FLIP DE TƯ TAM CA NGUYET SAN 2025

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 301chưa biết làm gì hay nói gì thì người thiếu phụ lại lên tiếng, cô ta cứ nói không cần biết chàng có nghe hay không nghe:- Khi vào thành Ất Lăng trẩy hội, em với chồng tung tăng mặc cho thiên hạtrầm trồ nhan sắc của em, nể phục cái dáng vẻ đại gia của chồng em cùng với những trang phục đắt tiền. Tâm em có một sự hãnh diện lạ kỳ, cái tôi được ve vuốt nuông chìu nhưng đến khi gặp anh bán sách thì trong em dậy cả một trời luyến thương dĩ vãng. Nhìn thấy anh lòng em xao xuyến lạ lùng, em biết mình đã trễ. Tuy là cảm giác bộc phát nhưng có nguồn gốc đồng điệu sâu xa. Em cũng đã từng mang nghiệp chữ, kinh nghiệm ở đời cho em biết dù có rung động yêu nhau cách mấy thì hai kẻ cùng mang nghiệp chữ cũng khó mà đi chung đường. Hai con tằm nằm trong một tổ thì lấy gì mà ăn? đời của nó sẽthê thảm lắm! Hai kẻ mang nghiệp chữ đồng điệu tâm hồn có thể thương nhau da diết, có thể suốt đời tơ tưởng hay ôm vết thương lòng nhưng tuyệt đối không thể đi chung đường. Em bây giờ không phải là Hoa Thanh Hương của ngày xưa nữa nên em không thể nói những lời như: ”kiếp sau hay kiếp nào mình gặp nhau”. Em chỉ có thể gặp anh trong khoảnh khắc này thôi và sẽ suốtđời tạc dạ ghi lòng. Em là hoa đã có chủ, dù có thế nào em cũng không thể phụchồng em, dù rằng gặp anh em đã… Cảm ơn anh đã cho em sống trong một khoảnh khắc ảo diệu giữa đời thường.Hoa Thanh Hương nói xong cầm quyển sách ký tặng quay đi thật nhanh như thể trốn chạy cái khoảnh khắc thực tại đầy huyễn hoặc. Chàng văn sĩ bần thần như vừa ra khỏi cơn mơ. Nàng đi rồi mà cứ ngỡ như nữ liêu trai từ trong trang sách bước ra và tan biến vào hư không. Bấy giờ lại nghe âm thanh ồn ào náo nhiệt của người trẩy hội vui xuân, mắt chàng lại thấy bao nhiêu sắc màu rực rỡcủa Hoa Châu đang vào xuân. Tiếng loa rao quảng cáo thuốc cường dương văng vẳng, mùi nước mắm cô gái hương quê từ gian hàng kế bên hăng hắc đưa sang. Người vào ra nhìn xem mua sắm tấp nập ở gian hàng hai bên. Bất giác chàng cầm bó hoa lên nâng niu ngửi và ngắm như thể hoa là người thiếu phụấy, vụng về thế nào đó lại làm cho cái túi vải bé con xinh xắn kẹp giữa hoa rơi ra thỏi bạc mà sáng nay chàng cố chối từ.Tiểu Lục Thần PhongẤt Lăng thành, 0123

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 302VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠICHUYỆN NHỮNG QUYỂN SÁCH Ở THƯ VIỆN TỈNH QTiểu Lục Thần PhongPhòng đọc có dăm ba người đang chúi mắt chúi mũi vào trang sách, hầu hết các bàn khác trống trơ. Hai cô thủ thư ở quầy mượn sách ngồi tán gẫu suốt ngày, thỉnh thoảng có người mượn hay trả sách thì mới uể oải đứng dậy. Phòng bên trong, anh nhân viên kỹ thuật miệt mài xác định từ khóa để phân loại sách, làm danh mục, lập thư mục để nạp vào dữ liệu của thư viện. Ngoài tiếng gõ lách tách trên phím máy tính ra, tuyệt nhiên không có một âm thanh nào khác, sự im lặng tịch mịch như thể chốn thiền môn. Trong kho sách còn im lặng tuyệt đối hơn, không có một âm thanh nào cho dù nhỏ như tiếng gặm sách của mối mọt. Những kệ sách im lìm trầm mặc như núi, bóng đèn neon từ trên trần tỏa xuống thứ ánh sáng nhợt nhạt thiếu sức sống, dường như ánh sáng cũng miễn cưỡng mà tỏa chứ không như ánh sáng ngoài sân. Cái thứ ánh sáng dặt dẹo không đủ phủ khắp nên tạo ra những mảng tối, những góc khuất bởi sự che chắn của các giá sách. Ánh sáng nhờ nhợ khiến người cũng cảm thấy lờ đờ tuy nhiên cũng đủ để các cô thủ thư đọc được tên sách trên gáy.Những pho sách nằm im lìm trên giá, cả kho sách tịch mịch tưởng chừng như yên tịnh thanh bình tuyệt đối. Cái không khí nằng nặng cộng với ánh sáng nhàn nhạt tạo nên một môi trường kỳ quái mà ít người biết vì chẳng có ai được bước vào, trừ mấy cô thủ thư mà thôi.Một ngày kia từ trong ấy có tiếng thì thầm khe khẽ, những quyển sách lắng tai nghe và đưa mắt nhìn quanh quất, cuối cùng cũng xác định được cái âm thanh ấy xuất phát từ quyển Chuyện Làng Văn:- Đời có bao nhiêu mặt thì chữ nghĩa cũng có bấy nhiêu tuồng. Cùng là thân phận sách nhưng cao thấp khác nhau, quý tiện cách biệt, khinh trọng bất cân...Có những quyển từ khi vào đây cho đến tận bây giờ chẳng một ai rớ đến, ấy vậy mà chiếm chỗ trang trọng nhất, số lượng nhiều nhất, tốn ngân sách lớn nhất nhưng cũng là vô dụng nhất, khổ nỗi không có bọn đó thì không được!Nhiều tiếng xì xào hưởng ứng, hình như ai cũng ngầm hiểu Chuyện Làng Văn muốn nói ai rồi. Thật tình mà nói thì ai cũng thấy, cũng biết nhưng chẳng ai dám nói, nay Chuyện Làng Văn mở màn nên sự phấn khích nổi lên. Quyển Tướng về Hưu lè nhè:- Cái bọn ấy đè đầu cỡi cổ thiên hạ, chúng chiếm tất cả những vị trí đắc địa

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 303nhất của thư viện này cũng như các thư viện khác. Chúng được cấp kinh phí khổng lồ, in với loại giấy tốt nhất, đóng bìa cứng rất đẹp… tuy nhiên nội dung thì nhảm nhất nên chẳng ma nào đọc, khổ nỗi không có bọn chúng thì không được! Cơ chế nó thế.Bộ Tổng Tập Văn Học Việt Nam Tiền Chiến than thở:- Tui đây ôm hầu hết sáng tác văn học của giai đoạn này, ấy vậy mà in với loại giấy rẻ tiền, kỹ thuật lạc hậu… Dù sao đi nữa được in và được lưu ở thư viện này kể cũng còn may. Nhiều bạn bè của tôi vẫn còn bị cấm cửa kia mà, tỷ như bộ Tổng tập văn học miền Nam vẫn không được phép in hay lưu hành. Mặc dù chúng tôi là anh em một nhà, cậu ấy là cả một kho tàng văn học miền Nam. Năm rồi có người mang từ hải ngoại về đã bị tụi hải quan tịch thu sạch ráo.Quyển Thi Nhân Việt Nam cười nhẹ, thoáng chút chua chát:- Cơ chế nó thế! trong ruột bỏ ra ngoài da bỏ vào. Người ta chẳng biết quý tiện là gì, hay dở không quan tâm, cao thấp bỏ qua, hữu dụng hay vô dụng mặc kệ. Người ta chỉ chăm chăm giữ ghế và quyền lực phe cánh mà thôi! Bất cứ thứ gì khác hay có thể ảnh hưởng đến cái thế của họ thì sẽ vứt bỏ không thương tiếc, bất kể đó là sách gì. Họ chỉ chấp nhận những sách nào có lợi cho mục đích của họ, củng cố vị thế của họ, hoặc giả là tối thiểu cũng phải vô thưởng vô phạt để không làm ảnh hưởng đến bọn họ.Bất chợt quyển Ánh Sáng Soi Đường Và Chỉ Đạo điên tiết chửi đổng với giọng gắt sằng:- Tiên sư bố quân phản động, ông đây cảnh báo chúng mày, không có hòa hợp gì sất! Quyền lực và quyền lợi của ông đây là tối thượng. Ông có cả thanh gươm và lá chắn, lực lượng nòng cốt này sẽ nghiền nát lũ chúng mày, sẽ đập tan tất cả những âm mưu phản động, diễn biến hòa bình, sẽ trừng trị thích đáng thế lực thù địch. Chuyên chính vô sản muôn năm, tất cả lũ chúng mày phải đi đúng đường lối và chỉ đạo, kẻ nào chệch ra dù một li cũng sẽ bị trừng trị. Chúng ông quyết liệt phê bình, tự phê bình, kiên quyết đấu tranh không khoan nhượng, nhất định phải xây dựng thành công chủ nghĩa đại đồng bằng mọi giá. Đừng nói là kho sách của thư viện tỉnh Q này, Bố chúng mày sẵn sàng đốt tất cả sách của toàn bộ hệ thống thư viện, thậm chí đốt bất cứ thứ gì để giữ vững quyền lực chuyên chính.Quyển Ánh Sáng Soi Đường Và Chỉ Đạo dứt lời thì từ giá sách hàng đầu, nơi những ngọn đèn tập trung chiếu vào, có tiếng nhừa nhựa ngái ngủ đầy chất hống hách:- Bọn chúng mày nói xấu ai thế? Cạnh khóe gì tao? Chúng mày có biết bố

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 304VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIchúng mày là ai không? Ông đây định hướng xã hội, kim chỉ nam cho mọi hành động và nói năng của toàn thể nhân dân. Tất cả chúng mày phải tuân theo, đứa nào chệch hướng là ông cho ra sọt rác, bán ve chai hoặc là thiêu đốt ngay!Bọn sách trong kho im lặng, chúng chẳng cần nhìn cũng biết ngay đó là bộ Chủ Nghĩa Cộng Sản. Bộ Chủ Nghĩa Cộng sản, Khoa Học Biện Chứng, Chủ Nghĩa Mác – Lê… đang nắm quyền sinh sát. Chúng xét nét từng từ ngữ câu chữ, chúng kiểm duyệt từng lời văn. Hễ quyển nào khác một tí là lập tức bị kết tội: “tàn dư Mỹ – Ngụy”, “văn hóa đồi trụy”, “diễn biến hòa bình”...và sẽ bị đem đốt ngay, chí ít là loại ra khỏi thư viện. Ai cũng sợ chúng, mặc dù chúng chẳng làm nên tích sự gì, chẳng ai đọc, không ai rớ đến, từ ngày in ra cho đến giờ chẳng có ai đụng đến, ngay cả sợi chỉ chưa cắt, những tờ dính nhau chưa rọc vẫn còn y nguyên. Bọn chúng nằm ngay ngắn thẳng thớm trên kệ.Bộ Mác – Lê cất giọng ồm ồm:- Một xã hội đại đồng không có người bóc lột người, tất cả cùng làm cùng hưởng, tài sản của chung, đất đai phải hợp tác xã, cứ theo kế sách của ông đây thì chúng ta sẽ thiết lập thiên đường trên mặt đất. Chúng ta phải bài trừ mê tín, xóa bỏ tôn giáo, tôn giáo là thuốc phiện mê hoặc nhân dân. Phải dùng bạo lực chuyên chính vô sản để thiết lập chính quyền nhân dân, chính quyền phải từ nòng súng.Quyển Chủ Nghĩa Duy Vật Biện Chứng bảo:- Vật chất quyết định ý thức, những kẻ nào chống đối thì ta trừng phạt bỏ đói ắt điều khiển được chúng.Cả một dàn đồng thanh toàn đao to búa lớn, khẩu hiệu sặc mùi, lên giọng kẻ cả dạy đời, toàn những lời sáo ngữ, giáo điều. Bọn chúng đe nẹt dọa trục xuất khỏi thư viện hoặc thiêu đốt bất cứ quyển sách nào dám trái ý chúng. Không khí trong kho sách chùng hẳn xuống và trở nên nặng nề đến nghẹt thở. Bọn sách trong kho biết thân phận mình như cá trên thớt nên nằm im thin thít.Kho sách lặng như tờ, mỗi cuốn sách theo đuổi suy tư riêng, chưa ai có ý kiến nào. Chừng vài phút sau có lời thì thầm của quyển Thuật Xử Thế Của Người Xưa:- Kẻ tiểu nhân đắc thời, đắc thế thường rất ngông cuồng, dây dưa với chúng dễ mắc họa sát thân diệt tộc. Với bọn tiểu nhân chỉ có hai cách: Một là diệt chúng nó nếu đủ sức, hai là rút lui hoàn toàn, bằng không chết chẳng toàn thây!Quyển Tinh Hoa Nhân Loại góp ý:

