9.Bölüm BOŞALTIM SİSTEMİ Boşaltım Sistemi
Kılavuz Bilgi
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Deri, akciğerler ve kalın bağırsak boşaltıma yardımcı olan organlardır.
Kılavuz Bilgi Deri: Terleme olayı ile fazla suyu ve tuzu uzaklaştırır.
Kandaki atık maddelerin vücut dışına atılmasına boşaltım denir. Akciğerler: Solunum sonucu oluşan karbodioksit ve bir miktar su buharını vücut dışına atar.
Vücuttan uzaklaştırılması gereken maddeler sırasıyla böbrekler, üreter(idrar borusu), idrar kesesi ve üretra (idrar kanalı) Kalın bağırsak: Suyun, safranın ve sindirim atıklarının dışkı şeklinde vücut dışına atılmasını sağlar.
dan geçer.
Boşaltım sistemi böbrekler, üreter, idrar kesesi ve üretradan oluşur.
Böbrekler: Bel hizasında karın boşluğunun arka kısmında iki tanedir. Kandaki atık maddeleri süzerek idrar oluşumunu Boşluk Doldurma
sağlar. İdrarda su, tuz ve üre bulunur. Besin yapıtaşı bulunmaz. İdrarında glikoz bulunan kişiler şeker hastasıdır.
Üreter (idrar borusu): Böbreklerde oluşan idrarı, idrar kesesine iletir. 3. Aşağıda görevleri verilen boşaltım sistemi yapı ve organlarının adını yazınız.
İdrar kesesi: İdrarın biriktiği yerdir.
Üretra(idrar kanalı): İdrar kesesinde biriken idrarı vücut dışına atar. a.
Böbreklerde oluşan idrarı idrar kesesine iletir.
Boşluk Doldurma
1. Aşağıda verilen boşaltım sistemi modelinde oklarla gösterilen kısımların adını yazınız.
İdrarı bir süre depo eder. b.
Kandaki atık maddeleri süzerek idrar oluşu- c.
munu sağlar.
İdrarı vücut dışına atar. d.
Boşluk Doldurma
4. Aşağıda verilen şemadaki boşlukları tamamlayınız.
Boşaltıma Yardımcı Organlar
Boşluk Doldurma Deri ................. .................
Görevi: ............................................... Görevi: ............................................... Görevi: ...............................................
2. Vücuttan uzaklaştırılması gereken maddelerin boşaltım sistemindeki yapı ve organlardan hangi sırayla .............................................................. .............................................................. ..............................................................
geçtiğini yazınız. .............................................................. .............................................................. ..............................................................
........................................................................................................................................................................................
50 51
Boşaltım Sistemi
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma
1. Aşağıdaki görselleri verilen yapı ve organların boşaltımdaki görevini yazınız.
Tanılayıcı Dallanmış Ağaç
2. Boşaltımla ilgili verilen ifadelere karşılık gelen kavramlar seçilerek ilerlendiğinde hangi çıkışa ulaşılır?
Kandaki atık maddelerin vücut dışına atılmasıdır.
Sindirim Boşaltım
Terleme ile fazla suyu ve tuzu uzak- İdrarı böbreklerden idrar
laştırır. kesesine taşır.
deri akciğer üretra üreter
1. çıkış 2. çıkış 3. çıkış 4. çıkış
Doğru-Yanlış
3. Tabloda verilen ifadelerden doğru olanları tarayarak belirtiniz.
Böbrekler karın boşluğunun Vücuttan uzaklaştırılması gere-
arka kısmıda bel hizasında Üretra idrarın bir süre depo- ken maddeler sırasıyla; böbrekler,
üreter, idrar kesesi ve üretradan
landığı yerdir.
bulunur.
geçerek uzaklaştırılır.
Akciğerler, kandaki atık mad- İdrarda su, tuz ve üre bulunur. Deri, fazla suyu ve tuzu vücut-
deleri süzer. tan uzaklaştırılır.
52
Boşaltım Sistemi Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Eşleştirme
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
4. Aşağıdaki puzzle parçalarındaki boşaltım yapı ve organlarını görevleriyle eşleştiriniz.
Boşluk Doldurma
İdrarı bir süre
1. Aşağıdaki görselleri verilen yapı ve organların boşaltımdaki görevini yazınız. Deri
depolar. Terleme ile su ve
1 Akciğerler tuzun fazlasını
uzaklaştırır
5
4 2
Karbondioksit İdrar
ve su buharını Kesesi
uzaklaştırır.
3 6
Tanılayıcı Dallanmış Ağaç
Test
2. Boşaltımla ilgili verilen ifadelere karşılık gelen kavramlar seçilerek ilerlendiğinde hangi çıkışa ulaşılır?
5. Boşaltım sistemiyle ilgili aşağıdaki öğrencilerden hangisinin ifadesi yanlıştır?
Kandaki atık maddelerin vücut dışına atılmasıdır.
A) Sağlıklı kişilerin idrarında glikoz bulun- B)
maz. Kandaki atık maddelerin vücut dışına
Sindirim Boşaltım atılmasına sindirim denir.
Terleme ile fazla suyu ve tuzu uzak- İdrarı böbreklerden idrar
laştırır. kesesine taşır.
C) D)
İnsanda karın boşluğunun arka kıs- Vücuttan uzaklaştırılması gereken
deri akciğer üretra üreter maddeler atılmazsa vücudun kim-
mında iki tane böbrek bulunur. yasal dengesi bozulur.
1. çıkış 2. çıkış 3. çıkış 4. çıkış
Doğru-Yanlış
6.
Böbrekler Üretra İdrar kesesi Üreter
3. Tabloda verilen ifadelerden doğru olanları tarayarak belirtiniz.
Böbrekler karın boşluğunun Vücuttan uzaklaştırılması gere- Yukarıdaki şemada vücuttan uzaklaştırılması gereken maddelerin boşaltım sistemindeki yapılardan geçiş sırası verilirken
arka kısmıda bel hizasında Üretra idrarın bir süre depo- ken maddeler sırasıyla; böbrekler, bir hata yapılmıştır.
üreter, idrar kesesi ve üretradan
landığı yerdir.
bulunur.
geçerek uzaklaştırılır.
Buna göre şemanın doğru olması için hangi iki yapı yer değiştirmelidir?
Akciğerler, kandaki atık mad- İdrarda su, tuz ve üre bulunur. Deri, fazla suyu ve tuzu vücut- A) Böbrek – Üreter B) Üretra - idrar kesesi
deleri süzer. tan uzaklaştırılır. C) Üretra – Üreter D) Böbrek – İdrar kesesi
52 53
10.Bölüm BİLEŞKE KUVVET
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Duran cisimleri hareket ettiren, hareket eden cisimleri durdurabilen, hareketli cisimleri yavaşlatabilen, hızlandırabilen
ya da yönünü, şeklini değiştirebilen etkiye kuvvet denir.
Kuvvetin cisme etki edebilmesi için uygulandığı noktaya uygulama noktası denir.
Kuvvetin uygulama noktasına göre bulunduğu hizaya doğrultu denir. Kuvvet bulunduğu doğrultuda bir yönü gösterir.
Kuvvetin büyüklüğü okun uzunluğuyla gösterilir. Okun uzunluğu arttıkça kuvvetin büyüklüğü artar.
Kuvvetin, uygulama noktası, doğrultusu, yönü ve büyüklüğü (şiddeti) vardır.
Kuvvet “F” harfi ile gösterilir.
Kuvvetin birimi newton’dur. N harfi ile gösterilir.
Kuvvetin büyüklüğü dinamometre ile ölçülür.
Doğru-Yanlış
1. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
a. Kuvvetin cisme etki edebilmesi için bir noktadan uygulanması gerekir.
b. Kuvvet “F” harfi ile gösterilir.
c. Kuvvetin büyüklüğü eşit kollu terazi ile ölçülür.
d. Kuvvetin birimi newton’dur.
e. Kuvvet cisimlerin şeklini değiştirebilir.
f. Kuvvetin uygulama noktasına göre bulunduğu hizaya yön denir.
g. Kuvvetin gösterildiği okun uzunluğu arttıkça kuvvetin büyüklüğü azalır.
Etkinlik
2. Aşağıda K, L, M cisimlerine etki eden kuvvetler gösterilmiştir. Her bölme 4N’ u gösterecek şekilde bölmelen-
dirildiğine göre K, L, M kuvvetlerine etki eden kuvvetlerin doğrultu, yön ve büyüklüklerini yazınız.
Kuzey
L
K Batı Doğu
M Güney
Doğrultu : ............................................... Doğrultu : ............................................... Doğrultu : ...............................................
Yön : ............................................... Yön : ............................................... Yön : ...............................................
Büyüklük : ............................................... Büyüklük : ............................................... Büyüklük : ...............................................
54
10.Bölüm BİLEŞKE KUVVET Bileşke Kuvvet
Kılavuz Bilgi
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Yatay doğrultuda doğu ve batı, dikey doğrultuda kuzey ve güney yönleri vardır.
Kılavuz Bilgi
Etkinlik
Duran cisimleri hareket ettiren, hareket eden cisimleri durdurabilen, hareketli cisimleri yavaşlatabilen, hızlandırabilen
ya da yönünü, şeklini değiştirebilen etkiye kuvvet denir. 3. Aşağıda verilen resimlerde cisimlere uygulanan kuvvetleri inceleyerek kuvvetlerin doğrultu ve yönünü yazınız.
Kuvvetin cisme etki edebilmesi için uygulandığı noktaya uygulama noktası denir.
