6 sınıf Dorya Fen Bilimleri Sınıf İçi Uygulama Klavuzu_edited

6. SINIF




FEN BİLİMLERİ






SINIF İÇİ UYGULAMA KILAVUZU

"EE ZPVS UFYU










Yayım Yeri

KULVAR YAYIN DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ
Hürmet Keçeli İş Hanı Büyükdere Cad. No: 53 Kat: 7
Mecidiyeköy/Şişli/İstanbul
Tel: 0212 213 09 90

Sertifika No
35295


Yazar
Hediye DAĞLI



İletişim abv /doryayayinlari



Basım Yeri
Ceren Matbaacılık A.Ş.
Selimpaşa Mah. 6093 Sk. No: 1E Silivri/İstanbul
Tel: 0212 423 90 09

Sertifika No
31715



Baskı
Ağustos / 2018














Copyright ©

Bu kitabın ve sistemin her hakkı saklıdır. Tüm hakları Kulvar Yayıncılık A.Ş.’ye aittir.
Kısmen de olsa alıntı yapılamaz. Metin, biçim ve sorular yayımlayan şirketin izni olmaksızın
elektronik, mekanik, fotokopi ya da herhangi bir kayıt sistemiyle çoğaltılamaz, yayımlanamaz.















































kullanılan font minion pro

İÇİNDEKİLER




1. BÖLÜM Güneş Sistemi ............................................................................................................................................. 5-11

Yayım Yeri 2. BÖLÜM Güneş ve Ay Tutulması ............................................................................................................................... 12-17

KULVAR YAYIN DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ
Hürmet Keçeli İş Hanı Büyükdere Cad. No: 53 Kat: 7 3. BÖLÜM İskelet ve Eklemler ...................................................................................................................................... 18-23
Mecidiyeköy/Şişli/İstanbul
Tel: 0212 213 09 90 4. BÖLÜM Kaslar ......................................................................................................................................................... 24-27

Sertifika No 5. BÖLÜM Sindirim Sistemi ......................................................................................................................................... 28-31
35295
6. BÖLÜM Kalp ve Damarlar ........................................................................................................................................ 32-35
Yazar
Hediye DAĞLI 7. BÖLÜM Dolaşım Şekilleri, Kan ve Kan Grupları ....................................................................................................... 36-41

I. Dönem I. Yazılı Sınav Soruları ................................................................................................................... 42-45
İletişim abv /doryayayinlari
8. BÖLÜM Solunum Sistemi ......................................................................................................................................... 46-49


Basım Yeri 9. BÖLÜM Boşaltım Sistemi ......................................................................................................................................... 50-53
Ceren Matbaacılık A.Ş.
Selimpaşa Mah. 6093 Sk. No: 1E Silivri/İstanbul 10. BÖLÜM Bileşke Kuvvet........................................................................................................................................... 54-59
Tel: 0212 423 90 09
11. BÖLÜM Kuvvetlerin Dengelenmesi ....................................................................................................................... 60-67
Sertifika No
31715 12. BÖLÜM Sabit Süratli Hareket ............................................................................................................................... 68-72


13. BÖLÜM Yol-Zaman, Sürat-Zaman Grafikleri ......................................................................................................... 73-78
Baskı
Ağustos / 2018 14. BÖLÜM Maddenin Tanecikli Yapısı ....................................................................................................................... 79-86


15. BÖLÜM Yoğunluk ................................................................................................................................................... 87-92


16. BÖLÜM Yoğunluk (Batma ve Yüzme) .................................................................................................................... 93-97

I. Dönem II. Yazılı Sınav Soruları ................................................................................................................... 98-103


17. BÖLÜM Madde ve Isı ............................................................................................................................................. 104-109
Copyright ©

Bu kitabın ve sistemin her hakkı saklıdır. Tüm hakları Kulvar Yayıncılık A.Ş.’ye aittir. 18. BÖLÜM Yalıtım ...................................................................................................................................................... 110-115
Kısmen de olsa alıntı yapılamaz. Metin, biçim ve sorular yayımlayan şirketin izni olmaksızın
elektronik, mekanik, fotokopi ya da herhangi bir kayıt sistemiyle çoğaltılamaz, yayımlanamaz. 19. BÖLÜM Yakıtlar ..................................................................................................................................................... 116-120















































kullanılan font minion pro

20. BÖLÜM Sesin Yayılması ve Sesin Farklı Ortamlarda Farklı Duyulması ................................................................... 121-128


21. BÖLÜM Sesin Sürati ............................................................................................................................................... 129-133

22. BÖLÜM Sesin Maddeyle Etkileşimi ........................................................................................................................ 134-138


23. BÖLÜM Sinir Sistemi .............................................................................................................................................. 139-145


II. Dönem / I. Yazılı Sınav Soruları ................................................................................................................. 146-152

24. BÖLÜM İç Salgı Bezleri ve Ergenlik ........................................................................................................................ 153-159


25. BÖLÜM Gözün Yapısı ve Göz Kusurları .................................................................................................................. 160-166

26. BÖLÜM Kulak, Dil, Burun ve Deri ......................................................................................................................... 167-173


27. BÖLÜM Sistemlerin Sağlığı .................................................................................................................................... 174-183


28. BÖLÜM İletken ve Yalıtkan Maddeler .................................................................................................................... 184-191

29. BÖLÜM Elektriksel Direnç ve Bağlı Olduğu Faktörler ........................................................................................... 192-199


30. BÖLÜM Elektrik Devrelerinde Ampul Parlaklığı .................................................................................................... 200-207


II. Dönem / II. Yazılı Sınav Soruları .......................................................................................................... 208-212

............................................................................................................................................. 213-240
YANIT ANAHTARI

1.Bölüm GÜNEŞ SİSTEMİ



20. BÖLÜM Sesin Yayılması ve Sesin Farklı Ortamlarda Farklı Duyulması ................................................................... 121-128 Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar


21. BÖLÜM Sesin Sürati ............................................................................................................................................... 129-133 Kılavuz Bilgi

22. BÖLÜM Sesin Maddeyle Etkileşimi ........................................................................................................................ 134-138 Güneş ve Güneş çevresinde dolanan gök cisimlerinin oluşturduğu topluluğa Güneş Sistemi denir.

Meteorlar, gezegenler , gezegenlerin uyduları ve kuyruklu yıldızlar Güneş’in etrafında dolanır. Gezegenler, Güneş
23. BÖLÜM Sinir Sistemi .............................................................................................................................................. 139-145 etrafında dolanan gök cisimleridir. Güneş sisteminde 8 tane gezegen vardır ve birbirinden farklı özelliklere sahiptir.
Güneş’e yakınlıklarına göre gezegenlerin sıralaması; Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve
II. Dönem / I. Yazılı Sınav Soruları ................................................................................................................. 146-152 Neptün’dür.
Gezegenlerin büyükten küçüğe doğru sıralaması; Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün, Dünya, Venüs, Mars ve Merkür’dür.
24. BÖLÜM İç Salgı Bezleri ve Ergenlik ........................................................................................................................ 153-159 İlk dört gezegen Merkür, Venüs, Dünya ve Mars iç (karasal) gezegen; son dört gezegen, Jüpiter, Satürn, Uranüs
ve Neptün ise dış (gaz yapılı) gezegen olarak adlandırılır. İç gezegenlerin kütleleri küçük ve dönüş hızları yüksektir.
25. BÖLÜM Gözün Yapısı ve Göz Kusurları .................................................................................................................. 160-166 Merkür: Güneş sistemindeki en küçük gezegendir. Uydusu ve halkası yoktur. Güneş’e en yakın gezegendir. Bu
nedenle Güneş etrafında diğer gezegenlere göre daha hızlı dolanır. Kendi ekseni etrafında ise çok yavaş döner ve
26. BÖLÜM Kulak, Dil, Burun ve Deri ......................................................................................................................... 167-173 bu nedenle gece ve gündüz arasındaki sıcaklık farkı çok yüksektir.

Venüs: Büyüklük bakımından 6. büyük gezegendir ve büyüklüğü Dünya’nın büyüklüğüne yakındır. Bu nedenle
27. BÖLÜM Sistemlerin Sağlığı .................................................................................................................................... 174-183 Dünya’nın ikizi olarak bilinir. Uydusu ve halkası yoktur. Güneş sistemindeki en sıcak gezegendir. Kendi etrafında
dönüş yönü diğer gezegenlerin tersi yönde, saat yönünde yapar. Halk arasında Çoban Yıldızı ve Sabah Yıldızı adı
28. BÖLÜM İletken ve Yalıtkan Maddeler .................................................................................................................... 184-191 verilir.

29. BÖLÜM Elektriksel Direnç ve Bağlı Olduğu Faktörler ........................................................................................... 192-199 Kılavuz Bilgi

Dünya: Büyüklük bakımından 5. büyük gezegendir. Güneş’e en yakın 3. gezegendir. Uydusu Ay’dır. Halkası yoktur. Ya-
30. BÖLÜM Elektrik Devrelerinde Ampul Parlaklığı .................................................................................................... 200-207 şamın olduğu bilinen tek gezegendir. Atmosfer adı verilen hava katmanı ile çevrilidir ve bu katman Dünya’yı aşırı sıcak


II. Dönem / II. Yazılı Sınav Soruları .......................................................................................................... 208-212 ve soğuktan korur. Yüzeyinin 3/4’ü sularla kaplıdır.
Mars: Güneş sistemindeki 2. küçük gezegendir. Güneş’e en yakın 4. gezegendir. Yüzeyinde bol miktarda demir bulunduğu
............................................................................................................................................. 213-240 için kızıl görünüme sahiptir. Bu nedenle kızıl gezegen adı da verilir. Çok ince bir atmosferi ve 2 tane uydusu vardır.
YANIT ANAHTARI Jüpiter: Güneş sisteminin en büyük gezegenidir. Güneş’e en yakın 5. gezegendir. Çevresinde taş ve tozdan oluşan halkası
vardır. 69 tane uydusu vardır.
Satürn: Güneş sistemindeki 2. büyük gezegendir. Güneş’e en yakın 6. gezegendir. Çevresinde halkaları vardır. 62 tane
uydusu vardır ve en büyük uydusunun adı Titan dır.


Boşluk Doldurma

1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları doldurunuz.

a. Gezegenler, meteorlar ve uydular ................................................................... etrafında dolanır.

b. Güneş sisteminde ................................................................... tane gezegen vardır.

c. Güneş’e yakınlıklarına göre gezegenler sıralandığında Dünya ................................................................... sırada yer alır.


d. Merkür, Venüs, Dünya ve Mars ................................................................... gezegen olarak adlandırılır.

e. Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün ................................................................... gezegen olarak adlandırılır.
5

Güneş Sistemi




Kılavuz Bilgi

Uranüs: Güneş’e en yakın 7. gezegendir. Güneş sisteminin 3. büyük gezegenidir. 13 halkası ve 27 uydusu vardır. Ekseninin
çok eğik olması nedeniyle Güneş etrafındaki yörüngesinde yuvarlanan bir varil gibi ilerleyerek hareket eder.
Neptün: Güneş’e en uzak gezegendir. Güneş sisteminin 4. büyük gezegenidir. Çevresinde halkaları vardır. 14 uydusu
vardır.
2006 yılında Gökbilim Birliği tarafından Plüton, gezegen tanımı değiştirildiği için gezegen olmaktan çıkarılmıştır.
Meteor: Genelde kuyruklu yıldızlardan kopan parçalardır. Meteorlar, Dünya atmosferine girdiğinde sürtünmenin etkisiyle
ısınıp yanarak gökyüzünde ışıklı bir iz bırakırlar. Çok sayıda meteorun atmosfere girerek oluşturduğu güzel görüntüye
meteor yağmuru denir. Halk arasında meteor yağmurları yıldız kayması olarak adlandırılır.


Boşluk Doldurma

2. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları doldurunuz.
a. Dünya’yı ...................................................... adı verilen hava katmanı çevreler.

b. ...................................................... gezegeni kızıl görünüme sahiptir.
c. ...................................................... Güneş sisteminin en büyük gezegenidir.
d. Satürn gezegeninin en büyük uydusunun adı ...................................................... dır.

e. ...................................................... yaşamın olduğu bilinen tek gezegendir.
f. Mars, Güneş’e en yakın ...................................................... gezegendir.

g. Dünya yüzeyinin 3/4’ü ....................................................... ile kaplıdır.
h. ......................................................, Dünya’nın uydusudur.
ı. ......................................................, çevresinde halkaları bulunan Güneş sisteminin 2. büyük gezegenidir.

i. ...................................................... gezegenin 69 tane uydusu vardır.
j. Mars gezegeni çok ince bir ...................................................... ve 2 tane uyduya sahiptir.

k. ...................................................... Güneş’e en uzak gezegendir.
l. ...................................................... Güneş Sistemi’nin en küçük gezegenidir.

Doğru-Yanlış Doğru-Yanlış

3. Meteorlarla ilgili aşağıdaki tabloda verilen ifadeler- 4. Uranüs gezegeni ile ilgili,
den doğru olanları tarayarak belirtiniz.
Dünya atmosferine gir- Genellikle gezegenler- I. Güneş sisteminin 3. büyük gezegenidir.
diklerinde sürtünmenin den kopan parçalardır. II. Güneş’e en yakın gezegendir.
etkisiyle ısınıp yanarlar. III. Güneş etrafındaki yörüngesinde yuvarlanan bir
Çok sayıda meteorun Meteor yağmurlarına varil gibi hareket eder.
atmosfere girerek oluş- halk arasında yıldız kay-
turduğu görüntüye yıl- ması denir. ifadelerinden hangileri doğrudur?
dız yağmuru denir.
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III


6

Güneş Sistemi Güneş Sistemi




Kılavuz Bilgi Kılavuz Bilgi

Uranüs: Güneş’e en yakın 7. gezegendir. Güneş sisteminin 3. büyük gezegenidir. 13 halkası ve 27 uydusu vardır. Ekseninin Göktaşı: Uzaydan Dünya atmosferine giren maddelerdir.
çok eğik olması nedeniyle Güneş etrafındaki yörüngesinde yuvarlanan bir varil gibi ilerleyerek hareket eder. Asteroit: Güneş sisteminin oluşumu sırasında meydana gelen ve Güneş etrafında dolanan gezegenden daha küçük gök
Neptün: Güneş’e en uzak gezegendir. Güneş sisteminin 4. büyük gezegenidir. Çevresinde halkaları vardır. 14 uydusu cisimleridir. Kütleleri ve hacimleri gezegenlere göre küçük olduğundan gezegenimsi olarak adlandırılır. Asteroitlerin
vardır. yörüngeleri gezegenler gibi Güneş sisteminde yer alır.
2006 yılında Gökbilim Birliği tarafından Plüton, gezegen tanımı değiştirildiği için gezegen olmaktan çıkarılmıştır. Asteroitler Mars ile Jüpiter arasında yoğun olarak bulunur. Bu nedenle bu bölgeye asteroit kuşağı adı verilir.
Meteor: Genelde kuyruklu yıldızlardan kopan parçalardır. Meteorlar, Dünya atmosferine girdiğinde sürtünmenin etkisiyle
ısınıp yanarak gökyüzünde ışıklı bir iz bırakırlar. Çok sayıda meteorun atmosfere girerek oluşturduğu güzel görüntüye Doğru-Yanlış
meteor yağmuru denir. Halk arasında meteor yağmurları yıldız kayması olarak adlandırılır.
5. Asteroitlerle ilgili aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
Boşluk Doldurma
a. Güneş etrafında dönen gezegenden daha küçük gök cisimleridir.
2. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları doldurunuz.
b. Gezegenlere göre kütleleri ve hacimleri daha büyüktür.
a. Dünya’yı ...................................................... adı verilen hava katmanı çevreler.

b. ...................................................... gezegeni kızıl görünüme sahiptir. c. Asteroitlerin yörüngeleri Güneş sisteminin dışındadır.
c. ...................................................... Güneş sisteminin en büyük gezegenidir.
d. Yoğun olarak Mars ile Jüpiter arasında bulunur.
d. Satürn gezegeninin en büyük uydusunun adı ...................................................... dır.
e. Asteroit kuşağı, asteroitlerin daha az sayıda bulunduğu yerdir.
e. ...................................................... yaşamın olduğu bilinen tek gezegendir.
f. Mars, Güneş’e en yakın ...................................................... gezegendir. f. Güneş sisteminin oluşumu sırasında meydana gelmişlerdir.

g. Dünya yüzeyinin 3/4’ü ....................................................... ile kaplıdır.
h. ......................................................, Dünya’nın uydusudur. Doğru-Yanlış
ı. ......................................................, çevresinde halkaları bulunan Güneş sisteminin 2. büyük gezegenidir. 6. Aşağıdakilerden hangisi Dünya atmosferine giren maddelere verilen addır?

i. ...................................................... gezegenin 69 tane uydusu vardır.
j. Mars gezegeni çok ince bir ...................................................... ve 2 tane uyduya sahiptir. A) Yıldız B) Gezegen C) Samanyolu D) Göktaşı

k. ...................................................... Güneş’e en uzak gezegendir.
l. ...................................................... Güneş Sistemi’nin en küçük gezegenidir.
Doğru-Yanlış
Doğru-Yanlış Doğru-Yanlış
7.
3. Meteorlarla ilgili aşağıdaki tabloda verilen ifadeler- 4. Uranüs gezegeni ile ilgili,
den doğru olanları tarayarak belirtiniz. Güneş’e en uzak gezegendir.
14 uydusu ve çevresinde halkaları vardır.
Dünya atmosferine gir- Genellikle gezegenler- I. Güneş sisteminin 3. büyük gezegenidir.
diklerinde sürtünmenin den kopan parçalardır. II. Güneş’e en yakın gezegendir. Güneş sisteminin 4. büyük gezegenidir.
etkisiyle ısınıp yanarlar. III. Güneş etrafındaki yörüngesinde yuvarlanan bir Fen bilimleri öğretmeninin özelliklerini belirttiği gezegeni hangi öğrenci doğru söylemiştir?
Çok sayıda meteorun Meteor yağmurlarına varil gibi hareket eder.
atmosfere girerek oluş- halk arasında yıldız kay- A) B) C) D)
turduğu görüntüye yıl- ması denir. ifadelerinden hangileri doğrudur? Mars Neptün Uranüs Satürn
dız yağmuru denir.
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III
Aysima Bahar Selami Eyüp
6 7

Güneş Sistemi



Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları




Tanılayıcı Dallanmış Ağaç

1. Güneş sistemiyle ilgili verilen ifadelerin ait olduğu kavramlar seçilerek ilerlenildiğinde hangi çıkışa ulaşılır?

Güneş ve Güneş çevresinde dolanan gök cisim-
lerinin oluşturduğu topluluktur.