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 305- Đành rằng là vậy nhưng đôi khi ở đời lại có sự tương tác cương – nhu, tiến –lui, dại – khôn ấy là chưa nói với những kẻ vì lợi danh mà sẵn sàng thỏa hiệp. Tuy nhiên cái mặt trái cũng có lợi, nhờ sự thỏa hiệp mà một số anh em cũ hải ngoại và anh em mới cùng có mặt ở trong thư viện này.Quyển Tuyển Tập Văn Học Trẻ bất bình:- Tui có nghe cậu xử lý sách ở phòng nghiệp vụ đề nghị nhập những sách mới như: Một Thoáng Nhân Gian Rực Rỡ, Harry Potter… và những sách của các nhà văn hải ngoại nhưng giám đốc thư viện bảo không có tiền, kinh phí rót xuống rất ít, đã vậy khi mua sách phải nộp danh mục để duyệt trước chứ không thể tự do mua. Khi mua chỉ được mua ở những địa chỉ chỉ định sẵn. Thư viện hoàn toàn không có quyền tự quyết, với cái cơ chế thế này thì chẳng có thư viện nào có được sách hay, sách có giá trị, sách theo kịp thời đại…Bọn sách trên các kệ nghe thế lấy làm bất bình, làn sóng ngầm âm ỉ lan tỏa khắp kho sách, lúc lên cao dồn dập khiến bức rứt , lúc hạ thấp trầm đến nghẹt thở. Làn sống bất bình ấy chưa từng dứt, bọn sách muốn làm cuộc cách mạng, đứng dậy lôi hết những cuốn sách vô dụng vứt đi để lấy chỗ cho những tác phẩm có giá trị về văn học, nghệ thuật, nhân văn, khoa học kỹ thuật… Bọn sách muốn đa dạng hóa cả nội dung lẫn hình thức, cập nhật sách mới theo thời cuộc. Tuy nhiên cả bọn bất lực không thể làm gì được hơn, cái vòng kim cô siết đầu không sao thoát ra được. Cái án vứt sách ra đường, thiêu đốt sạch sành sanh ám ảnh nhà họ sách. Bởi vậy, dù bất bình cỡ nào cũng đành nằm im chịu trận.Quyển Ngày Mới khe khẽ đủ để những quyển sách gần kề nghe:- Cái ý thức hệ thật đáng sợ, nó kiềm chế sự phát triển, đóng khung mọi người trong sự xơ cứng, lạc hậu. Họ nhà sách chúng ta cũng thế, không chỉ ở cái thư viện tỉnh Q này mà là tất cả các thư viện khác cũng đều như thế, vô cùng lạc hậu so với thế giới bên ngoài. Những thư viện, nhà sách của Âu – Mỹ tràn ngập sách báo, đa dạng, phong phú và cập nhật liên tục theo thời cuộc. Mọi người có thể tìm bất cứ sách gì mà họ muốn, các thư viện của họ chẳng câu nệ sách của ai hay ý thức và quan điểm như thế nào. Họ chẳng phân biệt sách bên thắng hay bên thua, sách không phe ta – phe địch. Tất cả muôn loại sách đều có mặt ở thư viện.Quyển Hai Vạn Dặm Dưới Đáy Biển cất giọng ồm ồm trầm đục:- Biết làm sao được, tình hình thư viện tỉnh Q cũng như các thư viện khác còn lạc hậu hơn bản thân Hai Vạn Dặm Dưới Đáy Biển của hai thế kỷ trước. Đây cũng là kiếp nạn của họ nhà sách, bọn họ kiểm duyệt từ khâu bản thảo, từng

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 306VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIcâu, từng chữ, từng ý, từng lời… cắt bỏ thô bạo, nếu quyển nào kiểm duyệt sót và lỡ in rồi mới phát hiện thì sẽ thu hồi, huỷ sách, trừng phạt tác giả...Người lựa sách cho thư viện cứ lựa loại vô thưởng vô phạt cho lành, cứ như thế này thì từ thuở họ về đây đừng hòng có sự thay đổi. Quyển Nam Hoa Kinh với giọng lè nhè, y bảo:- Họ nhà sách chúng ta trải qua nhiều kiếp nạn. Đời Tần đốt sách chôn nho. Đời Minh - Thanh có ngục văn tự. Thời trung cổ Tây Âu thì có tòa án dị giáo đốt vô số sách và thiêu sống bao nhiêu tác giả. Còn ở xứ sở này thì sách bị vứt ra đường, bị đốt hàng loạt sau khi cuộc nội chiến tương tàn chấm dứt. Hiện tại thì sách cũng bị kiển duyệt ngặt nghèo và có những quyển bị thu hồi thiêu huỷ. Ngay tại xứ Cờ Hoa này hiện tại cũng có sự kiểm duyệt của những thành phần chính trị bảo thủ, thế lực nhà thờ. Bọn họ đang vứt hàng loạt những sách mà bọn họ cho là không phù hợp. Những địa phương mà bọn chính trị bảo thủ thắng thế thì sách và các thư viện cũng đang bị thanh lọc rất cực đoan. Số phận sách và thư viện xem ra còn long đong lắm. Có ai dám chắc là tương lai không còn đốt sách?Một sự ngậm ngùi như mặc niệm lan tỏa khắp kho sách. Những quyển sách cũ, sách mới, sách ngoại văn, báo chí… tiếp nhận cái không khí ảm đạm nhưng cố nuốt vào lòng. Tâm ý quyển nào dù có lạc quan lãng mạn thế nào đi nữa cũng không khỏi cái phút giây chạnh lòng như thế này! Thiên hạ thường bảo nhau sách là kho tàng tri thức của nhân loại nhưng xem ra không bằng mảnh giấy lộn. Bọn bạo chúa, bọn thủ lãnh độc đoán, những thể chế độc tài toàn trị, những nhà nước thần quyền vốn xem trí thức như cục phân thì những quyển sách chúng xem ra gì. Chúng luôn sẵn sàng hạ lệnh vứt bỏ, huỷ diệt, thiêu đốt mà chẳng gợn một tí suy tư. Đừng nói là sách, độc tài chuyên chế còn có thể huỷ diệt cả một quốc gia, một dân tộc thì những quyển sách có nghĩa lý gì!Quyển Tự Học Tin Học có vẻ bình thản, giọng nói khá nhanh, có lẽ tính cách của thời đại hôm nay:- Kiếp nạn đốt sách, phân loại sách, kỳ thị sách vốn là chuyện lớn. Hiện tại họ nhà sách còn đối diện một vấn đề nguy hiểm khác, đó là công nghệ điện toán và mạng xã hội đang giết chết chúng ta. Người ta không còn đọc sách, sách in ra không ai mua. Con người ngày nay chúi mắt chúi mũi vào điện thoại thông minh quẹt quẹt và chăm chú vào các phương tiện kỹ thuật tân tiến. Con người càng ngày càng lười đọc, họ chỉ xem những dòng ngắn ngủi, xem những clip hay video, reel… thôi! Con người vui với hình ảnh và âm thanh chứ không còn

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 307đọc nữa. Bởi vậy sách báo càng ngày càng co rút lại. Những nhà in đã đóng cửa, những tờ báo và các tòa soạn dẹp tiệm, những quầy sách báo tiêu tùng hết rồi. Giờ thì thư viện cũng vắng vẻ như chùa Bà Banh. Bọn chúng ta nằm trên giá cô đơn qua tháng năm chẳng mấy ai rớ đến. Tương lai mai này họ nhà sách chắc tuyệt tự! Thiêu đốt mà chết vì chuyên chế độc tài tàn bạo. Giờ thì họ nhà sách chết vì khoa học kỹ thuật cao, công nghệ điện toán Tân tiến, chết vì trí tuệ nhân tạo (AI), chết vì mạng xã hội… Có lẽ nào xem những cái chết này chết tự nhiên chăng?Nghe thế, cả kho sách rùng mình, một làm sóng lạnh sống lưng len lỏi vào từng trang giấy. Những quyển sách rung rung lo sợ cái tiền đồ xám ngoét mà quyển Tự Học Tin Học vừa mới nói. Vấn đề này âm ỉ bao lâu nay, giờ thì đích thân quyển Tự Học Tin Học nói ra khiến ai cũng phải lo sợ. Không một quyển sách nào có ý kiến gì, vì chẳng ai biết nói sao và cũng thể hình dung thời gian sắp tới sẽ như thế nào.Cả kho sách lặng như tờ, mỗi cuốn sách theo đuổi những suy tư riêng của mình, không ai có ý kiến gì. Chợt một lời nói dịu êm nhẹ nhàng như làn gió thu khiến mọi ánh mắt đổ dồn về hướng phát ra âm thanh ấy. Thì ra quyển Nghệ Thuật Sống đang thủ thỉ tâm tình:- Thời thế thế thế thời phải thế! Mình không thể cưỡng lại được xu thế chung của thời thế, phải thuận theo tự nhiên, thuận theo thời đại. Có một điều là các bạn hãy an tâm, sách không thể chết cho dù xã hội có phát triển cao độ đến đâu. Sách vẫn tồn tại với con người khi mà con người còn tâm hồn, còn nhận thức, còn biết cảm thụ cái hay, cái đẹp của chữ nghĩa văn chương, khi con người còn thụ hưởng thẩm mỹ thì ắt sách còn. Sách không chỉ là kho tàng tri thức mà còn là một tặng phẩm văn hóa của lịch sử. Ngày nay con người có thể đọc mọi thứ trên mạng lưới điện toán toàn cầu nhưng khi cầm một quyển sách trên tay vẫn cảm nhận như thể cầm một tặng phẩm vừa vật chất vừa tinh thần. Khi được tặng một quyển sách, cầm trên tay lòng thấy vui chi lạ.Tiểu Lục Thần PhongẤt Lăng thành, 0825

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 308VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠISAY VŨ ĐIỆU Oằn oại trở mình cơn vật vãTay đỏ tay đen bấu víu hư khôngMiệng ằng ặc thốt lời ú ớ vô nghĩaRăng rắc đốt xương vặn vẹoĐêm chưa tàn ngày đâu đã lênEm nữ vương ngự trị cuộc nhập đồng Thánh phán giáng bút chữ ngoằn nghèo trên mặt báoLãnh tụ vĩ đại vượt tầm kỷ nguyên caoĐám đông xôn xaoTé nước theo mưa rào ràoXa lộ một chiều tha hồ chạy vun vút Lý luận cùng mằn hũ nút Quanh quẩn gà què cối xay rau răm muối ớtBăm vằm chặt chém vốn rành nghề chủ thớtTay huơ đao mép rỉ máu tháng đàn bà ở cữNanh nọc nói lời kiên quyết đinh ninh không bỏ Mặt trời đỏ khé trong màn đêm ma mị Em cuồng sướng rên rỉ dưới ba ngàn chỉ thị Lột trần em lòi ra những con chữ vô hồn Nhầy nhụa vung lầy máu tanh tưởi Vũ trụ rung rinh tiếng chửi Tai em đổ chì Miệng may sợi chỉ điều vô địchMắt bịt miếng da lừa đen kịt Đứng giữa bùn lầy kêu gào đồng loại tiến lên kỷ nguyên vô tỉ Hùng hục làm tình trên mảnh dư đồ nhàu nhĩ Phất mảnh khăn tang hiệu triệu Đường chân trời vầng trăng sói treo ngược Cung đình tiệc rượu máu hoan ca Những hình nhân say vũ điệu giáo điều không dứt Mùa gặt đã qua xác chết khô không gọi được hồn Quỷ nhập tràng ghì chặt đôi vú lépGiọt sữa đỏ ngầu liếm lem luốc đôi môi khô nứt nẻKhói cuộn lên đồng ca hiến tế Quỷ vương cười ngằn ngặt dương dương ngạo nghễ Ngai vàng lốc cốc khúc xương khua Em quỳ mọp ôm lấy bàn chân hắc ám Cuồng mê sảng không thôi lảm nhảm Tán tụng xưng hô hỉ hảLũ vong nhân hí hửng vọng triều caTiểu Lục Thần Phong Ất Lăng thành, 1225

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 309KỶ NGUYÊN CƠN HÃI HÙNGNhững quả bom nước treo trên đầuĐợi mưa to đồng loạt xả xuốngCuốn sạch nhà cửa ruộng nươngMùa màng, gia súc, tài sản trôi theo dòng nước Sinh mạng con người như con sâu cái kiến Tiếng oán thán không thấu trời caoCàng chẳng động tâm bọn quyền chức tham lam vô cảm Những nhóm lợi ích cực kỳ ích kỷ Tiền của là mục đích tối tônRừng cạo sạch rồiNúi đồi băm nát Đồng ruộng phân lô bán nền hết ráoHồ đập bao vây Nắng tích nước, mưa đồng loạt xả Thiên tai cộng nhân taiDân bất hạnh gánh chịu cả hai Sống chết mặc bay!Tiếc thayGiờ đây xe sang, sập gụBiệt thự, biệt phủ Đều ngập trong dòng nước lũ Cộng nghiệp chungChỉ tội dân lành kiếp nạn oan khiên Từ điển nhân loại ghi thêm ngôn từ thảm họa: Xả đập, xả hồ Mối tai họa kinh khủng từ bọn điều hành ngu dốtTham lam cạp không sót món gìĂn tàn phá hoại không chừa chiNhững trái tim vô cảm Một dải non sông loang lở Kỷ nguyên cơn hãi hùng Tiểu Lục Thần Phong Ất Lăng thành, 1125

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 310VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠICÔNG VIÊN ROOSEVELT BUỔI TÀN THU Ông đã đến tắm suối và nghỉ dưỡng ở đâyĐồng quê yên ả Núi đồi tịch mịch hoang sơVà người đời ghi nhớ Vị tổng thống vĩ đạiDẫn dắt nước Mỹ chiến thắng cuộc chiến thế giới thứ hai o0oTôi đến đây một buổi tàn ThuSắc màu gấm hoa rực rỡ Thảm lá vàng dưới bầu trời xanh lơ Ngẩn ngơĐất trời vô biênThời gian vô thủy vô chungAnh hùng kiaKẻ cùng đinh nọ Liệu có ý nghĩa gì trong khoảnh khắc không tên o0oNhững chiếc lá vàng hạnh phúc reo vui trong gióBàng bạc rơi hấp thụ cả nắng trời Trong vô thanh sao có vạn lờiCả lá mục thành mùn đen cũng thì thầm trong thớ đấtRồi mùa sau lá lại xanh cànhTrên đỉnh đèo trong buổi tàn ThuĐồng vọng dư âm chương sử cũNgười da trắng đến đây lập quốcMáu thổ dân bản địa thấm đỏ đất nàyBa trăm năm mây trắng còn bayNghìn năm nữa vẫn ùn lên như muôn thuở Hồn người xưa thấp thoáng qua phiến lá Nắng gió hanh vàng buổi Bắc Mỹ tàn Thu Tiểu Lục Thần Phong Ất Lăng thành, 1125

