คู่มือความรู้เกี่ยวกับงานพระราชพิธี รัฐพิธีและพิธีการ

- ๑๙๐ -

- การคลานมือเปลํา ผู๎ชายหรือผู๎หญิงให๎คลานแบบคลาน
ลงมือ คือ มือท้ังสองคว่าไปกับพื้น การคลานให๎งามจะต๎องให๎มือทั้งสองอยูํระดับ
เดียวกับลาตัว ปลายน้ิวทอดลงไมํยกตัว หรือลดตัวให๎ดูนําเกลียด ปลายเท๎าตั้งและ
หน๎าตรง

- การคลานถือของ ผช๎ู ายคลานแบบหนึ่ง สํวนผหู๎ ญิงคลาน
อีกแบบหนึ่ง สาหรับผู๎ชายถือของสองมือให๎คลานแบบที่เรียกวํา คลานแขนวาด
ทลี ะข๎าง แตํอยําให๎ของทีถ่ ือสาํ ยไปมา ตอ๎ งใหต๎ รงอยํูเสมอ ทาได๎โดยยืดหรอื ลดแขน
แตํละข๎างตามท่ีวาดเท๎าไป สาหรับผ๎ูหญิงถือของมือเดียวกับถือของสองมือคลาน
ตาํ งกนั ทง้ั น้ี เมือ่ ได๎รบั การฝึกกจ็ ะคลานไดถ๎ ูกต๎อง

๖) การทาความเคารพ การทาความเคารพสามารถกระทาได๎
หลายแบบ เชํน แบบไทยมีไหว๎ กราบ ถวายบังคม สํวนแบบสากล มกี ๎มศีรษะ แบบยอํ เขํา
ยนื ตรง วันทยหัตถ๑หรือวนั ทยวุธ

๖.๑) การไหว้ ใช๎ได๎กับบุคคลทุกประเภท ต้ังแตํผ๎ูมีฐานะ
เทํากันจนถึงผ๎ูมีอาวุโสสูงสุด ซึ่งลักษณะการไหว๎จะแตกตํางกันตามอาวุโสของ
ผู๎ที่ไหว๎ โดยการโน๎มศีรษะ น๎อมตัว ผ๎ูท่ีมีอาวุโสมากก็ไหว๎โดยโน๎มศีรษะต่า น๎อมตัวให๎ต่า
ถ๎าฐานะเทํากันประนมมือไหว๎ที่อกก็ถือเป็นการไหว๎แล๎ว การประนมมือท่ีถูกต๎อง
จะต๎องใหน๎ ิว้ มือทกุ นว้ิ ชิดกัน ตั้งอยํูระดับกลางอก ปลายนิ้วมือตรงไปเบื้องบนไมํใชํ
เอนแขนทามุมกับลาตัว การไหว๎บุคคลธรรมดากับพระพุทธรูปหรือพระภิกษุ
จะแตกตํางกัน ถ๎าไหว๎บุคคลให๎ระดับหัวแมํมืออยํูใต๎จมูก ถ๎าไหว๎พระภิกษุหรือ
พระพทุ ธรูปหวั แมมํ ือจดกลางหน๎าผาก

๖.๒) การกราบ เป็นการแสดงความเคารพเพื่อถวายแดํองค๑
พระมหากษัตริย๑ สมเด็จพระบรมราชินีนาถ และพระบรมวงศานุวงศ๑ อีกวิธีหน่ึง
ตํางหากจากการถวายบังคม ซึ่งสํวนใหญํเป็นการเข๎าเฝ้าฯ ในท่ีรโหฐานหรือไมํเป็น
พิธีการ เชํน เม่ือเข๎าเฝ้าฯ เป็นการสํวนพระองค๑ โดยนั่งเฝ้าฯ บนพ้ืน หรือที่ต่ากวํา
ที่ประทับ เปน็ ตน๎ โดยมีข้ันตอนปฏิบตั ิ ดังนี้

- ๑๙๑ -

- เม่ือเข๎าไปในท่ีเฝ้าฯ ให๎ถวายความเคารพด๎วยการ
กราบ ๑ ครั้ง

- คลานตรงไปยังท่ีประทับในระยะพอสมควรโดยให๎
เฉียงจากทปี่ ระทับ

- กราบ ๑ คร้ัง และเงยหน๎าข้ึนอยูํในทําหมอบเฝ้าฯ
เพื่อกราบบังคมทูลหรือรับพระราชกระแส หรือทูลเกล๎าฯ ถวายสิ่งของ หรือรับพระราชทาน
สิง่ ของ แลว๎ แตํกรณี

- เมื่อจะถวายบังคมลา ให๎กราบ ๑ คร้ัง แล๎วคลานถอย
หลังออกมาระยะพอสมควรหรือจนสุดหอ๎ ง

- เมอ่ื จะลกุ ข้ึนออกไปจากสถานที่หรือห๎องที่เฝ้าฯต๎องกราบ
๑ คร้งั หรอื เมอื่ เสดจ็ พระราชดาเนินออกไปจากสถานทีเ่ ฝ้าฯ ตอ๎ งกราบอีก ๑ ครั้ง

- การหมอบกราบของบุคคลทั่วไป ต๎องระวังมิให๎สํวนใด
ของรํางกายล้าเข๎าไปในพระสุจหนี่

ทงั้ นี้ ถา๎ กราบบคุ คลให๎กราบตั้งมือและกราบคร้ังเดียว
และต๎องก๎มศีรษะให๎หน๎าผากลงไปจรดหัวแมํมืออยํายกหัวแมํมือข้ึนมารับหน๎าผาก
สํ วนการกราบพระพุ ทธรูปหรือกราบพระภิ กษุ ต๎ องกราบแบบเบญจางคประดิ ษฐ๑
คือให๎สวํ นของราํ งกายทง้ั ๕ (เขํา ๒ มือ ๒ หน๎าผาก ๑) จดต้ัง ถ๎าจะหมอบกราบธรรมดา
ก็ได๎ แตจํ ะตอ๎ งควา่ มือและกราบ ๓ ครั้ง

๖.๓) การถวายบังคม การถวายบังคมเป็นการเคารพแบบ
ไทยท่ีมีมาแตํสมัยโบราณจนถึงปัจจุบัน ถือวําเป็นการแสดงการเคารพตํอผู๎ท่ีเรา
เคารพสูงสุด ในวิชานาฎศิลป์และศิลปะการตํอสู๎จะใช๎ตํอเม่ือแสดงความเคารพครู
อาจารย๑ สาหรบั บคุ คลท่วั ไปควรใชเ๎ ฉพาะเมอื่ ถวายความเคารพพระมหากษัตริย๑และ
ราชินี เทํานั้น การถวายบังคมจะต๎องให๎มือประนมอยํูตลอดเวลาและตัวกับใบหน๎า

- ๑๙๒ -

ตรงไปข๎างหน๎า ไมํใชํผายมือตัวเอนหรือเอียงข๎างๆ ท่ีนิยมทาในการไหว๎ครูในนาฎ
ศิลปะหรือศิลปะการตํอส๎ู การถวายบังคมเร่ิมด๎วยการน่ังกระหยํงตัว มือวางท่ีหน๎าขา
แลว๎ ประนมมือเหนืออก เร่ิมทาถวายบังคมโดยลดมือท่ีประนมลงตา่ พร๎อมกบั ก๎มตัว
แล๎วยกตัวขึ้นพร๎อมกับยกมือที่ประนมให๎สูงระดับหน๎าผาก ตัวเอนไปข๎างหน๎า
เล็กนอ๎ ย ลดมือทีป่ ระนมลงอยรูํ ะดบั อกพร๎อมกับตั้งตัวตรงทาเชํนน้ีติดตํอกัน ๓ ครั้ง
การถวายบังคมมีขนั้ ตอนปฏบิ ัติ ดังน้ี

- คุกเขําลงท่ีพ้ืน แล๎วน่ังลงบนส๎นเท๎า ปลายเท๎าตั้ง
ลาตวั ตรง บุรุษนงั่ แยกเขําพองาม สวํ นสตรีน่ังเขําชิด

- วางมอื ทง้ั สองควา่ ลงบนหน๎าขาเหนอื เขําทั้งสองขา๎ ง
- เร่ิมถวายบังคมโดยจังหวะแรกให๎ยกมือข้ึนประนม
ในระดับต่ากวาํ อกเลก็ น๎อยใหป๎ ลายมอื ตง้ั ขึ้น แขนแนบลาตัวไมกํ างศอก
- ยกมือที่ประนมขึ้นพร๎อมกับโน๎มตัวไปข๎างหน๎า
เล็กน๎อยให๎ปลายนิ้วหัวแมํมือท้ังสองข๎างจรดหน๎าผาก ศีรษะและลาตัวเฉพาะสํวนบน
เหนือเอวเอนไปข๎างหน๎าพองาม เงยหน๎าข้ึนเล็กน๎อย ท้ังนี้ ให๎สายตาจับตาม
นว้ิ หัวแมํมือไปตลอด

(ทมี่ าของภาพ : http://www.kanchanapisek.or.th/kp๘/mthai/res.html)

- ๑๙๓ -

- ลดมือลงตามเดิมมาประนมอยตูํ ่ากวาํ อกเลก็ น๎อย
ตามจงั หวะแรก แล๎วกระทาตามขั้นตอนเชนํ เดมิ ให๎ครบ ๓ ครงั้

- เม่ือถวายบังคมครบ ๓ คร้ัง และจบลงท่ีจังหวะแรก
จึงลดมือลงวางคว่าเหนอื เขําทัง้ สองขา๎ ง (ไมตํ อ๎ งกม๎ ลงกราบ)

- เสร็จแล๎วลกุ ขน้ึ ยนื ตรง
๖.๔) การเคารพโดยการถวายคานับ เป็นประเพณีสากล
แบบหนึ่ง ให๎ก๎มศีรษะพองาม อยําให๎เป็นการผงกศีรษะ แตํถ๎าเป็นการถวายความเคารพ
จะตอ๎ งโน๎มตัวสํวนบนลงด๎วย และอยาํ ทาใหเ๎ ร็วเกินไป ท้ังน้ี การเคารพโดยก๎มศรี ษะ
และวนั ทยหัตถ๑อยาํ ใชเ๎ มอ่ื ตอ๎ งทาความเคารพพระภิกษุ การถวายคานับมีข้ันตอนปฏิบัติ
ดังนี้

- ให๎ยืนตรงขาชิด ปลายเท๎าแยกพองาม มือทั้งสองแนบ
ลาตวั

- คอ๎ มลาตวั พอประมาณ พรอ๎ มกับกม๎ ศรี ษะลง
- แล๎วต้ังศีรษะโดยเงยหนา๎ ขน้ึ อยาํ งชา๎ ๆ พรอ๎ มตง้ั ลาตัว
จนอยูํในทําตรง

(ท่มี าของภาพ : สรรชัย เทยี มทวสี นิ . ความร๎ูเกย่ี วกับงานพระราชพิธี งานรัฐพธิ ี งานพิธี
และประเพณีในราชสานกั . เอกสารประกอบการบรรยาย. หลักสูตรนกั บรหิ ารระดบั กลาง.

สถาบันดารงราชานุภาพ สานักงานปลัดกระทรวงมหาดไทย. ๒๕๕๑.)

- ๑๙๔ -

ท้ังน้ี หากเป็นการเข๎าเฝ้าฯ ภายนอกอาคาร โดยผ๎ูเฝ้าฯ
แตํงกายสวมเครื่องแบบและสวมหมวก ต๎องถวายความเคารพด๎วยการทาวันทยหัตถ๑
ถ๎าไมํสวมเคร่ืองแบบแตํสวมหมวกอ่ืนที่ไมํใชํหมวกเคร่ืองแบบต๎องถอดหมวก
ออกกอํ นแลว๎ ใชว๎ ิธีถวายคานับ

๖.๕) การเคารพแบบย่อเข่าสาหรับสตรี หรือท่ีเรียกกันวํา
“ถอนสายบัว” ตามประเพณีไทย เป็นการแสดงความเคารพอยํางหน่ึงของสตรีที่ใช๎
กันเป็นสากลนิยม สาหรับถวายแดํพระมหากษัตริย๑ สมเด็จพระบรมราชินีนาถ
พระบรมวงศานุวงศ๑ และพระบรมฉายาลักษณ๑ พระบรมสาทิสลักษณ๑ พระบรมรูป
การถวายความเคารพวิธีน้ีใช๎เฉพาะสตรีท่ีแตํงกายด๎วยชุดสุภาพ หรือชุดสากลนิยม
หรือชุดไทย ยกเว๎นข๎าราชสานักจะมีวิธีปฏิบัติให๎ถวายความเคารพโดยการ
ถอนสายบัว แมจ๎ ะสวมเครื่องแบบก็ตาม การถอนสายบัวมีข้ันตอนปฏิบัติ ดงั น้ี

- ยืนตรง ชักเท๎าข๎างหนึ่ง (ตามถนัด) ไปข๎างหลังแล๎ว
ลากปลายเทา๎ ไขว๎ไปทางดา๎ นหลงั ของเทา๎ ทย่ี ืนอยูํ

(ทีม่ าของภาพ : สรรชยั เทียมทวสี ิน. ความรู๎เกี่ยวกบั งานพระราชพธิ ี งานรัฐพิธี งานพิธี
และประเพณีในราชสานกั . เอกสารประกอบการบรรยาย. หลกั สตู รนกั บริหารระดับกลาง.

สถาบันดารงราชานภุ าพ สานักงานปลดั กระทรวงมหาดไทย. ๒๕๕๑.)

- ๑๙๕ -

- ยํอตัวลงโดยยํอเขําขา๎ งหนงึ่ ลงอยํางช๎าๆไมํต๎องให๎ถึงพื้น
ลาตวั ตั้งตรง หนา๎ ตรง ทอดสายตาลง ปลอํ ยแขนท้ังสองลงขา๎ งลาตวั กม๎ ศรี ษะเลก็ นอ๎ ย

- เสรจ็ แล๎วยืนขึน้ ในทาํ ตรง
๖.๖) การเอางาน เป็นรูปแบบหน่ึงของขนบธรรมเนียม
ประเพณีไทยท่ีงดงาม เป็นการแสดงออกซึ่งความเคารพพระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยูํหัวฯ
สมเด็จพระบรมราชินีนาถและพระบรมวงศานาวงศ๑ ใช๎เฉพาะเม่ือสามัญชนหรือเจ๎านาย
ราชตระกูลลาดับรองลงมาได๎รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล๎าฯ ให๎เข๎าเฝ้าฯ
รับพระราชทานส่ิงของ เชํน เคร่ืองราชอิสริยาภรณ๑ ปริญญาบัตร ประกาศนียบัตร
เคร่ืองใช๎สอย ฯลฯ จากพระหัตถ๑ หรือกระทากิจบางอยํางเฉพาะพระพักตร๑ เชํน เปิดกรวย
กระทงดอกไม๎ เปิดหรือปิดภาชนะเครื่องเสวย หรือถอนเคร่ืองเสวย ฯลฯ การทาเอางาน
มีขัน้ ตอนปฏบิ ัติ ดงั นี้

- ยื่นแขนขวาออกไปข๎างหน๎าพร๎อมกับยกมือขึ้น
ให๎เฉียงจากลาตัวพอสมควร จะรับพระราชทานสิ่งของโดยปลายมือตรงน้ิวมือ
ชดิ ตดิ กนั และมอื ซา๎ ยแนบลาตัว

(ท่มี าของภาพ : สรรชัย เทยี มทวีสิน. ความร๎เู กย่ี วกบั งานพระราชพธิ ี งานรัฐพิธี งานพธิ ี
และประเพณีในราชสานกั . เอกสารประกอบการบรรยาย. หลักสูตรนกั บรหิ ารระดบั กลาง.

