทํอนกับตัวเสื้อ ซ่ึงแขนยาว
ผําอก คอกลม มขี อบตง้ั น๎อยๆ สาหรบั งานพระราช
พิธีนิยมเคร่ืองประดับท่ีหรูหรา ไมํประดับ
เครื่องราชอิสริยาภรณ๑และไมํต๎องคาดเข็มขัด
ควรประดับด๎วยสร๎อยคอ ติดกระดุมทอง สร๎อยข๎อมือ
และตํางหใู ห๎สวยงาม

ชุดไทยอมรินทร์ สาหรับงานพิธี
ตอนคา่ ไมํคาดเข็มขดั ใช๎ผ๎ายกไหมที่มีทองแถบ
หรือยกทองท้ังชุด ผู๎สูงอายุใช๎คอกลมกว๎างไมํมี
ขอบตั้ง และแขนสามสํวนได๎ เครื่องประดับเป็น
ชุดสร๎อยคอ ตํางหู สร๎อยข๎อมือ กระดุมทอง และ
สร๎อยข๎อมือ ซึ่งเลือกใช๎ให๎เหมาะสมกับงานเฉพาะ
วันเฉลมิ พระชนมพรรษา หญิงประดับเคร่ืองราช
อสิ ริยาภรณ๑

- ๑๒๑ -

ชุดไทยบรมพิมาน ชุดไทยแบบ
นี้ใช๎ในงานเต็มยศ หรือครึ่งยศ งานเล้ียงอยําง
เป็นทางการ ใช๎เคร่ืองประดับงดงาม เป็นชุดที่เจ๎าสาว
นิยมใช๎ใสํในการเข๎ารับพระราชทานน้าสังข๑ หรือ
พิธีรดน้าสังข๑ ชุดนี้ต๎องคาดเข็มขัดทอง ประดับ
เคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ สวมสร๎อยคอตํางหู สร๎อยข๎อมือ
และเก้ยี วประดบั ผม

ชุดไทยดุสิต เน๎นการปักตกแตํง
เสื้อผ๎าซ่ินยกไทย หรือทองคาดชายพกด๎วยเข็ม
ขัดไทย ตัวเส้ือแบบคอกลมกว๎าง ไมํมีแขน ผําหลัง
ปักแตํงลวดลายท่ีตัวเส้ือ ใช๎ในงานพระราชพิธีที่
กาหนดให๎แตํงเต็มยศ เป็นอีกชุดที่เจ๎าสาวนิยม
ใช๎เป็นชุดในงานเลี้ยงฉลองสมรส ควรสวมสร๎อยคอ
สร๎อยข๎อมือ ตํางหู และเข็มขัด โดยใช๎เครื่องประดับ
ทเี่ ป็นชุดกัน

- ๑๒๒ -

ชุดไทยจักรี ใช๎ในพิธีเต็มยศงาน
ราตรี ผ๎านํุงจีบยกข๎างหน๎ามีชายพก คาดเข็มขัดไทย
และหํมสไบ ผ๎ายกเป็นแบบมีเชิงหรือยกท้ังตัว
ทํอนสไบจะเย็บติดกับซ่ิน หรือแยกตํางหากก็ได๎
เปิดบําข๎างหน่ึง ชายสไบคลุมไหลํ ท้ิงชายยาว
ด๎านหลังพอสมควร เหมาะกับพิธีเล้ียงฉลองสมรส
สามารถสวมเคร่ืองประดับทองครบชุด ได๎แกํ
สร๎อยคอ สร๎อยสังวาล สร๎อยข๎อมือ ตํางหู รัดแขน
และเขม็ ขดั เป็นตน๎

ชุดไทยศิวาลัย ใช๎ผ๎ายกไหม
หรือยกทอง ตัดแบบติดกันซิ่นยาวจีบ หน๎านาง
มีชายพก ใช๎เข็มขัดไทยคาด ตัวเสื้อแขนยาว
คอกลม มีขอบต้ัง เล็กน๎อย ผําหลัง ตัวเสื้อตัดติด
กับซ่ินคล๎ายแบบไทยบรมพิมาน แตํหํมผ๎าปักลาย
ไทยใช๎ในโอกาสพิเศษท่ีกาหนดให๎แตํงกายเต็มยศ
เจ๎าสาวของไทยมักนิยมใสํชุดไทยชุดนี้ในพิธี
รดนา้ สังขห๑ รือพิธเี ล้ียงฉลองงานในตอนค่า และ
มักประดับด๎วยเคร่ืองประดับทอง ได๎แกํ สร๎อยคอ
สรอ๎ ยสังวาล เขม็ ขดั ตาํ งหแู ละรดั เกล๎า

- ๑๒๓ -

ชุดไทยจักรพรรดิ ใช๎ผ๎ายก
ท้ังตัว มีเชิงยกไหมทองหรือดิ้นทอง ผ๎าซิ่นจีบ
หน๎านางมีชายพกคาด เข็มขัดไทย แล๎วหํมสไบ
ปักด๎วยดิ้นและพลอย ทับบนสไบอัดจีบใช๎เครื่อง
ประดับสวยงามที่สุด เจ๎าสาวโดยทั่วไปนิยม
สวมใสํชุดนี้ในงานเลี้ยงชํวงค่า และมักประดับ
ด๎วยสร๎อยคอ สร๎อยสังวาล สร๎อยข๎อมือ เข็มขัด
รัดเกล๎าและตาํ งหู