Asteroit Güneş
kuşağı sistemi



Kızıl görünüme sahip geze- Dünya’nın ikizi olarak bi-
gendir. linen gezegendir.

Satürn Mars Venüs Merkür
1.çıkış 2.çıkış 3.çıkış 4.çıkış

A) 1. çıkış B) 2. çıkış C) 3. çıkış D) 4. çıkış







2. Aşağıda verilen gezegenleri özellikleri ile eşleştiriniz.


Gezegen Özellik

a Venüs Güneş sistemindeki en küçük gezegendir.
Halk arasında Çoban Yıldızı ve Sabah Yıldızı
b Uranüs
olarak bilinir.
c Satürn En büyük uydusunun adı Titandır.

d Merkür Yaşamın olduğu bilinen tek gezegendir.
Güneş’e en yakın 5. gezegendir. 69 tane
e Neptün
uydusu vardır.
f Mars Kızıl Gezegen olarak bilinir.
g Dünya Güneş etrafındaki yörüngesinde yuvarlanan
varil gibi hareket eder.
h Jüpiter
Güneş’e en uzak gezegendir.









8

Güneş Sistemi Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları

Sıralama
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
3. Aşağıda görselleri verilen gezegenleri Güneş’e uzaklıklarına göre sıralayınız.


Tanılayıcı Dallanmış Ağaç

1. Güneş sistemiyle ilgili verilen ifadelerin ait olduğu kavramlar seçilerek ilerlenildiğinde hangi çıkışa ulaşılır?

Güneş ve Güneş çevresinde dolanan gök cisim-
lerinin oluşturduğu topluluktur.

Asteroit Güneş
kuşağı sistemi Satürn Venüs Uranüs Neptün



Kızıl görünüme sahip geze- Dünya’nın ikizi olarak bi-
gendir. linen gezegendir.

Satürn Mars Venüs Merkür
1.çıkış 2.çıkış 3.çıkış 4.çıkış

A) 1. çıkış B) 2. çıkış C) 3. çıkış D) 4. çıkış

Jüpiter Merkür Dünya Mars
.........................................................................................................................................................................................................................................

Doğruyu Yazma
2. Aşağıda verilen gezegenleri özellikleri ile eşleştiriniz.
4. Aşağıda verilen ifadelerden yanlış olanları bularak, doğru halini altındaki boşluğa yazınız.
Gezegen Özellik a. Merkür, Venüs, Dünya ve Mars, dış (gaz yapılı) gezegenlerdir.

a Venüs Güneş sistemindeki en küçük gezegendir. .........................................................................................................................................................................................................................................
Halk arasında Çoban Yıldızı ve Sabah Yıldızı
b Uranüs b. Büyüklüğü Dünya’nın büyüklüğüne yakın olan gezegen Satürn’dür.
olarak bilinir.
c Satürn En büyük uydusunun adı Titandır. .........................................................................................................................................................................................................................................
c. Gezegenler aynı özelliklere sahiptir.
d Merkür Yaşamın olduğu bilinen tek gezegendir.
Güneş’e en yakın 5. gezegendir. 69 tane .........................................................................................................................................................................................................................................
e Neptün
uydusu vardır. d. Asteroitler genelde kuyruklu yıldızlardan kopan parçalardır.
f Mars Kızıl Gezegen olarak bilinir. .........................................................................................................................................................................................................................................
g Dünya Güneş etrafındaki yörüngesinde yuvarlanan e. Çok sayıda meteorun atmosfere girerek oluştuğu görüntüye asteorit kuşağı denir.
varil gibi hareket eder.
h Jüpiter .........................................................................................................................................................................................................................................
Güneş’e en uzak gezegendir.
f. Plüton, Güneş’e en uzak gezegendir.

.........................................................................................................................................................................................................................................
g. Asteroitler, Merkür ile Dünya arasında yoğun olarak bulunur.

.........................................................................................................................................................................................................................................
8 9

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları



Sınıflandırma
5. Güneş sisteminde bulunan aşağıdaki gezegenleri iç (karasal) gezegen ve dış (gaz yapılı) gezegen olarak sınıflandı-
rınız.


Uranüs Mars Jüpiter Neptün



Merkür Venüs Dünya Satürn





İç (karasal) gezegen Dış (gaz yapılı) gezegen









Sıralama
6. Aşağıda Güneş sistemindeki gezegenler verilmiştir. Bu gezegenleri büyüklükten küçüğe doğru sıralayınız.



1. Dünya 2. Jüpiter 3. Mars 4. Uranüs




5. Satürn 6. Merkür 7. Neptün 8. Venüs







Tanılayıcı Dallanmış Ağaç

7. Asteroitlerle ilgili aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlendiğinde hangi
çıkışa ulaşılır?

Güneş etrafında dönen gezegenden daha büyük
gök cisimleridir.

D Y

Yörüngeleri Güneş siste- Mars ile Jüpiter arasında yoğun olarak bulundukları
minde yer alır. bölgeye asteroit kuşağı adı verilir.

D Y D Y
1.çıkış 2.çıkış 3.çıkış 4.çıkış
A) 1. çıkış B) 2. çıkış C) 3. çıkış D) 4. çıkış

10

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


Kısa Cevap
Sınıflandırma
8. Aşağıda verilen özelliklerin hangi gezegene ait olduğunu yanındaki boşluklara yazınız.
5. Güneş sisteminde bulunan aşağıdaki gezegenleri iç (karasal) gezegen ve dış (gaz yapılı) gezegen olarak sınıflandı-
rınız.
Güneş’e en yakın 7. gezegendir. Güneş etrafın-
Uranüs Mars Jüpiter Neptün daki yörüngesinde yuvarlanan varil gibi ilerler. a. .......................................................................................



Merkür Venüs Dünya Satürn

Güneş sisteminin 2. küçük gezegenidir. Kızıl
görünüme sahiptir. b. .......................................................................................

İç (karasal) gezegen Dış (gaz yapılı) gezegen



Uydusu Ay’dır. Halkası yoktur. Atmosfer adı
verilen hava katmanı ile çevrilidir. c. .......................................................................................


Sıralama
6. Aşağıda Güneş sistemindeki gezegenler verilmiştir. Bu gezegenleri büyüklükten küçüğe doğru sıralayınız.
Güneş sistemindeki 2. büyük gezegendir. Çev-
resinde halkaları ve 62 uydusu vardır. d. .......................................................................................
1. Dünya 2. Jüpiter 3. Mars 4. Uranüs




5. Satürn 6. Merkür 7. Neptün 8. Venüs
Kendi etrafında dönüş yönü diğer gezegenlerin
tersi yöndedir. e. .......................................................................................





Tanılayıcı Dallanmış Ağaç
Güneş’e en yakın gezegendir. Güneş sistemin-
7. Asteroitlerle ilgili aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlendiğinde hangi deki en küçük gezegendir. f. .......................................................................................
çıkışa ulaşılır?

Güneş etrafında dönen gezegenden daha büyük
gök cisimleridir.
Güneş sistemindeki en büyük gezegendir. 69
D Y
tane uydusu vardır. g. .......................................................................................
Yörüngeleri Güneş siste- Mars ile Jüpiter arasında yoğun olarak bulundukları
minde yer alır. bölgeye asteroit kuşağı adı verilir.

D Y D Y
Güneş’e en uzak gezegendir. Güneş sisteminin
1.çıkış 2.çıkış 3.çıkış 4.çıkış 4. büyük gezegenidir. h. .......................................................................................
A) 1. çıkış B) 2. çıkış C) 3. çıkış D) 4. çıkış

10 11

2.Bölüm GÜNEŞ VE AY TUTULMASI



Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi

Dünya’nın Güneş etrafında, Ay’ın da Dünya etrafındaki hareketleri Güneş ve Ay tutulması olaylarına neden olur.
Ay, Dünya etrafında dolanımını yaparken Güneş ve Dünya arasına girer ve Dünya’nın belirli bir kısmı Ay’ın gölgesinde
kalır. Ay’ın gölgesinde kalan bölgelere Güneş ışınları ulaşamaz. Bu olaya Güneş tutulması adı verilir.

Güneş tutulması:


• Bir doğa olayıdır.
• Ay’ın yeni ay evresinde gerçekleşir.
• Bir kaç dakika sürer.
• Dünya’da gündüzün yaşandığı belli bir bölgede gözlenebilir.
• Dünya, Ay ve Güneş’in aynı doğrultuda olması gerekir.
• Ay, yaklaşık 29 günde bir Güneş ile Dünya arasına girmesine rağmen Güneş tutulması her ay gözlenmez.
• Ay, Güneş’e Dünya’dan daha yakındır.
• Bir gölge olayıdır. Güneş, ışık kaynağı; Ay ise opak cisimdir.
• Işığın doğrusal yolla yayıldığını kanıtlar.







Doğru-Yanlış

1. Güneş tutulmasıyla ilgili aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.


a. Dünya, Ay ve Güneş aynı doğrultudayken gerçekleşir.

b. Her ay gözlenir.

c. Ay, dolunay evresindeyken gerçekleşir.

d. Bir gölge olayıdır.

e. Işığın dairesel yayılması sonucu oluşur.

f. Bir kaç saat sürer.


g. Dünya’da gündüzün yaşandığı belli bir bölgede gerçekleşir.

h. Ay, Güneş’e Dünya’dan daha uzaktır.

ı. Ay, ışık kaynağı; Güneş opak cisimdir.

i. Bir doğa olayıdır.


12

2.Bölüm GÜNEŞ VE AY TUTULMASI Güneş ve Ay Tutulması


Kılavuz Bilgi
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Ay, Dünya etrafında dolanırken sırasıyla Güneş, Dünya ve Ay aynı doğrultuya geldiği zamanlarda Ay, Dünya’nın gölgesi
Kılavuz Bilgi içinde kalır. Bu olaya Ay tutulması adı verilir.

Dünya’nın Güneş etrafında, Ay’ın da Dünya etrafındaki hareketleri Güneş ve Ay tutulması olaylarına neden olur.
Ay, Dünya etrafında dolanımını yaparken Güneş ve Dünya arasına girer ve Dünya’nın belirli bir kısmı Ay’ın gölgesinde Ay tutulması:
kalır. Ay’ın gölgesinde kalan bölgelere Güneş ışınları ulaşamaz. Bu olaya Güneş tutulması adı verilir.
• Bir doğa olayıdır.
Güneş tutulması: • Bir kaç saat sürebilir.
• Ay dolunay evresindeyken gerçekleşir.
• Bir doğa olayıdır. • Ay’ın tamamında meydana gelir.
• Ay’ın yeni ay evresinde gerçekleşir. • Dünya’da geceyi yaşayan her yerden gözlenebilir.
• Bir kaç dakika sürer. • Her ay gerçekleşmez.
• Dünya’da gündüzün yaşandığı belli bir bölgede gözlenebilir. • Işığın doğrusal yolla yayıldığını kanıtlar.
• Dünya, Ay ve Güneş’in aynı doğrultuda olması gerekir. • Bir gölge olayıdır.
• Ay, yaklaşık 29 günde bir Güneş ile Dünya arasına girmesine rağmen Güneş tutulması her ay gözlenmez.
• Ay, Güneş’e Dünya’dan daha yakındır.
• Bir gölge olayıdır. Güneş, ışık kaynağı; Ay ise opak cisimdir. Doğru - Yanlış
• Işığın doğrusal yolla yayıldığını kanıtlar.
2. Ay tutulmasıyla ilgili aşağıdaki tabloda verilen ifadelerden doğru olanları tarayarak belirtiniz.




Güneş, Dünya ve Ay Ay, yeni ay evresindey- Dünya’da geceyi yaşa-
Doğru-Yanlış aynı doğrultuya geldiği ken gerçekleşir. yan her yerden gözle-
zaman gerçekleşir. nebilir.
1. Güneş tutulmasıyla ilgili aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.


a. Dünya, Ay ve Güneş aynı doğrultudayken gerçekleşir.

b. Her ay gözlenir. Bir doğa ve gölge ola- Ay’ın bir bölümünde
yıdır. meydane gelir. Birkaç saat sürebilir.
c. Ay, dolunay evresindeyken gerçekleşir.

d. Bir gölge olayıdır.

e. Işığın dairesel yayılması sonucu oluşur.
Test
f. Bir kaç saat sürer.
3. Ay tutulmasıyla ilgili,
g. Dünya’da gündüzün yaşandığı belli bir bölgede gerçekleşir.
I. Her ay gözlenir.
h. Ay, Güneş’e Dünya’dan daha uzaktır. II . Ay’ın tamamında meydana gelir.
III. Gündüz gözlenir.
ı. Ay, ışık kaynağı; Güneş opak cisimdir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
i. Bir doğa olayıdır.
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III
12 13

Güneş ve Ay Tutulması



Kısa Cevap

4.








Ay


Dünya


Güneş

Şekilde verilen doğa olayı ile ilgili aşağıdaki soruları yanıtlayınız.

a. Olayın adı nedir?

.........................................................................................................................................................................................................................................
b. Ay’ın hangi evresinde gerçekleşir?
.........................................................................................................................................................................................................................................

c. Gündüz mü gözlenir?
.........................................................................................................................................................................................................................................
d. Işık kaynağı olan gök cismi hangisidir?

.........................................................................................................................................................................................................................................
e. Her ay gözlenir mi?

.........................................................................................................................................................................................................................................
f. Güneş, Ay ve Dünya’nın doğrultusu nasıldır?
.........................................................................................................................................................................................................................................

g. Ne kadar sürer?
.........................................................................................................................................................................................................................................
h. Opak cisim hangisidir?

.........................................................................................................................................................................................................................................
ı. Işığın hangi yolla yayıldığını kanıtlar?

.........................................................................................................................................................................................................................................
i. Bir gölge olayı mıdır?

.........................................................................................................................................................................................................................................
j. Dünya ve Ay’dan hangisi Güneş’e daha yakındır?
.........................................................................................................................................................................................................................................

14

Güneş ve Ay Tutulması Güneş ve Ay Tutulması



Kısa Cevap
Doğru - Yanlış
4. 5.








Ay
Ay

Dünya
Dünya

Güneş
Güneş
Şekilde verilen doğa olayı ile ilgili aşağıdaki soruları yanıtlayınız.
Şekilde verilen doğa olayı ile ilgili aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
a. Olayın adı nedir?
a. Ay tutulmasıdır.
.........................................................................................................................................................................................................................................
b. Ay’ın hangi evresinde gerçekleşir? b. Ay’ın tamamında meydana gelir.
......................................................................................................................................................................................................................................... c. Her ay gerçekleşir.

c. Gündüz mü gözlenir?
d. Güneş, Dünya ve Ay aynı doğrultudadır.
.........................................................................................................................................................................................................................................
d. Işık kaynağı olan gök cismi hangisidir? e. Ay, yeni ay evresindeyken gerçekleşir.

