FLIP DE TƯ TAM CA NGUYET SAN 2025

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 201Khoảng giữa trưa cùng ngày, đúng vào giờ tan chợ sáng tại chợ nổi trên sông của thị trấn Phụng Hiệp. Thắng ăn mặc lôi thôi y hệt như một anh nông dân hai lúa chính hiệu. Tại bến đò chính của thị trấn, Thắng đã hướng dẫn gia đình chú Sáu “đổ quân” xuống taxi. Thắng đã từng dạy học như một giáo sư tư nhân dạy giờ tại trường Trung học Thị trấn tại địa phương này. Mặc dầu đã hóa trang giống như một ông già, nhưng để tránh gặp mặt người quen, Thắng đã lủi thật nhanh xuống ghe nhỏ.Taxi của Thắng đến vàm Đại Ngải khi mặt trời chưa tắt nắng. Thắng cho ghe nhỏ neo lại để chờ đợi “cá lớn” xuất hiện. Nghĩ đến chiếc ghe neo lại tại chỗ rất dễ bị ghe địa phương nghi ngờ, nên anh nói với chú tài xế taxi, “Anh nằm ngủ một tí đi, để tôi nhảy xuống tắm một chút”. Thắng lặn hụp thỏa thích gần một tiếng đồng hồ, mà vẫn chưa thấy tăm hơi của mấy chiếc taxi khác đâu cả. Thỉnh thoảng, mấy ghe câu tôm địa phương lại gần hỏi thăm dò, “Chuyện gì mà mò lặn hoài dzậy cha nội?”. Thắng đã lên tiếng chửi thề cho hợp với dân đia phương, “Bà mẹ nó! Có cái neo con vợ tui vo gạo nấu cơm làm rớt cha nó xuống sông rồi. Mò hoài cũng không thấy đâu!”. Cũng may, hai đứa bé con chú Sáu sau khi uống thuốc ngủ, vẫn còn ngủ rất say. Và rồi mấy chiếc ghe câu tôm cũng đã lặng lẽ bỏ đi ngay sau đó.Đến lúc mặt trời đã lặn hẳn, tất cả các ghe taxi khác cũng đã tập trung đầy đủ tại điểm hẹn. Sau khi đã kiểm tra đúng “mật hiệu” bằng những ánh đèn pin được dặn trước, ông Tám cho tất cả taxi đổ quân lên ghe lớn. Đúng nửa đêm, “cá lớn” đã nhổ neo hướng về biển Đông. Nhờ cửa sông Cửu Long rộng mênh mông và bóng đêm che phủ bao la, nên đến hừng sáng thì “cá lớn” đã hùng dũng rẽ sóng trên biển Thái Bình Dương. Đây là lần thứ ba Thắng đã cùng ghe lớn đi lọt ra tới đại dương. Anh vội vã đưa tay lên làm dấu thánh giá.Khi mặt trời lên đã khá cao, ghe của Thắng cũng đã chạy ra khỏi sông Cửu Long khá xa và đang trên đường di chuyển ngang phía Nam của Côn Đảo. Đây là vùng biển cực kỳ nguy hiểm vì có rất nhiều đoàn ghe quốc doanh với các bảng hiệu “Hậu Giang”, “Côn Đảo”, “Chiến Thắng” thường đánh bắt hải sản ở đây. Bất thình lình, Thắng nhìn thấy qua ống nhòm, một chấm đen từ xa đang di chuyển ngày càng gần đến con tàu nhỏ bé của anh. Sau khi bàn bạc với bác Trí, bác đã quyết định cho nổ thêm máy phụ và cố gắng chạy hết tốc lực về hướng hải phận quốc tế. Sau hơn nửa tiếng đồng hồ rượt đuổi, chiếc ghe quốc doanh đánh cá với lá cờ máu bay phất phới trên mui, đã tới sát ghe của Thắng. Ghe quốc doanh đãkhông cặp vào ghe của Thắng ngay mà đã khai hỏa vài tràng súng AK nổ chát chúa để thị uy. Có thể họ e ngại ghe của anh có trang bị lựu đạn hoặc súng ống gì

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 202VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIchăng. Thêm nửa tiếng đồng nữa với chuỗi đối thoại chỉ nghe được loáng thoáng để “thương lượng”. Bên phía ghe quốc doanh kèm với vài phát súng thị uy là những câu chửi thề rặc accent của dân Bắc Kỳ đồng chí, “Địt mẹ, lũ chúng mày là lũ vượt biên phản quốc đáng tội chết”. Ghe quốc doanh ở trên đầu gió, còn ghe của Thắng neo ở cuối hướng gió. Cho nên khi mấy anh Bắc “đồng chí” chửi tục thì Thắng, dân Bắc “há mồm” (Dân di cư vào Nam bằng tàu há mồm) nghe rất rõ ràng. Tuy nhiên đến khi Bắc “há mồm” mở miệng thương lượng, thì Bắc “đồng chí” không nghe được vì ngược hướng gió thổi. Cuối cùng mấy anh Bắc “đồng chí” có thể vì do tức giận, đã nổ máy húc mạnh mũi ghe vào đít ghe của Thắng làm “giàn xề” bị nứt, và nước bắt đầu rỉ vào ghe.Sau khi đã húc chiếc ghe vượt biên nhỏ bé một phát cho bõ ghét, đoàn quân “chiến thắng” trên chiếc tàu đánh cá quốc doanh to lớn dài trên 20 mét đã nhảy lên chiếc ghe vượt biên. Vài tên tay cầm súng AK lâu lâu lại nổ súng bắn “lấy le” một phát để uy hiếp tinh thần “lũ phản động” đang run rẩy như cầy sấy. Những tên còn lại hai tay cầm hai cái giỏ đệm to tướng để “vội vã vơ vẩn vào vơ vét về” từ vàng vòng, hột xoàn, nữ trang, quần áo, thậm chí cho đến mấy đồng bạc lẻ của bà bán xôi thối lại cho thím Sáu, cũng được các đồng chí vơ vét sạch sẽ. Một cô học trò cũ của Thắng, lúc tên Bắc “đồng chí” quát tháo cô chưa kịp trả lời, đã bị hắn tát cho một bạt tai hộc máu mồm, văng ra một cục nylon bên trong có mấy tờ giấy bạc 100 dollars Mỹ. Tên thủy thủ khoái chí cười nhe hàm răng… mã tấu ra vì đã “trúng mánh” lớn. Thắng cũng bị lột chiếc quần jean cũ mèm đang mặc trên người. Anh ứa nước mắt thầm nghĩ, “Đám hải tặc có ‘giấy phép’ này nếu mà tụi nó dám hãm hiếp đồng bào của mình thì có khác chi hải tặc Thái Lan?”.Sau khi đã “thu hoạch” hết tất cả “chiến lợi phẩm” trên chiếc ghe nhỏ bé của “lũ phản động”, đoàn quân “chiến thắng” đã nhanh chóng rút lui. Một tên trong bọn đã nhe hàm răng vẩu mã tấu ra huênh hoang, “Chúng mày đã chơi đẹp với chúng ông, nên thôi thì chúng ông để cho chúng mày được tiếp tục ra khơi”. Thắng đưa mắt ngước nhìn sang phía chiếc tàu quốc doanh đánh cá để ghi nhớ trong đầu sốtàu. Tuy nhiên lũ ăn cướp “cháu ngoan Bác Hồ” này chắc đã từng ăn hàng chuyên nghiệp rất nhiều lần, nên đã ranh ma dùng mấy chiếc bao bố tời để che đi mất bảng số tàu của bọn chúng.Thắng đau đớn nhớ lại câu ca dao truyền khẩu:”Con ơi nhớ lấy câu nàyCướp đêm là giặc, cướp ngày là quan”.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 203Câu ca dao trên muôn đời sẽ là một chân lý, nhất là trong thời đại HCM của nước CHXHCH Việt Nam . Sau khi đám “hải tặc có giấy phép” rút lui, Bác Trí và Thắng đã đi coi kỹ lại tình trạng hư hại của ghe lớn. Đít ghe bị nứt khá lớn. Thắng đã kêu gọi mấy anh thanh niên thay nhau dùng thùng và thau, chuyền tay tát nước ra cho ghe khỏi chìm. Bánh lái tàu đã bị tàu quốc doanh húc cho rớt ra và đã bị sóng đánh trôi giạt đi mất. Bác Trí đã lấy hai cái đòn dài, dùng để bước lên xuống, đóng lại thành bánh lái tạm thời. Có một vài bác lớn tuổi đã từng ở tù CS như Thắng, đã nêu ý kiến rằng tại sao không tiếp tục chạy ra hải phận quốc tế mà lại quay trở về đất liền. Thắng rớt nước mắt phân trần, “Tàu chúng ta sẽ bị chìm trong vòng vài ba tiếng đồng hồ nữa nếu như không gặp được tàu quốc tế cứu vớt. Trở lại đất liền chắc chắn sẽ ngồi tù, nhưng vẫn còn sống sót để tiếp tục ra khơi nếu ta còn có cơ hội”.Nhờ xuôi gió và thuận sóng, “con thuyền không đến” đã trở lại được đất liền trước khi trời sụp tối. Lúc đó nước triều đang lên, nên sóng đã xô một phát thật mạnh đẩy con cá lớn lên phía trước nằm luôn trên bãi cát ven biển của huyện Vĩnh Châu. Mấy người dân địa phương sống tại ven biển đang đi nhặt củi tại mé rừng gần đó, đã chạy ùa đến để “chia vui” với “con thuyền không đến”. Họ nhấn mạnh, “Các anh vô cùng may mắn. Nếu sóng không xô tàu các anh vướng lên bãi cát mà lại xô tàu ngược ra khơi, thì chỉ vài ngọn sóng nữa là tàu các anh đã bị lật úp, và các anh đã chết đuối hết cả rồi”.Họ chỉ cho Thắng thấy hàng chai lọ được cắm ngược đầu dọc theo bãi cát trên mé rừng và giải thích đó chính là bia mộ của các thuyền nhân trên các “con thuyền không đến”, đã không may mắn được sóng xô hẳn tàu lên bãi như tàu của Thắng. Những người nông dân nói thêm là trong mùa sóng to gió lớn này, họ hay kéo nhau ra bờ biển để lượm xác những thuyền nhân vắn số được sóng xô giạt trôi vào bờ. Họ đã giúp chôn cất những thuyền nhân này và thu lượm những gì còn sót lại trên người của những người đã chết, từ tư trang cho đến giấy tờ tùy thân đã được bọc nhựa. Trong những chai lọ được cắm ngược xuống cát, chính là chứng minh nhân dân hoặc giấy căn cước VNCH, căn cước quân nhân của những người đang vùi thây dưới bãi cát vàng ven biển. Một người hỏi thăm Thắng quê quán ở đâu.Khi Thắng nói anh dân Cần Thơ thì Bác ấy đã nói, “Mấy năm trước, Bác có giúp chôn cất một xác chết. Khi móc trong quần áo ra có tờ căn cước quân nhân ghi tên thiếu tá Bác sĩ Quân Y Đoàn Trọng T. Nơi tùng sự của ông là Trung Tâm Chỉnh Hình Cần Thơ”. Thắng đã ứa nước mắt vì Bác sĩ Đoàn là bạn chú Tư của anh. Chú Tư là y sĩ của trại giam tù phiến Cộng vùng 4 chiến thuật. Trại giam này nằm gần bên Trung Tâm Chỉnh Hình. Tội nghiệp vợ con bác sĩ Đoàn cả mấy năm trời

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 204VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIcứ tưởng ông đã tới nơi an toàn nhưng không chịu liên lạc với gia đình. Có ai ngờ đâu ông lại nằm ở đây!Sau khi đã leo hết ra khỏi tàu, 47 người trên “con thuyền không đến” túa ra chạy trốn vào bìa rừng dưới sự hướng dẫn của những người nông dân địa phương. Thắng đã trở lại tàu lấy thêm nước dự trữ và vài bọc “xôi vị” mà anh đã bỏ sót lại trên tàu trước khi trở vào rừng. Ngoài sữa cho hai đứa nhỏ mới 6 và 18 tháng tuổi, anh còn khệ nệ gùi trên lưng một can nước. Toán thuyền nhân chạy trốn từ nhóm ghe nhỏ của Thắng tổng cộng 13 người, con số không may mắn, được một nông dân giấu gần một gò đất cho gần đường đi ra chợ. Anh nông dân giải thích rằng du kích chỉ lo đi ruồng bố sâu trong rừng già nên sẽ không ngờ có người trốn gần ngay sát bến đò này. Suốt gần hai ngày đêm, Thắng vẫn còn nghe văng vẳng tiếngchó sủa và tiếng súng M16 nổ đì đùng. Đến ngày thứ ba thì thằng cu Tí, con chú Sáu mới có 6 tháng tuổi, do đã hết thuốc ngủ và bị tiêu chảy vì phải uống sữa pha bằng nước trong rừng, bắt đầu ré lên cất tiếng khóc. Thắng nhớ lại cô Hồng dược sĩ gần nhà anh, trong một lần vượt biên bất thành trở về nhà, đã lặng lẽ chôn xác đứa con trai 9 tháng tuổi ngay dưới gốc ổi sau nhà. Thằng bé chết ngạt vì bị bịt miệng quá lâu cho khỏi phát ra tiếng khóc trong lúc trốn trong rừng. Thắng lên tiếng van xin mọi người, “Cứ để cho cu Tí khóc. Trước sau gì cũng bị bắt thôi. Đừng bịt mồm nó, kẻo thằng nhỏ sẽ bị chết ngạt”. Đến xế trưa thì Thắng nghe văng vẳng tiếng hát cà rởn của một ông già nông dân:“Ai đã từng đi qua sông Cửu Long Giang.Thoát ra khơi, quay về đi trốn”.Sau đó ông dừng lại cười khà, và cố ý nói thật lớn tiếng cho đám thuyền nhân đang trốn trong gò đất nghe, “Bây ra đầu thú sớm đi để cứu sống đứa con nhỏ. Đừng để nó chết oan tội nghiệp lắm bây ui!”. Nghe xong Thắng cảm thấy chới với đầu óc. Anh vội sờ nắn lại gấu quần tà lỏn. Trong đó vẫn còn nằm im cái khâu vàng hai chỉ Mẹ anh đã may giấu trong đó phòng khi hữu sự sẽ dùng đến. Anh quay qua nói nhỏ với chú Sáu, “Cháu phải dzọt lẹ thôi vì cháu không muốn ở tù cộng sản thêm một lần nữa. Vì tù can tội vượt biên thật kinh hoàng lắm!”.Thím Sáu khóc lóc, “Anh đưa tụi tôi vượt biên rồi bây giờ bỏ tụi tôi bơ vơ giữa rừng như vậy hay sao?”. Thắng đành cắn răng chuẩn bị chấp nhận ngồi tù thêm một lần nữa. Tới xế chiều ngày thứ ba thì một thì một anh nông dân người địa phương tay cầm rựa lơn tơn tiến vào gò đất. Thấy bộ điệu sẵn sàng “xuất chiêu” của Thắng, chú Sáu đã hoảng hốt kéo Thắng lùi lại vì chú biết rất rõ tánh tình liều mạng của Thắng. Anh nông dân cũng vội vã lùi lại và phân bua, “Tui đi kiếm cái cây để làm