(ทีม่ าของภาพ : หนา๎ ๑๑๙ - ๑๒๓ เขา๎ ถึงได๎จาก http://www.bloggang.com)

ชุดไทยพระราชนิยมดังกลําวข๎างต๎นจะมีลักษณะท่ีแตกตํางกันออกไป
รวมถึงโอกาสในการใช๎ด๎วย สตรีซ่ึงไมํมีกฎหมายกาหนดหรือข๎อบังคับของทางราชการ
กาหนดให๎มีเคร่ืองแบบเฉพาะ ในโอกาสเข๎าเฝ้าฯ ในงานพระราชพิธีหรือเข๎ารํวมในงาน
รัฐพิธีตํางๆ ท่ีต๎องแตํงกายด๎วยเคร่ืองแบบพิธีการ ให๎แตํงกายด๎วยชุดไทยประดับ
เคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ หรือประดับดุมเสื้อเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ แล๎วแตํกรณี ทั้งนี้
ให๎รวมถึงสตรีที่เป็นข๎าราชการหรือผู๎ท่ีใช๎เครื่องแบบราชการได๎ตามกฎหมาย
แตํมิได๎เข๎าเฝ้าฯ หรือเข๎ารํวมในงานพระราชพิธีหรือรัฐพิธีในตาแหนํงเฝ้าฯ ตามท่ี
ต๎นสังกัดกาหนด เชํน การเข๎าเฝ้าฯ ในฐานะคํูสมรสข๎าราชการชั้นผู๎ใหญํ เป็นต๎น ให๎
แตํงกายด๎วยชุดไทยและประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑หรือดุมเสื้อเคร่ืองราช
อสิ รยิ าภรณ๑ได๎ ดังนี้๔๕

๔๕แหลํงทม่ี าเดยี วกนั . หน๎า ๘๘

- ๑๒๔ -

๑) ให๎ประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ได๎กับชุดไทยจิตรลดา ชุดไทย
อมรนิ ทร๑ และชดุ ไทยบรมพมิ าน

๒) ให๎ประดบั ดุมเสื้อเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ได๎กับชุดไทยเรือนต๎น ชุดไทย
จติ รลดา ชุดไทยอมรนิ ทรแ๑ ละชดุ ไทยบรมพิมาน

โดยมตี วั อยํางการแตงํ กายชดุ ไทยและประดบั เครอ่ื งราชอสิ ริยาภรณ๑ ดงั น้ี
๑) ชุดไทยจิตรลดา

บ.ช.ประดับรว่ มกับบ.ม. จ.ช. ประดับร่วมกับ จ.ม.

๒) ชุดไทยอมรนิ ทร์

ต.ม. ประดบั ร่วมกับ จ.ช. ต.ช. ประดบั รว่ มกับ ต.ม.

(ที่มาของภาพ : http://www.songhosp.com)

- ๑๒๕ -

ท.ม. ประดบั ร่วมกบั ต.ช. ท.ช. ประดบั ร่วมกับ ท.ม.

(ชดุ เตม็ ยศกับชุดครึง่ ยศประดับเคร่ืองราชอิสริยาภรณเ์ หมอื นกัน)

๓) ชดุ ไทยบรมพมิ าน

ป.ม. ประดบั รว่ มกบั ท.ช. ป.ช. ประดับร่วมกับ ป.ม.

(ทม่ี าของภาพ : http://www.songhosp.com)

- ๑๒๖ -

ม.ว.ม. ประดบั ร่วมกับ ป.ช. ม.ป.ช. ประดบั ร่วมกบั ม.ว.ม.

การแต่งกายชุดดา การแต่งกายชุดดา

ในงานพระราชทานเพลิงศพ ประดบั เครอื่ งราชอสิ รยิ าภรณ์

(ทีม่ าของภาพ : http://www.songhosp.com)

- ๑๒๗ -

๓.๔ หลักเกณฑก์ ารขอพระราชทานเคร่อื งราชอิสริยาภรณ์๔๖

หลักเกณฑ๑ในการขอพระราชทานเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑อันเป็นท่ี
เชิดชูยิ่งช๎างเผือกและเครื่องราชอิสริยาภรณ๑อันมีเกียรติยศย่ิงมงกุฎไทยจะต๎องปฏิบัติ
ตามระเบียบสานักนายกรัฐมนตรี วําด๎วยการขอพระราชทานเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑
อันเป็นท่ีเชดิ ชยู ่งิ ช๎างเผอื กและเคร่อื งราชอสิ ริยาภรณ๑อันมเี กยี รตยิ ศย่งิ มงกุฎไทยพ.ศ.๒๕๓๖

(ทมี่ าของภาพ : กลํุมพธิ ีการและกิจการพิเศษ สานกั ประธานศาลปกครองสูงสดุ )

และเน่ืองจากระบบราชการได๎นาระบบจาแนกประเภทตาแหนํงมาใช๎ในปัจจุบัน
จึงได๎มีการแก๎ไขเพิ่มเติมหลักเกณฑ๑ วิธีการและเงื่อนไขในการขอพระราชทาน
เคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑อันเป็นท่ีเชิดชูย่ิงช๎างเผือก และเครื่องราชอิสริยาภรณ๑อันมี
เกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ตามระเบียบสานักนายกรัฐมนตรี วําด๎วยการขอพระราชทาน
เครื่องราชอิสริยาภรณ๑อันเป็นท่ีเชิดชูยิ่งช๎างเผือกและเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑อันมี
เกียรติยศยงิ่ มงกฎุ ไทย (ฉบบั ท่ี ๒) พ.ศ. ๒๕๕๒ โดยมรี ายละเอยี ดตามลาดบั ดังนี้