......................................................................................................................................................................................................................................... f. Bir gölge olayıdır.
e. Her ay gözlenir mi?
g. Bir kaç dakika sürer.
.........................................................................................................................................................................................................................................
f. Güneş, Ay ve Dünya’nın doğrultusu nasıldır? h. Gece gözlenebilir.
......................................................................................................................................................................................................................................... ı. Işığın doğrusal yolla yayılmasının sonucu oluşur.

g. Ne kadar sürer?
......................................................................................................................................................................................................................................... Test
h. Opak cisim hangisidir?
6.
.........................................................................................................................................................................................................................................
Ay, Dünya etrafında dolanımını yaparken Güneş’le Dünya arasına girer ve Dünya’nın belirli
ı. Işığın hangi yolla yayıldığını kanıtlar? bir kısmı Ay’ın gölgesinde kaldığından Güneş ışınları ulaşmaz. Bu olaya ne denir?

.........................................................................................................................................................................................................................................
i. Bir gölge olayı mıdır? Fen bilimleri öğretmeninin yukarıda özelliklerini söylediği olay hangisidir?

.........................................................................................................................................................................................................................................
A) B) C) D)
j. Dünya ve Ay’dan hangisi Güneş’e daha yakındır? Ay tutulması Güneş tutulması Güneş sistemi Dünya tutulması
.........................................................................................................................................................................................................................................

14 15

Güneş ve Ay Tutulması



Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


Kısa Cevap


1. Aşağıda verilen boşluğa Güneş tutulması modelini çiziniz.
























Doğru - Yanlış


2. Yukarıda çizdiğiniz modele göre, verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

a. Bir doğa olayıdır.

b. Işığın doğrusal olarak yayılmasının sonucudur.

c. 29 günde bir gözlenir.

d. Bir kaç saat sürer.


e. Ay, yeni ay evresindeyken gerçekleşir.

f. Dünya, Güneş ve Ay aynı doğrultuda olduğunda gerçekleşir.

g. Bir gölge olayıdır.

h. Gece gözlenebilir.

ı. Ay’ın tamamında meydana gelir.


i. Ay, Güneş’e Dünya’dan daha yakındır.

j. Güneş, ışık kaynağıdır; Ay opak cisimdir.




16

Güneş ve Ay Tutulması Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


Test
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
3. Ay tutulması ile ilgili,
Kısa Cevap
I. Ay, dolunay evresindeyken gerçekleşir.
1. Aşağıda verilen boşluğa Güneş tutulması modelini çiziniz. II. Ay’ın bir kısmında meydana gelir.
III. Bir kaç dakika sürer.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III




Tanılayıcı Dallanmış Ağaç


4. Aşağıda verilen özelliklerin Güneş veya Ay tutulmasına ait olduğuna karar verilerek ilerlenildiğinde hangi çıkışa
ulaşılır?

Dünya’da gündüzün yaşandığı belli bir bölgede gözlenir.

Doğru - Yanlış Güneş tutulması Ay tutulması


2. Yukarıda çizdiğiniz modele göre, verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
Ay, dolunay evresindeyken gerçekleşir. Bir kaç saat sürebilir.
a. Bir doğa olayıdır. Güneş tutulması Ay tutulması Güneş tutulması Ay tutulması

b. Işığın doğrusal olarak yayılmasının sonucudur.
1. çıkış 2. çıkış 3. çıkış 4. çıkış
c. 29 günde bir gözlenir.

d. Bir kaç saat sürer. Tamamlayan Kavramlar
5. Aşağıda verilen ifadeleri doğru tamamlayan kavramı çerçeve içine alarak belirtiniz.
e. Ay, yeni ay evresindeyken gerçekleşir.
a. Ay / Güneş tutulmasında; Ay, Güneş’e Dünya’dan daha yakındır.
f. Dünya, Güneş ve Ay aynı doğrultuda olduğunda gerçekleşir. b. Güneş tutulması Ay’ın yeni ay / dolunay evresinde gerçekleşir.

g. Bir gölge olayıdır. c. Ay tutulması bir kaç saat / dakika sürebilir.
d. Güneş / Ay tutulması gündüz gözlenebilir.
h. Gece gözlenebilir.
e. Güneş / Ay tutulması Ay’ın tamamında meydana gelir.
ı. Ay’ın tamamında meydana gelir.
f. Sırasıyla Güneş, Dünya ve Ay aynı doğrultuya geldiği zamanlarda Ay Dünya’nın / Güneş’in gölgesinde kalır.

i. Ay, Güneş’e Dünya’dan daha yakındır. g. Dünya’da geceyi yaşayan her yerden Güneş / Ay tutulması gözlenebilir.
h. Güneş ve Ay tutulmaları ışığın dairesel / doğrusal yolla yayıldığını kanıtlar.
j. Güneş, ışık kaynağıdır; Ay opak cisimdir.
ı. Güneş ve Ay tutulmaları bir gölge / kırılma olayıdır.

i. Güneş ve Ay tutulmaları her ay gözlenir / gözlenmez.
16 17

3.Bölüm İSKELET VE EKLEMLER



Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi

Kemikler, kıkırdak ve eklemlerin oluşturduğu yapıya iskelet sistemi denir. İnsan iskeleti baş, gövde ve üyeler olmak
üzere üç kısımdan oluşur.
Yetişkin bir insanın iskeletinde yaklaşık 206 – 207 kemik bulunur. Bebeklerde kemik sayısı daha fazladır. Büyüme sıra-
sında kıkırdak doku kemikleşerek kemik sayısı azalır.

Kılavuz Bilgi

Baş: Kafatası, yüz ve çene kemiklerinden oluşur.
Gövde: Göğüs kemiği, kaburga kemikleri, omurgayı oluşturan kemikler, omuz ve kalça kemerlerini oluşturan kemikler
iskeletin gövde kısmında yer alır.
Üyeler: Üst üyeler kollar; alt üyeler, bacaklar olmak üzere iki bölümden oluşur.

İskeletin görevleri:
• Vücuda şekil verir ve vücudun dik durmasını sağlar.
• Bazı iç organları korur.
• Kaslarla birlikte vücudun hareket etmesini sağlar.
• Organ ve kaslara bağlanma yüzeyi oluşturur.
• Vücudumuz için gerekli olan magnezyum, fosfor ve kalsiyum gibi minarelleri depolar.

Doğru-Yanlış

1. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

a. Omurlar, kaburga kemikleri, göğüs kemiği, omuz ve kalça kemiği iskeletin gövde kısmında bulunur.

b. Bebeklerdeki kemik sayısı yetişkinlere göre daha azdır.


c. İskelet vücuda şekil vererek, vücuda diklik ve sertlik sağlar.

d. İskelet, bazı iç organları dış etkilerden korur.

e. İskelet, vücudumuz için gerekli bazı mineralleri depolar.

Test

2. İskeletin görevleriyle ilgili,
I. Eklem ve kaslarla birlikte hareket etmeyi sağlar.
II. Kaslara ve iç organlara bağlanma yüzeyi oluşturur.

III. Kalsiyum ve fosfor minerallerini depo ederek vücuda sertlik sağlar.
İfadelerinden hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III

18

3.Bölüm İSKELET VE EKLEMLER İskelet ve Eklemler


Kılavuz Bilgi
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kemikler şekillerine göre uzun kemik, kısa kemik ve yassı kemik olmak üzere üçe ayrılır.
Kılavuz Bilgi Kısa kemikler: Boy ve genişlikleri hemen hemen birbirine yakındır. El bilek ve ayak bilek kemikleri ile omurgayı oluşturan

omur kemikleri kısa kemiktir.
Kemikler, kıkırdak ve eklemlerin oluşturduğu yapıya iskelet sistemi denir. İnsan iskeleti baş, gövde ve üyeler olmak
üzere üç kısımdan oluşur. Uzun kemikler: İki ucu şişkin silindir şeklindeki kemiklerdir. Uç kısımlarında kıkırdak doku bulunur. Kol ve bacak kemikleri
Yetişkin bir insanın iskeletinde yaklaşık 206 – 207 kemik bulunur. Bebeklerde kemik sayısı daha fazladır. Büyüme sıra- uzun kemiklerdir. İnsan vücudundaki en uzun kemik uyluk kemiğidir.
sında kıkırdak doku kemikleşerek kemik sayısı azalır. Yassı kemikler: Levha şeklinde, kalınlıkları az olan kemiklerdir. Kalça kemiği, kürek kemiği, kaburga kemikleri ve göğüs
kemiği yassı kemiklerdir.
Kılavuz Bilgi

Baş: Kafatası, yüz ve çene kemiklerinden oluşur. Boşluk Doldurma
Gövde: Göğüs kemiği, kaburga kemikleri, omurgayı oluşturan kemikler, omuz ve kalça kemerlerini oluşturan kemikler
iskeletin gövde kısmında yer alır.
Üyeler: Üst üyeler kollar; alt üyeler, bacaklar olmak üzere iki bölümden oluşur. 3. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.
a. Kemikler şekillerine göre .............................................................., kısa ve yassı olmak üzere sınıflandırılır.
İskeletin görevleri:
• Vücuda şekil verir ve vücudun dik durmasını sağlar. b. İnsan vücudundaki en uzun kemik .............................................................. kemiğidir.
• Bazı iç organları korur.
• Kaslarla birlikte vücudun hareket etmesini sağlar. c. ................................................................. kemiklerin boy ve genişlikleri hemen hemen birbirine yakındır.
• Organ ve kaslara bağlanma yüzeyi oluşturur.
• Vücudumuz için gerekli olan magnezyum, fosfor ve kalsiyum gibi minarelleri depolar. d. Kalınlıkları az ve levha şeklindeki kemikler ................................................................. kemiktir.

Doğru-Yanlış e. Silindir şeklindeki boyu genişliğinden fazla olan kemikler ................................................................. kemiktir.

1. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz. f. Omur kemikleri ................................................................. kemiktir.

a. Omurlar, kaburga kemikleri, göğüs kemiği, omuz ve kalça kemiği iskeletin gövde kısmında bulunur. g. Kafatasını oluşturan bazı kemikler ................................................................. kemiktir.

b. Bebeklerdeki kemik sayısı yetişkinlere göre daha azdır.


c. İskelet vücuda şekil vererek, vücuda diklik ve sertlik sağlar. Doğru-Yanlış

d. İskelet, bazı iç organları dış etkilerden korur. 4. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

e. İskelet, vücudumuz için gerekli bazı mineralleri depolar. a. Uzun kemiklerin uzunluğu kalınlığından fazladır.

Test
b. El ve ayak bilek kemikleri kısa kemiktir.
2. İskeletin görevleriyle ilgili,
c. Göğüs, kürek ve kaburga kemikleri yassı kemiklerdir.
I. Eklem ve kaslarla birlikte hareket etmeyi sağlar.
II. Kaslara ve iç organlara bağlanma yüzeyi oluşturur. d. Yassı kemiklerin eni ve boyu az, kalınlığı fazladır.

III. Kalsiyum ve fosfor minerallerini depo ederek vücuda sertlik sağlar. e. Kol ve bacaklarda bulunan kemiklerin çoğu uzun kemiktir.
İfadelerinden hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III

18 19

İskelet ve Eklemler



Kılavuz Bilgi

Kemikleri birbirine bağlayan yapıya eklem denir.
İnsan iskeletinde oynar, yarı oynar ve oynamaz eklem olmak üzere üç çeşit eklem vardır.
Oynar eklemler: Hareket yeteneği fazla olan eklemlerdir. Vücut kısımlarının dönmesini ve bükülmesini sağlarlar. Kemikler
arasındaki boşluk eklem sıvısı ile doludur. Eklem sıvısı ve kıkırdak kemiklerin aşınmasını önler. Kol ve bacaklarda oynar
eklem bulunur.
Oynamaz eklemler: Kemikler birbiriyle sıkıca birleşmiştir, hareket etmez. Kemikler arasında boşluk ve eklem sıvısı yoktur.
Eklem kıkırdağı bulunmaz. Kafatası kemikleri arasındaki eklemler ve kuyruk omurları oynamaz eklemlerle bağlıdır.
Yarı oynar eklemler: Bu eklemler az da olsa hareket edebilir. Eklem sıvısı ve kemikleri arasında boşluk bulunmaz. Omur-
gadaki omur kemikleri arasındaki eklemler yarı oynar eklemdir.






Doğru-Yanlış

5. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

a. Oynar eklemler, hareket yeteneği en fazla olan eklemlerdir.


b. Kemikler arasında eklem sıvısı bulunmadığından yarı oynar eklemlerin hareket yetenekleri sınırlıdır.

c. Birbirine sıkıca kenetlenmiş kemiklerde oynamaz eklem bulunur.

d. Eklem sıvısı sadece oynamaz eklemlerde bulunur.

e. Eklem sıvısı kemiklerin hareketini kolaylaştırır.

f. Omurga kemikleri yarı oynar eklemlerle birleşmişlerdir.


g. Yaşlandıkça eklem sıvısının salgılanması artar.

h. Kuyruk omurları oynamaz eklemler ile bağlıdır.

ı. Kıkırdak ve eklem sıvısı kemikleri aşındırır.

i. Alt çene oynamaz eklemdir.

j. Oynar eklemlerde eklem sıvısı bulunur.

k. Kemikleri birleşme noktalarındaki yapıya kıkırdak denir.

l. İnsan iskeletinde iki çeşit eklem vardır.









20

İskelet ve Eklemler İskelet ve Eklemler



Kılavuz Bilgi
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Kemikleri birbirine bağlayan yapıya eklem denir.
İnsan iskeletinde oynar, yarı oynar ve oynamaz eklem olmak üzere üç çeşit eklem vardır.
Oynar eklemler: Hareket yeteneği fazla olan eklemlerdir. Vücut kısımlarının dönmesini ve bükülmesini sağlarlar. Kemikler Boşluk Doldurma
arasındaki boşluk eklem sıvısı ile doludur. Eklem sıvısı ve kıkırdak kemiklerin aşınmasını önler. Kol ve bacaklarda oynar
eklem bulunur. 1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.
Oynamaz eklemler: Kemikler birbiriyle sıkıca birleşmiştir, hareket etmez. Kemikler arasında boşluk ve eklem sıvısı yoktur.
Eklem kıkırdağı bulunmaz. Kafatası kemikleri arasındaki eklemler ve kuyruk omurları oynamaz eklemlerle bağlıdır. 1. Kafatası kemikleri ve kuyruk omurları arasında ...................................................................... eklem bulunur.
Yarı oynar eklemler: Bu eklemler az da olsa hareket edebilir. Eklem sıvısı ve kemikleri arasında boşluk bulunmaz. Omur-
gadaki omur kemikleri arasındaki eklemler yarı oynar eklemdir. 2. Oynar eklemlerde, kemikler arasındaki boşluk ......................................................... ile doludur.
3. Kol ve bacak eklemleri ...................................................................... eklemdir.

4. ................................................... kemiklerin uçlarında bulunan kıkırdak ve eklem sıvısı kemiklerin sürtünmelerini engeller.

Doğru-Yanlış 5. Burun, kulak kepçesi ve soluk borusunun yapısında ...................................................................... bulunur.

5. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz. 6. Baş iskeletinde ...................................................................... kemiği hariç diğer kemikler oynamaz eklemle birbirine bağlıdır.

a. Oynar eklemler, hareket yeteneği en fazla olan eklemlerdir. 7. Kıkırdağın görevi, kemiklerin ...................................................................... uzamasını sağlamaktır.


b. Kemikler arasında eklem sıvısı bulunmadığından yarı oynar eklemlerin hareket yetenekleri sınırlıdır. 8. El ve ayak bilek kemikleri ...................................................................... kemiktir.
9. Kürek, göğüs kemiği ve kaburga kemikleri ......................................................................kemiktir.
c. Birbirine sıkıca kenetlenmiş kemiklerde oynamaz eklem bulunur.
10. Omurgayı oluşturan omur kemikleri ......................................................................kemiktir.
d. Eklem sıvısı sadece oynamaz eklemlerde bulunur.
11. Hareket yeteneği en fazla olan eklem çeşiti ...................................................................... eklemdir.
e. Eklem sıvısı kemiklerin hareketini kolaylaştırır.
12. Birbirine sıkı sıkı kenetlenmiş kemiklerden oluşan eklem çeşiti ...................................................................... eklemdir.
f. Omurga kemikleri yarı oynar eklemlerle birleşmişlerdir.
13. ...................................................................... kemiklerin kalınlığı az, genişliği fazladır.
g. Yaşlandıkça eklem sıvısının salgılanması artar.

h. Kuyruk omurları oynamaz eklemler ile bağlıdır.