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 205cái ách bò chứ không làm hại gì cô bác đâu, đừng sợ”. Tuy nhiên nhìn cái nón “tai bèo” trên đầu anh ta, Thắng ngầm hiểu giây phút “tái khám” của anh đang sắp đến. Sau khi anh nông dân rút lui, Thắng đã nhón giò định bỏ chạy ra khỏi gò đất. Chú Sáu thấy thế đã lên tiếng ngăn cản, “Anh du kích này đã đếm số người ở đây là 13 người rồi. Nếu cháu bỏ trốn lỡ bị bắt lại sau sẽ bị kết tội tổ chức chuyến đi, lúc ấy sẽ bị công an đánh cho mềm xương”. Và cả thím Sáu cũng tiếp tục thuyết phục anh đừng chạy trốn một mình. Thắng lại phải nhẫn nhục ngồi chờ đợi tai họa sắp xảy ra. Chưa đến 15 phút trôi qua thì Thắng đã nghe được vài phát súng M16 bắn chỉ thiên rất gần. Một toán du kích tay lăm lăm cây súng trường Huê Kỳ, mặt đằng đằng sát khí hung hăng tiến vào lùm cây hốt trọn ổ 13 tên “phản động” lớn có, bé có, không sót một tên nào…Đoàn quân “thất trận” đánh trên biển, ngoại trừ thím Sáu và hai đứa con của thím, tất cả đều bị trói thúc ké để điệu về đồn công an xã. Dọc đường, du kích đã dẫn đoàn người vào nhà một nông dân, nhà cửa có vẻ khang trang, để xin nước uống. Bà chủ nhà đã xin phép mấy anh du kích để được “cứu đói” cho đoàn quân “thất trận” bằng một nồi cơm trắng ăn với canh khoai ngọt, nấu với tôm tươi mới vớt từ dưới hàng đáy dưới sông lên. Thắng sẽ ghi nhớ tới chết tấm lòng vàng của gia đình nông dân này. Vì anh đã được tạm thời cởi trói ra trong vài phút, và được ăn no, sau 3 ngày đói khát trong rừng.Lúc đang ăn cơm, một anh công an đã phán một câu nghe lãng nhách, “Đ.M, tao cho tụi bay ăn để tối nay tao ‘oánh’ cho tụi bay lòi cơm ra luôn!”. Chú thím Sáu đang ăn vội vã bỏ chén cơm xuống, ngao ngán nhìn hai đứa con thơ. Thắng nói nhỏ chỉ vừa đủ cho chú thím nghe, “Chó sủa thường là chó… không cắn đâu!” Thím Sáu vội liếc anh và nói nhỏ, “Ở đây tai vách mạch rừng. Cẩn thận!”. Đêm đó đàn bà con gái bị trói bằng dây thừng. Mấy người đàn ông bị còng hai chân bằng còng số 8 của Cảnh sát Quốc Gia VNCH. Lúc anh công an người Khmer còn rất trẻ, siết còng lại, Thắng đã làm bộ nhăn nhó làm ra vẻ rất đau đớn. Lúc đó nước da Thắng đen sẫm như da anh công an Khmer. Có thể anh công an này tưởng Thắng là đồng bào của anh, nên đã nới cặp còng lỏng ra hơn một chút. Vì đã từng ra tù, vào khám nhiều lần nên đêm đó, Thắng đã biết cách xoay sở để rút đôi chân ra khỏi còng, và sau đó đưa vào còng trở lại thật dễ dàng. Anh đưa mắt liếc nhìn mấy chiếc xe đạp dựng trước cửa đồn công an để ước tính xem, sẽ phải tốn bao nhiêu thời gian để đạp từ đây ra tới thị xã Bạc Liêu.Nhìn vẻ mặt láo liên của Thắng, chú Sáu đã biết ngay ý định trốn trại của anh. Chú Sáu vội bấm anh nói nhỏ, “Tụi nó gác vòng trong, vòng ngoài. Anh trốn không thoát đâu. Lạng quạng tụi nó bắn cho anh tan xác đó. Đừng dại dột!”

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 206VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠITới sáng hôm sau, mấy chiếc xe của công an huyện đã tới chở hết toán tù nhân can tội vượt biên về giam tại trại tù của huyện. Số đàn ông bị nghi ngờ là người tổ chức chuyến đi, trong đó có Thắng, đã bị đám ôn binh công an huyện “tẩm quất” cho mấy trận nên thân. Sau đó, Thắng và hơn 10 người nữa đã “được” ưu ái cho đeo “đồng hồ” Longines Việt Nam, là một sáng chế đặc biệt dã man của nước CHXHCHVN. “Đồng hồ” Longines VN được chế tạo từ sắt móng ngựa 16 ly. Anh em tù nhân gọi đùa là “còng lụi”. Phát minh này được dùng để đáp ứng cho nhu cầu tù nhân ngày càng gia tăng theo cấp số nhân với công bội rất lớn của nước CHXHCNVN. Còng số 8 của “Đế quốc” Mỹ để lại không đủ cho “cách mạng” xài. Vì số tù nhân của VNCH so với tù nhân của “cách mạng” thật quá ít ỏi. Trước 30 tháng 4 năm 75, mỗi tỉnh của miền Nam chỉ có một trung tâm cải huấn. Sau ngày “giải phóng”, xã nào cũng có một nhà giam nằm kế bên đồn công an xã. Còng số 8 rất bất tiện cho “cách mạng”, vì chỉ còng được một người. “Còng lụi” có thể “lụi” một lúc được cả chục người. Lâu lâu công an đi tuần tra buổi tối, sau khi đã uống rượu xỉn, buồn buồn lấy cục đá gõ một phát lên cây sắt chính của chuỗi “còng lụi” làm cả đám tù nhân đau thấu xương.Đêm đêm trong trại giam mấy “anh đội” vừa đi tuần, vừa lẩm nhẩm ôn bài cho mùa thi tốt nghiệp “bổ túc văn hóa tại chức” sắp tới. Vào một buổi tối mùa Đông, một anh đội vừa đi quanh phòng giam, vừa lẩm bẩm đọc bài thơ “Hang Pắc Bó” của “Bác”:”Sáng ra bờ suối, tối về hangCháo bẹ, rau măng đã sẵn sàng.Bàn đá chông chênh, dịch sử Đảng.Cuộc đời cách mạng thật là sang!”Thắng cười ruồi, “Đúng là thơ…con cóc, của một lũ dốt chuyên tu, ngu tại chức.” Đợi cho anh công an đi khuất, Thắng đã ghé tai bác Trí, cựu Trung Tá Biệt Hải –Cựu học sinh Chu Văn An-Hà nội, đọc nho nhỏ cho bác nghe bài họa chớp nhoáng của Thắng:”Sáng nghe gà gáy, tối nằm hangMuối trắng, khoai khô đã sẵn sàng.Cùm trói, im nghe lời của Đảng.Ở tù cách mạng “cực kỳ” sang!”Bác Trí và chú Sáu nằm hai bên Thắng, đã vội bịt mồm anh lại, kèm theo lời răn đe, “Đợi sang tới Mỹ hãy đọc bài thơ này lần thứ hai, kẻo tụi “Vẹm” nó xử trảm

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 207anh ngay bây giờ.”Sau bốn tháng bị đeo “đồng hồ” Longines nằm trong xà lim biệt giam, từ sáng sớm, Thắng và “đồng bọn” đã tiếp tục được đeo “đồng hồ” về khám lớn ở Cần Thơ. Toán tù nhân “được” rước xuống chiếc ghe taxi nhỏ, một chiến lợi phẩm của công an lấy được từ dân vượt biên, để điệu toán tù về Cần Thơ. Thắng cùng các chiến hữu tạm thời được tháo “đồng hồ” để bước xuống ghe cho dễ dàng, và ngay sau đó, đã được đeo “đồng hồ” trở lại ngay. Đặt lưng xuống lòng chiếc ghe còn sặc mùi cá mắm của trại giam, Thắng mơ màng nhớ lại hai câu đối bất hủ của Cao Bá Quát:”Một chiếc cùm lim chân có ĐếBa vòng xích sắt bước thì Vương”.Anh đã ngầm so sánh bọn vua chúa phong kiến “Đế Vương”, và bọn lãnh chúa gian ác cộng sản, thì nhận thấy cả hai bọn này gian ác đâu có thua gì nhau! Cùm lim hay “đồng hồ” Longines cũng đều được dùng để đàn áp con người cả. Chiếc ghe giải giao tù nhân vượt biên đã di chuyển về hướng sông Cửu Long, và sau đó, chạy ngược dòng về hướng Cần Thơ. Khi vừa đến sông Cửu Long, các bạn tù muốn cùng nhau nhích lên một chút sát mạn sườn cùa ghe để hưởng chút gió mát trên mặt sông Cửu Long. Thắng vội la lớn lên, “Chớ có dại dột mấy cha nội. Lỡ sóng đánh rớt hết cả tám người xuống sông, mà hai chân đã bị cùm, là sẽ chết chìm hết cả đám”. Thắng vừa la làng xong, thì bất chợt một chiếc tàu buôn thật lớn chạy qua làm gợn lên một cơn sóng mạnh đập vào thành chiếc ghe giải giao tù, làm cả nhóm tám người té lăn lóc trên sàn ghe.Chiếc ghe nhỏ chở tù tiếp tục lặng lẽ theo đuôi chiếc ghe có gắn máy của công an chạy đằng trước. Trên đó, sáu anh công an mặt mày lầm lì, tay lăm lăm khẩu súng đã lên đạn sẵn. Chân Thắng bị cùm, nhưng miệng Thắng chưa bị khóa. Cái đầu vẫn còn suy nghĩ rất sáng suốt. Mấy “anh Đội” ngồi ở phía trên chỉ có thể nhìn thấy để trông chừng tù, nhưng không nghe được tù nói chuyện vì gió sông Cửu Long thổi lồng lộng. Suốt mấy tiếng đồng hồ nằm trong lòng ghe hôi thối trong cảnh bị cùm trói, không những không được thoải mái mà cứ lâu lâu lại có vài anh nhăn nhó, hết mắc tiểu, rồi đến đau bụng mắc đi cầu. “Tè” thì dễ rồi, cứ việc vạch “Bác” ra để giải quyết nhu cầu… sinh lý tại chỗ là xong ngay! Mắc “đại tiện” mới thật là đại…bất tiện!!! Rất may trong số tám người tù có Thắng là người có số tuổi nhỏ nhất, nhưng thâm niên tù tội không nhỏ nên đã giải quyết được sự bất

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 208VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠItiện này. Mỗi lần gia đình vào thăm nuôi, Thắng đều để dành lại mấy bọc nylon sau khi đã sơi hết đồ ăn bên trong. Mỗi khi có anh em nào nhăn nhó, mắc “đại tiện”, là Thắng thò tay vào giỏ đệm móc ra vài bọc nylon cho người bạn tù dùng để giải quyết “sự cố”. Thắng không quên dặn họ xài từng bọc một thôi, và để dành cho lần sau. Sau khi anh bạn tù đã “giải quyết nhu cầu sinh lý” vào cái bọc nylon xong, cứ việc thò tay quẳng cái bọc xuống sông Cửu Long cho cá chốt trên sông “giải quyết”… phần còn lại! Thế là khỏe re! Mấy ông già hỏi Thắng ở đâu có sẵn nhiều bọc như vậy, thì Thắng cười hề hề giải thích, “Gia đình gởi đồ ăn đựng trong bọc để “ăn vào”, thì mình phải để dành bọc lại phòng lúc hữu sự cho việc “thải ra” chứ!”.Mấy anh bạn tù đã từng nghe Bắc Kỳ Thắng ca vọng cổ bằng tiếng Bắc, và nay muốn nghe Thắng hát nhạc vàng trên sông Cửu Long. Thắng khoái chí trả lời, “Để moa hát cho mấy toa nghe bản nhạc tuy ‘đỏ’ nhưng mà nghĩa là ‘vàng’!”. Rồi Thắng bắt đầu cất cao giọng hát nhái theo bài “Tình đất đỏ miền Đông”:“Cha xúi con, tìm đường sang đất MẽoNgang Côn đảo, tàu bị cướp quay về.Về tới Vĩnh Châu bị công an bắt nhốtNhốt rồi đưa về khám lớnnn…Cần Thơ!”Các anh em tù đồng loạt vỗ tay vang vọng hòa với sóng nước trên sông MeKong . Thắng lại tiếp tục hát:”Lên tới đây thì đừng mong chối cãiKhai cho rõ, thì nhà nước khoan hồngVàng tốn bao nhiêu ai chủ mưu, ai móc nối!Khai thật đi rồi, thì nhà nước, trả tự doooo…!!!”Thắng đã ngưng lại một chút để rít một hơi thuốc lá làm anh em tù nhao nhao hỏi, “Vậy thì khai làm sao, khai làm sao?”. Thắng hát tiếp phần còn lại:“Nhà nước ơi! Ngu dại gì mà khai báoooo (Thắng gân cổ ngân nga)Người ta rủ tui đi,Đi sang Mỹ làm giàu.Người ta rủ tui đi, tui đi tìm tự do!”Mấy anh em tù cùng cười sảng khoái trong cảnh đau khổ cùng bị cùm trói. Sau khúc hát cuối cùng, Thắng đã nhấn mạnh, ”Tôi đã từng ở tù nhà giam cấp Tỉnh. Tụi công an chấp pháp Tỉnh dã man tàn bạo hơn công an Huyện rất nhiều. Các anh em tuyệt đối tuân theo phép “đồng nhất không” của Karl Marx: Không nóiKhông nghe-Không biết. Đừng thèm nghe những lời công an hù dọa. Nó có hỏi