๔๖แหลํงทมี่ าเดยี วกนั . หนา๎ ๘๘

- ๑๒๘ -

หลักเกณฑก์ ารขอพระราชทานเครอ่ื งราชอิสรยิ าภรณ์ใหแ้ กข่ า้ ราชการ
ตามระบบจาแนกประเภทตาแหน่ง

ลาดับ ระดับ เคร่อื งราชอิสริยาภรณ์ เง่ือนไขและระยะเวลา หมายเหตุ
ตาแหน่ง ทข่ี อพระราชทาน การขอพระราชทาน
เรม่ิ ต้นขอ เลอ่ื นได้ถึง

ประเภทท่ัวไป

๑. ระดับปฏิบัตงิ าน บ.ม. จ.ช. ๑. เรม่ิ ขอพระราชทาน บ.ม. ๑. ต๎องมีระยะเวลา
๒. ระดบั ชานาญงาน ต.ม. ๒. ได๎ รั บเงิ นเดื อนต่ า รับราชการติดตํอ
กวํ าข้ั นต่ าของระดั บ กั นมาแล๎ วไมํ
ชานาญงานและดารง น๎อยกวํา ๕ ปี
ตาแหนํงมาแล๎วไมํ บรบิ ูรณ๑นับต้ังแตํ
น๎อยกวํา ๑๐ ปี บริบูรณ๑ วันเร่ิมเข๎ารั บ
ราชการจนถึงวัน
ขอ บ.ช.
๓. ได๎รับเงินเดือนไมํต่า กํอนวันพระราช
กวําขั้นต่าของระดับ พิ ธี เฉลิ มพระ
ชานาญงาน ขอ จ.ม. ช น ม พ ร ร ษ า
๔. ได๎รับเงินเดือนไมํต่า ของปี ท่ี จะขอ
กวําข้ันต่าของระดับ พระราชทาน
ชานาญงาน และดารง ไ มํ น๎ อ ย ก วํ า
ตาแหนํงมาแล๎วไมํ ๖๐ วนั
น๎อยกวํา ๑๐ ปี บริบูรณ๑ ๒. ลาดับ ๔, ๘ - ๑๐
ขอ จ.ช. และ ๑๒ - ๑๕
ก า ร ข อ ก ร ณี

ต.ช. ๑. เริ่มขอพระราชทาน ต.ม. ปีที่เกษียณอายุ
๒. ดารงตาแหนํงมาแล๎ว ราชการตามข๎อ ๔
ไมํน๎อยกวํา ๕ ปีบริบูรณ๑ หรือข๎อ ๕ แล๎ว
ขอ ต.ช. แตํกรณีให๎ขอปี
ตดิ กนั ได๎

- ๑๒๙ -

ลาดับ ระดับ เครอ่ื งราชอิสริยาภรณ์ เงอ่ื นไขและระยะเวลา หมายเหตุ
ตาแหนง่ ที่ขอพระราชทาน การขอพระราชทาน
เรมิ่ ตน้ ขอ เลอื่ นไดถ้ งึ

๓. ระดับอาวโุ ส ท.ม. ท.ช. ๑. เร่ิมขอพระราชทาน ท.ม.
๒. ดารงตาแหนํงมาแล๎ว
ไมนํ ๎อยกวํา๕ปี บริบูรณ๑
ขอ ท.ช.

๔. ระดับทักษะพเิ ศษ - ม.ว.ม. ๑. ได๎ ท.ช. มาแล๎วไมํน๎อย
กวาํ ๓ปี บริบูรณ๑ ขอป.ม.

๒. ได๎ ป.ม. มาแล๎วไมํน๎อย
กวํา ๓ ปี บรบิ ูรณ๑ ขอป.ช.

๓. ได๎ ป.ช. มาแล๎วไมํน๎อย
กวาํ ๕ปี บริบรู ณ๑ ขอม.ว.ม.

๔. ในปีที่เกษียณอายุราชการ
ขอพระราชทานสูงข้ึนได๎
อีก ๑ ชั้นตรา แตํไมํเกิน
ป.ช.

ประเภทวชิ าการ ต.ม. -
๕. ระดบั ปฏิบัติการ

๖. ระดบั ชานาญการ ต.ช. ท.ช. ๑. เริ่มขอพระราชทาน ต.ช.
๒. ได๎ รั บเงิ นเดื อนไมํ ต่ า
กวําขั้นต่าของระดับ
ช า น า ญ ก า ร พิ เ ศ ษ
ขอ ท.ม.
๓. ได๎รับเงินเดือนไมํต่า
กวําขั้นต่าของระดับ
ชานาญการพิเศษมาแล๎ว
ไมนํ อ๎ ยกวาํ ๕ ปี ขอ ท.ช.

