6 sınıf Dorya Fen Bilimleri Sınıf İçi Uygulama Klavuzu_edited

II. Dönem / I. Yazılı Sınav Soruları II. Dönem / I. Yazılı Sınav Soruları



Yapılandırılmış Grid Test

15. Aşağıda verilen Yapılandırılmış Grid’de kutucuk numaralarını kullanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız. 19. Ses ile ilgili,

I. Maddelerin titreşmesiyle oluşur.
1 2 3 4 II. Madde içinde iletilmesine sesin yayılması denir.
Beyin Merkezi sinir sistemi Refleks Nöron III. Katı ortamda en hızlı yayılır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III
5 6 7 8
Uyartı mesajı Sinir Omurilik soğanı Uyarı Boşluk Doldurma

20. Aşağıda verilen özelliklerin merkezi sinir sisteminin hangi kısmı tarafından kontrol edildiğini yazınız.
9 10 11 12 Düşünme, hafıza, zeka ve öğrenme merkezidir. a.
Tepki Omurilik Çevresel sinir sistemi Beyincik


Refleks davranışları kontrol eder. b.
a. Hafıza olaylarını kontrol eden yapı hangisidir?
b. Sinir hücrelerine ne ad verilir?
Vücudun denge merkezidir. c.
c. Vücudu ağ gibi saran sinir sistemine ne ad verilir?
d. Beyin ve omurilikten oluşan sinir sistemine ne ad verilir?
İç organların çalışmasını düzenler. d.
e. Uyarılara karşı oluşturulan cevaplar ilgili organ veya kasa taşındığında neye dönüşür?
f. Solunum ve sindirim olaylarını kontrol eden sinir sistemi bölümü hangisidir?
g. Kol ve bacak kaslarının birbiriyle uyumlu çalışmasını sağlayan yapı hangisidir? Duyu organlarından gelen uyarıları değerlendirir. e.


Test
Beyin ile organlar arasında bilgi iletimini sağlar. f.
16. Aşağıdaki olaylardan hangisini omurilik soğanı 18. Beynin görevlerinden üç tanesini yazınız.
kontrol eder?
a. ...................................................................................
A) Hafıza B) Vücut sıcaklığı Tanılayıcı Dallanmış Ağaç
C) Hapşırma D) Kan basıncı
b. ................................................................................... 21. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y)olduğuna karar verilerek ilerlenildiğinde hangi çıkışa ulaşılır?
Test

17. I. Yüksek ses Cismin yapıldığı madde oluşan sesi etkiler.
c. ...................................................................................
II. İğne batması
D Y
III. Fazla ışık
Yukarıda verilen uyaranlardan hangileri refleks
oluşumuna sebep olabilir? Ses, farklı ortamlarda aynı duyulur. Ses, en hızlı katı ortamda yayılır.

A) Yalnız I B) I ve II D Y D Y
C) I ve III D) I, II ve III
1. çıkış 2. çıkış 3. çıkış 4. çıkış
150 151

II. Dönem / I. Yazılı Sınav Soruları



Test 26. Gaz yakıtlarla ilgili aşağıdaki öğrencilerden hangi-
sinin ifadesi yanlıştır?
3
22. Kütlesi 100 g, hacmi 50 cm olan cisim aşağıdaki
sıvılardan hangisinde yüzer? A) Aylin: Doğal gaz, metan ve etan gaz yakıtlardır.
B) Beril: Doğal gaz fosil yakıt olduğundan kullanıldık-
A) B) ça tükenmektedir.
C) Alp: Doğal gaz çevreye diğer fosil yakıtlara göre
daha fazla zarar verir.
d = 1,5 g/cm 3 d = 1 g/cm 3 D) İpek: Doğal gaz, diğer fosil yakıtlara göre daha fazla
ısı enerjisi verir.



C) D)



d = 3 g/cm 3 d = 0,8 g/cm 3




27. Aşağıda verilen birbirine temas etmekte olan mad-
delerden hangileri arasında ısı alışverişi olmaz?
23. Aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) B)
A) Farklı ses kaynaklarından üretilen sesler farklıdır. 40 °C 20 °C 30 °C 30 °C
B) Cisimlerin yapıldığı maddeler oluşturulan sesi etki-
lemez.
C) Ses kaynağından çıkan ses maddesel ortam farklı-
laşınca farklı şekilde duyulur. C) D)
20 °C 35 °C 15 °C 40 °C
D) Canlı, cansız varlıkların oluşturdukları seslerin farklı
olması hayatımızı kolaylaştırır.







24. Aşağıda verilen maddelerden hangisi ısı yalıtımında
kullanılmaz?


A) Hava B) Cam yünü
28. • Duyu organlarından gelen uyartıları değerlendirir.
C) Saman D) Alüminyum
• Çiğneme, öksürme, yutkunma olaylarını kontrol
eder.
• Beyin ile organlar arasında bilgi iletimini sağlar.

Verilen ifadeler aşağıdaki merkezi sinir sistemi kı-
25. Ses aşağıdaki ortamların hangisinde en hızlı yayılır? sımlarıyla eşleştirildiğinde hangisi açıkta kalır?

A) Su B) Hava A) Beyincik B) Beyin
C) Alkol D) Çelik C) Omurilik soğanı D) Omurilik
152

II. Dönem / I. Yazılı Sınav Soruları
24.Bölüm İç Salgı Bezleri ve Ergenlik


Test 26. Gaz yakıtlarla ilgili aşağıdaki öğrencilerden hangi-
sinin ifadesi yanlıştır? Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
3
22. Kütlesi 100 g, hacmi 50 cm olan cisim aşağıdaki
sıvılardan hangisinde yüzer? A) Aylin: Doğal gaz, metan ve etan gaz yakıtlardır. Kılavuz Bilgi
B) Beril: Doğal gaz fosil yakıt olduğundan kullanıldık-
A) B) ça tükenmektedir. İç salgı bezleri sinir sistemi ile birlikte denetleyici ve düzenleyici sistemi oluşturur. İç salgı bezleri denetleme ve düzen-
C) Alp: Doğal gaz çevreye diğer fosil yakıtlara göre leme görevini hormon adı verilen salgılar ile gerçekleştirir.
daha fazla zarar verir. İç salgı bezlerinin salgısına hormon adı verilir. Hormonlar, organların çalışmasını düzenleyen uyarıcı maddelerdir. Kan
d = 1,5 g/cm 3 d = 1 g/cm 3 D) İpek: Doğal gaz, diğer fosil yakıtlara göre daha fazla yoluyla taşınırlar. Vücudumuzda çeşitli salgı bezleri vardır ve birbirinden farklı hormonlar salgılar. Salgıladıkları hormon-
ısı enerjisi verir. ların etkileri birbirinden farklıdır.

Vücudumuzda bulunan iç salgı bezleri; hipofiz bezi, tiroit bezi, böbrek üstü bezleri, pankreas ve eşeysel bezlerdir.
C) D) Hormonlar kanda az miktarda bulunur ve etkisi güçlüdür.

Doğru-Yanlış
d = 3 g/cm 3 d = 0,8 g/cm 3
1. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

a. İç salgı bezleri denetleme ve düzenleme görevini hormonlar aracılığıyla yapar.
27. Aşağıda verilen birbirine temas etmekte olan mad- b. Hormonlar, iç salgı bezlerinden salgılanır.
delerden hangileri arasında ısı alışverişi olmaz?
23. Aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? c. Hormonlar doku ve organlara sinir hücreleri ile taşınır.
A) B) d. Düzenleyici sistem, sinir sisteminden bağımsız çalışır.
A) Farklı ses kaynaklarından üretilen sesler farklıdır. 40 °C 20 °C 30 °C 30 °C e. Hormonlar kanda fazla miktarda bulunur.
B) Cisimlerin yapıldığı maddeler oluşturulan sesi etki- f. Hormonların vücuttaki etkileri birbirinden farklıdır.
lemez.
C) Ses kaynağından çıkan ses maddesel ortam farklı- Boşluk Doldurma
laşınca farklı şekilde duyulur. C) D)
20 °C 35 °C 15 °C 40 °C
D) Canlı, cansız varlıkların oluşturdukları seslerin farklı 2. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları doldurunuz.
olması hayatımızı kolaylaştırır. a. Vücuttaki iç salgı bezleri .................................... sistemiyle birlikte denetleyici ve düzenleyici sistemi oluşturur.
b. Sinir sistemi ................................... fakat kısa süreli çalışır.
c. Hormonlar ................................ miktarda salgılanır.

d. Hormonlar, doku ve organlara ................................ yolu ile taşınır.
24. Aşağıda verilen maddelerden hangisi ısı yalıtımında e. Vücudumuzdaki iç salgı bezleri birbirinde farklı ................................ salgılar.
kullanılmaz?
3. Aşağıdaki tabloda verilen ifadelerden doğru olanları tarayarak belirtiniz.
A) Hava B) Cam yünü
28. • Duyu organlarından gelen uyartıları değerlendirir. Denetleyici ve düzenleyici sistem
C) Saman D) Alüminyum Vücudumuzda çeşitli salgı bezleri
• Çiğneme, öksürme, yutkunma olaylarını kontrol gö re vini yerine getiremezse diğer İç salgı bezleri hızlı ve kısa süreli çalışır.
eder. sistemlerde aksaklıklar görülür. vardır.
• Beyin ile organlar arasında bilgi iletimini sağlar.

Verilen ifadeler aşağıdaki merkezi sinir sistemi kı- İç salgı bezlerinin salgıladıkları hor- Hormonlar kanda az miktarda bulu- Hormonların organların çalışmasında
25. Ses aşağıdaki ortamların hangisinde en hızlı yayılır? sımlarıyla eşleştirildiğinde hangisi açıkta kalır? monlar aynıdır. nur ve etkisi güçlüdür. uyarıcı etkisi yoktur.

A) Su B) Hava A) Beyincik B) Beyin
C) Alkol D) Çelik C) Omurilik soğanı D) Omurilik
152 153

İç Salgı Bezleri ve Ergenlik




Kılavuz Bilgi


Hipofiz bezi: Beynin alt kısmında bulunur. Tüm iç salgı bezlerinin çalışmalarını denetler ve düzenler. Salgıladığı hor-
monlardan biri büyüme hormonudur. Büyüme döneminde fazla salgılanırsa devlik, az salgılanırsa cücelik oluşur.
Tiroit bezi: Soluk borusunun iki yanında bulunur. Tiroksin hormonu üretir. Tiroksin hormonu büyümeyi, gelişmeyi ve
vücuttaki kimyasal olayların düzenlenmesini sağlar. Büyüme çağındaki kişilerin kemiklerinin boyca uzamasında ve zeka
gelişimlerinde etkilidir.
Pankreas: En büyük salgı bezidir. Hem enzim hem de hormon salgısıyla karma bir bezdir. Salgıladığı insülin ve glukagon
hormonları ile kan şekerini düzenler. İnsülin, yükselen kan şekerini düşürür, glukagon düşük kan şekerini yükseltir.
Böbrek üstü bezleri: Böbreklerin üst kısımlarına yapışık olan bezlerdir. Adrenalin hormonu salgılar. Korku, heyecan ve
öfke durumunda salgılanan adrenalin hormonu kalp atışını hızlandırır, kan basıncını yükseltir, soluk alma verme hızını
artırır.
Eşeysel bezler: Eşeysel bezler dişi ve erkeklerde farklı görevleri yapar. Erkeğe ve dişiye özgü özelliklerin oluşmasını sağlar.
Dişi ve erkek üreme hücrelerini oluşturur.



Doğru-Yanlış

4. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

a. Hipofiz bezi diğer iç salgı bezlerinin çalışmasını kontrol eder.
b. Tiroksin hormonu tiroit bezinden salgılanır.
c. Hipofiz bezi boyunda bulunur.
d. Eşeysel bezlerin, dişi ve erkeklerde görevleri farklıdır.
e. Korku ve heyecan anında tiroksin hormonu salgılar.


Boşluk Doldurma

5. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.

a. Pankreas bezi insülin ve .................................................. hormonlarını salgılar.
b. Kan şekeri yükseldiğinde .................................................. hormonu salgılanır.
c. Ani korku, öfke ve sevinç anında .................................................. hormonu salgılanır.
d. Sağlıklı bir insanda .................................................. adet böbrek üstü bezi vardır.
e. Büyümeyi, gelişmeyi ve vücuttaki kimyasal olayları .................................................. hormonu sağlar.
f. Büyüme çağında, .................................................. hormonu zeka gelişimini etkiler.


6. Büyüme hormonu hangi bezden salgılanır? 7. Dişi ve erkek bireylere özgü özelliklerin ortaya çık-
masında hangi bez sorumludur?
A) Hipofiz B) Böbreküstü
A) Tiroit
C) Pankreas D) Tiroit
B) Hipofiz
C) Pankreas
D) Eşeysel
154

İç Salgı Bezleri ve Ergenlik İç Salgı Bezleri ve Ergenlik




Kılavuz Bilgi Kılavuz Bilgi


Hipofiz bezi: Beynin alt kısmında bulunur. Tüm iç salgı bezlerinin çalışmalarını denetler ve düzenler. Salgıladığı hor- Eşeysel bezler erkeklerde testisler, dişilerde yumurtalıklardır.
monlardan biri büyüme hormonudur. Büyüme döneminde fazla salgılanırsa devlik, az salgılanırsa cücelik oluşur. Cinsiyete ait özellikler dişi ve erkeklerde ergenlik döneminde ortaya çıkar.
Tiroit bezi: Soluk borusunun iki yanında bulunur. Tiroksin hormonu üretir. Tiroksin hormonu büyümeyi, gelişmeyi ve İç salgı bezleri ve sinir sistemi, insan vücudundaki sistemlerin düzenli ve eş güdümlü çalışmasını sağlar.
vücuttaki kimyasal olayların düzenlenmesini sağlar. Büyüme çağındaki kişilerin kemiklerinin boyca uzamasında ve zeka Vücudumuzda işitmek, yürümek, düşünmek, koklamak gibi birçok olayın birkaç saniyede, aynı ortamda gerçekleşmesini
gelişimlerinde etkilidir. denetleyici ve düzenleyici sistem sağlar.
Pankreas: En büyük salgı bezidir. Hem enzim hem de hormon salgısıyla karma bir bezdir. Salgıladığı insülin ve glukagon Bireyin gelişim sürecinde çocukluk döneminin bitişiyle başlayan ve fizyolojik olarak erişkinliğe ulaşıncaya kadar geçen
hormonları ile kan şekerini düzenler. İnsülin, yükselen kan şekerini düşürür, glukagon düşük kan şekerini yükseltir. gelişim dönemine ergenlik denir.
Böbrek üstü bezleri: Böbreklerin üst kısımlarına yapışık olan bezlerdir. Adrenalin hormonu salgılar. Korku, heyecan ve Ergenlik sürecinde kız ve erkeklerde birçok bedensel ve ruhsal değişiklikler meydana gelir. Bu değişiklikler ergenliğe
öfke durumunda salgılanan adrenalin hormonu kalp atışını hızlandırır, kan basıncını yükseltir, soluk alma verme hızını geçiş döneminde salgılanan hormonların etkisiyle gerçekleşir. Bu dönemde yaşanan bedensel ve ruhsal değişimlerin
artırır. insanlardaki normal gelişim sürecinin bir parçası olduğu unutulmamalıdır.
Eşeysel bezler: Eşeysel bezler dişi ve erkeklerde farklı görevleri yapar. Erkeğe ve dişiye özgü özelliklerin oluşmasını sağlar. Ergenlik döneminde erkeklerde görülen fiziksel değişimler: Vücut gelişir. Gırtlak gelişir ve ses kalınlaşır. Sperm üretimi
Dişi ve erkek üreme hücrelerini oluşturur. başlar. Sivilce oluşumu görülür. Bıyık ve sakal oluşumu başlar. Deride yağlanma, ter ve yağ salgılanmasında artma gö-
rülür.


Doğru-Yanlış

4. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz. Tamamlayan Kavramlar

a. Hipofiz bezi diğer iç salgı bezlerinin çalışmasını kontrol eder.
8. Aşağıda verilen ifadeleri doğru tamamlayan kavramı çevrçeve içine alarak belirtiniz.
b. Tiroksin hormonu tiroit bezinden salgılanır.
a. Cinsiyete ait özellikler dişi ve erkeklerde ergenlik / yetişkinlik döneminde ortaya çıkar.
c. Hipofiz bezi boyunda bulunur.
b. Eşeysel bezler erkeklerde yumurtalıklar / testisler dir.
d. Eşeysel bezlerin, dişi ve erkeklerde görevleri farklıdır.
c. Denetleyici ve düzenleyici sistem vücudumuzdaki birçok olayın farklı / aynı zamanlarda gerçekleşmesini sağlar.
e. Korku ve heyecan anında tiroksin hormonu salgılar.
d. Ergenliğe geçiş sürecinde gerçekleşen değişiklikler bu dönemde salgılanan enzimlerin / hormonların etkisiyle gerçekleşir.

Boşluk Doldurma e. Ergenlik döneminde erkeklerde ses kalınlaşır / incelir.
f. İç salgı bezleri ve sinir sistemi vücudumuzdaki sistemlerin eş güdümlü/uyumsuz çalışmasını sağlar.
5. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız. g. Ergenlik döneminde erkeklerde yumurta/sperm üretimi başlar.

a. Pankreas bezi insülin ve .................................................. hormonlarını salgılar.
b. Kan şekeri yükseldiğinde .................................................. hormonu salgılanır.
c. Ani korku, öfke ve sevinç anında .................................................. hormonu salgılanır. Test
d. Sağlıklı bir insanda .................................................. adet böbrek üstü bezi vardır.
9. Ergenlik döneminde erkeklerde görülen fiziksel değişikliklerle ilgili,
e. Büyümeyi, gelişmeyi ve vücuttaki kimyasal olayları .................................................. hormonu sağlar.
f. Büyüme çağında, .................................................. hormonu zeka gelişimini etkiler. I. Gırtlak gelişir.