Kuvvetin uygulama noktasına göre bulunduğu hizaya doğrultu denir. Kuvvet bulunduğu doğrultuda bir yönü gösterir.
Kuvvetin büyüklüğü okun uzunluğuyla gösterilir. Okun uzunluğu arttıkça kuvvetin büyüklüğü artar.
Kuvvetin, uygulama noktası, doğrultusu, yönü ve büyüklüğü (şiddeti) vardır.
Kuvvet “F” harfi ile gösterilir.
Kuvvetin birimi newton’dur. N harfi ile gösterilir.
Kuvvetin büyüklüğü dinamometre ile ölçülür.
a. Doğrultu : ..................... b. Doğrultu : ..................... c. Doğrultu : ..................... d. Doğrultu : .....................
Doğru-Yanlış Yön : ..................... Yön : ..................... Yön : ..................... Yön : .....................
1. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz. 4. Aşağıdaki şekilde gösterilen F , F , F , F kuvvetleriyle ilgili soruları cevaplayınız.
4
3
2
1
a. Kuvvetin cisme etki edebilmesi için bir noktadan uygulanması gerekir. F 3 a. Hangi kuvvetler aynı doğrultuludur?
b. Kuvvet “F” harfi ile gösterilir. ...........................................................................................................................................
F 2
c. Kuvvetin büyüklüğü eşit kollu terazi ile ölçülür. F 4 b. Hangi kuvvetler aynı yönlüdür?
F 1
d. Kuvvetin birimi newton’dur. ...........................................................................................................................................
e. Kuvvet cisimlerin şeklini değiştirebilir. c. Hangi kuvvetlerin büyüklükleri eşittir?
f. Kuvvetin uygulama noktasına göre bulunduğu hizaya yön denir. ...........................................................................................................................................
g. Kuvvetin gösterildiği okun uzunluğu arttıkça kuvvetin büyüklüğü azalır. d. Hangi kuvvetlerin doğrultusu aynı, yönleri zıttır?
...........................................................................................................................................
Etkinlik
Etkinlik
2. Aşağıda K, L, M cisimlerine etki eden kuvvetler gösterilmiştir. Her bölme 4N’ u gösterecek şekilde bölmelen- 5. Aşağıdaki şekilde verilen masaya batı yönünde 60N, çantaya doğu yönünde 40N, topa kuzey yönünde 100N
dirildiğine göre K, L, M kuvvetlerine etki eden kuvvetlerin doğrultu, yön ve büyüklüklerini yazınız. büyüklüğünde kuvvet uygulanıyor. Masa, çanta ve topa uygulanan kuvvetleri her bölme 20N’ u gösterecek
şekilde eşit bölmelendirilmiş oklar çizerek gösteriniz.
Kuzey
L
K Batı Doğu kuzey
M Güney
batı doğu
Doğrultu : ............................................... Doğrultu : ............................................... Doğrultu : ...............................................
Yön : ............................................... Yön : ............................................... Yön : ............................................... güney
Büyüklük : ............................................... Büyüklük : ............................................... Büyüklük : ............................................... Masa Çanta Top
54 55
Bileşke Kuvvet
Kılavuz Bilgi
İki ya da daha fazla kuvvetin yaptığı etkiyi tek başına yapabilen kuvvete bileşke(net) kuvvet denir. R harfi veya “F net ”
ile gösterilir.
F 1 Şekildeki cisme uygulanan kuvvetler aynı doğrultulu ve aynı yönlü olduğundan bileşke
F 2 kuvvet kuvvetlerin toplamı olarak gösterilir. Bileşke kuvvet, uygulanan kuvvetlerle aynı
R(F net ) = F +F 2 yönlüdür.
1
Etkinlik
6. Aşağıdaki cisimlere etki eden bileşke (net) kuvvetleri çizerek gösteriniz ve büyüklüklerini yazınız.
10 N 9 N
a. 5 N c. 9 N
5 N
b. d. 4 N
5 N 2 N
1 N
Etkinlik
7. Bir cisme doğu yönünde 10N büyüklüğünde üç kuvvet uygulanıyor. Buna göre, cisme etki eden bileşke (net)
kuvvetin yönünü ve büyüklüğünü çizerek gösteriniz.
Kuzey
Batı Doğu
Güney
Alıştırma-1
Bileşke(net) kuvvetle ilgili,
I. Birden fazla kuvvetin gösterdiği etkiyi tek başına gösterir.
II. Net kuvvetin en büyük olması için kuvvetler aynı yönlü uygulanmalıdır.
III. Aynı yönlü kuvvetlerin bileşkesi kuvvetlerden birine eşittir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III
56
Bileşke Kuvvet Bileşke Kuvvet
Kılavuz Bilgi Kılavuz Bilgi
İki ya da daha fazla kuvvetin yaptığı etkiyi tek başına yapabilen kuvvete bileşke(net) kuvvet denir. R harfi veya “F net ” F F Şekildeki cisme uygulanan kuvvetler, aynı doğrultulu fakat zıt yönlü olduğundan bileş-
ile gösterilir. 1 2 ke kuvvet, büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılarak bulunur. Bileşke kuvvet büyük
F 1 Şekildeki cisme uygulanan kuvvetler aynı doğrultulu ve aynı yönlü olduğundan bileşke R(F net ) = F –F 2 kuvvetle aynı yöndedir.
1
F 2 kuvvet kuvvetlerin toplamı olarak gösterilir. Bileşke kuvvet, uygulanan kuvvetlerle aynı
R(F net ) = F +F 2 yönlüdür. Bir cisme uygulanan kuvvetlerin bileşkesi, kuvvetlerin farkından küçük, kuvvetlerin toplamından büyük olamaz.
1
Boşluk Doldurma
Etkinlik
8. Aşağıdaki cisimlere etki eden bileşke(net) kuvvetlerin büyüklüğünü ve yönünü yazınız.
6. Aşağıdaki cisimlere etki eden bileşke (net) kuvvetleri çizerek gösteriniz ve büyüklüklerini yazınız.
Kuzey
10 N 9 N
a. 5 N c. 9 N a. 5N 1N Bileşke kuvvetin,
Yönü : ......................................... Batı Doğu
Büyüklüğü : .........................................
Güney
5 N
b. d. 4 N
5 N 2 N
1 N 3N Bileşke kuvvetin,
5N Yönü : .........................................
Etkinlik b.
Büyüklüğü : ........................................
7. Bir cisme doğu yönünde 10N büyüklüğünde üç kuvvet uygulanıyor. Buna göre, cisme etki eden bileşke (net)
kuvvetin yönünü ve büyüklüğünü çizerek gösteriniz.
Kuzey
Batı Doğu 3N Bileşke kuvvetin,
6N 4N
c. Yönü : ............................................
Güney Büyüklüğü : ............................................
Alıştırma-1
Bileşke(net) kuvvetle ilgili, Etkinlik
I. Birden fazla kuvvetin gösterdiği etkiyi tek başına gösterir. 9. Bir cisme yatay doğrultuda 10N, 20N ve 40N büyüklüğünde üç kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvvetin en küçük
II. Net kuvvetin en büyük olması için kuvvetler aynı yönlü uygulanmalıdır. olması için kuvvetlerin cisme uygulanma şekillerini çizerek gösteriniz.
III. Aynı yönlü kuvvetlerin bileşkesi kuvvetlerden birine eşittir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III
56 57
Bileşke Kuvvet
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma
1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları doldurunuz.
a. Hareket eden cisimleri durdurabilen, hareketli cisimleri yavaşlatabilen etkiye ...................................................... denir.
b. Kuvvetin uygulama noktasına göre bulunduğu hizaya ...................................................... denir.
c. Kuvvet ...................................................... harfi ile gösterilir.
d. Kuvvetin büyüklüğü ...................................................... ile ölçülür.
e. Yatay doğrultuda doğu ve ...................................................... olmak üzere iki yön vardır.
f. Aynı yönlü kuvvetlerin ...................................................... aynıdır.
Etkinlik
2. Aşağıdaki şekillerde cisimlere uygulanan kuvvetlerden bazıları ve bileşke kuvvetler verilmiştir.
Buna göre cisimlere uygulanan, verilmeyen kuvvetin doğrultusunu, yönünü ve büyüklüğünü tabloya yazınız.
F = 4N Kuvvet Doğrultu Yön Büyüklük (N)
2
a. R = 6N
F 1
F = 8N F = 2N Kuvvet Doğrultu Yön Büyüklük (N)
2
b. R = 4N 1
F 3
F = 18N Kuvvet Doğrultu Yön Büyüklük (N)
1
c. F = 4N R = 10N
3
F 2
F = 2N
3
Kuvvet Doğrultu Yön Büyüklük (N)
d.
F 1
F = 5N
2
R = 10N
58
Bileşke Kuvvet Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma 3. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları doldurunuz. a. Cisme uygulanan kuvvetler aynı yönlü ise bileşke kuvvet, kuvvetlerin toplamına eşittir.
b. Bir cisme uygulanan kuvvetlerin bileşkesi, kuvvetlerin farkından küçük olamaz.
a. Hareket eden cisimleri durdurabilen, hareketli cisimleri yavaşlatabilen etkiye ...................................................... denir.
c. Kuvvetin yönü, okun uzunluğu ile gösterilir.
b. Kuvvetin uygulama noktasına göre bulunduğu hizaya ...................................................... denir.
d. Kuvvet bulunduğu doğrultuda bir yönü gösterir.
c. Kuvvet ...................................................... harfi ile gösterilir.
e. Zıt yönlü kuvvetlerin bileşkesi büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılarak bulunur.
d. Kuvvetin büyüklüğü ...................................................... ile ölçülür.
e. Yatay doğrultuda doğu ve ...................................................... olmak üzere iki yön vardır. Test
f. Aynı yönlü kuvvetlerin ...................................................... aynıdır. 4. Bir cisme zıt yönde etki eden kuvvetlerden biri 24N, diğeri 18N olduğuna göre, bileşke kuvvet kaç newtondur?