สถาบนั ดารงราชานภุ าพ สานักงานปลัดกระทรวงมหาดไทย. ๒๕๕๑.)

- ๑๙๖ -
- กระดกปลายมือขนึ้ ประมาณ ๔๕ องศา ๑ คร้ัง โดยให๎
แขนอยูํในลกั ษณะเดมิ
- ลดมือลงแล๎วช๎อนมือขึ้นเพื่อรับพระราชทานสิ่งของ
หรือเพ่ือหยิบ จับ เปิด ปิด หรือถอนภาชนะส่ิงตํางๆ ดังกลําวข๎างต๎น โดยระวังอยําให๎
ของน้นั ตกจากมอื
๖.๗) การทาวนั ทยหตั ถ์ เป็นการแสดงความเคารพของ
บุรษุ และสตรเี มื่อแตํงเคร่ืองแบบราชการสวมหมวก โดยมีข๎อปฏิบัติ ดังนี้
- ยืนตรงยกข๎อศอกขวาโดยให๎แขนตั้งฉากกับลาตัว
- แบมือโดยให๎น้ิวท้ังห๎าเรียงชิดติดกัน ฝ่ามืออยํูใน
ลักษณะคว่า ปลายนิ้วช้ีจรดขอบกะบังหมวกข๎างขวาระดับเหนือปลายคิ้วข๎างขวา
- เสร็จแล๎วใหล๎ ดมอื ลงแนบลาตัวในทํายืนตรง

ไไ

(ที่มาของภาพ : สรรชยั เทียมทวีสนิ . ความร๎ูเกยี่ วกับงานพระราชพธิ ี งานรัฐพธิ ี งานพิธี
และประเพณใี นราชสานกั . เอกสารประกอบการบรรยาย. หลกั สตู รนักบริหารระดบั กลาง.

สถาบันดารงราชานุภาพ สานักงานปลดั กระทรวงมหาดไทย. ๒๕๕๑.)

- ๑๙๗ -

๕.๑.๒การเข้าเฝ้าทลู ละอองธุลพี ระบาท
การเข๎าเฝา้ ทูลละอองธุลีพระบาทมี ๒ โอกาส คือ ในงานพระราชพิธี

หรือพิธีการ และการเข๎าเฝ้าฯ ลาลอง ซึ่งจะต๎องระมัดระวังในเรื่องการแตํงกาย
กริ ิยามารยาท และการพูดจาเปน็ พเิ ศษ

- การแตํงกายเข๎าเฝ้าฯ ในพิธีการ โดยมากจะกาหนดเคร่ือง
แตํงกายไว๎อยํางใดอยํางหนึ่งเสมอ เชํน เคร่ืองแบบปกติขาว เครื่องแบบครึ่งยศ
เครื่องแบบเต็มยศ ถ๎าเป็นการเข๎าเฝ้าฯ ลาลองแล๎ว โดยมากแตํงกายชุดสากลนิยม
สาหรับรายละเอียดของการแตํงกายในลกั ษณะตํางๆ ไดอ๎ ธิบายไวแ๎ ลว๎ ในบทท่ี ๓

เครื่องแบบปกตขิ าว

เครอ่ื งแบบครง่ึ ยศ . . . . . เคร่อื งแบบเตม็ ยศ

(ไ (ท่มี าของภ) าพ : สานกั เลขาธิการคณะรัฐมนตรี)

- ๑๙๘ -
- ที่นั่งเฝ้าฯ ในงานพระราชพิธี สานักพระราชวังจะเป็นหนํวยงาน
รับผิดชอบในการกาหนดที่น่ังเฝ้าฯ โดยเจ๎าหน๎าที่สานักพระราชวังเป็นผ๎ูเชิญ

แผนผงั การจัดท่นี ั่งในพระทนี่ ัง่ อมรินทรวนิ ิจฉยั
(ทมี่ าของภาพ : สรรชยั เทียมทวสี นิ . ความรูเ๎ ก่ยี วกบั งานพระราชพิธี งานรัฐพธิ ี งานพธิ ี
และประเพณใี นราชสานกั . เอกสารประกอบการบรรยาย. หลักสตู รนกั บริหารระดบั กลาง.

สถาบันดารงราชานภุ าพ สานักงานปลดั กระทรวงมหาดไทย. ๒๕๕๑.)

- ๑๙๙ -

ผ๎เู ขา๎ เฝา้ ฯ นัง่ ตามท่ีทีก่ าหนดไว๎ตามลาดับอาวโุ ส เมื่อเสด็จพระราชดาเนนิ ถึงผูท๎ ี่อยูํ
ในท่ีเฝ้าฯ จะต๎องลุกข้ึนถวายความเคารพหน่ึงคร้ัง และกํอนท่ีจะประทับพระราชอาสน๑
พระมหากษัตริย๑จะทรงรับการถวายความเคารพของผู๎มาเฝ้าฯ ดังน้ัน ผ๎ูเข๎าเฝ้าฯ
ควรจะถวายความเคารพกํอนที่พระองค๑จะทรงกระทา เม่ือพระองค๑ประทับยืนทุกคน
จะต๎องยนื ด๎วย

๕.๑.๓ การเขา้ เฝ้าฯทูลเกลา้ ฯหรอื น้อมเกล้าฯถวายส่ิงของ สามารถ
ทาได๎ ๒ แบบ คือ แบบสากลและแบบไทย

- การเข้าเฝ้าฯถวายของแบบสากล เมื่อเสด็จฯเข๎าไปในท่ีประทับ
ให๎ถวายคานับและเดินเข๎าไปใกล๎พระองค๑ถวายคานับอีกคร้ังหน่ึง แล๎วจึงยํอตัวลง
โดยลดเขําซ๎ายต้งั เขําขวา โปรดจาวําต๎องต้ังเขําขวาเสมอ แล๎วจับพานสองมือยกข้ึน
ทูลเกล๎าฯ ถวาย ซึ่งการถวายของแบบนี้ต๎องจับพานถวายสองมือ เมื่อทรงรับของแล๎ว
จึงลุกขึ้นพร๎อมท้ังถอยหลังหน่ึงก๎าว แล๎วถวายคานับ เดินถอยหลังให๎ได๎ระยะ
พอสมควรแล๎วจงึ เดินตามธรรมดา เมอื่ ออกจากทีป่ ระทับก็ถวายคานบั อกี ครงั้ หนง่ึ



(ทม่ี าของภาพ : สรรชยั เทียมทวสี นิ . ความรูเ๎ กยี่ วกับงานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพธิ ี
และประเพณีในราชสานกั . เอกสารประกอบการบรรยาย. หลักสตู รนกั บรหิ ารระดบั กลาง.

สถาบนั ดารงราชานุภาพ สานักงานปลัดกระทรวงมหาดไทย. ๒๕๕๑.)

- ๒๐๐ -
- การเข้าเฝ้าฯ ถวายของแบบไทย ทุกคร้ังที่เข๎าเฝ้าฯ ในท่ี
รโหฐานของถวายจะตอ๎ งมีพานรอง ยกเวน๎ แตํเป็นสิ่งของท่มี ีขนาดใหญํ พานรองควร
จะมีล้ิน แตํไมํจาเป็นจะต๎องมีผ๎าหรือแพรคลุมปากพาน แตํถ๎าจะใช๎ผ๎าตัดวางบนลิ้น
พานตามขนาดลิ้นพานน้ันก็ได๎ การเข๎าถวายของแบบไทย เมื่อเข๎าไปในท่ีประทับแล๎ว
ให๎วางพานส่ิงของทางขวา และให๎เหนือตัวผู๎เฝ้าฯ กราบ แล๎วยกพานเข๎าไปใกล๎
พระองค๑ การจับพานท่ีถูกต๎องจะต๎องจับท่ีคอพาน วางพานลงแล๎วกราบอีกคร้ัง
ตํอจากนั้นก็ยกพานข้ึนทูลเกล๎าฯ ถวาย ถ๎าถวายของเล็กควรหมอบแล๎วใช๎มือขวา
จับพานถวายมือเดียว ถ๎าของใหญํก็ถวายสองมือโดยโน๎มตัวขณะทูลเกล๎าฯ ถวาย
ถ๎ามีกระแสพระราชดารัส ควรหมอบประนมมือ เม่ือจะกลับให๎กราบอีกครั้งหน่ึงแล๎ว
คลานถอยหลงั ออกมา เมอ่ื จะออกจากที่ประทับก็กราบอีกคร้งั หนึ่ง

(ท่ีมาของภาพ : http://www.chaoprayanews.com)

๕.๑.๔การเข้าเฝ้าฯ รับพระราชทานสิ่งของ สามารถทาได๎ ๒ แบบ
โดยมีวิธีปฏิบัติการเชํนเดียวกับทูลเกล๎าฯ ถวายของ ซึ่งการรับพระราชทานของ
มหี ลักปฏิบัติ ดังนี้

ดว๎ ยพาน - ๒๐๑ -
ต้ังฉาก
- ถ๎ารับเพื่อเชิญส่ิงของนั้นไปมอบผู๎อ่ืน จะต๎องรับพระราชทาน

- กอํ นจะรับพระราชทานจะตอ๎ งทา “เอางาน” กอํ นเสมอ
- การรับของจากพระหัตถ๑จะต๎องรับใต๎พระหัตถ๑
- ของที่ได๎รับพระราชทานมาจะต๎องเชิญไว๎ในแขนอยํูในระดับ

(ทมี่ าของภาพ : สรรชัย เทยี มทวีสนิ . ความรู๎เก่ยี วกบั งานพระราชพิธี งานรัฐพิธี งานพิธี
และประเพณีในราชสานกั . เอกสารประกอบการบรรยาย. หลกั สตู รนกั บรหิ ารระดับกลาง.

สถาบันดารงราชานุภาพ สานกั งานปลัดกระทรวงมหาดไทย. ๒๕๕๑.)

- ๒๐๒ -

๕.๑.๕การฉายพระรูป เป็นการอนุสรณ๑ในการเสด็จฯ ทางเจ๎าของงาน
อาจขอพระราชทานพระบรมราชวโรกาสในการฉายพระรูป ซ่ึงต๎องทาหนังสือพร๎อมกับ
เร่ืองเชิญเสด็จฯ หรือแยกกันก็ได๎ สถานท่ีควรเป็นที่รโหฐานไมํใชํกลางงานหรือ
ท่ีบคุ คลเดินผาํ นไปมาเว๎นแตํจาเปน็ ส่งิ ท่ีควรทราบมดี งั ตอํ ไปนี้

- เจ๎าของงานต๎องเตรียมจัดตาแหนํงของผ๎ูท่ีเข๎าในการฉาย
พระรูป และเรียนให๎ผ๎ูท่ีต๎องเข๎าในการฉายพระรูปทราบกํอนลํวงหน๎าวําอยูํชุดท่ี
เทาํ ไร ตาแหนํงใด โดยแบงํ เปน็ สามแถวข้นึ อยํูกบั จานวนผ๎ูที่จะเขา๎ แถวหน๎าสุดจะน่ัง
พับเพียบ แถวที่สองจะนั่งบนส๎นเท๎า และแถวสุดท๎ายจะยืนเขําและตาแหนํง
ใหส๎ บั หวาํ งกันเพ่อื จะได๎ไมํบดบังกัน

- การเข๎าประจาตาแหนํงจะต๎องเข๎าแถวแบํงเป็นสองแถว
ตามฝั่งซ๎าย และฝั่งขวาของพระเก๎าอี้ให๎เรียบร๎อย เม่ือประทับพระเก๎าอ้ีแล๎วจึงเดิน
แถวเข๎าประจาตามตาแหนํง

(ทมี่ าของภาพ : http://www.plan.msu.ac.th/iroffice/web/gallery/๑๓๘.jpg)

- ชํางภาพสํวนพระองค๑จะให๎สัญญาณในการถํายภาพ
ชาํ งภาพของเจา๎ ของงานต๎องทาการถํายภาพพร๎อมกับชํางภาพสํวนพระองค๑เทํานั้น
การให๎สัญญาณ คือ การกราบบังคมทูลวํา “พร๎อมพระพุทธเจ๎าหรือพร๎อมเกล๎า
กระหมอํ ม” ตามพระเกยี รตยิ ศ

- ๒๐๓ -

๕.๑.๖ การใช้ถ้อยคาราชาศัพท์ คาราชาศัพท๑ได๎ถือเป็นขนบประเพณี

ในราชสานักที่บรรดาพระบรมวงศานุวงศ๑ ข๎าราชบริพาร ตลอดจนมหาดเล็กจะต๎อง

ศึกษาและปฏิบัติ ในการใช๎ถ๎อยคาตํอพระมหากษัตริย๑ เจ๎านาย ตลอดจนผ๎ูมี

บรรดาศักด์ิได๎อยํางเหมาะสมในทุกสถานท่ี เพื่อเป็นการแสดงออกถึงการยกยํอง

เทิดทูนและเชิดชูพระเกียรติ เป็นการแสดงออกถึงการเคารพคารวะอยํางสูง ผ๎ูใด

สามารถใช๎ ราชาศั พท๑ ได๎ ถู กต๎ องนั บวํ าผู๎ น้ั นเป็ นผู๎ รอบร๎ู เพราะประเทศไทย

มพี ระมหากษตั รยิ ๑เป็นประมขุ และยงั มพี ระบรมวงศานวุ งศ๑อีกมาก ดงั นัน้ การใช๎ราชาศัพท๑

ท่ีเก่ียวกับการพูดและการเขียนหนังสือ จึงเป็นส่ิงท่ีจาเป็นท่ีจะต๎องศึกษาไว๎

เฉพาะอยํางยิ่งกับผ๎ูมีหน๎าที่ใกล๎ชิดพระมหากษัตริย๑ เชํน ข๎าราชการในราชสานัก

และข๎าราชการที่จะเข๎าเฝ้าในวาระสาคัญตํางๆ สานักพระราชวังจึงได๎กาหนดให๎

ข๎าราชการในราชสานักใช๎ถ๎อยคาราชาศัพท๑ให๎ถูกต๎อง การใช๎ถ๎อยคาท่ีเกี่ยวกับ

คาราชาศพั ท๑มรี ายละเอยี ด ดงั น้ี

๑) เมื่อจะกลําวถึงพระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัวฯ และสมเด็จ