6. Büyüme hormonu hangi bezden salgılanır? 7. Dişi ve erkek bireylere özgü özelliklerin ortaya çık- II. Yumurta üretimi başlar.
masında hangi bez sorumludur? III. Ter ve yağ salgılaması artar.
A) Hipofiz B) Böbreküstü
A) Tiroit ifadelerinden hangileri doğrudur?
C) Pankreas D) Tiroit
B) Hipofiz
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III
C) Pankreas
D) Eşeysel
154 155

İç Salgı Bezleri ve Ergenlik




Kılavuz Bilgi


Ergenlik döneminde kızlarda görülen fiziksel değişimler: Vücut gelişir. Yumurta üretimi ile birlikte adet dönemi başlar.
Kalça genişler, sivilce oluşumu görülür. Göğüsler belirginleşmeye başlar. Ter ve yağ salgısı artar.
Ergenlik döneminde görülen ruhsal değişimler: Bağımsızlık arayışı, zihinsel değişim, iletişim, duygusal dalgalanma ve
kimlik arayışıdır.
Ergen, toplumdaki rolünü belirler, hayatı ve çevreyi sorgular (kimlik arayışı). Kendi başına hareket etmek, yalnız kalmak
ister (bağımsızlık arayışı). Hayal kurma, gün içinde ani duygu değişimi (duygusal dalgalanma) görülür. Kararsızlık, soyut
algılama yeteneğinde artma görülür.
Ergenlik döneminin sağlıklı geçirebilmesi için;
– Ergen, vücudundaki değişikliklerden utanmamalı
– Olumlu arkadaşlıklar ve hobiler edinmeli
– Bağımlılık yapan zararlı alışkanlıklardan uzak durmalı
– Ergen kendi yeteneklerini tanımalı
– Ergen gerektiğinde ailesinden, arkadaşlarından ve öğretmenlerinden yardım almalıdır




Doğru-Yanlış

10. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

a. Kızlarda ergenlik döneminde görülen fiziksel değişikliklerden biri sivilce oluşumudur.
b. Ergenlik döneminde birey toplumdaki rolünü belirler, hayatı ve çevreyi sorgular.

c. Soyut algılama yeteneği ergenlik döneminde azalır.

d. Ergenlik döneminde cinsel kimlik belirginleşir.
e. Ergen, geleceğe yönelik plan yapmaz.
f. Ergende gün içinde ani duygu değişimi görülür.

g. Ergenlik döneminde birey meslek seçer.
h. Bağımsızlık arayışı ve zihinsel değişim ergenlik döneminde görülen fiziksel değişimlerdendir.

ı. Ergenlik dönemindeki birey vücudundaki değişikliklerden utanmamalıdır.
i. Ergen kendi yeteneklerini tanımalı ve hobiler edinmelidir.

j. Ergen gerektiğinde ailesinden ve öğretmenlerinden yardım almalıdır.
k. Bağımlılık yapan zararlı alışkanlıklardan ergenlik döneminde uzak durulmalıdır.

l. Ergen, arkadaş seçimine dikkat etmelidir.
m. Hayal kurma ve kararsızlık ergenlerde görülmez.

n. Kızlarda ergenlik döneminde kalça genişler ve ter salgısı artar.
o. Ergenin toplumsal projelerde görev alması bu dönemi sağlıklı geçirmesini sağlar.




156

İç Salgı Bezleri ve Ergenlik İç Salgı Bezleri ve Ergenlik




Kılavuz Bilgi Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


Ergenlik döneminde kızlarda görülen fiziksel değişimler: Vücut gelişir. Yumurta üretimi ile birlikte adet dönemi başlar. Yapılandırılmış Grid
Kalça genişler, sivilce oluşumu görülür. Göğüsler belirginleşmeye başlar. Ter ve yağ salgısı artar.
Ergenlik döneminde görülen ruhsal değişimler: Bağımsızlık arayışı, zihinsel değişim, iletişim, duygusal dalgalanma ve 1. Aşağıda verilen Yapılandırılmış Grid’de kutucuk numaralarını kullanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.
kimlik arayışıdır.
Ergen, toplumdaki rolünü belirler, hayatı ve çevreyi sorgular (kimlik arayışı). Kendi başına hareket etmek, yalnız kalmak 1 2 3 4
ister (bağımsızlık arayışı). Hayal kurma, gün içinde ani duygu değişimi (duygusal dalgalanma) görülür. Kararsızlık, soyut Şeker hastalığı Büyüme hormonu Glukagon Tiroit bezi
algılama yeteneğinde artma görülür.
Ergenlik döneminin sağlıklı geçirebilmesi için;
– Ergen, vücudundaki değişikliklerden utanmamalı 5 6 7 8
– Olumlu arkadaşlıklar ve hobiler edinmeli Tiroksin Cücelik Pankreas Hipofiz
– Bağımlılık yapan zararlı alışkanlıklardan uzak durmalı
– Ergen kendi yeteneklerini tanımalı
– Ergen gerektiğinde ailesinden, arkadaşlarından ve öğretmenlerinden yardım almalıdır
9 10 11 12

Eşeysel bez Böbrek üstü bezi İç salgı bezi Devlik
Doğru-Yanlış

10. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz. a. Büyüme ve gelişmenin yanında vücuttaki kimyasal olayları düzenleyen hormonun adı nedir?

a. Kızlarda ergenlik döneminde görülen fiziksel değişikliklerden biri sivilce oluşumudur. b. İnsülin salgısının yetersiz olduğu durumda hangi hastalık oluşur?
b. Ergenlik döneminde birey toplumdaki rolünü belirler, hayatı ve çevreyi sorgular. c. Büyüme hormonu az salgılandığında hangi hastalık oluşur?

c. Soyut algılama yeteneği ergenlik döneminde azalır. d. Adrenalin hormonu hangi bezden salgılanır?

d. Ergenlik döneminde cinsel kimlik belirginleşir. e. Glukagon hormonu hangi bezden salgılanır?
e. Ergen, geleceğe yönelik plan yapmaz. f. Ergenlik dönemindeki özelliklerin oluşmasında hangi bezden salgılanan hormonlar etkilidir?
f. Ergende gün içinde ani duygu değişimi görülür. g. Tüm iç salgı bezlerinin çalışmasını düzenleyen ve denetleyen bez hangisidir?

g. Ergenlik döneminde birey meslek seçer.
h. Bağımsızlık arayışı ve zihinsel değişim ergenlik döneminde görülen fiziksel değişimlerdendir. 2. I. Hormonlar görevlerini yavaş ve uzun sürede ger- 3. Aşağıdaki özelliklerin ait olduğu kavramları
çekleştirir.
ı. Ergenlik dönemindeki birey vücudundaki değişikliklerden utanmamalıdır. yazınız.
II. Sinirler görevlerini hızlı ve kısa sürede gerçekleştirir.
i. Ergen kendi yeteneklerini tanımalı ve hobiler edinmelidir. a. ..............................................: Adrenalin hormonunu
Yukarıda verilen ifadelerle ilgili, hangi değerlendir- üreten iç salgı bezidir.
j. Ergen gerektiğinde ailesinden ve öğretmenlerinden yardım almalıdır.
me doğrudur?
k. Bağımlılık yapan zararlı alışkanlıklardan ergenlik döneminde uzak durulmalıdır.
A) I doğru, II yanlış B) İkisi de doğru
l. Ergen, arkadaş seçimine dikkat etmelidir. b. ..............................................: Düşen kan şekerinin
C) I yanlış, II doğru D) İkisi de yanlış yükselmesini sağlar.
m. Hayal kurma ve kararsızlık ergenlerde görülmez.

n. Kızlarda ergenlik döneminde kalça genişler ve ter salgısı artar.
o. Ergenin toplumsal projelerde görev alması bu dönemi sağlıklı geçirmesini sağlar. c. ..............................................: Büyüme hormonu sal-
gılayan bezdir.



156 157

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları



Boşluk Doldurma

4. Aşağıdaki şekilde oklarla gösterilen iç salgı bezleriyle ilgili boşlukları tamamlayınız.

c
Adı:

a salgıladığı hormon:
Adı:
salgıladığı hormon:


d
Adı:

b salgıladığı hormon:
Adı:
salgıladığı hormon:


e
Adı:

salgıladığı hormon:








5. Heyecan, korku ve öfke durumlarında dolaşım ve 7. Aşağıdaki kavramları açıklayınız.
solunum hızını artıran hormonun adı nedir?
Testis: ............................................................................
A) Adrenalin B) Tiroksin ........................................................................................................
C) Büyüme D) İnsülin
...........................................................................................................
Devlik: .....................................................................................
.......................................................................................................
...........................................................................................................
Tiroksin: .............................................................................
6. Hormonların özellikleriyle ilgili olarak, aşağıda
verilenlerden hangisi yanlıştır? .......................................................................................................
.......................................................................................................
A) Denetleme ve düzenleme görevi yaparlar. Cücelik: .............................................................................
B) Salgı bezleri tarafından doğrudan kana salgılanır. .......................................................................................................

C) Etkileri kısa sürer. .......................................................................................................
Şeker hastalığı: .....................................................................
D) Doku ve organlara kan ile taşınır.
.......................................................................................................


158

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları



Boşluk Doldurma Doğru-Yanlış

4. Aşağıdaki şekilde oklarla gösterilen iç salgı bezleriyle ilgili boşlukları tamamlayınız. 8. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

c a. Sinir sistemi ve iç salgı bezleri vücudumuzdaki sistemlerin düzenli ve eş güdümlü çalışmasını sağlar.
Adı: b. Erkeklerde cinsiyete ait özellikler ergenlik dönemiyle ortaya çıkar.

a salgıladığı hormon: c. Ergenlik döneminde yaşanan bedensel ve ruhsal değişimler insanlardaki normal gelişim sürecinin bir parçasıdır.
Adı: d. Birey, ergenlik döneminde bağımlılık yapan maddelerden uzak durmalıdır.
salgıladığı hormon: e. Ergenlik döneminde birey hobi edinmemelidir.
f. Ergenlik döneminde kızlarda ve erkeklerde aynı fiziksel değişiklikler gerçekleşir.
d
Adı:
İşaretleme
b salgıladığı hormon:
Adı: 9. Aşağıda verilen fiziksel değişimlerden kız ve erkeklerde ergenlik döneminde ortak görülenleri işaretleyerek be-
salgıladığı hormon: lirtiniz.


e Sivilce oluşumu Bıyık ve sakal Ter ve yağ
Adı: oluşumu salgısının artması

salgıladığı hormon:



Boy ve kütle artışı Adet döneminin Vücut gelişimi
başlaması


5. Heyecan, korku ve öfke durumlarında dolaşım ve 7. Aşağıdaki kavramları açıklayınız.
solunum hızını artıran hormonun adı nedir?
Testis: ............................................................................ Sperm üretiminin Göğüslerin
A) Adrenalin B) Tiroksin ........................................................................................................ Kalça genişlemesi başlaması belirginleşmesi
C) Büyüme D) İnsülin
...........................................................................................................
Devlik: .....................................................................................
.......................................................................................................
........................................................................................................... Eşleştirme
Tiroksin: .............................................................................
6. Hormonların özellikleriyle ilgili olarak, aşağıda 10. Aşağıdaki ifadeleri ergenlik döneminde görülen ruhsal değişimlerle eşleştiriniz.
verilenlerden hangisi yanlıştır? ....................................................................................................... a. Hayal kurma, gün içinde ani duygu değişimi
....................................................................................................... Zihinsel değişim
A) Denetleme ve düzenleme görevi yaparlar. Cücelik: ............................................................................. b. Toplumdaki rolünü belirleme, hayatı ve çevreyi sorgulama Duygusal dalgalanma
B) Salgı bezleri tarafından doğrudan kana salgılanır. ....................................................................................................... c. Kendi başına hareket etme isteği Kimlik arayışı

C) Etkileri kısa sürer. ....................................................................................................... d. Soyut algılama yeteneğinde artış Bağımsızlık arayışı
Şeker hastalığı: .....................................................................
D) Doku ve organlara kan ile taşınır.
.......................................................................................................


158 159

25.Bölüm  GözünYapısıveGözKusurları



SınıfİçiAlıştırmaveUygulamalar


Kılavuz Bilgi


Duyu organlarında uyarıları algılamayı sağlayan özel hücrelere duyu almaçları (duyu reseptörleri) denir. Sinir hücreleri,
duyu almaçları ile alınan uyarıları merkezi sinir sistemine iletir.
Göz, sert tabaka, damar tabaka ve ağ tabaka olmak üzere üç kısımdan oluşur.

Sert tabaka: Gözü dıştan sararak koruyan tabakadır. Beyaz, parlak ve sert yapıdadır. Gözün ön kısmında saydam tabakayı
(korneayı) oluşturur.
Damar tabaka: Sert tabakanın altında kan damarlarının bulunduğu tabakadır. Gözün ön kısmında kalınlaşarak irisi
oluşturur. İris göze rengini veren kısmıdır. İrisin ortasında bulunan açıklığa göz bebeği denir. İris ve göz bebeğinin
arkasında göz merceği bulunur. Göz merceği ışık ışınlarını kırarak ağ tabakaya düşürür.

Doğru-Yanlış

1. Aşağıda verilen bilgilerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

a. Duyu organları, dış ortamdan gelen uyarıları algılamayı sağlar.

b. Duyu organlarının kontrol merkezi beyindir.
c. Göz görmemizi sağlayan duyu organımızdır.

d. Işık olmadan görme olayı gerçekleşir.


Boşluk Doldurma

2. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları doldurunuz.

a. ............................ tabaka gözü en dıştan sararak korur.
b. Kan damarları ..................................................... tabakada bulunur.
c. İris ................................. tabakada bulunur.

d. Duyu organlarında uyarıları algılamayı sağlayan özel hücrelere ................................................... denir.

3. I. Gözü, dıştan saran beyaz renkli, parlak kısımdır. Etkinlik

II. Gözün beslenmesini sağlayan damarların bulundu-
ğu kısımdır. 4. Sert tabaka gözün ön kısmına doğru saydamlaşır ve
kubbemsi bir yapı olan ...................................... oluşturur.
Yukarıdaki özellikler gözün hangi tabakalarına
aittir? Yukarıdaki ifadede boş bırakılan yere aşağıdakiler-
den hangisi yazılmalıdır?
I II
A) Ağ tabaka Sert tabaka A) İris B) Göz merceği
B) Damar tabaka Ağ tabaka
C) Ağ tabaka Damar tabaka C) Kornea D) Göz bebeği
D) Sert tabaka Damar tabaka

160

GözünYapısıveGözKusurları
25.Bölüm  GözünYapısıveGözKusurları



SınıfİçiAlıştırmaveUygulamalar Kılavuz Bilgi


Kılavuz Bilgi Ağ tabaka: Damar tabakanın altında ışığın algılanmasını sağlayan duyu almaçlarının bulunduğu tabakadır. Uyarıları
beyne ileten görme sinirleri ağ tabakada bulunur. Ağ tabakadaki sarı benek (sarı leke), ters görüntünün oluştuğu yerdir.
Duyu organlarında uyarıları algılamayı sağlayan özel hücrelere duyu almaçları (duyu reseptörleri) denir. Sinir hücreleri, Görme sinirlerinin göz yuvarlağından çıktığı yere kör nokta denir.
duyu almaçları ile alınan uyarıları merkezi sinir sistemine iletir. Görme olayının gerçekleşme sırası:
Göz, sert tabaka, damar tabaka ve ağ tabaka olmak üzere üç kısımdan oluşur. Gelen ışık → Kornea → Göz bebeği → Göz merceği → Sarı leke → Görme sinirleri → Beyin

Sert tabaka: Gözü dıştan sararak koruyan tabakadır. Beyaz, parlak ve sert yapıdadır. Gözün ön kısmında saydam tabakayı Göze gelen ışık sırasıyla kornea ve göz merceğinde kırılmaya uğrar.
(korneayı) oluşturur.
Damar tabaka: Sert tabakanın altında kan damarlarının bulunduğu tabakadır. Gözün ön kısmında kalınlaşarak irisi
oluşturur. İris göze rengini veren kısmıdır. İrisin ortasında bulunan açıklığa göz bebeği denir. İris ve göz bebeğinin Boşluk Doldurma
arkasında göz merceği bulunur. Göz merceği ışık ışınlarını kırarak ağ tabakaya düşürür.
5. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız. 8. Göze giren ışık miktarına göre büyüyüp küçülen
yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru-Yanlış a. Işığın kırılarak göze girmesini ............................ sağlar.
1. Aşağıda verilen bilgilerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz. b. Gözün renkli kısmına ...................... denir. A) İris B) Göz bebeği
c. Göz bebeği karanlıkta ...................... . C) Kornea D) Göz merceği
a. Duyu organları, dış ortamdan gelen uyarıları algılamayı sağlar.
d. Görüntü sarı benekte ...................... şekilde oluşur.
b. Duyu organlarının kontrol merkezi beyindir.
e. Göze gelen ışık damar tabakada ........................................ kırılır.
c. Göz görmemizi sağlayan duyu organımızdır.
f. Görme sinirleri ................................ tabakada bulunur.
d. Işık olmadan görme olayı gerçekleşir.