Etkinlik A) 4 B) 6 C) 8 D) 10
2. Aşağıdaki şekillerde cisimlere uygulanan kuvvetlerden bazıları ve bileşke kuvvetler verilmiştir. 5. Şekildeki cisme etkiyen F kuvveti doğu yönünde 20N büyüklüğünde olduğuna göre,
F = 20N batı yönünde 40N büyüklüğünde uygulanan kuvvet aşağıdakilerden hangisinde doğ-
Buna göre cisimlere uygulanan, verilmeyen kuvvetin doğrultusunu, yönünü ve büyüklüğünü tabloya yazınız. ru verilmiştir?
A) F = 40N B) C) F = 40N D) F = 20N
F = 4N Kuvvet Doğrultu Yön Büyüklük (N)
2
a. R = 6N
F 1 F = 40N
6. A Şekilde cisme uygulanan F kuvveti gösterilmiştir. Her bölme 5N olduğuna göre,
F Kuzey
F = 8N F = 2N Kuvvet Doğrultu Yön Büyüklük (N) I. Kuvvetin büyüklüğü 15N’dur.
2
b. R = 4N 1 II. Kuvvet batı yönündedir.
F 3 Batı Doğu
III. Uygulama noktası A’dır.
ifadelerinden hangileri doğrudur? Güney
F = 18N Kuvvet Doğrultu Yön Büyüklük (N) A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III
1
c. F = 4N R = 10N
3
F 2
F = 2N 7. Aşağıdaki cisimlerden hangisine etki eden bileşke (net) kuvvet en büyüktür?
3
Kuvvet Doğrultu Yön Büyüklük (N) A) 2N B) 4N C) 7N D) 2N
d. 1N 1N
F 1
3N K 3N 2N L 1N 3N M 4N 2N N 2N
3N 3N 2N
F = 5N
2
R = 10N 6N 4N 3N 3N
58 59
11.Bölüm KUVVETLERİN DENGELENMESİ
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır ise cisim dengelenmiş kuvvetlerin etkisindedir.
Duran bir cisme dengelenmiş kuvvetler uygulandığında durmaya devam eder.
Başlangıçta sabit süratle hareket eden cisme dengelenmiş kuvvetler uygulandığında sabit süratle aynı yönde hareke-
tine devam eder.
Boşluk Doldurma
1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.
a. Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi ............................................................. ise cisim dengelenmiş kuvvetlerin etkisindedir.
b. Duran bir cisim ....................................................................................... kuvvetlerin etkisindeyse durmaya devam eder.
c. Hareketli bir cisim dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde ise ..................................................................... hareketine devam eder.
d. Bir cisme etki eden iki kuvvet, zıt yönlü ve eşit büyüklükte ise ........................................................... kuvvetler etkisindedir.
İşaretleme
2. Aşağıdaki cisimlerden dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde olanları ” ” ile işaretleyiniz.
4N
2N 5N 1N 4N 2N
3N 2N 3N
2N 2N
3N
2N 2N
3N 6N 5N 5N 6N 3N
3N 3N
3N 4N
60
11.Bölüm KUVVETLERİN DENGELENMESİ Kuvvetlerin Dengelenmesi
Kılavuz Bilgi
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Durmakta olan bir cisme dengelenmiş kuvvetler uygulandığında harekete geçemez.
Kılavuz Bilgi Bir cisme etkiyen kuvvetin sıfır olmadığı durumda, bileşke kuvvete zıt yönde ve eşit büyüklükte uygulanan yani bileşke
kuvvetin sıfır olmasını sağlayan kuvvete dengeleyici kuvvet denir.
Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır ise cisim dengelenmiş kuvvetlerin etkisindedir.
Duran bir cisme dengelenmiş kuvvetler uygulandığında durmaya devam eder.
Başlangıçta sabit süratle hareket eden cisme dengelenmiş kuvvetler uygulandığında sabit süratle aynı yönde hareke-
tine devam eder. İşaretleme
3. Durmakta olan aşağıdaki cisimlere belirtilen kuvvetler uygulandığında, durmaya devam edenleri işaretleyerek
belirtiniz.
Boşluk Doldurma 4N
a. 1N 2N b. 3N
1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız. 4N 1N
a. Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi ............................................................. ise cisim dengelenmiş kuvvetlerin etkisindedir.
b. Duran bir cisim ....................................................................................... kuvvetlerin etkisindeyse durmaya devam eder. c. 2N 3N d. 1N
4N 3N 4N 2N
c. Hareketli bir cisim dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde ise ..................................................................... hareketine devam eder.
d. Bir cisme etki eden iki kuvvet, zıt yönlü ve eşit büyüklükte ise ........................................................... kuvvetler etkisindedir.
4. Sabit süratle hareket eden aşağıdaki vagonlara belirtilen kuvvetler uygulandığında, sabit süratle hareketine
İşaretleme
devam eden vagonları ” ” ile işaretleyerek belirtiniz.
2. Aşağıdaki cisimlerden dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde olanları ” ” ile işaretleyiniz. a. b. 1N c. 3N
4N 4N 2N 3N 3N 6N
4N
2N 5N 1N 4N 2N
3N 2N 3N
2N 2N Tanılayıcı Dallanmış Ağaç
5. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlendiğinde hangi çıkışa ulaşılır?
3N
2N 2N Dengeleyici kuvvet, cisme etki eden bileşke kuvvetle aynı doğrultuda, aynı büyüklükte ve zıt yöndedir.
3N 6N 5N 5N 6N 3N D Y
3N 3N
Bir cismin dengelenmiş kuvvetler etkisinde Birbirini dengeleyen iki kuvvet eşit
3N 4N olması için en az üç kuvvet uygulanmalıdır. büyüklükte ve zıt yöndedir.
D Y D Y
1.çıkış 2.çıkış 3.çıkış 4.çıkış
60 61
Kuvvetlerin Dengelenmesi
Kılavuz Bilgi
Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırdan farklı ise cisim dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir.
Durmakta olan bir cisme dengelenmemiş kuvvetler uygulandığında cisim bileşke kuvvet yönünde hareket eder.
Hızlanan ve yavaşlayan cisimler dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir.
İşaretleme
6. Aşağıdaki cisimlerden dengelenmemiş kuvvetler etkisi altında olanları ” ” ile işaretleyiniz.
a. b. c. d.
Doğru-Yanlış
7. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
a. Durmakta olan cisme dengelenmemiş kuvvetler uygulandığında cisim durmaya devam eder.
b. Hızlanarak hareket eden cisimler dengelenmemiş kuvvetler etkisindedir.
c. Hareket halindeki bir cisme hareket yönüne zıt yönde bir kuvvet etki ederse cisim yavaşlar.
d. Bir cisme etki eden iki kuvvet aynı yönlü ise cisim dengelenmemiş kuvvetler etkisindedir.
e. Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırdan farklı ise cisim dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir.
f. Kırmızı ışığa yaklaşan otomobil dengelenmiş kuvvetler etkisindedir.
g. Havalanan uçan balon dengelenmemiş kuvvetler etkisindedir.
h. Saatin akrep ve yelkovanı dengelenmemiş kuvvetler etkisinde hareket eder.
ı. Yaydan fırlayan ok dengelenmemiş kuvvetler etkisindedir.
62
Kuvvetlerin Dengelenmesi Kuvvetlerin Dengelenmesi
Kılavuz Bilgi Kılavuz Bilgi
Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırdan farklı ise cisim dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir. Hareket eden bir cisme dengelenmemiş kuvvetler uygulanırsa,
Durmakta olan bir cisme dengelenmemiş kuvvetler uygulandığında cisim bileşke kuvvet yönünde hareket eder. - Bileşke kuvvet, cismin hareket yönünde ise cisim hızlanır.
Hızlanan ve yavaşlayan cisimler dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir. - Bileşke kuvvet, cismin hareketine zıt yönde ise cisim önce yavaşlar, sonra durup zıt yönde hareket edebilir.
İşaretleme
8. Başlangıçtaki durumları verilen aşağıdaki araçlara belirtilen kuvvetler uygulandığında hareket durumlarını
İşaretleme
işaretleyerek belirtiniz.
K aracı:
6. Aşağıdaki cisimlerden dengelenmemiş kuvvetler etkisi altında olanları ” ” ile işaretleyiniz. Durur.
a. K K
a. b. c. d. Hızlanır.
5N
3N 2N Yavaşlar.
Duruyor Sabit süratle hareket eder.
L aracı:
Hareket yönü
b. L L Durur.
Hızlanır.
6N
10N Yavaşlar.
Sabit süratle hareket eder.
Sabit süratle
hareket ediyor
M aracı:
Hareket yönü Durur.
Doğru-Yanlış c. M M
4N Hızlanır.
7. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz. 5N 1N Yavaşlar.
Sabit süratle hareket eder.
a. Durmakta olan cisme dengelenmemiş kuvvetler uygulandığında cisim durmaya devam eder. Sabit süratle
hareket ediyor
b. Hızlanarak hareket eden cisimler dengelenmemiş kuvvetler etkisindedir.