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 209lắt léo, thì phải cố im lặng không nói. Nói nhiều sẽ bị hố. Và nếu như nó có hỏi ai tổ chức chuyến đi, thì trước sau cứ trả lời không biết.” Thắng nhấn mạnh thêm, “Khi công an đánh đập hỏi cung chán chê, mà không moi được tin tức gì thêm, thì chúng sẽ ngưng không hỏi tiếp. Nhưng nếu càng khai nhiều, càng rắc rối lôi thôi. Cha nội nào khai lạng quạng, làm anh em bị vạ lây. Mai mốt được thả ra, nếu tổ chức đi tiếp tục, tôi sẽ bảo ông Tám bỏ cha nội đó lại ở Việt Nam luôn đấy!”Tới bến tàu của ty công an Hậu Giang, thì mặt trời đã tắt hẳn. Vì vậy đám công an cả đêm đã ghìm tay súng vững chắc canh gác cho đám tù nhân vượt biên được hưởng thêm một đêm ngủ yên với chiếc “đồng hồ” Longines dưới chân kế bên bờ sông Hậu lộng gió.Sát bên chiếc ghe nhỏ giải giao tù, là một chiếc du thuyền sang trọng, lộng lẫy thật lớn. Phất phới trên nóc du thuyền, là lá quốc kỳ của Hòa Lan. Trên thuyền vẫn còn mở đèn và nhạc om sòm. Vài bà đầm mũi lõ, vẫn nhởn nhơ đi lại trên boong và mở to cặp mắt tò mò nhìn xuống đám thuyền nhân tay không đeo “đồng hồ” Longines made in Swiss như mấy bà, nhưng chân lại được đeo “đồng hồ” Longines made in VietNam!Có anh công an huyện hơi “nhiều chuyện”, lúc đem nước cho tù nhân uống đã “bật mí” cho Thắng nghe qua loa về chiếc tàu lạ này. Hắn nói đây là chiếc tàu tình báo của “điệp viên” phương Tây vào thăm dò bờ biển Việt Nam. Chiếc tàu này đã bị du kích “cơm” của huyện Long Phú “bắt sống” tại chỗ chỉ sau vài phát súng chỉ thiên từ súng M16 tịch thu được của “Đế quốc” Mỹ. Hắn cũng khoe thêm rằng, anh du kích “cơm” đã có công bắt sống được chiếc tàu tình báo này, và được Phạm Văn Đồng khen thưởng bằng một tấm bằng khen “Vì an ninh Tổ quốc”. Nghe xong câu chuyện này, Thắng đã cười thầm trong bụng. Lúc chưa bắt đầu chuyến vượt biên này, đêm đêm nằm nghe đài BBC và đài VOA, anh đã có nghe hai đài nhắc đến chiếc du thuyền đó. Đây là chiếc du thuyền của bọn nhà giầu rững mỡ bên Bắc Âu. Lúc tàu đi ngang qua hải phận Việt Nam , bị sóng gió đánh bạt vào bờ biển Việt Nam, chớ nào phải tàu tình báo cóc khô gì đâu! Các nước Tây phương thăm dò kẻ thù bằng máy bay vô tuyến thám không U2, giống như thời Tổng Thống Kennedy thăm dò đầu đạn nguyên tử của Nga tại Cuba. Tên Thủ tướng Phạm Văn Đồng chắc tưởng dân miền Nam ai cũng ngu dốt như hắn ta, nên đã ngang nhiên tuyên truyền kiểu ngông cuồng như vậy.Sau một đêm trằn trọc mất ngủ bởi tiếng nhạc ồn ào từ chiếc du thuyền neo kế bên, Thắng và đồng bọn đã được giải giao vào “đại khách sạn” Long Tuyền. “Đại khách sạn Long Tuyền”, một tên gọi mỉa mai do tù nhân đã đặt cho khu biệt giam của ty công an Hậu Giang quả là danh bất hư truyền! Trước đây nơi này là nghĩa

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 210VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIđịa hoang. Do số tù nhân gia tăng quá nhanh, và khám lớn trong thành phố không đủ chỗ chứa, vì vậy nhà nước đã cho giải tỏa nghĩa địa, đồng thời xây nên trại tù này. Nhà giam có một khu xà lim đặc biệt mang tên A4 cho giống A30, A20, là những nhà tù khét tiếng gian ác ở miền Trung. Thắng được tống vào giam tại phòng 12, ngay góc trong của “đại khách sạn”. Những anh em tù nhân lâu năm ở đây đã giải thích, vì phòng này nằm ngay trong góc, nên ánh nắng chiếu ngay trước mặt vào buổi sáng, và chiếu bên hông vào buổi chiều. Cho nên đây là phòng nóng nhất của trại giam. Cộng thêm cái lò gạch phun khói 24/24, nên không khí trong phòng rất ngột ngạt, khó thở. Phòng có diện tích 9 mét vuông. Cầu tiêu chiếm 2 mét vuông. Diện tích còn lại khoảng 7 mét vuông, nhưng thường xuyên giam giữ từ 12 đến 15 người tù nhân. Trong phòng, chỉ có một lỗ thông hơi bằng hai bàn tay. Cho nên thỉnh thoảng, lại có tù nhân chết vì thiếu dưỡng khí. Lúc mới bị tống vào phòng biệt giam này, Thắng đã thật sự ngỡ ngàng vì không biết mấy anh công an huyện “lập sổ bìa đen” như thế nào vào hồ sơ tù của anh, mà anh lại bị tống vào cái địa ngục trần gian này.Hơn mười nhân mạng cứ thay nhau đổi ca ra vào phòng biệt giam. Hễ cứ có người bị giải giao về những trại giam lớn ở miền Trung, sau khi đã bị kết án chung thân, thì lại có người khác vào trám chỗ ngay. Thắng có nghe kể chuyện, có nhiều tù nhân vì quá tuyệt vọng, đã thắt cổ hoặc dùng lưỡi lam cắt gân máu để tự sát. Sau vài tuần lễ làm quen với không khí kinh hoàng của trại biệt giam, Thắng đã bắt đầu hội nhập dần với những con người khốn khổ nhất dưới sự thống trị của chính quyền cộng sản Việt Nam .Đêm đêm Thắng thò mỏ qua lỗ thông hơi bé tí để hát những bài nhạc “vàng” có, “đỏ” có, cho các xà lim khác nghe giải sầu trong những lúc gặp được mấy anh đội coi tù nhân đạo, dễ thương. Trong những ngày tháng nóng nực, hơn 10 con người trần truồng như Adam, đã phải lấy nước đổ ra khăn rồi ngồi chồm hổm lên đấy, hoặc nằm nghiêng cho đỡ nóng. Trong cảnh cùng khổ đó, Thắng vẫn vui vẻ kể đủ các chuyện tiếu lâm, từ tục đến thanh, để giúp anh em tù nhân giải sầu. Trong ba tháng đầu tiên, hầu như mỗi ngày hai lần thường là buổi chiều hoặc ban đêm, Thắng bị điệu lên phòng điều tra để hỏi cung. Con mẹ Thượng úy công an mắt lé, mấy ngày đầu đã dí khẩu súng K54 vào đầu Thắng sau khi đã nắm tóc, đập đầu anh vào tường mấy phát. Cái trò này quá nhàm đối với Thắng, vì đây đâu phải là lần đầu tiên anh bị ở tù đâu. Từ tháng thứ tư cho tới ngày anh được tạm tha vào tháng thứ 14, để chờ ngày ra tòa (do gia đình anh có “chạy thuốc” đút lót). Số lần hỏi cung đã thưa thớt hơn. Thỉnh thoảng con mẹ Thượng úy mắt lé, vẫn kêu anh

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 211lên “đột xuất” để hỏi cung vào ban đêm, nhưng Thắng đã cương quyết không khai. Đến lễ Quốc khánh cộng sản Việt Nam 2 tháng 9, thì Thắng được tạm tha, nhưng anh vẫn phải về trình diện cho công an địa phương quản chế. Ngày được phóng thích, có một kỷ niệm mà gần 30 năm trôi qua Thắng vẫn còn nhớ mãi. Một anh chàng phóng viên đài truyền hình Cần Thơ vào nhà giam để thực hiện đoạn phim đại xá tù nhân, đã chọn ngay một bà mẹ quê chuyên môn đưa người đi vượt biên, cũng được thả cùng ngày với Thắng, để phỏng vấn. Có thể do nhìn tướng mạo nông dân thật thà chất phác của bà, mà anh ta đã chọn bà. Anh phóng viên đã bấm máy liên tục để thâu âm và hình lúc bà cụ nói lời “tri ân” với nhà nước đã khoan hồng tạm tha cho bà về đoàn tụ cùng gia đình. Tuy nhiên, đến lúc anh chàng phóng viên hỏi bà cụ cho biết cảm tưởng về những ngày tháng trong trại giam, thì bà cụ đã bật khóc. Kế đó bất thình lình, bà cụ quay mặt về hướng dãy nhà đã giam cầm bà. Sau đó, bà quỳ mọp xuống đất vái lia lịa khu nhà giam kinh khủng mà bà đã sống ở đó hơn một năm trời. Anh chàng phóng viên bị teo hồn, lạc phách, với tay tắt máy cái rụp, chấm dứt đoạn phim phỏng vấn trước thời hạn.Đã hơn một phần tư thế kỷ lặng lẽ trôi qua, kể từ ngày “con thuyền không đến” của Thắng phải quay trở về đất liền Việt Nam sau khi bị “hải tặc có giấy phép” cướp bóc và phá hư tàu. Rất nhiều người cùng đi chung chuyến tàu đó với Thắng đã tiếp tục “chịu chơi” ra khơi. Thắng cũng gặp lại được rất nhiều người trong số này tại trại tị nạn. Anh cũng từng dạy Pháp văn cho những người được định cư ở Canada, cũng như dạy Anh văn cho những người được định cư ở Úc, vì họ không có diện đi Hoa Kỳ. Dĩ nhiên, vài người vẫn nhớ ơn thầy Thắng, vì thỉnh thoảng họ vẫn viết thơ thăm hỏi anh kèm theo vài tấm hình “áo gấm về làng”, du lịch Việt Nam . Tuy nhiên, có một điều chua chát cay đắng là hầu như chẳng một ai còn muốn nhắc đến chuyện trở về đất liền kinh hoàng của “con thuyền không đến” năm xưa. Mọi người hầu như im lặng coi như đó là chuyện “xưa rồi Diễm ơi!”.Một buổi chiều mùa Hè đi làm về muộn, bên ngoài đang nóng 102 độ F, Thắng không thể đưa hai cô công chúa ra công viên chơi được. Anh đã mở internet ra để giải khuây, và tình cờ, đọc được mấy câu ca dao lịch sử khá hay:”Ngày đi Đảng gọi Việt gianTrở về, Đảng lại chuyển sang Việt kiều!Khi đi phản động trăm chiềuLúc về thành khúc ruột yêu ngàn trùng.Trốn đi Đảng dí đến cùng,Quay về Đảng đón, Đảng lùng dollars.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 212VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠICông ơn Đảng, thật bao la.Là Cụ thằng đểu, là Cha thằng lừa!”Đọc xong, anh thanh niên cường tráng tóc xanh “mướt rượt’ Nguyễn Ngọc Thắng năm xưa, nay đã trở thành một hội viên, “Hội người Việt cao niên” của tiểu bang, đã ngồi im lặng thở dài. “Ông già” Thắng vừa bước vào đúng cái tuổi già, vừa xoa mái đầu lốm đốm bạc, vừa lẩm bẩm nhái theo giọng “Bắc Kỳ hai nút”: “Hình như tám câu Thơ Thần này…đách có sai tí nào cả!”Bà vợ già của Thắng ngồi kế bên, đã nhéo ông già đầu bạc một phát, càm ràm, “Con cháu dân ‘Hà nội cũ’ mà sao lại ăn nói giống người ‘Hà nội mới’ vậy?”. Thắng cười khà khà. Anh quay đầu nhìn về hướng hai cô công chúa, thế hệ của mai sau, đang ngồi bên nhau trong phòng khách. Thắng nghĩ, “Nhất định con, cháu anh phải luôn ghi nhớ và tìm về với cội nguồn của chúng. Cho dù chúng có sanh ra và trưởng thành nơi đất khách, quê người, anh vẫn sẽ cố gắng đưa chúng quay về lịch sử Việt Nam. Trong đó, không thể thiếu được giai đoạn cha ông chúng đã sống gian khổ ra sao dưới ách thống trị của chế độ CS Việt Nam”.Người Hai Lúa New JerseyTháng 7, 2012.CỰU TÙ HỒI HUƠNG MỪNG XUÂNGiải phóng vô tù phỏng \"giế\" đau,Đấu tranh trâu đánh dọa cùm lâu.Sao giàng lộng kiếng sang giàu lẹ,Bảng đỏ quăng ao bỏ đảng mau.Chót hết quà bo* không chết hót**,Đầu tiên thủ tục có tiền đâu.Quê nghèo Mẹ ngóng con quay lại,Tết đến Xuân qua bạc mái đầu.Nông gia hai lúa NJ*bo: pourboire**hót : hot, nóng

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 213Ai! Lá Tình ThuXin kéo thời gian thu chậm quaCho đêm mê mải ngắm trăng giàVương hồn hoang lạc tình năm cũÔm giữ trọn đời tóc điểm phaAi lá tình thu! Chợt vương sangNâng niu ấp ủ nắng ươm vàngCho vào túi áo bên ngực tráiTựa vào tim phải khẽ yêu ai!Kim Oanh

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 214VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠITháng Ngày Qua…Thu vẫn mơ mà lòng tàn mộng ướcLá úa nhàu phai kỷ niệm ngày quaCuộc tình tan từ khi vận nước nhàTrời mây xám một đời hoa òa vỡNgày xưa đó nhớ mùa hè lửa đỏXếp bút nghiêng anh khoác áo hoa màuEm khép trang lưu bút nhốt tình đầuTiễn đưa người ôm thương nhớ ngàn sauRồi một chiều em lặng lẽ ra điXa quê hương, chôn cả tuổi xuân thìNơi xứ lạ đêm ôm niềm ray rứcÁnh đèn tường thao thức bóng chinh nhânThu vẫn đến thu đi thu tàn nhẫnMang hồn hoang trôi dạt tận chốn nàoKý ức phai tình rơi rụng đớn đauCố nhân hỡi tình đầu tìm đâu nữa?Kim Oanh