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 311ĐOẠT GIẢI NOBELHắn ngồi lì cả mấy giờ rồi, cứ bóp trán, nhíu mày cố suy tư tầm tứ để viết cho xong mẩu truyện ngắn mà lòng ấp ủ bấy lâu nay. Khổ nỗi cái đầu mít đặc chẳng có tứ nào nảy ra, rị mọ, hý hoáy hoài mà chữ không lấp kín trang vở học trò. Lòng dạ hoang mang nhưng cũng phải tạm dừng vì thấy bà vợ cứ đi ra đi vào đá thúng đụng nia, mặt mày xưng xỉa chửi chó mắng mèo, đôi lúc lại cạnh khóe bóng gió:- Ối giời cao đất dày ngó xuống mà xem này!Có ai khổ như mụ gái già tôi không? Quanh năm cực nhọc làm ăn để nuôi báo cô, khéo bày trò văn vẻ…- Này, này! Bà đừng có mà mồm loa mép giải đấy nhé! Bà bảo ai báo cô?- Ừ thì tôi bảo báo cô đấy! ai báo cô thì tự mà biết lấy, đây không dư nước dãi mà giải thích. Thời buổi này không lo làm ăn kiếm đồng tiền đong bát gạo, suốt ngày cứ ngồi lì ra đấy, rồi mơ mộng chữ với chả nghĩa, rõ vớ vẩn! Mớ chữ ấy có mua nổi một miếng vá trên cái váy đụp của tôi không nào?- Bà đừng có mà chanh chua chát khế như thế nhé! Bà xúc phạm tôi thì được nhưng đừng động đến văn chương chữ nghĩa! Đàn bà đái không khỏi ngọn cỏ biết gì mà lu loa lắm mồm, rách việc!- Ối giời ơi, bớ làng nước ơi! Lại mà trông lão Thộn mắng tôi đây này! Này bà bảo cho mà biết nhá! Gái già này nào dám nói chuyện văn chương! Thiên hạ đoạt giải này giải nọ thế ông có giải gì? Giải rút lưng quần hả? Có giỏi thì tranh đoạt với thiên hạ, tôi nghe giải nô beo nô biếc chi đó danh giá lắm, tiền thưởng cả triệu đô la Mỹ. Ông cố lên đấy nhá, đoạt giải ấy để gái già này nở mặt nở mày với họ hàng làng nước. Tôi xem ti vi tối qua nghe anh Bảy nói nhà văn ta phải đoạt cho được giải nô beo đấy nhá!Nói xong bà vợ cười the thé, cười nham nhở nhe hàm răng cái rụng cái sâu. Bà ấy ngồi phịch xuống đất vén váy đụp lên chùi nước dãi leo ra hai mép. Y ngán ngẩm và cũng thấy xấu hổ trong lòng, không muốn tranh cãi với đàn bà nhưng xét ra bà ấy cũng có lý, măc dù bà ấy mỉa mai dấm dẳng thật sâu cay. Y biết cãi với đàn bà là dại. Anh hùng cái thế trong thiên hạ đánh Đông dẹp Bắc oai hùng là vậy nhưng về đến nhà là một phép nhất vợ nhì giời. Mình là tay hàn sỹ thì làm sao chống nổi bà, thượng sách vẫn là chịu phép, hơn nữa bọn chữ nghĩa vãn kháo nhau “kính vợ đắc thọ” kia mà. Y bỏ bút giấy chỏng chơ trên bàn, bước ra nhà sau lấy cám cho lợn ăn rồi tắm lợn, hốt phân, quét rác… Tuy

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 312VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIthân làm nhưng tâm y vẫn không dứt ra khỏi cái luồng suy tư về tứ của mẩu truyện đang định viết. Thật lòng thì y cũng có phần chán nản vì mình bất tài vô tướng, đã thế cộng với sự chụp mũ hồ đồ của bà vợ nên tâm tư lăn tăn bất an. Bà ấy tuy cay nghiệt nhưng thật tế, thời buổi này mà ngồi viết thì đến cám lợn cũng không có để mà húp. Y lấy chổi xể cọ chuồng lợn mà lòng tức tưởi, nghĩ đến thằng Thái bạn cùng làng, ngày xưa học chung lớp, nó dốt đặc cán mai, ấy vậy mà giờ làm đến bí thư tỉnh Q. Thằng Đức cũng thế, một chữ bẻ hai không thuộc, chuyên trốn học đi đánh đáo nhưng nay làm tổng giám đốc công ty quốc doanh Thuận Thiên Thành. Hồi nẳm, khi thi tốt nghiệp cả hai đứa mua bằng B tiếng Anh nộp vô, vậy mà giờ danh giá tai to mặt lớn, giàu nức đố đổ vách. Còn thân phận mình nổi tiếng học giỏi, văn hay chữ tốt vậy mà cứ ì ạch làm anh nhân viên quèn, tối ngày rặn mớ chữ, về nhà bị mụ vợ già xỉa xói linh tinh. Y nhớ lời sỉ nhục của thằng Thái nói hôm gặp nhau buổi tiệc cưới con của lão Đại:- Ông vẫn còn mơ mộng viết lách à? Sách bán chạy không? Nói thật với ông chứ tiền ông bán sách không bằng tiền một lần tôi bo cho con phò ở quánkaraoke Thiên ĐườngY nóng mặt nhưng cố kiềm chế:- Ông đem chữ nghĩa ra so với con phò được sao? Đạo nghĩa để đâu?- Ối giời, rõ vớ vẩn, thời đại này mà còn nói đạo nghĩa, ông quả là lạc hậu tận cùng. Ngày nay đứa nào có tiền đứa đó làm vua, mục đích phải đạt được không kể là phương tiện gì. Ông dẹp quách chuyện viết lách đi, ai đọc mà viết? hơn nữa trí tuệ nhân tạo nó có thể viết vô thiên lủng.- Trí tuệ nhân tạo chỉ là máy móc kỹ thuật, nó không có trái tim, tâm hồn làm sao có cảm xúc thật được!- Cần đách gì linh hồn với chả cảm xúc. Trí tuệ nhân tạo nó làm được tất cả, làm tuốt tuồn tuột. Văn chương chữ nghĩa là cái thá gì, thú thật với ông chứ tôi làm đến bí thư nhưng cả đời chưa đọc lấy một trang sách.- Thảo nào đất nước như thế này, quan chức như thế ấy!Thằng Thái cười the thé, vẻ mặt đắc thắng, giọng càng hợm hĩnh, cái thái độ của kẻ được thời đắc thế rất ngông nghênh chẳng xem thiên hạ ra gì:- Ông mở mắt ra mà xem, không chỉ mình tôi đâu nhá! Cu Thẹo học cùng khóa làm chủ tiệm nước nó có đọc chữ nào đâu, ngay cả ghi sổ tang mà còn cầm miếng bùa mẫu do đàn em soạn sẵn trong tay. Thằng Lịnh lớp sử giờ làm tổng

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 313biên tập báo Quần Anh cũng chỉ lấy bài trên mạng chứ có viết bài nào ra hồn thì nói gì đến đọc sách. Thằng Khương làm giám đốc sở, quanh năm rượu chè gái gú, tay sờ vú bóp mông chứ nào đụng đến sách báo… Chỉ có mỗi ông còn cặm cụi như lão già lẩn thẩn ngày đêm mài mòn mông để viết lách. Tôi thật sự lấy làm quan ngại và thương hại lắm!- Ê, đừng ỷ thế thần nói càn! Tôi không cần ông thương hại. Ngày xưa ông đã từng đi học ắt ông còn nhớ câu: “Ngoại môn tam thốn trúc/ nội viện thiên kim thư”?Thằng Thái cười sằng sặc sùi cả bọt mép, nó cười như thể chưa bao giờ được cười. Nó cười rung rinh nọng mỡ nơi cổ, mặt đỏ khé, cái bụng như mụ chửa chín tháng nung núc mỡ rung giật giật. Nó cười rũ ra rồi bảo:- Ông quả là người muôn năm cũ, tưởng không lạc hậu nhưng lại lạc hậu không tưởng. Thời đại 5.0 mà còn nói chuyện “tam thốn trúc với thiên kim thư”. Ờ, mà ông cũng có chỗ đúng, thiên kim và ngàn vàng đó, vàng là số một, giờ một cây vàng là mấy ngàn đô la Mỹ…Ông có mơ mộng gì đi nữa cũng nên nhớ một điều: Đứa nào có tiền đứa đó có quyền!- Thế ông có biết cái tay đại gia gì đó vẫn thường xưng “qua” nói: “tiền nhiều để làm gì?” không?Thằng Thái vẫn cười không dứt, nó cười như thể cười thay phần của y:- Tiền nhiều để ngồi ghế cao, mua xe xịn, mua cả tờ báo nuôi đám bồi bút viết bài tâng bốc mình! Tiền nhiều để làm gì hả? làm bí thư như tao nè, làm giám đốc sở như thằng Khương…Còn không tiền thì bị mụ vợ chì chiết, mắng mỏ như mày đó! Vì không tiền nên mày mới cho lợn ăn, tắm lợn mỗi ngày còn tao với tụi thằng Khương, thằng Đức thì cho đào thổi kèn, tắm tiên mỗi ngày.Y cảm thấy bị xúc phạm nặng nề, dù đó là sự thật, cái sự thật phũ phàng đầy cay đắng. Cho dù nó làm lớn, giàu có nhưng nó cậy thế để dạy khôn mình, mạ lỵ mình. Thời đại kim tiền, kẻ có tiền là có quyền, ngồi cao, ăn bốc nói bậy, đăng đàn nói xàm, chụp mũ người khác. Nào chỉ có thằng Thái hay mấy tay làm lớn xứ mình. Ngay cả ông trùm xứ Mỹ cũng y hệt vậy. Y nghĩ ngợi lung tung, đầu óc mông lung rối nùi. Y không biết nên nói gì hay rút lui, trong phút giây lưỡng lự thì thằng Thái lại tiếp:- Cỡ như ông thì coi như vất đi, chỉ vì mớ chữ nghĩa mà ngu ngơ lạc hậu. Thiên hạ giờ khối đứa chữ không đầy lá mít mà làm nên ông nọ bà kia, giàu sang quyền thế, muốn làm gì thì làm. Thú thật với ông, cùng là bạn học cũ nhưng ngày xưa tôi học dốt hơn ông. Ngày nay thì ông thấy rồi đó, tôi làm vua

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 314VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠImột cõi, ở địa phương này bố thằng nào dám đụng đến tôi, còn ông thì…đến vợ nó còn khinh thì nói gì thiên hạ ngoài đời.Thấy thằng Thái hống hách, hợm hĩnh quá đáng. Y bực mình gằn giọng:- Ông có tin là tôi có thể đưa ông vào trong truyện của tôi, cho ông hóa thân thành một tay quan chức tồi, ăn bẩn, phá phách?Thằng Thái câng mặt thách thức:- Ông có tin là tôi sẽ cho người còng đầu ông, đem đốt hết sách của ông, phá nát cái chuồng lợn nhà ông?- Đúng, ông có thể vì quyền hành nằm trong tay nhưng ông còn nhớ ngày xưa Tần Thủy Hoàng đốt sách chôn nho? Sách có thể đốt nhưng tư tưởng trong sách vẫn tồn tại với loài người. Nào chỉ có mỗi Tần Thủy Hoàng, sau cuộc nội chiến xứ mình, sách cũng bị đốt giữa thành đô… nhưng tư tưởng trong sách làm sao đốt được!Thằng Thái câm nín, mặt mày có vẻ giận dữ nhưng cố kìm xuống. Nó biết thái độ ngông cuồng ngạo mạn và hồ đồ không thể áp đảo được y, cái mớ lý luận chính trị mà nó trang bị không thể bẻ được cái lý của y. Thằng Thái hậm hực nói câu chót trước khi bỏ đi:- Đồ mọt sách, cuồng chữ, vô tích sự!Chuyện trong buổi tiệc cưới những tưởng dừng ở đây, nào ngờ có kẻ nào mách lẻo đem ton hót với mụ vợ tào khang của y. Chiều hôm kia y vừa đi làm về, mụ ấy nhảy nhổm lên, vạch váy vỗ bàch bạch, mồm tru tréo:- Tôi cắn cơm cắn cỏ lạy ông, ông tha cho tôi, mẹ con tôi sống nhờ đàn lợn. Ông đụng đến lão bí thư đó có mà chết! Lão ấy cho người phá chuồng lợn thì mẹ con tôi ra chợ ăn mày. Cái quân ấy không phải dạng vừa đâu! Chúng phá chuồng lợn thì ông đến cám cũng không có mà húp! Ối giời ơi là giời! làm ơn ngó xuống, sao thân phận gái già này khốn khổ thế! Vô phước vớ phải lão chồng gàn, quanh năm suốt tháng rị mọ với mớ chữ ấm ớ không đủ tiền mua bát nước xáo, đã vậy còn gây thù chuốc oán với lão bí thư. Ông làm ơn tha cho mụ này, bỏ ngay việc viết lách vô tích sự ấy đi. Ông còn mơ mộng giải nô beo nô biếc thì mẹ con tôi chết cả nút. Ông giỏi thì ra ngoài kia làm ông nọ bà kia như lão Thái, lão Khương ấy đấy nhé! Nếu đoạt giải Nô Beo thì vợ con cũng nở mặt nở mày nhưng xem ra hão huyền quá, chi bằng làm tai to mặt lớn còn có cửa! Ối giời ơi sao mà thân tôi khốn khổ thế này! Vợ chồng ăn ở với nhau mấy mặt con rồi, nay tôi xin ông, cắn cơm cắn cỏ lạy ông đấy, bỏ đi, bỏ hết