Boşluk Doldurma
Doğru-Yanlış Etkinlik
2. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları doldurunuz.

a. ............................ tabaka gözü en dıştan sararak korur. 6. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) 9. Aşağıda verilen göz tabakalarının özelliklerini
olduğunu belirtiniz. yazınız.
b. Kan damarları ..................................................... tabakada bulunur.
a. Göz bebeği ışığı kırarak ağ tabakaya geçirir.
c. İris ................................. tabakada bulunur. a) Sert tabaka: ...............................................................................
b. İris ve göz bebeği damar tabakada bulunur.
d. Duyu organlarında uyarıları algılamayı sağlayan özel hücrelere ................................................... denir. ....................................................................................................................
c. Göz merceğinden geçen ışık ışını sarı beneğe düşer. ....................................................................................................................
3. I. Gözü, dıştan saran beyaz renkli, parlak kısımdır. Etkinlik d. İrisin ortasındaki açıklığa göz bebeği denir. ....................................................................................................................

II. Gözün beslenmesini sağlayan damarların bulundu- b) Damar tabaka: .........................................................................
ğu kısımdır. 4. Sert tabaka gözün ön kısmına doğru saydamlaşır ve
kubbemsi bir yapı olan ...................................... oluşturur. ....................................................................................................................
Yukarıdaki özellikler gözün hangi tabakalarına ....................................................................................................................
aittir? Yukarıdaki ifadede boş bırakılan yere aşağıdakiler- 7. Göze gelen ışık ilk önce hangi yapıyla karşılaşır? ....................................................................................................................
den hangisi yazılmalıdır?
I II c) Ağ tabaka: ...................................................................................
A) Ağ tabaka Sert tabaka A) İris B) Göz merceği A) İris B) Göz merceği
B) Damar tabaka Ağ tabaka C) Kornea D) Göz bebeği ....................................................................................................................
C) Ağ tabaka Damar tabaka C) Kornea D) Göz bebeği ....................................................................................................................
D) Sert tabaka Damar tabaka ....................................................................................................................

160 161

GözünYapısıveGözKusurları




Kılavuz Bilgi


Bir cisimden gelen ışık ışınları beyindeki görme merkezine ulaştığında görme olayı gerçekleşir.
Miyop: Bu göz kusuruna sahip kişiler uzağı iyi göremezler. Kalın kenarlı merceğin kullanıldığı gözlük ya da lensler ile
düzeltilir.
Hipermetrop: Bu göz kusuruna sahip kişiler yakını iyi göremezler. İnce kenarlı merceğin kullanıldığı gözlük ya da lensler
ile düzeltilir.
Astigmatlık: Göz merceği ya da kornea üzerindeki bozulmalar sonucu oluşur.
Şaşılık: Gözü hareket ettiren kasların uyumsuz çalışmasıdır.
Katarakt: Genellikle yaşlılarda göz merceğinin saydamlığını kaybetmesi sonucu oluşur.





Doğru-Yanlış

10. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

a. Cisimlerden gelen ışık ışınları, saydam tabakada kırılarak göz bebeğinden geçer.

b. Göz merceği saydam yapıya sahiptir.
c. Kör noktada görüntü oluşmaz.

d. Göz merceği ince kenarlı mercektir.
e. Göz merceği, göz bebeğinden gelen ışınları kırarak sarı lekede ters görüntünün oluşmasını sağlar.

f. Görme sinirleri damar tabakada bulunur.



11. Gözde duyu almaçlarının bulunduğu kısım aşağıda- 12. 1. Sert tabaka
kilerden hangisidir? 2. Damar tabaka

3. Ağ tabaka
A) Sarı benek B) İris
Yukarıda verilen gözün kısımlarının içten dışa doğru
C) Kornea D) Göz merceği
sıralanışı hangisidir?

A) 1-2-3 B) 3-1-2
Boşluk Doldurma
C) 2-3-1 D) 3-2-1
13. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.

a. Göze giren ışınlar kornea tabakasında ve ........................................................................ kırılmaya uğrar.

b. Sarı lekeye ters düşen görüntü .......................................... tarafından düzeltilir.
c. Gözün renkli kısmına .......................................... denir.
d. Gözün beslenmesini .......................................... tabaka sağlar.

162

GözünYapısıveGözKusurları




Kılavuz Bilgi YazılıyaHazırlıkveÖdevSoruları


Bir cisimden gelen ışık ışınları beyindeki görme merkezine ulaştığında görme olayı gerçekleşir. Boşluk Doldurma
Miyop: Bu göz kusuruna sahip kişiler uzağı iyi göremezler. Kalın kenarlı merceğin kullanıldığı gözlük ya da lensler ile
düzeltilir. 1. Aşağıdaki göz şeklinde boş bırakılan yapıların isimlerini yazınız.
Hipermetrop: Bu göz kusuruna sahip kişiler yakını iyi göremezler. İnce kenarlı merceğin kullanıldığı gözlük ya da lensler
ile düzeltilir.
Astigmatlık: Göz merceği ya da kornea üzerindeki bozulmalar sonucu oluşur. e. ...........................
Şaşılık: Gözü hareket ettiren kasların uyumsuz çalışmasıdır.
Katarakt: Genellikle yaşlılarda göz merceğinin saydamlığını kaybetmesi sonucu oluşur.

a. ...........................
f. ..........................
Doğru-Yanlış

10. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
b. ...........................
a. Cisimlerden gelen ışık ışınları, saydam tabakada kırılarak göz bebeğinden geçer.

b. Göz merceği saydam yapıya sahiptir.
c. ..........................
c. Kör noktada görüntü oluşmaz.

d. Göz merceği ince kenarlı mercektir.
e. Göz merceği, göz bebeğinden gelen ışınları kırarak sarı lekede ters görüntünün oluşmasını sağlar. d. ..........................

f. Görme sinirleri damar tabakada bulunur.
2. Görme olayında ışığın izlediği yolu gösteren aşağıdaki şemada belirtilen boşlukları tamamlayınız.

11. Gözde duyu almaçlarının bulunduğu kısım aşağıda- 12. 1. Sert tabaka Gelen ışık a. Göz bebeği b. Sarı leke Görme
kilerden hangisidir? 2. Damar tabaka sinirleri

3. Ağ tabaka
A) Sarı benek B) İris
Yukarıda verilen gözün kısımlarının içten dışa doğru
C) Kornea D) Göz merceği
sıralanışı hangisidir? c.
3. Damar tabakayla ilgili
A) 1-2-3 B) 3-1-2 I. İris ve göz bebeğinin bulunduğu tabakadır.
Boşluk Doldurma II. Gözün en iç tabakasıdır.
C) 2-3-1 D) 3-2-1
III. Göze rengini veren yapı burada bulunur.
13. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
a. Göze giren ışınlar kornea tabakasında ve ........................................................................ kırılmaya uğrar.
A) Yalnız I B) I ve II
b. Sarı lekeye ters düşen görüntü .......................................... tarafından düzeltilir.
C) I ve III D) II ve III
c. Gözün renkli kısmına .......................................... denir.
d. Gözün beslenmesini .......................................... tabaka sağlar.

162 163

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları



4. I. Göz merceği
7. Aşağıda verilen göz kısımlarının özelliklerini
II. Görme sinirleri yazınız.

III. Saydam tabaka Sert tabaka: ................................................................................
Cisimlerin görülmesi sırasında, yukarıdaki yapılar ...........................................................................................................
hangi sıra ile görev yapar? ...........................................................................................................
Damar tabaka: ............................................................................
A) III, II, I B) I, II, III .............................................................................................................
C) II, I, III D) III, I, II .............................................................................................................





Doğru-Yanlış

5. Aşağıda verilen ifadelerden doğru olanları “4” ile
işaretleyerek belirtiniz. 8. Göz sağlığını korumak için yapılması gerekenler-

a. Kornea gözün renkli kısmıdır. den dördünü yazınız.
b. Kataraktın tedavisi vardır. a. ........................................................................................................
.............................................................................................................
c. Şaşılık ameliyatla düzeltilebilir.
b. ........................................................................................................
d. İriste bulunan kaslar göz bebeğinin büyüklüğünü .............................................................................................................
ayarlar.
c. ........................................................................................................
e. Görme sinirleri sert tabakada bulunur.
.............................................................................................................
f. Kör noktaya ışık düşmez.
d. ........................................................................................................
g. Göz merceği ince kenarlı mercektir. .............................................................................................................









6. I. Korneanın bulunduğu kısımdır.
9. Aşağıdaki göz kusurlarının tedavi yöntemlerini
II. Cismin ters görüntüsünün oluştuğu yerdir.
yazınız.
Yukarıdaki özelliklere sahip olan göz yapıları han-
gisinde verilmiştir? Katarakt: .......................................................................................
............................................................................................................
I II Miyop: .........................................................................................
A) Ağ tabaka Sarı leke ..........................................................................................................

B) Damar tabaka İris Hipermetrop: ...........................................................................
...........................................................................................................
C) Sert tabaka Sarı leke
Astigmatizm: ............................................................................
D) Göz bebeği Ağ tabaka
...........................................................................................................

164

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları



4. I. Göz merceği Tanılayıcı Dallanmış Ağaç
7. Aşağıda verilen göz kısımlarının özelliklerini
II. Görme sinirleri yazınız.
10. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlenildiğinde hangi çıkışa ulaşılır?
III. Saydam tabaka Sert tabaka: ................................................................................
Cisimlerin görülmesi sırasında, yukarıdaki yapılar ...........................................................................................................
hangi sıra ile görev yapar? ........................................................................................................... D
Damar tabaka: ............................................................................ Y
A) III, II, I B) I, II, III .............................................................................................................
C) II, I, III D) III, I, II ............................................................................................................. D
Ağ tabakada ışığa duyarlı
almaçların bulunduğu yer
kör noktadır. Y
D D
Doğru-Yanlış
Y
Duyu almaçlarıyla alınan
5. Aşağıda verilen ifadelerden doğru olanları “4” ile ışık, sinirlerle beynin
işaretleyerek belirtiniz. 8. Göz sağlığını korumak için yapılması gerekenler- görme merkezine taşınır.

a. Kornea gözün renkli kısmıdır. den dördünü yazınız.
D
b. Kataraktın tedavisi vardır. a. ........................................................................................................ Y
............................................................................................................. D Y
c. Şaşılık ameliyatla düzeltilebilir.
b. ........................................................................................................
d. İriste bulunan kaslar göz bebeğinin büyüklüğünü .............................................................................................................
ayarlar. Y
c. ........................................................................................................ D
e. Görme sinirleri sert tabakada bulunur.
.............................................................................................................
f. Kör noktaya ışık düşmez. Y
d. ........................................................................................................
g. Göz merceği ince kenarlı mercektir. .............................................................................................................

11. Duyu almaçlarının ağ tabakada yoğun olarak bu- 13. Aşağıdaki açıklamaların ait olduğu kavramları
lunduğu yer hangisidir? yazınız.
A) Sarı benek B) Göz merceği
a. ............................: Gözün renkli kısmıdır.
C) Göz bebeği D) İris
6. I. Korneanın bulunduğu kısımdır.
9. Aşağıdaki göz kusurlarının tedavi yöntemlerini
II. Cismin ters görüntüsünün oluştuğu yerdir.
yazınız. 12. I. Cisimlerden yansıyan ışık ışınları korneada kırılır ve
Yukarıdaki özelliklere sahip olan göz yapıları han- b. ............................: Gözü besleyen tabakadır.
gisinde verilmiştir? Katarakt: ....................................................................................... göz bebeğinden geçer.
............................................................................................................ II. Görüntü beyinde düzeltilerek algılanır.
I II Miyop: ......................................................................................... Yukarıda verilen ifadelerle ilgili, hangisi doğrudur?
A) Ağ tabaka Sarı leke .......................................................................................................... c. ............................: Uzağı görememe hastalığıdır.
A) I doğru, II yanlış B) I yanlış, II doğru
B) Damar tabaka İris Hipermetrop: ...........................................................................
........................................................................................................... C) İkisi de doğru D) İkisi de yanlış
C) Sert tabaka Sarı leke
Astigmatizm: ............................................................................ d. ............................: Kör noktanın bulunduğu tabakadır.
D) Göz bebeği Ağ tabaka
...........................................................................................................

164 165

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları



Yapılandırılmış Grid

14. Aşağıda verilmiş yapılandırılmış Grid’de kutucuk numaralarını kullanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.


1 2 3 4
İris Beyin Sert tabaka Göz merceği



5 6 7 8
Kör nokta Katarakt Şaşılık Damar tabaka



9 10 11 12
Sinir hücresi Kornea Sarı leke Miyop




a. Görme sinirlerinin göz yuvarlağında çıktığı yapı hangisidir?

b. İrisin arkasında bulunan yapı hangisidir?
c. Göze giren ışık miktarını ayarlayan renki kısım hangisidir?
d. Göze gelen ışığın ilk kez kırıldığı yapı hangisidir?
e. Göz merceğinin saydamlığını yitirmesi sonucu oluşan göz kusuru hangisidir?
f. Gözün en dışındaki tabakası hangisidir?
g. Kalın kenarlı mercekle düzeltilen göz kusuru hangisidir?
h. Gözü hareket ettiren kasların uyumsuz çalışması sonucu oluşan göz kusuru hangisidir?






15. Cisimlerden gelen ışık ışınları aşağıdaki yapıların 17. Görme olayı sırasında gerçekleşen olayları yazı-
hangisinden daha önce geçer? nız.

A) Kornea B) Sarı leke a. ........................................................................................................
C) Göz merceği D) İris ............................................................................................................
b. ........................................................................................................
............................................................................................................

c. ........................................................................................................
............................................................................................................
16. Aşağıdaki hastalıkların hangisi merceğin saydamlı- d. .......................................................................................................
ğını kaybetmesi ile oluşan göz kusurudur? .............................................................................................................

A) Miyop B) Hipermetrop e. ........................................................................................................
C) Astigmatizm D) Katarakt ............................................................................................................


166

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
26.Bölüm KULAK, DİL, BURUN VE DERİ


Yapılandırılmış Grid
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
14. Aşağıda verilmiş yapılandırılmış Grid’de kutucuk numaralarını kullanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Kılavuz Bilgi
1 2 3 4
İris Beyin Sert tabaka Göz merceği Kulak, seslerin işitilmesini ve dengemizi sağlar. Dış kulak, orta kulak ve iç kulak olmak üzere üç kısımdan oluşur. Dış
kulakta kulak kepçesi, kulak yolu ve kulak zarı vardır. Dış kulak, ses dalgalarını toplayarak orta kulağa iletir. Kulak kepçesi
kıkırdak yapıdadır ve ses dalgalarını kulak yoluna iletir. Kulak yolunda salgılanan salgı ve burada bulunan ince tüyler
5 6 7 8 kulağa giren yabancı maddeleri tutar.
Kör nokta Katarakt Şaşılık Damar tabaka Orta kulakta çekiç, örs, üzengi kemikleri ve östaki borusu vardır. Östaki borusu ile orta kulak ağız boşluğuna uzanır.
Dış ortamdan gelen hava basıncı ile orta kulaktaki hava basıncı östaki borusu ile dengelenir.

İç kulakta salyangoz, oval pencere ve yarım daire kanalları bulunur. Yarım daire kanalları beyincikle birlikte vücudun
9 10 11 12
dengesini sağlar. Duyu almaçları salyangozun içindedir. İşitme sinirleri iç kulakta bulunur.
Sinir hücresi Kornea Sarı leke Miyop



Doğru-Yanlış
a. Görme sinirlerinin göz yuvarlağında çıktığı yapı hangisidir?
b. İrisin arkasında bulunan yapı hangisidir? 1. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) 2. 1. Üzengi
c. Göze giren ışık miktarını ayarlayan renki kısım hangisidir? olduğunu belirtiniz.
2. Çekiç
d. Göze gelen ışığın ilk kez kırıldığı yapı hangisidir?
a. İşitme organımız kulaktır.
e. Göz merceğinin saydamlığını yitirmesi sonucu oluşan göz kusuru hangisidir? 3. Örs
b. Kulağın vücudun dengesinde de görevi vardır.
f. Gözün en dışındaki tabakası hangisidir? Kulakta bulunan yukarıdaki kemiklerden titreşimin
c. Çekiç, örs ve üzengi kemikleri vücudumuzdaki en iletim sırası aşağıdakilerden hangisidir?
g. Kalın kenarlı mercekle düzeltilen göz kusuru hangisidir?
büyük kemiklerdir.
h. Gözü hareket ettiren kasların uyumsuz çalışması sonucu oluşan göz kusuru hangisidir? A) 1, 2, 3 C) 3, 2, 1
d. Kulakta dış, orta ve iç kulak olmak üzere üç bölüm B) 2, 1, 3 D) 2, 3, 1
vardır.



15. Cisimlerden gelen ışık ışınları aşağıdaki yapıların 17. Görme olayı sırasında gerçekleşen olayları yazı-
hangisinden daha önce geçer? nız. Boşluk Doldurma Etkinlik

A) Kornea B) Sarı leke a. ........................................................................................................ 3. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayı- 4. Şekilde gösterilen duyu organımıza ait yapıları tablo
C) Göz merceği D) İris ............................................................................................................ nız. üzerinde gösteriniz.
b. ........................................................................................................ a. ...................................................., titreşerek ses dalgalarını
............................................................................................................ orta kulağa ileten yapıdır. KULAK

c. ........................................................................................................ b. Östaki borusu ................................... kulakta bulunur.
............................................................................................................ kısmıdır kısmıdır kısmıdır
c. İşitme sinirleri ................................... kulakta bulunur.
16. Aşağıdaki hastalıkların hangisi merceğin saydamlı- d. .......................................................................................................
ğını kaybetmesi ile oluşan göz kusurudur? ............................................................................................................. d. ............................................................. beyincik ile birlikte
çalışarak vücudun dengesini sağlar
A) Miyop B) Hipermetrop e. ........................................................................................................
C) Astigmatizm D) Katarakt ............................................................................................................