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 215Những Sự Kiện & Nhân Vật - Tháng 11 - TL sưu tầm & dich01/11- Lễ Các Thánh (còn gọi là Lễ Các Thánh Nam Nữ hoặc Lễ Chư Thánh) là một lễ được tổ chức trọng đại vào ngày 1 tháng 11 hằng năm trong Kitô giáo Tây phương hoặc Chủ nhật đầu tiên sau Lễ Ngũ Tuần trong Kitô giáo Đông phương, nhằm tôn vinh toàn thể các vị Thánh Kitô giáo đang hưởng phúc trên thiên đàng, gồm tất cả những người có tên tuổi và những người không được lưu danh.02/11-1963- Ngày mất của Tổng Thống Ngô Đình Diệm ( 1901 – 1963)Ngô Đình Diệm là nhà chính trị Việt Nam Cộng hòa. Ông từng làm quan nhà Nguyễn thời vua Bảo Đại, sau đó làm Thủ tướng cuối cùng của Quốc gia Việt Nam, rồi trở thành Tổng thống đầu tiên của Việt Nam Cộng hòa (Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam) sau khi thành công trong việc phế truất Bảo Đại.Là một lãnh đạo theo Công giáo La Mã, ông bị những người theo Phật giáo phản đối vì cáo buộc thực hiện chính sách thiên vị Công giáo. Tháng 11 năm 1963, sau một loạt các vụ biểu tình bất bạo động để phản đối của Phật giáo gây ra những bất ổn nghiêm trọng, Ngô Đình Diệm cùng em trai của mình là Ngô Đình Nhu bị giết trong một cuộc đảo chính năm 1963 do các tướng lĩnh dưới quyền thực hiện, với sự hỗ trợ của tình báo Hoa Kỳ***** 1997 -Bão Linda tiến vào vịnh Thái Lan, khiến hàng nghìn người Việt Nam thiệt mạng, đa số là ngư dân Cà Mau ngư dân Cà Mau.03/11/1957- Liên Xô phóng tàu vũ trụ Sputnik 2, mang theo chó Laika (hình), sinh vật sống đầu tiên từ Trái Đất được đưa lên vũ trụ.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 216VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI04/11/1991- Cựu Đệ nhất phu nhân Philippines Imelda Marcos được Tổng thống Corazon Aquino ân xá và cho phép về nước.Tổng thống Marcos bị buộc tội ám sát Benigno Aquino, Jr., dẫn đến các cuộc cách mạng quyền lực dân buộc Marcos từ chức và phải sống lưu vong ở Hawaii. Sau cái chết của Ferdinand, Imelda và gia đình đã được Corazon Aquino ra lệnh ân xá. Bà trở lại Philippines và được cho phép trở lại diễn đàn chính trị. Bà được bầu vào Hạ viện năm 2005 đại diện cho Leyte và được bầu lại năm 2010 đại diện cho Ilocos Norte.Mặc dù phải đối mặt với nhiều trường hợp liên quan đến cáo buộc tham nhũng, bà đã không bị giam giữ và tiếp tục sử dụng quyền lực. Khả năng sinh tồn qua những thăng trầm trong cuộc sống của bà đã khiến bà được gọi là “Bướm thép”.-1995 – Thủ tướng Israel Yitzhak Rabin bị ám sát khi tham dự một cuộc vận động quần chúng tại Tel Aviv.-2008 – Barack Obama giành thắng lợi trong kỳ Bầu cử tổng thống, trở thành người Mỹ gốc Phi đầu tiên thắng cử chức vụ này.05/11-1138 – Hoàng thái tử Thiên Tộ mới hai tuổi khi lên ngôi hoàng đếtriều Lý, tứcLý Anh Tông, Đỗ Anh Vũ là người nhiếp chính.-2007 – Liên minh thiết bị cầm tay mở được thành lập do Google dẫn đầu, và ra mắt sản phẩm đầu tiên là hệ điều hành Android (hình).06/11/1860- Abraham Lincoln Được bầu làm Tổng Thống07/11-1426 – Quân Lam Sơn giành thắng lợi trước quân Minh trong trận Tốt Động–Chúc Động diễn ra tại Đông Quan, nay thuộc Hà Nội, Việt Nam.-1659 – Pháp và Tây Ban Nha ký kết Hiệp định Pyrénées, kết thúc chiến tranh kéo dài hơn 20 năm giữa hai bên.-1917 – Lenin lãnh đạo phe Bolshevik nổi dậy chống lại chính phủlâm thời của Kerenskii, khởi đầu Cách mạng Tháng Mười.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 217-1944 – Franklin D. Roosevelt đắc cử nhiệm kỳ Tổng thống Hoa Kỳthứ tư, tuy nhiên ông từ trần vào năm sau đó.08/11-1278 – Trần Thánh Tông nhường ngôi Hoàng đế triều Trần cho Thái tử Trần Khâm, và trở thành Thái thượng hoàng.-1889- Tiểu bang Montana được nhập vào Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ-1927- Ngày sinh của tướng Nguyễn Khánh (1927-2013) nguyên là một cựu tướng lĩnh gốc Binh chủng Nhảy dù của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, cấp bậc Đại tướng. Ông xuất thân từ khóa đầu tiên ởtrường Võ bị Liên quân Viễn Đông do Quân đội Thuộc địa Pháp mởra tại Cao nguyên Trung phần Việt Nam. . Ông cũng là một chính khách, từng giữ chức vụ Quốc trưởng và Thủ tướng của Việt Nam Cộng hòa và kiêm luôn các chức Tổng tư lệnh và Tổng Tham mưu trưởng Quân lực Việt Nam Cộng hòa trong giai đoạn 1964-1965, nhưng chỉ ít lâu thì chính ông bị các tướng khác đảo chính hạ bệ. Theo lệnh của Đại tướng Maxwell D. Taylor (người soạn thảo kếhoạch chiến tranh của Hoa Kỳ ở Việt Nam trong thời kỳ này), ông phải rời khỏi Việt Nam để lưu vong ở nước ngoài.Đại tướng Nguyễn Khánh năm 196409/11-1989 – Cộng hòa Dân chủ Đức tuyên bố mở cửa khẩu tại Bức tường Berlin, cho phép công dân của mình được sang Tây Berlin.-1927- Những chú gấu Pandas khổng lồ được tìm thấy ở Trung Quốc10/11-1775- Hải quân Hoa Kỳ được thành lập , là một quân chủng của Quân đội Hoa Kỳ. Đây là một trong số 7 lực lượng đồng phục của Hoa Kỳ. Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2008, Hải quân Hoa Kỳ có khoảng 331.682 người hiện dịch và 124.000 người trong lực lượng hải quân dự bị. Hải quân Hoa Kỳ có 284 tàu đang hoạt động và hơn 3.700 phi cơ. Hải quân Hoa Kỳ là lực lượng hải quân lớn nhất thế

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 218VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIgiới; tổng trọng tải hạm đội tác chiến của nó lớn hơn tổng trọng tải hạm đội tác chiến của 13 lực lượng hải quân lớn kế tiếp trên thế giới cộng lại. Hải quân Hoa Kỳ cũng có một đội ngũ hàng không mẫu hạm lớn nhất thế giới, với 10 chiếc đang phục vụ và một chiếc (USS Gerald R. Ford (CVN-78) đã được đóng và sẽ gia nhập lực lượng Hải quân vào năm 2019.Hải quân có lịch sử từ Hải quân Lục địa được thành lập trong thời Chiến tranh Cách mạng Mỹ (1775–1783) và bị giải thể từ từ và hoàn toàn sau chiến tranh. Hiến pháp Hoa Kỳ tạo cơ sở pháp lý để thành lập một lực lượng quân sự bằng cách giao cho Quốc hội Hoa Kỳquyền lực “tạo ra và duy trì một lực lượng hải quân”.- 1975- Tàu SS Edmund Fitzgerald và toàn bộ thủy thủ đoàn bị chìm sau trận bão tuyết ở Hồ Thượng ( Lake Superior)Hồ Superior , kề cận với tỉnh Ontario (Canada) và tiểu bang MỹMinnesota về phía bắc và với hai tiểu bang Wisconsin và Michigan về phía nam, là hồ lớn và sâu nhất của Ngũ Đại Hồ ở Bắc Mỹ và lớn thứ ba thế giới (sau biển Caspi và hồ Baikal).11/11/ 1960 – Cuộc đảo chính quân sự do tướng Nguyễn Chánh Thi cầm đầu nhằm chống lại Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm bị dập tắt.12/11-1942 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Bắt đầu Hải chiến Guadalcanal tại quần đảo Solomon giữa quân Đồng Minh và quân Nhật Bản.- 1970 – Xoáy thuận Bhola đổ bộ tại bờ biển của Đông Pakistan, trởthành xoáy thuận nhiệt đới gây thiệt hại nhân mạng cao nhất trong lịch sử. (500,000)-1990 – Hoàng thái tử Akihito tiến hành lễ tức vị tại Hoàng Cư ởTokyo, chính thức trở thành Thiên hoàng thứ 125 của Nhật Bản.13/11/ 1851 – Đội Denny đổ bộ tại Alki Point, sau đó chuyển đến một địa điểm nay trở thành thành phố Seattle, Washington, Hoa Kỳ.-1927- Đường hầm Holland bên dưới sông Hudson được khánh thành, nối liền Thành phố New Yor và New Jersey.-1942- Hạn tuổi đi quân địch giảm từ 21 xuống 18.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 219-2015 – Một loạt vụ tấn công có phối hợp xảy ra tại thủ đô Paris và khu ngoại ô Saint-Denis của Pháp, khiến 137 người thiệt mạng.14/11-1965 – Chiến tranh Việt Nam: Mở màn Trận Ia Đrăng tại Pleiku, một trong những trận đánh lớn đầu tiên giữa quân đội Hoa Kỳ và miền Bắc Việt Nam.-1832- Tàu điện đầu tiên đi vào hoạt động. Tàu điện hay xe điện mặt đất là một loại phương tiện chở khách công cộng chạy bằng điện trên các đường ray trên đường phố.Thuật ngữ tàu điện thường chỉ loại phương tiện này chạy trên các phố, trong khu vực trung tâm thành phố, lấy điện từ các đường dây. Hầu hết xe điện đều chạy theo các tuyến và là một bộ phận của hệthống giao thông công cộng của đô thị.-1968- Đại Học Yale nhận sinh viên nam -nữ học chung.16/11/1988 – Chính trị gia Pakistan Benazir Bhutto là người phụ nữđầu tiên được bầu chọn tự do trở thành người lãnh đạo chính phủcủa một nhà nước Hồi giáo.17/11-1869 – Kênh đào Suez kết nối Địa Trung Hải và Biển Đỏ chính thức được hoàn thành sau gần 11 năm xây dựng.-1950 – Đạt Lai Lạt Ma đời 14 là Tenzin Gyatso chính thức thân chính tại Tây Tạng ở tuổi 15, xử lý sự vụ chính trị và tôn giáo.-1970 – Nhà phát minh người Mỹ Douglas Engelbart nhận bằng sáng chế đối với chuột máy tính đầu tiên.18/11/1928- Phim hoạt họa Tàu hơi nước Willie của Walt Disney –Chuột Mickey Minnie được “sinh ra”. -19/11-1863- Diễn văn Gettysburg huyền thoại của Abraham Lincoln“Lincoln đã làm cách mạng cuộc Cách mạng, đem lại cho nhân dân một quá khứ mới để sống trong đó, và quá khứ này sẽ thay đổi tương lai một cách vĩnh cửu” như nhà sử học Garry Wills viết.Bài diễn văn có sức tái tạo lại đất nước sau cuộc nội chiến tàn phá nhất trong lịch sử Mỹ. Nó toát lên tinh thần trách nhiệm cao cả nhất của tất cả những người còn sống đối với sự nghiệp tự do của dân tộc

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 220VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠImà vì nó biết bao chiến sĩ đã ngã xuống. Nó khẳng định lại lý tưởng Tự do, Bình đẳng đã được khắc ghi trong bản Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ, của tinh thần Jefferson, như những chân lý bất di bất dịch, và khẳng định tinh thần Trách nhiệm của mọi công dân bảo vệvà vung đắp lý tưởng đó.-1493 – Cristoforo Colombo đổ bộ lên hòn đảo mà ông đặt tên là San Juan Bautista, ngày nay là Puerto Rico.20/11-1902 – Nhà báo thể thao Géo Lefèvre đề xuất tổ chức một giải đua xe đạp mà sau này mang tên Tour de France .-1926- Ngày sinh của tướng Tôn Thất Đính (1926-2013), nguyên là một cựu tướng lĩnh Bộ binh của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, cấp bậc Trung tướng. Ông xuất thân từ trường Võ bị do Chính phủ Quốc gia Việt Nam mở ra ở miền Trung Việt Nam, được sự cố vấn và hỗtrợ huấn luyện của Quân đội Pháp. Ông cũng là một Nghị sĩ giữchức vụ cao trong Quốc hội Việt Nam Cộng hòa. Là một trong số ít các sĩ quan được ưu ái và thăng cấp tướng trong thời kỳ Đệ Nhất Cộng hòa. Tuy nhiên, ông lại là một trong những nhân vật chủ chốt trong cuộc Đảo chính Việt Nam Cộng hòa 1963 và có liên quan đến cái chết của Ngô Đình Diệm, Tổng thống đầu tiên của Việt Nam Cộng hòa, và người em ruột là Cố vấn Ngô Đình Nhu.-1985 – Microsoft phát hành hệ điều hành máy tính cá nhân Windows 1.0, là phiên bản đầu tiên của dòng Microsoft Windows.-1998 – Nga phóng mô đun Zarya từ Sân bay vũ trụ Baykonur ởKazakhstan, là mô đun đầu tiên của Trạm vũ trụ Quốc tế được phóng.21/11-1009 – Lý Công Uẩn lên ngôi Hoàng đế Đại Cồ Việt, lập ra triều Lý, tức Lý Thái Tổ- 1970 – Chiến tranh Việt Nam: Hoa Kỳ tiến hành tập kích một trại giam ở Sơn Tây nhằm giải thoát các tù binh chiến tranh người Mỹ.22/11

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 221- 1963- Tổng thống John F Kennedy bị ám sát o Dallas, Texas khi đoàn xe ô tô hộ tống đi ngang thành phố.John Fitzgerald Kennedy (1917 –1963), thường được gọi là Jack Kennedy hay JFK, là tổng thống thứ 35 của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, tại nhiệm từ năm 1961 đến năm 1963. Sự kiện Kennedy bị ám sát vào ngày 22 tháng 11 năm 1963 là một bước ngoặt trong dòng lịch sử Hoa Kỳ vào thập niên 1960, khi khắp thế giới thương tiếc ông và các nhà lãnh đạo của nhiều quốc gia đã đi theo quan tài đưa tiễn ông về nơi an nghỉ cuối cùng.Là chính khách trẻ tuổi nhất từng đắc cử tổng thống Hoa Kỳ , Kennedy cũng là tổng thống trẻ tuổi nhất đã qua đời.Các sự kiện chính trong nhiệm kỳ tổng thống của Kennedy gồm có: vụ khủng hoảng hỏa tiễn Cuba, xây dựng Bức tường Berlin, cuộc chạy đua thám hiểm không gian, giai đoạn đầu của Chiến tranh Việt Nam và Phong trào Dân quyền.-2005 – Angela Merkel trở thành nữ thủ tướng đầu tiên của Đức.-2010 – : 347 người thiệt mạng trong sự kiện hỗn loạn trên một cầu tại Phnôm Pênh, Campuchia trong dịp Lễ hội Bon Om Touk.23/11/1940 – Tại Liên bang Đông Dương, Nam Kỳ khởi nghĩa bùng nổ tại Nam Kỳ nhằm chống lại Pháp.24/11: Lễ Các Thánh tử đạo Việt Nam (Công giáo Rôma).-1859 – Nguồn gốc các loài của nhà tự nhiên học Charles Darwin được xuất bản lần đầu tiên.-1894 – Tôn Trung Sơn thành lập “Hưng Trung hội” tại Honolulu, Hawaii, tiền thân của Trung Quốc Quốc dân Đảng.-1992 – Hoa Kỳ hạ quốc kỳ và rút các binh sĩ cuối cùng khỏi Căn cứHải quân vịnh Subic tại Philippines.25/11/1915 – Albert Einstein công bố bài báo hoàn thiện về phương trình trường của thuyết tương đối rộng.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 222VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI27/11-1895 – Tại Paris, Alfred Nobel ký bản di chúc cuối cùng, trong đó dành tài sản của mình để lập ra giải Nobel sau khi qua đời. 1895 –Tại Paris, Alfred Nobel ký bản di chúc cuối cùng, trong đó dành tài sản của mình để lập ra giải Nobel sau khi qua đời.-1940- Ngày sinh của Lý Tiểu Long Bruce Lee (1940-1973)-1942- Ngày sinh của James Marshall “Jimi” Hendrix (tên khai sinh Johnny Allen Hendrix)- 1942 –1970 là một nghệ sĩ ghi ta người Mỹgốc Phi. Hendrix được đánh giá là một trong những nghệ sĩ âm nhạc có ảnh hưởng nhất trong lịch sử nhạc rock and roll. Hendrix trình diễn trên chương trình truyền hình Hà Lan Hoepla vào năm 196728/11/1470 – Lê Thánh Tông ban chiếu lệnh xuất quân đánh Chiêm Thành, chuẩn bị tiến hành Chiến dịch đánh Chiêm.29/11/1899 – Joan Gamper thành lập FC Barcelona, nay là một trong những câu lạc bộ thành công nhất của bóng đá Tây Ban Nha.30/11/1999 – ExxonMobil chính thức được hình thành từ Exxon và Mobil, sau một thỏa thuận sáp nhập trị giá 73,7 tỷ USD được ký từmột năm trước đó.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 2231/- Thầy Giáo - (Cảm ơn bạn N đã gởi cho L dịch)Một chàng trai trẻ gặp một ông cụ và hỏi:– Dạ thưa thầy, thầy còn nhớ em không?Ông cụ đáp: - “Không, xin lỗi, tôi không nhớ.”Chàng trai nói:-Dạ thưa thầy em từng là học trò của thầy.Ông mỉm cười và hỏi:– Thật vậy sao? Bây giờ anh làm nghề gì?Chàng trai trả lời:– Dạ thưa thầy em là giáo viên.– Giáo viên? Giống tôi sao? – ông hỏi.–Dạ thưa vâng. Và thực ra, em trở thành giáo viên là chính nhờ Thầy đã truyền nguồn cảm hứng và ý nghĩ đó cho em.Ông tỏ vẻ ngạc nhiên và hỏi:– Thật sao? Khoảnh khắc nào khiến cậu quyết định như vậy?Thế rồi chàng thanh niên kể cho ông nghe câu chuyện như sau:– Một hôm,có người bạn của em đến trường đeo một chiếc đồng hồ mới toanh trên tay.Đồng hồ rất đẹp, và em muốn một chiếc như vậy , nên em lấy của cậu ấy và cất vào túi mình.Một lúc sau, cậu bé nhận thấy mình đã mất đồng hồ; bạn ấy nói với thầy, và thầy đã bảo cả lớp im lang.Thầy nói:-Hôm nay có người lấy trộm đồng hồ cua một bạn. Người đó hãy mau trả lại cho bạn.Em đã không trả lại vì không muốn thừa nhận mình đã lấy cắp.Thế là, thầy đã đóng cửa lại và yêu cầu mọi người đứng lên. Rồi thầy nói sẽ lục túi quần tất cả học trò trong lớp cho đến khi tìm thấy đồng hồ—nhưng