- ๑๓๐ -

ลาดับ ระดับ เครื่องราชอิสริยาภรณ์ เง่อื นไขและระยะเวลา หมายเหตุ
ตาแหน่ง ท่ีขอพระราชทาน การขอพระราชทาน
เร่มิ ต้นขอ เลอ่ื นไดถ้ งึ

๗. ระดับชานาญการ ท.ช. ป.ม. ๑. เรมิ่ ขอพระราชทาน ท.ช.
พิเศษ ๒. ได๎รับเงินเดือนข้ันสูง
และได๎ ท.ช. มาแล๎วไมํ
๘. ระดับเชี่ยวชาญ - น๎อยกวํา ๕ ปี บริบูรณ๑
ขอ ป.ม.
๙. ระดบั -
ผู๎ทรงคุณวฒุ ิ ม.ว.ม. ๑. ได๎ ท.ช. มาแล๎วไมํน๎อย
ท่ไี ดร๎ บั เงิน กวํา ๓ ปี บรบิ รู ณ๑
ประจาตาแหนํง ขอ ป.ม.
๑๓,๐๐๐ บาท
๒. ได๎ ป.ม. มาแล๎วไมํน๎อย
กวาํ ๓ ปี บริบรู ณ๑
ขอ ป.ช.

๓. ได๎ ป.ช. มาแล๎วไมํน๎อย
กวํา ๕ ปี บริบูรณ๑
ขอ ม.ว.ม.

๔. ในปที เี่ กษียณอายุราชการ
ขอพระราชทานสูงขึ้น
ได๎อีก ๑ ชั้นตรา แตํไมํ
เกนิ ป.ช.เวน๎ กรณีลาออก

ม.ป.ช. ๑. เล่ือนช้ันตราตามลาดับ
ได๎ทกุ ปีจนถงึ ป.ม.

๒. ได๎ ป.ม. มาแล๎วไมํน๎อย
กวาํ ๓ ปี บรบิ รู ณ๑
ขอ ป.ช.

๓. ได๎ ป.ช. มาแล๎วไมํน๎อย
กวํา๓ปี บรบิ รู ณ๑
ขอ ม.ว.ม.

- ๑๓๑ -

ลาดบั ระดับ เครอื่ งราชอิสริยาภรณ์ เงอื่ นไขและระยะเวลา หมายเหตุ
ตาแหนง่ ท่ีขอพระราชทาน การขอพระราชทาน
เรมิ่ ต้นขอ เลอ่ื นได้ถึง

๑๐. ระดับ - ๔. ได๎ ม.ว.ม. มาแลว๎ ไมํ
ทรงคณุ วุฒิ นอ๎ ยกวํา ๕ ปบี รบิ ูรณ๑
ทไ่ี ด๎รับเงิน ขอ ม.ป.ช.
ประจาตาแหนงํ
๑๕,๖๐๐ บาท ๕. ในปีท่ีเกษียณอายุราชการ
ขอพระราชทานสูงขึ้น
ได๎อีก ๑ ชั้นตรา แตํไมํ
เกิน ม.ว.ม. เว๎นกรณี
ลาออก

ม.ป.ช. ๑. ได๎ ป.ม. มาแล๎วไมนํ อ๎ ย
กวํา ๓ ปี บรบิ ูรณ๑
ขอ ป.ช.

๒. ได๎ ป.ช. มาแล๎วไมํน๎อย
กวํา ๓ ปี บริบูรณ๑
ขอ ม.ว.ม.

๓. ได๎ ม.ว.ม.มาแลว๎ ไมํนอ๎ ย
กวาํ ๓ ปีบรบิ รู ณ๑
ขอ ม.ป.ช.

๔. ในปีท่ีเกษียณอายุราชการ
ขอพระราชทานสูงขึ้น
ได๎อีก๑ชั้นตราเว๎นกรณี
ลาออก

ประเภทอานวยการ

๑๑. ระดบั ต๎น ท.ช. ป.ม. ๑. เรมิ่ ขอพระราชทาน ท.ช.
๒. ได๎รับเงินเดือนขั้นสูง
และได๎ ท.ช. มาแล๎วไมํ
น๎อยกวํา๓ปี บริบูรณ๑
ขอ ป.ม.

- ๑๓๒ -

ลาดบั ระดับ เคร่อื งราชอิสริยาภรณ์ เง่อื นไขและระยะเวลา หมายเหตุ
ตาแหน่ง ที่ขอพระราชทาน การขอพระราชทาน
เรมิ่ ตน้ ขอ เลอ่ื นไดถ้ งึ

๑๒. ระดบั สงู - ม.ว.ม. ๑. ได๎ ท.ช. มาแล๎วไมํน๎อย
กวาํ ๓ ปี บรบิ ูรณ๑
ขอ ป.ม.

๒. ได๎ ป.ม. มาแล๎วไมํน๎อย
กวํา ๓ ปี บริบรู ณ๑
ขอ ป.ช.

๓. ได๎ ป.ช. มาแล๎วไมํน๎อย
กวาํ ๕ ปี บรบิ ูรณ๑
ขอ ม.ว.ม.

๔. ในปีท่ีเกษียณอายุราชการ
ขอพระราชทานสูงข้ึน
ได๎อีก ๑ ช้ันตรา แตํไมํ
เกินป.ช.เวน๎ กรณีลาออก

ประเภทบริหาร

๑๓. ระดับต๎น - ม.ว.ม. ๑. ได๎ ท.ช. มาแล๎วไมนํ ๎อย
กวํา๓ปี บรบิ ูรณ๑
ขอป.ม.

๒. ได๎ ป.ม. มาแล๎วไมํน๎อย
กวํา๓ปี บริบูรณ๑
ขอป.ช.

๓. ได๎ ป.ช. มาแล๎วไมํน๎อย
กวาํ ๕ปี บริบรู ณ๑
ขอ ม.ว.ม.