166 167

Kulak, Dil, Burun ve Deri




Kılavuz Bilgi


Deri vücudumuzun dışını kaplayan duyu organıdır. Cisimlerin sıcaklık, sertlik, yumuşaklık gibi özelliklerini algılamamızı
sağlar.
Deri, üst deri ve alt deri olmak üzere iki kısımdan oluşur.
Üst deri: Bu tabakanın üst bölümü ölü hücrelerden oluşur. Alt bölümündeki hücreler ise canlıdır ve deriye rengini veren
özel hücreler burada bulunur.
Alt deri: Alt deri üst derinin altındaki kalın tabakadır. Ter bezleri, kıl kökleri, yağ tabakası, kan damarları ve duyu almaçları
alt deride bulunur. Alt derideki ter bezleri terin vücut dışına atılmasını; yağ tabakası vücut ısısının korunmasını ve nemli
kalmasını sağlar.
Tüm vücudumuzu saran deri vücudu dış etkilere ve mikroorganizmalara karşı korur. Derinin her yerinde aynı oranda
duyu almacı bulunmaz. Bu nedenle uyarılar vücudun her yerinde aynı hissedilmez.



Boşluk Doldurma


5. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayı- 7. Aşağıdaki yapılardan hangisi alt deride bulunmaz?
nız.
A) Kan damarları B) Renk pigmentleri
a. ...................... vücudumuzun en büyük duyu organıdır. C) Kıl kökleri D) Ter bezleri

b. Deri ...................... kısımdan oluşur.
Doğru-Yanlış
c. Deri vücudumuzu ...................... sarar.

d. Deriden alınan uyartılar .................................... tarafından 8. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y)
değerlendirilir. olduğunu belirtiniz.

a. Üst deri tamamen canlı hücrelerden oluşur.
Etkinlik
b. Deri vücut sıcaklığının düzenlenmesine yardımcı
6. Aşağıda verilen şemadaki boşluklara alt ve üst de- olur.
ride bulunan yapıları yazınız.
c. Yağ tabakası alt deride bulunur.
d. Alt deri üst deriye göre daha kalındır.
DERİ





9. Deri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi hatalıdır?
Alt Deri Üst Deri
A) Deri üzerindeki duyu reseptörleri sıcaklık ve basıncı
................................. ................................. algılar.
................................. ................................. B) Üst derinin üst bölümü ölü hücrelerden oluşur.
................................. C) Solunuma yardımcı olur.
................................. D) Vücudun en küçük duyu organıdır.
.................................

168

Kulak, Dil, Burun ve Deri Kulak, Dil, Burun ve Deri




Kılavuz Bilgi Kılavuz Bilgi


Deri vücudumuzun dışını kaplayan duyu organıdır. Cisimlerin sıcaklık, sertlik, yumuşaklık gibi özelliklerini algılamamızı Dil: Tat almayı ve konuşmayı sağlayan duyu organımızdır. Dilin yüzeyindeki tat tomurcuklarında tatları algılamayı sağlayan
sağlar. tat almaçları bulunur. Bu almaçlar acı, tatlı, tuzlu ve ekşi tatları algılamamızı sağlar. Tatlar dilin farklı bölgelerindeki tat
Deri, üst deri ve alt deri olmak üzere iki kısımdan oluşur. almaçları ile algılanır. Dilin uç kısmı tatlı, ön yan kısmı tuzlu, arka yan kısmı ekşi ve arka kısmı acı tatları daha iyi algılar.
Her tat almacı yoğun olarak algıladığı tadın dışında diğer tatları da algılar.
Üst deri: Bu tabakanın üst bölümü ölü hücrelerden oluşur. Alt bölümündeki hücreler ise canlıdır ve deriye rengini veren
özel hücreler burada bulunur. Tat alma olayının gerçekleşmesi için besinlerin tükürük sıvısında çözünmesi gerekir. Besinler çözündüğünde tat tomur-
cuklarındaki almaçlarda uyartı oluşur ve sinir hücreleri ile beyne taşınır. Beyinde tat algılanır.
Alt deri: Alt deri üst derinin altındaki kalın tabakadır. Ter bezleri, kıl kökleri, yağ tabakası, kan damarları ve duyu almaçları
alt deride bulunur. Alt derideki ter bezleri terin vücut dışına atılmasını; yağ tabakası vücut ısısının korunmasını ve nemli Burun koku alma organımızdır. Burundaki mukus ve kıllar havayı temizler. Kan damarları havanın ısıtılmasını sağlar. Sarı
kalmasını sağlar. bölgedeki almaçlar kokunun algılanmasını sağlar.
Tüm vücudumuzu saran deri vücudu dış etkilere ve mikroorganizmalara karşı korur. Derinin her yerinde aynı oranda Koku alma ve tat alma organlarımız birlikte çalışır. Kokusunu algılayamadığımız besinlerin tadını da algılayamayız.
duyu almacı bulunmaz. Bu nedenle uyarılar vücudun her yerinde aynı hissedilmez.


10. Tat alma olayı ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden Doğru-Yanlış
Boşluk Doldurma hangisi hatalıdır?

A) Ağızdaki besinler tükürükte çözünür. 13. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y)
5. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayı- 7. Aşağıdaki yapılardan hangisi alt deride bulunmaz? olduğunu belirtiniz.
nız. B) Tat alma sinirleri uyarılıdır.
A) Kan damarları B) Renk pigmentleri
a. ...................... vücudumuzun en büyük duyu organıdır. C) Kıl kökleri D) Ter bezleri C) Sinirler uyarıyı beyincikteki merkeze iletir. a. Koku alma organımız burundur.

b. Deri ...................... kısımdan oluşur. D) Uyartı değerlendirilir ve tat olarak algılanır. b. Burun kemik ve kıkırdaktan oluşur.
Doğru-Yanlış
c. Deri vücudumuzu ...................... sarar. c. Dışarıdan alınan hava burun aracılığıyla temizlenir.

d. Deriden alınan uyartılar .................................... tarafından 8. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) d. Burundaki koku almaçları sarı lekede bulunur.
değerlendirilir. olduğunu belirtiniz.
Boşluk Doldurma
a. Üst deri tamamen canlı hücrelerden oluşur.
Etkinlik 11. Aşağıda verilen durumların koku alma olayında
b. Deri vücut sıcaklığının düzenlenmesine yardımcı gerçekleşme sırasını yazınız.
6. Aşağıda verilen şemadaki boşluklara alt ve üst de- olur.
ride bulunan yapıları yazınız. 1. Sarı bölgedeki duyu reseptörleri uyarılır.
c. Yağ tabakası alt deride bulunur.
2. Beyinde değerlendirilen uyartı koku olarak algılanır.
d. Alt deri üst deriye göre daha kalındır. Etkinlik
DERİ 3. Koku tanecikleri burundaki mukusta çözünür.

4. Sinir hücreleri uyartıyı beyne taşır. 14. Tat alma olayı nasıl gerçekleşir? Açıklayınız.
........................................
9. Deri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi hatalıdır? ....................................................................................................................
Alt Deri Üst Deri
A) Deri üzerindeki duyu reseptörleri sıcaklık ve basıncı ....................................................................................................................
................................. ................................. algılar. ....................................................................................................................
................................. ................................. B) Üst derinin üst bölümü ölü hücrelerden oluşur. 12. Dilimizin hangi kısmı acıyı daha fazla hisseder? ....................................................................................................................
................................. C) Solunuma yardımcı olur. ....................................................................................................................
A) Uç kısmı B) Ön kenarlar
................................. D) Vücudun en küçük duyu organıdır. C) Arka orta kısmı D) Arka kenarlar
.................................

168 169

Kulak, Dil, Burun ve Deri



Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


Yapılandırılmış Grid

1. Aşağıda verilen Yapılandırılmış Grid’de kutucuk numaralarını kullanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

1 2 3 4
Kulak zarı Üst deri Yarım daire kanalları Ekşi



5 6 7 8
Çekiç Kulak kepçesi Alt deri Örs




9 10 11 12
Tatlı Salyangoz Oval pencere Sarı bölge



a. İşitme sinirleri kulağın hangi kısmında bulunur?
b. Kulakta bulunan küçük kemiklerden en dışta bulunanı hangisidir?

c. Beyincikle birlikte vücutta dengeyi sağlayan kulaktaki yapı hangisidir?

d. Dilin ön ucu hangi tadı daha yoğun algılar?

e. Kulak yolunun bitimindeki sesle titreşen yapı hangisidir?

f. Dışarıdan gelen ses dalgalarını toplayıp kulak yoluna aktaran yapı hangisidir?

2. I II


3. Alt deride bulunan yapıları yazınız.


a. ........................................................................................................
III ............................................................................................................


b. ........................................................................................................
............................................................................................................

Görselleri verilen duyu organlarından hangilerinde c. ........................................................................................................
beyinde uyartıya cevap oluşturulması için kimyasal ............................................................................................................
çözünme gereklidir?

d. .......................................................................................................
A) Yalnız I B) I ve II .............................................................................................................
C) II ve III D) I, II, III

170

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Kulak, Dil, Burun ve Deri

4. Vücudumuzu saran derinin görevleri arasında, aşağıdakilerden hangisi yoktur?
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
A) Vücudu dış etkilerden koruma
Yapılandırılmış Grid B) Vücut ısısını ayarlama
C) Solunum ve boşaltıma yardımcı olma
1. Aşağıda verilen Yapılandırılmış Grid’de kutucuk numaralarını kullanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.
D) Besinlerin tadını alma
1 2 3 4
Kulak zarı Üst deri Yarım daire kanalları Ekşi


Boşluk Doldurma
5 6 7 8
Çekiç Kulak kepçesi Alt deri Örs 5. Aşağıdaki kulak şeklinde oklarla gösterilen yapıların isimlerini yazınız.

g
f
9 10 11 12
Tatlı Salyangoz Oval pencere Sarı bölge



a. İşitme sinirleri kulağın hangi kısmında bulunur? a
b. Kulakta bulunan küçük kemiklerden en dışta bulunanı hangisidir?
e
c. Beyincikle birlikte vücutta dengeyi sağlayan kulaktaki yapı hangisidir?

d. Dilin ön ucu hangi tadı daha yoğun algılar?

e. Kulak yolunun bitimindeki sesle titreşen yapı hangisidir?

f. Dışarıdan gelen ses dalgalarını toplayıp kulak yoluna aktaran yapı hangisidir?

2. I II b c d


3. Alt deride bulunan yapıları yazınız.

6. I. Kulak zarına temas eden kemiğin adıdır. 7. Koku alma olayı ile ilgili,
a. ........................................................................................................
III ............................................................................................................ II. Oval pencereye temas eden kemiğin I. Koku tanecikleri havada yayılarak burun
adıdır. deliklerinden burun boşluğuna geçer.
b. ........................................................................................................ Yukarıda verilen özelliklere sahip kulak II. Sarı benekte mukus salgısında çözünür.
............................................................................................................ yapıları hangisinde verilmiştir?
III. Oluşan uyartı sinirlerle beyne iletilir.
Görselleri verilen duyu organlarından hangilerinde c. ........................................................................................................ I II ifadelerinden hangileri doğrudur?
beyinde uyartıya cevap oluşturulması için kimyasal ............................................................................................................ A) Çekiç Örs
çözünme gereklidir? A) Yalnız I B) I ve II
B) Üzengi Çekiç
d. ....................................................................................................... C) I ve III D) II ve III
A) Yalnız I B) I ve II
............................................................................................................. C) Çekiç Üzengi
C) II ve III D) I, II, III
D) Örs Çekiç
170 171

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları



Tanılayıcı Dallanmış Ağaç

8. Aşağıdaki verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlenildiğinde hangi çıkışa ulaşılır?

D

Y
D



Y
D D
Y






D
Y
D Y



Y
D
Y




Boşluk Doldurma Boşluk Doldurma


9. Aşağıdaki dil görselinde oklarla gösterilen yerlerde 10.
hangi tadı algılayan tat tomurcuklarının yoğun ola- 1. salyangoz 4. ses dalgaları 7. çekiç, örs ve
rak bulunduğunu yazınız. üzengi kemikleri

2. duyu sinirleri
5. kulak zarı
8. beyin
3. kulak yolu
6. kulak kepçesi


İşitme olayında sesin izlediği yolu yukarıda numara-
landırılmış olarak verilen yapıları kullanarak yazınız.

.............................................................................................................
.............................................................................................................
..............................................................................................................






172

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları



Tanılayıcı Dallanmış Ağaç 11. I. Üst deri vücudu ve alt deriyi örten tabakadır. 14. Dış kulak ve orta kulakta bulunan yapıları yazınız.
II. Kan damarları alt deride bulunur. Dış kulak Orta kulak
8. Aşağıdaki verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlenildiğinde hangi çıkışa ulaşılır?
III. Kıl kökleri üst deride bulunur. a. ....................................... ...............................................
D
Deri ile ilgili verilen yukarıdaki ifadelerden hangileri b. ....................................... ...............................................
Y doğrudur? c. ....................................... ...............................................
D
A) Yalnız I B) I ve II d. ....................................... ...............................................
C) I ve III D) II ve III
Y
D D
Y



İşaretleme 15. Aşağıda verilen yapı veya kısımların görevini
yazınız.
D
12. Duyu organlarının sağlığını korumak için alınması
Y gereken önlemlerle ilgili verilen ifadelerden doğru Mukus: ............................................................................................
D Y .............................................................................................................
olanları “4” ile işaretleyerek belirtiniz.
.............................................................................................................

Y a. Kulağımızı herhangi bir cisimle karıştırmamalıyız. Sarı bölge: ........................................................................................
D b. Gürültülü ortamlarda bulunmalıyız. ...............................................................................................................
...............................................................................................................
Y c. Boğaz enfeksiyonlarında doktora başvurmalıyız.
Salyangoz: .......................................................................................
d. Burnumuzu karıştırmamalıyız. ................................................................................................................

e. Burun kıllarını koparmamalıyız. ...............................................................................................................
Boşluk Doldurma Boşluk Doldurma
f. Keskin kokulu maddeleri koklamalıyız. Renk pigmentleri: .........................................................................
9. Aşağıdaki dil görselinde oklarla gösterilen yerlerde 10. g. Derimizdeki çizik ve yaraları dezenfekte etmeliyiz. ................................................................................................................
hangi tadı algılayan tat tomurcuklarının yoğun ola- 1. salyangoz 4. ses dalgaları 7. çekiç, örs ve ................................................................................................................
rak bulunduğunu yazınız. üzengi kemikleri

2. duyu sinirleri
5. kulak zarı İşaretleme
8. beyin
3. kulak yolu 16. Aşağıdakilerden kulağa ait olanları “8” ile işaret-
6. kulak kepçesi 13. Dil ile ilgili aşağıdaki verilen ifadelerden hangisi leyerek belirtiniz.
yanlıştır?

İşitme olayında sesin izlediği yolu yukarıda numara- a. Sarı leke
landırılmış olarak verilen yapıları kullanarak yazınız. A) Tat almayı ve konuşmayı sağlar. b. Ağ tabaka

............................................................................................................. B) Yüzeyinde dağılmış olarak tat tomurcukları bulunur. c. Kulak zarı
............................................................................................................. C) Tat almaçları yoğun olarak algıladıkları tadın dışında d. İris
.............................................................................................................. diğer tatları algılayamaz.
e. Örs
D) Ön uç kısmı tatlı tatları daha yoğun algılar.
f. Kör nokta


172 173

27.Bölüm Sistemlerin Sağlığı



Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi

Büyüme hormonunun eksikliğinde cücelik, fazlalığında ise devlik meydana gelir.

Şeker hastalığı: Vücutta glikoz kullanımının aksamasına bağlı olarak şeker miktarının yükselmesi hastalığıdır. İdrarla
glikoz atımı gerçekleşir. Vücut hücreleri kandan yeterli glikozu alamaz.

Guatr: Vücuduna yeterli iyot almayan kişilerde tiroit bezi tiroksin hormonu salgılamak için normalden fazla çalışır ve
büyür. Bu hastalığa guatr denir.

Kemik kırılmaları: Çarpmalar ve kazalar sonucunda kemik dokusu bütünlüğünün bozulmasıdır. Dokuların zayıflaması
sonucu kendi kendine de meydana gelebilir.

Romatizma: Hareketsiz kişilerde görülen eklemlerde meydana gelen kireçlenme hastalığıdır. Kireçlenmelerin olduğu
bölgelerde ağrı oluşur.


İshal: Mikroorganizmalar, kalın bağırsağın iç yüzeyini zedelediğinde bağırsak hareketi hızlanır ve bağırsağın içindeki
maddeler bol su ile dışarı atılır. Bu duruma ishal adı verilir.



Boşluk Doldurma

1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.

a. Tiroit bezinin tiroksin hormonunu salgılamak için fazla çalışması sonucu oluşan hastalığa ..................................... denir.

b. Kalın bağırsağın iç yüzeyinin zedelenmesi sonucu bağırsak hareketinin hızlanarak maddelerin bol su ile dışarı atılmasına
..................................... denir.


c. Kazalar ve çarpmalar sonucu kemik doku bütünlüğünün bozulmasına ................................................................ denir.

d. ..................................... hastalığı, idrarla glikozun atıldığı hormonal bir hastalıktır.


e. Büyüme hormonu fazla salgılandığında ..................................... meydana gelir.


f. ..................................... hareketsiz kişilerde görülen eklemlerin kireçlenmesiyle oluşan hastalıktır.


g. Büyüme hormonunun az salgılanması sonucu ..................................... meydana gelir.

h. Kemiklerde kireçlenmelerin olduğu bölgelerde ................................ oluşur.