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 224VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠItrước tiên, thầy yêu cầu mọi người nhắm mắt lại để không ai biết người đã lấy cắp.Tất cả chúng em đều nhắm mắt lại. Thầy lục hết trong túi quần tất cả cac ban. Khi thầy lục túi em, thầy đã tìm thấy chiếc đồng hồ.Nhưng thầy vẫn tiếp tục kiểm tra túi quần của mọi người. Sau đó thầy nói:- Xong rồi, các em có thể mở mắt ra. Ta đã tìm được đồng hồ.Thầy chưa bao giờ nói ai đã lấy. Thầy chưa bao giờ nhìn em một cách không bình thường.Thầy không nói với ai cả. Thầy đã che chở tội của em.Đó là khoảnh khắc xấu hổ nhất trong đời em, nhưng cũng là ngày thầy đã cứu em. Thầy đã cho em biết cách sửa sai như thế nào - đó là bằng lòng tốt chứ không phải cách khiến người phạm lỗi rơi vào tình trạng lúng túngKể từ hôm đó, em muốn được như thầy.Đó là lý do tại sao em trở thành một giáo viên.–Thầy còn nhớ ngày hôm đó không?Thầy giáo ngừng lại, rồi nói:– Ta nhớ có chiếc đồng hồ bị mất cắp, và nhớ đã phải lục soát để tìm… nhưng ta không nhớ trò.Bởi vì lúc đó ta cũng đã nhắm mắt lại.Sưu tầm - (Cảm ơn bạn N đã gởi cho L dịch)==============2/-Bức hình để tỏ lòng biết ơnCâu chuyện sau đây của một cô giáo sẽ làm cho lễ Tạ Ơn của bạn ấm hơn.Đôi khi, có những bài học thật cảm động do học trò của bạn dạy.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 225====Khi Cô giáo Klein bảo học trò lớp 1 của mình vẽ một bức hình để tỏ lòng biết ơn với việc / hoặc vật nào đó, cô nghĩ rằng các em bé nhỏ này, với môi trường sống nghèo nàn của gia đình các em, chắc thật sự không có gì to lớn để tạ ơn. Cô biết rằng phần đông các em sẽ vẽ hình gà tây hoặc những cỗ bàn mừng lễ Tạ Ơn đầy ắp thức ăn.Chúng chỉ mơ ước đến những điều như vậy.Bức tranh của Douglas đã làm cho có thật ngạc nhiên. Douglas trông thật tội nghiệp, cậu bé thường đi theo cô vào giờ ra chơi. Bức vẽ chỉ đơn giản như thế này: Một bàn tay.Một bàn tay ư, nhưng bàn tay của ai vậy? Cả lớp học đều nhao nháo khi nhìn thấy bức hình.Một cậu bé nói: “Em nghĩ đó chắc là bàn tay của Thượng Đế, vì ngài đã ban thức ăn cho chúng ta.”Một bạn khác lại góp ý: -“Bàn tay của người nông dân, vì họ nuôi những con gà tây đó”.Lavinia là cô bé luôn nghiêm nghị thì nói-“Theo em thì trông như bàn tay của chú cảnh sát, và chúng luôn bảo vệ chúng ta”- “ đó là tất cả những bàn tay đã giúp chúng ta, nhưng Douglas chỉ có thể vẽ một bàn tay thôi”.Cô Klein hầu như quên hẳn Douglas khi cô rất vui thích vì cả lớp đều trở nên rất tích cực chú tâm như vậy. Rồi khi cô cho cả lớp làm một sinh hoạt khác, cô đến bàn của Douglas và hỏi bàn tay đó là của ai.Douglas thì thầm: - “Thưa cô, đó là bàn tay của cô ạ”.Lúc đó cô Klein mới nhớ ra là thỉnh thoảng cô nắm tay của Douglas, cũng như cô thường làm với các bạn của cậu. Nhưng điều ấy thật quan trọng đối với Douglas.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 226VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠICô nghĩ sắp đến Lễ Tạ Ơn, lễ của cô, và của mọi người - không phải là tất cả những của cải vật chất to lớn ta được ban tặng mới được trân quý, nhưng là những món quà rất nhỏ mà ta mang tặng một cách thật đơn giản đến người khác.Theo Reader’s Digest– TL/ phannữlan dịch====================3- CHIẾC QUẦN ƯỚT - (Tài liệu: Moral) - TL/ phannữlan dịchBạn hãy cùng đến với tôi ở một lớp 3…Có một cậu bé chín tuổi đang ngồi ở bạn học, và bỗng nhiên, kỳ lạ chưa, một vũng nước xuất hiện ở dưới chân cậu và phía trước quần thì bị ướt. Cậu ta nghĩ rằng tim mình sẽ ngừng đập mất thôi vì cậu không thể nghĩ ra tại sao lại có tình huống này. Trước đây chưa bao giờ xảy ra, và cậu biết rằng một khi bạn bè phát giác ra được thì chúng sẽ không ngừng nói về điều ấy. Rồi khi bọn con gái mà biết được, chúng sẽ mãi mãi không bao giờ chơi với cậu nữa.Cậu bé nghĩ rằng tim mình sẽ ngừng đập; cậu cúi đầu và cầu nguyện: “Lạy Thượng Đế, đây là trường hợp khẩn cấp! Xin Ngài hãy cứu giúp con ngay bây giờ ạ! Chỉ trong vòng năm phút nữa thôi là con sẽ chết mất, thưa Ngài”Cầu nguyện xong, cậu ta ngước nhìn lên và thấy cô giáo đến; ánh mắt của cô cho cậu biết là cô đã phát hiện ra điều ấy. Khi cô giáo bước về phía cậu, có một bạn nữ tên Susie cùng đi với cô và mang một chậu cá kiểng vàng, chậu đầy cả nước. Susie bỗng vấp ngay trước cô giáo và đổ ập chậu nước vào lòng cậu bé một cách khó hiểu.Cậu bé làm bộ tức giận, nhưng trong khi nước đổ vào người, cậu thốt lên trong tâm “ Xin cám ơn Thượng Đế! Xin cám ơn Thượng Đế!”Và bây giờ, bỗng nhiên thay vì là trọng tâm của sự chế giễu, cậu bé trở nên đối tượng của lòng thương cảm. Cô giáo vội đưa cậu xuống phòng thể dục và cho cậu mặc quần soóc trong khi chờ quần dài khô ráo. Tất cả bọn trẻ quỳ xuống và cùng lau dọn quanh bàn học của cậu bé. Sự cảm thông thật tuyệt vời. Nhưng một khi ta tìm thấy điều ấy trong suốt cuộc đời ta, thì sự chế giễu đáng

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 227lẽ cậu phải gánh chịu giờ đã chuyển sang người khác. -Susie.Cô bé muốn đến giúp các bạn, nhưng chúng bảo cô bé không cần nhúng tay vào. Bạn đã gây đủ rắc rối rồi, cô bé vụng về ạ!Và, chiều đến, giờ tan học, khi chúng đứng đợi xe buýt, cậu bé đến thì thầm với Susie “ Bạn đã cố ý làm như vậy, phải không?”Susie cũng trả lời nhỏ nhẹ “Tớ cũng đã từng bị ướt quần một lần..”Cầu xin Thượng Đế giúp ta thấy được những sự việc luôn xảy ra quanh ta đúng lúc để ta có thể hành động kịp thời.****ĐẠO LÝ: Trong suốt cuộc đời chúng ta, ai cũng trải qua những điều tốt và xấu. Ta phải luôn nhớ ta cảm thấy như thế nào trong cùng tình thế như họ và không nên nhạo báng người khác khi họ phải trải qua thời điểm/ hoàn cảnh như thế.Phải luôn luôn cố gắng thông hiểu hoàn cảnh của họ như thể chính bạn đang phải gánh chịu điều ấy và giúp họ trong khả năng có thể, và cầu nguyện Thượng Đế rằng hôm nay bạn có điều kiện để giúp người đang có nhu cầu.TL/ phannữlan chuyển ngữ.(Tài liệu: Moral)

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 228VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIQu'est-ce que la vie ?- Dostoïevski : C'est l'enfer- Picasso : C'est l'art- Jésus : C'est l'amour- Schopenhauer : La vie oscille, comme un pendule , de la souffrance à l’ennui.- Épicure : La vie, c'est chercher le plaisir et fuir la douleur, mais dans la modération,- Sénèque : La vie, ce n'est pas d'attendre que l'orage passe. C’est d’apprendre à danser sous la pluie-Marx: La vie n’est qu’une lutte- Camus : La vie est absurde, mais il faut tout de même imaginer “Sisyphe heureux”.CUỘC SỐNG LÀ GÌ BẠN NHỈ? – Thái Lan dich- Dostoyevsky: Là địa ngục- Picasso: Là nghệ thuật- Chúa Giêsu: Là tình yêu- Schopenhauer: Cuộc đời dao động như cái đồng hồ quả lắc , từ đau khổ đến buồn chán.- Epicure: Cuộc sống là tìm kiếm niềm vui và trốn tránh nỗi đau, nhưng trong sự chừng mực,- Seneca: Cuộc sống không phải là chờđợi cơn bão đi qua. Mà là học cách khiêu vũ dưới mưaMarx: Cuộc sống chỉ là một cuộc đấu tranh- Camus: Cuộc đời thật phi lý, nhưng chúng ta vẫn phải tưởng tượng “Sisyphus hạnh phúc”.Trong thần thoại Hy Lạp, Sisyphus hoặc Sisyphos (/ˈsɪsɪfəs/; Hy Lạp cổ đại: Σίσυφος Sísyphos) là vị vua của Ephyra (nay là

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 229-Nietzsche: La vie, c’est d’accepter son destin (Amor fati) , de le prendre en main, c’est de tâcher de vivre de telle sorte que tu puisse souhaiter que chaque instant de ta vie, ou chaque journée de ta vie se reproduise éternellement. - Sartre : La vie, c’est s’engager et prendre ses responsabilités. La vie, c’est ce que tu en fais tous les jours, par tes actes et par tes choix.- Socrate: La vie n’a pas grand sens si elle n’est pas adossée à un examen de soi- Héraclite : La vie est un flux perpétuel, un devenir où tout change sans cesse. “On ne se baigne jamais deux fois dans le même fleuve”Corinth). Ông đã bị trừng phạt vì sựxảo quyệt và gian dối của bản thân bằng cách buộc phải lăn một tảng đá khổng lồ lên đồi. Tảng đá này sẽ tự lăn xuống mỗi khi nó gần đến đỉnh, bắt Sisyphus phải lặp lại việc lăn đá cho đến muôn đời. Qua ảnh hưởng cổ điển về văn hóa hiện đại, công việc mà vừa mất thời gian vừa vô ích do đó được mô tả như sisyphean (/sɪsɪˈfiːən/) trong văn hóa phương Tây.-Nietzsche: Cuộc sống là chấp nhận sốmệnh của mình (Amor fati) , giữnó trong tay-(Love of Fate) – Phương thức hàn gắn sự bình yên trong thực tại -nhận trách nhiệm, là cố gắng sống sao cho bạn có thể ước rằng mọi khoảnh khắc trong cuộc đời, hay mỗi ngày trong cuộc đời bạn đều được tái tạo mãi mãi .- Sartre: Cuộc sống là sự cam kết và chịu trách nhiệm. Cuộc sống là những gì bạn tạo ra mỗi ngày, thông qua hành động và lựa chọn của bạn.(Sartre cho rằng, trong đời mỗi người, chúng ta không ngừng phát hiện và phân tích chính mình)- Heraclitus: Cuộc sống là một dòng chảy không ngừng, một sự trở thành ởmột nơi mà mọi thứ không ngừng thay đổi. “Bạn không bao giờ bơi hai lần ở cùng một dòng sông”Câu đầy đủ là \"Không ai tắm 2 lần trên 1 dòng sông, bởi lẽ dòng sông nay không phải là dòng sông trước và

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 230VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI- Spinoza : La vie, c’est d’accepter que nous ne sommes pas entièrement libres , mais nous pouvons gagner des degrés de liberté en connaissant les causes qui président à nos actions, et trouver de la joie dans la quête de connaissance de la Nature.- Leibniz : La vie, c’est d'apprécier le fait que malgré les souffrances ici et là, nous vivons malgré tout dans le meilleur des mondes possibles.Et pour vous, la vie c'est quoi ?.con người nay không phải là con người trước\".Heraclitus cho rằng mọi thứ luôn ởtrong trạng biến đổi, vận động không ngừng như dòng sông nó không thể bịhạn chế và luôn luôn chảy. Cũng chính vì thế không bao giờ có hai dòng sông giống nhau cả, thời gian trôi qua đi dòng nước cũng liên tục chảy, liên tục đổi thay, nước có thể ngày hôm qua nó cao, ngày hôm nay nó thấp, ngay cảnhững con cá, những sinh vật cũng không ở yên một chỗ, chúng có thể bơi từ bờ này sang bờ bên kia vậy. Và con người khi đứng trên dòng sông đó ởkhoảnh khắc lần thứ hai không thểgiống với khoảnh khắc khi đứng trên dòng sông lần thứ nhất được vì cảm xúc, ý niệm của họ lần thứ hai kháchoàn toàn với lần thứ nhất vậy.- Socrates: Cuộc sống sẽ chẳng có ý nghĩa gì nếu nó không được hỗ trợ bởi sự tự xét, sự tự vấn lương tâm- Spinoza: Cuộc sống là chấp nhận rằng chúng ta không hoàn toàn tựdo , nhưng chúng ta có thể đạt được mức độ tự do bằng cách biết những nguyên nhân chi phối hành động của mình và tìm thấy niềm vui trong hành trình tìm kiếm kiến thức về Thiên

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 231nhiên.- Leibniz: Cuộc sống là trân trọng sựthật rằng dù đau khổ chỗ này hay chỗkia, chúng ta vẫn sống trong thế giới tốt đẹp nhất có thể.Còn bạn thì sao, cuộc sống đối với bạn là gì?