N aracı:
c. Hareket halindeki bir cisme hareket yönüne zıt yönde bir kuvvet etki ederse cisim yavaşlar. d. N N Durur.
2N 2N Hızlanır.
d. Bir cisme etki eden iki kuvvet aynı yönlü ise cisim dengelenmemiş kuvvetler etkisindedir. 4N 1N 3N Yavaşlar.
Sabit süratle hareket eder.
e. Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırdan farklı ise cisim dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir. Duruyor
f. Kırmızı ışığa yaklaşan otomobil dengelenmiş kuvvetler etkisindedir. Doğru-Yanlış
9. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
g. Havalanan uçan balon dengelenmemiş kuvvetler etkisindedir.
a. Dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindeki cismin sürati ve hareket yönü değişebilir.
h. Saatin akrep ve yelkovanı dengelenmemiş kuvvetler etkisinde hareket eder.
b. Bileşke kuvvet, dengeleyici kuvvete eşit büyüklükte ve zıt yöndedir.
ı. Yaydan fırlayan ok dengelenmemiş kuvvetler etkisindedir.
c. Bileşke kuvvet, hareket eden cismin hareketiyle aynı yönde ise cisim yavaşlar.
62 63
Kuvvetlerin Dengelenmesi
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma
1. Aşağıdaki ifadelerde verilen boşlukları tamamlayınız.
a. Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır ise cisim ...................................................................... kuvvetlerin etkisindedir.
b. Masada duran kitap ........................................................................... kuvvetlerin etkisindedir.
c. Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindeki hareketli cisim ........................................................................... hareketine devam eder.
d. Fren yaparak durağa yaklaşan otobüs, ........................................................................... kuvvetlerin etkisindedir.
e. Yukarı doğru fırlatılan top, ........................................................................... kuvvetlerin etkisindedir.
f. Sabit süratle hareket eden bisiklet ........................................................................... kuvvetlerin etkisindedir.
2. Aşağıdaki resimlerde verilen cisimlerden dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde olanları ” ” ile işaretleyiniz.
a. b. c. d. e.
Etkinlik
3. Aşağıdaki cisimlerden dengelenmemiş kuvvetlerin etkisinde olanları ” ” ile işaretleyiniz.
a. b.
4N 7N 4N 3N c. 3N 4N
2N 2N 3N 5N 1N
d. 5N f. 3N 2N
3N 1N
e. 2N
1N 3N 4N 2N 2N
2N 3N
4N 4N 2N 2N
64
Kuvvetlerin Dengelenmesi Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Doğru-Yanlış
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Boşluk Doldurma 4. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
1. Aşağıdaki ifadelerde verilen boşlukları tamamlayınız. a. Hareketli cisme dengelenmiş kuvvetler uygulanırsa sabit süratle hareketine devam eder.
b. Yavaşlayan cisimler dengelenmiş kuvvetlerin etkisindedir.
a. Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır ise cisim ...................................................................... kuvvetlerin etkisindedir.
c. Bilek güreşi yapan kişiler 20 şer N’luk kuvvet uygularsa dengelenmiş kuvvetler etkisinde olurlar.
b. Masada duran kitap ........................................................................... kuvvetlerin etkisindedir.
d. Dengelenmemiş kuvvetler etkisinde olan cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırdır.
c. Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindeki hareketli cisim ........................................................................... hareketine devam eder.
e. Batı yönünde hareket eden bir cisme batı yönünde 4N’luk kuvvet uygulanırsa hızlanarak hareket eder.
d. Fren yaparak durağa yaklaşan otobüs, ........................................................................... kuvvetlerin etkisindedir.
f. Doğu yönünde sabit süratle hareket eden bir cisme batı yönünde 5N ‘luk kuvvet uygulanırsa yavaşlar.
e. Yukarı doğru fırlatılan top, ........................................................................... kuvvetlerin etkisindedir.
f. Sabit süratle hareket eden bisiklet ........................................................................... kuvvetlerin etkisindedir. Bulmaca
5. Aşağıdaki bulmacayı çözünüz.
2. Aşağıdaki resimlerde verilen cisimlerden dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde olanları ” ” ile işaretleyiniz.
3
a. b. c. d. e. 8
2
4
5
1
Etkinlik
6
3. Aşağıdaki cisimlerden dengelenmemiş kuvvetlerin etkisinde olanları ” ” ile işaretleyiniz.
7
a. b.
4N 7N 4N 3N c. 3N 4N
2N 2N 3N 5N 1N
1. Kuvvetin büyüklüğünü ölçen araç
d. 5N f. 3N 2N 2. Duran bir cisme dengelenmiş kuvvet uygulandığında cismin yaptığı hareket
3N 1N 3. Hareketli cisme, hareketiyle aynı yönde kuvvet uygulandığında yaptığı hareket
e. 2N 4. Hareketli cisme, hareketine zıt yönde kuvvet uygulandığında yaptığı hareket
1N 3N 4N 2N 2N
2N 3N 5. Bileşke kuvvet ile zıt yönde ve eşit büyüklükte olan kuvvet
6. Sabit süratle hareket eden cisme uygulanan kuvvetler
4N 4N 2N 2N 7. Duran bir cismi harekete geçiren kuvvetler
8. Zıt yönlü ve eşit büyüklükteki iki kuvvetin bileşkesi
64 65
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Etkinlik
6. Şekilde sabit süratle hareket eden otomobile uygulanan kuvvetler gösterilmiştir. Otomobilin hareketiyle ilgili
aşağıdaki soruları cevaplayınız.
kuzey
hareket yönü
30N 80N batı doğu
20N
güney
a. Otomobil dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde midir?
...................................................................................................................................................................................................................
b. Otomobile etki eden bileşke(net) kuvvetin yönü ve büyüklüğü nedir?
...................................................................................................................................................................................................................
c. Otomobile belirtilen kuvvetler uygulandığında nasıl hareket eder?
...................................................................................................................................................................................................................
d. Otomobili durdurmak için hangi yönde kuvvet uygulanmalıdır?
...................................................................................................................................................................................................................
Test
7. Şekildeki cisme etki eden dengeleyici kuvvetin yönü ve büyüklüğü aşağıdakilerden hangisinde doğru veril-
miştir?
kuzey
A) Doğu , 8N
batı doğu B) Batı , 8N
C) Doğu , 5N
güney
D) Batı , 13N
5N
5N 1N
3N 4N
8. Şekilde K cismine etki eden kuvvetler gösterilmiştir. K cismiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
kuzey A) Dikey doğrultudaki kuvvetler birbirini dengeler.
2N 2N batı doğu B) Yatay doğrultudaki kuvvetlerin birbirini dengelemesi için batı yönünde
3N büyüklüğünde kuvvet uygulanmalıdır.
güney
C) Dengelenmemiş kuvvetler etkisindedir.
2N K 6N D) K cismine etkiyen net kuvvet sıfırdır.
1N
4N
66
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Etkinlik 9. Şekildeki gibi sabit süratle doğu yönünde hareket etmekte olan bisiklete belirtilen kuvvetler uygulanıyor.
6. Şekilde sabit süratle hareket eden otomobile uygulanan kuvvetler gösterilmiştir. Otomobilin hareketiyle ilgili Bisikletin sabit süratle hareket etmesi için uygulanması gereken kuvvetin yönü ve büyüklüğü aşağıdakilerden
aşağıdaki soruları cevaplayınız. hangisidir?
kuzey
hareket yönü
Batı Doğu Yön Büyüklük (N)
30N 80N batı doğu A) Batı 6
20N
12N B) Batı 18
güney 6N C) Doğu 6
D) Doğu 18
a. Otomobil dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde midir?
...................................................................................................................................................................................................................
b. Otomobile etki eden bileşke(net) kuvvetin yönü ve büyüklüğü nedir?
...................................................................................................................................................................................................................
c. Otomobile belirtilen kuvvetler uygulandığında nasıl hareket eder?
Doğru-Yanlış
...................................................................................................................................................................................................................
10. Sabit süratle hareket etmekte olan şekildeki vagona belirtilen kuvvetler uygulanıyor. Vagonla ilgili aşağıdaki
d. Otomobili durdurmak için hangi yönde kuvvet uygulanmalıdır?
ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
...................................................................................................................................................................................................................
hareket yönü a. Vagona etki eden net kuvvet sıfırdır.
Test
5N b. Vagon hızlanarak hareket eder.
3N
7. Şekildeki cisme etki eden dengeleyici kuvvetin yönü ve büyüklüğü aşağıdakilerden hangisinde doğru veril- 5N
miştir? c. Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindedir.
kuzey
A) Doğu , 8N d. Sabit süratle hareketine devam eder.
batı doğu B) Batı , 8N
C) Doğu , 5N
güney
D) Batı , 13N
5N 11. Aşağıdaki balonlarda dengelenmemiş kuvvetler etkisinde olan bir cismin yapabileceği hareketlerle ilgili ifa-
5N 1N
3N 4N deler yazılıdır. Yanlış ifadenin yer aldığı balonlar patlatılacağına göre, kaç numaralı balonlar patlatılmalıdır?
8. Şekilde K cismine etki eden kuvvetler gösterilmiştir. K cismiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? Hızlanarak Hareket Yavaşlaya- Yavaşlayıp Sabit süratle
hareket etmeden rak hareket sonra hızla- hareket
kuzey A) Dikey doğrultudaki kuvvetler birbirini dengeler. edebilir. durabilir. edebilir. nabilir. edebilir.