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 315mộng mị văn chương Nô Beo Nô Biếc. Lúc trước tôi nói vậy là khích tướng ông đấy thôi chứ nào có ý xúi ông tranh giải, mà dù ông có muốn tranh đoạt cũng không sao đoạt được đâu, bằng chứng cái giải rút lưng quần của hũ mắn xứ mình ông còn chưa đoạt được thì nói gì đến giải quốc tế. Ông ơi, tôi nhà quê dốt nát nói ra thì ông khinh chứ thật ra tôi thấy tài năng là một chuyện, còn phước phần nữa rất quan trọng ông ạ! Thiên hạ còn khối kẻ tài hơn những người được giải nhưng họ lại không có phần. Ông liệu mà giải nghệ đi, vợ chồng hú hí với nhau xem ra còn thú hơn cái giải Nô Beo của bọn Tây cà lồ mắt xanh mũi lõ. Xưa kia tôi lấy ông vì mê ông thuộc hạng văn chương chữ nghĩa, nay tôi khổ với ông cũng bởi mớ chữ nghĩa văn chương. Văn chương chữ nghĩa danh giá đâu chẳng thấy chỉ thấy họa thế này. Thảo nào cụ Tản Đà đã bảo:” Văn chương hạ giới rẻ như bèo” thời cụ ấy chưa có internet, chưa có mạng xã hội, máy vi tính, điện thoại thông minh…Con người chỉ có mỗi mớ chữ thôi, ấy thế mà cụ còn ca cẩm như cóc kêu trời mưa, nếu cụ sanh vào thời đại hôm nay không chừng cụ ấy nhảy sông ôm trăng chứ chẳng phải chơi. Mà nào có mỗi cụ Tản Đà. Cụ Nguyễn Văn Vĩnh còn khóc rống lên kia :”Nhà Văn An Nam khổ như chó”. Chưa hết, đến chí sĩ Phan Bội Châu còn hạ bút:” Lập thân tối hạ thị văn chương” Thế đấy ông ạ, liệu mà buông xuống đi nhá!Mụ vợ khóc rống lên, tuôn thốc tuôn tháo ra bao nhiêu là văn tự chữ nghĩa như thể suối lũ mưa nguồn, chữ nghĩa cuồn cuộn tuôn, văn chương cấu tứ cứ như một tài tử. Y lõ mắt. Y chết lặng cả người, không ngờ mụ vợ tấm mẳn của mình là một cái mỏ có trữ lượng ngôn từ kinh hồn đến thế! Y những mong sao có được một phần trăm cái mỏ chữ nghĩa trong bụng của mụ vợ. Y nhìn mụ vợ như thể một thần chữ. Ngày xưa có kẻ từng tự phụ:”thiên hạ có ba bồ chữ thì ta có cả ba bồ”, nào ngờ ngày nay mụ vợ của y cũng chừng ấy bồ chứ chẳng phải chơi! Phải chi mụ ấy sang cái mớ chữ trong bụng của mụ ta cho y thì phen này y sẽ đoạt cái giải Nô Beo cho anh Bảy niễng vui lòng. Y nhìn mụ vợ lần nữa, mắt sáng lên tia hy vọng, biết đâu những lúc ăn nằm với nhau thì chữ nghĩa trong bụng của mụ ấy sẽ thẩm thấu qua y và cái giải Nô Beo văn chương không thể nào trượt khỏi tay y. Nghĩ đến đây y sung sướng lâng lâng, tinh thần bay bổng, vẻ mặt tươi tỉnh chứ không còn nhăn nhở nhàu nhĩ. Y lặng lẽ ra sau nhà lấy cám cho lợn ăn rồi xắn tay áo tắm lợn.Tiểu Lục Thần PhongẤt lăng thành, 1225

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 316VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠICÔNG VIÊN ROOSEVELT BUỔI TÀN THU Ông đã đến tắm suối và nghỉ dưỡng ở đâyĐồng quê yên ả Núi đồi tịch mịch hoang sơVà người đời ghi nhớ Vị tổng thống vĩ đạiDẫn dắt nước Mỹ chiến thắng cuộc chiến thế giới thứ hai o0oTôi đến đây một buổi tàn ThuSắc màu gấm hoa rực rỡ Thảm lá vàng dưới bầu trời xanh lơ Ngẩn ngơĐất trời vô biênThời gian vô thủy vô chungAnh hùng kiaKẻ cùng đinh nọ Liệu có ý nghĩa gì trong khoảnh khắc không tên o0oNhững chiếc lá vàng hạnh phúc reo vui trong gióBàng bạc rơi hấp thụ cả nắng trời Trong vô thanh sao có vạn lờiCả lá mục thành mùn đen cũng thì thầm trong thớ đấtRồi mùa sau lá lại xanh cànhTrên đỉnh đèo trong buổi tàn ThuĐồng vọng dư âm chương sử cũNgười da trắng đến đây lập quốcMáu thổ dân bản địa thấm đỏ đất nàyBa trăm năm mây trắng còn bayNghìn năm nữa vẫn ùn lên như muôn thuở Hồn người xưa thấp thoáng qua phiến lá Nắng gió hanh vàng buổi Bắc Mỹ tàn Thu Tiểu Lục Thần Phong Ất Lăng thành, 1125

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 317UỐNG NƯỚC NHỚ NGUỒNUống nước nhớ nguồn...Dân tộc Việt Nam mấy ngàn năm văn hiếnĐâu dễ gì quên nguồn cội Tổ TiênChân bườc đi lòng trặng trĩu ưu phiềnNgoảnh mặt lại...quê hương dần khuất dạng...Mắt đăm đăm nhìn mây trôi lãng đãngLòng dặn lòng xin hẹn một ngày maiBước trở về trong rực rỡ tương laiĐể không thẹn hồn thiêng sông núi ViệtĐể không hổ danh anh hùng tuấn kiệtMẹ sinh ra, mẹ hãnh diện đàn conÝ chí quật cường, trung dũng sắt sonVì vận nước, đành cúi đầu chấp nhận..Năm mươi năm nơi phương trời lận đậnLàm được gì...cho rạng rỡ Tổ TôngLo kế sinh nhai, mưu cầu sự sốngĐất nước người ai sống chết mặc ai !Thời gian đâu nghĩ tới chuyện ngày maiÔi ! mộng ước như vầng mây bao phủ...Dẫu không quên, dẫu lòng luôn ấp ủĐành buông xuôi cho năm tháng dần quaCác con đây tủi hổ với sơn hàChẳng thể hiện lời thề trong quá khứ

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 318VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIXin gục mặt, xin một lần tha thứĐàn con xưa mòn mỏi kiếp ly hươngĐàn con xưa dầu dãi tóc pha sươngCòn đâu nữa oai hùng như thuở trướcCòn đâu nữa nhịp quân kỳ tiến bướcÔi, chỉ còn trơ lại chút tàn hươngThân dật dờ trong kiếp sống nhiễu nhươngNhìn về quê Mẹ ruột đau như cắt !!!Năm mươi năm Mẹ trông chờ mỏi mắtĐàn con xưa...thân chiến bại không vềNgày qua ngày trong vùng tối u mêMiếng cơm, manh áo biết gì hơn nữa !Nuôi chí lớn trong óc tim mục rữaBuông xuôi tay cho nhuệ khí một thờiBiết ngày mai có về được quê tôiGửi gấm nắm xương tàn trên đất mẹHay muôn thuở là linh hồn lặng lẽNơi xứ người quạnh quẻ lệ từng đêmNăm mươi năm ...vẳng tiếng Mẹ ru êmCon ơi ...uống nước nhớ nguồn...đừng quên ?nguyễn phan ngọc an mùa Thanksgiving 2025 California

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 319KỶ NIỆM VUI VỀ TRUYỆN CỦA NHÀ VĂN DOÃN QUỐC SỸTùy Bút Hồng Thủy Tin Nhà văn lão thành DOÃN QUỐC SỸ mất tôi rất buồn, dù biết ông đã quá thọ 103 tuổi. Ông là một nhà văn nổi tiếng mà tôi rất ngưỡng mộ. Ngay từ thời còn là cô nữ sinh TRƯNG VƯƠNG tôi đã say mê đọc các tác phẩm của ông. Truyện dài tôi thích nhất là DÒNG SÔNG ĐỊNH MỆNH và truyện ngắn tôi thích nhất là KHU VƯỜN BÊN CỬA SỔ (KVBCS )KVBCS là một truyện tình, trong đó có câu tán đào thật hay của nhân vật nam, tôi quên tên chàng ta nhưng nhớ tên người yêu của chàng là LINH một cô gái đẹp ăn mặc rất thời trang. Một hôm gặp nàng, chàng đã nhìn say đắm và nói: \" Một trong những bổn phận cao quí nhất của đàn bà là làm đẹp, anh chưa thấy ai làm tròn bổn phận đó bằng em \". Câu nói đó làm tôi chợt nhận ra mình chả biết làm bổn phận cao quí một tí tẹo nào cả. Tôi vội soi gương và thấy mái tóc ngắn uốn quăn của tôi trông hơi quê và ngố. Áo dài thì mặc rộng thùng thình không eo ót gì hết, bên trong còn mặc áo lót cụt tay trông giống như 'tom boy', đến nỗi hồi học đệ lục năm 14 tuổi, chúng tôi một nhóm bạn thân đã đặt nick name cho nhau. Tôi không nhớ con bạn \"mắc dịch\" nào đã đặt cho tôi cái tên quái đản là \"TRẦN CU\", vậy mà tôi ngây thơ vô số tội, hí hửng nhận ngay, lại còn cười hinh hích có vẻ khoái chí vì thấy cái tên rất hợp với tính tình như con trai của mình. Bích Huyền yểu điệu con gái hơn nên được đặt là \"PHẠM THỊ NINH LOONG\"( có lẽ vì hay mặc áo dài hàng mềm mại ny lông). Ngọc Trâm Trưởng ban văn nghệ của trường, trên tôi 1 lớp, múa rất dẻo hay dậy tụi tôi tập múa. Nàng đã trổ mã, 2 cái mông tròn tròn lắc lư khi múa nên được đặt là \"TRÂM HAI THÙNG\". Bây giờ tất cả trên 80 tuổi, mỗi lần gặp nhau chúngtôi vẫn còn vui vẻ nhắc lại những cái tên bất hủ đó.Sau khi đọc truyện KVBCS, biết được bổn phận cao quí của liền bà, tôi bèn thay đổi ngay \"tút suỵt\". Tôi bắt đầu để tóc dài, gội đầu bằng nước bồ kết với chanh cho tóc láng mướt. Giã từ ngay cái áo lót cụt tay mặc trong áo dài dầy cộm và thay bằng cái soutien nhẹ nhàng may bằng hàng ren của Pháp. Tôi đã biết mua guốc cao gót của tiệm NHƯ Ý ( tiệm guốc nổi tiếng thời bấy giờ ) để

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 320VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIđi cho yểu điệu. Tóm lại tôi hoàn toàn thay đổi, biết làm đẹp là nhờ đọc truyện của nhà văn DOÃN QUỐC SỸ.Chưa hết, trong KVBCS còn có hai câu mô tả về tình yêu của LIỀN ÔNG thật chính xác:\" Đàn ông như một con tầu khao khát đường thiên lý. Mỗi hình ảnh đẹp họ gặp là một nhà ga. Trước nhà ga nào con tầu cũng dừng lại, nhưng không quên đi tiếp, để lại được dịp ngừng ở một nhà ga khác. Và \" Tình yêu của người đàn ông như một chùm nho, đôi khi nó mất đi vài quả, người đàn bà không biết, thành tưởng như nó vẫn còn nguyên vẹn\"Hai câu nhận xét về đàn ông của nhà văn DOÃN QUỐC SỸ cứ ám ảnh tôi trong những năm đầu mới lập gia đình. Hồi đó nhà tôi là Hạm trưởng chiến hạm HQ 401, quanh năm suốt tháng xa nhà, lênh đênh trên biển. Nay ghé bến này, mai ghé bến khác. Vợ ở xa tít mù khơi thì làm sao tránh được chuyện \" ma ăn cỗ \". Tôi ở nhà với mẹ chồng, vì sợ ma nên không dám ở một mình. Mẹ chồng tôi rất ngoan đạo. Hết sáng lại chiều, bà dắt tôi đi nhà thờ liên miên. Tôi cứ thì thầm cầu nguyện xin Chúa cho chùm nho của tôi đừng mất đi nhiều quả quá. Tôi không dám mơ mộng chùm nho của tôi còn nguyên vẹn, vì với cái mã bảnh bao, thêm bộ đồ HẢI QUÂN bắt mắt và cái tài đấu hót của chàng thì chắc chắn chùm nho của tôi bị vặt lia chia. Tôi biết Nhà văn DOÃN QUỐC SỸ là một người mẫu mực, đứng đắn, mà sao ông rành tâm lý mấy ông chồng ăn chơi quá vậy? Báo hại tôi cứ bị hai câu nói về liền ông của ông ám ảnh, khiến lúc trẻ tôi luôn nhìn chồng bằng đôi mắt nghi ngờ và cứ tưởng tượng mặt chàng hình như có vẻ \"gian gian\".Tôi viết kỷ niệm về Tác phẩm của ông hơi nhiều, xin trở lại về cuộc gặp gỡ ông bà. Tôi được gặp và quen biết ông bà khi ông bà mới sang MỸ và về vùng Thủ đô RA MẮT SÁCH. Tôi cũng góp phần mời khách cho buổi RMS của ông và có biếu bà một cái ví mầu đen rất đẹp. Bà rất thích và dùng thường xuyên ( nghe bà nói vậy ). Sau đó tôi có viết bài tường thuật về buổi RMS trong mục CÁNH NHẠN MIỀN ĐÔNG của NGUYỆT SAN PHỤ NỮ VIỆT ở CALI và gửi xuống TEXAS biếu ông bà. Trong Số báo đó, có bài TÙY BÚT \"Mùa Xuân Không Trở Lại\" viết về MẸ của tôi. Ông bà đọc rất thích. Ông viết một lá thơ dài, khuyến khích tôi đừng bao giờ bỏ viết . Thời đó chưa có email,

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 321thơ chỉ viết bằng tay nên rất quí. Nhờ có sự khuyến khích của ông và nhà văn VÕ PHIẾN ( tôi cũng viết một bài tường thuật về ĐÊM VINH DANH VÕ PHIẾN ở VIRGINIA trên tờ PHỤ NỮ VIỆT, ông VÕ PHIẾN đọc rất thích, viết cho tôi một lá thư cám ơn nhờ nhà văn PHAN LẠC TIẾP chuyển ) vì vậy mà tôi cố gắng tiếp tục viết dù lúc đó đời sống quá bận rộn với việc cơm áo gạo tiền. Sau lần dọn nhà, tôi đã làm thất lạc hai lá thơ mà tôi quí nhất của Nhà văn DOÃN QUỐC SĨ và Nhà văn VÕ PHIẾN. Cả hai ông đã ra người Thiên cổ. Chắc hai ông đang thảnh thơi đàm đạo Thơ Văn ở một vùng đầy hoa thơm cỏ lạ . Xin vĩnh biệt Nhà văn DOÃN QUỐC SỸ, thần tượng thời tuổi trẻ của tôi.Hồng Thủy