พระนางเจ๎าฯ พระบรมราชนิ นี าถ สมเด็จพระเจ๎าลูกยาเธอ และสมเด็จพระเจ๎าลูกเธอ

ให๎ใช๎คาวํา พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัว สมเด็จพระบรมราชินีนาถ สมเด็จพระเจ๎า

ลูกยาเธอ หรอื ทลู กระหมอํ มชาย สมเดจ็ พระเจา๎ ลูกเธอ หรือทลู กระหมอํ มหญิง

๒) สรรพนามบรุ ุษที่ ๑ (คาวาํ “ฉัน” “ขา๎ พเจา๎ ”)

- พระบาทสมเดจ็ พระเจ๎าอยํหู วั ใช๎ ข๎าพระพทุ ธเจ๎า

- สมเดจ็ พระบรมราชินนี าถ ใช๎ ข๎าพระพุทธเจา๎

- พระราชโอรส หรือพระราชธดิ า ใช๎ ขา๎ พระพุทธเจ๎า

- พระเจา๎ วรวงศเ๑ ธอ ใช๎ เกล๎ากระหมอํ ม

- พระราชวงศอ๑ ืน่ ๆ นอกจากข๎างต๎น ใช๎ กระหมอํ ม

๓) สรรพนาม บุรษุ ที่ ๒ (คอื คาวาํ “ทําน”)

- พระบาทสมเดจ็ พระเจ๎าอยํูหวั ใช๎ ใต๎ฝ่าละอองธุลี

พระบาท

- ๒๐๔ -

- สมเด็จพระบรมราชินีนาถ ใช๎ ใต๎ฝ่าละอองธลุ พี ระบาท
- สมเดจ็ พระบรมราชชนนี ใช๎ ใต๎ฝา่ ละอองพระบาท
- พระราชโอรส พระราชธิดา ใช๎ ใต๎ฝ่าพระบาท
- พระราชวงศน๑ อกจากนัน้ ใช๎ ฝ่าพระบาท
๔) คารบั (“ครับ” “คํะ”)
- พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัว ใช๎ พระพุทธเจ๎าข๎า
(ยอํ จากพระพทุ ธเจ๎าขา๎ ขอรับ รับใสเํ กลา๎ ใสกํ ระหมํอม)
- สมเดจ็ พระบรมราชินีนาถ ใช๎ พระพทุ ธเจ๎าขา๎
- พระราชโอรส พระราชธิดา ใช๎ พะยะคํะ
- พระเจา๎ วรวงศ๑เธอ หรอื ที่ทรงกรม ใช๎ เกล๎ากระหมอํ ม
- พระราชวงศ๑นอกจากนัน้ ใช๎ กระหมํอม
หมายเหตุ : สาหรับสตรี หากเป็นการกราบบังคมทูลภายในจะใช๎คารับวํา “เพคะ” ก็ได๎
การใช๎คาพูดหรือถ๎อยคาสาหรับใช๎ “กราบบังคมทูลนา” มีข๎อความบางอยํางบางจาพวก
ใช๎เป็นคาพดู นาขอ๎ ความท่จี ะใช๎กราบบังคมทูลพระกรณุ า เชํน
- ถ๎าจะกราบบังคมทูลถึงเรื่องท่ีตนได๎รับพระราชอุปการะ
ให๎ใช๎คานาหน๎าวํา “พระมหากรุณาธิคุณเป็นล๎นเกล๎าล๎นกระหมํอม หรือเป็นพระมหา
กรณุ าธคิ ณุ ลน๎ เกลา๎ ลน๎ กระหมอํ ม”
- ถ๎าจะกราบบังคมทูลถึงเร่ืองท่ีตนได๎รับความสะดวกสบาย
หรือพ๎นจากภัยอันตรายใดๆ ให๎ใช๎คาวํา “ด๎วยเดชะ พระบารมีปกเกล๎าปกกระหมํอม”
ขา๎ พระพุทธเจ๎าเป็นสุขสบายดี พระพทุ ธเจ๎า
- ถ๎าจะกราบบังคมทูลพระกรุณาถึงการที่ตนได๎ทาผิดพลาด
หรือได๎ทาส่ิงใดที่ไมํควรลงไปให๎ใช๎คานาวํา “พระราชอาญาไมํพ๎นเกล๎าพ๎นกระหมํอม”
แลว๎ จึงกราบบงั คมทลู ขอ๎ ความนั้นตํอไป
- คาขอโทษใหใ๎ ช๎คาวํา“ขา๎ พระพุทธเจ๎าขอพระราชทานอภัยโทษ”

- ๒๐๕ -

- ถ๎าจะกราบบังคมทูลพระกรุณา ในข๎อความซึ่งเป็น
ทางขอร๎องตํางๆ ใหใ๎ ชค๎ าวาํ “ขอพระบารมีปกเกลา๎ ปกกระหมํอมเปน็ ท่พี ึ่ง”

- ถ๎าจะกราบบังคมทูลถึงเร่ืองท่ีร๎ูต๎องใช๎คาวํา “ทราบเกล้า
ทราบกระหมอ่ ม” และถ๎าไมํร๎ูก็ใช๎วาํ “ไมท่ ราบเกล้าทราบกระหม่อม” แตํถ๎าหากการ
กราบบังคมทูลน้ันมิใชํเป็นทางการ จะตัดคาวํากระหมํอมออกก็ได๎ คือ ใช๎เพียง“ไม่ทราบ
เกล้าพระพุทธเจ้าข้า”

๕.๒ บุคคลที่มีหน้าท่ีในการไปร่วมงาน

งานในท่ีน้ีหมายถึงพระราชพิธี รัฐพิธี และพิธีสาคัญต่างๆ สาหรับ
บุคคลท่ีมีหน้าที่ในการไปร่วมงาน คือ ผู้ที่มีรายชื่อปรากฏตามหมายรับสั่ง เช่น
ประธานศาลปกครองสูงสุด และคณะตุลาการศาลปกครอง เป็นต้นซึ่งการไปร่วมงาน
มีหลกั เกณฑ์ในการพจิ ารณา ดังนี้

๕.๒.๑ งานพระราชพิธี บุคคลท่ีจะไปร่วมงาน ได้แก่ ผู้มีรายช่ือตาม
หมายรับส่ัง ได้แก่ ประธานศาลปกครองสูงสุด คณะตุลาการในศาลปกครองสูงสุด และ
ขา้ ราชการฝ่ายศาลปกครอง แต่ในทางปฏิบตั ปิ ระธานศาลปกครองสูงสดุ จะไปร่วมงาน
พระราชพิธีเปน็ สว่ นใหญ่

๕.๒.๒ งานรัฐพิธี บุคคลท่ีจะไปร่วมงานได้แก่ ประธานศาลปกครองสูงสุด
(กรณีมีหมายหรือหนังสือเชิญเป็นทางการ) คณะตุลาการในศาลปกครองสูงสุด
คณะตุลาการในศาลปกครองชั้นต้น และข้าราชการฝ่ายศาลปกครองตั้งแต่ระดับ
ชานาญการขึ้นไป ทั้งน้ี ในส่วนศาลปกครองอาจมอบหมายให้สานักงานศาลปกครอง
จัดเจา้ หนา้ ทีไ่ ปเขา้ ร่วมงานรัฐพิธีดงั กล่าวแทนได้

๕.๒.๓ งานพิธีการท่ีหน่วยงานภายนอกหรือสานักงานศาลปกครองจัดขึ้น
ได้แก่ การเข้าเฝ้าฯ ถวายพระพรชัยมงคล เน่ืองในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ และวันคล้าย
วันพระราชสมภพของพระบรมวงศานุวงศ์ งานกฐินพระราชทาน งานวันสถาปนา

- ๒๐๖ -

หน่วยงาน เป็นต้น บุคคลท่ีจะไปร่วมงาน ได้แก่ ประธานศาลปกครองสูงสุด คณะตุลาการ
ในศาลปกครองสูงสุด ผู้บริหารและข้าราชการฝ่ายศาลปกครอง ท้ังน้ี ขึ้นอยู่กับลักษณะ
ของกิจกรรมที่จะไปร่วมงานด้วยโดยสํวนของศาลปกครองอาจมอบหมายให๎สานักงาน
ศาลปกครองจัดเจา๎ หน๎าท่ีไปเข๎ารวํ มงานพิธีการดังกลําวแทนได๎

๕.๓ ลกั ษณะกจิ กรรมในการเขา้ รว่ มงาน

การร่วมงานพระราชพิธี รัฐพิธีและพิธีการต่างๆ ของข้าราชการ
ฝ่ายตุลาการและหรือข้าราชการฝ่ายศาลปกครองจะมีรูปแบบในการปฏิบัติที่
แตกต่างกนั แลว้ แต่ลักษณะงาน เนอ่ื งจากประเภทของงานมีจดุ ประสงค์ท่ีต่างกัน
ออกไป ถ้าหากจะแบ่งกิจกรรมท่ีศาลปกครองและหรือสานักงานศาลปกครอง
เข้าร่วมสามารถแบ่งออกได้เปน็ ๘ ลักษณะกจิ กรรม ดังน้ี

๕.๓.๑การวางพานพุ่ม เป็นกิจกรรมท่ีจัดข้ึนได้ท้ังงานพระราชพิธี
รัฐพิธี และพิธีการ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อนาเคร่ืองสักการะ (พานพุ่มดอกไม้) ไปแสดง
ความเคารพบูชาแด่พระบรมราชานุสาวรีย์ พระราชานสุ าวรยี ์ หรอื อนุสาวรียข์ อง
บูรพกษัตรยิ ์ หรอื บคุ คลต่างๆ ในอดีตท่ีสร้างคุณงามความดี และในการสักการะ
ควรจัดพานพุ่มเป็นพานพุ่มดอกไม้สด และผู้ท่ีทาหน้าท่ีในการสักการะมีหลักเกณฑ์
ดงั นี้

๑) กรณีเป็นงานพระราชพิธี โดยมีหมายกาหนดการแจ้งให้
ทราบว่าพระมหากษัตรยิ ์หรอื พระบรมวงศานุวงศ์ทป่ี ฏบิ ตั ิพระราชกรณียกิจแทน
พระองค์จะเป็นผู้ถวายเคร่ืองราชสักการะพานพุ่มนั้น ในส่วนของศาลปกครอง
และสานักงานศาลปกครองผู้ท่ีมีหน้าที่ไปร่วมงาน ประกอบด้วย ประธานศาล
ปกครองสงู สดุ และคณะตุลาการศาลปกครองสูงสุดและข้าราชการผู้มีรายชื่อตาม
หมายรบั สงั่ รว่ มเฝา้ รับเสดจ็ ฯ ในบริเวณงานพธิ ี

- ๒๐๗ -

๒) กรณีเป็นงานรัฐพิธีและพิธีการ ศาลปกครองและสานักงาน
ศาลปกครองจัดผู้แทนไปร่วมวางพานพุ่ม โดยผู้ท่ีไปร่วมวางพานพุ่มต้องเป็นข้าราชการ
ต้ังแต่ระดับชานาญการขึ้นไป และให้ข้าราชการที่มีอาวุโสสูงสุดในคณะเป็นหัวหน้า
คณะ โดยมีขน้ั ตอนในการร่วมพธิ ี ดงั น้ี

- ผูร้ ว่ มพิธตี ้งั แถวตอนเรียงสามหรือตามเหมาะสม
- ขบวนผู้ร่วมพิธีเดินเข้าสู่บริเวณลานพระบรมราชา
นุสาวรยี ์และหรืออนสุ าวรีย์
- เมื่อถึงพระบรมราชานุสรณ์/อนุสาวรีย์ ขบวนผู้ร่วมพิธี
หยดุ พรอ้ มกันแลว้ ทาความเคารพ (ทาวันทยหัตถ์ค้างไว)้
- หัวหน้าคณะเอามอื ลง (ผ้รู ว่ มพธิ ที อี่ ย่ใู นแถวทาวนั ทยหตั ถ์
คา้ งไว)้ และนาพานพุ่มฯ ไปวางยังโต๊ะพิธีที่ทางสานักพระราชวังหรือหน่วยงาน
เจ้าของเรอ่ื งแลว้ แตก่ รณีจดั เตรยี มไว้
- หัวหน้าคณะเดินกลับมาที่จุดเดิมแล้วทาวันทยหัตถ์
อกี ครง้ั แลว้ เอามือลงพรอ้ มกัน (ผ้รู ว่ มพิธีสงั เกตมือของหวั หนา้ คณะ)

(ท่มี าของภาพ : สรรชัย เทยี มทวีสิน. ความรู๎เกยี่ วกับงานพระราชพธิ ี งานรัฐพิธี งานพิธี
และประเพณีในราชสานกั . เอกสารประกอบการบรรยาย. หลักสูตรนกั บริหารระดับกลาง.

สถาบนั ดารงราชานภุ าพ สานกั งานปลัดกระทรวงมหาดไทย. ๒๕๕๑.)