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 232VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠITrí tuệ THẬT và GIẢ.Xin được góp một vài suy tư về AI sau khi tôi đón nhận những chia sẻ sáng tác âm nhạc (nhạc đời và thánh ca) của các nhạc sĩ gửi riêng cho tôi (cũng như gửi chung cho Hội) trong thời gian qua, và yêu cầu tôi cho ý kiến, cho nhận xét…Nay, xin được trả lời chung.Tôi nghĩ rằng, cái quý và giá trị nhất trong sáng tác nghệ thuật, đặc biệt là trong lĩnh vực sáng tác Thánh ca chính là sự rung cảm phát xuất từ nội tâm con người. Một tác phẩm có hồn không thể chỉ được “tạo ra”, mà phải được “sinh ra” từ cảm xúc; từ trải nghiệm, từ những xao động rất thật của tâm hồn. Mỗi nốt nhạc, mỗi lời ca chỉ trở nên sống động khi người viết đã thực sự trải qua và cảm được điều mình viết.Âm nhạc Thánh ca dùng trong Phụng vụ lài càng quan trọng hơn, vì không đơn thuần là sản phẩm sáng tạo kỹ thuật, mà là lời cầu nguyện được dệt bằng âm thanh, là tiếng lòng của con người hướng về Thiên Chúa. Nếu thiếu vắng cảm xúc thật, tác phẩm dù trau chuốt đến đâu, dù hay ho đến thế nào cũng chỉ là một khối âm thanh lạnh lẽo, thiếu vắng linh hồn. Vì thế, những so sánh mà “thầy cả” Nguyễn Công Hùng cho là “phân tích và so sánh tỉ mỉ” thật ra lại quá khập khiễng, phiến diện và tôi không muốn nói đó là sự hồ đồ. Nghệ thuật không thể được cân đo bằng những con số hay thuật toán. Một nốt nhạc, một giai điệu, thậm chí một chuỗi hợp âm cùng những ca từ của bài hát được tạo ra bởi cảm xúc con người không thể đem so với những gì máy móctổng hợp ra từ dữ liệu vô tri. Cảm xúc không có công thức; linh hồn con người không thể bị thay thế bởi lập trình.Tôi chân thành khuyên các nhạc sĩ, nhất là những ai đang phục vụ và sáng tác Thánh ca, đừng lạm dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để “làm ra” bài hát. AI có thể là một công cụ hỗ trợ, nhưng không thể là nguồn cảm hứng. Nếu để máy móc dẫn dắt quá nhiều, trí óc ta sẽ trở nên lười biếng, con tim trở nên chai sạn, não ta sẽ bị teo lại và khả năng rung cảm, vốn là cội nguồn của sáng tạo sẽ dần mất đi.Hãy nhớ rằng: AI chỉ bắt chước, còn con người mới biết cảm.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 233Âm nhạc hay một bài hát hay, thật không nằm ở chỗ đúng sai mà ở hơi thở của người viết trong từng giai điệu, thậm chí trong từng hợp âm được tính toán dựa trên tình cảm và kiến thức, cũng như chuỗi âm thanh của ca khúc ta dệt, màu của hòa âm/phối khí ta muốn, nhất là lời ca ta muốn chuyển tải như tôi nói ở trên. Nếu chúng ta để “Giả” lấn át “Chân”, thì đến một lúc nào đó, nghệ thuật sẽ mất linh hồn của nó, và âm nhạc Thánh ca sẽ không còn là lời cầu nguyện, mà chỉ là một sản phẩm nhân tạo vô cảm. Trong khi Thiên Chúa muốn \"lòng thành\" hơn \"của lễ\" của ta muốn dâng Ngài.Làm nghệ sĩ (nhạc sĩ) là dám trung thực với chính mình. Là dám thổn thức, dám yếu mềm, dám để cảm xúc thật chạm đến điều thiêng liêng. Vì chỉ khi ấy, âm nhạc mới chạm được tới trái tim người nghe, và tới trái tim của Đấng Tạo Hóa.Tôi tin rằng đây là một đề tài rất đáng để chúng ta cùng suy ngẫm, nhất là trong thời đại mà trí tuệ nhân tạo (AI) đang từng bước len lỏi vào mọi lĩnh vực của đời sống con người, kể cả những lĩnh vực tưởng như chỉ thuộc về tâm hồn và cảm xúc, như văn chương, thi ca, âm nhạc, hội họa…Thật ra, viết văn, làm thơ, dệt nhạc, nói chung là làm nghệ thuật, không chỉ là một hành động kỹ thuật, mà là một sự sáng tạo thiêng liêng, một thổ lộ tâm tình, một khát vọng được sẻ chia những rung cảm và khắc khoải sâu kín của con người.Một tác phẩm nghệ thuật đích thực luôn bắt nguồn từ nội tâm, từ nơi trái tim con người rung lên cùng niềm vui, nỗi buồn, mất mát, hy vọng, và cả những điều không thể diễn tả bằng lời. Chính cảm xúc ấy, mới là linh hồn của nghệ thuật.Cha xứ của tôi là Linh mục Nguyễn Đức Vượng, cũng là một nhạc sĩ và là hội viên Hội Nhạc Sĩ Công Giáo Việt Nam Hải Ngoại. Thay vì sáng tác nhiều thể loại, ngài chọn chuyên tâm vào một hướng duy nhất: thánh ca về Đức Mẹ La Vang. Suốt hơn 20 năm, cha đã viết gần 50 ca khúc, tất cả đều xoay quanh chủ đề Đức Mẹ.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 234VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠINgười đời có thể hỏi: “Sao không sáng tác đề tài khác cho phong phú hơn ?” Nhưng với ngài, tình yêu dành cho Đức Mẹ La Vang là nguồn cảm hứng bất tận. Chính tình yêu đó, niềm tin đó, đã chảy thành giai điệu. Mỗi ca khúc của vị linh mục đều chứa đựng niềm xúc động thật, không vay mượn, không mô phỏng. Đó là nghệ thuật được sinh ra từ trái tim, từ niềm tin sống động. Cảm xúc ấy không thể “tạo” bằng máy móc, không thể “học” từ dữ liệu. Nó phải được sống, được trải nghiệm và được cầu nguyện.Ngày nay, công nghệ AI có thể tạo ra nhạc, thậm chí mô phỏng cả giọng ca. Chúng ta không thể phủ nhận sự kỳ diệu của nó. Một bản nhạc được AI tạo ra có thể nghe rất mượt, rất hay, nhưng nhiều bạn tôi đã xác nhận rằng: “nghe qua 3 lần thì không còn cảm xúc nữa”.Nhiều người, vì tò mò hay vì muốn nhanh chóng có “tác phẩm”, đã lạm dụng AI. Có người dùng nó để soạn nhạc, rồi ký tên mình và chia sẻ với niềm hãnh diện. Nhưng họ quên rằng: nghệ thuật không chỉ là sản phẩm, mà là chứng tích của một tâm hồn.Một bài thơ hay, một trang văn cảm động, mỗi con chữ, mỗi nốt nhạc, mỗi dấu chấm, phẩy trong văn chương hay trong âm nhạc đều có linh hồn riêng. Nó mang hơi thở của người viết, mang dấu vết của mồ hôi, nước mắt, khổ đau và niềm vui sống, mà không thể được sinh ra chỉ bằng vài cú nhấp chuột hay vài “mệnh lệnh”. Nó phải đi qua từ khối óc và con tim của người, qua quá trình học hỏi (Học từ trường lớp và cả trường đời) qua những năm tháng lắng nghe, cảm nhận, chịu đựng, trau dồi, chiêm nghiệm. Nói một cách khác đó là trải nghiệm, điều mà AI không bao giờ có được.Nếu con người đánh mất niềm tin vào cảm xúc thật, phó mặc cho công nghệ “sáng tạo thay”, thì sớm muộn gì người nghệ sĩ cũng đánh mất chính mình. Bởi đó không còn là sự sáng tạo, mà chỉ là sự sao chép cơ học, một bản sao vô hồn, không tim, không máu, không nước mắt. Tác phẩm ấy có thể khiến người đọc trầm trồ trong giây lát, nhưng rồi nó tan biến nhanh chóng, vì nó không chạm được vào trái tim người khác.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 235Tôi nhớ lời một ai đó đã từng nói: “Một bài thơ thật không cần hoàn hảo. Nó chỉ cần thật.”Quả thật, câu nói ấy giản dị mà thấm thía. Nghệ thuật không cần trau chuốt đến mức vô cảm, mà cần chân thành. Sự chân thành ấy không thể được lập trình, không thể “tải về”. Nó phải được vun đắp bằng đời sống, bằng những rung động thật sự của trái tim người nghệ sĩ. Nghệ thuật, tự bản chất, là tiếng nói của con người hướng đến con người. Nó không chỉ nói lên cái đẹp, mà còn chạm đến chiều sâu nhân bản, nơi mỗi người nhìn thấy một phần của chính mình trong đó.Tôi rất mong quý văn hữu dù ở bất kỳ lĩnh vực nào; thơ, văn, nhạc hay họa, cũng hãy giữ lấy ngọn lửa sáng tạo và tính trung thực nội tâm của chính mình. Có như thế, nghệ thuật mới là ánh sáng soi tâm hồn, mà không phải chỉ là ánh đèn giả lập, sáng chói mà lạnh lẽo.Một lần nữa, tôi xin chân thành cảm ơn quý văn hữu, quý nhạc sĩ, những người đã lắng nghe, đã gửi thư đồng cảm, đã chia sẻ và cùng tôi thao thức trong chủ đề này.Chúng ta, những người cầm bút, viết từng con chữ, dệt từng nốt nhạc, pha từng gam màu… có thể không chống lại được bước tiến của công nghệ, nhưng ta có thể giữ vững nhân tính trong nghệ thuật, và bảo vệ phần người trong chính mình.Đừng để công nghệ làm chủ tâm hồn ta. Vì chỉ khi người nghệ sĩ còn cảm xúc thật, còn thao thức, còn đau, còn yêu, còn cầu nguyện, thì tác phẩm ấy mới giá trị.Văn Duy Tùng

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 236VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠINHỮNG CUỘC PHIÊU LƯUỞ XÓM BÓNGKhi tôi mười ba tuổi, xóm tôi vẫn yên bình như những trang sách cũ. Thỉnh thoảng, vào những ngày đẹp trời, có một ông thầy bói đi ngang qua xóm coi bói. Người ta nói ông coi bói rất đúng, \"phán y như thần\"....Hôm ấy, ông ghé nhà tôi khi tôi đang ngồi trên bậc ngõ, chân cào cát, tay lật cuốn sách mực ố vàng. Ông nhìn tôi một hồi rồi hỏi mẹ:– Thằng này sinh năm nào, tuổi gì?Mẹ tôi trả lời, và ông gật đầu:– À, tuổi con ngựa. Thích phiêu lưu, bay nhảy, chẳng chịu yên một chỗ.Mẹ tôi mỉm cười:– Ông nói đúng quá.Câu nói của ông thầy bói làm tôi cảm thấy như có một sợi dây vô hình kéo tôi ra ngoài những con đường quen, ra ngoài những mái nhà thấp thấp, nơi mà mặt nước sông quanh Cầu Xóm Bóng lấp lánh ánh nắng, như một tấm gương khổng lồ soi bầu trời xanh thăm thẳm.Tôi mê đọc sách hơn bất cứ thứ gì khác. Những buổi trưa, khi cả xóm lặng đi trong nắng vàng, tôi lẻn ra bờ sông, ngồi dưới gốc cây bàng già, cuốn sách cũ ố vàng đặt trên đùi, mùi mực ngai ngái lan theo gió, vừa đọc vừa tưởng tượng mình phiêu lưu khắp nơi. Lũ bạn tôi, Huy, Linh và Quang, thường gọi tôi là “thám tử tuổi thơ” vì tôi luôn dẫn chúng đi những trò quái quỷ, nhưng với tôi, chúng tôi chỉ đang khám phá thế giới của riêng mình.Một chiều, khi đang lật những trang sách cũ trong tủ nhà ông nội, tôi tìm thấy cuốn sách đặc biệt: bìa đã sờn, chữ mờ nhòe: “Thần thoại nhân