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 322VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠINỐT LẶNG ĐONG ĐẦY anh viết bài thơ với công suất chiều dự án nhớ đã đan màu mô phỏng vùng áp thấp của mùa quên lạnh cóng tưới một câu hò ướt phía sau lưng Từng nhát chổi xanh xua ngày di động chở một vùng em về phía tương tư miền nghi hoặc nới dây lưng áo rộng những nụ hôn sâu vừa mới nhiễm từ thu thả gió trong nắng gầy đông bắc cướp một bài thơ trong túi áo anh rồi gió chao nghiêng một màu quên lãng cuối một triền thơ vừa mới cựa mình trong nếp gấp thơ, muộn phiền đi vắng rót vợi nỗi buồn ấm phía lo toan đêm nằm mộng thấy câu thề leo dốc dộng mạnh nỗi sầu vách núi kêu oan đời ửng màu buồn thiên vị cơn dôngcùng ngồi đợi giữa hành lang duyên nợ nhật nguyệt chiếu xanh, vàng màu đi, ở sóng của chiều đem đổ lại trên sông dòng sông phố chảy xuyên vào tâm khảm buổi hẹn hò, gót gõ nhịp thơ ngây và nỗi nhớ hơn một lần rơi chạm mắt người thương, một nốt lặng đong đầy Houston ngày 16/9/2025BTTĐặng Toản

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 3231/- Cột Vật Tổ (TOTEM) – nguồn: www.anthroholic.com --TL sưu tầm & dichMục đích của cột vật tổ là gì?Cột vật tổ là những khúc gỗ được người Mỹ bản địa ở vùng Bờ biển Tây Bắc Hoa Kỳ và Canada chạm khắc và sơn vẽ. Chúng là những tài liệu tưởng niệm ghi lại địa vị xã hội, sự giàu có và tầm quan trọng của người đặt làm cột. Hình ảnh con vật hoặc linh hồn được khắc trên cột tượng trưng cho dòng dõi của người chủ gia đình, được thể hiện như một biểu tượng gia đình. Những chiếc cột này cũng tượng trưng cho sự giàu có của chủ sở hữu, bởi vì việc thuê một nghệ nhân để tạo ra chúng rất tốn kém. Mặc dù cột không phải là vật phẩm tôn giáo và không bao giờ được dùng để thờ cúng, nhưng mỗi con vật hoặc linh hồn đều có ý nghĩa, và khi kết hợp lại, chúng tạo thành một câu chuyện hoặc huyền thoại.Tôn giáo vật tổ là gì?Các nền văn hóa khác nhau sử dụng vật tổ như thế nào?Tôn giáo vật tổ là một hệ thống tín ngưỡng dựa trên mối quan hệ huyền bí giữa con người và một thực thể tâm linh, chẳng hạn như động vật hoặc thực vật. Vật tổ tương tác với một nhóm họ hàng hoặc cá nhân, đóng vai trò là biểu tượng hoặc ký hiệu riêng của họ. Các nền văn hóa sử dụng vật tổ khác nhau, với sự khác biệt về điều cốt yếu và hình thức đặc trưng được thể hiện.Vật tổ được xem như bạn đồng hành, người thân, người bảo vệ hoặc tổ tiên, khơi dậy lòng tôn kính, sùng bái, sự nhún nhường, và sợ hãi. Các nền văn hóa sử dụng tên gọi và biểu tượng đặc biệt cho vật tổ, và những người liên quan đến vật tổ phần nào nhận dạng hoặc đồng hóa một cách tượng trưng với vật. Việc giết hại, ăn thịt hoặc chạm vào vật tổ thường bị cấm kỵ.Cột vật tổ của người Mỹ bản địa ở Bờ biển Tây Bắc xác định dòng dõi của người chủ gia đình. Con vật trên cột đóng vai trò như một huy hiệu riêng của gia đình. Những cột này cũng có thể kể lại toàn bộ truyền thuyết gia đình dưới dạng chữ tượng hình (chữ hình vẽ ) để diễn đạt của người nguyên thuỷ-

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 324VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIMặt nạ cũng được làm để chứa đựng linh hồn vật tổ. Người ta tin rằng tổ tiên vật tổ hiện thân trong mặt nạ của nó, đảm bảo sự che chở và mang lại sự an ủi cho thị tộc của vật tổ.Mặc dù vật tổ thường là trọng tâm của các nghi lễ, nhưng nhìn chung người ta đồng ý rằng thuyết vật tổ không phải là một tôn giáo. Thuyết vật tổ chắc chắn có thể bao gồm các yếu tố tôn giáo ở nhiều mức độ khác nhau, cũng như nó có thể được thể hiện cùng với ma thuật. Thuyết vật tổ thường được trình bày và được tin cùng với các loại tín ngưỡng khác, chẳng hạn như thờ cúng tổ tiên, ý niệm về linh hồn hoặc thuyết vật linh. Những sự pha trộn như vậy trong lịch sử đã khiến việc hiểu các hình thức vật tổ cụ thể trở nên khó khăn.Thuyết vật tổ theo nhómThuyết vật tổ theo xã hội hoặc tập thể là hình thức phổ biến nhất của hệ thống tín ngưỡng này. Nó thường bao gồm một hoặc nhiều đặc điểm, chẳng hạn như mối liên hệ huyền bí giữa các loài động vật và thực vật, hiện tượng tự nhiên, hoặc các vật thể được tạo ra với các nhóm có quan hệ huyết thống đơn dòng trực hệ (dòng dõi, thị tộc, bộ lạc, nhóm, bào tộc) hoặc với các nhóm và gia đình địa phương; sự truyền thừa di truyền của vật tổ (phụ hệ hoặc mẫu hệ); tên nhóm và tên cá nhân dựa trực tiếp hoặc gián tiếp vào vật tổ; việc sử dụng các biểu tượng và biểu tượng vật tổ; những điều cấm kỵ và hạn chế có thể áp dụng cho chính loài đó hoặc có thể giới hạn ở một số bộ phận của động vật và thực vật (những điều cấm kỵ một phần thay vì một phần vật tổ); và mối liên hệ với một số lượng lớn động vật và vật thể tự nhiên (vật tổ đa dạng) trong đó có thể phân biệt giữa vật tổ chính và vật tổ phụ (vật tổ liên kết).Vật tổ giáo, một hệ thống tín ngưỡng mà con người được cho là có quan hệ họ hàng hoặc mối quan hệ thần bí với một thực thể tinh thần, chẳng hạn như động vật hoặc thực vật. Thực thể, hay vật tổ, được cho là tương tác với một nhóm họ hàng hoặc một cá nhân nhất định và đóng vai trò là ký hiệu hoặc biểu tượng của họ.Vật tổ: Chúng là gì và mục đích của chúng là gì? - Vladi BergmanThuật ngữ vật tổ bắt nguồn từ bộ tộc Ojibwa. Nó là một vật linh thiêng, một linh hồn, hoặc một biểu tượng đại diện cho một thị tộc, một gia đình, một dòng dõi, một bộ tộc, hoặc một nhóm người. Niềm tin đằng sau nó dựa trên các vị

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 325thần và linh hồn bảo hộ, không chỉ giới hạn ở người bản địa ở Mỹ mà còn ở nhiều nền văn hóa trên thế giới. Những nơi như Châu Phi, Ả Rập, Bắc Cực, Châu Á, Úc và Châu Âu được biết là có vật tổ, nhưng có thể không đề cập đến chúng theo nghĩa tâm linh.Trong Tân Shaman giáo và Tân Thời đại đương đại, việc sử dụng thuật ngữ \"vật tổ\" là để chỉ sự đồng nhất cá nhân với một linh hồn hướng dẫn hoặc bảo hộ. Có những tôn giáo vật linh gắn liền với tín ngưỡng vật tổ, do đó vật tổ được đại diện bởi một loài động vật hoặc một số hình tượng tự nhiên khác.Khái niệm về Totem giáoTotem giáo về cơ bản là một khía cạnh của thuyết vật linh, niềm tin rằng mọi thứ trong tự nhiên đều sở hữu một linh hồn. Trong các xã hội vật tổ, mỗi nhóm hoặc thị tộc đều có một vật tổ cụ thể. Vật tổ này được cho là hiện thân cho bản chất và bản sắc tâm linh của nhómĐặc điểm của Totem giáoBiểu tượng: Totem đại diện cho một thị tộc hoặc một nhóm và đóng vai trò là biểu tượng của thị tộc hoặc nhóm đó.Kết nối Tổ tiên: Totem thường được coi là tổ tiên, hướng dẫn linh hồn hoặc vật bảo vệ.Những điều cấm kỵ: Có một số hạn chế và phong tục nhất định liên quan đến totem trong các nền văn hóa khác nhau.Sự xuất hiện và phân bố của Totem giáoKhái niệm totem giáo đầu tiên xuất hiện trong các cộng đồng bản địa ở Bắc Mỹ và Úc. Tuy nhiên, theo thời gian, dấu vết của totem giáo đã được tìm thấy trong nhiều nền văn hóa khác nhau trên thế giới .Bắc MỹNhiều bộ lạc người Mỹ bản địa đã tuân theo các tập tục totem. Ví dụ, người Ojibwe xác định totem dựa trên thị tộc của họ, mỗi thị tộc được đại diện bởi một loài chim hoặc động vật khác nhau .Úc

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 326VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠICác bộ lạc thổ dân Úc nổi tiếng với hệ thống vật tổ phức tạp. Vật tổ có thể là động vật, thực vật, hoặc thậm chí là một thiên thể, được coi là hiện thân tự nhiên của linh hồn tổ tiên.Khu vực Vật tổ nổi bậtBắc Mỹ (Ojibwe): Nhiều loài chim và động vậtÚc : Động vật, thực vật, thiên thể…Những diễn giải lý thuyết về thuyết vật tổ--Emile Durkheim -Emile Durkheim, một nhà xã hội học người Pháp, đã lý giải thuyết vật tổ là hình thức thực hành tôn giáo sớm nhất. Theo ông, vật tổ về cơ bản là hiện thân của chính xã hội, tượng trưng cho sự thống nhất và các giá trị chung của xã hội.--Claude Lévi-Strauss - Trái ngược với lý giải của Durkheim, nhà nhân chủng học Claude Lévi-Strauss cho rằng thuyết vật tổ là một hình thức phân loại. Ông lập luận rằng các loài vật tổ được chọn không phải vì phẩm chất tâm linh của chúng mà là một phương tiện logic để phân loại và tổ chức thế giới.Vai trò của thuyết vật tổ ngày nayNgày nay, thuyết vật tổ tiếp tục ảnh hưởng đến nhiều nền văn hóa khác nhau trên thế giới. Ví dụ, ở Úc, vật tổ vẫn là nền tảng của quyền và trách nhiệm về đất đai giữa các cộng đồng thổ dân. Hơn nữa, vật tổ đóng vai trò như một hình thức nhận dạng, thường xuất hiện trong tên gọi của bộ lạc, hình xăm và các hình thức biểu đạt văn hóa khác.Kết luậnMặc dù là sản phẩm của các nền văn hóa truyền thống, thuyết vật tổ vẫn có ý nghĩa quan trọng trong xã hội hiện đại. Nó là minh chứng cho những cách thức phức tạp mà con người liên hệ với thế giới xung quanh. Hệ thống tín ngưỡng đa dạng này bao hàm nhiều hoạt động tâm linh và xã hội phong phú, khiến nó trở thành một chủ đề hấp dẫn cho nghiên cứu về nhân loại học.Nguồn[1] Frazer, J.G. (1910). Totemism and Exogamy. Macmillan.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 327[2] Eliade, M. (1958). Patterns in Comparative Religion. Sheed & Ward.[3] Leacock, E., & Lee, R. (1982). Politics and History in Band Societies. Cambridge University Press(theo wiki)==Vật tổ hay tô-tem là vật thể, ý niệm hay biểu tượng linh thiêng có ý nghĩa đối với một cộng đồng người nhất định. Tô-tem giáo là một tập tục có từ thời kì các thị tộc. Thời kì này nhận thức con người còn hoang sơ, con người vẫn còn khiếp sợ sức mạnh của tự nhiên, bởi vậy nhiều thị tộc, bộ lạc lấy một con vật nào đó coi như vật tổ của mình. Dấu tích của nó vẫn còn đến tận ngày nay qua một số họ của người Trung Quốc như: Mã (ngựa), Long (rồng). Đây là một tín ngưỡng rất phổ biến ở các dân tộc từ Á sang Âu.=Chim Lạc là một sinh vật truyền thuyết của người Việt cổ và được xem là vật tổ của cư dân thời kỳ văn hóa Đông Sơn trong buổi đầu hình thành nhà nước Văn Lang-Âu Lạc. Hình ảnh một con chim Lạc là biểu tượng được tìm thấy trên mặt của Trống Đồng[1][2][3]. Có ý kiến xem chim Lạc được xem là biểu tượng của nước Âu Lạc[4]. Nghĩa của từ \"Lạc\" trong cụm từ \"chim Lạc\" có nhiều tranh luận và khảo cứu, sự đồng thuận nhiều hơn cả cho rằng, chữ \"Lạc\" này có xuất xứ từ chữ \"Lạc điền\" (ruộng nước). Thời Hùng Vương đã dùng rất phổ biến chữ \"lạc\" này: Lạc Việt, Lạc vương, Lạc hầu, Lạc tướng, Lạc dân, Lạc điền[5].1. Chim Lạc của người Việt.2. Tứ linh của người Hán.3. Chó sói của người La Mã và người Liêu.4. Truyền thuyết về Tứ Linh và ý nghĩa trong văn hóa thờ cúng tâm linh5. Tứ Linh là bốn linh vật quan trọng trong văn hóa dân gian của người Việt từ ngàn đời nay. Mỗi linh vật đại diện cho một chòm sao, một phương trời, một yếu tố tạo nên vũ trụ, tạo nên sự hòa hợp và cân bằng, mang tới bình an và những điều may mắn

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 328VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI.Ảnh chụp bức phù điêu Tứ Linh (Long, Ly, Quy, Phụng) sơn son thếp vàng tại Đền thờ Đức Thánh Trần, Quận 1-Bình phong long mã tại trường Quốc Học Huế, TP. HuếNgày nay, hình ảnh Tứ Linh thường xuất hiện trên các bức họa chủ đề dân gian, không gian linh thiêng và đặc biệt là trong không gian thờ, cụ thể như trên lư hương, bàn thờ, tủ thờ, chân đèn, hoành phi câu đối, cửa võng,... để thu hút linh khí của trời đất, mong cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, sự bình an và may mắn cho gia đình.Tứ Linh, còn được gọi là Tứ Thụy, là bốn loài linh thú lớn trong thần thoại Trung Hoa và các nước Đông Á tượng trưng cho sự cát tường và điềm tốt lành, bao gồm Long (rồng), Lân (kỳ lân), Quy (rùa) và Phượng (phượng hoàng). Tứ Linh, theo Kinh Lễ, là \"Lân Phượng Quy Long\". Bên cạnh đó, cũng có \"Thiên Chi Tứ Linh\", hay Tứ Tượng bao gồm Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước, Huyền Vũ là đại diện của bốn phương Đông, Tây, Nam, Bắc, là khái niệm