ı. Kıkırdak ve eklem sıvısı kemikleri aşındırır. Boşluk Doldurma

i. Alt çene oynamaz eklemdir. 2. Aşağıdaki şemada verilen boşlukları tamamlayarak örnek veriniz.

j. Oynar eklemlerde eklem sıvısı bulunur. Eklem Çeşitleri

k. Kemikleri birleşme noktalarındaki yapıya kıkırdak denir.

l. İnsan iskeletinde iki çeşit eklem vardır. ..................................... eklem ..................................... eklem ..................................... eklem

Örnek: .................................... Örnek: .................................... Örnek: ....................................
.................................................. .................................................. ..................................................




20 21

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları



Boşluk Doldurma

3. Aşağıdaki iskelet resmi üzerinde oklarla gösterilen kemiklerin çeşidini yazınız.
1•................................



2•.............................



6•.....................
3•..................................
4•..............................

7•......................




8•.................................





9• ....................................
5•.................................




Boşluk Doldurma

4. Aşağıda resimleri verilen kemiklerde gösterilen eklem çeşitlerini yazınız.












a. ......................................... b. ......................................... c. ......................................... d. .........................................













e. ......................................... f. ......................................... g. ......................................... h. .........................................


22

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları



Boşluk Doldurma
Tanılayıcı Dallanmış Ağaç
3. Aşağıdaki iskelet resmi üzerinde oklarla gösterilen kemiklerin çeşidini yazınız.
5. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlendiğinde hangi çıkışa ulaşılır?
1•................................
Bütün kemikler oynar eklemle D 1. Çıkış
Kemik; kan damarları, sinirler ve D bağlıdır. Y 2. Çıkış
2•............................. kemik hücrelerinden oluştuğu

Yassı kemikler; D için canlı bir dokudur. Y Omuz ve kalçada oynamaz ek- D 3. Çıkış
6•..................... levha şeklinde lem bulunur. Y 4. Çıkış
3•.................................. geniş yüzeyli Kıkırdak ve eklem sıvısı kemikle- D 5. Çıkış
4•.............................. kemiklerdir. Y El ve ayak bilek kemiklerinde D rin hareketini kolaylaştırır. Y 6. Çıkış
uzun kemik bulunur.
7•...................... Y Kemiklerin birleşme yerlerine D 7. Çıkış
kıkırdak denir. Y 8. Çıkış
Boşluk Doldurma
8•.................................
6. Aşağıda belirtilen bölüme iskelet sisteminin görevlerini yazınız.



İskelet sisteminin görevleri
9• ....................................
5•................................. 1. .........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
2. .........................................................................................................................................................
Boşluk Doldurma .........................................................................................................................................................
3. .........................................................................................................................................................
4. Aşağıda resimleri verilen kemiklerde gösterilen eklem çeşitlerini yazınız. .........................................................................................................................................................
4. .........................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................



Boşluk Doldurma

7. Aşağıdaki kemiklerin iskeletin hangi bölümüne ait 8. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.
a. ......................................... b. ......................................... c. ......................................... d. ......................................... olduğunu yazınız.
Uyluk Kemiği ................................. a. Oynar eklemlerde iki kemik arasını dolduran
boşlukta ............................................................. bulunur.
Kürek Kemiği ................................. b. Hareket yeteneği sınırlı olan eklemler ....................
......................................... eklemlerdir.
Pazı Kemiği .................................
c. ............................................................. eklemlerde
Kaburga Kemikleri ................................. kemikler birbirine çok sıkı bağlı olduğundan
hareket etmez.
Yüz Kemikleri ................................. d. Baş iskeletinde sadece ..................................................
e. ......................................... f. ......................................... g. ......................................... h. ......................................... Göğüs Kemiği ................................. kemiği yarı oynar eklemle bağlıdır.


22 23

4.Bölüm KASLAR



Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi

İskeleti sararak vücuda şekil veren ve hareket etmeyi sağlayan yapıya kas denir.
Kaslar kasılıp gevşeyerek eklemlerle bağlı kemiklerin hareket etmesini sağlar.
Kaslar yumuşak bir yapıya sahiptir. Kaslar lifli yapıda olan kas dokudan oluşur.
Kaslar çalıştığında çok enerji harcar. Bu nedenle kan ile taşınan besin ve oksijene daha fazla ihtiyaç duyar.
Vücut kütlesinin yaklaşık %40’ını kaslar oluşturur.
İskelet kasları çiftler halinde bulunur ve birbirine zıt olarak kasılıp gevşer.
Kaslar; nefes alıp-vermek, konuşmak, yemek yemek gibi olayları gerçekleştirmeyi sağlar. Kolun bükülmesi sırasında
ön kol kası kasılır, kısalır ve kalınlaşır. Aynı anda arka kol kası gevşer, incelir ve uzar.
Kasılma sırasında kasların boyu kısalır ve kalınlaşır. Gevşeme sırasında kasların boyu uzar ve incelir.
Yapı ve çalışma şekline göre vücudumuzda çizgili, düz ve kalp kası olmak üzere üç çeşit kas bulunur.
Çizgili (iskelet kası) kas: Kemiklerin hareket etmesini sağlayan kaslardır. İstemli ve hızlı çalışır. Çabuk yorulur. Mikros-
koptaki görünümü çizgilidir. Çizgili kas hücreleri kırmızı renkli ve çok çekirdeklidir.
Düz kas: İç organların hareketini sağlayan kaslardır. İstemsiz ve yavaş çalışır, yorulmaz. Mikroskapta incelendiğinde
hücreleri çizgili görünmez. Beyaz renkli ve tek çekirdeklidir.
Kalp kası: Kasılıp gevşeyerek kalbin kan pompalamasını sağlar. Sadece kalpte bulunur. İstemsiz ve ömür boyu düzenli,
yorulmadan çalışır. Mikroskoptaki görünümü çizgilidir. Kırmızı renkli ve çok çekirdeklidir.


Tamamlayan Kavramlar
1. Aşağıda verilen ifadeleri doğru olarak tamamlayan kavramı çerçeve içine alarak belirtiniz.

a. İskeleti sararak vücuda şekil veren yapıya eklem / kas denir.
b. İç organların hareketini düz / çizgili kas sağlar.
c. Kasılıp gevşeyerek kalbin kan pompalamasını kalp kası / çizgili kas sağlar.

d. Kasılma sırasında kasların boyu kısalır / uzar.
e. Çizgili / düz kasların mikroskoptaki görünümü çizgilidir.

f. Kaslar lifli yapıda olan kemik / kas dokudan oluşur.
g. Yapı ve çalışma şekline göre vücudumuzda iki / üç çeşit kas bulunur.


Doğru-Yanlış

2. Çizgili kaslar için aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

a. İsteğimizle çalışır. e. Yavaş çalışır ve yorulmaz.


b. Kırmızı renklidir. f. Çok enerji harcar.

c. Tek çekirdeklidir. g. İskelet kasları adı da verilir.

d. Mekik şeklindedir. h. Hızlı çalışır, çabuk yorulur.

24

4.Bölüm KASLAR Kaslar



Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar Test

Kılavuz Bilgi 3. Düz kaslarla ilgili,
I. İç organların yapısında bulunur.
İskeleti sararak vücuda şekil veren ve hareket etmeyi sağlayan yapıya kas denir.
II. İsteğimizle çalışır.
Kaslar kasılıp gevşeyerek eklemlerle bağlı kemiklerin hareket etmesini sağlar.
Kaslar yumuşak bir yapıya sahiptir. Kaslar lifli yapıda olan kas dokudan oluşur. III. Beyaz renkli ve tek çekirdeklidir.
Kaslar çalıştığında çok enerji harcar. Bu nedenle kan ile taşınan besin ve oksijene daha fazla ihtiyaç duyar. ifadelerinden hangileri doğrudur?
Vücut kütlesinin yaklaşık %40’ını kaslar oluşturur.
İskelet kasları çiftler halinde bulunur ve birbirine zıt olarak kasılıp gevşer.
Kaslar; nefes alıp-vermek, konuşmak, yemek yemek gibi olayları gerçekleştirmeyi sağlar. Kolun bükülmesi sırasında A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III
ön kol kası kasılır, kısalır ve kalınlaşır. Aynı anda arka kol kası gevşer, incelir ve uzar. 4. Kalp kası ile ilgili,
Kasılma sırasında kasların boyu kısalır ve kalınlaşır. Gevşeme sırasında kasların boyu uzar ve incelir.
I. Yapısı çizgili kasa, çalışması düz kasa benzer.
Yapı ve çalışma şekline göre vücudumuzda çizgili, düz ve kalp kası olmak üzere üç çeşit kas bulunur.
Çizgili (iskelet kası) kas: Kemiklerin hareket etmesini sağlayan kaslardır. İstemli ve hızlı çalışır. Çabuk yorulur. Mikros- II. Ömür boyu yorulmadan düzenli çalışır.
koptaki görünümü çizgilidir. Çizgili kas hücreleri kırmızı renkli ve çok çekirdeklidir. III. İsteğimiz dışında çalışır.
Düz kas: İç organların hareketini sağlayan kaslardır. İstemsiz ve yavaş çalışır, yorulmaz. Mikroskapta incelendiğinde
hücreleri çizgili görünmez. Beyaz renkli ve tek çekirdeklidir. ifadelerinden hangileri doğrudur?
Kalp kası: Kasılıp gevşeyerek kalbin kan pompalamasını sağlar. Sadece kalpte bulunur. İstemsiz ve ömür boyu düzenli,
yorulmadan çalışır. Mikroskoptaki görünümü çizgilidir. Kırmızı renkli ve çok çekirdeklidir. A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III
5. Kaslarla ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?
Tamamlayan Kavramlar
1. Aşağıda verilen ifadeleri doğru olarak tamamlayan kavramı çerçeve içine alarak belirtiniz. A) Kasılıp gevşeyerek kemiklerin hareket etmesini sağlar.
B) Lifli yapıya sahiptir.
a. İskeleti sararak vücuda şekil veren yapıya eklem / kas denir.
C) İskelete bağlı kaslar çiftler halinde bulunur.
b. İç organların hareketini düz / çizgili kas sağlar.
D) Kaslar çalıştığında enerji harcamaz.
c. Kasılıp gevşeyerek kalbin kan pompalamasını kalp kası / çizgili kas sağlar.
Boşluk Doldurma
d. Kasılma sırasında kasların boyu kısalır / uzar.
e. Çizgili / düz kasların mikroskoptaki görünümü çizgilidir. 6. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.

f. Kaslar lifli yapıda olan kemik / kas dokudan oluşur. a. İskeleti sararak vücuda şekil veren yapıya .......................................................................... denir.
g. Yapı ve çalışma şekline göre vücudumuzda iki / üç çeşit kas bulunur. b. İskelet kasları .......................................................................... halinde bulunur.


c. İskelet kasları birbirine .......................................................................... olarak kasılıp gevşer.
Doğru-Yanlış
d. İskelet kasları gevşediğinde boyu .............................................................. ve incelir.
2. Çizgili kaslar için aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
e. Yapı ve çalışma şekline göre vücudumuzda .......................................................................... çeşit kas bulunur.
a. İsteğimizle çalışır. e. Yavaş çalışır ve yorulmaz.
f. Çizgili kaslar .......................................................................... çalışır.
b. Kırmızı renklidir. f. Çok enerji harcar.
g. İç organların yapısında .......................................................................... kas bulunur.
c. Tek çekirdeklidir. g. İskelet kasları adı da verilir. h. .......................................................................... kası kasılıp gevşeyerek kalbin vücuda kan pompalamasını sağlar.

d. Mekik şeklindedir. h. Hızlı çalışır, çabuk yorulur. ı. İsteğimizle ve hızlı çalışan kas .......................................................................... kastır.

24 25

Kaslar



Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


Tanılayıcı Dallanmış Ağaç

1. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlendiğinde hangi çıkışa ulaşılır?
D 1. Çıkış
İskelet kasları birbirine zıt çalışır.
D Y 2. Çıkış
Kalp kası, beyaz renklidir ve D 3. Çıkış
isteğimizle çalışır. Y Kol, bacak, parmakta düz kas
D
Düz kaslar iç organ- bulunur. Y 4. Çıkış
ların yapısında bulu- D 5. Çıkış
nan kaslardır. Çizgili kaslar lifli yapıdadır.
Y D Y 6. Çıkış
Çizgili kaslar hızlı çalışır ve çabuk
yorulur. Y Mide, ince bağırsak ve damarlarda 7. Çıkış
D
Doğru-Yanlış düz kas bulunur.
Y 8. Çıkış
2. Aşağıdaki resimde gösterilen kolun hareketi sırasında kaslarda meydana gelen değişimlerle ilgili verilen ifade-
lerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

a. I nolu kas kasılır ve boyu kısalır.

b. II nolu kasın boyu uzar ve incelir.

c. I nolu kas sertleşir. I
d. II nolu kas kasılır.

e. I ve II nolu kaslar birbirine zıt çalışır.
II

Boşluk Doldurma

3. Aşağıda resimleri ve adı verilen kas çeşitlerinin bulunduğu yerleri ve özelliklerini yazınız.


Çizgili Kas Düz Kas Kalp Kası




Bulunduğu yerler: Bulunduğu yerler: Bulunduğu yer:
.................................................................... .................................................................... ....................................................................
Özellikleri: Özellikleri: Özellikleri:
.................................................................... .................................................................... ....................................................................
.................................................................... .................................................................... ....................................................................
.................................................................... .................................................................... ....................................................................
.................................................................... .................................................................... ....................................................................



26

Kaslar Kaslar



Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları Sınıflandırma
4. Aşağıda verilen numaralı özellikleri ait olduğu kas sepetine atarak sınıflandırınız.
Tanılayıcı Dallanmış Ağaç
1. Kırmızı renkli olup isteğimiz dışında çalışır.
1. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlendiğinde hangi çıkışa ulaşılır? 2. İç organların yapısında bulunur.
D 1. Çıkış Çizgili Kas
İskelet kasları birbirine zıt çalışır. 3. Kemiklere bağlı kırmızı renkli kastır.
D Y 2. Çıkış
Kalp kası, beyaz renklidir ve D 3. Çıkış 4. Hızlı çalışır ve çabuk yorulur.
isteğimizle çalışır. Y Kol, bacak, parmakta düz kas
D 5. Yavaş çalışır.
Düz kaslar iç organ- bulunur. Y 4. Çıkış
ların yapısında bulu- D 5. Çıkış 6. Beyaz renklidir. Düz Kas
nan kaslardır. Çizgili kaslar lifli yapıdadır. 7. Ritmik, düzenli çalışır.
Y D Y 6. Çıkış
Çizgili kaslar hızlı çalışır ve çabuk 8. Kol ve bacaklarda bulunur.
yorulur. Y Mide, ince bağırsak ve damarlarda 7. Çıkış
D
Doğru-Yanlış düz kas bulunur. 9. Kalpte bulunur.
Y 8. Çıkış
10. Mikroskopla bakıldığında çizgili yapıda görülür. Kalp Kası
2. Aşağıdaki resimde gösterilen kolun hareketi sırasında kaslarda meydana gelen değişimlerle ilgili verilen ifade-
lerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

a. I nolu kas kasılır ve boyu kısalır.

b. II nolu kasın boyu uzar ve incelir.

c. I nolu kas sertleşir. I Doğruyu Yazma
d. II nolu kas kasılır.
5. Aşağıda verilen ifadelerin doğru veya yanlış olduğunu belirtiniz; yanlış ise doğru şeklini altındaki boşluğa
e. I ve II nolu kaslar birbirine zıt çalışır. yazınız.
II
a. Düz kaslar isteğimizle hızlı çalışan ve çabuk yorulan kaslardır.
Boşluk Doldurma
...................................................................................................................................................................................................................................
3. Aşağıda resimleri ve adı verilen kas çeşitlerinin bulunduğu yerleri ve özelliklerini yazınız. ...................................................................................................................................................................................................................................


Çizgili Kas Düz Kas Kalp Kası b. Kalp kası, yapı bakımından düz kasa, çalışma şekli bakımından çizgili kasa benzer.
...................................................................................................................................................................................................................................

...................................................................................................................................................................................................................................
Bulunduğu yerler: Bulunduğu yerler: Bulunduğu yer:
.................................................................... .................................................................... .................................................................... c. İç organların yapısında bulunan kaslar çiftler halinde bulunur ve birbirine zıt olarak çalışır.
Özellikleri: Özellikleri: Özellikleri: ...................................................................................................................................................................................................................................
.................................................................... .................................................................... .................................................................... ...................................................................................................................................................................................................................................
.................................................................... .................................................................... ....................................................................
.................................................................... .................................................................... .................................................................... d. İskeleti sararak vücuda şekil veren yapıya eklem denir.
.................................................................... .................................................................... .................................................................... ...................................................................................................................................................................................................................................