2N 2N batı doğu B) Yatay doğrultudaki kuvvetlerin birbirini dengelemesi için batı yönünde
3N büyüklüğünde kuvvet uygulanmalıdır.
güney
C) Dengelenmemiş kuvvetler etkisindedir.
2N K 6N D) K cismine etkiyen net kuvvet sıfırdır. 1 2 3 4 5
1N
........................................................................................................................................................................................
4N
66 67
12.Bölüm SABİT SÜRATLİ HAREKET
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
Kılavuz Bilgi
Hareketli bir cismin belirli bir yolu ne kadar zamanda aldığını gösteren büyüklüğe sürat denir. Sabit bir noktaya göre
zamanla yer değiştiren cisimler hareketlidir.
Kısaca birim zamanda alınan yola sürat denir.
Bir cismin aldığı yolun geçen zamana oranı süratini verir.
Yol birimleri : Metre (m) ve kilometre (km)’ dir.
Zaman birimleri : Saniye (s) ve saat (h)’dir.
Sürat birimleri : m/s ve km/h’tir.
Sürat birimi, yol biriminin zaman birimine bölünmesi ile elde edilir.
Geçen zaman saat ya da kronometre yardımıyla ölçülür.
Otomobillerin sürat göstergelerinde okunan sürat birimi km/h’dir.
Doğru-Yanlış
1. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
a. Sürati hesaplamak için yol ve zamanın bilinmesi yeterlidir.
b. Sürat, geçen zamana bağlı değildir.
c. Hareketsiz cisimlerin sürati vardır.
d. Hareketli bir cismin birim zamanda aldığı yola sürat denir.
Boşluk Doldurma
2. Aşağıdaki verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.
a. Yol birimi metre(m), zaman birimi saniye(s) alınırsa sürat birimi .............................................................. olur.
b. Yol birimi kilometre (km), zaman birimi saat(h) alınırsa sürat birimi .............................................................. olur.
c. Sürat birimi, yol biriminin .............................................................. birimine bölünmesi ile elde edilir.
d. Geçen zaman saat ya da .............................................................. ile ölçülür.
e. Otomobillerin sürat göstergelerinde okunan sürat birimi ............................................................. dir.
68
12.Bölüm SABİT SÜRATLİ HAREKET Sabit Süratli Hareket
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar Kılavuz Bilgi
Kılavuz Bilgi Bir cisim hareketi boyunca eşit zaman aralıklarında eşit yollar alıyorsa sabit süratli hareket etmektedir.
Bir varlığın bulunduğu noktadan zamanla başka bir noktaya gitmesine hareket denir.
Hareketli bir cismin belirli bir yolu ne kadar zamanda aldığını gösteren büyüklüğe sürat denir. Sabit bir noktaya göre Aynı yolu daha kısa sürede alan cisimlerin sürati daha büyüktür.
zamanla yer değiştiren cisimler hareketlidir.
Süratin büyüklüğü, alınan yola ve geçen zamana bağlıdır.
Kısaca birim zamanda alınan yola sürat denir.
Bir cismin aldığı yolun geçen zamana oranı süratini verir.
Kısa Cevap
Yol birimleri : Metre (m) ve kilometre (km)’ dir.
Zaman birimleri : Saniye (s) ve saat (h)’dir. 3. Aşağıda sabit süratle hareket eden bir otomobilin sürat göstergesi verilmiştir.
Sürat birimleri : m/s ve km/h’tir.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Sürat birimi, yol biriminin zaman birimine bölünmesi ile elde edilir.
Geçen zaman saat ya da kronometre yardımıyla ölçülür. a. Otomobilin sürati kaç km/h’tir?
Otomobillerin sürat göstergelerinde okunan sürat birimi km/h’dir.
.....................................................................................................................................................................
b. Otomobil bu sürat ile 3 saat hareket ederse kaç km yol alır?
.....................................................................................................................................................................
Doğru-Yanlış
c. 600 km’lik bir yolu otomobil bu sürat ile kaç saatte alır?
1. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
.....................................................................................................................................................................
a. Sürati hesaplamak için yol ve zamanın bilinmesi yeterlidir. Tamamlayan Kavramlar
b. Sürat, geçen zamana bağlı değildir. 4. Aşağıda verilen ifadeleri doğru olarak tamamlayan kavramı çerçeve içine alarak belirtiniz.
c. Hareketsiz cisimlerin sürati vardır. a. Birim zamanda alınan yola kuvvet / sürat denir.
d. Hareketli bir cismin birim zamanda aldığı yola sürat denir. b. Sabit bir noktaya göre zamanla yer değiştiren cisimler hareketlidir / hareketsizdir.
c. Bir cismin sürati, aldığı yolun geçen zaman ile çarpılmasıyla / bölünmesiyle elde edilir.
Boşluk Doldurma d. Metre ve kilometre yol / zaman birimidir.
m km
2. Aşağıdaki verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız. e. Otomobillerin sürat göstergelerinde okunan sürat birimi = dir.
s h
a. Yol birimi metre(m), zaman birimi saniye(s) alınırsa sürat birimi .............................................................. olur. f. Sürat birimi, yol biriminin zaman / uzunluk birimine bölünmesiyle elde edilir.
b. Yol birimi kilometre (km), zaman birimi saat(h) alınırsa sürat birimi .............................................................. olur. g. Aynı yolu daha uzun sürede alan cisimlerin sürati daha büyüktür / küçüktür.
c. Sürat birimi, yol biriminin .............................................................. birimine bölünmesi ile elde edilir. h. Geçen zaman kronometre / termometre yardımıyla ölçülür.
ı. Eşit zaman aralıklarında eşit yollar alan cisim hızlanarak / sabit süratle hareket etmektedir.
d. Geçen zaman saat ya da .............................................................. ile ölçülür.
i. Birim zamanda daha fazla yol alan hareketlinin sürati daha büyüktür / küçüktür.
e. Otomobillerin sürat göstergelerinde okunan sürat birimi ............................................................. dir.
j. m/s ve km/h sürat / yol birimidir.
k. Hareketli / Hareketsiz cisimlerin sürati sıfırdır.
68 69
Sabit Süratli Hareket
Doğru-Yanlış
5. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
a. Eşit zaman aralıklarında eşit yollar alan hareketli sabit süratli hareket yapar.
b. Bir varlığın bulunduğu bir noktadan zamanla başka bir noktaya gitmesine sürat denir.
c. Yürüyen merdivenin ve saatin akrebinin hareketi sabit süratli harekete örnektir.
d. Eşit sürede daha fazla yol alan cisimler daha süratlidir.
e. Hareketli cisimlerin sürati vardır.
f. Kırmızı ışığa yaklaşan otomobil sabit süratli hareket eder.
g. Bir cismin süratini bulmak için aldığı yolu ve bu yolu ne kadar sürede aldığını bilmek gerekir.
h. Hareketli cismin sürati azalırsa gideceği yolu alma süresi azalır.
ı. Ay, Dünya etrafında sabit süratle hareket eder.
i. Yokuş aşağı inen bisikletli sabit süratli hareket yapar.
j. Duran cisimlerin sürati sıfırdır.
k. Hareketli cisimler dengelenmemiş kuvvetler etkisinde ise sabit süratle hareket eder.
l. Cismin birim zamanda aldığı yol arttığında sürati artmış demektir.
m. Sabit süratle hareket eden cisimlerin belirli bir yolu ne kadar zamanda aldığı hesaplanabilir.
n. Durmakta olan topa vurulduğunda sabit süratle hareket eder.
o. Hareket etmekte olan atlı karınca sabit süratli hareket yapmaktadır.
Tanılayıcı Dallanmış Ağaç
6. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlendiğinde hangi çıkışa ulaşılır?
Hareketli bir cismin belirli bir yolu ne kadar zamanda
aldığını gösteren büyüklüğe sürat denir.
D Y
s/m ve h/km sürat
birimidir. Birim zamanda alınan yola sürat denir.
D Y D Y
1. çıkış 2. çıkış 3. çıkış 4. çıkış
70
Sabit Süratli Hareket Sabit Süratli Hareket
Doğru-Yanlış Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
5. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz. Boşluk Doldurma
a. Eşit zaman aralıklarında eşit yollar alan hareketli sabit süratli hareket yapar. 1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.
b. Bir varlığın bulunduğu bir noktadan zamanla başka bir noktaya gitmesine sürat denir. a. Bir cismin ........................................................................... aldığı yolun, geçen zamana bölünmesiyle bulunur.
c. Yürüyen merdivenin ve saatin akrebinin hareketi sabit süratli harekete örnektir. b. Saniye ve saat ........................................................................... birimidir.
d. Eşit sürede daha fazla yol alan cisimler daha süratlidir. c. Yol birimi km, zaman birimi h alınırsa sürat birimi ........................................................................... olur.
e. Hareketli cisimlerin sürati vardır. d. Eşit zaman aralıklarında eşit yollar alan hareketli ........................................................................... hareket yapmaktadır.
f. Kırmızı ışığa yaklaşan otomobil sabit süratli hareket eder.
e. Uzunluk biriminin, ........................................................................... birimine bölünmesi ile sürat birimi bulunur.
g. Bir cismin süratini bulmak için aldığı yolu ve bu yolu ne kadar sürede aldığını bilmek gerekir.
f. Durmakta olan bisikletin ........................................................................... sıfırdır.
h. Hareketli cismin sürati azalırsa gideceği yolu alma süresi azalır.
g. Süratin büyüklüğü, alınan ...................................................... ve geçen zamana bağlıdır.