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 329phân biệt với Tứ Linh.[2] Trong bốn loài thú thì kỳ lân, rồng và phượng, đều là những loài vật trong thần thoại và không có thựcMột cột totem ở Công viên Stanley, Vancouver, British Columbia (ảnh chụp ngày 11/11/2010)(© Island Images/Dreamstime)

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 330VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠICột Totem ở Vịnh AlertMột trong những cột Totem ở Vịnh Alert, British Columbia, được coi là cột Totem lớn nhất thế giới.(Ảnh: Thư viện và Lưu trữ Canada/C-003107)===Cột totem (còn được gọi là cột tượng đài) là một công trình kiến trúc lớn được chạm khắc từ gỗ tuyết tùng, do người bản địa vùng Bờ biển Tây Bắc tạo ra để làm dấu hiệu, lịch sử phả hệ và đài tưởng niệm. Những nghệ nhân chạm khắc nổi tiếng nhất bao gồm Mungo Martin, Charles Edenshaw, Henry Hunt, Richard Hunt và Stanley Hunt.Cột vật tổ là gì?Cột vật tổ hay cột tượng đài là một công trình kiến trúc lớn do người bản địa Bờ biển Tây Bắc tạo ra, thể hiện lịch sử của một quốc gia, gia đình hoặc cá nhân, đồng thời thể hiện quyền sở hữu của họ đối với một số vùng lãnh thổ nhất định, các bài hát, điệu nhảy và các khía cạnh khác trong văn hóa của họ. Cột vật tổ cũng có thể được sử dụng như một tượng đài kỷ niệm hoặc để kể

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 331chuyện. Được chạm khắc từ những cây tuyết tùng đỏ lớn, thẳng đứng và được sơn màu sắc tươi sáng, cột vật tổ đại diện cho văn hóa và nghệ thuật bản địa của người bản địa Bờ biển Tây Bắc.Bằng chứng khảo cổ học cho thấy người dân ở Bờ Tây Bắc là những người đầu tiên tạo ra cột vật tổ trước khi người châu Âu đến. Phong tục này sau đó lan rộng về phía nam dọc theo bờ biển đến phần còn lại của British Columbia và Tiểu bang Washington. Các dân tộc Đầu tiên được công nhận là những người tạo ra cột vật tổ sớm nhất bao gồm người Haida, Nuxalk (Bella Coola), Kwakwaka’wakw, Tsimshian và Łingít. Người Salish Bờ biển cũng chạm khắc gỗ tuyết tùng, nhưng đây không phải là cột vật tổ thực sự. Họ chạm khắc những tấm ván gỗ gắn vào bên trong hoặc bên ngoài nhà thờ của họ.Sự xuất hiện của người châu Âu đã thay đổi cấu trúc của các cột vật tổ đương đại, khi họ giới thiệu các vật liệu và công cụ chạm khắc mới cho người bản địa thông qua thương mại vào thế kỷ 19. Quá trình thực dân hóa cũng đe dọa sự tồn tại của các cột vật tổ. Bắt đầu từ thế kỷ 19, chính phủ liên bang đã tìm cách tiếp nhận các dân tộc Đầu tiên bằng cách cấm các hoạt động văn hóa của họ trong Đạo luật Người da đỏ, bao gồm cả lễ hội potlatch, nghi lễ mà các cột vật tổ thường được dựng lên. Cho đến khi lệnh cấm Potlatch được dỡ bỏ vào năm 1951, các cột totem đã bị người châu Âu di chuyển và chiếm đoạt, tịch thu từ nhà của họ và mang đến các bảo tàng và công viên trên khắp thế giới. Các nhà truyền giáo Cơ đốc giáo cũng khuyến khích việc chặt bỏ các cột totem, mà họ cho là trở ngại cho việc cải đạo của người bản địa. Các cột totem do người không phải bản địa đặt làm trong giai đoạn này, và cho đến nay, vẫn bị coi là thiếu nhạy cảm về mặt văn hóa. Mãi đến năm 2017, người Haisla First Nation mới có thể dỡ bỏ và thay thế một cột tượng đài cũ kỹ chưa được chạm khắc hoặc dựng lên theo phong tục của họ bằng một cột mới do người Haisla thiết kế.Sau khi Đạo luật Người bản địa được sửa đổi, những năm 1950 chứng kiến sự gia tăng các yêu cầu của người bản địa về việc khôi phục các cột vật tổ. Các cột vật tổ mới được đặt làm cho các bảo tàng, công viên và triển lãm quốc tế. Vào cuối những năm 1960, các cột vật tổ lại được dựng lên tại các lễ hội potlatch. Vì vậy, cột vật tổ có thể được coi là biểu tượng của sự sinh tồn và kháng cự lại sự xâm lấn văn hóa và lãnh thổ. Nhiều cộng đồng Bờ biển Tây Bắc đã đấu tranh để hồi hương các cột vật tổ bị lực lượng thực dân tịch thu để

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 332VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIbán hoặc trưng bày ở nơi khác. Năm 2006, người Haisla đã hồi hương thành công một cột vật tổ bị tịch thu từ họ vào năm 1929 từ một bảo tàng Thụy Điển (xem phần Hồi hương cổ vật).Thiết kế và Ý nghĩa của Cột TotemCác dân tộc bản địa khác nhau có phương pháp thiết kế và chạm khắc cột tổ tem riêng. Ví dụ, người Haida nổi tiếng với việc chạm khắc những sinh vật có đôi mắt to, trong khi cột tổ tem Kwakwaka’wakw thường có đôi mắt hẹp. Người Coast Salish thường khắc hình ảnh con người, trong khi người Tsimshian và Nuxalk thường khắc hình ảnh các sinh vật siêu nhiên trên cột tổ tem của họ.Tuy nhiên, nhìn chung, cột tổ tem được chạm khắc tinh xảo từ gỗ tuyết tùng đỏ và thường được sơn màu đen, đỏ, xanh lam, xanh lục lam, và đôi khi là trắng và vàng. Mặc dù sơn không được sử dụng rộng rãi trong thiết kế trước đây, nhưng ngày nay nó lại được sử dụng phổ biến. Kích thước của cột tổ tem rất đa dạng, nhưng phần đế có thể rộng hơn một mét, cao hơn 20 mét và thường hướng ra bờ sông hoặc đại dương.Hình ảnh động vật trên cột vật tổ đại diện cho các sinh vật từ gia huy. Những gia huy này được coi là tài sản của các dòng họ cụ thể và phản ánh lịch sử của dòng họ đó. Các loài động vật thường được mô tả trên các gia huy bao gồm hải ly, gấu, chó sói, cá mập, cá voi sát thủ, quạ, đại bàng, ếch và muỗi. Các loài động vật trên gia huy đại diện cho quan hệ họ hàng, thành viên nhóm và bản sắc, trong khi phần còn lại của cột có thể đại diện cho lịch sử gia đình.Một số cột vật tổ cũng có hình ảnh các sinh vật siêu nhiên hoặc con người, mỗi loài đều quan trọng và có ý nghĩa đối với quốc gia hoặc cá nhân đã ủy thác và đối với người đã chạm khắc.Việc người châu Âu tiếp thu văn hóa các cột vật tổ qua nhiều năm đã tạo ra và phổ biến quan niệm sai lầm rằng chúng thể hiện một hệ thống phân cấp xã hội,với tù trưởng ở trên cùng và thường dân ở dưới cùng. Trên thực tế, hình ảnh con người thường không được tìm thấy ở đỉnh cột vật tổ, và trong một số trường hợp, hình tượng hoặc biểu tượng quan trọng nhất lại được tìm thấy ở dưới cùng. Cột vật tổ không đại diện cho tổ chức xã hội của một quốc gia theo

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 333cách áp đặt từ trên xuống, mà kể câu chuyện về tín ngưỡng, hoàn cảnh gia đình và nền tảng văn hóa của một quốc gia hoặc một cá nhân cụ thể.Các loại TotemCó nhiều loại Totem khác nhau, mỗi loại có mục đích và chức năng riêng. Ví dụ, một số loại dành riêng cho cái chết và tang lễ. Totem tưởng niệm được dựng lên để tưởng nhớ một tù trưởng hoặc thành viên cấp cao đã khuất. Totem đại diện cho thành tựu hoặc lịch sử gia đình của thành viên đó. Cột mộ cũng tôn vinh người đã khuất. Cột mộ của người Haida bao gồm một hộp ở trên cùng, nơi đặt tro cốt của tù trưởng hoặc thành viên cấp cao.Một số Totem được sử dụng để đại diện cho gia đình và dòng họ. Totem nhà, được đặt dọc theo tường sau hoặc tường trước của ngôi nhà, là những cột trụ giúp đỡ dầm mái và kể câu chuyện về dòng họ. Tương tự, cột trước hoặc cột cổng là những tượng đài ở lối vào nhà, mô tả lịch sử gia đình.Cột chào đón có chức năng đúng như tên gọi của chúng: chào đón du khách. Người dân tộc bản địa đôi khi dựng cột để chào đón những vị khách quan trọng trong các bữa tiệc hoặc lễ hội potlatch. Người dân tộc bản địa Hupacasath có những nhân vật nổi tiếng trên lãnh thổ của mình. Với cánh tay dang rộng, những hình khắc trên cột chào đón và hướng dẫn du khách trên hành trình của họ. Một loại cột chào khác là cột phát biểu: khắc hình của tổ tiên. Một người phát biểu được chỉ định đặt phía sau cột sẽ đọc tên của du khách. Theo một nghĩa nào đó, điều này cho phép tổ tiên, thông qua người phát biểu được chỉ định, cũng để chào đón khách.Cột kỷ niệm các sự kiện quan trọng và lịch sử. Năm 2013, người Haida đã dựng một cột kỷ niệm để kỷ niệm việc ký kết Hiệp định Gwaii Haanas (1993), một thỏa thuận mang tính canh tân đột phá giữa người Haida và Chính phủ Canada, thiết lập mối quan hệ giữa chính phủ với chính phủ và quản lý Quốc gia Gwaii Haanas. Nhà điêu khắc Jaalen Edenshaw đã giám sát và hoàn thành công việc với cột kỷ niệm, đây là cột vật tổ đầu tiên được dựng lên tại khu vực được bảo vệ Gwaii Haanas trong hơn 130 năm.Cột totem cũng có thể được sử dụng như một phương tiện chữa lành và giáo dục. Cột totem của nghệ sĩ Charles Joseph, được dựng lên vào ngày 3 tháng 5 năm 2017 tại Montreal, là một lời nhắc nhở về hệ thống trường nội trú thổ dân châu Mỹ.(xem phan sau)- Là một người sống sót sau thời gian trong trường nội

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 334VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠItrú ấy, ông muốn bày tỏ cảm xúc về những năm tháng đau thương đó trong khi nỗ lực hướng tới sự hòa giải. Tương tự, nghệ sĩ và người sống sót sau thời gian sống trong trường nội trú thổ dân châu Mỹ Isadore Charters đã chia sẻ câu chuyện của mình với thanh thiếu niên thông qua một dự án xây dựng cột totem. Ông đã chạm khắc một cột totem chữa lành, kể lại trải nghiệm tám năm của mình tại một trường nội trú thổ dân châu Mỹ ở Kamloops. Cột totem này cũng nhằm mục đích thúc đẩy sự chữa lành.Thợ chạm khắc vật tổ Không phải ai cũng có thể chạm khắc cột vật tổ. Các chuyên gia được gọi là \"thợ chạm khắc\" được các Quốc gia Đầu tiên hoặc cá nhân thuê để tạo ra chúng. Gỗ mà thợ chạm khắc sử dụng để tạo ra cột vật tổ tốt nhất là gỗ được khai thác từ lãnh thổ của người bản địa nơi nó sẽ được đặt. Sử dụng các công cụ như rìu (dao cong) và đục, người thợ chạm khắc bắt đầu từ dưới cùng của cột, sau khi đã gọt vỏ và làm sạch, và tiến lên phía trên, chạm khắc các họa tiết vẽ nhẹ nhàng lên trên.Những nghệ nhân điêu khắc thuộc thế hệ trước, chẳng hạn như Charles Edenshaw (1839-1920), Charlie James (1867-1938) và Mungo Martin (1881-1962), đã truyền cảm hứng cho các nghệ sĩ như Ellen Neel (1916-1966), Henry Hunt (1923-1985), Bill Reid (1920-1998), Douglas Cranmer (1927-2006), Tony Hunt (1942-), Norman Tait (1941-2016) và Robert Davidson (1946-) tiếp nối truyền thống, và chính họ cũng đang truyền cảm hứng cho một thế hệ mới. Ngày nay, tác phẩm của họ, cũng như của những nghệ nhân điêu khắc thế hệ tiếp theo như Jaalen Edenshaw, có thể được chiêm ngưỡng tại các bảo tàng, phòng trưng bày, trên các vùng đất truyền thống, trong các công viên như Công viên Stanley và Công viên Thunderbird ở British Columbia, và nhiều nơi khác.Ý nghĩaCột totem là biểu tượng quan trọng của các nền văn hóa bản địa đặc trưng dọc theo Bờ biển Tây Bắc. Bất chấp những mối đe dọa từ sự xâm lấn văn hóa, chính trị và lãnh thổ, nghệ thuật chạm khắc cột totem vẫn tồn tại. Mặc dù cột totem đã bị lạm dụng như một biểu tượng chung cho bản sắc Canada trong nhiều năm qua, điều quan trọng là phải hiểu rằng những di tích linh thiêng này là độc nhất đối với một số dân tộc bản địa và do đó mang ý nghĩa sâu sắc đối với những dân tộc này và tổ tiên của họ.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 335Vật tổ xấu hổ hoặc vật tổ chế giễu là những yếu tố ít phổ biến hơn trong truyền thống, nhưng theo truyền thống, chúng được sử dụng để chế giễu và chỉ trích những người hàng xóm xúc phạm, gây khó chịu hoặc không trả nợ. Những vật tổ này cũng được các tù trưởng sử dụng để hạ thấp các đối thủ chính trị của họ. Các cộng đồng đương đại có thể sử dụng các chiến thuật tương tự để phản đối các thực thể bên ngoài, dù là chính phủ hay doanh nghiệp.--nguồn: https://www.thecanadianencyclopedia.ca/fr/article/totem#++++2/ - Tàu MayflowerTàu Mayflower, từ tàu buôn đến cái nôi của một quốc giaVăn hóa hàng hải --Bài viết của Le Figaro Nautisme (21/10/2015)Trước khi trở thành biểu tượng của một sử thi khai quốc, tàu Mayflower trước hết là một chiếc tàu ba cột buồm vững chắc của Anh được đóng vào khoảng