...................................................................................................................................................................................................................................
26 27

5.Bölüm SİNDİRİM SİSTEMİ



Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi

Vücuda alınan besinlerin hücrelere geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılmasına sindirim denir. Vücuda alınan be-
sinlerin sindirimi fiziksel sindirim(mekanik sindirim) ve kimyasal sindirim olmak üzere iki şekilde gerçekleşir.
Besinlerin çiğneme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayrılmasına fiziksel sindirim denir. Fiziksel sindirimde besinlerin
kimyasal yapısı değişmez ve besinlerin sindirimi kolaylaşır. Ağız, mide ve ince bağırsakta gerçekleşir.
Enzim adı verilen salgılar yardımıyla besinlerin daha küçük parçalara ayrılmasına kimyasal sindirim denir. Besinler
kimyasal sindirim ile hücrelere geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılır. Ağız, mide ve ince bağırsakta gerçekleşir.
Sindirimde görevli yapılar sırasıyla ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak ve anüstür.
Ağız: Vücuda ağız yoluyla alınan besinler dil, diş ve yanak kasları yardımıyla küçük parçalara ayrılır. Tükürük bezlerinden
salgılanan tükürük sıvısı ile karbonhidratların kimyasal sindirimi başlar.
Yutak: Ağız boşluğu, burun boşluğu, yemek ve soluk borularını birleştiren yerdir. Besinler ağızda dil ile itilerek yutağa
gelir. Burada sindirim gerçekleşmez.
Yemek Borusu: Yutak ile mide arasındadır. Yutkunma ile besinler yutaktan yemek borusuna gelir. Yemek borusu kasılıp
gevşeme hareketleriyle besinleri mideye iletir.



Doğru- Yanlış

1. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.


a. Vücuda alınan besinlerin sindirimi sadece fiziksel sindirim ile gerçekleştirilir.
b. Fiziksel sindirimle besinlerin kimyasal yapısı değişmez.

c. Sindirim, besinlerin hücrelere geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılmasıdır.
d. Fiziksel sindirimde, enzim içeren salgılar yardımıyla besinler daha küçük parçalara ayrılır.

e. Ağız, mide ve ince bağırsakta kimyasal sindirim gerçekleşir.
f. Besinlerin çiğneme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayrılmasına fiziksel sindirim denir.

g. Besinler fiziksel sindirim ile hücrelere geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılır.

h. Kimyasal sindirim enzim içeren salgılar ile gerçekleşir.

Boşluk Doldurma

2. Aşağıda verilen şemadaki boşlukları tamamlayınız.


Sindirim
Çeşididir. Çeşididir.







28

5.Bölüm SİNDİRİM SİSTEMİ Sindirim Sistemi


Kılavuz Bilgi
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Mide: Midenin yapısındaki düz kaslar kasılıp gevşeyerek besinler çalkalanarak karıştırılır. Mideden salgılanan mide öz
Kılavuz Bilgi suyu ile protein içerikli besinlerin kimyasal sindirimi başlar.

İnce bağırsak: Mideden sonra besinler ince bağırsağa gelir. İnce bağırsakta karbonhidrat, yağ ve proteinlerin kimyasal
Vücuda alınan besinlerin hücrelere geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılmasına sindirim denir. Vücuda alınan be-
sinlerin sindirimi fiziksel sindirim(mekanik sindirim) ve kimyasal sindirim olmak üzere iki şekilde gerçekleşir. sindirimi tamamlanır. Yapı taşlarına ayrılan besinler ince bağırsaktan villus adı verilen yapılar ile emilerek kana geçer.
Yağların kimyasal sindirimi ince bağırsakta başlar ve biter.
Besinlerin çiğneme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayrılmasına fiziksel sindirim denir. Fiziksel sindirimde besinlerin
kimyasal yapısı değişmez ve besinlerin sindirimi kolaylaşır. Ağız, mide ve ince bağırsakta gerçekleşir. Kalın bağırsak: Besinler ince bağırsaktan kalın bağırsağa gelir. Besinlerdeki fazla su, mineraller ve bazı vitaminlerin
emilimi kalın bağırsakta gerçekleşir. Burada sindirim gerçekleşmez. Sindirimden kalan besin atıkları buradan anüse
Enzim adı verilen salgılar yardımıyla besinlerin daha küçük parçalara ayrılmasına kimyasal sindirim denir. Besinler gönderilerek vücut dışına atılır.
kimyasal sindirim ile hücrelere geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılır. Ağız, mide ve ince bağırsakta gerçekleşir.
Karaciğer ve pankreas sindirime yardımıcı organlardır. Karaciğer ürettiği safra sıvısını safra kesesine gönderir. Safra
Sindirimde görevli yapılar sırasıyla ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak ve anüstür.
buradan ince bağırsağa gönderilir. Safra sıvısı yağları yağ damlacıklarına parçalayarak fiziksel sindirimini sağlar.
Ağız: Vücuda ağız yoluyla alınan besinler dil, diş ve yanak kasları yardımıyla küçük parçalara ayrılır. Tükürük bezlerinden Pankreas, pankreas öz suyu salgılar ve bir kanalla ince bağırsağa gönderir. Pankreas öz suyundaki enzimler karbonhidrat,
salgılanan tükürük sıvısı ile karbonhidratların kimyasal sindirimi başlar. yağ ve proteinlerin kimyasal sindirimini sağlar.
Yutak: Ağız boşluğu, burun boşluğu, yemek ve soluk borularını birleştiren yerdir. Besinler ağızda dil ile itilerek yutağa
gelir. Burada sindirim gerçekleşmez. Boşluk Doldurma
Yemek Borusu: Yutak ile mide arasındadır. Yutkunma ile besinler yutaktan yemek borusuna gelir. Yemek borusu kasılıp
gevşeme hareketleriyle besinleri mideye iletir. 3. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.

a. Protein içerikli besinlerin kimyasal sindirimi ........................................................................ başlar.
Doğru- Yanlış b. Karaciğer ve ........................................................................ sindirime yardımcı organlardır.

1. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz. c. ........................................................................ kasılıp gevşeme hareketleriyle yutaktan gelen besinleri mideye iletir.


a. Vücuda alınan besinlerin sindirimi sadece fiziksel sindirim ile gerçekleştirilir. d. Besinlerdeki fazla su, mineral ve vitaminlerin emilimi ........................................................................ gerçekleşir.
b. Fiziksel sindirimle besinlerin kimyasal yapısı değişmez. e. Tükürük sıvısı ........................................................................ içerikli besinlerin kimyasal sindirimini başlatır.

c. Sindirim, besinlerin hücrelere geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılmasıdır.
f. Besin yapı taşları ........................................................................ adı verilen yapılar ile ince bağırsaktan emilerek kana geçer.
d. Fiziksel sindirimde, enzim içeren salgılar yardımıyla besinler daha küçük parçalara ayrılır.
g. ........................................................................ sıvısı yağların fiziksel sindirimini sağlar.
e. Ağız, mide ve ince bağırsakta kimyasal sindirim gerçekleşir.
h. Safra sıvısını ........................................................................ üretir.
f. Besinlerin çiğneme ve kas hareketleriyle küçük parçalara ayrılmasına fiziksel sindirim denir.
g. Besinler fiziksel sindirim ile hücrelere geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılır. ı. ........................................................................ öz suyundaki enzimler karbonhidrat, yağ ve proteinlerini kimyasal sindirimini

h. Kimyasal sindirim enzim içeren salgılar ile gerçekleşir. sağlar.
i. Dil, diş, yanak kasları besinlerin ........................................................................ sindirimini sağlar.
Boşluk Doldurma
j. ........................................................................ yapısındaki düz kasların kasılıp gevşemesiyle besinleri bulamaç haline getirir.
2. Aşağıda verilen şemadaki boşlukları tamamlayınız.
k. Yağların kimyasal sindirimi .......................................................... organında başlar ve biter.
Sindirim
l. Sindirim atıkları kalın bağırsaktan ....................................... gönderilerek vücut dışına atılır.
Çeşididir. Çeşididir.
m. ........................................................................, protein içerikli besinlerin kimyasal sindirimini başlatan salgıdır.

n. Karbonhidratların kimyasal sindirimi ............................................ ve ince bağırsakta gerçekleşir.


28 29

Sindirim Sistemi



Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


Boşluk Doldurma


1. Aşağıda verilen modelde oklarla gösterilen sindirimde görevli yapı ve organların adını yazınız.






a..............................
d..............................



b..............................



e..............................

c..............................
f..............................












Boşluk Doldurma


2. Aşağıdaki özelliklerin hangi organa ait olduğunu belirtilen boşluklara yazınız.


Salgıladığı mide öz suyu ile proteinlerin kimyasal sindirimini başlatır. a..............................................



Yutaktan gelen besinleri mideye iletir. b..............................................



Besinlerdeki fazla su, mineraller ve bazı vitaminlerin emilimi gerçekleşir. c..............................................



Ürettiği safra salgısı ile yağların fiziksel sindirimini sağlar. d..............................................


Yapı taşlarına ayrılan besinlerin emilerek kana geçtiği yerdir. e..............................................




30

Sindirim Sistemi Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


Boşluk Doldurma
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
3. Aşağıdaki tabloda verilen boşlukları tamamlayınız.
Boşluk Doldurma
Fiziksel sindirimde
görevli yapı veya organ Görevi
1. Aşağıda verilen modelde oklarla gösterilen sindirimde görevli yapı ve organların adını yazınız. Yağları yağ damlacıklarına parçalayan sıvı
I
salgılar.
Mide II
Dil, diş ve yanak kasları yardımıyla besinleri
III
a.............................. küçük parçalara ayırır.
d..............................



b..............................

Tanılayıcı Dallanmış Ağaç
e..............................
4. Sindirimle ilgili aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlenildiğinde
c.............................. hangi çıkışa ulaşılır?
f..............................
Yapı taşlarına ayrılan besinler ince bağırsaktan emilerek
kana geçer

D Y


Yağların kimyasal sindirimi
Yemek borusunda karbonhidrat içerikli ince bağırsakta başlar ve
besinlerin kimyasal sindirimi başlar. biter.
Boşluk Doldurma
D Y D Y
1. çıkış 2. çıkış 3. çıkış 4. çıkış
2. Aşağıdaki özelliklerin hangi organa ait olduğunu belirtilen boşluklara yazınız.


Salgıladığı mide öz suyu ile proteinlerin kimyasal sindirimini başlatır. a..............................................


Boşluk Doldurma
Yutaktan gelen besinleri mideye iletir. b..............................................
5. Sindirimde görevli yapı ve organları sırası ile yazınız.

Besinlerdeki fazla su, mineraller ve bazı vitaminlerin emilimi gerçekleşir. c.............................................. 1 2 3 4



Ürettiği safra salgısı ile yağların fiziksel sindirimini sağlar. d..............................................
7 6 5

Yapı taşlarına ayrılan besinlerin emilerek kana geçtiği yerdir. e..............................................




30 31

6.Bölüm KALP VE DAMARLAR



Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi

Besin ve oksijeni hücrelere, hücrelerde oluşan atık maddeleri ilgili organlara taşıyan sisteme dolaşım sistemi denir.
Dolaşım sistemi; kalp, kan ve damarlardan oluşur.
Göğüs boşluğunda bulunan kalp, kasılıp gevşeyerek vücuda kan pompalar. Üstte iki kulakçık, altta iki karıncık olmak
üzere dört odacıktan oluşur.
Kulakçık ve karıncıklar birbirine zıt çalışır. Karıncıklar kasılırken, kulakçıklar gevşer.
Kalbin sol tarafı oksijen bakımından zengin (temiz) kan, sağ tarafı oksijence fakir (kirli) kan taşır.
Kalbin kasılıp gevşeyerek kan pompalaması sırasında atardamalarda oluşturduğu etkiye nabız denir.
Kanın atardamar çeperine yaptığı basınca tansiyon denir.


Doğru-Yanlış

1. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

a. Dolaşım sistemi, besin ve oksijeni hücrelere taşır.

b. Kalp, akciğerler ve kan dolaşım sistemini oluşturur.

c. Kalp, kasılıp gevşeyerek vücuda kan pompalar.
d. Kalbin sol tarafında kirli, sağ tarafında temiz kan bulunur.


e. Kan, kulakçıklardan vücuda pompalanır.
f. Kulakçık ve karıncıklar birbirine zıt çalışır.

g. Kalp, üstte iki kulakçık, altta iki karıncık olmak üzere dört odacıktan oluşur.

h. Kanın atardamar çeperine yaptığı basınca tansiyon denir.

ı. Dolaşım sistemi hücrelerde oluşan atık maddeleri ilgili organlara taşır.

i. Kalpte, kirli ve temiz kan karıncıklarında birbirine karışır.


Test

2. Kalbin yapısıyla ilgili,
I. Dört odacıktan oluşur.

II. Sağ kulakçık ve sağ karıncıkta kirli kan bulunur.
III. Kan, karıncıklardan pompalanır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?


A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III

32

6.Bölüm KALP VE DAMARLAR Kalp ve Damarlar


Kılavuz Bilgi
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Vücudumuzda kan, damarlar içerisinde dolaşır. Yapı ve görevlerine göre vücudumuzda; atardamar, toplardamar ve
Kılavuz Bilgi kılcal damar olmak üzere üç çeşit damar bulunur.

Atardamarlar, kanı kalpten organlara taşıyan damarlardır. Akciğer atardamarı hariç oksijence zengin(temiz) kan taşırlar.
Besin ve oksijeni hücrelere, hücrelerde oluşan atık maddeleri ilgili organlara taşıyan sisteme dolaşım sistemi denir.
Kan akış hızının ve kan basıncının en fazla olduğu damarlardır. En büyük atardamar, aort damarıdır.
Dolaşım sistemi; kalp, kan ve damarlardan oluşur.
Toplardamarlar, kanı vücuttaki organlardan kalbe getiren damarlardır. Akciğer toplardamarı hariç oksijence fakir (kirli)
Göğüs boşluğunda bulunan kalp, kasılıp gevşeyerek vücuda kan pompalar. Üstte iki kulakçık, altta iki karıncık olmak kan taşırlar. Toplardamarlardaki kan basıncı çok düşüktür.
üzere dört odacıktan oluşur.
Kılcal damarlar, atardamarlar ile toplardamarlar arasındaki ince damarlardır. Kan ile hücreler arasındaki madde alışve-
Kulakçık ve karıncıklar birbirine zıt çalışır. Karıncıklar kasılırken, kulakçıklar gevşer.
rişini sağlarlar. Kan akış hızı düşüktür.
Kalbin sol tarafı oksijen bakımından zengin (temiz) kan, sağ tarafı oksijence fakir (kirli) kan taşır. Atardamarlar, kalbin karıncıklarına; toplardamarlar, kalbin kulakçıklarına bağlıdır.
Kalbin kasılıp gevşeyerek kan pompalaması sırasında atardamalarda oluşturduğu etkiye nabız denir.
Kanın atardamar çeperine yaptığı basınca tansiyon denir.
Alıştırma-1

Doğru-Yanlış Atardamarlarla ilgili,
I. Kanı kalpten vücuda taşıyan damarlardır.
1. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
II. Kan basıncının en fazla olduğu damarlardır.
a. Dolaşım sistemi, besin ve oksijeni hücrelere taşır.
III. Oksijence fakir(kirli) kan taşırlar.
b. Kalp, akciğerler ve kan dolaşım sistemini oluşturur. ifadelerinden hangileri doğrudur?

c. Kalp, kasılıp gevşeyerek vücuda kan pompalar.
A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) II ve III
d. Kalbin sol tarafında kirli, sağ tarafında temiz kan bulunur.


e. Kan, kulakçıklardan vücuda pompalanır.
Alıştırma-2
f. Kulakçık ve karıncıklar birbirine zıt çalışır.
Toplardamarlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
g. Kalp, üstte iki kulakçık, altta iki karıncık olmak üzere dört odacıktan oluşur.
A) Kalbin karıncıklarına bağlıdırlar.
h. Kanın atardamar çeperine yaptığı basınca tansiyon denir.
B) Kan basıncı çok yüksektir.
ı. Dolaşım sistemi hücrelerde oluşan atık maddeleri ilgili organlara taşır. C) Kanı vücuttan kalbe getiren damarlardır.
D) Çok ince damarlardır.
i. Kalpte, kirli ve temiz kan karıncıklarında birbirine karışır.