ı. Ay, Dünya etrafında sabit süratle hareket eder.
h. Otomobillerin sürat göstergesinde okunan birim ......................................................tir.
i. Yokuş aşağı inen bisikletli sabit süratli hareket yapar.
ı. Bir cismin bulunduğu noktadan zamanla başka bir noktaya gitmesine ...................................................... denir.
j. Duran cisimlerin sürati sıfırdır.
i. Hızlanarak hareket eden cisimlerin sürati ...................................................... değildir.
k. Hareketli cisimler dengelenmemiş kuvvetler etkisinde ise sabit süratle hareket eder.
l. Cismin birim zamanda aldığı yol arttığında sürati artmış demektir.
Doğru-Yanlış
m. Sabit süratle hareket eden cisimlerin belirli bir yolu ne kadar zamanda aldığı hesaplanabilir.
2. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
n. Durmakta olan topa vurulduğunda sabit süratle hareket eder.
a. Aynı yolu daha kısa sürede tamamlayan koşucunun sürati daha büyüktür.
o. Hareket etmekte olan atlı karınca sabit süratli hareket yapmaktadır.
b. Sürati 60 km/h olan araç, 1 saatte 60 km yol alır.
Tanılayıcı Dallanmış Ağaç c. Zaman ölçümü yapılmadan bir hareketlinin sürati hesaplanabilir.
6. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğuna karar verilerek ilerlendiğinde hangi çıkışa ulaşılır? d. Süratleri farklı olan araçlardan, sürati büyük olan aynı yolu daha kısa sürede alır.
Hareketli bir cismin belirli bir yolu ne kadar zamanda e. Saniyede 2 m yol alan hareketlinin sürati 2m/s’dir.
aldığını gösteren büyüklüğe sürat denir.
D Y f. Bir yarışı kazanan sporcunun, birim zamanda aldığı yol diğer yarışçıların birim zamanda aldığı yoldan fazladır.
g. Eşit zaman aralıklarında farklı yollar alan aracın sürati sabittir.
s/m ve h/km sürat
birimidir. Birim zamanda alınan yola sürat denir. h. Sürati 5 m/s olan hareketli 2s’de 10 m yol alır.
D Y D Y
ı. 100 m’lik mesafeyi 50 s’de alan hareketlinin sürati 150 m/s’dir.
1. çıkış 2. çıkış 3. çıkış 4. çıkış
71
70 71
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
3. K K
L L
M M
Başlangıçta yanyana olan K, L ve M araçları aynı anda aynı yöne doğru sabit süratle hareket ettiklerinde 5 dk sonra ko-
numları şekildeki gibi olmaktadır.
Buna göre, K, L ve M araçlarının süratlerini büyükten küçüğe doğru sıralayınız.
............... > ............... > ...............
4.
Efe
BİTİŞ
Emre
Ayşe
Şekilde verilen 600 m lik parkuru Efe, Emre ve Ayşe aynı anda sırasıyla 2, 3 ve 1 m/s’lik sabit süratle koşmaya başlıyor.
Buna göre, Efe, Emre ve Ayşe’nin bitiş çizgisine ulaşma süreleri arasındaki ilişkiyi yazınız.
............... > ............... > ...............
5. 100 km/h Doğrusal yolda 100 km/h sabit süratle hareket eden şekildeki otomobille ilgili,
I. 1 saatte 100 km yol alır.
II. Birim zamanda aldığı yol zamanla artar.
III. Dengelenmiş kuvvetler etkisindedir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III
72
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
13.Bölüm YOL-ZAMAN, SÜRAT-ZAMAN GRAFİKLERİ
3. K K
Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
L L Kılavuz Bilgi
Hareketli varlıkların aldıkları yol ve hareket süreleri arasındaki ilişkiyi gösteren grafiğe yol-zaman grafiği denir.
M M
Bir hareketlinin yol-zaman grafiği çizilirken;
1. Yatay ve dikey eksenleri çizilir.
Başlangıçta yanyana olan K, L ve M araçları aynı anda aynı yöne doğru sabit süratle hareket ettiklerinde 5 dk sonra ko- 2. Eksenlere isim verilir. Dikey eksen alınan yol, yatay eksen zaman olarak adlandırılır.
numları şekildeki gibi olmaktadır. 3. Eksenler eşit bölmelere ayrılır.
Buna göre, K, L ve M araçlarının süratlerini büyükten küçüğe doğru sıralayınız. 4. Tablodaki değerler eksenlere yerleştirilir.
5. Verilen değerler birleştirilir.
............... > ............... > ............... Sabit süratle hareket eden hareketli belli bir süre durduktan sonra hareketine devam edebilir. Grafikte hareketlinin
durduğu zaman aralığında yol almadığı belirtilir.
4.
Grafik Çizimi
Efe
1. Aşağıdaki tabloda yol-zaman değerleri verilen hare- 2. Bir hareketliye ait verilen yol-zaman grafiğine
ketlinin yol-zaman grafiğini çiziniz. göre, aşağıdaki soruları yanıtlayınız.
BİTİŞ Zaman (s) 0 10 20 30 40 10
Emre Alınan yol (km)
6
2
8
4
50
Yol (m)
0
Ayşe 60
III
Şekilde verilen 600 m lik parkuru Efe, Emre ve Ayşe aynı anda sırasıyla 2, 3 ve 1 m/s’lik sabit süratle koşmaya başlıyor. Alınan yol (m) 20 I II
Zaman (h)
0 5 10 15
Buna göre, Efe, Emre ve Ayşe’nin bitiş çizgisine ulaşma süreleri arasındaki ilişkiyi yazınız.
a) Hareketli hangi bölgelerde sabit süratle hareket etmek-
tedir?
............... > ............... > ...............
...........................................................................................................
Zaman (s) b) I. bölgede hareketlinin sürati kaç km/h’tir?
5. 100 km/h Doğrusal yolda 100 km/h sabit süratle hareket eden şekildeki otomobille ilgili, ...........................................................................................................
I. 1 saatte 100 km yol alır. c) Hareketlinin hangi bölgede sürati sıfırdır?
II. Birim zamanda aldığı yol zamanla artar.
III. Dengelenmiş kuvvetler etkisindedir. ...........................................................................................................
ifadelerinden hangileri doğrudur? d) III. bölgede hareketlinin sürati kaç km/h’tir?
...........................................................................................................
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III
72 73
Yol-Zaman, Sürat-Zaman Grafikleri
Kılavuz Bilgi
Yol-zaman grafiği veya yol-zaman değerleri tablosu verilen hareketlinin sürat-zaman grafiği çizilebilir.
Yol-zaman tablosu verilen hareketlinin sürat-zaman grafiği çizilirken,
1. Hareketlinin sürati hesaplanır.
2. Yatay ve dikey eksenler çizilir.
3. Dikey eksen sürat, yatay eksen zaman olarak adlandırılır.
4. Eksenler eşit bölmelendirilir.
5. Tablodaki değerler eksenlere yerleştirilir.
6. Değerler birleştirildikten sonra oluşan noktalar bir çizgi ile birleştirilir.
7. Hareketli sabit süratli hareket ettiğinde, sürat-zaman grafiği her aralıkta hep aynı değeri gösterir.
Grafik Çizimi
3. Yol-zaman tablosu verilen aracın sürat-zaman grafi- 4. Sürat-zaman grafiği aşağıda verilen hareketlinin
ğini çiziniz. yol-zaman grafiğini çiziniz.
Zaman (s) 0 3 6 9 12 15 Sürat (km/h)
Yol (m) 0 6 12 18 24 30
Sürat (m/s) 120
Zaman (h)
0 1 2 3 4 5
Yol (km)
Zaman (s)
Zaman (h)
74
Yol-Zaman, Sürat-Zaman Grafikleri Yol-Zaman, Sürat-Zaman Grafikleri
Kılavuz Bilgi Kılavuz Bilgi
Yol-zaman grafiği veya yol-zaman değerleri tablosu verilen hareketlinin sürat-zaman grafiği çizilebilir. Sürat
Yol-zaman tablosu verilen hareketlinin sürat-zaman grafiği çizilirken, Sürat-zaman grafiklerinde, doğrunun altında kalan alan hareketlinin aldığı
1. Hareketlinin sürati hesaplanır. V yola eşittir. Doğrunun altında kalan alan dikdörtgenin alanına eşittir.
2. Yatay ve dikey eksenler çizilir.
Yol
3. Dikey eksen sürat, yatay eksen zaman olarak adlandırılır.
Zaman
4. Eksenler eşit bölmelendirilir. 0 t
5. Tablodaki değerler eksenlere yerleştirilir.
Sürat
6. Değerler birleştirildikten sonra oluşan noktalar bir çizgi ile birleştirilir.
7. Hareketli sabit süratli hareket ettiğinde, sürat-zaman grafiği her aralıkta hep aynı değeri gösterir. Sürat-zaman grafiği yandaki gibi olan hareketli durmaktadır. Doğrunun
altında kalan alan sıfır olduğundan cisim yol almamıştır.