ı. Vücuduna yeterli ................................... almayan kişilerde guatr hastalığı oluşur.




174

27.Bölüm Sistemlerin Sağlığı Sistemlerin Sağlığı


Kılavuz Bilgi
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Ülser: Mide iç yüzeyini kaplayan mukoza tabakasının zararlı gıda tüketimiyle bozulması sonucu oluşan hastalıktır.
Kılavuz Bilgi
Kanser: Bir organ veya dokudaki hücrelerin düzensiz olarak bölünüp çoğalmasıyla oluşan kötü huylu urlardır.
Büyüme hormonunun eksikliğinde cücelik, fazlalığında ise devlik meydana gelir.

Sarılık: Karaciğer tarafından vücuttan atılan bilirubin maddesinin vücutta birikmesi sonucunda derinin ve göz aklarının
Şeker hastalığı: Vücutta glikoz kullanımının aksamasına bağlı olarak şeker miktarının yükselmesi hastalığıdır. İdrarla

glikoz atımı gerçekleşir. Vücut hücreleri kandan yeterli glikozu alamaz. sarı renk almasıdır.

Anemi: Kandaki kırmızı kan hücreleri sayısının azalmasıyla oluşan hastalıktır.
Guatr: Vücuduna yeterli iyot almayan kişilerde tiroit bezi tiroksin hormonu salgılamak için normalden fazla çalışır ve

büyür. Bu hastalığa guatr denir.
Zatürre: Akciğerlerin iltihaplanması hastalığıdır.

Kemik kırılmaları: Çarpmalar ve kazalar sonucunda kemik dokusu bütünlüğünün bozulmasıdır. Dokuların zayıflaması Grip: Virüslerin neden olduğu solunum yolu hastalığıdır.
sonucu kendi kendine de meydana gelebilir.

Böbrek taşı: İdrarda çözünemeyen ve atılamayan bazı minerallerin bir araya gelerek böbrek taşı oluşturmasıdır.

Romatizma: Hareketsiz kişilerde görülen eklemlerde meydana gelen kireçlenme hastalığıdır. Kireçlenmelerin olduğu
bölgelerde ağrı oluşur. Böbrek yetmezliği: Böbreklerin kandaki atık, zararlı maddeleri süzememesi sonucu oluşur. Böbreğin yerine getireme-
diği süzme işlemi diyaliz cihazıyla gerçekleştirilir.

İshal: Mikroorganizmalar, kalın bağırsağın iç yüzeyini zedelediğinde bağırsak hareketi hızlanır ve bağırsağın içindeki
maddeler bol su ile dışarı atılır. Bu duruma ishal adı verilir. Nefrit: Böbreklerin iltihaplanmasıdır.


Boşluk Doldurma
Tanılayıcı Dallanmış Ağaç
1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.

a. Tiroit bezinin tiroksin hormonunu salgılamak için fazla çalışması sonucu oluşan hastalığa ..................................... denir. 2. Aşağıda verilen özelliklerin hangi hastalığa ait olduğu seçilerek ilerlenildiğinde hangi çıkışa ulaşılır?

b. Kalın bağırsağın iç yüzeyinin zedelenmesi sonucu bağırsak hareketinin hızlanarak maddelerin bol su ile dışarı atılmasına Akciğerin iltihaplanması hastalığıdır.
..................................... denir. Astım Zatürre


c. Kazalar ve çarpmalar sonucu kemik doku bütünlüğünün bozulmasına ................................................................ denir.
Kandaki kırmızı kan hücreleri Mide iç yüzeyini kaplayan mukoza
sayısının azalması sonucu oluşan tabakasının bozulması sonucu
d. ..................................... hastalığı, idrarla glikozun atıldığı hormonal bir hastalıktır. hastalıktır. oluşur.

kanser anemi ülser sarılık
e. Büyüme hormonu fazla salgılandığında ..................................... meydana gelir.
1. çıkış 2. çıkış 3. çıkış 4. çıkış
f. ..................................... hareketsiz kişilerde görülen eklemlerin kireçlenmesiyle oluşan hastalıktır. Test


g. Büyüme hormonunun az salgılanması sonucu ..................................... meydana gelir. 3. Boşaltım sistemi hastalıklarıyla ilgili,
I. İdrarda çözünemeyen ve atılamayan bazı mineraller böbrek taşı oluşturur.
h. Kemiklerde kireçlenmelerin olduğu bölgelerde ................................ oluşur.
II. Böbreklerin, kandaki zararlı maddeleri süzme işlevini yerine getirememesine böbrek yetmezliği adı verilir.
III. Böbrek yetmezliğinde, diyaliz cihazı ile kandaki atık maddeler süzülür.
ı. Vücuduna yeterli ................................... almayan kişilerde guatr hastalığı oluşur.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III

174 175

Sistemlerin Sağlığı



Kılavuz Bilgi

Bilinçsiz ilaç kullanımı insan sağlığını olumsuz etkiler; hatta bazen telafisi mümkün olmayan sağlık sorunlarına yol
açabilir.

Bilinçsizce alınan ağrı kesici ve antibiyotikler; mide rahatsızlıklarına, karaciğer fonksiyonlarının bozulmasına, karaciğer
yetmezliğine neden olabilir.

Bir ilaç bir hastalık için bir kişiye verilirken, aynı hastalık için başka bir kişiye verilmemesi gerekebilir. Bireylerin bazı
maddelere karşı duyarlılıkları, alerji durumları ve ilaç dozu farklılık gösterebilir. Bu nedenle ilaç alımı, sadece doktor
muayenesi ve tetkikleri sonucuna göre yapılmalıdır.


İlaç kullanırken; son kullanma tarihine, hekim tarafından reçete edilmesine, doğru zamanda yeterli dozda alınmasına
ve tedavi sonuna kadar kullanımına dikkat edilmelidir. Ayrıca ilaçlar çocukların ulaşamayacağı yerlerde saklanmalıdır.







Doğru-Yanlış
4. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

a. İlaçların rastgele kullanımı insan sağlığına ciddi zararlar verebilir.

b. Bilinçsizce alınan ilacın mide rahatsızlıklarına yol açabilir.

c. Bir kişiye verilen ilacın, aynı hastalık için başka bir kişiye de verilmesi her zaman uygundur.

d. İlaç alımında kişilerin alerjik durumlarının dikkate alınmasına gerek yoktur.


e. İlaçlar çocukların ulaşamayacakları yerlerde saklanmalıdır.

f. Son kullanma tarihi geçen ilaçlar kullanılmamalıdır.

g. Yeterli dozda ve doğru zamanda ilaç kullanılmalıdır.

h. İlaçlar tedavi sonuna kadar kullanılmamalıdır.

ı. Rastgele antibiyotik alınmasında sakınca yoktur.

i. Rastgele kullanılan ağrı kesicilerin mideye ve karaciğer fonksiyonlarında bozulmalara neden olabileceği unutul-
mamalıdır.

j. İlaç yazmak sadece hekimlerin görevidir.

k. İlaç dozu ve kullanım dozu her birey için aynıdır.


l. Çevremizdeki kişilerin rastgele önerdiği ilaçlar kullanılmamalıdır.



176

Sistemlerin Sağlığı Sistemlerin Sağlığı



Kılavuz Bilgi Kılavuz Bilgi


Bilinçsiz ilaç kullanımı insan sağlığını olumsuz etkiler; hatta bazen telafisi mümkün olmayan sağlık sorunlarına yol Sigara ve alkol gibi alışkanlıklar hem kendi vücudumuza hem de çevremizdekilere zarar verir.
açabilir.
Uzmanlar sigaradaki zararlı maddelerin 4000’den fazla olduğu ve bu maddelerin yaklaşık 80 tanesinin kansere neden
Bilinçsizce alınan ağrı kesici ve antibiyotikler; mide rahatsızlıklarına, karaciğer fonksiyonlarının bozulmasına, karaciğer olduğunu tespit etmiştir.

yetmezliğine neden olabilir.
Sigara kullanımı, solunum sistemi hastalıkları başta olmak üzere görme bozukluğu, kanser, sindirim zorluğu, gastrit gibi

Bir ilaç bir hastalık için bir kişiye verilirken, aynı hastalık için başka bir kişiye verilmemesi gerekebilir. Bireylerin bazı bir çok hastalığa neden olur.
maddelere karşı duyarlılıkları, alerji durumları ve ilaç dozu farklılık gösterebilir. Bu nedenle ilaç alımı, sadece doktor
muayenesi ve tetkikleri sonucuna göre yapılmalıdır. Sigaradaki nikotin bağımlılık yapar.


İlaç kullanırken; son kullanma tarihine, hekim tarafından reçete edilmesine, doğru zamanda yeterli dozda alınmasına Sigara kullanımı vücutta yorgunluk, ruhsal gerilim, stres, performans düşüklüğü, reflekslerde zayıflama meydana getirir.

ve tedavi sonuna kadar kullanımına dikkat edilmelidir. Ayrıca ilaçlar çocukların ulaşamayacağı yerlerde saklanmalıdır.
Sigara kullanan kadınların bebekleri %10-15 eksik kilolu ve aynı oranda zeka geriliği ile doğmaktadır. Sigara içen baba-
ların çocukları ise kanseri önleyen gen yok olarak doğmaktadır.


Doğru - Yanlış
Doğru-Yanlış
4. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz. 5. Sigarayla ilgili tabloda verilen ifadelerden doğru olanları tarayarak belirtiniz.

a. İlaçların rastgele kullanımı insan sağlığına ciddi zararlar verebilir.

b. Bilinçsizce alınan ilacın mide rahatsızlıklarına yol açabilir. Sigarada zararlı madde
Sigara içmeyen kişiler Sigara kullanan kadınların sayısı 4000’den fazladır ve Sigara sadece kullanan
c. Bir kişiye verilen ilacın, aynı hastalık için başka bir kişiye de verilmesi her zaman uygundur. sigara içilen ortamdaki bebekleri eksik kilolu ve bu maddelerden bazıları kişinin sağlığını olumsuz
dumandan etkilenmezler. zeka geriliği ile doğabilir. etkiler.
d. İlaç alımında kişilerin alerjik durumlarının dikkate alınmasına gerek yoktur. kansere neden olur.


e. İlaçlar çocukların ulaşamayacakları yerlerde saklanmalıdır.

f. Son kullanma tarihi geçen ilaçlar kullanılmamalıdır.
Sigara, solunum sistemi Sigara kullanımı refleks- Sigara içen babaların
g. Yeterli dozda ve doğru zamanda ilaç kullanılmalıdır. hastalıklarına, sindirim zor- Sigarada bağımlılık yapan lerde zayıflama, stres, çocukları kanseri önleyen
luğuna ve görme bozuklu- madde bulunmamaktadır. yorgunluk ve performans genleri yok olarak doğ-
h. İlaçlar tedavi sonuna kadar kullanılmamalıdır.
ğuna neden olur. düşüklüğü oluşturur. maktadır.
ı. Rastgele antibiyotik alınmasında sakınca yoktur.

i. Rastgele kullanılan ağrı kesicilerin mideye ve karaciğer fonksiyonlarında bozulmalara neden olabileceği unutul-
mamalıdır. 6. Sigara ile ilgili,

j. İlaç yazmak sadece hekimlerin görevidir. I. Sigaradaki zararlı maddelerden bazıları kansere neden olur.
II. Sigara kullanımı sindirim zorluğu ve performans düşüklüğüne neden olur.
k. İlaç dozu ve kullanım dozu her birey için aynıdır. III. Sigara içen kişiler çevrelerindeki kişilerin sağlığını olumsuz etkiler.


l. Çevremizdeki kişilerin rastgele önerdiği ilaçlar kullanılmamalıdır. ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III

176 177

Sistemlerin Sağlığı



Kılavuz Bilgi

Alkol kullanımı da sigara gibi birçok hastalığa neden olmaktadır.
Alkol başta karaciğer olmak üzere tüm vücuda zarar verir. Sinir hücrelerine zarar verir ve sindirim sisteminde birçok
hastalığa neden olur.

Alkol kullanımı düşünme yeteneğinin azalmasına, reflekslerin zayıflamasına, denge bozukluğuna, kasların istemsiz
kasılıp gevşemesine, ruhsal bozukluklara ve el titremesine neden olur.

Alkollü araç kullanımı trafik kazalarına neden olmaktadır. Alkollü kişilerin bilinçleri tam olarak yerinde olmadığından
çevrelerindeki kişilere şiddet uygulayarak zarar verirler. Aile içi şiddet büyük oranda alkolden meydana gelmektedir.
Bu nedenle çevremizde bu alışkanlığı olan kişilere alkolün zararları anlatılmalı bu alışkanlığı bırakmalarını sağlayacak
merkezler olduğu belirtilmelidir.

Ülkemizde Yeşilay; sigara, alkol ve madde bağımlılığı gibi gençliğe ve topluma zarar veren alışkanlıklarla mücadele
etmektedir. Toplumu bilinçlendirir, bağımlılıklarıyla mücadelede desteğe muhtaç insanlara yardım eder.

Doğru-Yanlış

7. Alkolle ilgili aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

a. En fazla karaciğere zarar verir.

b. Düşünme yeteneğini artırır.

c. Sinir hücrelerine zarar verir.

d. Refleksleri güçlendirir.

e. Ruhsal bozukluklara ve el titremesine neden olur.


f. Aile içi şiddetle neden olan durumlardan biridir.

g. Bilincin azalmasına neden olur.

h. Alkollü araç kullanımı trafik kazalarının başlıca nedenidir.

ı. Birçok hastalığa neden olur.

i. Bağımlılık yapar.

j. Alkol kullanımıyla mücadele eden kişilere Yeşilay destek olmaktadır.

k. Alkol bağımlılığı olan kişiler bu alışkanlığı bırakmalarına yardımcı olacak merkezlerden destek alabilir.


l. Kızılay, ülkemizde sigara ve alkol bağımlılığıyla mücadele eden kurumdur.

m. Alkol kullanımı sonucu çift görme gibi bozukluklar oluşabilir.




178

Sistemlerin Sağlığı Sistemlerin Sağlığı


Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi
İlk yardım: Herhangi bir kaza ya da yaşamı tehlikeye düşüren durumda tıbbi yardım sağlanıncaya kadar hayatın kur-
Alkol kullanımı da sigara gibi birçok hastalığa neden olmaktadır.

tarılması veya durumun kötüye gitmesini önlemek için mevcut araçlarla ilaç kullanılmadan yapılan uygulamalardır. En

Alkol başta karaciğer olmak üzere tüm vücuda zarar verir. Sinir hücrelerine zarar verir ve sindirim sisteminde birçok hızlı şekilde 112 aranmalıdır.
hastalığa neden olur.
İlk yardımın öncelikli amacı, hasta ya da yaralının yaşam fonksiyonlarını sürdürmesini sağlamak, durumunun kötüleş-
Alkol kullanımı düşünme yeteneğinin azalmasına, reflekslerin zayıflamasına, denge bozukluğuna, kasların istemsiz mesini engellemek ve iyileştirmeyi kolaylaştırmaktır.

kasılıp gevşemesine, ruhsal bozukluklara ve el titremesine neden olur.
Olay yerinde gaz varlığı olması durumunda gaz vanası kapatılmalı, kıvılcım oluşturacak ışıklandırma ve çağrı cihazları

Alkollü araç kullanımı trafik kazalarına neden olmaktadır. Alkollü kişilerin bilinçleri tam olarak yerinde olmadığından kullanılmamalıdır. Ortam havalandırılmalıdır. Hasta veya yaralı yerinden kımıldatılmamalı, yaşam bulguları değerlendiril-
çevrelerindeki kişilere şiddet uygulayarak zarar verirler. Aile içi şiddet büyük oranda alkolden meydana gelmektedir. melidir. Müdahale hızlı fakat sakin ve bilinçli yapılmalıdır. İlk yardım bilinmiyorsa hasta veya yaralıya dokunulmamalıdır
Bu nedenle çevremizde bu alışkanlığı olan kişilere alkolün zararları anlatılmalı bu alışkanlığı bırakmalarını sağlayacak ve kımıldatılmamalıdır.
merkezler olduğu belirtilmelidir. Kişinin hayatta iken serbest iradesiyle tıbben yaşamı sona erdikten sonra doku ve organlarının tedavi için kullanılmasına

Ülkemizde Yeşilay; sigara, alkol ve madde bağımlılığı gibi gençliğe ve topluma zarar veren alışkanlıklarla mücadele izin vermesine organ bağışı denir.

etmektedir. Toplumu bilinçlendirir, bağımlılıklarıyla mücadelede desteğe muhtaç insanlara yardım eder. Organ bağışı ile bağışlanabilen organlar: Akciğer, böbrek, kalp, karaciğer, pankreas ve ince bağırsaktır. Kornea, kemik
iliği, tendon ve kalp kapağı, deri ve kemikler ise bağışlanabilen dokulardır.
Doğru-Yanlış
Organ bağışı toplumsal dayanışmayı artırır. Bağışlanan her organ bir hayat kurtarır.
7. Alkolle ilgili aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

a. En fazla karaciğere zarar verir.

b. Düşünme yeteneğini artırır. Doğru-Yanlış

c. Sinir hücrelerine zarar verir. 8. İlk yardımla ilgili aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

d. Refleksleri güçlendirir. a. İlaç kullanılmadan yapılır.

e. Ruhsal bozukluklara ve el titremesine neden olur. b. Sağlık ekibi tarafından tıbbi yardım sağlanıncaya kadar yapılır.


f. Aile içi şiddetle neden olan durumlardan biridir. c. Hasta veya yaralı yerinden başka ortama taşınmalıdır.

g. Bilincin azalmasına neden olur. d. Yaralının yaşam fonksiyonlarını sürdürmesi sağlanmalıdır.

h. Alkollü araç kullanımı trafik kazalarının başlıca nedenidir. e. İyileştirmeyi zorlaştırabilir.