๔. ในปีท่ีเกษียณอายุราชการ
ขอพระราชทานสูงขึ้น
ได๎อีก ๑ ชั้นตรา แตํไมํ
เกินป.ช.เว๎นกรณลี าออก

- ๑๓๓ -

ลาดับ ระดับ เครอื่ งราชอิสริยาภรณ์ เงือ่ นไขและระยะเวลา หมายเหตุ
ตาแหนง่ ท่ีขอพระราชทาน การขอพระราชทาน
เร่มิ ต้นขอ เล่ือนได้ถงึ

๑๔. ระดบั สูง - ม.ป.ช. ๑. เลื่อนช้ันตราตามลาดับ
ท่ีไดร๎ บั เงิน ไดท๎ ุกปีจนถงึ ป.ม.
ประจาตาแหนงํ
๑๔,๕๐๐ บาท ๒. ได๎ ป.ม. มาแล๎วไมํน๎อย
กวํา๓ปี บริบรู ณ๑ ขอป.ช.
๑๕. ระดับสงู -
ท่ไี ดร๎ ับเงิน ๓. ได๎ ป.ช. มาแล๎วไมํน๎อย
ประจาตาแหนงํ กวาํ ๓ ปี บริบรู ณ๑
๒๑,๐๐๐ บาท ขอ ม.ว.ม.

๔. ได๎ ม.ว.ม. มาแล๎วไมํน๎อย
กวํา ๕ ปี บริบูรณ๑
ขอ ม.ป.ช.

๕. ในปีที่เกษียณอายุราชการ
ขอพระราชทานสูงข้ึน
ได๎อีก ๑ ชั้นตรา แตํไมํ
เกนิ ม.ว.ม.เวน๎ กรณลี าออก

ม.ป.ช. ๑. ได๎ ป.ม. มาแล๎วไมํน๎อย
กวํา๓ปี บรบิ ูรณ๑ ขอป.ช.

๒. ได๎ ป.ช. มาแล๎วไมํน๎อย
กวาํ ๓ปี บรบิ ูรณ๑
ขอ ม.ว.ม.

๓. ได๎ ม.ว.ม.มาแล๎วไมํน๎อย
กวาํ ๓ ปี บรบิ รู ณ๑
ขอ ม.ป.ช.

๔. ในปีที่เกษียณอายุราชการ
ขอพระราชทานสูงขึ้น
ได๎อีก ๑ ชั้นตรา เว๎นกรณี
ลาออก

(ทม่ี าขอ๎ มูล : สานกั บรหิ ารทรัพยากรมนษุ ย๑. กลํุมทะเบียนประวัตแิ ละบาเหนจ็ ความชอบ.
สานักงานศาลปกครอง.)

- ๑๓๔ -

๓.๕ หลกั เกณฑก์ ารคนื เคร่ืองราชอิสริยาภรณ์๔๗

เม่ือได๎ทราบถึงประเภทและชนิดของเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ การประดับ
เคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ การแตํงกายและประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ หลักเกณฑ๑
การขอพระราชทานเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ การการเก็บรักษา ข๎อควรระวังและ
วิธีทาความสะอาดเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ อีกเร่ืองหนึ่งที่ควรทราบ คือ หลักเกณฑ๑
การคนื เครือ่ งราชอิสริยาภรณ๑ ซง่ึ มีอยดํู ว๎ ยกัน ๓ กรณี ดังน้ี

๓.๕.๑ คืนเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ช้ันรอง เม่ือผ๎ูได๎รับพระราชทานฯ ได๎รับ
พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ๑ชั้นสูงขึ้น (ช๎างเผือก,มงกุฎไทย) โดยไมํต๎องคืน
ประกาศนียบัตรกากับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ (ผ๎ูได๎รับพระราชทานสามารถถือครอง
เคร่อื งราชอิสรยิ าภรณ๑ชน้ั สูงสุดของแตลํ ะตระกลู ไวไ๎ ดเ๎ ทาํ นั้น สํวนชั้นรองลงไปต๎อง
สงํ คืนหมด)

๓.๕.๒ คนื เครื่องราชอิสริยาภรณ๑ทุกชั้นที่ได๎รับ เม่ือผ๎ูได๎รับพระราชทานฯ
ถึงแกํกรรมโดยให๎ทายาทเป็นผู๎สํงคืน (ช๎างเผือก,มงกุฎไทย)ไมํต๎องคืนประกาศนียบัตร
กากบั เครอ่ื งราชอิสริยาภรณ๑

๓.๕.๓ คืนเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ เมื่อทรงพระกรุณาให๎เรียกคืนต๎อง
สงํ คืนใบประกาศนยี บตั รกากับเครอื่ งราชอิสริยาภรณด๑ ๎วย

ทั้งน้ี การคืนเครอื่ งราชอสิ รยิ าภรณ๑ในกรณีใดๆ ตามที่กลําวข๎างต๎น
ถ๎าผู๎ได๎รับพระราชทานฯ ไมํสามารถนาเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑มาคืน ต๎องชดใช๎เงินแทน
เครื่องราชอิสริยาภรณ๑ตามราคาที่สานักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีกาหนด ซ่ึงจะมีการปรับ
ราคาตามมตคิ ณะรัฐมนตรที ุก ๓ ปี