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 237gian: Tháp Bà Ponagar và Người Khổng Lồ”. Tôi mở ra, tim đập rộn ràng.Câu chuyện kể về một gã khổng lồ hung dữ, chuyên phá phách các làng chài quanh Nha Trang xưa, khiến dân làng phải dâng lễ vật, cầu xin Thiên Y Thánh Mẫu Ponagar bảo vệ.Trong truyện, Thánh Mẫu Ponagar đã dùng những tảng đá khổng lồ ở khu Đá Chồng, dụ gã khổng lồ lên đồi tháp rồi ép gã xuống dưới một phiến đá vững chãi (giống như Tôn Ngộ Không bị Phật Tổ Như Lai nhốt dưới Ngũ Hành Sơn mà chúng tôi coi trong phim truyền hình trắng đen ở nhà ông Bản.)Một ngày nọ, Thánh Mẫu Ponagar đã dùng phiến đá khổng lồ đè gã phía sau tháp, nhốt hắn vào vô tận núi đá, đem lại bình yên cho dân chài.Mỗi lần đọc đến đoạn này, tôi vừa rùng mình vừa tò mò. Một bí mật khổng lồ dường như đang chờ tôi khám phá ngoài đời thực.Vì thế, một chiều hè, tôi rủ Huy, Linh và Quang đi khám phá Tháp Bà Ponagar. Tôi nói với bọn chúng:– Nè, tụi bây có tin không? Dưới tảng đá phía sau tháp có thể còn dấu vân tay của người khổng lồ.Linh cười khẩy, nháy mắt:– Mày đọc truyện nhiều quá rồi. Làm gì có chuyện đó. Nhưng thôi, tao đi cùng, coi mày tưởng tượng đến đâu.Chúng tôi bắt đầu từ con đường nhỏ dẫn vào Tháp, nơi hàng cây trầm hương mọc thưa thớt, bóng râm nhảy nhót trên nền đá. Những viên đá xếp chồng như bậc thang cổ, mỗi bước chân của chúng tôi vang lên như nhịp trống thời gian. Tôi hít một hơi thật sâu, cảm nhận mùi biển, mùi đá, mùi tuổi thơ.Lần đầu tiên, chúng tôi mò vào lối hẹp phía sau tháp, nơi có những tảng đá khổng lồ mà sách nhắc tới.Gió thổi qua khe đá, mang theo hơi ẩm, hương trầm và vị mặn của biển. Huy thở dài:– Thôi nào, chỉ là mấy tảng đá thôi. Không có người khổng lồ đâu.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 238VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠINhưng khi Linh chạm vào một phiến đá lớn, tiếng rít nhẹ vang lên. Chúng tôi nhìn nhau, vừa sợ vừa tò mò. Tôi lẩm bẩm:– Có lẽ… đây chính là dấu tích mà sách nhắc tới.Những lần phiêu lưu sau càng táo bạo hơn. Chúng tôi dắt nhau đến khu vực Đá Chồng, nơi những tảng đá xếp chồng lên nhau tạo thành hang hẹp, khe nứt như mê cung bí ẩn. Mỗi lần bò qua khe hẹp, tôi cảm giác như đang bước vào một thời gian khác, nơi người khổng lồ vẫn đang ngủ dưới đá, còn Thánh Mẫu Ponagar vẫn quan sát từ trên cao, bảo vệ chúng tôi khỏi nguy hiểm ?Một buổi chiều, tôi tìm thấy dấu vết kỳ lạ trong một hang đá gần bờ sông. Dấu chân lớn in sâu trên đất ẩm, to gấp bốn lần bàn chân bình thường. Tôi nín thở:– Nhìn này, tụi bây có thấy không? Người khổng lồ có thiệt như trong sách viết?Huy cười, nhưng ánh mắt lóe lên chút hoảng hốt:– Chắc là dấu chân… của ai đó để lại lâu rồi, nhưng nhìn sợ thiệt.Chúng tôi nhặt được những mảnh đá khắc hình thần thú, trăng lưỡi liềm, rồng cuộn… những thứ đó chắc có lẽ từ những tượng bị vỡ hoặc những bếp lò mà người dân đem bỏ nơi đây. Mỗi lần nhìn thấy, tôi cảm giác như có bàn tay thần thánh dẫn chúng tôi đi, hướng tới bí mật mà người xưa giấu kín.Khám phá không chỉ là sợ hãi và tò mò. Nó còn là những trò nghịch ngợm tuổi thơ. Chúng tôi tìm thấy một tảng đá tròn như quả cầu khổng lồ, thử sức lăn xuống sườn đồi. Quang la hét khi quả đá suýt cán qua chân cậu, và chúng tôi cười phá lên, vừa vui vừa sợ.Chúng tôi còn bày trò giả làm “người khổng lồ”, rình những nhóm khách du lịch đến thăm Tháp Bà, nhảy ra làm họ giật mình. Tôi đóng vai “truyền thuyết sống” về gã khổng lồ, Linh và Huy giữ “vị trí bảo vệ thánh mẫu” bên cạnh tảng đá. Trò chơi khiến chúng tôi cười vang, nhưng cũng gắn bó hơn.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 239Một buổi chiều mưa phùn, chúng tôi tìm thấy một lối nhỏ ít người qua lại dẫn vào hốc đá phía sau tháp. Trong hốc đá, ánh sáng yếu ớt soi vào mảnh đồng cũ khắc hình gương mặt người khổng lồ trong sách. Tôi cầm lên, tim đập mạnh:– Đây… đây là dấu tích thật!Linh nhún vai:– Cứ tưởng tượng đi… Hay mà!Nhưng tôi biết, trong sâu thẳm, mình đang bước trên ranh giới giữa tưởng tượng và thực tế, giữa truyền thuyết và đời sống.Chúng tôi đứng lặng trong hốc đá, tay cầm mảnh đồng, mắt nhìn những vết nứt trên tường đá, như thể cả một thời gian xưa đang chảy qua kẽ tay. Gió thổi qua khe hẹp, mùi biển và mùi đất ẩm lan tỏa, nhắc tôi rằng tuổi thơ cũng giống như những khe đá này: vừa hẹp vừa rộng, vừa bí ẩn vừa đầy bất ngờ.Chúng tôi rời hốc đá, trèo lên những phiến đá chồng cao. Huy cố gắng chứng tỏ dũng khí, nhưng vẫn thỉnh thoảng nhún vai khi phiến đá lắc nhẹ. Linh thì không nói gì, chỉ cười khẩy và ném viên sỏi nhỏ xuống khe, nghe tiếng rơi vọng lại như nhịp trống thời gian. Còn Quang, nó chẳng ngồi yên phút nào, lúc leo lúc bò, lúc lăn xuống sườn đá chỉ để xem ai hét to hơn, cười vang hơn. Tôi thì đứng lại, nhìn ra xa, thấy mặt sông lấp lánh dưới nắng chiều, cảm giác mình nhỏ bé giữa thế giới rộng lớn, nhưng cũng tự do đến mức không muốn quay lại.Sau lần đó, mỗi buổi chiều hè, chúng tôi lại hẹn nhau khám phá Tháp Bà và Đá Chồng. Có hôm chúng tôi trèo lên phiến đá phía sau tháp, giả vờ mình là “người khổng lồ”, búng tay “đè” nhau, cười sặc sụa khi ai đó bị đá lăn trúng chân hoặc rơi xuống cỏ. Có hôm, chúng tôi chui vào khe đá hẹp như đường hầm, vừa bò vừa thở, vừa rùng mình vừa phấn khích. Linh còn đặt cho mỗi khe đá một cái tên kỳ cục, kiểu như “hang rồng lộn nằm ngủ” hay “hầm người khổng lồ”.Một ngày, khi đang mò quanh khu Đá Chồng, chúng tôi phát hiện một khe đá đầy vỏ sò, vỏ ốc và vài mảnh gốm vỡ. Tôi nhặt lên từng cái,

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 240VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIcảm giác như cầm trong tay câu chuyện của những người chài xưa. Huy lắc đầu:– Thôi, nhìn mấy thứ này làm gì, tao chỉ muốn leo đá, trèo tường thôi.Nhưng tôi thì không. Tôi thấy mình đang nối lại một sợi dây vô hình với quá khứ, với những con người đã sống ở nơi này, như những hạt cát gắn kết ký ức.Không chỉ có khám phá. Chúng tôi còn chơi những trò nghịch phá tuổi thơ. Có hôm, chúng tôi lẻn ra phía sân Tháp Bà, giả làm “người khổng lồ” nhảy ra hù mấy khách du lịch, rồi cười lăn lộn khi thấy họ giật mình. Có hôm, chúng tôi thử sức với trò “đua đá”, lăn những tảng đá nhỏ xuống sườn đồi, la hét, cười sặc sụa khi đá suýt trúng chân nhau. Những trò chơi đơn giản, nhưng khiến cả nhóm gắn kết, vừa mệt vừa vui, vừa sợ vừa hạnh phúc.Và rồi, đến một buổi chiều khi mặt trời lặn, chúng tôi trèo lên phiến đá khổng lồ phía sau Tháp. Gió biển thổi mạnh, mùi trầm hương, mùi cát ướt tràn vào mũi. Ánh hoàng hôn nhuộm vàng phiến đá, khiến chúng tôi cảm giác như đang đứng trước một sinh vật khổng lồ đang ngủ. Tôi khẽ thì thầm:– Hắn vẫn ở đó, dưới đá. Chỉ có trí tưởng tượng mới đánh thức được hắn.Huy, Linh và Quang im lặng, ánh mắt vừa sợ vừa tò mò. Tôi bước tới, đặt tay lên phiến đá lạnh lẽo, nhắm mắt và nói thầm:– Nếu ông thần khổng lồ còn thức dậy, đừng giận chúng tôi. Chúng tôi chỉ muốn hiểu câu chuyện xưa.Chúng tôi đứng lặng, nghe tiếng gió thổi qua khe đá, nghe tiếng sóng vỗ vào bờ xa xa. Trong khoảnh khắc ấy, tôi cảm thấy một năng lượng kỳ lạ vừa mạnh mẽ vừa bao dung như Thánh Mẫu Ponagar đang hiện diện.Những ngày sau, chúng tôi vẫn lang thang quanh Tháp Bà, Đá Chồng và xóm Bóng. Nhưng mỗi lần đều nhẹ nhàng hơn, không còn những trò

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 241nghịch ngợm quá mức. Chúng tôi học cách lắng nghe tiếng thở của đá, tiếng vọng của quá khứ, và tôn trọng những câu chuyện người xưa để lại.Tuổi thơ ấy, những phiêu lưu ấy, trở thành ký ức, như một phần linh hồn của tôi. Mỗi khi ôm cuốn sách cũ, đọc lại chuyện gã khổng lồ và Thánh Mẫu Ponagar, tôi vẫn mỉm cười nhớ về những ngày rong chơi quanh phiến đá, khe hẹp, hang đá bí ẩn của Đá Chồng.Và khi đứng trên cầu Xóm Bóng, nhìn mặt sông lấp lánh dưới nắng chiều, tôi vẫn cảm nhận một điều kỳ diệu: rằng, ngay cả một cậu bé mười bốn tuổi, với trái tim tò mò và tinh thần phiêu lưu, cũng có thể chạm vào lịch sử, truyền thuyết, và cả những bí mật thần kỳ của vùng đất này.--=============================================================Y Thy Võ Phúhttps://www.lulu.com/spotlight/phuvohttps://www.facebook.com/[email protected]

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 242VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIBIỂN NHỚVũng Tầu biển sóng vây quanhEm về tìm lại ngày xanh tuổi hồngBao nhiêu năm cuộc phiêu bồngQuê hương vời vợi đau lòng Đỗ QuyênRì rào gió cát hàn huyênTừ em cất bước truân chuyên dập dồnRặng dừa rũ bóng hoài mongMà người đi mãi cánh hồng bay xa ...Thôi đành giấu mộng hải hàThuyền neo bến đợi trăng tà quạnh hiuBao nhiêu hạnh phúc chắt chiuĐào Nguyên một thuở Nguyễn Lưu lạc đườngAi về gối mộng tơ vươngAi đi biền biệt một phương ngóng chờCon đường kỷ niệm ngẩn ngơTương lai...hiện tại...thẩn thờ...chiêm bao !Nguyễn Phan Ngọc An

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 243BIỂN NHỚVung Tau surrounded by the sea of wavesI returned seeking the prime of my rosy lifeHow many years in the adventureHomeland far off heart sick to the moorhen !Whispering the sand wind seemed talkingBut you did go forever the rosy wing was lost ...Eventually hiding the dream for a journeyThe boat was moored under the lonely moonSo much bliss had been sparedOf a happy land now Nguyen Lưu lost his wayWho returned with love simmering in his heart ?Who was gone to be awaited so long at homeThe way of souvenir seemed to be expectantThe future the present...stupefied in nightmare...Poem by Ngọc AnTranslation by Duy Tuong Nguyen Trong Binhngày 4/2/2002

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 244VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠICHUYỆN GÀ TÂYLá đổ ào ạt, từng mảng lá rụng đồng loạt, từng bựng lá bay như đàn bướm. Trời cuối Thu, mặt đất phủ đầy lá, đâu đâu cũng lá. Rừng cây đã gần trơ trọi, những khoảng trống, những thân cây như bộ xương cắm trên mặt đất cố vươn những cánh tay lên hư không. Lão Omeehar bệ vệ trong bộ lông xanh đen pha xám, mào và tích lòng thòng chảy dài. Lão nặng đến hai mươi cân Anh chứ ít sao, lúc nào cũng khệnh khạng dẫn ba mụ vợ và đàn con đi loanh quanh kiếm ăn. Ba mụ vợ nhỏ con hơn hẳn, lông cũng xỉn màu chứ không diêm dúa như lão. Khu rừng sồi cạnh đồng cỏ này là lãnh địa của lão ta, lão luôn đảo mắt canh chừng cho vợ và con. Trong lúc kéo được con giun từ trong đám mùn lá, lão chợt nhớ ra mùa này là mùa kiếp nạn của giống nòi, cũng vào thời gian này, năm ngoái bọn người đến đây hốt trọn cả ổ. Lão may mắn chạy thoát, sau đó mới cặp lại ba bà này và sanh ra một đám nhóc tì mới. Lão vẫn nhớ như in cái cảnh tượng kinh hoàng đó, cho nên lão cảnh giác cao độ, hễ có tiếng động hay bóng dáng bọn người là lập tức kêu toáng lên để cho cả đàn biết, tuy vẫn miệt mài kiến ăn nhưng lão không quên nhắc nhở:- Chúng mày đừng có ham mồi quá mà toi mạng, hãy cẩn thận, hễ thấy bóng dáng lũ người là phải lủi ngay lập tức! Tìm chỗ kín ẩn trốn, mùa này lũ người đang săn bắt chúng ta để làm cỗ cho buổi lễ của bọn họ.Ba bà vợ gục gặc đầu ra vẻ hiểu chuyện, mắt ngẩng lên nhìn dáo dác một tí, miệng kêu cục cục liền cúi xuống bới tìm thức ăn ngay, xem ra lời cảnh tỉnh của lão Omeehar chẳng đủ đô để gây được sự chú ý của ba bà vợ và đàn con. Bọn chúng cứ tí tởn, đủng đỉnh chẳng chút sợ chi, có lẽ bọn chúng chưa từng đổ lệ nên hổng biết kiếp nạn thảm khốc của giống nòi.Lão Omeehar dẫn cả bầu đoàn thê tử đi qua một cánh rừng khác, ở đấy gặp gia đình lão Lakoonee và gia đình chú em Chatoogar. Các bà vợ lập tức xúm lại cục cục tám đủ thứ chuyện trên rừng dưới rú. Bà Cherooko, vợ cả của lão Omeehar cất giọng khào khào:- Này các bà, ở đây có nhiều thức ăn không? Tôi bảo lão chồng tôi phải đến gần trang trại của lũ người mới có nhiều thức ăn, ở đấy lũ người làm rơi vãi nhiều kê, bắp và các loại hạt khác. Khổ nỗi lão chồng tôi nhát như thỏ đế, lão bảo chốn ấy nguy hiểm nên chẳng chịu đến đó.Mụ Vajero, vợ lão Lakoonee hưởng ứng:

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 245- Bà nói đúng đấy, gần trang trại của lũ người mới có nhiều ngô, thóc rơi vãi, đến đấy tha hồ ăn. Ông nhà tôi cũng giống lão chồng của bà, lúc nào cũng sợsệt, lão cấm ngặt cả nhà không được bén mảng đến gần trang trại.Mụ vajero nói xong núng nính đi một vòng rồi lại tám với bà Cherooko:- Bộ cánh của bà năm nay đẹp đấy!- Cảm ơn bà, có lẽ năm nay ăn uống đầy đủ nên lông cũng mướt ra. Bà thấy đấy, lão chồng tôi cứ như là con công đực, bộ lông, tích, mào của lão rực rỡsắc màu, lão diện thấy mồ!Miệng nói thế nhưng trong lòng mụ ta đầy sung sướng hãnh diện, chất giọng của mụ thể hiện ra tất cả, rõ ràng mụ cố khoe chồng đấy thôi! Mà sự thật cũng đúng vậy, nhờ cái mã bề ngoài ấy mà lão tán em nào là em ấy đổ, mụ mê lão cũng vì thế, rồi mụ Kaorosee và mụ Betoonar cũng mê đắm chấp nhận làm vợbé. Một lát sau họ nhà gà tây từ các khu rừng lân cận kéo đến, một số từ các đồng cỏ cũng tụ tập lại thật đông. Lão Omeehar nhảy lên mô đất cao, dõng dạc cất tiếng:- Này người anh em thân mến, này họ nhà gà tây chúng ta! Dòng tộc chúng ta ở đây đã bao đời, đất này của tổ tiên chúng ta truyền lại. Từ khi lũ người khám phá ra và kéo đến đây, bọn họ cướp quyền làm chủ và bách hại chúng ta. Tôi còn nhớ lời cụ tổ truyền lại, năm ấy khi lũ người kéo đến xứ sở này, bọn họchịu không nổi mùa đông khắc nghiệt nên bỏ mạng gần hết. Những kẻ sống sót nhờ thổ dân bản địa giúp đỡ thực phẩm, chỉ cách trồng trọt và cách tồn tại, đến mùa thu năm sau, bọn họ gặt hái thu hoạch mùa màng rất đầy đủ sung túc. Bọn họ làm lễ tạ ơn trời đất, tạ ơn mùa màng, lễ vật bọn họ không chỉ là ngô, khoai tây, bí ngô… mà còn có cả thịt của chúng ta. Kể từ đó về sau, năm nào bọn họcũng tổ chức lễ tạ ơn và cũng từ đó xảy ra kiếp nạn cho dòng tộc chúng ta. Khi lũ người đến xứ này còn ít, bọn họ săn bắt chúng ta, tuy nhiên với cái mức độkhông đáng là bao, chúng ta có thể chấp nhận được, coi như là sự hao hụt tựnhiên. Tuy nhiên khi lũ người ngày càng đông, mức độ săn bắt càng khốc liệt hơn, việc này đe dọa sự tồn tại của giống nòi, có nhiều loài đã tuyệt diệt, chẳng hạn như họ nhà bò bison. Khi họ gà tây chúng Ta trong thiên nhiên không còn nhiều nữa. Lũ người lập ra những trại nuôi gà tây, mỗi mùa lễ tạ ơn, lũ người giết đến mấy mươi triệu mạng gà tây. Bọn họ giết mấy mươi triệu mạng sống để mừng một cái lễ tạ ơn, không biết ơn ai mà chúng ta phải chịu cái nạn này?Lão Omeehar nói một hơi dài, không biết có chuẩn bị trước hay không mà rất trôi chảy và đầy tính thuyết phục. Lão xúc động quá nên nghẹn lời, khóe mắt lão rơi hai giọt nước trong vắt như hạt sương trên ngọn cỏ sớm mai. Phải công