ı. Birçok hastalığa neden olur. f. Sakin ve bilinçli müdahale edilmelidir.

i. Bağımlılık yapar. g. İlk yardım bilinmiyorsa hastaya dokunulmamalıdır.

j. Alkol kullanımıyla mücadele eden kişilere Yeşilay destek olmaktadır. h. Ortamda gaz olması durumunda gaz vanası kapatılarak ortam havalandırılmaldıır.

k. Alkol bağımlılığı olan kişiler bu alışkanlığı bırakmalarına yardımcı olacak merkezlerden destek alabilir. ı. Hastanın durumunun kötüleşmesini önlenmeye çalışılmalıdır.


l. Kızılay, ülkemizde sigara ve alkol bağımlılığıyla mücadele eden kurumdur. i. Mevcut araç ve gereçler bilinçli bir şekilde kullanılabilir.

m. Alkol kullanımı sonucu çift görme gibi bozukluklar oluşabilir. j. Ortamda gaz varsa ışıklandırma ve çağrı cihazları kullanılabilir.




178 179

Sistemlerin Sağlığı



Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma

1. Aşağıdaki balonlarda yazılı ifadelerin hangi hastalığa ait olduğunu yazınız.


Yeterli iyot ol- Bir organ veya do-
Çarpma ve kazalar
sonucu kemik mayan kişilerde kudaki hücrelerin
doku bütünlüğü- tiroit bezinin çok düzensiz çoğalma-
nün bozulmasıdır. çalışması sonucu sıyla oluşan kötü
büyümesidir. huylu urlardır.





a. b. c.




Virüslerin neden Mide iç yüzeyini
olduğu solunum Akciğerlerin kaplayan muko-
sistemi hastalığıdır. iltihaplanmasıdır. zanın bozulması
sonucu oluşur.







d. e. f.


Tanılayıcı Dallanmış Ağaç

2. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlenildiğinde hangi harfe ulaşılır?
İlaç alımı sadece doktor muayenesi ve
tetkikleri sonucuna göre yapılmalıdır.
D Y


Hasta bir kişinin kullandığı ilacın Bilinçsiz ilaç kullanımı telafisi
aynı hastalık için başka kişiye mümkün olmayan sağlık sorunla-
verilmesinin sakıncası yoktur. rına yol açabilir.

D Y D Y
G R İ P
3. Sigara içmeyen kişilerin, sigara içilen ortamda bulunduklarında ortamdaki dumandan etkilenmesine ......................................
denir.

Verilen ifadedeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?

A) Zehirlenme B) Bağımlılık C) Pasif içicilik D) Alkolik

180

Sistemlerin Sağlığı Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


4. Aşağıdaki ifadeleri doğru olarak tamamlayan kavramı çerçeve içine alarak belirtiniz.
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma a. Sigaradaki nikotin / glikoz bağımlılık yapar.

1. Aşağıdaki balonlarda yazılı ifadelerin hangi hastalığa ait olduğunu yazınız. b. Sigara kullanımı çevremizdeki kişilere zarar verir / vermez.


Yeterli iyot ol- Bir organ veya do- c. Sigaradaki zararlı madde çeşidi çok azdır / fazladır.
Çarpma ve kazalar
sonucu kemik mayan kişilerde kudaki hücrelerin d. Sigara kullanan kadınların bebekleri sağlıklı / sağlıksız doğabilir.
doku bütünlüğü- tiroit bezinin çok düzensiz çoğalma-
nün bozulmasıdır. çalışması sonucu sıyla oluşan kötü
büyümesidir. huylu urlardır. e. Sigara kullanımı refleksleri zayıflatır / güçlendirir.

f. Sigara solunum sistemi hastalıklarına, görme bozukluklarına kansere neden olur / olmaz.


a. b. c. g. İlaç kullanırken üretim tarihine / son kullanma tarihine dikkat edilmelidir.
h. İlaç alımı arkadaş önerisi / doktor muayenesi ile olmalıdır.


Virüslerin neden Mide iç yüzeyini ı. Bilinçsiz ilaç kullanımı insan sağlığını olumlu / olumsuz etkiler.
olduğu solunum Akciğerlerin kaplayan muko-
sistemi hastalığıdır. iltihaplanmasıdır. zanın bozulması i. İlaç kullanırken yeterli / fazla dozda alımına dikkat edilmelidir.
sonucu oluşur.
j. İlaçlar çocukların ulaşabileceği / ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.

k. Ağrı kesici ve antibiyotikler rastgele / doktor kontrolünde alınmalıdır.


d. e. f. l. Kişilerin maddelere olan duyarlılıkları, alerjik durumları ilaç kullanımında dikkate alınmalıdır / alınmamalıdır.


Tanılayıcı Dallanmış Ağaç

2. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlenildiğinde hangi harfe ulaşılır? 5. Aşağıdaki tabloda alkolle ilgili verilen ifadelerden doğru olanları tarayarak belirtiniz.
İlaç alımı sadece doktor muayenesi ve
tetkikleri sonucuna göre yapılmalıdır.
D Y Ülkemizde aile içi şid-
det büyük oranda alkol Alkol kullanımı bağımlılık Alkol en fazla karaciğere Alkol kullanımı kişilerin bi-
kullanımından meydana yapmaz. zarar verir. linç kaybına neden olmaz.
Hasta bir kişinin kullandığı ilacın Bilinçsiz ilaç kullanımı telafisi
aynı hastalık için başka kişiye mümkün olmayan sağlık sorunla- gelmektedir.
verilmesinin sakıncası yoktur. rına yol açabilir.

D Y D Y
G R İ P Alkol kullanımı düşünme Alkollü araç kullanımının Alkollü kişiler hem kendi-
3. Sigara içmeyen kişilerin, sigara içilen ortamda bulunduklarında ortamdaki dumandan etkilenmesine ...................................... yeteneğini azaltır ve kasla- trafik kazalarına etkisi lerine hem de çevrelerin- Alkol kullanımı sinir hücre-
denir. rın istemsiz kasılıp gevşe- yoktur. deki kişilere zarar verir. lerine faydalıdır.
mesine neden olur.
Verilen ifadedeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?

A) Zehirlenme B) Bağımlılık C) Pasif içicilik D) Alkolik

180 181

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları



6.

Yeşilay nedir?
Hangi alanda çalışmalar yapar?



Aylin’in yukarıdaki sorularının cevaplarını yazınız.
..........................................................................................................................................................................................................................................

..........................................................................................................................................................................................................................................

..........................................................................................................................................................................................................................................





7. Aşağıda verilen ifadelerden doğru olmayanları belirleyerek doğrusunu yazınız.

a. İlk yardım herhangi bir kaza ya da yaşamı tehlikeye sebep olan durumda tedavi amacıyla yapılır.
..........................................................................................................................................................................................................................................
b. İlk yardımda müdahale acele ile hızlı bir şekilde yapılmalıdır.

..........................................................................................................................................................................................................................................
c. Her birey yaralı ya da hasta kişiye ilk yardım yapabilir.

..........................................................................................................................................................................................................................................
d. İlk yardımın gerekli olduğu durumlarda 112 aranarak sağlık ekibinin gelmesi sağlanmalıdır.

..........................................................................................................................................................................................................................................
e. İlk yardım sırasında hasta ya da yaralı başka bir yere taşınmalıdır.

..........................................................................................................................................................................................................................................
f. İlk yardım anında ortamda gaz varlığı göz konusu ise ışıklandırma ve çağrı cihazı kullanmak tehlikeli olabilir.
..........................................................................................................................................................................................................................................





8. İlk yardımla ilgili hangi öğrencinin ifadesi yanlıştır?

A) C)
İlk yardım bilinmiyorsa hasta veya Hasta veya yaralı yerinden kımıldatıl-
yaralıya dokunulmamalıdır. mamalıdır.



B) D)
Öncelikle yaralı ya da hastanın yaşam İlk yardımda ilaç kullanılarak müdahale
fonksiyonlarının devam etmesi edilebilir.
sağlanmalıdır.


182

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları



6. Doğru - Yanlış

Yeşilay nedir? 9. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
Hangi alanda çalışmalar yapar?
a. Yeşilay; sigara ve alkol gibi bağımlılık yapan alışkanlıklarla mücadele eder.

Aylin’in yukarıdaki sorularının cevaplarını yazınız.
b. Bağımlılıkla mücadelede desteğe ihtiyacı olan insanlara yeşilay yardım eder.
..........................................................................................................................................................................................................................................
c. Alkol kullanımı sadece karaciğere zarar verir.
..........................................................................................................................................................................................................................................
d. Toplumda alkol bağımlılığı olan bireyler bu alışkanlıklarını bırakmalarını sağlayacak merkezlere yönlendirilmelidir.
..........................................................................................................................................................................................................................................
e. Ülkemizde alkol bağımlısı bireyler aile içi şiddete neden olmaktadır.

f. Alkol kullanımı ruhsal bozukluklara ve reflekslerin zayıflamasına neden olur.
7. Aşağıda verilen ifadelerden doğru olmayanları belirleyerek doğrusunu yazınız.
g. Alkol kullanımı sigara gibi vücudumuzda birçok hastalığa neden olur.
a. İlk yardım herhangi bir kaza ya da yaşamı tehlikeye sebep olan durumda tedavi amacıyla yapılır.
.......................................................................................................................................................................................................................................... h. Alkollü kişilerin araç kullanmalarında bir sakınca yoktur.
b. İlk yardımda müdahale acele ile hızlı bir şekilde yapılmalıdır. ı. Sigaranın içerdiği zararlı maddelerden yaklaşık 80 tanesi kansere neden olmaktadır.

..........................................................................................................................................................................................................................................
i. Sigara kullanımı vücuttaki yorgunluğu ve ruhsal gerilimi azaltır.
c. Her birey yaralı ya da hasta kişiye ilk yardım yapabilir.

.......................................................................................................................................................................................................................................... j. Sigarada bulunan nikotin bağımlılığı önler.
d. İlk yardımın gerekli olduğu durumlarda 112 aranarak sağlık ekibinin gelmesi sağlanmalıdır. İşaretleme

.......................................................................................................................................................................................................................................... 10. Aşağıdaki kutulardan ilaç kullanımıyla ilgili doğru ifade içerenleri işaretleyiniz.
e. İlk yardım sırasında hasta ya da yaralı başka bir yere taşınmalıdır.

..........................................................................................................................................................................................................................................
Son kullanma tarihine Üretim tarihine Hekim tarafından
f. İlk yardım anında ortamda gaz varlığı göz konusu ise ışıklandırma ve çağrı cihazı kullanmak tehlikeli olabilir. bakılmalıdır. bakılmalıdır. reçete edilmelidir.
..........................................................................................................................................................................................................................................
a. b. c.



8. İlk yardımla ilgili hangi öğrencinin ifadesi yanlıştır? Aynı rahatsızlığı olan kişile- Doğru zamanda Yeterli dozdan fazla
rin kullandığı ilaçlar tercih
A) C) edilmelidir. kullanılmalıdır. kullanılabilir.
İlk yardım bilinmiyorsa hasta veya Hasta veya yaralı yerinden kımıldatıl-
yaralıya dokunulmamalıdır. mamalıdır. d. e. f.



B) D) Unutulduğunda normal Çocukların ulaşamayacağı
Öncelikle yaralı ya da hastanın yaşam İlk yardımda ilaç kullanılarak müdahale dozdan fazla alınmalıdır. yerde saklanmalıdır.
fonksiyonlarının devam etmesi edilebilir.
sağlanmalıdır.
g. h.

182 183

28.Bölüm İLETKEN VE YALITKAN MADDELER



Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi


Elektrikli aletlerin çalışması için öncelikle elektrik enerjisi kaynağı gerekmektedir. Akü, batarya ve pil elektrik enerjisi
kaynağıdır.
Günlük hayatta elektrik enerjisi kaynağı olarak şehir cereyanı kullanılır. Şehir cereyanının üretildiği tesislere elektrik
santrali denir. Elektrik santralleri genellikle şehir dışında inşa edilir.
Elektrik enerjisi kablolar ile direklerin üstünden ya da yerin altından geçirilerek binalara taşınır. Binalara gelen elektrik
enerjisi kablolar ile duvarların içinden odalara gelerek anahtarlara, prizlere bağlanır.
Evlerimizde kullandığımız televizyon, ütü, masa lambası, buzdolabı, çamaşır makinesinin çalışması için elektrik ener-
jisine ihtiyaç vardır.








Doğru-Yanlış


1. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.


a. Akü, batarya ve pil elektrik enerjisi kaynaklarıdır.


b. Elektrikli aletlerin çalışması için öncelikle elektrik enerjisi kaynağı gereklidir.


c. Günlük hayatta elektrik enerjisi kaynağı olarak pil kullanılır.


d. Şehir cereyanının üretildiği tesislere elektrik santrali denir.



e. Elektrik santralleri, şehir merkezinde inşa edilir.


f. Elektrik enerjisi, binalara kablolar aracılığıyla taşınır.


g. Ütü, çamaşır makinesi ve televizyon elektrik enerjisi ile çalışır.


h. Elektrik enerjisi, kablolar ile direklerin üstünden ya da yerin altından geçirilerek taşınır.


ı. Elektrik enerjisi, kablolar ile duvarların içinden geçerek odalardaki prizlere bağlanır.






184

İletken ve Yalıtkan Maddeler
28.Bölüm İLETKEN VE YALITKAN MADDELER

Kılavuz Bilgi
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Elektrik enerjisini taşıyan kabloların iç kısmı ile dış kısmı farklı maddelerden yapılmıştır. Kabloların iç kısmı; bakır, de-
Kılavuz Bilgi mir, alüminyum gibi elektriğin geçişine izin veren maddelerden yapılmıştır. Elektrik enerjisinin üzerinden kolaylıkla
geçebildiği maddelere iletken madde denir.
Elektrikli aletlerin çalışması için öncelikle elektrik enerjisi kaynağı gerekmektedir. Akü, batarya ve pil elektrik enerjisi İletken katı maddeler: Demir, alüminyum, bakır, gümüş, altın, çinko, kurşun, kurşun kalem ucu, nikel.
kaynağıdır.
İletken sıvı maddeler: Tuzlu su, çeşme suyu, sirkeli su, limonlu su, maden suyu, yağmur suyu, cıva.
Günlük hayatta elektrik enerjisi kaynağı olarak şehir cereyanı kullanılır. Şehir cereyanının üretildiği tesislere elektrik Elektrik enerjisinin taşınmasında iletken maddeler kullanılır.
santrali denir. Elektrik santralleri genellikle şehir dışında inşa edilir.
Elektrikle çalışan aletlerin içinde iletken maddelerden yapılmış devre elemanları kullanılır. Bir elektrik devresinde aşa-
Elektrik enerjisi kablolar ile direklerin üstünden ya da yerin altından geçirilerek binalara taşınır. Binalara gelen elektrik
enerjisi kablolar ile duvarların içinden odalara gelerek anahtarlara, prizlere bağlanır. ğıdaki devre elemanları kullanılır.
Evlerimizde kullandığımız televizyon, ütü, masa lambası, buzdolabı, çamaşır makinesinin çalışması için elektrik ener-
jisine ihtiyaç vardır. ampul
Devre Elemanı Sembolü

letken tel
Ampul :
:
Doğru-Yanlış İletken tel
anahtar P l
1. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz. Anahtar :


a. Akü, batarya ve pil elektrik enerjisi kaynaklarıdır. + –
P l :

b. Elektrikli aletlerin çalışması için öncelikle elektrik enerjisi kaynağı gereklidir.
+ –
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları-1
c. Günlük hayatta elektrik enerjisi kaynağı olarak pil kullanılır.


d. Şehir cereyanının üretildiği tesislere elektrik santrali denir. Boşluk Doldurma


2. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.
e. Elektrik santralleri, şehir merkezinde inşa edilir.
a. Elektrik enerjisini taşıyan kabloların iç kısmı ile dış kısmı ............................................ maddelerden yapılmıştır.
f. Elektrik enerjisi, binalara kablolar aracılığıyla taşınır.
b. Elektrik enerjisinin üzerinden kolaylıkla geçebildiği maddelere ............................................ madde denir.

g. Ütü, çamaşır makinesi ve televizyon elektrik enerjisi ile çalışır. c. Gümüş, altın, çinko, demir metalleri ........................................................................... maddelerdir.

d. Sirkeli su, yağmur suyu, çeşme suyu ........................................................................... maddelerdir.
h. Elektrik enerjisi, kablolar ile direklerin üstünden ya da yerin altından geçirilerek taşınır.
e. Devre elemanları ............................................ maddelerden yapılır.

ı. Elektrik enerjisi, kablolar ile duvarların içinden geçerek odalardaki prizlere bağlanır. f. Kurşun kalem ucu elektrik enerjisini .............................. .

g. Cıva ............................... iletken maddedir.



184 185

İletken ve Yalıtkan Maddeler


Kılavuz Bilgi

Elektrik devre elemanlarının görevleri: Pil, elektrik enerjisi üretir. Ampul, elektrik enerjisini ışık ve ısıya dönüştürür.
İletken tel elektrik enerjisinin taşınmasını sağlar. Anahtar, devreden geçen elektrik enerjisini kontrol eder.
Üzerinden elektrik enerjisinin geçemediği maddelere yalıtkan madde denir.