๔๗แหลงํ ทม่ี าเดยี วกัน. หนา๎ ๘๘

- ๑๓๕ -

๓.๖ การเก็บรกั ษาข้อควรระวงั และวิธที าความสะอาดเคร่ืองราชอสิ ริยาภรณ์๔๘

เครื่องราชอิสริยาภรณ๑ไทยเป็นศิลปวัตถุ เป็นมรดกทางวัฒนธรรม
แสดงความเป็นเอกลักษณ๑ของชาติไทยมาแตํโบราณ พระมหากษัตริย๑ทรงสร๎างข้ึน
และทรงพระราชทานให๎ประดับเป็นเกียรติยศแกํผู๎มีความชอบในทางราชการและ
สํวนพระองค๑ ซ่ึงเป็นเคร่ืองหมายแสดงความชอบของผู๎ประกอบคุณงามความดี
บุคคลมีสทิ ธิไดร๎ บั พระราชทานเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑เสมอกัน ถ๎าได๎ประกอบคุณงาม
ความดีทัดเทยี มกนั เครือ่ งราชอิสรยิ าภรณ๑ยํอมมีการเสื่อมสภาพชารุดเสียหายได๎
ตามธรรมชาติหรือเกิดจากการใช๎งาน ทั้งน้ี การเส่ือมสภาพจากสาเหตุตํางๆ ยํอมจะ
ป้องกันได๎ด๎วยการดูแลเก็บรักษาไว๎ในสถานท่ีเหมาะสมอันจะเป็นการชํวยกันรักษา
เครื่องประดับเกียรติยศอันเป็นมงคลและสูงคําของชาติให๎คงสภาพดีและพร๎อมที่
จะใช๎ประดับได๎ตลอดเวลา รวมถึงชํวยลดงบประมาณคําใช๎จํายในการซํอมแซมได๎ด๎วย
ดังนั้น จึงควรทราบถึงวิธีการเก็บรักษา ข๎อควรระวังและวิธีทาความสะอาดเครื่องราช
อสิ ริยาภรณ๑ โดยมรี ายละเอยี ดตามลาดับ ดงั น้ี

๓.๖.๑ วิธีการเกบ็ รกั ษาเครอ่ื งราชอสิ รยิ าภรณ์
๑) เคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑เป็นของสูงคําควรเก็บรักษาไว๎ในสถานท่ี

เหมาะสม ควรแกํการเคารพบูชาเพ่ือเป็นการแสดงความจงรักภักดีและน๎อมราลึกใน
พระมหากรุณาธิคุณพระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัวฯ ผู๎พระราชทานเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑
ดังกลําวก็จะเป็นมงคลสูงสุด กํอให๎เกิดความสุขความเจริญแกํผ๎ูรับพระราชทาน
และวงศ๑ตระกลู

๒) ควรเก็บในสถานทีป่ ลอดภัยเพ่ือป้องกนั การสูญหาย
๓) ภายหลังจากการใช๎งานแตํละครั้งควรใช๎ผ๎าสะอาดและนุํม
ทาความสะอาดเบาๆ และหํอด๎วยกระดาษแก๎วไว๎ให๎มิดชิด นาใสํกลํองปิดฝาให๎สนิท
ปอ้ งกันฝุ่นละอองและไมํใหก๎ ระทบกบั อากาศ

๔๘แหลงํ ท่ีมาเดียวกัน. หน๎า ๘๘

- ๑๓๖ -

๔) ไมคํ วรเกบ็ ในสถานทท่ี ม่ี แี ดดสํองตลอดเวลา หรือมีไฟร๎อนแรง
และต๎องไมํอับชื้น โดยปกติจะเก็บไว๎ในอุณหภูมิห๎อง แตํถ๎าเก็บในห๎องปรับอากาศ
จะดีทส่ี ุด

๕) ดวงตรา ดารา และเหรียญราชอิสริยาภรณ๑ อาจเสื่อมสภาพ
ได๎จากความไมํบริสุทธ์ิของอากาศ ฝุ่นละออง ก๏าชเสียชนิดตํางๆ ถ๎าเก็บไว๎ในตู๎นิรภัย
หรือต๎ูเหล็ก ควรหํอให๎มิดชิดตาม ข๎อ ๓) เพราะสีท่ีใช๎พํนหรือทาต๎ูเหล็กจะทาปฏิกิริยา
กับโลหะเงนิ สงํ ผลใหเ๎ งนิ หมองหมดความแวววาว

๖) ไมํควรใช๎สารกันแมลงชนิดตํางๆ เนื่องจากเมื่อสารระเหย
ออกมาจะทาปฏิกิริยากับโลหะเงินและสํวนที่เป็นกะไหลํทองในเคร่ืองหมายแพร
ปกั ดนิ้ เงิน ดิ้นทอง ทาให๎เปลี่ยนเปน็ สดี าได๎

๗) สายสะพายและแพรแถบทอดว๎ ยดา๎ ยและใยไหมควรเก็บไวใ๎ นสถานท่ี
ไมํร๎อน ไมํอับช้ืน เพราะความร๎อนและความชื้นจะทาให๎เนื้อผ๎ายืดขยายและหดตัว
อยูตํ ลอดเวลาจะทาใหเ๎ นอื้ ผ๎าแหง๎ แข็งกรอบ ถา๎ ความชน้ื ทาใหเ๎ นอ้ื ผา๎ ยํยุ เปอื่ ยอาจเกดิ
เชอื้ ราและรอยดํางทาใหอ๎ ายุการใชง๎ านสน้ั