- ๒๐๘ -
ผงั การจดั ขบวนรว่ มงานการวางพานพุ่ม

บริเวณพระบรมราชานุสาวรีย์/อนุสาวรีย์

โตะ๊ วางพานพ่มุ

หัวหน้าคณะ

 

  การจดั ขบวน
 ผูร้ ว่ มพธิ ี

๕.๓.๒การวางพวงมาลา เป็นงานท่ีจัดข้ึนได้ท้ังพระราชพิธี รัฐพิธี

และพิธสี าคัญ โดยเป็นการนาพวงมาลาไปแสดงความเคารพ เพ่ือเป็นเคร่ืองราช
สักการะแด่บูรพกษัตริย์ เฉพาะวันสวรรคตหรือว่าถึงแก่อนิจกรรมของบุคคลสาคัญ
โดยประธานศาลปกครองสูงสุด คณะตุลาการศาลปกครอง และข้าราชการฝ่าย
ศาลปกครอง เป็นผู้มีหน้าท่ีในการดาเนินการ โดยมีข้ันตอนเช่นเดียวกันกับ

- ๒๐๙ -

การวางพานพุ่ม แต่ในบางโอกาส เช่น วันปิยมหาราชและวันรพี ลักษณะการ
จัดรูปแบบขบวนในการวางพวงมาลาของศาลปกครองจะต้องดาเนินการแบ่ง
ออกเป็นสามคณะ ประกอบด้วย คณะของศาลปกครองสูงสุดโดยมีประธาน
ศาลปกครองสูงสุดเป็นหัวหน้าคณะเป็นผู้นาวาง คณะของศาลปกครองกลาง
มีอธิบดีศาลปกครองกลางเป็นหัวหน้าคณะเป็นผู้นาวาง และคณะของข้าราชการฝ่าย
ศาลปกครอง มีเลขาธิการสานักงานศาลปกครองเป็นหัวหน้าคณะเป็นผู้นาวาง
โดยมีลาดบั ข้นั ตอน ดงั นี้

- ผู้ร่วมพิธีทั้งหมดต้ังแถวเดินเข้าสู่บริเวณพระบรมราชา
นุสาวรีย์หรือพระรูป แถวตอนเรียงสามหรือตามความเหมาะสม โดยเรียงลาดับ
คณะของศาลปกครองสงู สดุ

- ประธานศาลปกครองสูงสุดนาคณะตุลาการในศาลปกครองสูงสุด
ทาความเคารพพร้อมกนั

- ประธานศาลปกครองสูงสุดนาพวงมาลาไปวาง ณ ขาต้ัง
หน้าพระบรมราชานสุ าวรยี ์ หรอื พระรปู ทที่ างเจ้าหนา้ ทไี่ ด้จดั เตรยี มไว้ คณะท่ีอยู่
ในแถวให้วันทยหัตถ์ค้างไว้ (กรณีแต่งเครื่องแบบปกติขาวสวมหมวก) หรือยืนตรง
(กรณแี ตง่ ชดุ สากล)

- ประธานศาลปกครองสูงสุด เดินกลับมาจุดเดิมและทา
ความเคารพอีกครง้ั

- คณะที่อยู่ในแถวทั้งหมดให้ลดมือลงพร้อมประธาน
ศาลปกครองสูงสุด (กรณีแสดงความเคารพโดยทาวันทยหัตถ์) แล้วเดินแถวออกเป็น
อนั เสร็จพธิ ี

- อธิบดีศาลปกครองกลาง นาคณะตุลาการศาลปกครองกลาง
ปฏิบตั ิเหมือนคณะตุลาการศาลปกครองสูงสุด

- ๒๑๐ -

- เลขาธิการสานักงานศาลปกครอง นาคณะข้าราชการฝ่าย
ศาลปกครองปฏิบตั เิ หมอื นคณะตลุ าการศาลปกครองสูงสุด

- เสร็จพธิ ี
ผงั การจดั ขบวนรว่ มงานวางพวงมาลา

บรเิ วณพระบรมรปู /พระรูป

พวงมาลา

 ผ๎ูถือพวงมาลา
 หัวหนา๎ คณะ (ประธานฯ)

 คณะตลุ าการศาลปกครองสงู สดุ



พวงมาลา ผ๎ูถอื พวงมาลา
หัวหน๎าคณะ (อธบิ ดีฯ)

 คณะตลุ าการศาลปกครองกลาง


พวงมาลา ผ๎ูถอื พวงมาลา
หวั หน๎าคณะ (เลขาธกิ ารฯ)
 
  อธบิ ดีฯ)
  คณะขา๎ ราชการฝ่ายศาลปกครอง

- ๒๑๑ -

(ทีม่ าของภาพ : สรรชยั เทยี มทวีสนิ . ความร๎เู กย่ี วกับงานพระราชพธิ ี งานรัฐพิธี งานพิธี
และประเพณใี นราชสานกั . เอกสารประกอบการบรรยาย. หลักสูตรนกั บริหารระดบั กลาง.

สถาบันดารงราชานุภาพ สานกั งานปลัดกระทรวงมหาดไทย. ๒๕๕๑.)

๕.๓.๓ การลงนามถวายพระพรชัยมงคล เป็นกิจกรรมที่สานักพระราชวัง
ได๎จัดขึ้นสาหรับลงนามถวายพระพรชัยมงคลในโอกาสตํางๆ เชํน วันข้ึนปีใหมํ
วันเฉลิมพระชนมพรรษาของพระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยูํหัว สมเด็จพระนางเจ๎าฯ
พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง สมเด็จพระนางเจ๎าฯ พระบรมราชินี
ภายในห้องประชุม ห้องโถง หรือเวที จะมีการต้ังโต๊ะหมู่ประดับแจกันปักดอกไม้
พานพุ่มดอกไม้ ประดิษฐานพระบรมฉายาลักษณ์ หน้าพระบรมฉายาลักษณ์
มีพานวางธูปเทียนแพ บนหลังธูปเทียนแพมีกระทงดอกไม้มีกรวยปิดครอบ
โต๊ะหมู่นี้จะเป็นหมู่ ๕ หมู่ ๗ หรือหมู่ ๙ แล้วแต่กรณี และจัดส่วนใดส่วนหน่ึง
ของห้องหรืออาคารเพื่อเป็นท่ีลงนามถวายพระพรชัยมงคล พร้อมท้ังจัดสมุด
ปากกาและเก้าอี้น่ังลงนามไว้พร้อม และมีเจ้าหน้าที่รับรองกากับสมุดลงนามไว้ด้วย
สาหรับผ๎ูท่ีไปรํวมกิจกรรมในสํวนของศาลปกครองและสานักงาน ศาลปกครอง
ประกอบด๎วย คณะตุลาการศาลปกครอง และข๎าราชการฝ่ายศาลปกครอง โดยสถานที่
สาหรับลงนาม ได๎แกํ ห้องรับรองของหน่วยราชการในพระองค์ ๙๐๔ ฝ่ังตะวันออก

- ๒๑๒ -

ซ่ึงจะอยํูติดกับประตูพิมานชัยศรี และเย้ืองกับพระที่น่ังจักรีมหาปราสาท และ
ศาลาสหทัยสมาคม สาหรับพระบรมวงศานุวงศ๑ให๎ลงพระนาม ณ พระที่น่ังจักรี
มหาปราสาท การลงนามมีข้ันตอน ดังน้ี

- เดนิ เข๎าไปในห๎องลงนาม
- ถวายบงั คมพระบรมฉายาลกั ษณ/๑ พระฉายาลักษณ๑
- นั่งลงและลงนามในสมุดลงนามท่สี านกั พระราชวังเตรียมไว๎
- เขยี นในสมดุ ลงนามวํา “ข๎าพระพุทธเจ๎า.... (ชื่อผล๎ู งนาม)
- เสร็จแล๎วลุกเดินไปถวายบังคมพระบรมฉายาลักษณ๑และ
พระฉายาลกั ษณ๑
- ออกจากห๎องลงนาม
ทัง้ นี้ สาหรับประธานศาลปกครองสงู สดุ และรองประธานศาลปกครองสูงสุด
ใหล้ งนามถวายพระพร ณ ห้องรับรองของหนว่ ยราชการในพระองค์ ๙๐๔ ฝ่งั ตะวันออก

ประธานศาลปกครองสงู สดุ และภริยา ลงนามถวายพระพรชัยมงคล
เนอ่ื งในโอกาสพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา
สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชนิ ี

(ทม่ี าของภาพ : กลุมํ พิธีการและกจิ การพิเศษ สานักประธานศาลปกครองสงู สุด)

- ๒๑๓ -

๕.๓.๔ การร่วมพิธีถวายพระพรในโอกาสต่างๆได๎แกํ งานสโมสรสันนิบาต
ซง่ึ เป็นพิธที ่ีรฐั บาลจัดข้นึ เพ่ือเฉลิมฉลองในโอกาสตํางๆ ลักษณะงานจะเป็นการ
ยืนประจาจุดตํางๆ ที่กาหนดเป็นคณะและรํวมดื่มอวยพร ท้ังน้ี ผ๎ูที่ไปรํวมงาน
จะได๎รับบัตรเชิญรํวมงานจากรัฐบาล และเวลาในการจัดงานจะอยํูในชํวงเวลา
๑๗.๐๐ น. - ๒๐.๐๐ น.สาหรับผู๎ท่ีไปรํวมงานในสํวนของศาลปกครองและสานักงาน
ศาลปกครอง ประกอบด๎วย ตุลาการศาลปกครองสูงสุด อธิบดีศาลปกครองชั้นต๎น
เลขาธิการสานักงานศาลปกครอง และรองเลขาธิการสานักงานศาลปกครองโดยสามารถ
แบํงเปน็ ประเภทงานสโมสรสันนิบาตทส่ี าคญั ได๎ ดงั นี้

๑) กรณีงานสโมสรสันนิบาตเฉลิมพระเกียรติและถวาย
พระพรชัยมงคลเนื่องในมหามงคลสมัยเฉลิมพระชนมพรรษาพระบาทสมเด็จ
พระเจ๎ าอยูํหัวฯ จัดขึ้นในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษาของพระบาทสมเด็จ
พระเจ๎าอยูํหัว ในชํวงระหวํางวันที่ ๒๙ กรกฎาคม ณ ตึกไทยคํูฟ้าทาเนียบรัฐบาล
โดยทรงพระกรุณาโปรดเกล๎าฯ ให๎พระบรมวงศานุวงศ๑เสด็จพระราชดาเนิน
แทนพระองคม๑ ารํวมงานเป็นองค๑ประธานในพธิ ีและมลี าดบั ข้นั ตอน ดงั นี้

- ผู๎ได๎รับเชิญมาถึงบริเวณงานต๎องแสดงบัตรผํานตํอ
เจ๎าหน๎าที่บริเวณหน๎างานและผํานจุดตรวจค๎นอาวุธ กํอนผํานเข๎าสํูบริเวณพ้ืนที่
จัดงาน กรณีนากล๎องถํายภาพและโทรศัพท๑มือถือมาด๎วยต๎องนาออกมาให๎
เจ๎าหน๎าที่ตารวจสันติบาล (นอกเครื่องแบบ) ตรวจสอบและติดเครื่องหมายกํอน
นาเขา๎ งาน

- ผู๎รํวมงานต๎องสารวจตาแหนํงในการยืนของตนให๎
เรียบร๎อย และในระหวํางรอรับเสด็จ ผ๎ูรํวมงานสามารถพบปะพูดคุยกับ
ผ๎ูรํวมงานทํานอื่นได๎ตามอัธยาศัย สาหรับการใช๎กล๎องถํายรูปควรงดการ
ถาํ ยภาพกํอนเสดจ็ (ประมาณ ๑๕ นาทกี ํอนเสด็จ)

- ๒๑๔ -

- กํอนถึงกาหนดเวลาที่พระบรมวงศานุวงศ๑เสด็จฯ
(ประมาณ ๕-๑๐ นาท)ี ควรไปประจาตาแหนงํ จุดยืนเฝา้ รับเสด็จฯ ของตน

- หลังจากพระบรมวงศานุวงศ๑เสด็จฯ มาถึงบริเวณงาน
จะทรงมีพระราชปฏิสันถารกับคณะผ๎ูเข๎าเฝ้าฯ ตามจุดตํางๆ จนถึงบริเวณท่ี
ประทับในระหวํางนี้สมควรต๎องมีเครื่องด่ืมอยํูในมือ เมื่อถึงเวลาอันสมควร
นายกรัฐมนตรีจะขอพระราชทานพระราชานุญาต กลําวเชิญชวนผู๎รํวมงานดื่ม
ถวายพระพรชัยมงคลแดํพระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัวฯ จากนั้นเป็นการแสดง
ที่ทางรัฐบาลได๎จัดเตรียมไว๎ และพระบรมวงศานุวงศ๑เสด็จพระราชดาเนินกลับ
เปน็ อนั เสร็จพิธี

ผังเสน้ ทางเสดจ็ ฯ และจุดยืนผ้รู ว่ มงาน

ท่ปี ระทบั

คณะผู้เข้าเฝ้าฯ ตามจุดต่างๆ

สนามหญ้าหนา้ ตกึ ไทยคฟู่ า้ เวที
ทาเนียบรัฐบาล การ
แสดง

หมายเหตุ เส้นทางเสดจ็ พระราชดาเนิน
เส้นทางเสดจ็ พระราชดาเนินกลบั

- ๒๑๕ -

๒) กรณีงานสโมสรสันนิบาต เฉลิมพระเกียรติในวโรกาส
ที่พระมหากษตั ริย์ หรือพระบรมวงศานวุ งศใ์ นต่างประเทศเสดจ็ พระราชดาเนนิ เยอื น
ประเทศไทยอย่างเป็นทางการในฐานะพระราชอาคันตุกะของพระบาทสมเด็จ
พระเจ้าอยู่หัวฯ และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ การจัดงานจะ
กาหนดขึ้นภายหลังจากการเสด็จฯ เยือนของพระราชอาคันตุกะล่วงไปแล้ว
ประมาณ ๑ - ๒ วัน และจะจัดภายในอาคาร ได้แก่ ตึกสันติไมตรี ทาเนียบรัฐบาล
หรือหอประชุมของกระทรวงการต่างประเทศ แล้วแต่กรณี โดยมีลาดับขั้นตอน
เช่นเดียวกับข้อ ๑) เพียงแต่ผู้ร่วมงานไม่ต้องใช้บัตรประจาตัวติดหน้าอก

ผังเสน้ ทางเสด็จและจดุ ยืนของผรู้ ว่ มงานสโมสรสนั นิบาต

(กรณีพระราชอาคันตกุ ะเสด็จเยือนประเทศไทย)

เวทดี นตรีสากล

ผู้รว่ มงาน

พระราชอาคันตุกะ

นายกรฐั มนตรีและภรยิ า

เสน้ ทางเสดจ็ พระราชดาเนิน
เสน้ ทา-ง๒เส๒ด-จ็ พระราชดาเนินกลับ

- ๒๑๖ -

เป็นบัตรผ่านเข้าออก แต่สามารถแสดงบัตรเชิญให้เจ้าหน้าท่ีดูเพื่อผ่านเข้างานได้
เม่อื พระราชอาคันตกุ ะเสดจ็ ฯ มาถงึ จะทรงมพี ระราชปฏิสันถารกับผู้ร่วมงานและ
เสด็จฯ ไปยังจุดประทับ หลังจากนั้นนายกรัฐมนตรีกล่าวถวายพระพรและเชิญชวน
ผู้ร่วมงานดื่มถวายพระพรชัยมงคลจากน้ันพระราชอาคันตุกะจะกล่าวขอบคุณ
และทรงปฏิสันถารกับผู้ร่วมพิธีตามพระราชอัธยาศัย และเมื่อได้เวลาสมควรก็เสด็จ
พระราชดาเนินกลับเป็นอนั เสรจ็ พิธี

๓) กรณีงานสโมสรสันนิบาตเน่ืองในวันฉัตรมงคล จัดขึ้น
เนื่องในวันฉัตรมงคล (๕ พฤษภาคม) โดยอาจจัดในวันฉัตรมงคลหรือหลังจากนั้น
๑ - ๒ วัน ซ่ึงจะจัดภายในสถานท่ีเช่นเดียวกับงานในข้อ ๒) โดยมีนายกรัฐมนตรี และ
ภรยิ าเปน็ ประธานของงานและมลี าดบั ขัน้ ตอน ดังน้ี

- ผ๎ูได๎รับเชิญมาถึงบริเวณงานต๎องแสดงบัตรผํานตํอเจ๎าหน๎าท่ี
บริเวณหน๎างานและผํานจุดตรวจค๎นอาวุธ กํอนผํานเข๎าสูํบริเวณพื้นที่จัดงาน
กรณีนากล๎องถํายภาพและโทรศัพท๑มือถือมาด๎วยต๎องนาออกมา ให๎เจ๎าหน๎าที่
ตารวจสนั ติบาล (นอกเครื่องแบบ) ตรวจสอบและติดเครือ่ งหมายกํอนนาเขา๎ งาน