Yalıtkan maddeler, elektriğin zararlı etkilerinden korunmak için kullanılır.
Katı yalıtkan maddeler: Plastik, mika, tahta, cam, kauçuk, bakalit, porselen, teflon, yün, ipek kumaş.
Sıvı yalıtkan maddeler: Şekerli su, alkollü su, saf su, zeytinyağı, etil alkol, kolonya
Devrenin test uçları arasına yalıtkan bir madde bağlandığında ampul ışık vermez.



İşaretleme

3. Aşağıda verilen elektrik devrelerindeki test uçlarına belirtilen maddeler bağlandığına göre, ampulün ışık verdiği
devreleri işaretleyerek belirtiniz.



a. b. c.



bakır tel cam çubuk
Pil

Pil Pil

çeşme
suyu





d. e. f.




Pil kauçuk Pil


Pil

Zeytinyağı Sirkeli su















186

İletken ve Yalıtkan Maddeler İletken ve Yalıtkan Maddeler


Kılavuz Bilgi Kılavuz Bilgi

Elektrik devre elemanlarının görevleri: Pil, elektrik enerjisi üretir. Ampul, elektrik enerjisini ışık ve ısıya dönüştürür. Yalıtkan maddeler iletken hale gelebilir. Kuru hava yalıtkandır. Ortamdaki nem havanın iletkenliğini etkiler. Nemli ha-
İletken tel elektrik enerjisinin taşınmasını sağlar. Anahtar, devreden geçen elektrik enerjisini kontrol eder. vanın iletken özellikte olmasından dolayı yıldırım ve şimşek olayları meydana gelir. Kuru tahta yalıtkandır. Islak tahta
Üzerinden elektrik enerjisinin geçemediği maddelere yalıtkan madde denir. ise iletken özellik gösterir.

Yalıtkan maddeler, elektriğin zararlı etkilerinden korunmak için kullanılır. Elektrik enerjisinin taşınmasında bakır, alüminyum gibi kolay işlenebilen, maliyeti düşük iyi iletken metaller kullanılır.
Katı yalıtkan maddeler: Plastik, mika, tahta, cam, kauçuk, bakalit, porselen, teflon, yün, ipek kumaş. Floresan lambalarda iletkenlik özelliği kazanmış gazlar kullanılır. Işıklı reklam panolarında iletkenlik özelliği kazanabilen
neon gazı kullanılır.
Sıvı yalıtkan maddeler: Şekerli su, alkollü su, saf su, zeytinyağı, etil alkol, kolonya
Günlük hayatta kullanılan elektrikli araçların içindeki kablolar ve devre elemanları iletken maddelerden, dışındaki
Devrenin test uçları arasına yalıtkan bir madde bağlandığında ampul ışık vermez.
kısımlar ise yalıtkan maddelerden yapılmıştır.


İşaretleme
Boşluk Doldurma
3. Aşağıda verilen elektrik devrelerindeki test uçlarına belirtilen maddeler bağlandığına göre, ampulün ışık verdiği
devreleri işaretleyerek belirtiniz. 4. Aşağıda verilen araç ve gereçlerin oklarla gösterilen kısımlarının iletken ya da yalıtkan madde olduğunu belirtilen
boşluklara yazınız.

a. b. c.
a. b.
..................................
.................................. ..................................
bakır tel cam çubuk
Pil

Pil Pil Priz
Ütü
çeşme
suyu ..................................


c. d.
..................................
d. e. f.
..................................

Kontrol kalemi
Pil kauçuk Pil Saç düzleştirici
..................................

Pil ..................................

Zeytinyağı Sirkeli su
e. f.
..................................
..................................




Priz Mikser

..................................


186 187

İletken ve Yalıtkan Maddeler



Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları

Tamamlayan Kavramlar
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları-1

1. Aşağıdaki verilen ifadeleri doğru olarak tamamlayan kavramı çerçeve içine alarak belirtiniz.

a. Elektrik enerjisinin üzerinden kolaylıkla geçebildiği maddelere yalıtkan / iletken madde denir.

b. Elektrik enerjisinin taşınmasında iletken / yalıtkan maddeler kullanılır.

c. Elektrikle çalışan aletlerin içinde iletken / yalıtkan maddelerden yapılmış devre elemanları kullanılır.

d. Üzerinden elektrik enerjisinin geçemediği maddelere iletken / yalıtkan madde denir.

e. Yalıtkan maddeler, elektriğin faydalı / zararlı etkilerinden korunmak için kullanılır.

f. Alkollü su, zeytinyağı, şekerli su, sıvı iletken / yalıtkan maddelerdir.

g. Cam, kauçuk, bakalit, katı iletken/ yalıtkan maddelerdir.

h. Nemli hava iletken / yalıtkan özellik gösterir.

ı. Işıklı reklam panolarında yalıtkan / iletken özellik kazanabilen neon gazı kullanılır.

i. Floresan lambalarda iletkenlik / yalıtkanlık özelliği kazanmış gazlar kullanılır.





Sınıflandırma

2. Aşağıda tabloda verilen maddelerin iletken veya yalıtkan olduğunu işaretleyerek belirtiniz.


Madde İletken Yalıtkan

Kuru hava
Metal kaşık

Plastik tarak

Islak tahta
Gümüş tel
Plastik çubuk

Bakır çubuk
Alüminyum folyo

Cam çubuk



188

İletken ve Yalıtkan Maddeler Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


Doğru-Yanlış
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları

Tamamlayan Kavramlar 3. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya (Y) olduğunu belirtiniz.
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları-1
a. Günlük hayatta elektrik enerjisi kaynağı olarak şehir cereyanı kullanılır.
1. Aşağıdaki verilen ifadeleri doğru olarak tamamlayan kavramı çerçeve içine alarak belirtiniz.
b. Şehir cereyanının üretildiği tesislere elektrik santrali denir.
a. Elektrik enerjisinin üzerinden kolaylıkla geçebildiği maddelere yalıtkan / iletken madde denir.
c. Bakır, gümüş, altın, çinko metalleri yalıtkan katı maddelerdir.
b. Elektrik enerjisinin taşınmasında iletken / yalıtkan maddeler kullanılır. d. Kabloların iç kısmında iletken maddeler kullanılır.

c. Elektrikle çalışan aletlerin içinde iletken / yalıtkan maddelerden yapılmış devre elemanları kullanılır. e. Etil alkol ve kolonya yalıtkan sıvı maddelerdir.
f. Yalıtkan maddeler üzerinden elektrik enerjisi geçişine izin verir.
d. Üzerinden elektrik enerjisinin geçemediği maddelere iletken / yalıtkan madde denir.
g. Elektrik kazalarından korunmak için yalıtkan maddeler kullanılır.
e. Yalıtkan maddeler, elektriğin faydalı / zararlı etkilerinden korunmak için kullanılır.
h. Yalıtkan maddeler iletken hale gelebilir.
f. Alkollü su, zeytinyağı, şekerli su, sıvı iletken / yalıtkan maddelerdir. ı. Floresan lambalarda yalıtkan özellik gösteren cıva kullanılır.

g. Cam, kauçuk, bakalit, katı iletken/ yalıtkan maddelerdir. i. Kuru hava yalıtkandır.
j. Ortamdaki nem havanın iletkenlik özelliğini etkilemez.
h. Nemli hava iletken / yalıtkan özellik gösterir.
k. Elektrik enerjisinin taşınmasında bakır, alüminyum gibi kolay işlenebilen metaller kullanılır.
ı. Işıklı reklam panolarında yalıtkan / iletken özellik kazanabilen neon gazı kullanılır.
l. Tüm metallerin elektrik iletkenliği aynıdır.
i. Floresan lambalarda iletkenlik / yalıtkanlık özelliği kazanmış gazlar kullanılır. m. Günlük hayatta kullanılan elektrikli aletlerin dışındaki kısımlar yalıtkan maddelerden yapılmıştır.

n. Bir elektrik devresinin test uçları arasına cam çubuk bağlandığında ampul ışık verir.
o. Nemli havanın iletken özellik göstermesi sonucu şimşek ve yıldırım olayları meydana gelir.
Sınıflandırma
ö. Lamba ve televizyon ekranlarında yalıtkan ve saydam olduğu için cam kullanılır.
2. Aşağıda tabloda verilen maddelerin iletken veya yalıtkan olduğunu işaretleyerek belirtiniz. p. Elektrikli araçlar uzman kişiler tarafından tamir edilmelidir.


Madde İletken Yalıtkan
İşaretleme
Kuru hava
4. Şekildeki elektrik devresinin test uçları arasına sırasıyla aşağıda verilen maddeler bağlanıyor. Buna göre,
Metal kaşık bağlandığında ampulün ışık verdiği maddeleri “”, ampulün ışık vermediği maddeleri “X” ile işaretleyerek

Plastik tarak belirtiniz.

Islak tahta a. Metal kaşık g. Cam kaşık
Gümüş tel
b. Çelik çubuk h. Kauçuk
Plastik çubuk
c. Ebonit çubuk ı. Altın yüzük
Bakır çubuk test uçları d. Seramik kaşık i. Yün
Alüminyum folyo
e. İpek kumaş j. Tahta blok
Cam çubuk Pil
f. Demir çivi


188 189

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları



Tanılayıcı Dallanmış Ağaç

5. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlendiğinde hangi çıkışa ulaşılır?

Elektrik çarpmalarından korunmak için yalıtkan
maddelerden yararlanılır.

D Y


Elektrik kablolarının dış kaplamasında Elektrikli aletlerde sadece iletken madde-
iletken maddeler kullanılır. ler kullanılır.

D Y D Y


1. çıkış 2. çıkış 3. çıkış 4. çıkış


Doğru-Yanlış
6. Aşağıdaki tabloda verilen ifadelerden doğru olanları tarayarak belirtiniz.




Nemli hava elektrik Elektrik düğmelerinin Şekerli su, iletken sıvıla- Islak tahta iletken özellik
enerjisini iletir. dışı iletkendir. ra örnektir. gösterir.



Floresan lamba ve ışıklı
Elektrikli ev aletlerinde Enerji nakil hatlarında
iletken ve yalıtkan mad- Ortamdaki nem havanın reklam panolarında kulla- sadece iletken maddeler
iletkenliğini etkiler.
nılan lambalar içerisinde
deler kullanılır. kullanılır.
yalıtkan gaz bulunur.

Boşluk Doldurma

7.
Yıldırımdan
korunmak için Elektrikli Elektrik
yüksek araçlar kazalarında Yağmurlu
binalarda bozulduğunda yaralanan kişiye havalarda
paratoner kendimiz çıplak elle ağaç altında
kullanmalıyız. tamir dokunmamalıyız. beklemeliyiz.
etmeliyiz.




1 2 3 4
Yukarıda verilen numaralı balonlardan yanlış ifadelerin yazılı olduğu balonlar patlatılacağına göre, kaç numaralı

balonlar patlatılmalıdır?
................................................................................................................................................................................................................

190

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


8. Aşağıdakilerden hangisi elektrik enerjisini iletmez? 11. Evlerimize elektrik telleriyle iletilen elektrik enerjisi-
Tanılayıcı Dallanmış Ağaç
nin kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?
5. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlendiğinde hangi çıkışa ulaşılır? A) İnsan vücudu
B) Kurşun kalem ucu A) Akü
Elektrik çarpmalarından korunmak için yalıtkan C) Yün kumaş B) Pil
maddelerden yararlanılır. C) Elektrik santrali
D) Nemli hava
D Y D) Batarya


Elektrik kablolarının dış kaplamasında Elektrikli aletlerde sadece iletken madde-
iletken maddeler kullanılır. ler kullanılır. 9. Aşağıdakilerden hangisi iletkenlik özelliği kazandı-
ğından dolayı floresan lambalarda kullanılan gazdır?
D Y D Y

A) Oksijen
1. çıkış 2. çıkış 3. çıkış 4. çıkış
B) Neon
C) Etan
Doğru-Yanlış
D) Metan
6. Aşağıdaki tabloda verilen ifadelerden doğru olanları tarayarak belirtiniz. 12. Aşağıdakilerden hangisinde iletken maddeler kulla-
nılır?

A) Saç maşasının dış yüzeyinde
Nemli hava elektrik Elektrik düğmelerinin Şekerli su, iletken sıvıla- Islak tahta iletken özellik 10. Aşağıdaki elektrik devresinin test uçları arasına sırasıyla B) Devre elemanlarında
enerjisini iletir. dışı iletkendir. ra örnektir. gösterir. bakır, gümüş ve alüminyum tel bağlanıyor. C) Televizyonun dış kısmında
D) Ampullerin cam yüzeyinde

Floresan lamba ve ışıklı
Elektrikli ev aletlerinde Enerji nakil hatlarında
iletken ve yalıtkan mad- Ortamdaki nem havanın reklam panolarında kulla- sadece iletken maddeler
iletkenliğini etkiler.
nılan lambalar içerisinde
deler kullanılır. kullanılır. test uçları
yalıtkan gaz bulunur.

Boşluk Doldurma Pil

7. Buna göre, deneyin bağımsız, bağımlı ve sabit tutu-
Yıldırımdan lan değişkenleri aşağıdakilerden hangisinde doğru
korunmak için Elektrikli Elektrik verilmiştir? 13.
yüksek araçlar kazalarında Yağmurlu
binalarda bozulduğunda yaralanan kişiye havalarda Bağımsız Bağımlı Sabit tutulan Yalıtkan maddeler belirli şartlarda iletken
paratoner kendimiz çıplak elle ağaç altında değişken değişken değişken duruma geçebilir.
kullanmalıyız. tamir dokunmamalıyız. beklemeliyiz.
etmeliyiz. A) Pil sayısı Lamba Tellerin
parlaklığı cinsi Aşağıdakilerden hangisi buna örnek değildir?
B) Tellerin Lamba Pil sayısı
cinsi parlaklığı A) Islak tahtanın iletken olması
1 2 3 4 C) Lamba Tellerin Lamba B) Metal paranın iletken olması
Yukarıda verilen numaralı balonlardan yanlış ifadelerin yazılı olduğu balonlar patlatılacağına göre, kaç numaralı sayısı cinsi parlaklığı C) Nemli havanın iletken olması
D) Lamba Pil sayısı Tellerin
balonlar patlatılmalıdır? D) Neon lamba içerisindeki gazın iletken olması
parlaklığı cinsi
................................................................................................................................................................................................................

190 191

29.Bölüm ELEKTRİKSEL DİRENÇ VE BAĞLI OLDUĞU FAKTÖRLER



Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi


Maddelerin elektrik enerjisi iletimine karşı gösterdiği zorluğa direnç denir. Direnç, devrelerde elektrik enerjisi miktarını
ayarlamak, ısı elde etmek gibi amaçlarla kullanılır. Devrede iletilen elektrik enerjisinin miktarı karşılaştığı zorluğa yani

dirence göre değişir.
Elektrik devre şemalarında direnç “ “ şeklinde gösterilir.
Direnç, devredeki ampul parlaklığını etkiler. Direnç azalırsa devrede iletilen elektrik enerjisi artar ve ampul daha parlak

ışık verir. Devredeki direnç artarsa iletilen elektrik enerjisi azalır ve ampul daha az ışık verir.
Tüm maddelerin büyük ya da küçük direnci vardır.





Tamamlayan Kavramlar


1. Aşağıda verilen ifadeleri doğru olarak tamamlayan kavramı çerçeve içine alarak belirtiniz.

a. Maddelerin elektrik enerjisi iletimine karşı gösterdiği zorluğa enerji/direnç denir.

b. Devredeki ampul parlaklığını direnç etkiler / etkilemez.
+ -
c. Devre şemalarında direnç / şeklinde gösterilir.

d. Devredeki direnç azalırsa ampul parlaklığı artar/azalır.
e. Tüm maddelerin direnci yoktur/vardır.

f. Devredeki direnç artarsa ampul parlaklığı artar/azalır.

g. Devrede iletilen elektrik enerjisi miktarı dirence göre değişir/değişmez.
h. Elektrik devrelerinde direnç enerji/ısı elde etmek için kullanılabilir.

ı. Elektrik devrelerindeki devre elemanlarının direnci vardır/yoktur.

i. Direnç/Pil devrelerde elektrik enerjisi kaynağıdır.
Test

2. Direnç ile ilgili,

I. Devrelerde elektrik enerjisi miktarını ayarlamada kullanılır.
II. Tüm maddelerde vardır.
III. Devredeki ampul parlaklığını etkilemez.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III

192

29.Bölüm ELEKTRİKSEL DİRENÇ VE BAĞLI OLDUĞU FAKTÖRLER Elektriksel Direnç ve Bağlı Olduğu Faktörler



Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar Doğru-Yanlış

Kılavuz Bilgi 3. Aşağıdaki elektrik devresiyle ilgili verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.