Grafik Çizimi
3. Yol-zaman tablosu verilen aracın sürat-zaman grafi- 4. Sürat-zaman grafiği aşağıda verilen hareketlinin
ğini çiziniz. yol-zaman grafiğini çiziniz. 0 t Zaman
Zaman (s) 0 3 6 9 12 15 Sürat (km/h)
Yol (m) 0 6 12 18 24 30 Etkinlik
Sürat (m/s) Yol(m)
Sürat (m/s) 120 5. 6. Efe
Aylin
Kayra
Zaman (h)
0 1 2 3 4 5 20
Yol (km) Zaman (s) Zaman(s)
0 2 4 6 8 10 0
Zaman (s) Sürat-zaman grafiği yukarıda verilen hareketli ile Yol-zaman grafiği yukarıda verilen Efe, Aylin ve
ilgili aşağıdaki soruları yanıtlayınız. Kayra’nın süratleri arasındaki ilişki aşağıdakilerden
hangisidir?
a) Hareketli 4 saniye sonunda kaç metre yol almıştır?
A) Kayra > Aylin > Efe
...........................................................................................................
B) Efe > Aylin > Kayra
Zaman (h) b) Hareketlinin sürati kaç m/s’dir? C) Kayra > Efe > Aylin
........................................................................................................... D) Efe > Kayra > Aylin
c) (0-10) s aralığında hareketli kaç m yol almıştır?
...........................................................................................................
74 75
Yol-Zaman, Sürat-Zaman Grafikleri
Etkinlik
7. Yol (m)
96 K Sabit süratle hareket eden K ve L araçlarının yol-zaman grafiği yandaki gibidir.
72
48 L
24
Zaman (s)
0 4 8 12 16
Sürat (m/s)
Buna göre, K ve L araçlarının sürat-zaman grafiğini çiziniz.
Zaman (s)
8. Sürat (km/h) Yol (km) Aynı yerden, aynı zamanda hare-
160 Y kete geçen ve aynı yöne gitmekte
120 olan X aracının sürat-zaman, Y
X
10 80 aracının yol-zaman grafiği yanda
40 verilmiştir.
Zaman (h) Zaman (h)
0 1 2 3 4 5 0 2 4 6 8 Grafiklere göre aşağıdaki soru-
ları cevaplayınız.
a) 10 h sonra X ve Y aracı arasındaki mesafe kaç km’dir?
....................................................................................................................................................................................................................
b) X ve Y aracının süratlerini karşılaştırınız.
....................................................................................................................................................................................................................
c) X aracının, 4 saatte aldığı yolu Y aracı kaç saatte alır?
....................................................................................................................................................................................................................
d) X aracı 5 saat sonunda kaç km yol alır?
....................................................................................................................................................................................................................
9. Sürat (m/s)
Aynı yerden, aynı zamanda harekete geçen ve aynı yöne gitmekte olan I ve
10 I II numaralı araçlara ait sürat-zaman grafiği yanda verilmiştir.
5 II Buna göre, 20s sonra araçlar arasındaki mesafe kaç m olur?
Zaman (s) ..................................................................................................................................................
0 5 10 15 20 25
76
Yol-Zaman, Sürat-Zaman Grafikleri Yol-Zaman, Sürat-Zaman Grafikleri
Etkinlik Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
7. Yol (m) Boşluk Doldurma
96 K Sabit süratle hareket eden K ve L araçlarının yol-zaman grafiği yandaki gibidir.
72 1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.
48 L
24 a. Hareketli varlıkların aldıkları yol ve hareket süreleri arasındaki ilişkiyi gösteren grafiğe ......................................................... denir.
Zaman (s)
0 4 8 12 16 b. Sabit süratli harekette, sürat-zaman grafiği her aralıkta ............................................ değeri gösterir.
Sürat (m/s) c. Sürat-zaman grafiğinde, doğrunun altında kalan alan hareketlinin aldığı ............................................. verir.
Buna göre, K ve L araçlarının sürat-zaman grafiğini çiziniz. d. Yol-zaman grafiği çizilirken yatay eksen .............................................. olarak adlandırılır.
e. Sürat-zaman grafiğinde dikey eksen ................................................ olarak adlandırılır.
f. Sabit süratle hareket eden hareketli eşit zaman aralıklarında eşit ............................................ alır.
Zaman (s)
8. Sürat (km/h) Yol (km) Aynı yerden, aynı zamanda hare-
160 Y kete geçen ve aynı yöne gitmekte Doğru-Yanlış
120 olan X aracının sürat-zaman, Y
X
10 80 aracının yol-zaman grafiği yanda 2. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
40 verilmiştir. a. Sabit süratle hareket eden bir hareketli belli bir süre durduktan sonra hareketine devam edebilir.
Zaman (h) Zaman (h)
0 1 2 3 4 5 0 2 4 6 8 Grafiklere göre aşağıdaki soru-
ları cevaplayınız. b. Sabit süratli harekette sürat-zaman grafiğinin doğrusu zaman eksenine paralel çizilir.
a) 10 h sonra X ve Y aracı arasındaki mesafe kaç km’dir?
c. Yol-zaman grafiği verilen hareketlinin sürat-zaman grafiği çizilemez.
....................................................................................................................................................................................................................
b) X ve Y aracının süratlerini karşılaştırınız. d. Sürat-zaman grafiğinde doğrunun altında kalan alan sıfırsa cisim durmaktadır.
....................................................................................................................................................................................................................
c) X aracının, 4 saatte aldığı yolu Y aracı kaç saatte alır?
.................................................................................................................................................................................................................... Grafik Çizimi
d) X aracı 5 saat sonunda kaç km yol alır? 3. Aşağıda yol-zaman grafiği verilen hareketlinin sürat-zaman grafiğini çiziniz.
....................................................................................................................................................................................................................
Yol (m) Sürat (m/s)
100
9. Sürat (m/s)
Aynı yerden, aynı zamanda harekete geçen ve aynı yöne gitmekte olan I ve
10 I II numaralı araçlara ait sürat-zaman grafiği yanda verilmiştir. 50
5 II Buna göre, 20s sonra araçlar arasındaki mesafe kaç m olur? Zaman (s)
0 5 10 12 0 Zaman (s)
Zaman (s) ..................................................................................................................................................
0 5 10 15 20 25
76 77
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Test 6. Yol (m)
IV
4. Selin, sürati 120 km/h olan otomobil ile 4 saat yolculuk III
yapmaktadır. II
I
Otomobil hiç durmadan sabit süratle hareket ederek
yolu tamamladığına göre otomobilin yol-zaman 0 Zaman (s)
grafiği aşağıdakilerden hangisidir? Yol-zaman grafiği yukarıda verilen hareketli hangi
A) Yol (km) B) Yol (km) bölgelerde sabit süratli hareket etmiştir?
480 A) I ve II B) I ve III
360
240 120 C) II ve III D) II ve IV
120
0 1 2 3 4 Zaman 0 1 2 3 4 Zaman 7. Aşağıdaki grafiklerden hangisi sürati 20 km/h olan
(h) (h) hareketliye aittir?
C) Yol (km) D) Yol (km)
Yol (km) Yol (km)
480
360 120
240 480 80
120 20
40
0 4 8 12 16 Zaman 0 1 2 3 4 Zaman
(h) (h) 0 1 2 3 4 Zaman (h) 0 2 4 6 Zaman (h)
I II
Sürat (km/h)
20
0 5 10 15 20 Zaman (h)
III
5. Aşağıda grafiği verilen hareketlilerden hangisinin
sürati en büyüktür? A) Yalnız I B) Yalnız III
C) I ve II D) II ve III
A) Yol (m) B) Sürat (m/s)
27
18 8. Yol (m)
5 Yanda yol-za -
9 180 man grafiği ve-
0 3 6 9 Zaman 0 1 2 3 4 Zaman rilen hareketli
(s) (s) 60 ile ilgili aşağı-
C) Sürat (m/s) D) Yol (m) Zaman (s) dakilerden han-
16 0 4 10 16 gisi yanlıştır?
12
8 A) (0-4)s aralığında sürati 15 m/s’dir.
2 4 B) (4-10)s aralığında 60 m yol almıştır.
0 5 10 15 20 Zaman 0 2 4 6 8 Zaman C) (4-10)s aralığında sürati sıfırdır.
(s) (s)
D) (10-16)s aralığında sürati 20 m/s’dir.
78
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
14.Bölüm MADDENİN TANECİKLİ YAPISI
Test 6. Yol (m)
IV Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
4. Selin, sürati 120 km/h olan otomobil ile 4 saat yolculuk III
yapmaktadır. II Kılavuz Bilgi
I Doğadaki tüm maddeler taneciklerden oluşur.
Otomobil hiç durmadan sabit süratle hareket ederek
yolu tamamladığına göre otomobilin yol-zaman 0 Zaman (s) Maddeleri oluşturan tanecikler arasında boşluk vardır. Maddelerin sıkıştırılabilmesi, genleşebilmesi maddelerin tanecikli
grafiği aşağıdakilerden hangisidir? Yol-zaman grafiği yukarıda verilen hareketli hangi yapıda olduğunu ve tanecikleri arasında boşluk olduğunu gösterir.
A) Yol (km) B) Yol (km) bölgelerde sabit süratli hareket etmiştir? Madde katı halde iken tanecikleri arasındaki boşluk yok denecek kadar azdır. Katı haldeki tanecikler sadece titreşim
hareketi yapar. Katı haldeki maddelerin belirli bir şekli ve hacmi vardır. Katı maddeler sıkıştırılamaz. Katı, maddenin en
480 A) I ve II B) I ve III düzenli halidir.
360
240 120 C) II ve III D) II ve IV Titreşim hareketi, taneciklerin bulundukları yerde ileri geri, aşağı yukarı titreşince hareket etmesidir.
120
Öteleme hareketi, maddeyi oluşturan taneciklerin bulunduğu yeri değiştirerek hareket etmesidir.