Test
Doğru-Yanlış
2. Kalbin yapısıyla ilgili,
I. Dört odacıktan oluşur. 3. Kılcal damarlarla ilgili aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

II. Sağ kulakçık ve sağ karıncıkta kirli kan bulunur. 1. Atardamarlar ile toplardamarlar arasında bulunur.
III. Kan, karıncıklardan pompalanır.
2. Kan akış hızı çok yüksektir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
3. Kan ile hücreler arasındaki madde alışverişini sağlar.
A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III

32 33

Kalp ve Damarlar



Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


Boşluk Doldurma


1. Aşağıda verilen şekil -1’de oklarla gösterilen kalbin kısımlarının adını, şekil-2’de oklarla gösterilen damarların
adını yazınız.



a. .....................

d. ..................... b. .....................

e. .....................
c. .....................
1. ..................... 3. .....................
2. .....................
Şekil-1 Şekil-2
Tamamlayan Kavramlar

2. Kalbin yapısıyla ilgili aşağıdaki ifadeleri doğru tamamlayan kavramı çerçeve içine alarak belirtiniz.
a. Kalp iki / dört odacıklıdır.

b. Kalbin sol tarafında temiz / kirli kan bulunur.
c. Kalbin alt tarafındaki odacıklara kulakçık / karıncık denir.

d. Kalbe kan getiren damarlar kulakçıklara / karıncıklara açılır.
e. İki akciğer arasında bulunan kalp, sol / sağ akciğere daha yakındır.


Boşluk Doldurma

3. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.

a. Kalp, ..................................................................... ve damarlar dolaşım sistemini oluşturur.

b. Kanın vücutta içinde dolaştığı yapılara ..................................................................... adı verilir.

c. Kalp, kasılıp gevşeyerek damarlara .................................................................... pompalar.

d. ..................................................................... ,en büyük atardamardır.


e. Temiz kanda ..................................................................... oranı fazladır.

f. ..................................................................... damarlar kalbin kulakçıklarına bağlıdır.

g. Kalbin yapısında ..................................................................... kası bulunur.

h. Kalp; üstte iki kulakçık, altta iki ..................................................................... oluşur.

34

Kalp ve Damarlar Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları

Boşluk Doldurma
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
4. Aşağıda verilen özelliklerin hangi damar çeşidine ait olduğunu yanındaki boşluklara yazınız.
Boşluk Doldurma a. Kanı organlardan kalbe getirir. ...........................................................................
b. Atardamar ile toplardamar arasında bulunur. ...........................................................................

1. Aşağıda verilen şekil -1’de oklarla gösterilen kalbin kısımlarının adını, şekil-2’de oklarla gösterilen damarların c. Akciğer toplardamarı hariç kirli kan taşır. ...........................................................................
adını yazınız. d. Kalbin sol karıncığından çıkan en büyük atardamardır. ...........................................................................
e. Kan akış hızı düşüktür ve incedir. ...........................................................................
f. Kan ile vücut hücreleri arasında madde alışverişini gerçekleştirir. ...........................................................................
a. .....................

d. ..................... b. .....................
Bulmaca
e. .....................
c. ..................... 5. Aşağıdaki bulmacayı çözünüz. 5
1. ..................... 3. .....................
2. .....................
Şekil-1 Şekil-2 2 7
Tamamlayan Kavramlar

2. Kalbin yapısıyla ilgili aşağıdaki ifadeleri doğru tamamlayan kavramı çerçeve içine alarak belirtiniz.
3 6
a. Kalp iki / dört odacıklıdır.
b. Kalbin sol tarafında temiz / kirli kan bulunur. 1
c. Kalbin alt tarafındaki odacıklara kulakçık / karıncık denir. 4

d. Kalbe kan getiren damarlar kulakçıklara / karıncıklara açılır.
e. İki akciğer arasında bulunan kalp, sol / sağ akciğere daha yakındır.


Boşluk Doldurma 1. Atardamar çeperinde hissedilen kan basıncıdır.

3. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız. 2. Oksijence temiz kanın bulunduğu karıncıktır.
3. Vücuda kan pompalayan organdır.
a. Kalp, ..................................................................... ve damarlar dolaşım sistemini oluşturur. 4. Kan ile hücreler arasında madde alışverişini sağlar.
5. Kan basıncının en düşük olduğu damarlardır.
b. Kanın vücutta içinde dolaştığı yapılara ..................................................................... adı verilir.
6. Kalp, kan ve damarların oluşturduğu sistemdir.
c. Kalp, kasılıp gevşeyerek damarlara .................................................................... pompalar. 7. Kalbin yapısında bulunan kas çeşididir.

Doğruyu Yazma
d. ..................................................................... ,en büyük atardamardır.
6. Aşağıda verilen ifadelerden yanlış olanları bularak doğru halini belirtilen boşluklara yazınız.
e. Temiz kanda ..................................................................... oranı fazladır.
a. Dolaşım sisteminin temel organı akciğerlerdir.
...................................................................................................................................................................................................................................
f. ..................................................................... damarlar kalbin kulakçıklarına bağlıdır.
b. Atardamarlar kalbin kulakçıklarına bağlıdır.
g. Kalbin yapısında ..................................................................... kası bulunur. ...................................................................................................................................................................................................................................
c. Toplardamarlar, kan ile hücreler arasındaki madde alışverişini sağlar.
h. Kalp; üstte iki kulakçık, altta iki ..................................................................... oluşur. ...................................................................................................................................................................................................................................

34 35

7.Bölüm DOLAŞIM ŞEKİLLERİ, KAN VE KAN GRUPLARI



Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi

Kanın vücutta dolaşımı büyük ve küçük kan dolaşımı olmak üzere iki şekilde gerçekleşir.
Büyük kan dolaşımı: Kalp ile vücut dokuları arasında gerçekleşen kan dolaşımıdır. Oksijence zengin kan kalbin sol karıncı-
ğından aort atardamarı ile çıkar ve diğer atardamarlar aracılığıyla tüm doku hücrelerine ulaşır. Kan ile hücreler arasındaki
madde alışverişi sonucu karbondioksitçe zenginleşen kan, alt ve üst ana toplardamar ile kalbin sağ kulakçığına gelir.
Küçük kan dolaşımı: Kalp ile akciğerler arasında gerçekleşir. Oksijence fakir kan kalbin sağ karıncığından akciğerlere
gönderilir. Burada gaz alış verişi ile oksijence zenginleşir. Oksijence zengin kan akciğer toplardamarı ile kalbin sol
kulakçığına gelir.


Tamamlayan Kavramlar

1. Aşağıdaki ifadeleri doğru tamamlayan kavramı çerçeve içine alarak belirtiniz.
a. Büyük / küçük kan dolaşımında temiz kan sol karıncıktan çıkarak tüm vücudu dolaştıktan sonra kalbin sağ kulakçığına gelir.
b. Küçük kan dolaşımında kan akciğerlere / karaciğere gönderilerek temizlenir.
c. Büyük / Küçük kan dolaşımı kalp ile tüm vücut arasında gerçekleşir.
d. Büyük kan dolaşımı sağ/sol karıncıkta başlar.
e. Büyük kan dolaşımında kan vücutta temizlenerek / kirlenerek kalbe geri döner.

Alıştırma–1
Aşağıdakilerden hangisinde küçük kan dolaşımının kalpte başladığı ve bittiği bölümler doğru verilmiştir?

A) Sol karıncık – Sağ kulakçık
B) Sağ karıncık – Sol kulakçık
C) Sol kulakçık – sağ karıncık
D) Sağ kulakçık – Sol karıncık

Boşluk Doldurma

2. Aşağıda verilen büyük kan dolaşımıyla ilgili şemadaki boşlukları kalbin odacıklarıyla tamamlayınız.


a. ........................ Vücut hücreleri b. ........................
Temiz kan Kirli kan
Alıştırma–2

Büyük kan dolaşımıyla ilgili,

I. Amaç hücrelere besin ve oksijen taşımak, atıkları hücreden uzaklaştırmaktır.
II. Kalbin sağ karıncığından başlar.
III. Kan, tüm vücuda pompalanır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III

36

7.Bölüm DOLAŞIM ŞEKİLLERİ, KAN VE KAN GRUPLARI Dolaşım Şekilleri, Kan ve Kan Grupları


Kılavuz Bilgi
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Damarlar içerisinde akan kırmızı renkli sıvıya kan denir. Kan, vücudu mikroplardan korur, yaralanmalarda pıhtılaşmayı,
Kılavuz Bilgi besin, oksijen, karbondioksit, atık madde ve hormon taşınmasını sağlar. Vücut sıcaklığını ayarlar.

Kan, kan plazması ve kan hücreleri olmak üzere iki kısımdan oluşur. Kan plazması kanın damarlar içerisinde hareket
Kanın vücutta dolaşımı büyük ve küçük kan dolaşımı olmak üzere iki şekilde gerçekleşir.
etmesini sağlayan açık sarı renkli sıvıdır. Büyük çoğunluğu sudur. Kalan kısmında karbonhidrat, yağ, protein, vitamin,
Büyük kan dolaşımı: Kalp ile vücut dokuları arasında gerçekleşen kan dolaşımıdır. Oksijence zengin kan kalbin sol karıncı- mineral, oksijen, karbondioksit bulunur.
ğından aort atardamarı ile çıkar ve diğer atardamarlar aracılığıyla tüm doku hücrelerine ulaşır. Kan ile hücreler arasındaki
madde alışverişi sonucu karbondioksitçe zenginleşen kan, alt ve üst ana toplardamar ile kalbin sağ kulakçığına gelir. Kanın yapısında farklı görevleri olan alyuvar, akyuvar ve kan pulcukları olmak üzere üç çeşit kan hücresi bulunur.
Alyuvar, oksijeni hücrelere taşır. Hücrelerde oksijen kullanıldıktan sonra oluşan atıkların uzaklaştırılmasını sağlar. Akyu-
Küçük kan dolaşımı: Kalp ile akciğerler arasında gerçekleşir. Oksijence fakir kan kalbin sağ karıncığından akciğerlere
gönderilir. Burada gaz alış verişi ile oksijence zenginleşir. Oksijence zengin kan akciğer toplardamarı ile kalbin sol varlar, vücuda giren mikropları yok ederek vücut savunmasında görev yapar. Kan pulcukları, kanın pıhtılaşmasını sağlar.
kulakçığına gelir. Vücuda mikrop girdiğinde akyuvar sayısı, ortamdaki oksijen azaldığında alyuvar sayısı, yaralanmalarda kan pulcuğu
sayısı artar.

Tamamlayan Kavramlar
Doğru-Yanlış
1. Aşağıdaki ifadeleri doğru tamamlayan kavramı çerçeve içine alarak belirtiniz.
a. Büyük / küçük kan dolaşımında temiz kan sol karıncıktan çıkarak tüm vücudu dolaştıktan sonra kalbin sağ kulakçığına gelir. 3. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
b. Küçük kan dolaşımında kan akciğerlere / karaciğere gönderilerek temizlenir. a. Kan, kan plazması ve kan hücreleri olmak üzere iki kısımdan oluşur.
c. Büyük / Küçük kan dolaşımı kalp ile tüm vücut arasında gerçekleşir.
d. Büyük kan dolaşımı sağ/sol karıncıkta başlar. b. Kanın yapısında alyuvar ve akyuvar olmak üzere iki çeşit kan hücresi bulunur.
e. Büyük kan dolaşımında kan vücutta temizlenerek / kirlenerek kalbe geri döner. c. Kan plazmasının çoğunluğu sudur.

Alıştırma–1
d. Kan vücut sıcaklığını ayarlar.
Aşağıdakilerden hangisinde küçük kan dolaşımının kalpte başladığı ve bittiği bölümler doğru verilmiştir?
e. Akyuvarlar, oksijeni hücrelere taşır.
A) Sol karıncık – Sağ kulakçık
B) Sağ karıncık – Sol kulakçık f. Kan pulcukları kanın pıhtılaşmasını sağlar.
C) Sol kulakçık – sağ karıncık g. Vücuda mikrop girdiğinde alyuvar sayısı artar.
D) Sağ kulakçık – Sol karıncık
h. Kan plazması açık sarı renkli sıvıdır.
Boşluk Doldurma
ı. Ortamdaki oksijen azaldığında alyuvar sayısı artar.
2. Aşağıda verilen büyük kan dolaşımıyla ilgili şemadaki boşlukları kalbin odacıklarıyla tamamlayınız.
i. Kan hücrelerinin vücuttaki görevleri aynıdır.

a. ........................ Vücut hücreleri b. ........................
Temiz kan Kirli kan
Eşleştirme
Alıştırma–2

Büyük kan dolaşımıyla ilgili, 4. Aşağıda verilen kan hücrelerini görevleriyle eşleştiriniz.

I. Amaç hücrelere besin ve oksijen taşımak, atıkları hücreden uzaklaştırmaktır. Kan Hücresi Görevi
II. Kalbin sağ karıncığından başlar. a. Akyuvar • Kanın pıhtılaşmasını sağlar.
III. Kan, tüm vücuda pompalanır. b. Kan pulcuğu • Oksijeni hücrelere taşır ve oksijen kullandıktan sonra oluşan atıkların uzaklaştı-
rılmasını sağlar.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
c. Alyuvar • Vücuda giren mikropları yok eder.
A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III

36 37

Dolaşım Şekilleri, Kan ve Kan Grupları



Kılavuz Bilgi

İnsanlarda dört farklı kan grubu bulunmaktadır. Bu kan grupları, alyuvar hücrelerinin zarında bulunan proteinlere göre
A, B, AB ve 0 ‘dır.
Alyuvarlarında Rh faktörü bulunan kan grupları Rh(+) (pozitif), bulunmayan kan grupları ise Rh(-)(negatif) olarak
adlandırılır.
Kan alış verişi aynı kan grupları arasında yapılır. Ayrıca kan alışverişlerinde Rh faktörü de aynı olmalıdır.
Kazalarda, ağır yaralanma ve ameliyatlarda kaybedilen kanın sağlıklı kişilerden alınarak telafi edilmesine kan nakli denir.
Sağlıklı kişilerin kanlarını ihtiyacı olan kişilerde kullanılmak üzere vermesine kan bağışı denir.
Sağlıklı, 18 yaşından büyük, 65 yaşından küçük, kilosu 50 kg dan fazla olan kişiler kan bağışı yapabilir.
Kızılay’a kan bağışı yapmak toplumsal dayanışmayı arttırır.
Kan bağışı sırasında hijyene dikkat edilmelidir.


Doğru-Yanlış

5. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.


a. İnsanlarda A, B, AB ve 0 olmak üzere dört çeşit kan grubu vardır.

b. Kan alışverişi farklı kan grupları arasında yapılır.

c. Kan alışverişinde Rh faktörü aynı olmalıdır.

d. 0 kan grubu kişilerin alyuvarlarında A ve B proteini bulunmaz.

e. 18 yaşını doldurmuş her kişi kan bağışında bulunabilir.


f. Kan gruplarını akyuvar hücrelerinde bulunan proteinler belirler.

g. Sağlıklı kişilerin kanlarını ihtiyacı olan kişilerde kullanılmak üzere vermesine kan bağışı denir.



Test
6. B Rh(-) kan grubuna sahip bir hastaya aşağıdaki kişilerden hangisi kan verebilir?


A) Ömer: A Rh(-) B) Sıla: B Rh(+) C) Kartal: B Rh(-) D) Ceyda: 0 Rh(-)

7. Kan bağışıyla ilgili,

I. Kan bağışı aynı kan grupları arasında yapılır.
II. Kan bağışı toplumsal dayanışmayı arttırır.
III. Kan bağışı sırasında hijyene dikkat edilmelidir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?


A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III

38

Dolaşım Şekilleri, Kan ve Kan Grupları Dolaşım Şekilleri, Kan ve Kan Grupları



Kılavuz Bilgi
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
İnsanlarda dört farklı kan grubu bulunmaktadır. Bu kan grupları, alyuvar hücrelerinin zarında bulunan proteinlere göre
A, B, AB ve 0 ‘dır. Boşluk Doldurma
Alyuvarlarında Rh faktörü bulunan kan grupları Rh(+) (pozitif), bulunmayan kan grupları ise Rh(-)(negatif) olarak
adlandırılır. 1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.
Kan alış verişi aynı kan grupları arasında yapılır. Ayrıca kan alışverişlerinde Rh faktörü de aynı olmalıdır. a. ................................................... kan dolaşımında amaç kanın temizlenmesini sağlamaktır.
Kazalarda, ağır yaralanma ve ameliyatlarda kaybedilen kanın sağlıklı kişilerden alınarak telafi edilmesine kan nakli denir.
Sağlıklı kişilerin kanlarını ihtiyacı olan kişilerde kullanılmak üzere vermesine kan bağışı denir. b. Büyük kan dolaşımı kalbin ............................................ karıncığından başlar, ............................................ kulakçığında tamamlanır.
Sağlıklı, 18 yaşından büyük, 65 yaşından küçük, kilosu 50 kg dan fazla olan kişiler kan bağışı yapabilir. c. Küçük kan dolaşımı kalp ile ......................................................... arasında gerçekleşir.
Kızılay’a kan bağışı yapmak toplumsal dayanışmayı arttırır.
d. Küçük kan dolaşımı sağ ............................................... başlar.
Kan bağışı sırasında hijyene dikkat edilmelidir.
e. Kan, damarlar ve ............................................... dolaşım sistemini oluşturur.