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 246VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠInhận lão nói hay quá, thật quá làm lay động cả lũ gà tây, bọn chúng rù rì rúc rích với nhau, nhiều kẻ cảm động mạnh nên mặt mày đỏ gay. Lão đệ Lakoonee cất giọng khàn khàn:- Kiếp nạn của dòng tộc ta, mỗi năm vào mùa lễ này, mấy mươi triệu sinh mạng bị giết thịt, tại sao lũ người tạ ơn mà lại đi giết chúng ta? Xem ra cái tạơn này chẳng đem lại ơn mà chỉ sanh oánĐám gà tây lào xào tao tác, bọn chúng ngừng tìm thức ăn, trong cái giây phút tỉnh ngộ hiếm hoi này chúng biết sợ, biết lo, biết thao thức vì giống nòi. Chỉtiếc là khoảnh khắc thức tỉnh ngắn ngủi quá, chỉ chừng phút chốc là lập tức quên ngay. Chúng lại tiếp tục tìm kiếm thức ăn, tranh nhau ỏm tỏi, đánh nhau dữ dội. Mụ vợ lão Omeehar và một mụ gà tây xa lạ khác tru tréo giằng xé giành nhau một con giun. Mụ nào cũng cố nuốt phần nhiều hơn, chẳng ai chịu ai, trợn mắt, xòe cánh, gương móng sẵn sàng ẩu đả. Con giun đứt làm đôi, mỗi mụ nuốt một phần. Mụ Cherooko điên tiết chửi:- Con bà nó! Mày dám giựt giun của bà à? Cà chớn là bà chơi tới bến, bà chẳng ngán con nào!Mụ gà tây xa lạ kia cũng chẳng vừa:- Giun nào của bà? giun của đất, của rừng, ai bắt được ăn! Bà làm gì tôi nào? Bà muốn chơi kiểu nào tôi cũng chìu!Cả hai mụ đều hầm hè gầm ghè nhau, những lời đầy tâm huyết của lão Omeehar vừa lọt vào tai này đã bay qua tai kia mất rồi, chẳng có chút nào đọng lại trong đầu hay trong trong tim. Mà nào chỉ có hai mụ quên, cả bọn gà tây cũng thế thôi, xúc động một tí, tỉnh thức một tí khi nghe lời tâm huyết cảnh tỉnh nhưng quay lại kiếm mồi là lập tức quên béng ngay. Cả bọn lao vào tranh ăn, đánh nhau vì con mái, cấu xé nhau vì kẻ kia có bộ mã đẹp hơn, chơi nhau tới bến vì thằng nọ có tiếng kêu nổi trội, hạ gục nhau vì lãnh địa...Lão Omeehar lắc đầu, nào phải ai xa lạ, ngay cả vợ con lão cũng thế kia mà, lão còn ngơ ngẩn không biết xử lý sao thì chú em Chetoogar khều khều lão Omeehar và lão Lakoonee nói nhỏ:- Kiếp nạn của dòng tộc chúng ta có phải đáng lo lắng lắm không? Tôi nghe người ta chỉ giết gà tây nuôi ở trang trại thôi mà! Lũ gà tây công nghiệp ấy nhiều vô số, không gây ảnh hưởng gì chúng ta!Lão Omeehar lấy đôi cánh vỗ vỗ đầu chú em:- Chú em khờ quá, tuy lũ người giảm săn bắt gà tây tự nhiên nhưng kiếp nạn của dòng tộc vẫn nguy hiểm lắm. Còn bọn gà tây công nghiệp tuy có khác chút

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 247ít với chúng ta nhưng cũng là dòng giống, cũng là mạng sống. Lẽ nào bọn họgiết mấy mươi triệu mạng sống mà chú em cho là không quan trọng sao?Lão đệ Lakoonee phụ họa:- Không phải chỉ giết thảm, ngay cả sống cũng thê thảm lắm, hàng chục triệu sinh mạng chen chúc trong những cái chuồng kín mít, ăn thức ăn công nghiệp, bị chích thuốc tăng trưởng và các lọai hóa chất khác. Đời sống trong chuồng công nghiệp là một vòng tròn kín từ khi ra đời cho đến khi giết thịt, những chuồng trại ấy đích thị là địa ngục trần gian, hàng triệu con gà con sẽ được máy sàng lọc, con nào không đủ tiêu chuẩn sẽ bị xay nát làm thức ăn cho những con khác, những con đủ tiêu chuẩn cứ đứng trong chuồng, chỉ có ăn, bài tiết và chờ đủ ngày thì giết thịt.Lão ngưng một tí, tằng hắng rồi lại tiếp:- Những con gà tây công nghiệp không thể sống trong môi trường tự nhiên, những đặc tính của gà tây tự nhiên đã mất gần hết rồi, chúng chỉ là những cái bị thịt ăn, thở và bài tiết. Thịt gà tây công nghiệp dành cho đại chúng, còn những thành phần giàu có hay những kẻ sành điệu thì vẫn thích thịt gà tây tựnhiên, bọn chúng sẵn sàng bỏ ra nhiều tiền để săn bắt hay mua gà tây tự nhiên mà ăn.Trong lúc lão Omeehar, Lakoonee, và chú em Chetoogar đàm đạo chuyện tồn vong của giống nòi, lũ gà tây vẫn nhởn nhơ như chẳng có việc gì xảy ra. Bọn chúng chẳng quan tâm gì đến tiền đồ hay vận mệnh của họ nhà gà tây, có không ít kẻ còn cười cợt chế giễu. Thằng Umeka biễu môi:- Lo bò trắng răng, cứ vui chơi hưởng thụ đi, chuyện ấy cứ để bọn người lo. Làm gì có chuyện tuyệt diệt, còn chuyện lũ gà tây công nghiệp lại càng chẳng đáng quan tâm, bọn ấy không cùng đẳng cấp với chúng ta.Một đám đông ồn ào hưởng ứng, thằng Umeka được thể càng hung hăng hơn, nó kêu gọi:- Anh em ơi, tội gì chúng ta không hưởng thụ ăn chơi cho sướng đời, đời có bao nhiêu đâu? Những chuyện bao đồng cứ để lão già Omeehar và những kẻnhư lão ấy lo!Thằng Umeka dứt lời, đám choi choi, những lão sồn sồn, mấy em chân dài móng đỏ… hò reo rần rần:

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 248VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI- Chúng ta sống phải hưởng thụ ăn chơi cho đã đời, chuyện dòng tộc, lãnh địa có người khác lo.Bọn chúng tụ thành nhóm theo sở thích rồi kéo ra bìa rừng giao phối, ăn giun dế, hạt cỏ… Đám theo thằng Umeka đi rồi, số còn lại tuy nhiều hơn nhưng lừng khừng chẳng nghe theo lão Omeehar nhưng cũng chẳng chấp nhận lời thằng Umeka. Cái đám đông này rất bạc nhược và dễ lung lay, khi nghe lời hùng biện của lão Omeehar thì cho là đúng nhưng khi gặp lời xảo biện của thằng Umeka thì cũng cho là phải, Chuyện dòng tộc, lãnh địa tuy có biết đến nhưng chỉ với vài con giun, nắm hạt kê là lập tức quên béng ngay thôi, sẵn sàng đấu đá nhau chí tử để giành những cái món bé tí đó. Lão Omeehar kiên nhẫn, chờ lắng xuống một chút, lão lại lên tiếng, giọng lão trầm lắng hơn, pha chút ngậm ngùi:- Lũ người buồn cười thật! Chúng ta đang sống tự do ở trong rừng, chẳng gây hại ai ấy thế mà bọn họ săn đuổi chúng ta, giết chúng ta để ăn thịt, bọn họ kháo nhau thịt gà tây tự nhiên ngon hơn gà tây công nghiệp. Có một điều mỉa mai hơn hết, mỗi năm họ bắt một kẻ to nhất và đẹp nhất trong chúng ta để đem vềdinh quốc chủ làm lễ tha mạng. Đời sao tréo ngoe? Kẻ làm hại đi tha tội cho kẻbị hại, chúng ta có tội tình gì để được quốc chủ tha mạng?Đám đông lại hưởng ứng vỗ cánh phành phạch làm cho đám lá khô dưới chân xào xạc bay tao tác. Chúng đồng thanh gào to:- Chúng tôi có tội tình gì? Chúng tôi chẳng cần ai tha mạng, hãy để chúng tôi sống tự do!Cánh rừng rụng hết lá nên trống trải, tiếng gào của chúng theo gió bay đi thật xa, lan qua đồng cỏ, men theo sông suối, tỏa đến cả những vùng vốn quanh năm thâm u vì lá rừng.Buổi sáng ngày lễ tạ ơn, dinh quốc chủ trang hoàng thật đẹp, đầy đủ sắc màu gợi nhớ một mùa màng bội thu. Dinh quốc chủ cũng như mọi nơi khác của xứsở này, tất cả đã sẳn sàng cho mùa lễ cuối năm. Trước sân dinh quốc chủ, một chú gà tây to béo và trắng muốt, đuôi xòe tròn như nan quạt, mào tích dài lòng

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 249thòng đỏ tươi. Chú gà tây đang chờ quốc chủ ra làm lễ tha mạng. Cánh phóng viên, nhà báo của các cơ quan truyền thông đã túc trực đông đảo, những nhân viên an ninh và phục vụ đi lại lăng xăng tíu tít. Chú gà tây tròn xoe mắt nhìn, dường như chú ta cảm nhận có việc chi đó sắp xảy ra nhưng chú ta không biết là việc gì. Chú ta là kẻ may mắn hơn mấy mươi triệu đồng loại của chú trong mùa lễ này. Chú sẽ được quốc chủ tha mạng, hình ảnh chú sẽ được người ta phát lên trên truyền thông, trên mạng xã hội. Cả thế giới đều thấy chú may mắn khi được quốc chủ tha mạng. Một sự kiện không thể thiếu trong mùa lễnày của xứ sở. Chú không thể nào biết được, ngoài sân thì lễ tha mạng cho chú rất trang trọng nhưng cũng lúc ấy trong đại sảnh, trên bàn tiệc có mấy kẻ đồng loại của chú đã bị quay vàng ươm, đang chờ quốc chủ và bộ sậu làm lễ tha mạng xong sẽ vào khai tiệc. Chú quả thật may mắn, bị bắt từ rừng đem về dinh để làm lễ tha mạng. Cả thế giới loài người thấy chú được tha mạng trong khi mấy mươi triệu đồng lọai của chú bị chết thảm, bị quay trong những cái lò nướng hiện đại hoặc bị hầm nhừ trong những cái nồi tân tiến mà chẳng ai thấy biết. Chú được tha mạng mừng lễ tạ ơn, đồng loại chú bị giết thịt cũng vì lễ tạơn.Dinh quốc chủ thật tưng bừng, thật vui nhộn rộn ràng. Chú bé kenny J, con trai quốc chủ đến bên chú gà tây sắp được tha mạng. Chú bé ôm lấy gà tây vỗvề:- Cậu may mắn lắm đấy, lát nữa thôi, ba tớ sẽ tha mạng cho cậu. Cậu hãy vềđồng cỏ rừng hoang sống vui vẻ nhé!Chú bé vuốt bộ lông trắng muốt mướt rượt của gà tây, chú mân mê cái tích dài tòng teng của gà tây không chán. Mái tóc vàng hoe của chú bé cạ cạ vào bộlông trắng gà tây sao mà hài hoài và đẹp đến lạ lùng. Chợt chú bé nắm tay lão trợ lý thân cận của quốc chủ lắc lắc:- Tại sao chỉ tha mạng cho mỗi con gà tây này mà không tha mạng cho những con gà tây khác?Lão trợ lý cười với Kenny.- Không được, nếu tha mạng cho hết thì lấy gì ăn để mừng lễ tạ ơn?Chú bé vẫn không chịu:

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ IV- NĂM 2025 250VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI- Chúng ta có thể ăn khoai tây, bánh mì, cháo kê, bí ngô… và nhiều món khác nữa!- Không thể được! Truyền thống chúng ta là lễ tạ ơn phải ăn gà tây.- Mình tạ ơn sao lại phải ăn chúng? Chúng hiền lành và dễ thương thế kia mà.- Khi tổ tiên chúng ta đến đất này, chúng ta đã ăn khoai tây, bánh mì và gà tây để sống sót và giờ đã là truyền thống.- Chúng ta giết chúng để ăn thịt sao lại làm lễ tha mạng chúng?Lão trợ lý đuối lý, không biết nói thế nào cho chú bé thông, vả lại y cũng bận rộn với trách nhiệm của y, phải hoàn tất những khâu cuối chuẩn bị cho quốc chủ ra làm lễ tha mạng gà tây. Lão ta chốt hạ:- Cháu muốn biết thì hãy gõ vào Google để tìm hiểu thêm nhé! Chú đang đang bận cho buổi lễ, không có thời gian để trò chuyện với cháu, hẹn gặp cháu sau nhé!Nói xong lão rảo bước đi ngay, chú bé vẫn quyến luyến bên con gà tây không muốn rời, cái khoảnh khắc cảm thông của chú bé vô tình lọt vào ống kính của máy chụp hình và máy quay phim của đám phóng viên, chẳng mấy chốc hình ảnh này tràn ngập khắp các màn ảnh trên toàn thế giới, mạng xã hội cũng dậy sóng theo hình ảnh này, cái hình ảnh ngây thơ, trong sáng và nhân bản trởthành tin nóng nhất của chương trình thời sự, có vô số lời bình và bấm nút yêu thích trên mạng xã hội. Các gia đình ăn tiệc mừng lễ tạ ơn, vừa ăn thịt gà tây vừa tấm tắc khen ngợi hình ảnh chú bé con ôm chú gà tây được tha mạng trong buổi lễ tạ ơn.TIỂU LỤC THẦN PHONGẤt Lăng thành, mùa lễ Tạ Ơn