- เมื่อนายกรัฐมนตรี และภริยาเดินทางมาถึงบริเวณ
งาน และกล่าวทักทายกับผู้ร่วมงาน และกล่าวเชิญชวนแขกผู้มีเกียรติด่ืมถวาย
พระพรชัยมงคลแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และร่วมร้องเพลงสรรเสริญ
พระบารมตี ่อหนา้ พระบรมสาทิสลกั ษณ์

- ผ้รู ่วมงานรว่ มงานเลี้ยงตามอัธยาศัย
- เมื่อถึงเวลาอันสมควรแขกผู้มีเกียรติอาลานายกรัฐมนตรี
และภรยิ าเป็นอนั เสร็จพธิ ี

- ๒๑๗ -
ผังการรว่ มด่มื อวยพรงานสโมสรสนั นิบาตวันฉัตรมงคล

พระบรมสาทสิ ลักษณ์

นายกรัฐมนตรี และภรยิ า

ผูร้ ว่ มพธิ ี

๕.๓.๕ การรับและส่งเสด็จพระราชอาคันตุกะของพระบาทสมเด็จ
พระเจ้าอยู่หัวฯ และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เป็นพิธีการท่ี
จดั ขน้ึ โดยพระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหวั ฯ และหรอื สมเดจ็ พระนางเจ๎าฯ พระบรมราชินีนาถ
และหรือพระบรมวงศานุวงศ๑ พร๎อมด๎วยเหลําข๎าราชบริพาร รอต๎อนรับการเสด็จฯ
มาเยือนและการเสด็จกลับของพระราชอาคันตุกะ ซ่ึงจัดในโอกาสท่ีไมํบํอย

- ๒๑๘ -

ถือเป็นพิธีท่ีน๎อยคร้ังจะได๎จัด แตํมีความสาคัญมากพิธีหนึ่ง ซ่ึงเป็นการเดินทาง
โดยเครื่องบินพระที่นั่ง เน่ืองจากพระราชอาคันตุกะจะเป็นพระราชาหรือ
พระมหากษัตริย๑ท่ีเดินทางมาจากตํางประเทศ การเดินทางโดยเคร่ืองบิน
จึงสะดวกท่ีสุด ดังน้ัน ผู๎ที่ได๎รับเชิญไปรํวมงานในสํวนของศาลปกครองและ
สานักงานศาลปกครอง ได๎แกํ ประธานศาลปกครองสูงสุดและภริยา สาหรับพิธี
รับเสด็จจะจัดท่ีห๎องรับรองกองบัญชาการ กองทัพอากาศ สํวนพิธีสํงเสด็จจะจัดใน
สถานทแ่ี ล๎วแตคํ วามเหมาะสม โดยมลี าดับข้นั ตอน ดงั นี้

๑) พิธรี บั เสด็จฯ
(๑) ผู๎มีเกียรติเดินทางถึงห๎องรับรองกองบัญชาการ

กองทัพอากาศ (ควรมาถึงกํอนกาหนดเสด็จฯ ประมาณ ๓๐-๔๕ นาที) และน่ังตามจุดท่ี
เจา๎ หนา๎ ท่จี ัดงานกาหนดไว๎

(๒) พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัวฯ สมเด็จพระนางเจ๎าฯ
พระบรมราชินีนาถ และพระบรมวงศานุวงศ๑เสด็จฯ เข๎าประทับในห๎องรับรอง
และเมื่อเคร่ืองบินพระท่ีน่ังของพระราชอาคันตุกะเสด็จถึงทําอากาศยาน จึงเสด็จฯ
ออกจากห๎องรับรองไปยังลานจอดเครื่องบิน คณะผู๎มีเกียรติไมํต๎องตามเสด็จฯ
แตํใหร๎ อรับเสดจ็ ฯ ท่หี ๎องรับรอง

(๓) พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัวฯ สมเด็จพระนางเจ๎าฯ
พระบรมราชินีนาถ ทรงมีพระราชปฏิสันถารกับพระราชอาคันตุกะและทรง
แนะนาพระบรมวงศานุวงศ๑ แดํพระราชอาคันตุกะ จากนั้นเป็นพิธีตรวจแถว
กองทหารเกยี รติยศ แลว๎ นาเสด็จพระราชอาคนั ตุกะเข๎าสูหํ ๎องรบั รองอกี คร้ัง

(๔) พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยํูหัวฯ สมเด็จพระนางเจ๎าฯ
พระบรมราชินีนาถทรงแนะนาพระบรมวงศานุวงศ๑ และประธานองคมนตรี
แดํพระราชอาคันตกุ ะ

(๕) คณะผู๎มีเกียรติกราบบังคมทูลแนะนาตนเองและ
คูสํ มรส

- ๒๑๙ -

(๖) พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยูํหัวฯ สมเด็จพระนางเจ๎าฯ
พระบรมราชินีนาถพร๎อมด๎วยพระราชอาคันตุกะเสด็จออกจากห๎องรับรองเพื่อเสด็จฯ
โดยรถยนต๑พระท่ีน่ังไปยังท่ีพักหรือทรงปฏิบัติพระราชกรณีกิจอ่ืนแล๎วแตํกรณี
ถอื เปน็ เสร็จพธิ ี

๒) พิธสี ง่ เสดจ็ ฯ
(๑) ผู๎มีเกียรติเดินทางมาถึงสถานท่ีจัดพิธีเข๎าพักห๎องรับรอง

แล๎วแตกํ รณี
(๒) พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยูํหัวฯ สมเด็จพระนางเจ๎าฯ

พระบรมราชินีนาถ และพระบรมวงศานุวงศ๑ เสด็จพระราชดาเนินพร๎อมด๎วยพระราช
อาคนั ตุกะเขา๎ สํูหอ๎ งรับรอง

(๓) ผ๎ูมีเกียรติในห๎องรับรองเข๎ากราบบังคมทูลลาพระราช
อาคนั ตุกะตามลาดับเชํนเดียวกบั พธิ รี ับเสด็จ

(๔) พระราชอาคันตุกะอาลาผ๎ูมีเกียรติท่ีรอสํงเสด็จฯ
ในหอ๎ งรบั รอง

(๕) พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยูํหัวฯ สมเด็จพระนางเจ๎าฯ
พระบรมราชินีนาถ และพระบรมวงศานุวงศ๑เสด็จฯ นาพระราชอาคันตุกะไปยัง
ลานจอดเครือ่ งบนิ พระที่น่ัง เพอื่ เสด็จฯ ขนึ้ ไปบนเคร่อื งบนิ พระท่ีนง่ั

(๖) พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยูํหัว สมเด็จพระนางเจ๎าฯ
พระบรมราชนิ ีนาถ และพระบรมวงศานุวงศ๑ เสด็จฯ พระราชดาเนินกลบั เปน็ อันเสรจ็ พิธี

ข้อสังเกต : ความหมายของพระราชอาคันตุกะและ
อาคนั ตกุ ะ คาวํา “อาคนั ตุกะ” ซึง่ มีความหมายวํา “แขก (ผู้มาหา)” เมื่อนามาใช๎
ในขอ๎ ความทเ่ี กี่ยวกับพระบาทสมเดจ็ พระเจา๎ อยูหํ วั ฯ มีที่ใช๎ในโอกาสตํางๆ ดังนี้

๑. พระมหากษัตริย๑ไทย เสด็จไปเป็น “แขก” เยือน
ประมุขประเทศท่ีเป็นพระราชา หรือพระมหากษัตริย๑ เรียกพระมหากษัตริย๑ไทยวํา “พระ
ราชอาคันตกุ ะ”

- ๒๒๐ -

๒. พระมหากษัตริย๑ไทยเสด็จไปเป็น “แขก” เยือนประมุข
ประเทศที่เป็นประธานาธิบดี (คนสามัญ) เรียกพระมหากษัตริย๑ไทยวํา
“อาคันตุกะ” (เพราะไมใํ ชแํ ขกของพระมหากษัตรยิ ๑)

๓. พระมหากษัตริย๑ หรือประธานาธิบดี (คนสามัญ)
ตํางประเทศท่ีเสด็จหรือมาเยือนพระมหากษัตริย๑ไทย เรียกแขกเหลํานั้นวํา “พระราช
อาคนั ตกุ ะ” (เพราะเปน็ แขกของพระมหากษตั รยิ ๑)

ผังแสดงการกราบบงั คมทลู แนะนาตนเองและคู่สมรส

(กรณีรับ – สง่ เสดจ็ )

คณะผูม๎ ีเกยี รติรอกราบบังคลทลู
แนะนาตนเอง

(๑) (จุดถวายความเคารพที่ ๑)
(๖)
(จุดถวายความเคารพท่ี ๒)
(๒)
(๗) (๓) คณะผ๎ูมีเกยี รติ
ทไี่ ดแ๎ นะนาตนเองแล๎ว
(๔) เตรียมรอรบั เสดจ็ ฯ กลบั

(๕)

หมายเหตุ (๑) พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัวฯ
(๒) ‟ (๓) พระราชอาคนั ตกุ ะ
(๔) ‟ (๗) สมเด็จพระนางเจา้ ฯ พระบรมราชินีนาถ และพระบรมวงศานวุ งศ์

- ๒๒๑ -

การปฏิบัติ :ยืนหํางจากจุดท่ีประทับประมาณ๒เมตรแล๎วถวาย
คานับ/ถอนสายบวั ๒ ครง้ั

ครั้งท่ี ๑ : ถวายแดํพระบาทสมเดจ็ พระเจา๎ อยหํู ัวฯ และพระราช
อาคันตกุ ะ

ครั้งที่ ๒ : ถวายแดํสมเด็จพระนางเจ๎าฯ พระบรมราชินีนาถ และ
พระบรมวงศานุวงศ๑ของพระราชอาคนั ตกุ ะ

๕.๓.๖ การเข้าเฝ้าฯ เป็นกิจกรรมที่สาคัญอย่างหน่ึง เพราะเป็นการ
แสดงความจงรักภักดีต่อสถาบันพระมหากษัตริย์ของข้าราชการทุกคนท่ีพึงจะต้อง
ปฏิบัติ โดยศาลปกครองและสานักงานศาลปกครองได้ถือปฏิบัติมาเป็นประจา
ซงึ่ การเข้าเฝา้ ฯ จะกระทาเน่อื งในโอกาส ดงั น้ี

๑) การบาเพ็ญพระราชกุศล เป็นกิจกรรมของงานพระราชพิธี
มีลาดับขั้นตอนตามหมายกาหนดการที่แจ้งให้ผู้มีหน้าที่เฝ้าฯ ได้รับทราบตาม
พระราชพิธีนั้นๆ เช่น พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลวันอาสาฬหบูชาและ
เทศกาลเข้าพรรษา พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลวันวิสาขบูชา เป็นต้น
ดังนั้น ผู้ที่ไปร่วมพิธีนี้จะเป็นไปตามหมายรับส่ัง (หนังสือนาของหมายกาหนดการ)
ซึ่งในส่วนของศาลปกครองและสานักงานศาลปกครอง ได้แก่ ประธานศาลปกครองสูงสุด
ตุลาการศาลปกครองสูงสุด และข้าราชการฝ่ายศาลปกครอง แต่ในทางปฏิบัติ
ประธานศาลปกครองสงู สดุ จะไปร่วมพธิ เี ป็นสว่ นใหญ่

๒) การถวายพระพรเน่ืองในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษาและ
วันคล้ายวันพระราชสมภพของพระบรมวงศานุวงศ์ เป็นกิจกรรมหนึ่งท่ีสานักงาน
ศาลปกครองได้มีหนังสือขอพระราชทานพระราชวโรกาสเข้าเฝ้าฯ ถวายพระพร
เนอื่ งในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ และ
สมเดจ็ พระนางเจา้ ฯ พระบรมราชินีนาถ และเนื่องในโอกาสวันคล้ายวันพระราช
สมภพของสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร และสมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี สาหรับศาลปกครองและสานักงานศาลปกครอง
ผู้ที่จะขอเข้าเฝ้าฯ เพื่อการดังกล่าว ประกอบด้วย ประธานศาลปกครองสูงสุด

- ๒๒๒ -

ตุลาการศาลปกครองสูงสุด อธิบดีศาลปกครองช้ันต้น ผู้บริหารสานักงานศาลปกครอง

พรอ้ มคู่สมรส

๕.๓.๗ การร่วมงานพระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลถวาย

ผ้าพระกฐิน การถวายผ๎าพระกฐินหลวงเป็นพระราชพิธีท่ีจัดข้ึนเป็นประจาทุกปี

โดยพระมหากษัตริย๑จะนาผ๎าพระกฐินไปถวายยังพระอารามสาคัญ มีทั้งสิ้น ๑๖ วัด

ไดแ๎ กํ

๑) วัดพระเชตพุ นวิมลมงั คลาราม กรุงเทพมหานคร

๒) วดั มหาธาตุยุวราชรงั สฤษฎิ์ กรุงเทพมหานคร

๓) วัดสุทัศนเ๑ ทพวราราม กรุงเทพมหานคร

๔) วดั บวรนิเวศวิหาร กรุงเทพมหานคร

๕) วดั เบญจมบพิตรดสุ ติ วนาราม กรงุ เทพมหานคร

๖) วดั ราชบพิธสถิตมหาสีมาราม กรงุ เทพมหานคร

๗) วัดราชประดิษฐ๑สถิตมหาสมี าราม กรุงเทพมหานคร

๘) วัดเทพศิรินทราวาส กรุงเทพมหานคร

๙) วดั ราชาธวิ าส กรงุ เทพมหานคร

๑๐) วดั มกฏุ กษตั รยิ าราม กรงุ เทพมหานคร

๑๑) วัดอรุณราชวราราม กรุงเทพมหานคร

๑๒) วัดราชโอรสาราม กรุงเทพมหานคร

๑๓) วดั พระปฐมเจดีย๑ นครปฐม

๑๔) วัดสวุ รรณดาราราม พระนครศรอี ยธุ ยา

๑๕) วดั นิเวศนธ๑ รรมประวัติ พระนครศรีอยธุ ยา

๑๖) วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ พษิ ณุโลก

พระอารามหลวงทั้งหมดน้ี พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยูํหัวจะเสด็จพระราชดาเนิน