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 336VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠInăm 1607, có lẽ trên bờ biển Kent hoặc Suffolk. Đây là một tàu buôn điển hìnhthời bấy giờ, được đóng cho vận tải ven biển châu Âu.Dài khoảng 30 mét và nặng 180 tấn, con tàu được sử dụng cho hoạt động giao thương giữa Anh, Pháp và Hà Lan. Nó vận chuyển rượu vang, muối, vải lanh, cá và gỗ quý, di chuyển giữa La Rochelle, Bordeaux và London. Thuyền trưởng Christopher Jones, một thủy thủ lão luyện đến từ Harwich, sở hữu một phần của con tàu và am hiểu những tuyến đường thương mại này.Trong hơn một thập kỷ, Mayflower sống cuộc sống lặng lẽ của một con tàu buôn, cho đến khi một chuyến hải trình độc đáo đưa nó vào lịch sử. Năm 1620, con tàu được thuê cho một sứ mệnh rất khác: đưa một nhóm người Anh bất đồng chính kiến tôn giáo, những \"Cha Hành hương\" tương lai, đến Mỹ với quyết tâm thành lập một thuộc địa nơi họ có thể tự do thực hành đức tin của mình.Một Cuộc Khởi Hành Bất Định và Một Hành Trình Nguy HiểmDự án được hình thành tại London, với sự hỗ trợ của Công ty London Virginia và các nhà đầu tư mong muốn mở rộng sự hiện diện của Anh tại Tân Thế Giới. Hai con tàu đã được chọn: Mayflower và Speedwell. Chiếc Mayflower chắc chắn sẽ chở những người thực dân và hàng hóa của họ; chiếc Speedwell nhỏ hơn sẽ tháp tùng họ. Nhưng ngay khi vượt qua eo biển Manche, tàu Speedwell đã bị hư hại hàng loạt và buộc phải bỏ lại tàu tại Dartmouth. Hai thủy thủ đoàn sau đó tập hợp lại trên tàu Mayflower, khởi hành một mình vào ngày 6 tháng 9 năm 1620, từ Plymouth, với 102 hành khách và khoảng 30 thành viên thủy thủ đoàn.Chuyến vượt biển thật gian nan. Gió ngược, tình trạng quá tải và bão tố khiến cuộc sống trên tàu trở nên khó khăn. Hành khách ngủ trong khoang dưới, không có ánh sáng hay thông gió, giữa những đồ tiếp tế và thùng nước ngọt. Thức ăn bị hỏng, độ ẩm thấm vào mọi thứ và dịch bệnh lây lan. Mặc dù vậy, chỉ có một hành khách tử vong trên biển, trong khi một em bé, Oceanus Hopkins, đã chào đời giữa Đại Tây Dương. Vào ngày 9 tháng 11, sau sáu mươi sáu ngày lênh đênh trên biển, người canh gác cuối cùng đã nhìn thấy bờ biển Hoa Kỳ. Nhưng con tàu đã trôi dạt: thay vì đến Virginia, nó lại đối mặt với bờ biển lạnh giá của Massachusetts, ở lối vào nơi sau này trở thành Cape Cod.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 337Hiệp ước Mayflower, một văn bản thành lậpTrước khi đổ bộ, những người thực dân đã đưa ra một quyết định sẽ đánh dấu lịch sử chính trị Hoa Kỳ: soạn thảo một thỏa thuận thiết lập các quy tắc cho cộng đồng mới của họ. Hiệp ước Mayflower được 41 người ký kết vào ngày 11/11/1620, thiết lập nền tảng cho một chính quyền địa phương dựa trên nguyên tắc đa số và sự hợp tác. Hành động đơn giản và thực tế này ngày nay được coi là hình thức tự quản dân chủ đầu tiên trong thế giới thuộc địa Anh.Sau nhiều tuần thám hiểm, những người thực dân đã chọn một địa điểm để định cư, mà họ đặt tên là Plymouth, để tỏ lòng tôn kính với cảng khởi hành của họ. Mùa đông khắc nghiệt. Bệnh scorbut, đói khát và giá lạnh đã tàn phá thuộc địa: hơn một nửa số hành khách đã chết trước mùa xuân. Những người sống sót nợ sự cứu rỗi của họ nhờ sự giúp đỡ của người Wampanoag, một bộ tộc bản địa đã dạy họ cách trồng ngô và săn bắn trên những vùng đất mới này.==Người Wampanoag là người Algonquian bản địa ở vùng Rừng Đông Bắc, sinh sống khắp vùng Đông Bắc Bắc Mỹ và hiện đang định cư tại Massachusetts và Rhode Island ngày nay, với con cháu trải rộng khắp thế giới. Nhiều người Wampanoag được ghi danh vào hai bộ lạc được liên bang công nhận: Bộ lạc Mashpee Wampanoag và Bộ lạc Wampanoag ở Gay Head, Massachusetts.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 338VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠITàu Mayflower ở Cảng Plymouth-- tranh của William Halsall © WikipediaHành trình cuối cùng của tàu MayflowerTrong những tháng dài đằng đẵng này, con tàu neo đậu, đóng vai trò là nơi trú ẩn nổi và nhà kho. Khi thuộc địa được ổn định vào mùa xuân năm 1621, thuyền trưởng Jones quyết định trở về Anh. Tàu Mayflower nhổ neo vào tháng 4, chỉ chở theo thủy thủ đoàn, và đến London vào đầu tháng 5 sau một chặng đường trở về đầy gian nan.Con tàu không bao giờ trở lại Mỹ nữa. Christopher Jones qua đời không lâu sau đó, vào tháng 3 năm 1622, và con tàu của ông, bị bỏ lại tại bến tàu, đã bị bỏ hoang. Năm 1624, thân tàu được cho là không sử dụng được và được bán để tháo dỡ. Có một truyền thuyết dai dẳng kể rằng gỗ của nó đã được dùng để xây dựng một nhà kho ở Buckinghamshire, ngày nay vẫn còn tồn tại với tên gọi Nhà kho Mayflower.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 339Một huyền thoại mạnh hơn gỗMặc dù tàu Mayflower đã biến mất về mặt vật lý, câu chuyện về nó vẫn mang một ý nghĩa đáng kể. Từ thế kỷ 18 trở đi, nó đã trở thành biểu tượng của lòng dũng cảm, đức tin và tự do. Con cháu của những hành khách, tự hào về tổ tiên của mình, đã góp phần tạo nên huyền thoại về \"Những người khai quốc\".Sự kiện này được tôn vinh như chương đầu tiên của nước Mỹ hiện đại, nơi một nhóm đàn ông và phụ nữ đã dám vượt đại dương để xây dựng một xã hội mới. Trong thế kỷ 20, một số bản sao của con tàu đã được chế tạo, bao gồm cả bản sao nổi tiếng nhất, Mayflower II, được hạ thủy năm 1957 tại Plymouth, Anh và được tặng cho Hoa Kỳ. Được phục chế vào năm 2020 nhân kỷ niệm 400 năm chuyến vượt biển, con tàu vẫn là chứng nhân cho cuộc phiêu lưu phi thường của con người và hàng hải này.Từ một con tàu buôn đơn giản đến một con tàu hy vọng, Mayflower vẫn là một trong những biểu tượng mạnh mẽ nhất về sự ra đời của một quốc gia.Gỗ của nó đã không còn, nhưng câu chuyện của nó vẫn tiếp tục trôi nổi trên đại dương ký ức tập thể, nhắc nhở chúng ta rằng đôi khi chính con tàu khiêm nhường nhất lại mang theo những giấc mơ vĩ đại nhất.TL/phannữlan sưu tầm từ wiki & dịch từ các tài liệu tổng hợp=========================================KÍNH CHÚC QUÝ VỊ MỘT LỄ TẠ ƠN ĐẦM ẤM TRÀN ĐẦY HẠNH PHÚC & NIỀM VUI

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 340VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠICuộc Gặp Mùa Tạ Ơn(Chuyện thật, tên giả. Viết theo lời kể của một người mẹ có con gái bị hại)Phương HoaTôi quẹo xe vào tận cùng góc phải khu Almaden Safeway Center San Jose, CA, tìm được một chỗ đậu, và mở cửa bước ra ngoài. Ngọn gió cuối thu dịu dàng thổi qua những hàng cây trụi lá, mang theo chút hơi lạnh đầu đông, len vào từng góc khu shopping lớn của miền Bắc California. Bãi đậu xe của siêu thị Safeway chiều nay đông kín vì gần ngày Lễ Tạ Ơn, một trong những ngày lễ lớn của Hoa Kỳ. Dù chỉ mới đến Mỹ hơn ba năm, tôi cũng đã có khá nhiều kinh nghiệm về việc kiếm chỗ đậu xe ở cái shopping mall này khi đi mua sắm. Chọn đi xa một chút nơi cuối bãi thì dễ có chỗ trống và khỏi sợ ai đụng quẹt mình.Thấy trời còn chút nắng chiều, tôi bước trở lại xe lấy cái mũ rộng vành chụplên đầu và đeo vào cặp kính râm. Đi ngang qua chỗ cái thùng rác dưới gốc một cây xanh, tôi xém vấp vào một người quần áo nhem nhuốc đầu trùm mũ áo lạnh sùm sụp với cái bao nylon lớn đen thùi lùi đựng đầy chai lon nhôm nhựa nằm cạnh bên. Tôi giật mình khựng lại, nói “Sorry” và bước tránh qua một bên rồi đi thẳng vô chợ Safeway. Bên trong chợ, người ta hối hả chọn hàng, chen lấn gần đụng nhau vì là giờ chiều vừa tan sở, ai cũng vội vã mua sắm để về nhà còn nấu nướng.Dãy tủ đông dài chất đầy những con gà tây mập ú, con to nhất vào cỡ ba chục cân Anh, và con nhỏ nhất cũng phải mười mấy cân. Đây là chỗ rộn ràng tấp nập nhất trong chợ, người thì hì hục cố lôi lên từ dưới để chọn con gà lớn nhất, kẻ lại xô dạt qua một bên con gà lớn để rinh về con nho nhỏ nấu cho vừa với gia đình. Tôi xách lên một con trung bình mười tám lbs và đẩy xe qua hàng khác.Sau chỗ gà Tây, hàng thịt heo, sườn heo, ướp sẵn với lá rosemary xanh kìn kìn cũng được nhiều người chiếu cố. Trên xe đẩy ai nấy đều có bánh bí ngô, và mấy chai rượu vang đỏ ngời ngời, sóng sánh dưới ánh đèn điện sáng choang của shop.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 341Tôi đẩy xe đi chậm rãi luồn lách giữa những lối hàng hóa rực rỡ ánh đèn, bỗng nhiên thấy lòng mình chùng xuống. Vào mùa này trong ba năm qua, năm nào cũng thế, tôi lại nhớ quê nhà, nhớ những con đường đất đầy vũng nước mưa loang loáng mỗi lần chạy xe qua nước bắn lên tung toé. Tôi nhớ cả mùi khói bếp trong những buổi chiều mưa lụt, mẹ tôi làm món cá kho quẹt với ớt đỏ cay xè ăn cho ấm bụng.Năm nay còn buồn nhiều hơn, vì quê nhà đang bị cơn lũ lụt lớn khủng khiếp tàn phá, giết hại đồng bào, phá hủy tài sản bà con khắp nơi. Đã hai ngày qua nước dâng lên gần đụng trần tầng một nhà tôi, mẹ và em tôi quay gửi những clip ngắn cho thấy nước tràn vô ào ạt, trước khi nhà mất điện. Nước đến nay vẫn chưa rút. Lũ lụt tàn phá từ Bình Định, Phú Yên, đến Nha Trang, Bình Thuận… và các tỉnh miền núi như Gia Rai, Đắk Lắk vẫn không tránh khỏi.Và rồi, giữa dòng người tấp nập, khuôn mặt ai cũng rạng rỡ vui tươi, tim tôi bỗng khựng lại một nhịp, vì thấy mình như có lỗi, vì nhớ tới bà con quê nhà đang chịu thảm cảnh trong khi mình nhởn nhơ đi mua sắm.Không còn hứng thú chọn hàng, tôi vơ vội thêm vài món linh tinh nữa rồi đẩy xe ra quầy tính tiền. Trong khi sắp hàng, tôi nhìn mấy cái tủ đồ uống xungquanh bỗng cảm thấy khát nước. Mở tủ lấy một lon nước 7up, trả tiền xong tôi khui ra vừa uống vừa đẩy xe đi. Ra tới cửa chợ, tôi tiện tay thảy cái lon không vào thùng rác bên cạnh cái trụ lớn. Tâm trạng không vui, tôi ném trật và cái lon văng ra ngoài. Tôi dừng xe vừa định cúi xuống nhặt bỏ vào thùng, thì một bàn tay nhem nhuốc từ đâu đã nhanh nhẹn chộp lấy. Tôi vừa quay đi, đẩy xe quẹo ra phía parking, thì nghe tiếng va chạm mạnh và tiếng người hét lên. “Á…”Quay đầu lại nhìn, tôi thấy một chiếc xe lăn dừng lại bên thùng rác, và một người nằm dưới đất đang rên la oai oái. Đó chính là cái người trùm mũ áo gió lem luốc màu cháo lòng mà tôi xém vấp phải ở ngoài bãi đậu xe khi nãy. Tò mò, tôi dừng lại nhìn. Anh ta vẫn nằm ườn ra đó và đang cãi nhau với ông Mỹ già ngồi trên xe lăn có cắm cây cờ Mỹ nhỏ. Thì ra anh ta đã bị chiếc xe lăn của ông già đụng phải khi cúi xuống lượm cái lon tôi vất.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 342VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠITôi cảm thấy có lỗi vì do tôi mà anh ta bị đụng, nên quay chiếc xe đẩy lại, định mở bóp cho chút tiền để anh ta khỏi “ăn vạ” ông già Mỹ tật nguyền. Bước lại gần tôi nhìn vào anh ta, lúc này cái mũ trùm đã rớt ra, phơi bày nguyên mặt mũi dưới ánh trời chiều từ hướng Tây rọi vào hiên chợ. Đột nhiên một luồng khí lạnh sắc bén như dao đâm thẳng vào trái tim tôi buốt nhói.Tôi đứng sững như bị trời trồng, hai tay rụng rời, bải hoải buông lơi, mặc cho chiếc xe đẩy từ từ chạy ra ngoài bãi đậu xe. Mắt mở to, tôi gỡ cặp kính ra, dụi mắt nhiều lần, và nhìn chằm chằm vào cái con người đang nằm lăn dưới đất, miệng cãi nhau ra rả bằng tiếng Anh với ông già Mỹ. Trên cổ anh ta gần bên vành tai trái, lộ rõ mồn một cái hình xâm hai trái tim đỏ như màu máu ghim vào nhau, cuối mũi tên là một bông hồng nhung đỏ thắm. “Mũi tên em đã bắn trúng trái tim anh, từ nay đôi tim chúng ta sẽ cùng chung nhịp đập cho đến cuối đời”. Câu nói như từ cõi địa ngục âm u nào bỗng vang lên trong tai tôi, kèm theo hình ảnh tôi âu yếm tựa đầu vào cái hình xâm ấy.Trái tim tôi quặn thắt, và trong khi khuỵu xuống tôi còn nghe tiếng kêu thétcủa ai đó, “Nga! Nga ơi!” Và tôi không còn biết gì nữa…*Tôi mở mắt ra giữa bốn bức tường trắng phảng phất mùi thuốc sát trùng của bệnh viện, trên người đầy dây nhợ chằng chịt, và những hình ảnh xuất hiện chớp tắt trong đầu. Cái lon rổng, chiếc xe lăn có ông già Mỹ, và người nằm lăn dưới đất với hình xâm hai trái tim màu đỏ trên cổ. Tất cả như một cuốn phim cuồn cuộn trước mắt, làm cho tôi chóng mặt và đầu óc quay vèo vèo về quá khứ. Thời gian sáu năm tưởng đã xóa nhòa mọi ký ức, vậy mà chỉ một khoảnh khắc, tất cả lại ùa về - như cơn gió thổi tung cánh cửa đã khép lâu trong lòng, mọi thứ lần lượt tuôn ra...Tôi đã từng có thời gian sóng đôi với Andy Tuấn, một Việt Kiều về nước làm ăn trong bộ cánh trí thức, do người bà con phía mẹ tôi giới thiệu. Nhiều cảnh đẹp Sài Gòn về đêm như Phố Đi Bộ Nguyễn Huệ, Công Viên Cầu Ánh Sao,