๘) แสงสวํางเปน็ อนั ตรายตอํ สีของผ๎า สายสะพายและแพรแถบ
แสงจะทาใหส๎ ขี องผ๎าซีดไดเ๎ รว็ ควรเก็บในต๎ทู ึบแสง ในหอ๎ งปรับอากาศไดก๎ ็จะดี

๙) ผ๎าสายควรเก็บโดยวิธีม๎วนเป็นวงกลม ผ๎าจะได๎ไมํยับหรือ
เก็บโดยวิธีไว๎ตามยาว การเก็บโดยวิธีพับซ๎อนกันจะทาให๎เกิดรอยพับ เกิดรอยดําง
และสีจะซดี ตามแนวของรอยพับนน้ั

๑๐) เม่ือเก็บไว๎โดยมิได๎นามาประดับเป็นเวลานานควรทาการตรวจสอบ
สภาพบา๎ งเป็นครัง้ คราว

๓.๖.๒ ข้อควรระวังในการประดบั เครือ่ งราชอิสรยิ าภรณ์
๑) กอํ นจับตอ๎ งเครือ่ งราชอิสรยิ าภรณ๑ ตอ๎ งแนใํ จวาํ มอื ของ

ทาํ นสะอาด ควรทาความสะอาดมอื กอํ นจบั เคร่อื งราชอสิ ริยาภรณท๑ ุกครัง้
๒) หลีกเล่ียงการจับต๎องตัวเหรียญโดยตรง เพราะน้ิวมือ

จะมคี ราบเหงือ่ อาจทาใหเ๎ หรียญเป็นรอยดาํ งและเกิดคราบสกปรกในเวลาตํอมา

- ๑๓๗ -

๓) การจับต๎องตัวเหรียญ ดวงตรา ดารา ควรจับท่ีขอบนอก
ของเหรียญให๎กระชับและม่ันคงป้องกันการตกหลํน โดยใช๎นิ้วหัวแมํมือนิ้วช้ี
นิ้วกลางและน้ิวนางประคองหรือจับที่บริเวณหูห๎อยของแพรแถบเหรียญก็ได๎
ถ๎าเป็นดวงตรา ดวงดารา ควรจับที่ขอบนอกดังกลําวแล๎วยกขึ้นวางบนฝ่ามืออีก
ข๎างหน่งึ ป้องกนั การพลัดหลํน

๔) ถ๎าเปน็ ไปได๎ควรสวมถุงมือ เพื่อป้องกันคราบเหง่ือท่ีจะ
ทาใหเ๎ กิดรอยคราบสกปรก

๕) ระวงั การกระทบกระแทกกับของแขง็ หรือตกหลํนจะทา
ใหส๎ ํวนท่ีลงยากะเทาะ หรือเหรียญจะบุบชารดุ

๖) ขณะสวมสายสะพาย ควรระมัดระวังการนั่งและการยืนเพราะ
ดวงตราห๎อยกับสายสะพายอาจจะกระทบกระแทกกับของแข็งหรือเก่ียวกับส่ิงของ
ขา๎ งเคียง

๗) ควรแนํใจวําสปริงขอเก่ียวดวงตรายังแข็งแรงดีจะได๎ไมํ
เกดิ ปัญหาขณะใช๎ประดับ

๘) เม่ือสอดก๎านเสียบของดวงดาราเข๎ากับตัวหนอนของ
เสอื้ แล๎วควรตรวจดวู ําได๎สอดสวํ นปลายของกา๎ นเสียบเขา๎ ท่ีขอเกยี่ วแลว๎ หรือไมํ

๙) เคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ชั้นสายสะพาย ควรเย็บตรึงดวงตรา
หอ๎ ยสายสะพายไว๎กบั สายสะพายเพ่ือปอ้ งกันการชารดุ หรอื ตกสูญหาย

๑๐) สายสะพายเคร่อื งราชอิสริยาภรณ๑ ควรปรับความยาวให๎ได๎
พอเหมาะกบั ความสงู แตลํ ะบคุ คล

๓.๖.๓ วธิ ีการทาความสะอาดเคร่ืองราชอิสริยาภรณ์
โดยปกติถ๎าเก็บรักษาเคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑อยํางถูกวิธีแล๎ว

ดวงตรา ดารา และเหรียญตํางๆ จะคงสภาพเดิมอยูํได๎นาน แตํถ๎าเกิดเป็นรอยดําง
ดาไมํสวย สํวนใหญํนิยมใช๎ผงขัดเงินกับแปรงขนอํอนน่ิมๆ ไมํควรใช๎ผงขัดหรือ
ผงซักฟอกเพราะจะทาให๎เกิดเป็นรอยขีดขํวนบนหน๎าเหรียญ สาหรับผงขัดทองเหลือง

- ๑๓๘ -

ไมํควรใช๎เพราะจะทาให๎ลวดลายลบเลือน ท้ังน้ี หากไมํชานาญหรือไมํมีความร๎ู
ในการทาความสะอาดก็ควรปรึกษากับผู๎ท่ีมีความเช่ียวชาญเพ่ือป้องกันมิให๎
เครื่องราชอิสรยิ าภรณเ๑ กดิ ความเสยี หายจากการทาความสะอาดที่ไมถํ กู วธิ ี