Doğru-Yanlış f. ............................................... damarlar kanı vücuttan kalbe getiren damarlardır.

5. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz. g. Kan, ............................................... ve kan hücreleri olmak üzere iki kısımdan oluşur.

h. Kan alışverişi ............................................... tür kan grupları arasında yapılmalıdır.
a. İnsanlarda A, B, AB ve 0 olmak üzere dört çeşit kan grubu vardır.

b. Kan alışverişi farklı kan grupları arasında yapılır. Sınıflandırma

c. Kan alışverişinde Rh faktörü aynı olmalıdır. 2. Aşağıda verilen özelliklerin ait olduğu kan hücresini belirtilen boşluklara yazarak sınıflandırınız.
a. Mikropları yok ederek, vücut savunmasında görev alır.
d. 0 kan grubu kişilerin alyuvarlarında A ve B proteini bulunmaz.
b. Kanın pıhtılaşmasını sağlar.
e. 18 yaşını doldurmuş her kişi kan bağışında bulunabilir.
c. Ortamdaki oksijen miktarı azaldığında sayıları artar .
f. Kan gruplarını akyuvar hücrelerinde bulunan proteinler belirler.
d. Vücuda mikrop girdiğinde sayıları artar.
g. Sağlıklı kişilerin kanlarını ihtiyacı olan kişilerde kullanılmak üzere vermesine kan bağışı denir. e. Oksijeni hücrelere taşır.

f. Yaralanmalarda sayıları artar.
Test
6. B Rh(-) kan grubuna sahip bir hastaya aşağıdaki kişilerden hangisi kan verebilir?
Alyuvar Akyuvar Kan pulcukları
A) Ömer: A Rh(-) B) Sıla: B Rh(+) C) Kartal: B Rh(-) D) Ceyda: 0 Rh(-)

7. Kan bağışıyla ilgili,

I. Kan bağışı aynı kan grupları arasında yapılır.
II. Kan bağışı toplumsal dayanışmayı arttırır.
III. Kan bağışı sırasında hijyene dikkat edilmelidir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?


A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III

39
38 39

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları



Doğruyu Yazma

3. Aşağıda verilen ifadeler içinde yanlış olanları bularak, doğru halini boşluklara yazınız.
a. Kan alışverişlerine Rh faktörü farklı olabilir.

.................................................................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................................................................
b. Yeşilay’a kan bağışı yapmak toplumsal dayanışmayı arttırır.

.................................................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................................

c. A ve B olmak üzere iki farklı kan grubu vardır.
.................................................................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................................................................

d. 18 yaşını doldurmuş her birey kan bağışı yapabilir.
.................................................................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................................................................
e. Sağlıklı kişilerin kanlarını ihtiyacı olan kişilerde kullanılmak üzere vermesine kan nakli denir.

.................................................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................................










Boşluk Doldurma

4. Aşağıdaki kan gruplarına sahip bireylerin hangi 5. Aşağıdaki şekilde oklarla gösterilen kan hücre-
kan grubuna kan verebileceklerini yanındaki lerinin isimlerini belirtilen boşluklara yazınız.
boşluklara yazınız.
1. ...................
0 Rh(-)

AB Rh(+)

A Rh(+)
B Rh(-)

0 Rh(+)
2. .....................
3. .....................

40

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları



Doğruyu Yazma Boşluk Doldurma

3. Aşağıda verilen ifadeler içinde yanlış olanları bularak, doğru halini boşluklara yazınız. 6. Aşağıda verilen durumlarda kanda sayısı artan hücre çeşidini (alyuvar, akyuvar, kan pulcuğu) yanındaki
boşluğa yazınız.
a. Kan alışverişlerine Rh faktörü farklı olabilir.
Burun kanaması 1. ..............................................................................
.................................................................................................................................................................................................
Grip olunması 2. ..............................................................................
.................................................................................................................................................................................................
Dağa tırmanma 3. ..............................................................................
b. Yeşilay’a kan bağışı yapmak toplumsal dayanışmayı arttırır.
Kapalı alanda yangın çıkması 4. ..............................................................................
................................................................................................................................................................................................. Zatürre olunması 5. ..............................................................................
................................................................................................................................................................................................. Kaza sonucu kolun yaralanması 6. ..............................................................................

c. A ve B olmak üzere iki farklı kan grubu vardır.
7. Aşağıda verilen özelliklerden büyük kan dolaşımına ait olanların yanına (B), küçük kan dolaşımına ait olanların
................................................................................................................................................................................................. yanına (K) harfi yazarak belirtiniz.

.................................................................................................................................................................................................
a. Kalbin sol karıncığında başlar.
d. 18 yaşını doldurmuş her birey kan bağışı yapabilir.
b. Oksijence zengin kan vücuda gönderilir.
.................................................................................................................................................................................................

................................................................................................................................................................................................. c. Kalbin sol kulakçığında biter.
e. Sağlıklı kişilerin kanlarını ihtiyacı olan kişilerde kullanılmak üzere vermesine kan nakli denir. d. Kanın oksijence zengin hale gelmesini sağlar.

.................................................................................................................................................................................................
e. Oksijence fakir kanı, toplardamarlar kalbe getirir.
.................................................................................................................................................................................................
f. Kalp ile tüm vücut hücreleri arasında gerçekleşir.

g. Kalp ile akciğerler arasında gerçekleşir.

Doğru-Yanlış

8. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
Boşluk Doldurma
a. Kalbin sol tarafında oksijence zengin (temiz) kan bulunur.
4. Aşağıdaki kan gruplarına sahip bireylerin hangi 5. Aşağıdaki şekilde oklarla gösterilen kan hücre-
kan grubuna kan verebileceklerini yanındaki lerinin isimlerini belirtilen boşluklara yazınız. b. Atardamarlar kanı kalpten vücuda taşır.
boşluklara yazınız.
1. ................... c. Toplardamarlar kan ile hücreler arasında madde alışverişini sağlar.
0 Rh(-) d. Kılcal damarlar, atardamar ile toplardamarların birleştiği yerde bulunur.

AB Rh(+) e. Kan, kan plazması ve kan hücrelerinden oluşur.

A Rh(+) f. Alyuvarlar, vücut savunmasında görev yapar.
B Rh(-) g. Kızılay’a kan bağışı yapmak toplumsal dayanışmayı artırır.

0 Rh(+) h. Kan bağışı sırasında hijyen önemlidir.
2. .....................
3. ..................... ı. Kan alışverişlerinde Rh faktörünün farklı olması gerekir.

40 41

I. Dönem / I. Yazılı Sınav Soruları






Boşluk Doldurma

1. Aşağıdaki ifadelerde yer alan boşlukları verilen kavramları kullanarak tamamlayınız.


Asteroit Yıldız kayması dış (gaz yapılı) Mars



Gezegen Meteor yağmuru Venüs Jüpiter


a. Güneş etrafında dolanan 8 gök cismine .................................................................... denir.

b. Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün .................................................................... gezegen olarak adlandırılır.
c. Halk arasında meteor yağmurlarına .................................................................... denir.

d. Güneş etrafında dolanan gezegenden daha küçük gök cisimlerine .................................................................... denir.

e. Çok sayıda meteorun Dünya atmosferine girerek oluşturduğu görüntüye .................................................................... denir.

f. .................................................................... gezegeni Dünya’nın ikizi olarak bilinir.

g. Merkür, Venüs, Dünya ve ................................................, iç (karasal) gezegendir.
h. ................................................, Güneş sisteminin en büyük gezegenidir.






Eşleştirme

2. Aşağıdaki özellikleri gezegenlerle eşleştiriniz.


Özellik Gezegen

a Güneş’e en uzak gezegendir. Venüs

b Yaşamın olduğu bilinen tek gezegendir. Uranüs
c Güneş sistemindeki en küçük gezegendir. Mars

d Kendi ekseni etrafındaki dönüş yönü diğer gezegenlerin tersi yöndedir. Satürn

e Güneş etrafındaki yörüngesinde yuvarlanan bir varil gibi hareket eder. Dünya

f Kızıl görünüme sahiptir. Jüpiter
g Güneş’e en yakın 5. gezegendir. Merkür

h En büyük uydusunun adı Titan’dır. Neptün


42

I. Dönem / I. Yazılı Sınav Soruları
I. Dönem I. Yazılı Sınav Soruları
I. Dönem / I. Yazılı Sınav Soruları

İşaretleme

3. Aşağıda verilen özelliklerin Güneş tutulması (G) veya Ay tutulmasına (A) ait olduğunu işaretleyerek belirtiniz.
Boşluk Doldurma
Özellik G A
1. Aşağıdaki ifadelerde yer alan boşlukları verilen kavramları kullanarak tamamlayınız. Ay’ın yeni ay evresinde gerçekleşir.
Bir kaç saat sürer.
Asteroit Yıldız kayması dış (gaz yapılı) Mars Dünya’da geceyi yaşayan her yerden gözlenir.
Ay, Güneş’e Dünya’dan daha yakındır.
Bir kaç dakika sürer.
Gezegen Meteor yağmuru Venüs Jüpiter
Ay’ın dolunay evresindeyken gerçekleşir.
Ay’ın tamamında meydana gelir.
a. Güneş etrafında dolanan 8 gök cismine .................................................................... denir.
Gündüzün yaşandığı belli bir bölgede gözlenir.
b. Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün .................................................................... gezegen olarak adlandırılır.
c. Halk arasında meteor yağmurlarına .................................................................... denir. Doğru-Yanlış

d. Güneş etrafında dolanan gezegenden daha küçük gök cisimlerine .................................................................... denir. 4. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
a. Kıkırdak, kemiklerin hareketini kolaylaştırır ve boyuna büyümesini sağlar.
e. Çok sayıda meteorun Dünya atmosferine girerek oluşturduğu görüntüye .................................................................... denir.
b. Eklemler sadece hareketli kemikler arasında bulunur.
f. .................................................................... gezegeni Dünya’nın ikizi olarak bilinir.
c. Kalbin sol tarafında temiz kan bulunur.
g. Merkür, Venüs, Dünya ve ................................................, iç (karasal) gezegendir. d. Akciğerler, solunum sistemimizin temel organıdır.
e. Kan alışverişlerinde Rh faktörü dikkate alınmalıdır.
h. ................................................, Güneş sisteminin en büyük gezegenidir.
f. Kanın atardamar çeperine yaptığı basınca tansiyon denir.
g. Kan bağışı toplumsal dayanışmayı arttırır.
h. Kalbin kulakçık ve karıncıkları aynı anda kasılır.
Eşleştirme ı. Kan ile hücreler arasındaki madde alışverişini kılcal damarlar gerçekleştirir.
i. Kanı vücuttan kalbe atardamarlar getirir.
2. Aşağıdaki özellikleri gezegenlerle eşleştiriniz. j. Alyuvarlar hücrelere oksijen taşır.

k. 65 yaşını doldurmamış her birey kan bağışı yapabilir.
Özellik Gezegen
İşaretleme
a Güneş’e en uzak gezegendir. Venüs

b Yaşamın olduğu bilinen tek gezegendir. Uranüs 5. Kas çeşitleriyle ilgili aşağıda verilen özelliklerin ait olduğu kası işaretleyerek belirtiniz.
c Güneş sistemindeki en küçük gezegendir. Mars Özellik Çizgili Kas Düz Kas Kalp Kası

1 İstemsiz çalışır çizgili kas görünümündedir.
d Kendi ekseni etrafındaki dönüş yönü diğer gezegenlerin tersi yöndedir. Satürn
2 Kol ve bacaklarda bulunan iskelet kaslarıdır.
e Güneş etrafındaki yörüngesinde yuvarlanan bir varil gibi hareket eder. Dünya
3 İç organların yapısında bulunur.
f Kızıl görünüme sahiptir. Jüpiter 4 Yavaş çalışır.
5 Ritmik ve düzenli çalışır.
g Güneş’e en yakın 5. gezegendir. Merkür
6 Hızlı çalışır, çabuk yorulur.
h En büyük uydusunun adı Titan’dır. Neptün 7 Sadece kalpte bulunur.


42 43

I. Dönem I. Yazılı Sınav Soruları
I. Dönem / I. Yazılı Sınav Soruları



Tanılayıcı Dallanmış Ağaç

6. Eklemlerle ilgili aşağıdaki özelliklerin ait olduğu eklem çeşidi seçilerek ilerlendiğinde hangi çıkışa ulaşılır?

Hareket yetenekleri kısıtlı olan eklemlerdir.

oynamaz eklem yarı oynar eklem

Eklem sıvısı yoktur. Hareketli eklemlerdir.

oynar eklem oynamaz eklem oynar eklem oynamaz eklem
Kafatası eklemleri Omuz eklemleri Kol ve bacak ek- Omurga eklemleri
örnektir. örnektir. lemleri örnektir. örnektir.
oynar oynamaz yarı oynar oynar oynamaz oynar oynar yarı oynar
eklem eklem eklem eklem eklem eklem eklem eklem

1. çıkış 2. çıkış 3. çıkış 4. çıkış 5. çıkış 6. çıkış 7. çıkış 8. çıkış

Boşluk Doldurma

7. Sindirim sistemiyle ilgili aşağıda verilen ifadelerdeki durumların fiziksel veya kimyasal sindirim olduğunu yazınız.

a. Mide kaslarının kasılıp gevşeyerek besinleri parçalaması ..............................................................
b. Safra salgısının yağları yağ damlacıklarına parçalaması ..............................................................
c. Tükürük sıvısındaki enzimlerin karbonhidratların sindirimini başlatması ..............................................................
d. Dil, diş ve yanak kasları yardımıyla besinlerin parçalanması ..............................................................

e. Mide öz suyu ile protein içerikli besinlerin parçalanması ..............................................................
f. Pankreas öz suyu ile karbonhidrat, yağ ve proteinlerin parçalanması ..............................................................

5 8
Bulmaca
9
8. Aşağıdaki bulmacayı çözünüz. 3 6
1. Besinlerin sindiriminin tamamlandığı organdır.
2 7
2. Yağların fiziksel sindirimini sağlayan salgıdır.
3. Proteinlerin kimyasal sindiriminin başladığı organdır.
1
4. Sindirimin başladığı yerdir.
5. Sindirime yardımcı organdır.
6. Ağızdan gelen besinleri yemek borusuna iletir. 4

7. Enzim ve su ile besin içeriklerinin parçalandığı sindirim çeşididir.
8. İnce bağırsaktaki besin yapı taşlarının kana geçmesi olayıdır.
9. Su, mineral ve vitamin emiliminin gerçekleştiği organdır.



44

I. Dönem I. Yazılı Sınav Soruları I. Dönem / I. Yazılı Sınav Soruları
I. Dönem / I. Yazılı Sınav Soruları
I. Dönem I. Yazılı Sınav Soruları
9. Güneş sistemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi 12. Sindirim sistemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden han-
Tanılayıcı Dallanmış Ağaç yanlıştır? gisi yanlıştır?