Maddelerin elektrik enerjisi iletimine karşı gösterdiği zorluğa direnç denir. Direnç, devrelerde elektrik enerjisi miktarını a. Maddelerin elektrik enerjisi iletimine karşı gösterdiği zorluğa direnç denir.
ayarlamak, ısı elde etmek gibi amaçlarla kullanılır. Devrede iletilen elektrik enerjisinin miktarı karşılaştığı zorluğa yani b. Direnç birimi “⊗“ sembolüyle gösterilir.

dirence göre değişir.
c. Direnç, devrede iletilen elektrik enerjisi miktarını etkilemez.
Elektrik devre şemalarında direnç “ “ şeklinde gösterilir.
d. Elektriksel direnç “R” harfi ile gösterilir.
Direnç, devredeki ampul parlaklığını etkiler. Direnç azalırsa devrede iletilen elektrik enerjisi artar ve ampul daha parlak
ışık verir. Devredeki direnç artarsa iletilen elektrik enerjisi azalır ve ampul daha az ışık verir. e. İletken maddelerin direnci büyüktür.
Tüm maddelerin büyük ya da küçük direnci vardır. f. Direnç, elektrik enerjisi iletiminde bir miktar enerjisinin ısıya dönüşmesine neden olur.

g. Devre elemanlarının direnci iletilen elektrik enerjisi miktarını etkiler.

h. Yalıtkan maddelerin direnci büyüktür.
Tamamlayan Kavramlar
ı. Direnci büyük olan maddeler elektrik enerjisini iyi iletir.
1. Aşağıda verilen ifadeleri doğru olarak tamamlayan kavramı çerçeve içine alarak belirtiniz.
i. Tüm metallerin direnci aynıdır.
a. Maddelerin elektrik enerjisi iletimine karşı gösterdiği zorluğa enerji/direnç denir.
j. Direnci büyük olan maddeler elektriği iyi iletmez.
b. Devredeki ampul parlaklığını direnç etkiler / etkilemez.
+ - k. Devre elemanlarının direnci yoktur.
c. Devre şemalarında direnç / şeklinde gösterilir.
l. Yalıtkan maddeler iletken özellik kazandığında, elektrik enerjisi iletimine karşı gösterdikleri zorluk azdır.
d. Devredeki direnç azalırsa ampul parlaklığı artar/azalır.
m. Bazı maddelerin direnci yoktur.
e. Tüm maddelerin direnci yoktur/vardır.
n. Kuru tahtanın elektrik enerjisi iletimine karşı gösterdiği zorluk ıslak tahtadan büyüktür.
f. Devredeki direnç artarsa ampul parlaklığı artar/azalır.

g. Devrede iletilen elektrik enerjisi miktarı dirence göre değişir/değişmez.
4. Aşağıdaki ifadeleri doğru tamamlayan numaralı kavramı belirtiniz.
h. Elektrik devrelerinde direnç enerji/ısı elde etmek için kullanılabilir.

ı. Elektrik devrelerindeki devre elemanlarının direnci vardır/yoktur.
1. etkiler.
i. Direnç/Pil devrelerde elektrik enerjisi kaynağıdır. a. Direnç, devredeki ampul parlaklığını
Test 2. etkilemez.

2. Direnç ile ilgili, 3. yalıtkan denir.
b. Maddelerin elektrik enerjisi iletimine karşı gösterdiği zorluğa
I. Devrelerde elektrik enerjisi miktarını ayarlamada kullanılır. 4. direnç denir.
II. Tüm maddelerde vardır.
III. Devredeki ampul parlaklığını etkilemez. 5. azalır.
ifadelerinden hangileri doğrudur? c. Devredeki direnç artarsa iletilen elektrik enerjisi
6. artar.
A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III

192 193

Elektriksel Direnç ve Bağlı Olduğu Faktörler


Kılavuz Bilgi


Elektriksel direncin bağlı olduğu faktörler, iletkenin cinsi, iletkenin dik kesit alanı (kalınlığı) ve iletkenin uzunluğudur.

İletkenin cinsi değiştiğinde direnci değiştiği için ampul parlaklığı değişir. İletkenin uzunluğu arttıkça direnç artar ve
ampul parlaklığı azalır. İletkenin kalınlığı arttıkça direnç azalır ve ampul parlaklığı artar.
İletkenin uzunluğunu değiştirerek devrenin direncini artırıp azaltmayı sağlayan araca reosta (değişken direnç) denir.

Reosta sembolüyle gösterilir.


Reosta sürgüsü 1 yönden çekilirse,

reosta
sürgüsü
1



İletkenin direnci artar ve ampul parlaklığı azalır.

Reosta sürgüsü 2 yönünde çekilirse,




2



İletkenin direnci azalır ve ampul parlaklığı artar.



Boşluk Doldurma


5. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.


a. İletkenin uzunluğu arttıkça direnci ................................................. .
b. İletkenin kesit alanı arttıkça direnci azalır, ampul parlaklığı ......................................... .

c. Devredeki iletkenin uzunluğunu değiştirerek devrenin direncini artırıp azaltmayı sağlayan araca

............................................................ denir.
d. İletkenin direnci artarsa ampul parlaklığı ............................................. .

e. Reosta devrede .......................................... sembolüyle gösterilir.

f. İletkenin cinsi değişirse direnç ..................................







194

Elektriksel Direnç ve Bağlı Olduğu Faktörler Elektriksel Direnç ve Bağlı Olduğu Faktörler


Kılavuz Bilgi Kılavuz Bilgi


Elektriksel direncin bağlı olduğu faktörler, iletkenin cinsi, iletkenin dik kesit alanı (kalınlığı) ve iletkenin uzunluğudur. Cam Aydınlatma amacıyla kullanılan ampulün yapısında iletken tel bulunur. Sarmal

İletkenin cinsi değiştiğinde direnci değiştiği için ampul parlaklığı değişir. İletkenin uzunluğu arttıkça direnç artar ve şekildeki bu tele filaman denir. Filaman, direnci çok büyük olan tungsten meta-
Filaman
ampul parlaklığı azalır. İletkenin kalınlığı arttıkça direnç azalır ve ampul parlaklığı artar. İletken teller linden yapılmıştır. Filaman çok ince ve uzun bir teldir. Ampulün içine sığabilmesi
İletkenin uzunluğunu değiştirerek devrenin direncini artırıp azaltmayı sağlayan araca reosta (değişken direnç) denir. Cam için sarmal hale getirilmiştir. Cam balon içerisinde argon gazı vardır.

Reosta sembolüyle gösterilir. İletken kısım


Reosta sürgüsü 1 yönden çekilirse, Ampulde kullanılan telin direncini artırmak için telin boyu artırılabilir ya da kalınlığı azaltılabilir. Direnci arttırıldığında

reosta ampul daha parlak ışık verir.
sürgüsü
1
Alıştırma - 1 Alıştırma - 2

İletkenin direnci artar ve ampul parlaklığı azalır. Ampulün yapısıyla ilgili,
Ampulde bulunan cam balon içerisinde aşağıdaki
Reosta sürgüsü 2 yönünde çekilirse, I. Ampulün bir direnci vardır. gazlardan hangisi bulunur?
II. Yapısındaki iletken telin adı filamandır.
III. İletken tel bakır metalinden yapılmıştır. A) Oksijen B) Argon
2 C) Karbon D) Etan
ifadelerinden hangileri doğrudur?


İletkenin direnci azalır ve ampul parlaklığı artar. A) I ve II B) I ve III
C) II ve III D) I, II ve III


Boşluk Doldurma


5. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız. Boşluk Doldurma


a. İletkenin uzunluğu arttıkça direnci ................................................. . 6. Aşağıda verilen balonlarda ampulün yapısıyla ilgili ifadeler yer almaktadır. Yanlış ifadenin yer aldığı balon pat-
latılacağına göre kaç numaralı balonlar patlatılmalıdır?
b. İletkenin kesit alanı arttıkça direnci azalır, ampul parlaklığı ......................................... .
c. Devredeki iletkenin uzunluğunu değiştirerek devrenin direncini artırıp azaltmayı sağlayan araca
Filaman,
............................................................ denir. Filaman çok ampul içine Cam balon Filaman
kalın ve kısa sığabilmesi içinde direnci çok
d. İletkenin direnci artarsa ampul parlaklığı ............................................. .
bir teldir. için sarmal karbondioksit küçük olan
e. Reosta devrede .......................................... sembolüyle gösterilir. yapıya gazı vardır. metalden
getirilmiştir. yapılmıştır.
f. İletkenin cinsi değişirse direnç ..................................


1 2 3 4
........................................................

194 195

Elektriksel Direnç ve Bağlı Olduğu Faktörler



Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


Boşluk Doldurma


1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.

a. Direnç .................................... harfi ile gösterilir.

b. Ampul, elektrik enerjisini .............................. ve .......................... enerjisine dönüştürür.

c. İletkenlerin elektrik enerjisinin iletimine karşı gösterdiği zorluğa ......................................... denir.

d. Bir iletkenin direnci uzunluğu ile ....................................... orantılıdır.

e. Elektrik enerjisi iletiminde kullanılacak kablolar direnci ...................................... metallerden yapılır.

f. Ampulde ışık oluşturmak için ..................................... adı verilen ince sarmal tel kullanılır.

g. Ampulün içindeki ince sarmal tel ..................................... metalinden yapılmıştır.

h. Ampulde kullanılan telin direnci .................................... ampul parlaklığı artar.

ı. Devredeki direnç arttıkça ampul parlaklığı ..............................................

i. Tüm devre elemanlarının bir ..................................... vardır.

j. Salon lambalarından yayılan ışığı azaltıp, artırmak için ..................................................................... kullanılır.

k. Bir iletkenin direnci, iletkenin cinsine, dik kesit alanına ve ..................................................................... bağlıdır.





Tanılayıcı Dallanmış Ağaç

2. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlendiğinde hangi çıkışa ulaşılır?




İletken maddelerin direnci büyüktür.


D Y


Devre elemanlarının direnci vardır. Devredeki değişken dirence reosta
adı verilir.


D Y D Y



196

Elektriksel Direnç ve Bağlı Olduğu Faktörler Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


Test
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
3. Şemada gösterilen numaralı boşluklara yazılacak kavramlar aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Boşluk Doldurma


1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız. DİRENÇ

a. Direnç .................................... harfi ile gösterilir.

b. Ampul, elektrik enerjisini .............................. ve .......................... enerjisine dönüştürür. bağlıdır. bağlıdır. harf le göster l r.

c. İletkenlerin elektrik enerjisinin iletimine karşı gösterdiği zorluğa ......................................... denir.

d. Bir iletkenin direnci uzunluğu ile ....................................... orantılıdır. 1. ....................................... 2. ....................................... 3. .......................................

e. Elektrik enerjisi iletiminde kullanılacak kablolar direnci ...................................... metallerden yapılır.
1 2 3
f. Ampulde ışık oluşturmak için ..................................... adı verilen ince sarmal tel kullanılır.
A) İletkenin cinsi İletkenin uzunluğu N
g. Ampulün içindeki ince sarmal tel ..................................... metalinden yapılmıştır. B) İletkenin cinsi İletkenin uzunluğu R
C) İletkenin cinsi İletkenin kütlesi R
h. Ampulde kullanılan telin direnci .................................... ampul parlaklığı artar.
D) İletkenin uzunluğu İletkenin kesit alanı N
ı. Devredeki direnç arttıkça ampul parlaklığı ..............................................

i. Tüm devre elemanlarının bir ..................................... vardır. Doğru-Yanlış

j. Salon lambalarından yayılan ışığı azaltıp, artırmak için ..................................................................... kullanılır. 4. Şekilde ampul yapısı gösterilmiştir. Numaralandırılmış kısımlarla ilgili aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya
yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
k. Bir iletkenin direnci, iletkenin cinsine, dik kesit alanına ve ..................................................................... bağlıdır.

a. 1 ile gösterilen kısmın adı filamandır.
b. 1 ile gösterilen telin direnci çok küçüktür. 1
Tanılayıcı Dallanmış Ağaç 2
c. 2 ile gösterilen kısım cam olduğundan yalıtkandır. 3
2. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlendiğinde hangi çıkışa ulaşılır?
d. 3 ile gösterilen kısım argon gazı ile doludur.
4
e. 4 ile gösterilen kısım tungten metalinden yapılmıştır.
İletken maddelerin direnci büyüktür.

Uygulama Sorusu
D Y
5. Özdeş pil, reosta ve ampullerle oluşturulmuş aşağıdaki devrelerden hangisindeki ampul en parlak ışık verir?
Devre elemanlarının direnci vardır. Devredeki değişken dirence reosta
adı verilir. A) B) C) D)


D Y D Y



196 197

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


6. Yanda verilen elektrik devresine göre,
1 2
I. Reosta sürgüsü 1 yönünde hareket ettirilirse ampul parlaklığı artar.
II. Reosta sürgüsü 2 yönünde hareket ettirilirse direnç artar.
III. Reosta sürgüsü 2 yönünde hareket ettirilirse ampul parlaklığı artar.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III



7. Şekildeki dirençölçerin uçları bakır tellere sırasıyla bağlanıyor.

Buna göre, ölçüm yapılarak araştırılan değişken aşağıdakilerden
hangisidir? S L
L
A) İletkenin cinsinin dirence etkisi 2S
B) İletkenin kesit alanının dirence etkisi
C) İletkenin uzunluğunun dirence etkisi
D) İletkenin hacminin dirence etkisi





8. Yanda verilen elektrik devresinin test uçları arasına
aynı maddeden yapılmış aynı kalınlıktaki 1, 2, 3, 4 1.
numaralı teller sırasıyla bağlanıyor.
2.
Test uçları
Buna göre, ampul parlaklıkları arasındaki ilişki 3.
aşağıdakilerden hangisi olur?
- Pil 4.


A) 1 > 2 > 3 > 4 B) 2 > 3 > 4 > 1 C) 3 > 1 > 4 > 2 D) 4 > 3 > 2 > 1


İşaretleme

9. Aşağıda verilen tel çiftlerinden direnci büyük olan teli “4” ile işaretleyerek belirtiniz.
L
L 2L 3L
A) S S B) 2S S
Alüminyum Alüminyum Demir Demir




3L 4L L L
C) 3S 2S D) 2S 2S
Gümüş Gümüş Nikel-krom Bakır



198

Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları


6. Yanda verilen elektrik devresine göre, Eşleştirme
1 2
I. Reosta sürgüsü 1 yönünde hareket ettirilirse ampul parlaklığı artar. 10. Aşağıdaki ifadeleri verilen kavramlarla eşleştiriniz.
II. Reosta sürgüsü 2 yönünde hareket ettirilirse direnç artar.
III. Reosta sürgüsü 2 yönünde hareket ettirilirse ampul parlaklığı artar.
Özellik Kavram
ifadelerinden hangileri doğrudur?
1. Ampulde ışık oluşturan teldir. Tungsten
A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III
2. Elektrik enerjisini ileten maddedir. R

7. Şekildeki dirençölçerin uçları bakır tellere sırasıyla bağlanıyor. 3. Ampuldeki cam balon içinde kullanılan gazdır. İletken
4. Değişken dirençtir. Direnç
Buna göre, ölçüm yapılarak araştırılan değişken aşağıdakilerden
hangisidir? S L 5. Elektrik enerjisini iletmeyen maddelerdir. Argon
L
A) İletkenin cinsinin dirence etkisi 2S 6. Maddelerin elektrik enerjisi iletimine karşı göstediği zorluktur. Yalıtkan
B) İletkenin kesit alanının dirence etkisi 7. Ampulde sarmal telin yapıldığı metaldir. Reosta
C) İletkenin uzunluğunun dirence etkisi 8. Direnci gösteren harftir. Filaman
D) İletkenin hacminin dirence etkisi


Doğru-Yanlış

8. Yanda verilen elektrik devresinin test uçları arasına 11. Eşit bölmelendirilmiş aşağıdaki iletken telin K-M noktaları arasındaki direnç 10 Ω olduğuna göre, aşağıdaki ifa-
aynı maddeden yapılmış aynı kalınlıktaki 1, 2, 3, 4 1. delerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
numaralı teller sırasıyla bağlanıyor.
2. a. K - L noktaları arasındaki direnç 5 Ω dur.
Test uçları
Buna göre, ampul parlaklıkları arasındaki ilişki 3.
aşağıdakilerden hangisi olur? b K - P noktaları arasındaki direnç K - M aralığındaki direncin yarısına eşittir.
- Pil 4. c. K - R noktaları arasında direnç 25 Ω dur.
K L M N P R

A) 1 > 2 > 3 > 4 B) 2 > 3 > 4 > 1 C) 3 > 1 > 4 > 2 D) 4 > 3 > 2 > 1 d. İletkenin uzunluğu direncin büyüklüğünü etkilemez.


İşaretleme İşaretleme

9. Aşağıda verilen tel çiftlerinden direnci büyük olan teli “4” ile işaretleyerek belirtiniz.
12. Aşağıda tabloda verilen maddelerin direncinin büyük veya küçük olduğunu işaretleyerek belirtiniz.
L
L 2L 3L
A) S S B) 2S S
Alüminyum Alüminyum Demir Demir Madde Direnci büyük Direnci küçük
Silgi
Cam kaşık
3L 4L L L Tahta kaşık
C) 3S 2S D) 2S 2S Metal para
Gümüş Gümüş Nikel-krom Bakır
Plastik çubuk


198 199

30.Bölüm ELEKTRİK DEVRELERİNDE AMPUL PARLAKLIĞI



Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar

Kılavuz Bilgi


 Elektrik devrelerinde kullanılan ampul ve pil sayısı ampul parlaklığını etkiler.
 Bir elektrik devresinde ampul sayısı değiştirilmeden pil sayısı arttırılırsa ampul parlaklığı artar.

 Bir elektrik devresinde pil sayısı değiştirilmeden yan yana bağlı ampul sayısı arttırılırsa ampul parlaklığı azalır.




Boşluk Doldurma

1. Aşağıda verilen devrelerde K ampulünün parlaklıkları arasındaki ilişkiyi yazınız. (Pil ve ampuller özdeştir.)

K K K






I II III
................................................................................................................................................................................................................................


Boşluk Doldurma


2. Özdeş pil ve ampullerle oluşturulan yandaki elektrik devrelerinde
bağımsız, bağımlı ve sabit tutulan değişkenleri yazınız.



I II

Bağımsız Değişken Bağımlı Değişken Sabit Tutulan Değişken
......................................................... ......................................................... .........................................................
......................................................... ......................................................... .........................................................



Boşluk Doldurma

3. Özdeş pil ve ampullerle oluşturulan aşağıdaki elektrik devrelerindeki X, Y, Z ampullerinin parlaklıklarını
karşılaştırınız.
X Y Z







................................................................................................................................................................................................................................

200