ไปถวายผ๎าพระกฐินด๎วยพระองค๑เองเพียงปีละ ๘ - ๙ วัดเทํานั้น นอกน้ันทรง

- ๒๒๓ -

พระกรุณาโปรดเกล๎าฯ ให๎พระบรมวงศานุวงศ๑ หรือองคมนตรี หรือผ๎ูท่ีทรง
เห็นสมควรเป็นผ๎ูแทนพระองค๑ไปถวาย การเฝ้าฯ รับเสด็จฯ น้ัน สานักพระราชวัง
จะออกเป็นหมายกาหนดการและกาหนดการแตํงกายเฝ้าฯ แบบเต็มยศ จะมี
กองเกียรติยศทหารมหาดเล็กรักษาพระองค๑ พร๎อมทั้งแตรวงประจากองและ
ทหารมหาดเล็กรักษาพระองค๑ฯ ต้ังแถวรับเสด็จฯ ผู๎มาเฝ้าฯ รับเสด็จฯ มาตาม
หมายกาหนดการ เจ๎าหน๎าที่สานักพระราชวังจะรับรองเชิญให๎นั่งพัก ณ ท่ีซ่ึงจัด
ไวน๎ อกพระอโุ บสถตามลาดับชั้นยศและตาแหนํง เม่ือใกล๎เวลาเสด็จฯ ประมาณ
๕ หรือ ๑๐ นาที เจ๎าหน๎าที่ผู๎รับรองของสานักพระราชวังจะได๎เชิญข๎าราชการ
ผู๎มีเกียรติท่ีมาเฝ้าไปยืนเรียงแถวรอรับเสด็จฯ ตามแนวลาดพระบาท (ถ๎าสถานท่ี
ไมํพอจะเข๎าแถวให๎รอเฝ้าฯ ณ ที่ซึ่งจัดไว๎นั้น) เม่ือได๎เวลาเสด็จฯ แตรวง
กองทหารเกียรติยศบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี ผ๎ูเฝ้าฯ ที่น่ังพักยืนถวาย
ความเคารพ ผู๎เข๎าแถวรับเสด็จฯ ถ๎าสวมหมวกทาวันทยหัตถ๑จนสุดเสียงเพลง
สรรเสริญพระบารมีและถวายความเคารพเมื่อเสด็จฯ ผําน เมื่อเสด็จเข๎าสํู
พระอุโบสถ ผู๎เฝ้าฯ จะต๎องถวายคานับ แล๎วยืนอยํู ณ เก๎าอี้ที่จะนั่งเฝ้าฯ ตามยศ
และตาแหนํง เม่ือทรงปฏิบัติในการถวายพระกฐิน ประทับพระราชอาสน๑
ผ๎ูเฝ้าฯ ถวายคานับแล๎วจึงนั่งได๎ เม่ือเสด็จฯ กลับก็ปฏิบัติในทานองเดียวกับ
เม่อื เสดจ็ ฯ มาถึง

นอกจากน้ี ยังมีงานกฐินพระราชทาน หมายถึง พระกฐินท่ีพระบาท
สมเด็จพระเจ๎าอยูํหัวฯ พระราชทานแกํหนํวยงานของรัฐ หรือเอกชน ซึ่งขอ
พระราชทานผ๎าพระกฐิน เพ่ือนาไปถวาย ณ พระอารามหลวงในกรุงเทพมหานคร
และตํางจังหวัด ซึ่งจะจัดงานในชํวงหลังจากออกพรรษา โดยกรมการศาสนา
จะมีหนังสือแจ๎งรายชื่อบัญชีพระอารามหลวงให๎หนํวยงานที่จะประสงค๑ขอรับ
พระราชทานผ๎าพระกฐินเลือกพระอารามหลวง และประสานกับวัดเพ่ือ
เตรียมการในเร่ืองตํางๆ ท่ีเก่ียวข๎อง จากนั้นกรมการศาสนาจะจัดเตรียม

- ๒๒๔ -

ผ๎าพระกฐิน และเครื่องบริวารกฐินมอบให๎ผ๎ูรับพระราชทานสาหรับนาไปถวาย
พรอ๎ มเงินที่มีผู๎บริจาคถวายเป็นพระราชกุศลตามกาลังศรัทธาจะจัดในชํวงเดือน
ตุลาคม - ธันวาคม สาหรับการถวายผ๎าพระกฐินพระราชทานของศาลปกครอง
ณ พระอารามหลวง จะมีข้นั ตอนปฏิบตั ิ ดังนี้

๑) คณะตุลาการศาลปกครอง ข๎าราชการและลูกจ๎าง
สานักงานศาลปกครอง พร๎อมด๎วยผ๎ูมีจิตศรัทธาเตรียมรอรับประธานในพิธี
(ประธานศาลปกครองสงู สดุ ) ณ พระอารามหลวงท่กี าหนด

๒) เม่ือประธานเดินทางมาถึง คณะดุริยางค๑ (ของวัดหรือ
โรงเรียน) บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี ผ๎ูรํวมพิธียืนขึ้น จากนั้นหัวหน๎า
สถานศึกษาในเขตนนั้ กลาํ วรายงานตํอประธานฯ

๓) ประธานเดินไปยังโต๏ะหมํู ซ่ึงต้ังผ๎าพระกฐินไว๎เปิดกรวย
ดอกไม๎และถวายความเคารพพระบรมฉายาลักษณ๑ หรือพระบรมสาทิสลักษณ๑
พระบาทสมเด็จพระเจ๎าอยูํหัวฯ ตํอจากน้ันยกผ๎าพระกฐินอ๎ุมประคองเข๎าสํู
พระอโุ บสถ (ผรู๎ ํวมพิธนี ่งั ลง) เพอื่ ปฏิบตั ิ ดงั นี้

- ประธานนาผ๎าพระกฐินไปวางที่พานแวํนฟ้าตรงพระสงฆ๑
รูปท่ี ๒

- ประธานจุดธูปเทียนบูชาพระรัตนตรัย แล๎วกลับไปท่ี
พานแวํนฟ้า หยิบผา๎ หมํ พระประธานทีว่ างอยํูบนผ๎าไตรพระกฐนิ สงํ ใหไ๎ วยาวจั กร
แล๎วยกผ๎าพระกฐินข้ึนประคอง ประนมมือหันหน๎าไปทางพระประธานกลําว
นะโม ๓ จบ และหันหน๎าไปทางพระสงฆ๑ พร๎อมกลําวคาถวายผ๎าพระกฐิน ดังน้ี
“ผ๎าพระกฐินกับทั้งอานิสงค๑บริวารทั้งปวงน้ีของพระบาทสมเด็จพระปรมินทร
มหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช มหติ ลาธิเบศรรามาธิบดี จกั รีนฤบดินทร สยามินทราธิราช
บรมนาถบพิตร ผ๎ูทรง พระคุณอันประเสริฐ กอปรด๎วยพระราชศรัทธา โปรดเกล๎าฯ
ใหศ๎ าลปกครองนอ๎ มนามาถวายแดํพระภิกษุสงฆ๑ ซ่ึงจาพรรษากาลถ๎วนไตรมาส

- ๒๒๕ -
แผนผังการจัดพธิ ถี วายผ้าพระกฐนิ พระราชทานภายในพระอโุ บสถ

เจา้ อาวาส (องค์ครอง) พระประธาน
โต๏ะหมูํบชู า
๑ ประธาน
แทํนกราบพระรตั นตรยั
ประธาน

ประธาน

๒ โตะ๏ วางพานแวนํ ฟา้ และ
เทยี นพระปาตโิ มกข๑
อาสนะ หน๎าพระสงฆ๑ รปู ท่ี ๒
สงฆ์

โตะ๊ วางเครื่องพระกฐนิ ประตทู างเขา๎ ทน่ี ง่ั ผบู้ รหิ าร
บันได ศาลปกครองและ

สานักงานฯ

บนั ได

ทีน่ ง่ั ข้าราชการ ที่นง่ั ข้าราชการ ท่นี ่ังข้าราชการ

จดุ ประธานรับผา๎ พระกฐนิ ฯ โต๏ะหมพูํ ระบรมฉายาลักษณ๑
พระระเบียงรอบพระอุโบสถ และท่ตี งั้ ผ๎าพระกฐินพระราชทาน

พระระเบียงรอบพระอโุ บสถ

- ๒๒๖ -

ในอาวาสวิหารนี้ ขอพระสงฆ๑จงรับผ๎าพระกฐินพระราชทานน้ี กระทากฐินัตถารกิจ
ตามพระบรมพุทธานุญาตน้ัน เทอญ” จบแล๎ววางผ๎าพระกฐินบนพานแวํนฟ้า
ยกประเคนพระสงฆร๑ ูปท่ี ๒ พร๎อมเทียนปาติโมกข๑ แล๎วกลบั มานัง่ ทเี่ ดมิ

- พระสงฆ๑ทาพิธีกฐินกรรม (การยกผ๎าพระกฐินให๎แกํ
พระภิกษุรูปใดรูปหน่ึงเป็นผ๎ูครอง เสร็จแล๎ว พระเถระองค๑รอง (พระสงฆ๑องค๑แรก)
ลุกจากอาสน๑สงฆ๑ไปครองผ๎าพระกฐิน แล๎วกลับมานั่งที่เดิม จากนั้นประธานฯ
ประเคนเคร่อื งบริวารพระกฐนิ (บาตรเครื่องอฐั บริขาร ตาลปัตร ยําม และเครื่องไทยธรรม)
ถวายแดพํ ระสงฆอ๑ งค๑ครองและกลบั มานง่ั ตามเดิม

- รองประธานศาลปกครองสูงสุด ท้ัง ๔ ทําน ประเคนยําม
และเครอื่ งไทยธรรมถวายพระคสํู วด

- พิธีกรประกาศจานวนเงินที่มีผ๎ูบริจาคเพ่ือถวาย
พระภิกษุ สามเณร และถวายบารุงพระอาราม จากน้ันพระสงฆ๑ อนุโมทนา
ประธานสงฆ๑ถวายดเิ รก ประธานกรวดน้ารับพร และกราบพระรัตนตรัย กราบลา
พระสงฆ๑ เปน็ อันเสรจ็ พธิ ี

๕.๓.๘ การร่วมงานพระราชทานเพลิงศพ สานักพระราชวังจะ
ออกเป็นหมายรับสั่งแจ้งถึงประธานศาลปกครองสูงสุดและคณะตุลาการ
ศาลปกครองสูงสุดทราบเพ่ือเข้าเฝ้าฯ ตามตาแหน่ง โดยในหมายรับส่ังจะระบุวัน
เวลา และสถานท่ีในการจัดงาน เป็นการพระราชทานเพลิงศพผู้ใด และพระบรม
วงศานุวงศ์ผู้ใดเป็นผู้เสด็จฯ หรือผู้แทนพระองค์ หรือพระมหากษัตริย์จะทรง
เสด็จฯ ด้วยพระองค์เอง จะระบุไว้ในหมายรับสั่งอย่างชัดเจน รวมถึงลักษณะของ
การแต่งกายจะเปน็ ประเภทใดจะระบุไว้ในหมายรับสั่ง ซ่ึงส่วนใหญ่จะระบุในการไว้ทุกข์
(สวมปลอกแขนดา) ทุกครั้ง ท้ังนี้ ประธานศาลปกครองสูงสุดและคณะตุลาการ
ศาลปกครองสูงสุดจะต้องไปถึงสถานที่พระราชทานเพลิงศพก่อนเวลาเสด็จฯ

- ๒๒๗ -

ประมาณ ๔๐ นาที เปน็ อยา่ งช้า เนอ่ื งจากจะมีการปดิ เสน้ ทางจราจร และผู้เข้าเฝ้าฯ
จะต้องไปน่ังรอรับเสด็จฯ ในพลับพลาพิธีตามตาแหน่งเฝ้าฯ เมื่อเสด็จฯ มาถึง
วงดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีจบ ญาติและผู้มีหน้าที่เฝ้าฯ ให้รอ
รับเสด็จฯ ที่ลาดพระบาท เม่ือทรงเสด็จฯ เข้าสู่พลับพลาพิธี ประทับพระราชอาสน์
จากน้ันกรมวังกราบบังคมทูลเชิญเสด็จฯ ขึ้นสู่เมรุหลวงเพื่อทอดผ้าบังสุกุล
นิมนต์พระข้ึนชักผ้าบังสุกุล ทรงวางและเปิดกรวยดอกไม้ ทรงจุดธูปเทียน
ดอกไม้จันทน์พระราชทานเพลิงศพ จากน้ันเสด็จฯ ลงจากเมรุหลวงไปยังพลับพลา
ที่ประทับ ต่อจากนั้นผู้เข้าเฝ้าฯ ในงานตามลาดับการเฝ้าฯ ขึ้นสู่เมรุหลวงเพื่อวาง
ดอกไม้จันทน์ เมื่อผู้เข้าเฝ้าฯ ลงจากเมรุหลวงเสร็จส้ินแล้ว ทรงเสด็จฯ กลับ
โดยรถยนต์พระทีน่ งั่ วงดุรยิ างคบ์ รรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี เปน็ อนั เสร็จพิธี

พระบาทสมเดจ็ พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุยเดช บรมนาถบพิตร เสดจ็ พระราชดาเนิน
พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจา้ สิรกิ ิติ์ พระบรมราชินีนาถ ไปยงั วดั เทพศิรินทราวาส
เพอื่ พระราชทานเพลงิ ศพคณุ พุ่ม เจนเซน เมื่อวันที่ ๓๐ เมษายน ๒๕๔๘

(ท่มี าของภาพ : http://www.manager.co.th)

- ๒๒๘ -

๕.๔ ขนั้ ตอนและแนวทางปฏบิ ตั ิในการอานวยความสะดวก

การเข๎ารํวมงานพระราชพิธี รัฐพิธีและพิธีการตํางๆ เป็นเร่ืองท่ีมี
ความสาคัญอยํางย่ิง เนื่องจากในการเข๎ารํวมงานดังกลําวจะมีรูปแบบ ข้ันตอน
การปฏิบัติ ระเบียบและธรรมเนียมประเพณีที่เป็นเอกลักษณ๑เฉพาะ ซ่ึงหากเกิด
ข้อผิดพลาดอาจทาให้เกิดความเสียหายแก่ศักด์ิและตาแหน่งของผู้เข้าร่วมงาน
และอาจมผี ลกระทบต่อหน่วยงานต้นสังกดั ดงั นั้น จงึ ตอ๎ งมีหนวํ ยงานท่ีทาหน๎าที่
ในการอานวยความสะดวกให๎กับผู๎เข๎ารํวมงาน โดยเฉพาะอยํางย่ิงประมุข
ขององค๑กรและหรือผู๎บริหารระดับสูงขององค๑กร ศาลปกครองมีสานักงาน
ศาลปกครองรับผิดชอบในงานธุรการของศาลปกครอง ดังน้ัน การอานวยความ
สะดวกให๎กับผู๎เข๎ารํวมงานทั้งในสํวนของตุลาการศาลปกครองและข๎าราชการ
ฝา่ ยศาลปกครอง จงึ เป็นหนา๎ ทข่ี องสานักงานศาลปกครอง โดยการอานวยความ
สะดวกสามารถแบํงออกเป็นมิติใหญํๆ ได๎ ๓ ระดับ คือ ฐานะหนํวยงานเจ๎าของเร่ือง
(สานักบริหารกลาง) ฐานะหนํวยประสานงานและฐานะเลขานุการ (สานักประธาน
ศาลปกครองสูงสดุ เฉพาะในสํวนของตุลาการศาลปกครองสูงสุด) โดยขออธิบาย
รายละเอียดตามลาดับ ดงั นี้