**************************************

บทท่ี ๔

สถานทีส่ าคัญในการจดั งาน

----------------------------------

ประวัติความเป็นมาและสถานท่ีตั้งของสถานที่จัดงานพระราชพิธี
รัฐพิธีและพิธีการตํางๆ เป็นอีกเรื่องหนึ่งที่มีความสาคัญ เนื่องจากสถานที่
ในการจัดงานแตํละงานจะแตกตํางกันออกไป ถ๎าหากต๎องไปเข๎ารํวมงานแตํไป
ผิดสถานท่ีก็เป็นการไมํสมควร สํงผลเสียตํอผ๎ูเข๎ารํวมงานและทีมงานในการ
อานวยความสะดวก ดังนั้น เพ่ือเป็นการป้องกันความผิดพลาดในการไปเข๎า
รํวมงานผิดสถานที่ จึงขออธิบายรายละเอียดเกี่ยวกับสถานท่ีสาคัญๆ ในการจัดงาน
พร๎อมทั้งประวตั ยิ อํ อยาํ งพอสงั เขป โดยมีรายละเอยี ดตามลาดับ ดงั น้ี

๔.๑ พระบรมมหาราชวงั ๔๙

พระบรมมหาราชวังเป็นพระราชวังหลวงที่พระบาทสมเด็จพระพุทธ
ยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ปฐมกษัตริย๑แหํงพระราชวงศ๑จักรี โปรดเกล๎าฯ ให๎สร๎างขึ้น
เมื่อทรงย๎ายราชธานีจากกรุงธนบุรีมายังฝั่งตะวันออกของแมํน้าเจ๎าพระยา
การกอํ สร๎างพระบรมมหาราชวัง ซึ่งเป็นศูนย๑กลางการปกครองของประเทศและ
เป็นท่ีประทับของพระมหากษัตริย๑ เริ่มข้ึนพร๎อมกับการสร๎างพระนครเมื่อ
พ.ศ. ๒๓๒๕ การกํอสร๎างพระราชวังหลวง สร๎างในบริเวณท่ีเคยเป็นที่อยูํของ
ชาวจีน ซ่ึงโปรดเกล๎าฯ ให๎ย๎ายไปอยูํที่แหํงใหมํ คือ ท่ีสาเพ็ง เริ่มดาเนินการใน
วันท่ี ๖ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๓๒๕ หลังพระราชพิธียกหลักเมือง ๑ วัน และมีการ
เฉลิมพระราชมณเฑียรในวันท่ี ๑๓ มิถุนายน พ.ศ. ๒๓๒๕ แตํขณะนั้นพระราช
มณเฑียรสร๎างด๎วยเคร่ืองไม๎และสร๎างเสาระเนียดรายรอบพระราชวัง ในปี พ.ศ. ๒๓๒๖
จึงโปรดเกล๎าฯ ให๎สร๎างพระราชมณเฑียรและเสาระเนียดจากเคร่ืองไม๎เป็นกํอ
กาแพงอิฐ และสร๎างประตูรายรอบพระบรมมหาราชวัง สร๎างพระมหาปราสาทและ

๔๙เข๎าถึงไดจ๎ าก : https://www.th.wikipedia.org/

- ๑๔๐ -

และพระราชมณเฑียร ตลอดจนสร๎างพระอารามในพระบรมมหาราชวัง คือ วัดพระศรีรัตน
ศาสดาราม เพื่อเป็นท่ีประดิษฐานของพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร หรือพระแก๎วมรกต
เม่ือสร๎างพระราชนิเวศน๑มณเฑียรเป็นการถาวรแล๎วโปรดเกล๎าฯ ให๎มีการพระราชพิธี
บรมราชาภิเษกเตม็ ตามแบบแผนราชประเพณีอีกคร้งั หนึ่งใน พ.ศ. ๒๓๒๘

(ท่ีมาของภาพ:http://www. bloggang.com)

พระราชวังหลวงหรือพระบรมมหาราชวังได๎มีการกํอสร๎างเพิ่มเติม
ขยายอาณาเขตและบรู ณะปฏิสังขรณ๑มาในทุกรัชกาล ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จ
พระจอมเกล๎าเจ๎าอยํูหัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าฯ ให๎สถาปนาสมเด็จพระเจ๎า
น๎องยาเธอ เจ๎าฟ้าจุฑามณี กรมขุนอิศเรศรังสรรค๑ พระราชอนุชา ขึ้นเป็นพระบาทสมเด็จ
พระป่ินเกลา๎ เจา๎ อยูหํ วั และทรงบัญญตั ใิ หเ๎ รียกพระราชวังหลวงวําพระบรมมหาราชวัง
คือ ทรงบัญญัติให๎ใช๎คาวํา “บรม” สาหรับฝ่ายวังหลวง และ “บวร” สาหรับฝ่ายวังหน๎า
พระราชวังบวรสถานมงคลหรือวังหน๎าจึงเรียกวํา “พระบวรราชวัง” เม่ือพระบาทสมเด็จ
พระป่ินเกล๎าเจ๎าอยํูหัวเสด็จสวรรคตแล๎ว พระราชวังหลวงก็ยังคงใช๎วําพระบรมมหาราชวัง
มาจนกระทัง่ ปัจจุบัน

ปัจจุบันพระบรมมหาราชวังตั้งอยํูท่ี แขวงพระบรมมหาราชวัง
เขตพระนคร กรงุ เทพมหานคร มอี าณาเขตติดตํอกับสถานท่สี าคัญ ดงั นี้