6. Eklemlerle ilgili aşağıdaki özelliklerin ait olduğu eklem çeşidi seçilerek ilerlendiğinde hangi çıkışa ulaşılır?
A) 8 tane gezegen Güneş etrafında belli yörüngelerde A) Ağızda besinlerin fiziksel sindirimi gerçekleşir.
dolanır.
Hareket yetenekleri kısıtlı olan eklemlerdir. B) Mide öz suyu proteinlerin kimyasal sindirimini
B) Asteroitler, Güneş etrafında dolanan gezegenden başlatır.
oynamaz eklem yarı oynar eklem küçük gök cisimleridir.
C) Safra salgısı yağların kimyasal sindirimini sağlar.
C) Merkür, Venüs, Dünya ve Ay iç gezegendir.
Eklem sıvısı yoktur. Hareketli eklemlerdir. D) Yağların kimyasal sindirimi ince bağırsakta başlar
D) Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün gaz yapılı geze- ve biter.
oynar eklem oynamaz eklem oynar eklem oynamaz eklem genlerdir.
Kafatası eklemleri Omuz eklemleri Kol ve bacak ek- Omurga eklemleri 13. Aşağıdaki yapılardan hangisi sindirim sisteminde
örnektir. örnektir. lemleri örnektir. örnektir.
görev alır?
oynar oynamaz yarı oynar oynar oynamaz oynar oynar yarı oynar
eklem eklem eklem eklem eklem eklem eklem eklem
A) B)
1. çıkış 2. çıkış 3. çıkış 4. çıkış 5. çıkış 6. çıkış 7. çıkış 8. çıkış 10. • Kızıl görünüme sahiptir. İnce bağırsak Böbrekler
• En büyük uydusunun adı Titan’dır.
Boşluk Doldurma • Güneş etrafındaki dönüş yönü diğer gezegenlerin
tersi yöndedir. C) D)
7. Sindirim sistemiyle ilgili aşağıda verilen ifadelerdeki durumların fiziksel veya kimyasal sindirim olduğunu yazınız. Üretra Üreter
Verilen özellikler aşağıdaki gezegenlerle eşleştiril-
a. Mide kaslarının kasılıp gevşeyerek besinleri parçalaması .............................................................. diğinde hangisi açıkta kalır?
b. Safra salgısının yağları yağ damlacıklarına parçalaması .............................................................. 14.
A) B)
c. Tükürük sıvısındaki enzimlerin karbonhidratların sindirimini başlatması .............................................................. Şekildeki tüpte kanı oluşturan yapılar
d. Dil, diş ve yanak kasları yardımıyla besinlerin parçalanması .............................................................. 2 gösterilmiştir.

e. Mide öz suyu ile protein içerikli besinlerin parçalanması .............................................................. 1
f. Pankreas öz suyu ile karbonhidrat, yağ ve proteinlerin parçalanması .............................................................. Venüs Merkür
C) D) Buna göre, 1 ve 2 numaralı yapılarla ilgili,
5 8
Bulmaca I. Kan hücreleri, 1 numaralı kısımda bulunur.
9 II. 2 numaralı kısım kan plazmasıdır.
8. Aşağıdaki bulmacayı çözünüz. 3 6 III. 2 numaralı kısmın % 90’ı sudur.
Satürn Mars
1. Besinlerin sindiriminin tamamlandığı organdır. ifadelerinden hangileri doğrudur?
2 7
2. Yağların fiziksel sindirimini sağlayan salgıdır.
3. Proteinlerin kimyasal sindiriminin başladığı organdır. A) I ve II B) I ve III
1 C) II ve III D) I, II ve III
4. Sindirimin başladığı yerdir.
5. Sindirime yardımcı organdır. 11. İskeletin görevleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden
hangisi yanlıştır? 15. Aşağıdaki kemiklerden hangisi yassı kemiktir?
6. Ağızdan gelen besinleri yemek borusuna iletir. 4

7. Enzim ve su ile besin içeriklerinin parçalandığı sindirim çeşididir. A) Besin ve oksijen taşır. A) Kürek kemiği
8. İnce bağırsaktaki besin yapı taşlarının kana geçmesi olayıdır. B) Vücuda şekil verir. B) Uyluk kemiği
9. Su, mineral ve vitamin emiliminin gerçekleştiği organdır. C) Bazı iç organları korur. C) Omur kemikleri
D) Kan hücresi üretir. D) El bilek kemikleri

44 45

8.Bölüm SOLUNUM SİSTEMİ



Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi

Havadaki oksijeni hücrelere ulaştırmak ve karbondioksiti vücut dışına atmak için bir araya gelmiş organ ve yapıların
oluşturduğu sisteme solunum sistemi denir.
Solunum sistemi: Burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, bronşlar, bronşçuklar ve akciğerlerden oluşur.
Burun: Solunum sisteminin başlangıç kısmıdır. Alınan hava burundan geçerken ısınır ve nemlenir. Burun içindeki kıllar
alınan havadaki tozları tutar.
Yutak: Burundan alınan havayı gırtlağa iletir.
Gırtlak: Yutaktan gelen havayı soluk borusuna iletir. Soluk borusunun başlangıç kısmıdır. Ses telleri gırtlakta bulunur.
Soluk borusu: Kıkırdak halkalardan oluşan tüp şeklindedir. Havayı akciğerlere iletir. Akciğerlere girerken iki kola ayrılır.
Bu kollara bronş denir. Bronşlar akciğerlerin içinde kollara ayrılır. Bu kollara bronşçuk denir. Soluk borusunun iç yüze-
yindeki ince tüyler ve mukus salgısı havayla gelen toz ve zararlı maddeleri tutatarak dışarı atılmasını sağlar.
Akciğerler: Göğüs boşluğunda bulunan akciğerler solunum sisteminin temel organıdır. Açık pembe renkli ve süngerimsi
yapıdadır. Soluk borusundan gelen hava akciğerlere girer.
Akciğerlerde gaz değişimini gerçekleştiren hava keselerine alveol denir.
Diyafram kası ve kaburgalar arası kaslar solunum sistemine yardımcı olan yapılardır.
Diyafram: Akciğerlerin altında, göğüs boşluğu ile karın boşluğunu ayıran çizgili kastır. Havanın akciğerlere alınıp ve-
rilmesine yardımcı olur.
Boşluk Doldurma

1. Aşağıdaki şemada oklarla gösterilen solunum sistemi organ ve yapılarının isimlerini yazınız.





a. ....................................
e. ...................................
f. .....................................
b. ..............................


c. .................................. g. ..............................
h. ...............................
d. ..................................






2. Aşağıdaki ifadelerde verilen boşlukları tamamlayınız.
a. Dış ortamdan alınan havanın ısıtılmasını, nemlendirilmesini ve temizlenmesini .................................................. sağlar.

b. ............................................................ , süngerimsi yapıya sahip solunum sisteminin temel organıdır.
c. Yutaktan gelen havayı, .................................................. soluk borusuna iletir.
d. Soluk borusunun havayı iletmek için akciğerlere doğru ayrıldığı iki kola .......................................................... denir.
e. .............................................................................. kıkırdak halkalardan oluşur ve havanın akciğerlere iletilmesini sağlar.

46

8.Bölüm SOLUNUM SİSTEMİ Solunum Sistemi



Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar Kılavuz Bilgi

Kılavuz Bilgi Akciğerlere dış ortamdan alınan havanın dolmasına soluk alma, akciğerlerdeki havanın dışarı atılmasına soluk verme
denir.
Havadaki oksijeni hücrelere ulaştırmak ve karbondioksiti vücut dışına atmak için bir araya gelmiş organ ve yapıların Hava kirliliği, egzoz gazı, fabrika bacalarından çıkan zararlı gazlar ve sigara dumanı solunum sistemine zarar verir.
oluşturduğu sisteme solunum sistemi denir.
Akciğer hastalıkları teşhis ve tedavisinde bronkoskop adı verilen araç kullanılır.
Solunum sistemi: Burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, bronşlar, bronşçuklar ve akciğerlerden oluşur.
Grip, bronşit, astım, verem, zatürre, nezle, akciğer kanseri, nefes darlığı solunum sistemi hastalıklarıdır.
Burun: Solunum sisteminin başlangıç kısmıdır. Alınan hava burundan geçerken ısınır ve nemlenir. Burun içindeki kıllar
alınan havadaki tozları tutar.
Yutak: Burundan alınan havayı gırtlağa iletir.
Gırtlak: Yutaktan gelen havayı soluk borusuna iletir. Soluk borusunun başlangıç kısmıdır. Ses telleri gırtlakta bulunur. Doğru-Yanlış
Soluk borusu: Kıkırdak halkalardan oluşan tüp şeklindedir. Havayı akciğerlere iletir. Akciğerlere girerken iki kola ayrılır.
Bu kollara bronş denir. Bronşlar akciğerlerin içinde kollara ayrılır. Bu kollara bronşçuk denir. Soluk borusunun iç yüze- 3. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
yindeki ince tüyler ve mukus salgısı havayla gelen toz ve zararlı maddeleri tutatarak dışarı atılmasını sağlar.
a. Solunum sisteminin temel organı akciğerlerdir.
Akciğerler: Göğüs boşluğunda bulunan akciğerler solunum sisteminin temel organıdır. Açık pembe renkli ve süngerimsi
yapıdadır. Soluk borusundan gelen hava akciğerlere girer. b. Dış ortamdan hava burun ile alınır.
Akciğerlerde gaz değişimini gerçekleştiren hava keselerine alveol denir.
Diyafram kası ve kaburgalar arası kaslar solunum sistemine yardımcı olan yapılardır. c. Ses telleri yutakta bulunur.
Diyafram: Akciğerlerin altında, göğüs boşluğu ile karın boşluğunu ayıran çizgili kastır. Havanın akciğerlere alınıp ve- d. Soluk borusunun iç yüzeyindeki tüyler havadaki zararlı maddeleri tutar.
rilmesine yardımcı olur.
Boşluk Doldurma e. Diyafram havanın akciğerlere alınıp verilmesine yardımcı yapıdır.

1. Aşağıdaki şemada oklarla gösterilen solunum sistemi organ ve yapılarının isimlerini yazınız. f. Soluk borusunun başlangıç kısmında gırtlak yer alır.

g. Akciğerlerde gaz değişimini gerçekleştiren yapılara bronşçuk denir.


h. Dış ortamdan alınan havanın akciğerlere dolmasına soluk alma denir.
a. ....................................
e. ...................................
f. .....................................
b. ..............................
Tanılayıcı Dallanmış Ağaç

c. .................................. g. .............................. 4. Aşağıda verilen özelliklerin ait olduğu yapı seçilerek ilerlenildiğinde hangi çıkışa ulaşılır?
h. ...............................
d. .................................. 1. çıkış
yutak
Göğüs boşluğu ile karın boşlu-
ğunu ayıran çizgili kastır.

2. Aşağıdaki ifadelerde verilen boşlukları tamamlayınız. Dış ortamdan alı- Ağız diyafram
nan havayı ısıtır, 2. çıkış
a. Dış ortamdan alınan havanın ısıtılmasını, nemlendirilmesini ve temizlenmesini .................................................. sağlar. nemlendirir. 3. çıkış

b. ............................................................ , süngerimsi yapıya sahip solunum sisteminin temel organıdır. Burun gırtlak
c. Yutaktan gelen havayı, .................................................. soluk borusuna iletir. Soluk borusunun akciğerlere
d. Soluk borusunun havayı iletmek için akciğerlere doğru ayrıldığı iki kola .......................................................... denir. girerken ayrıldığı kolların adıdır.
bronş
e. .............................................................................. kıkırdak halkalardan oluşur ve havanın akciğerlere iletilmesini sağlar.
4. çıkış
46 47

Solunum Sistemi



Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


Boşluk Doldurma


1. Aşağıda özellikleri verilen solunum sistemi yapı ve organlarının isimlerini yanındaki boşluklara yazınız.

Solunum sisteminin dışarı açılan kısmıdır. Dış ortamdan alınan havayı a..............................................
ısıtır, nemlendirir, içindeki tozları tutar.


Üst üste dizilmiş kıkırdak halkalardan oluşur. İç yüzeyinde bulunan mukus b..............................................
salgısı havadaki toz ve mikropları tutar.


Soluk borusunun başlangıç kısmıdır. Burada bulunan ses telleri, titreşerek c..............................................
ses oluşumunu sağlar.


Soluk alıp vermeye yardımcı, güçlü bir kastır. Göğüs boşluğunun karın
boşluğuna doğru genişlemesini sağlar. d..............................................






Test

2. Aşağıdakilerden hangisinde soluk alma sırasında havanın izlediği yol doğru verilmiştir?

A) Burun – Soluk borusu – Gırtlak – Yutak – Bronş - Alveol - Bronşçuk
B) Burun – Yutak – Gırtlak – Soluk borusu – Bronş - Bronşçuk - Alveol
C) Ağız – Gırtlak – Yutak – Bronş – Soluk borusu - Alveol - Bronşçuk
D) Ağız – Soluk borusu – Yutak – Gırtlak – Bronş - Bronşçuk - Alveol





3. Aşağıdakilerden hangisi, içerisindeki mukus tabakasıyla mikroorganizmaları tutan, kıkırdak halkalardan
oluşan yapıdır?

A) Burun B) Gırtlak C) Bronş D) Soluk Borusu





4. Aşağıdakilerden hangisi akciğerlerde gaz değişimini gerçekleştiren hava keselerine verilen addır?

A) Bronş B) Bronşçuk C) Alveol D) Gırtlak




48

Solunum Sistemi Solunum Sistemi



Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


Boşluk Doldurma Tamamlayan Kavramlar

5. Aşağıda verilen ifadeleri doğru tamamlayan kavramı çerçeve içine alarak belirtiniz.
1. Aşağıda özellikleri verilen solunum sistemi yapı ve organlarının isimlerini yanındaki boşluklara yazınız.
a. Akciğer hastalıkları teşhis ve tedavisinde stetoskop/bronkoskop kullanılır.
Solunum sisteminin dışarı açılan kısmıdır. Dış ortamdan alınan havayı a..............................................
ısıtır, nemlendirir, içindeki tozları tutar. b. Verem, zatürre, nezle solunum/dolaşım sistemi hastalıklarıdır.
c. Akciğerlerdeki havanın dışarı atılmasına soluk alma/verme denir.
Üst üste dizilmiş kıkırdak halkalardan oluşur. İç yüzeyinde bulunan mukus b.............................................. d. Hava kirliliği, egzoz gazları, sigara dumanı boşaltım/solunum sistemine doğrudan zarar verir.
salgısı havadaki toz ve mikropları tutar.
e. Ağız/Burun solunum sisteminin başlangıç kısmıdır.

Soluk borusunun başlangıç kısmıdır. Burada bulunan ses telleri, titreşerek c.............................................. f. Diyafram/Kalp kası havanın akciğerlere alınıp verilmesine yardımcı olur.
ses oluşumunu sağlar. g. Akciğerlerde gaz değişimi gerçekleştiren hava keselerine bronşçuk/alveol denir.

h. Soluk borusunun akciğerlere girerken ayrıldığı iki kola bronş /alveol denir.
Soluk alıp vermeye yardımcı, güçlü bir kastır. Göğüs boşluğunun karın
boşluğuna doğru genişlemesini sağlar. d.............................................. ı. Ses telleri gırtlakta/yutakta bulunur.

i. Bronşların akciğerlerin içinde ayrıldığı kollara soluk borusu/bronşçuk denir.
j. Soluk/Yemek borusu iç yüzeyindeki ince tüyler ve mukus salgısı ile havayla gelen toz ve zararlı maddeleri tutar.

Test k. Karaciğer/Akciğer, açık pembe renkli ve süngerimsi yapıda olan solunum sistemi organıdır.

2. Aşağıdakilerden hangisinde soluk alma sırasında havanın izlediği yol doğru verilmiştir?

A) Burun – Soluk borusu – Gırtlak – Yutak – Bronş - Alveol - Bronşçuk Test
B) Burun – Yutak – Gırtlak – Soluk borusu – Bronş - Bronşçuk - Alveol
C) Ağız – Gırtlak – Yutak – Bronş – Soluk borusu - Alveol - Bronşçuk 6. Solunum sistemiyle ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?
D) Ağız – Soluk borusu – Yutak – Gırtlak – Bronş - Bronşçuk - Alveol
A) Besinlerin hücrelerde oksijenle parçalanarak enerji elde edilmesini sağlar.
B) Karbondioksitin vücut dışına atılmasını sağlar.
C) Fazla suyu vücut dışına gaz halde uzaklaştırır.
3. Aşağıdakilerden hangisi, içerisindeki mukus tabakasıyla mikroorganizmaları tutan, kıkırdak halkalardan D) Temizlenen kanı kalbe götürür.
oluşan yapıdır?
7. Akciğerlerle ilgili;
A) Burun B) Gırtlak C) Bronş D) Soluk Borusu
I. Göğüs boşluğunda yer alır.
II. Bronşlar burada kollara ayrılarak bronşçukları oluşturur.
III. İçindeki alveollere hava dolduğunda hacimleri küçülür.
4. Aşağıdakilerden hangisi akciğerlerde gaz değişimini gerçekleştiren hava keselerine verilen addır?
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) Bronş B) Bronşçuk C) Alveol D) Gırtlak
A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III


48 49

9.Bölüm BOŞALTIM SİSTEMİ



Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi

Kandaki atık maddelerin vücut dışına atılmasına boşaltım denir.
Vücuttan uzaklaştırılması gereken maddeler sırasıyla böbrekler, üreter(idrar borusu), idrar kesesi ve üretra (idrar kanalı)
dan geçer.
Boşaltım sistemi böbrekler, üreter, idrar kesesi ve üretradan oluşur.
Böbrekler: Bel hizasında karın boşluğunun arka kısmında iki tanedir. Kandaki atık maddeleri süzerek idrar oluşumunu
sağlar. İdrarda su, tuz ve üre bulunur. Besin yapıtaşı bulunmaz. İdrarında glikoz bulunan kişiler şeker hastasıdır.
Üreter (idrar borusu): Böbreklerde oluşan idrarı, idrar kesesine iletir.
İdrar kesesi: İdrarın biriktiği yerdir.
Üretra(idrar kanalı): İdrar kesesinde biriken idrarı vücut dışına atar.


Boşluk Doldurma

1. Aşağıda verilen boşaltım sistemi modelinde oklarla gösterilen kısımların adını yazınız.







































Boşluk Doldurma

2. Vücuttan uzaklaştırılması gereken maddelerin boşaltım sistemindeki yapı ve organlardan hangi sırayla
geçtiğini yazınız.
........................................................................................................................................................................................

50