๕.๔.๑ ฐานะหน่วยงานเจ้าของเรื่อง๖๓ กลําวคือ เมื่อมีหมายรับส่ัง
หรือหนังสือเชิญเข๎ารํวมงานพระราชพิธี เชํน พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศล
มาฆบูชา วันพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชและวันที่ระลึกมหาจักรี
บรมวงศ๑ เปน็ ต๎น งานรัฐพิธี เชนํ งานวางพานพมํุ ถวายราชสกั การะแสดงความเคารพบูชา

๖๓ กิตติวัฒน๑ ทองน๎อย “คํูมือและข้ันตอนการอานวยความสะดวกให๎กับ
ประธานศาลปกครองสูงสุดและตุลาการศาลปกครองสูงสุดเข๎ารํวมงานพระราชพิธี รัฐพิธี
พิธีสาคัญและงานรับเชิญ” สานักงานศาลปกครอง , กรุงเทพมหานคร , ข๎อเสนอในการ
พฒั นาหนํวยงาน พ.ศ. ๒๕๕๒

- ๒๒๙ -

แดํพระบรมราชานุสาวรีย๑ พระราชานุสาวรีย๑หรืออนุสาวรีย๑บูรพกษัตริย๑ เป็นต๎น
และงานพิธีการตํางๆ เชํน งานวันรพี งานพระราชทานเพลิงศพ เป็นต๎น ที่สํงมาถึง
ประธานศาลปกครองสูงสุดหรือผู๎บริหารสานักงานศาลปกครองเร่ืองดังกลําว
จะเข๎าที่สานักบริหารกลางตามระบบงานสารบรรณ โดยมีกลุํมการประชุมและ
ประสานราชการ (ช่ือเดิม) ปัจจุบันชื่อกลุํมอานวยการและประสานราชการ
เป็นหนํวยงานเจ๎าของเรื่องท่ีจะเสนอเร่ืองตามลาดับช้ัน ถ๎าเป็นกรณีกราบเรียนเชิญ
ประธานศาลปกครองสูงสุดหรือคณะตุลาการศาลปกครองสูงสุดนั้น สานักงาน
ศาลปกครองจะทาหนังสือกราบเรียนประธานศาลปกครองสูงสุดหรือคณะ
ตุลาการศาลปกครองสูงสุดเพ่ือโปรดพิจารณา ซึ่งในสํวนขั้นตอนและแนวทาง
ปฏิบัตขิ องสานกั บริหารกลางสามารถสรุปได๎พอสังเขป ดังนี้

๑) ข้ันตอนการตรวจสอบข้อมูล เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติต้อง
ตรวจสอบข้อมูลงานวันพระราชพิธี รัฐพิธีและพิธีสาคัญต่างๆ จากหมายรับสั่งหรือ
หนังสือเชิญวา่

(๑) มีรายละเอียดในการจัดงานอย่างไร ได้แก่ ช่ืองาน
วนั เวลา และสถานท่จี ัดงาน

(๒) มีความประสงค์เชิญใครบ้าง เช่น กราบเรียนเชิญ
ประธานศาลปกครองสูงสุด ตุลาการศาลปกครองสูงสุด หรือเลขาธิการสานักงาน
ศาลปกครอง เป็นต้น

(๓) เป็นงานลักษณะใด โดยสามารถแบ่งลักษณะกิจกรรม
ในการเข้าร่วมงานได้ ๘ กิจกรรม ซึ่งได้อธิบายรายละเอียดไว้แล้วในข้อ ๕.๓
(ลักษณะกิจกรรมในการเข้าร่วมงาน) หน้า ๒๐๖ เช่น งานวางพานพุ่ม งานวางพวงมาลา
การลงนามถวายพระพรชยั มงคล การรว่ มพธิ ถี วายพระพรในโอกาสตา่ งๆ เปน็ ต้น

(๔) ช่ือหน่วยงาน ชื่อเจ้าหน้าที่และหมายเลขโทรศัพท์
ผูป้ ระสานงานเพอ่ื จะไดต้ รวจสอบหมายกาหนดการและกาหนดการงานพธิ ีทแ่ี นน่ อน

(๕) ตรวจสอบความสาคัญและความเหมาะสมในการ
เขา้ ร่วมงาน ซ่งึ ไมจ่ าเป็นทจ่ี ะต้องไปเขา้ รว่ มงานทุกงานท่ีไดร้ บั เชิญ

- ๒๓๐ -

(๖) จัดกลุ่มประเภทบุคคลที่ต้องเข้าร่วมงาน เช่น
ประธานศาลปกครองสูงสุด ตุลาการศาลปกครองสูงสุด ผู้บริหารสานักงาน
ศาลปกครอง หรือข้าราชการฝ่ายศาลปกครองเพ่ือทาแบบสอบถามในการเข้าร่วมงาน

(๗) สรุปผลข้อมูลท่ีได้รับเพ่ือจัดเตรียมดาเนินการ
ในข้ันตอนตอ่ ไป

ตารางสรปุ ขัน้ ตอนการตรวจสอบขอ้ มลู

ลาดบั ข้ันตอนการดาเนนิ การ วตั ถปุ ระสงค์การตรวจสอบ

๑. ตรวจสอบรายละเอียดในการจดั งาน - ชื่องาน วัน เวลาและสถานที่จดั งาน

๒. ตรวจสอบความประสงคใ์ นการเชิญ - เชิญประธานศาลปกครองสูงสุด
คณะตุลาการศาลปกครองสูงสุด
หรือผู้บรหิ ารสานักงานศาลปกครอง

๓. ตรวจสอบลักษณะและประเภทของ - เป็นงานวางพานพุ่ม วางพวงมาลา
งานพธิ ี หรอื งานลงนามถวายพระพร เปน็ ต้น

๔. ตรวจสอบชอื่ หนว่ ยงาน ช่ือเจา้ หนา้ ที่ - เพ่ือตรวจสอบหมายกาหนดการ
หมายเลขโทรศัพท์ผ้ปู ระสานงาน และกาหนดการงานพธิ ีท่แี น่นอน

๕. ตรวจสอบความสาคัญและความ - ว่าในวันดังกล่าวมีภารกิจอ่ืนหรือไม่
เหมาะสมในการเข้ารว่ มงาน เป็นงานประเภทใด สมควรเข้าร่วมงาน
หรอื ไม่

๖. จัดกล่มุ ประเภทบคุ คลทตี่ ้องเข้า - เพ่ือนาข้อมูลจัดเตรียมการทา

ร่วมงาน แบบสอบถามในการเขา้ รว่ มพิธี

๗. สรุปผลขอ้ มูลทไ่ี ด้รบั - เตรียมจัดการเตรียมการและ
วางแผน

- ๒๓๑ -

๒) ข้ันตอนการเตรียมการและวางแผน เป็นการนาข๎อมูลท่ีได๎
จากขั้นตอนการตรวจสอบข๎อมูลตามข๎อ ๑) มาใช๎ในขั้นเตรียมการและวางแผน
โดยมขี ้ันตอน ดงั น้ี

(๑) ภารกิจท่ีต๎องปฏิบัติ เป็นงานประเภทใดต๎องใช๎อุปกรณ๑
หรือสิ่งของใดในการเข๎ารํวมพิธี เชํน พานพุํม พวงมาลาหลวง หรือพานดอกไม๎สด
ตามแตํประเภทของงาน กาหนดขัน้ ตอนวาํ มอี ะไรบา๎ ง สถานท่ใี ด วันและเวลาใด
ซ่ึงข๎อมูลที่ได๎ต๎องมีความละเอียดเพื่อทาให๎การเตรียมการและวางแผนมีความ
สมบรู ณ๑มากยิง่ ขน้ึ

(๒) การกาหนดเวลาในการเข๎ารํวมงานพระราชพิธี รัฐพิธี
พิธีสาคัญ จะต๎องกาหนดเวลานัดหมาย เวลาท่ีจะออกเดินทาง เวลาถึงท่ีหมาย
ในแตํละเป้าหมาย ตลอดจนถึงเวลาการเดินทางกลับ การกาหนดเวลาต๎องคานึงถึง
สภาพข๎อเท็จจริงที่สามารถปฏิบัติได๎ มีความสอดคล๎องกับสภาพของงานที่ปฏิบัติ
โดยไมํกํอให๎เกดิ ผลกระทบและความเสยี หายของงาน

(๓) การสารวจข๎อมูลของผู๎เข๎ารํวมงาน โดยเฉพาะกรณี
คณะตุลาการศาลปกครองสูงสุดจะตอ๎ งมแี บบสารวจรายชอ่ื ยนื ยันการเข๎ารํวมงาน
โดยการเข๎ารํวมงานของคณะตุลาการศาลปกครองสูงสุดสามารถแบํงได๎ ๒ กรณี
กลาํ วคือ

- กรณีประธานศาลปกครองสูงสุด เข๎ารํวมงาน
เพียงทํานเดียว โดยสํวนใหญํจะเป็นงานพระราชพิธีท่ีจัดในพระบรมมหาราชวัง
เชํน พระราชพิธีทรงบาเพ็ญพระราชกุศลมาฆบูชา พระราชพิธีสงกรานต๑ เป็นต๎น
แนวทางปฏิบัติเดิมจะเป็นหน๎าท่ีของสานักประธานศาลปกครองสูงสุดในการอานวย
ความสะดวกให๎กับประธานศาลปกครองสูงสุด แตํปัจจุบันสานักงานศาลปกครอง
ได๎มีแนวทางปฏิบัติใหมํในการจัดเวรผู๎บริหารสานักงานศาลปกครองไปเฝ้ารับเสด็จฯ
พร๎อมกับประธานศาลปกครองสูงสุด โดยสานักบริหารกลางสนธิกาลังรํวมกับสานัก
ประธานศาลปกครองสูงสุดในการอานวยความสะดวก

- ๒๓๒ -

- กรณีคณะตุลาการศาลปกครองสูงสุด เข๎ารํวมงาน
เจ๎าหน๎าที่ผู๎ปฏิบัติต๎องดาเนินการตรวจสอบรายชื่อตุลาการศาลปกครองสูงสุด
แล๎วดาเนนิ การจัดแบบสอบถามการเขา๎ รํวมงานพระราชพิธี รฐั พธิ ี และพิธีสาคัญ
ตํางๆ โดยจัดทาเป็นบญั ชีสรปุ รายช่อื ผเ๎ู ข๎ารํวมงานและผู๎ติดภารกิจ การเดินทาง
โดยรถยนต๑ประจาตาแหนํงหรือรถยนต๑สํวนกลาง โดยได๎กาหนดงานที่คณะตุลาการ
ศาลปกครองสงู สดุ จะเขา๎ รวํ มงานไว๎ ดังน้ี

- งานวางพานพํมุ วางพวงมาลาหลวง
- งานลงนามถวายพระพรชัยมงคล
- งานสโมสรสันนิบาต
ซ่ึงคณะบุคคลที่จะไปเข๎ารํวมงาน ประกอบด๎วย ตุลาการศาลปกครองสูงสุดและ
ข๎าราชการฝ่ายศาลปกครอง เมอื่ ไดร๎ ายชื่อคณะตุลาการศาลปกครองสูงสุดท่ีต๎อง
ไปเข๎ารวํ มงานพธิ ีแลว๎ เจ๎าหน๎าที่ผปู๎ ฏิบตั ิต๎องจัดทาบัญชีตรวจสอบความถูกต๎อง
ของช่ือ ตาแหนํง สังกัด ให๎ผ๎ูบังคับบัญชาตามลาดับชั้นทราบเพื่อยืนยันวํา
มีผู๎ใดเขา๎ รํวมงานพิธดี งั กลําว
(๔) การจัดกาลังเจ๎าหน๎าที่ กลําวคือ เจ๎าหน๎าที่ผ๎ูปฏิบัติ
จะต๎องเตรียมแผนสาหรับจดั กาลังเจ๎าหน๎าที่ในการประสานงานและอานวยความ
สะดวกให๎กับประธานศาลปกครองสูงสุด และคณะตุลาการศาลปกครองสูงสุด
และข๎าราชการฝ่ายศาลปกครองที่เข๎ารํวมงาน (ถ๎ามี) ให๎มีความเหมาะสมกับ
สภาพของงานและจานวนบุคคลผ๎ูเข๎ารํวมงาน
(๕) การจัดเตรียมยานพาหนะในการเดินทางต๎องคานึง
ถึงความปลอดภัย ความสะดวกสบายในการเดินทาง โดยพิจารณาจากจานวน
คณะของผ๎ูเข๎ารํวมงานเป็นสาคัญ อีกท้ังให๎สอดคล๎องกับภารกิจ สภาพพื้นที่
และระยะเวลาในการเดินทาง เชํน คณะตุลาการศาลปกครองสูงสุดหรือผ๎ูบริหาร
สานกั งานศาลปกครองควรใช๎รถยนต๑ (ตู)๎ VIP เป็นต๎น

- ๒๓๓ -

(๖) เจ๎าหน๎าท่ีผู๎ปฏิบัติต๎องจัดทาหนังสือแจ๎งกาหนดนัด
วันเวลาและสถานทีใ่ นการเดินทาง พร๎อมลักษณะการแตํงกายท่ีถูกต๎องในการรํวม
งานพระราชพิธี รัฐพิธี พิธีสาคัญตํางๆ ให๎ผู๎เข๎ารํวมงานรับทราบลํวงหน๎าอยํางน๎อย
๗ วันทาการ พร๎อมเอกสารประกอบท่เี กยี่ วขอ๎ ง

(๗) การขออนุมัติปฏิบัติงานนอกเวลาราชการ จะต๎องมี
การขออนุมัติปฏิบัติงานนอกเวลาราชการให๎กับเจ๎าหน๎าที่และลูกจ๎างผ๎ูปฏิบัติ
และประสานงานในการอานวยความสะดวกให๎กับประธานศาลปกครองสูงสุดและ
คณะตุลาการศาลปกครองสูงสุดและข๎าราชฝ่ายศาลปกครอง (ถ๎ามี) เชํน ชํางภาพ
พนักงานขับรถยนต๑หรือผ๎ูมีหน๎าท่ีเกี่ยวข๎อง สาหรับกรณีที่เป็นการปฏิบัติงาน
นอกเวลาราชการหรอื ในวันหยุดทาการ

(๘) การขออนุมัติจัดซ้ืออุปกรณ๑หรือส่ิงของที่จาเป็น
สาหรับใช๎ในการเข๎ารํวมงาน เจ๎าหน๎าที่ผู๎ปฏิบัติต๎องทาหนังสือขออนุมัติ
จัดซ้ืออุปกรณ๑หรือสิ่งของสาคัญสาหรับใช๎ในงานพิธีตามประเภทของงาน เชํน
พานพํุมถวายราชสักการะฯ พวงมาลา พานดอกไม๎สด เปน็ ต๎น

(ท่มี าของภาพ : http://www.pantip.com)

(๙) การจดั เตรยี มอปุ กรณส๑ ่ือสาร จะตอ๎ งเตรียมอุปกรณ๑เพื่อ
ใช๎ในการติดตํอระหวํางเจ๎าหน๎าที่ผู๎ประสานงานให๎พร๎อม รวดเร็ว และเพียงพอกับ
เจ๎าหนา๎ ทผี่ ูป๎ ฏบิ ัติงาน