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 343Chợ Đêm Bến Thành, Hồ Con Rùa, và nóc hầm Thủ Thiêm...là nơi chúng tôi từng ngồi tâm sự cùng nhau. Một tình yêu chớp nhoáng, nhưng là mối tình đầu trong sáng đầy thơ mộng của tôi, một sinh viên đại học Quốc Gia TPHCM. Nhà thờ Đức Bà là nơi chúng tôi thề nguyện bên nhau suốt đời trước ngày đám cưới. Anh đã hứa làm thủ tục bảo lãnh tôi qua Mỹ chung sống. Nhưng rồi đến khi tôi có thai và sinh ra bé Tâm, tôi vẫn chưa hề thấy một giấy tờ gì chứng tỏ là anh làm bảo lãnh. Như để trả lời cho sự hối thúc của mẹ tôi, một ngày kia Tuấn đưa đến nhà tôi một cô ca ve “mắt xanh mỏ đỏ”, ăn mặc rất hở hang. Họ bước xuống từ chiếc siêu xe “Koenigsegg Regeras” trị giá vài tỷ, giới thiệu đó là người yêu của anh ta, và rằng anh quen cô ta trước khi gặp tôi, nhưng vì áp lực của gia đình nên anh mới đồng ý quen và kết hôn với tôi. Anh xin tôi và gia đình hãy tha thứ cho anh ta, vì cái cô này nhất quyết không buông và còn hăm dọa sẽ phá nát việc làm ăn của anh ta tại Việt Nam. Và rồi anh ta biến mất luôn từ đó.Tôi đã trải qua những tháng ngày đầy ác mộng, vì sự nhục nhã của gia đình và của chính mình. Có lần tôi đã tính chuyện quyên sinh, nhưng vì thương bé Tâm và thương người mẹ đau khổ nên tôi đành nuốt lệ sống tiếp. Khi bé Tâm được ba tuổi, cũng là lúc tôi tốt nghiệp đại học và xin được việc làm, tôi gặp và quen Pall một người Mỹ gốc Việt từng li dị. Anh là người đưa mẹ con tôi đến đất nước này. Biết ơn anh và nước Mỹ đã cho chúng tôi cuộc sống tự do, tôi cố gắng chăm chỉ học hành, và vô cùng hạnh phúc chờ đợi ngày tốt nghiệp đại học tại San Jose State University trong mùa hè năm 2026 tới. Tôi đang miên man nhớ về chuyện cũ, thì cô y tá người Mỹ da màu bước vào. Cô bước nhanh lại gần tôi và reo lên với nụ cười đầy thân thiện: “Ah, chị đã tỉnh!”“Làm ơn cho tôi biết, ai đã đưa tôi vào đây ạ?” Tôi hỏi.“Chị bị ngất xỉu khi đi mua sắm, và có người gọi xe cấp cứu đưa vào đây”. “Người đó đâu rồi? Tôi cần nói lời cảm ơn”. Tôi nói với cô y tá.“Hình như anh ta là một người ‘homeless’, nhưng nói tiếng Anh rất sỏi.” Giọng cô trả lời rất sởi lởi như thể đã từng quen biết tôi. “Anh ta có nhờ tôi chỉ nơi tắm rửa công cộng gần đây, và tỏ vẻ rất lo lắng cho chị. Anh ta cònnhờ tôi chăm sóc kỹ cho chị, và nói sẽ trở lại gặp chị, rồi đưa số điện thoại nhờ tôi gọi cho anh ta khi nào chị tỉnh lại ”. Và cô hỏi, “Chị có muốn tôi gọi cho anh ta bây giờ không?”

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 344VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠITôi hoảng hốt xua tay: “Oh No! No! Xin đừng! Tôi không muốn gặp anh ta! Làm ơn đừng gọi!”Và tôi lật đật ngồi lên, nhờ cô y tá rút hết dây nhợ trên người, “Tôi cần xuất viện ngay bây giờ! Chồng con tôi đang chờ tôi ở nhà!” “Vâng! Sức khỏe chị okay, không vấn đề gì, bác sĩ đã kiểm tra kỹ rồi, chị chỉ bị chấn động tâm lý về việc gì đó nhưng giờ đã không sao, chị có thể ra viện.”Tôi cảm ơn cô y tá rồi chụp lấy chiếc xách tay cô để trên đầu giường bệnh và theo cô ra làm thủ tục. Đang chuẩn bị ký trang giấy cuối cùng để xuất viện, tôi nhìn ra phía trước chợt thấy một người đang hối hả vượt qua những người mặc áo đồng phục trắng đi về phía phòng bệnh tôi nằm. Lúc này anh ta trông khá sạch sẽ, dù bộ đồ trên người cũ mốc cũ meo. Anh ta làm sao mà lại ra nông nỗi nhỉ. Tôi thầm nghĩ, vừa vội cúi đầu nhìn về hướng khác cho anh ta khỏi nhận ra mình. Người y tá chưa kịp dăn dò, tôi đã vội chụp lấy tờ giấy và đi như chạy về phía các bậc thang, tránh đi thang máy sợ anh ta quay ra sẽ gặp. Xuống tới bãi đậu xe, tôi gọi về cho Pall, tóm tắt sơ qua mọi chuyện cho chàng an tâm, rồi chọn chiếc Uber-X cho nhanh, vì tôi thấy xuất hiện trên app điện thoại chỉ cách đó 3 phút. Hiện tại trong lòng tôi bão tố đang dâng trào, tôi rất cần sự an ủi của Pall. Khi chiếc Uber dừng lại trước mặt, tôi vừa mở cửa thì nghe tiếng gọi to và gấp gáp phía sau:“Nga! Nga! Nga ơi! Chờ anh với! Tuấn đây nè!”Tôi quay lại, bắt gặp ánh mắt van lơn đầy đau khổ trên khuôn mặt đẫm nước mắt của Tuấn.“Xin lỗi! Ông nhầm người rồi! Tôi chưa từng quen biết ông!”Tôi hét to, rồi bước nhanh vào ghế sau, dập mạnh cửa xe, và hối anh tài xế Uber chạy lẹ. Trên đường về nhà, nước mắt tôi rơi cùng lúc với những chiếc lá thu vàng rơi rơi trong gió, bay lượn chao đảo trước đầu xe…“Em đã xử sự đúng lắm!” Pall nói và ôm tôi an ủi sau khi tôi kể thật anh nghe mọi chuyện. “Kể cũng tội nghiệp anh ta”, Pall chép miệng, “chắc là đã bị cô ca ve đó gạt sạch hết rồi nên mới ra nông nỗi như bây giờ”. Phương Hoa – Thanksgiving 2025

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 345ĐẤT KHÁCHĐất khách quê người gặp gỡ nhauCùng chung tỵ nạn nỗi niềm đauBút đề thi phú nền Văn họcSử sách lưu truyền thế hệ sauMột chút hư danh lòng đố kỵSao bằng liêm sĩ sống thanh caoLãng du săn ảnh hồn man mácKía nắng hoàng hôn bóng nguyệt chao …MẶC KHÁCHBIA SỬ Vắng vặc nghìn thu bọn tội đồMang về đất Mẹ thuyết* tô hôBao người yêu nước đời thê thảmNhững kẻ trở cờ sống nhởn nhơVận nước điêu linh dân khổ nạnAnh hùng hào kiệt chết không mồTiếc thay sinh nhầm thiên niên kỷChí lớn thôi đành gửi gấm ThơMẶC KHÁCH*(Thuyết Max-Le)

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 346VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIPHIÊU BỒNGRũ áo phong sương nhẹ gánh sầuDừng chân xứ lạ gió sang ThuMây bay hờ hững trời im vắngMan mác thuyền trôi khói mịt mùChiều xuống hoàng hôn trong tĩnh lặngĐêm về thao thức kiếp phù duTháng năm còn lại tìm quên lãngCảnh sắc bình yên chẳng hận thù!MẶC KHÁCH

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 347CÁT BỤIKinh cầu chuông vọng khói hương bayTỉnh giấc mê lầm thôi đắm sayBể khổ kiếp người bao nghiệp chướngCõi trần tục lụy lắm chua cayTừ bi hỷ xả lòng thanh thảnCửa Phật tâm như hết trả vayRồi cũng ngộ ra đời giả tạmTrở về cát bụi trắng đôi tay !MẶC KHÁCH

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 348VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIBÀN TAY EMBàn tay em xóa vết đời loang lỗLàn môi ấm hòa tan vết lưu đàyEm cho anh trọn giấc ngủ đắm sayCòn tất cả sẽ trở thành vô nghĩa Chỉ có em tấm lòng là ý nghĩaRu vết thương còn mãi với thời gianAnh muốn quên cho thanh thản tâm hồnSao vẫn nhớ vì đời nhiều cay đắng Ngày trở về cô đơn lòng trống vắngChợt gặp em như đã tự kiếp nàoTình nở vội bao cảm giác xôn xaoĐêm ân ái quay cuồng theo nhịp thở Trong mắt em lời thì thầm bỡ ngỡVòng tay ôm rên siết cả linh hồnBuổi chia tay nhớ quá từng nụ hônTrong im lặng ngập tràn hương da thịtRồi từ đó bên nhau nghe sóng vỗĐêm từng đêm mơn trớn lả môi mềmCám ơn em những giây phút thần tiênAnh trân trọng suốt đời trong tiềm thức Anh trở về tìm em trong tuyệt vọngEm về đâu cảnh cũ gợi thêm sầuBước chân buồn lạc lõng giữa đêm thâuNhớ thương em những đêm dài tình tự....MẶC KHÁCH

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 349Đông ơi đừng vộiLìa cành lá rơiThu qua mất rồiĐông buồn sắp vềHồn nghe tái têĐông ơi chậm thôiTa đang vẫn ngồiBên dòng nước cạnNghe chiều nhẹ trôiMây bay lững lờThu buồn hắt hiuTrời chiều dịu êmTa ngồi đợi đêmXa xa tiếng chuôngNghe thăm thẳm buồnCon chim lẻ loiNhìn quanh ngó quanhThu chưa muốn điĐông buồn vội vềTa ngồi đợi mưaNghe cơn gió đùa....Phạm Phan Lang2/12/2020Bài thơ Đông Ơi Đừng Vội đã được nhạc sĩ Mai Hoài Thu ưu ái phổnhạc và biến thành một ca khúc sâu lắng, trữ tình. Ca khúc được trình bày bởi ca sĩ Đông Nguyễn, với giọng hát truyền cảm, nồng nàn.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 350VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI https://www.youtube.com/watch?v=5A-UBpBBZ4Q&list=PLPjETWb5itx5LFgdN-CQQdStGZingioQ&index=21Cũng từ bài thơ này và cũng với giai điệu Blues nồng nàn này của nhạc sĩ Mai Hoài Thu, nhạc phẩm Đông Ơi Đừng Vội đã tiếp tục được ca sĩ Nhất Chi Mai trình bày. Giọng hát đầy cảm xúc kết hợp với giọng bè nhẹ nhàng, lâng lâng ở cuối mỗi đoạn, khiến người nghe không khỏi xao xuyến và bồng bềnh trong một không gian cảm xúc rất riêng. https://www.youtube.com/watch?v=StJpPQi-B8Y&list=PLPjETWb5itx5LFgdN-CQQdStGZingioQ&index=16Xin chân thành gửi lời tri ân sâu sắc đến nhạc sĩ Mai Hoài Thu, ca sĩĐông Nguyễn và ca sĩ Nhất Chi Mai, những người đã thổi hồn vào bài thơ mộc mạc này bằng những giai điệu và giọng ca tuyệt vời, giúp nóthăng hoa và đến gần hơn với người nghe.Nhân ngày đầu Đông, xin mời quý vị cùng nghe lại bài hát cũ và kính chúc Merry Christmas & Happy New Year.Thân kính,Phạm Phan Lang