- ๒๓๔ -

ตารางสรปุ ขน้ั ตอนการเตรยี มการและวางแผน

ลาดับ ขั้นตอนการดาเนินการ วตั ถุประสงค์การตรวจสอบ

๑. ภารกจิ ทีต่ อ้ งปฏิบัติ - กาหนดประเภทงานและอุปกรณ์ท่ี

ใช้สาหรับการร่วมงาน เช่น พานพุ่ม

พวงมาลา ฯลฯ

๒. การกาหนดเวลานดั หมาย - กาหนดขั้นตอนการนัดหมายการ

เดินทางไปและกลบั

๓. สารวจขอ้ มลู ผ้เู ขา้ ร่วมงาน - เพ่อื ยืนยันจานวนผ้เู ข้ารว่ มงาน

๔. การจดั กาลงั เจ้าหน้าท่ผี ู้ปฏิบัติ - เตรียมแผนสาหรับจัดกาลังเจ้าหน้าท่ี

ในการประสานงานและอานวยความ

สะดวกให้กับประธานศาลปกครองสูงสุด

และคณะตุลาการศาลปกครองสงู สุด

ท่จี ะเขา้ รว่ มพธิ ี

๕. การจดั เตรียมยานพาหนะ - เตรียมยานพาหนะในการเดินทาง

ให้สอดคล้องกับจานวนคณะบุคคล

ท่ีเขา้ ร่วมงาน

๖. การจัดทาหนังสอื แจง้ กาหนดนดั - แจ้งกาหนดนัดวัน เวลาและสถานที่

ในการดินทาง พร้อมการแต่งกายที่

ถูกต้องให้ผู้เข้าร่วมงานทราบล่วงหน้า

อย่างน้อย ๗ วันทาการ พร้อมเอกสาร

ประกอบท่เี กยี่ วขอ้ งจาเป็น

๗. การขออนุมัติให้ข้าราชการเข้า - ทาหนังสือขออนุมัติให้ข้าราชการ

ร่วมพธิ ีและขออนุมัติปฏิบัติงาน เข้ารว่ มงานพิธีและขออนุมัติปฏิบัติงาน

นอกเวลาราชการ นอกเวลาราชการหรือวันหยุดให้กับ

ผู้ปฏิบัติงานอานวยความสะดวกใน

การเข้ารว่ มพิธี

- ๒๓๕ -

ลาดับ ขน้ั ตอนการดาเนินการ วตั ถุประสงค์การตรวจสอบ
๘. ขออนมุ ตั จิ ัดซอื้ อุปกรณ์หรือ - ทาหนังสือขออนุมัติจัดซื้ออุปกรณ์
สิง่ ของท่ีจาเป็นสาหรบั ใช้ใน
การเขา้ รว่ มงาน และสิ่งของสาคัญท่ีใช้สาหรับร่วมงาน
เช่น พานพุ่ม พวงมาลา เปน็ ตน้
๙. จดั เตรยี มอุปกรณ์สอ่ื สาร
- จัดเตรียมอุปกรณ์ เช่น วิทยุส่ือสาร
เพ่ือใช้ในการประสานงานและต้อง
ใหเ้ พยี งพอต่อการปฏบิ ัติงาน

๓) ข้ันตอนการประสานงาน เป็นขั้นตอนที่สาคัญและมีความ

จาเปน็ เจ้าหนา้ ท่ผี ้ปู ฏิบตั จิ ะต้องให้ความสาคัญกับขัน้ ตอนน้ี โดยมีรายละเอยี ด ดงั นี้
(๑) การประสานขอยืมเงินทดรองราชการจะต้องจัดเตรียม

ข้อมูลในการยืมเงินทดรองราชการ เช่น ค่าพานพุ่ม ค่าพวงมาลา ค่าพานดอกไม้สด
ซึ่งในการประสานขอยืมเงินทดรองราชการจะต้องไม่เกินอัตราค่าใช้จ่ายตาม
ความเป็นจริงที่สามารถเบิกได้ตามระเบียบของทางราชการและกรอกรายละเอียด
จานวนเงินที่จะยืมลงในแบบสัญญายืมเงิน พร้อมกันเงินงบประมาณเสนอต่อ
สานกั บริหารการเงินและตน้ ทนุ เพอื่ ขออนุมัตดิ าเนนิ การ

(๒) การประสานขอรับการสนับสนุนเครื่องแต่งกาย
สาหรับเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงาน โดยเจ้าหน้าท่ีผู้ปฏิบัติจะต้องดาเนินการประสานงาน
กับกลุ่มสวัสดิการ สานักบริหารกลาง โดยระบุให้ชัดเจนถึงเครื่องแบบการแต่งกาย
ในการเข้าร่วมงานต่างๆ ให้ถูกต้องตามหมายกาหนดการสาหรับเคร่ืองราชอิสริยาภรณ์
ให้ประสานงานกับสานักบรหิ ารทรพั ยากรมนษุ ย์

(๓) การประสานงานสั่งซ้ืออุปกรณ์หรือส่ิงของที่ใช้ใน
การเข้าร่วมพิธีจากร้านค้า เช่น พานพุ่ม พวงมาลา พานดอกไม้สด พร้อมกาหนด
นัดหมายให้ส่งอุปกรณ์หรือสิ่งของภายในกาหนดวัน เวลาและสถานที่ก่อน
วันงานพิธี ๑ วัน หรอื ในวันงานพธิ ี

- ๒๓๖ -

(๔) การประสานยืนยันนัดหมายการเดินทางเข้าร่วมงาน
เจ้าหน้าท่ีผู้ปฏิบัติจะต้องติดตามผลและตรวจสอบยืนยันการเข้าร่วมงานจาก
ตุลาการศาลปกครองและขา้ ราชการฝ่ายศาลปกครองผู้ที่ไปเข้าร่วมงานล่วงหน้า
กอ่ นถึงกาหนดการเดินทางอยา่ งนอ้ ย ๓ วันทาการ

(๕) การประสานยานพาหนะในการเดินทาง เพ่ือใช้
สาหรับรบั -สง่ คณะตุลาการศาลปกครองและขา้ ราชการฝา่ ยศาลปกครองท่ีไปเข้า
ร่วมงาน โดยผู้ปฏิบัติหน้าที่ต้องประสานข้อมูลในรายละเอียดโดยระบุประเภท
ของยานพาหนะท่ีจะใช้เป็นประเภทใด เช่น รถยนต์ (ตู้) จานวนกี่คัน รายชื่อ
พนักงานขับรถยนต์ หมายเลขทะเบียนรถยนต์ หมายเลขโทรศัพท์ของพนักงาน
ขับรถยนต์ทส่ี ามารถตดิ ต่อได้ โดยประสานงานกบั สานกั บรหิ ารทรัพยส์ ิน

(๖) การประสานหน่วยงานภายนอก เจ้าหน้าท่ีผู้ปฏิบัติ
ต้องประสานงานกับหน่วยงานผู้รับผิดชอบงานในพิธี เช่น สานักพระราชวัง
ฝ่ายพิธีการสานักนายกรัฐมนตรี ผู้รับผิดชอบประสานการปฏิบัติของส่วนราชการอื่น
ฯลฯ เพอื่ ใช้ในการประสานงานหากเกิดเหตุขดั ข้อง

(๗) การประสานขอรับการสนับสนุนเคร่ืองมือส่ือสาร
เช่น วิทยุส่ือสาร ไว้ใช้สาหรับติดต่อสื่อสารในระหว่างปฏิบัติหน้าที่ ซ่ึงจะเป็น
ประโยชน์มากกว่าใช้โทรศัพท์เคล่ือนท่ี เน่ืองจากบางงานจะมีการตัดสัญญาณ
โทรศัพท์ โดยประสานขอรบั การสนบั สนุนวิทยุส่อื สารจากสานกั บรหิ ารทรพั ย์สนิ

(๘) การประสานขอรับการสนับสนุนช่างภาพ เจ้าหน้าที่
ผู้ปฏิ บั ติ ต้ อ ง ป ระส า น ง า น กับ สา นั ก ป ระ ชา สัม พั น ธ์เ พื่ อ ข อ รั บ ก า ร สนั บ สนุ น
ชา่ งภาพในการถ่ายภาพเพ่อื ดาเนินการเผยแพรป่ ระชาสัมพนั ธก์ ารเขา้ ร่วมงานต่างๆ

(๙) การประสานขอรับการสนับสนุนรถตารวจนาขบวน
สาหรับงานที่ต้องมีการอารักขาและป้องกันความปลอดภัย ซ่ึงสามารถใช้รถตารวจนาขบวน
ที่เป็นของหน่วยอารักขาในเขตพื้นท่ีกรุงเทพมหานครและปริมณฑลหรือรถตารวจ
ทางหลวงในเขตพ้ืนทีต่ า่ งจังหวดั ตามหลักเกณฑ์ท่ีคณะรฐั มนตรกี าหนด

- ๒๓๗ -

ตารางสรุปขั้นตอนการประสานงาน

ลาดับ รายการประสาน หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง/รบั ผิดชอบ หมายเหตุ

๑. การยืมเงนิ ทดรองราชการ - สานักบริหารการเงินและตน๎ ทนุ

๒. การขอรับการสนับสนนุ - สานกั บรหิ ารกลาง
เครือ่ งแตํงกาย

๓. การสั่งซอื้ อุปกรณห๑ รือส่งิ ของ - สานกั บริหารกลาง
- ร๎านคา๎ บคุ คลภายนอก

๔. การยืนยนั การเข๎ารํวมพธิ ี - สานกั ประธานศาลปกครองสูงสดุ
- สานกั งาน สานักและวทิ ยาลัยฯ

๕. การขอรบั การสนับสนุน - สานกั บริหารทรัพย๑สิน
ยานพาหนะ

๖. การประสานหนวํ ยงาน - สานกั พระราชวงั
ภายนอก - สานกั งานปลดั นายกรฐั มนตรี
- กระทรวงทบวงกรมผูร๎ ับผิดชอบงาน
- หนํวยงานอิสระอนื่

๗. การขอรบั การสนับสนุน - สานักบรหิ ารทรพั ย๑สิน
เครื่องมือส่ือสาร

๘. การขอรบั การสนับสนุน - สานักประชาสมั พันธ๑
ชาํ งภาพ

๙. การประสานขอรถตารวจ - งาน๔กองบังคับการตารวจจราจร(คทา)
นาขบวน - งาน ๓ กองบงั คบั การสายตรวจ
ปฏบิ ัติการพิเศษ (อศั วนิ )
- กองบังคบั การตารวจทางหลวง

- ๒๓๘ -

๔) ขั้นตอนการตรวจสอบยืนยันเป็นข้ันตอนลาดับถัดจากขั้นตอน
การประสานงาน โดยจะเปน็ การตรวจสอบยนื ยันขอ๎ มลู จากหนวํ ยงานภายในและ
ภายนอก ซง่ึ เจ๎าหน๎าที่ผ๎ปู ฏิบัติจะต๎องตรวจสอบยนื ยนั ขอ๎ มลู ประกอบดว๎ ย

(๑) การขอยืมเงินทดรองราชการ ควรมีข๎อมูลท่ีสาคัญ คือ
- ผลการอนมุ ัตกิ ารยมื เงนิ ทดรองราชการ
- วัน เดือน ปี เจ๎าหน๎าท่ีผ๎ูปฏิบัติสามารถเบิกเงิน

ทดรองราชการได๎
- เอกสารขอรับเงินทดรองราชการต๎องประกอบด๎วย

เอกสารใด เชํน บัตรข๎าราชการ สาเนาเอกสารอนุมัติจัดซื้ออุปกรณ๑หรือสิ่งของ
ใช๎ในการรวํ มพิธี

(๒) การขอรับการสนับสนุนเคร่ืองแบบแตํงกายข๎าราชการ
ควรมขี ๎อมลู ทสี่ าคญั คือ

- ผลการจัดเตรียมเคร่ืองแตํงกายในการเข๎ารํวมพิธี
ไดจ๎ ัดถกู ตอ๎ งตามประเภทของงาน

- ชุดเคร่ืองแตํงกายที่จะให๎ข๎าราชการยืมในการ
เขา๎ รวํ มพธิ ีเพียงพอตอํ ความตอ๎ งการ

- เครื่องหมายประดับยศ เครื่องราชอิสริยาภรณ๑
ถกู ตอ๎ งตามหมายกาหนดการ

(๓) การยืนยันอุปกรณ๑หรือสิ่งของท่ีสั่งซื้อใช๎ในงานพิธี
ควรมีขอ๎ มลู ทสี่ าคญั คอื

- กาหนดวัน เวลาและสถานที่ ท่ีจะสํงอุปกรณ๑หรือ
ส่งิ ของท่ีใชใ๎ นงานพิธี

- ราคาคาํ อุปกรณ๑หรอื สิ่งของทีใ่ ชใ๎ นงานพธิ ี

- ๒๓๙ -

(๔) การยืนยันนัดหมายการเดินทางเข๎ารํวมงานพิธี
ควรมีขอ๎ มลู ทสี่ าคัญ ดังนี้

- ประธานศาลปกครองสูงสุดและคณะตุลาการ
ศาลปกครองสงู สุดท่แี จง๎ รายชื่อเข๎ารํวมงานยังยืนยันการเข๎ารํวมพิธีหรือไมํ หรือ
มอบหมายใหใ๎ ครไปรวํ มพธิ แี ทน

- ยืนยันกาหนดนัดหมายในการนัดพบและเดินทาง
ณ จดุ เดยี วกัน หรือเดนิ ทางไปในพิธเี อง

- หมายเลขโทรศัพทห๑ รือบุคคลท่สี ามารถติดตํอได๎
(๕) การขอรับการสนับสนนุ ยานพาหนะควรมีข๎อมูลท่ีสาคัญ
คือ

- ประเภทของรถยนตท๑ ีข่ อรบั การสนบั สนนุ ถกู ตอ๎ ง
- จานวนรถยนตท๑ ่ีขอรบั การสนับสนุนถูกตอ๎ งครบถ๎วน
- ช่ือพนกั งานขับรถยนตไ๑ มํมกี ารเปลี่ยนแปลง
- หมายเลขโทรศพั ทพ๑ นกั งานขับรถยนต๑
(๖) การขอรับการสนับสนุนจากหนํวยงานภายนอก ควรมี
ข๎อมูลท่ีสาคญั คอื
- ขั้นตอนพิธีการยงั ยนื ยันหรอื มกี ารเปล่ยี นแปลงแกไ๎ ข
- ได๎จัดทพี่ กั รบั รองสาหรบั ผบู๎ ริหารไวท๎ ่ีใด
- เส๎นทางเข๎า-ออก และจุดจอดรถถูกต๎องไมํมีการ
เปล่ียนแปลง
(๗) การขอรับการสนับสนุนเครื่องมือสื่อสารควรมีข๎อมูลสาคัญ
คือ