0 1 2 3 4 Zaman 0 1 2 3 4 Zaman 7. Aşağıdaki grafiklerden hangisi sürati 20 km/h olan
(h) (h) hareketliye aittir? Sıvı tanecikleri arasındaki boşluk katılardan fazladır. Sıvı tanecikleri titreşim, öteleme ve dönme hareketi yapar. Sıvılar
C) Yol (km) D) Yol (km) akışkandır. Sıvı haldeki maddelerin belirli kütle ve hacimleri vardır, belirli bir şekilleri yoktur. Sıvılar az da olsa sıkıştırıla-
Yol (km) Yol (km) bilir.
480
360 120
240 480 80 Boşluk Doldurma
120 20
40 1. Aşağıdaki verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.
0 4 8 12 16 Zaman 0 1 2 3 4 Zaman
(h) (h) 0 1 2 3 4 Zaman (h) 0 2 4 6 Zaman (h)
I II a. Katı tanecikleri ................................... hareketi yapar.
Sürat (km/h) b. Tüm maddeler ................................... yapıya sahiptir.
c. Sıvı tanecikleri arasındaki boşluk ................................... maddelerden fazladır.
20 d. Sıvıların belirli kütle ve hacimleri ..................................., belirli bir şekilleri ................................... .
e. Maddeleri oluşturan tanecikler arasında ................................... vardır.
0 5 10 15 20 Zaman (h) f. Katı tanecikleri arasındaki boşluk sıvılardan ...................................
III
5. Aşağıda grafiği verilen hareketlilerden hangisinin g. Sıvılar ................................. yapıya sahiptir.
sürati en büyüktür? A) Yalnız I B) Yalnız III
Doğru-Yanlış
C) I ve II D) II ve III
A) Yol (m) B) Sürat (m/s)
27 2. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
18 8. Yol (m) a. Maddelerin genleşebilmesi maddelerin tanecikli yapıda olduğunu gösterir.
5 Yanda yol-za -
9 180 man grafiği ve-
0 3 6 9 Zaman 0 1 2 3 4 Zaman rilen hareketli b. Katı maddeler sıkıştırılabilir.
(s) (s) 60 ile ilgili aşağı- c. Sıvı tanecikleri titreşim, öteleme ve dönme hareketi yapar.
C) Sürat (m/s) D) Yol (m) Zaman (s) dakilerden han-
16 0 4 10 16 gisi yanlıştır? d. Sıvılar akışkandır.
12
8 A) (0-4)s aralığında sürati 15 m/s’dir. e. Sıvıların belirli şekilleri vardır.
2 4 B) (4-10)s aralığında 60 m yol almıştır.
0 5 10 15 20 Zaman 0 2 4 6 8 Zaman C) (4-10)s aralığında sürati sıfırdır. f. Sıvılar kolayca sıkıştırılamaz.
(s) (s)
D) (10-16)s aralığında sürati 20 m/s’dir. g. Sadece katılar tanecikli yapıya sahiptir.
78 79
Maddenin Tanecikli Yapısı
Kılavuz Bilgi
Gaz haldeki maddenin tanecikleri arasındaki boşluk katı ve sıvı hale göre daha fazladır.
Gaz tanecikleri titreşim, öteleme ve dönme hareketi yapar. Gaz tanecikleri birbirinden bağımsız hareket eder. Gazlar
akışkan yapıdadır.
Gaz maddelerin belirli şekilleri ve belirli hacimleri yoktur. Gazlar bulundukları kabı doldurur.
Gazların belirli bir kütlesi vardır ve sıkıştırılabilirler.
Gaz hâl, maddenin en düzensiz halidir.
Doğru-Yanlış
3. Yandaki şekilde verilen içi hava dolu şırınganın ucu kapatılarak piston itildiğinde
havanın sıkıştığı ve piston serbest bırakıldığında ise geriye doğru hareket ettiği
gözlemleniyor.
Bu durumla ilgili verilen ifadelerden doğru olanların yanına “ ”, yanlış olan-
ların yanına “ ” çiziniz.
a. Piston itildiğinde şırınga içindeki hava sıkışır.
b. Piston serbest bırakıldığında, şırınga içindeki hava genleşir ve hacmi artar.
c. Hava tanecikleri arasında boşluk yoktur.
d. Hava tanecikleri öteleme ve dönme hareketi yapmaz.
Boşluk Doldurma
4. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.
a. Gazların belirli şekli ve .......................................... yoktur.
b. ...................................... maddeler kolayca sıkıştırılabilir.
c. Gaz tanecikleri ........................................, öteleme ve dönme hareketi yapar.
d. Gaz tanecikleri arasındaki ............................................... çok fazladır.
e. Maddenin en düzensiz hali ....................................... dır.
f. Gaz tanecikleri birbirinden .............................................. hareket eder.
80
Maddenin Tanecikli Yapısı Maddenin Tanecikli Yapısı
Kılavuz Bilgi Kılavuz Bilgi
Gaz haldeki maddenin tanecikleri arasındaki boşluk katı ve sıvı hale göre daha fazladır. Katı bir madde, sıvı içinde çözündüğünde katı maddenin tanecikleri, sıvı tanecikleri arasındaki boşluklara girdiği için
sıvı seviyesinde bir değişiklik olmaz.
Gaz tanecikleri titreşim, öteleme ve dönme hareketi yapar. Gaz tanecikleri birbirinden bağımsız hareket eder. Gazlar
akışkan yapıdadır. Gazların sıkıştırılabilme özelliğinden faydalanılarak; mutfak tüpü, deodorant, oksijen tüpleri yapılır.
Gaz maddelerin belirli şekilleri ve belirli hacimleri yoktur. Gazlar bulundukları kabı doldurur. Maddenin tanecik modeline bakılarak katıdan gaza doğru tanecikler arası boşluk ve taneciklerin hareketliliği artar.
Gazların belirli bir kütlesi vardır ve sıkıştırılabilirler. Katı, sıvı ve gaz maddelerin genleşme özelliği vardır.
Gaz hâl, maddenin en düzensiz halidir.
Etkinlik
Doğru-Yanlış
5. Aşağıdaki etkinlikte bardaktaki çaya atılan şekerin çözünmesi gösterilmiştir. Şekle göre aşağıdaki soruları ce-
3. Yandaki şekilde verilen içi hava dolu şırınganın ucu kapatılarak piston itildiğinde vaplayınız.
havanın sıkıştığı ve piston serbest bırakıldığında ise geriye doğru hareket ettiği
gözlemleniyor.
Bu durumla ilgili verilen ifadelerden doğru olanların yanına “ ”, yanlış olan-
ların yanına “ ” çiziniz.
Şeker Şekerli çay
a. Piston itildiğinde şırınga içindeki hava sıkışır. a. Çay içerisinde çözünen şeker, çayın içinde görülür mü?
b. Piston serbest bırakıldığında, şırınga içindeki hava genleşir ve hacmi artar. ....................................................................................................................................................................................................................
b. Şeker, çay içerisinde çözündükten sonra çay seviyesinde değişiklik olmamasının sebebi nedir?
c. Hava tanecikleri arasında boşluk yoktur.
....................................................................................................................................................................................................................
d. Hava tanecikleri öteleme ve dönme hareketi yapmaz. ....................................................................................................................................................................................................................
c. Bu etkinlik bize neyi kanıtlar?
Boşluk Doldurma
....................................................................................................................................................................................................................
4. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız. ....................................................................................................................................................................................................................
a. Gazların belirli şekli ve .......................................... yoktur. Tamamlayan Kavramlar
b. ...................................... maddeler kolayca sıkıştırılabilir.
6. Aşağıdaki ifadeleri doğru olarak tamamlayan kavramları çerçeve içine alarak belirtiniz.
c. Gaz tanecikleri ........................................, öteleme ve dönme hareketi yapar.
a. Araba lastiği, oksijen tüpü ve deodorantta gazların genleşme/sıkıştırılabilme özelliğinden faydalanır.
d. Gaz tanecikleri arasındaki ............................................... çok fazladır.
b. Katıdan gaza doğru tanecikler arası boşluk ve taneciklerin hareketliliği artar/azalır.
e. Maddenin en düzensiz hali ....................................... dır.
c. Katı, sıvı ve gaz maddelerin sıkıştırılabilme/genleşme özelliği vardır.
f. Gaz tanecikleri birbirinden .............................................. hareket eder.
d. Katı bir madde, sıvı içinde çözündüğünde sıvı seviyesinde değişiklik olur/olmaz.
80 81
Maddenin Tanecikli Yapısı
Kılavuz Bilgi
Süblimleşme
Erime Buharlaşma
KATI Donma SIVI Yoğuşma GAZ
Kırağılaşma
Erime, buharlaşma ve süblimleşme olaylarında madde ısı alarak hal değiştirir. Isı alan maddenin taneciklerinin enerjisi
ve hareketliliği artar. Tanecikler arası boşluk artar.
Donma, yoğuşma ve kırağılaşma olaylarında madde ısı vererek taneciklerinin hareketliliği azalır. Tanecikler arası boşluk
azalır.
Katıdan gaza doğru hal değişiminde maddenin düzensizliği artar. Katı, maddenin en düzenli halidir.
Etkinlik
7. Aşağıda bir maddenin üç fiziksel hali K, L, M ile gösterilmiştir.
Buna göre, K, L, M aşağıdakilerden hangisidir?
K L M
A) Sıvı Katı Gaz
B) Sıvı Gaz Kat
C) Gaz Katı Sıvı
D) Gaz Sıvı Katı
K L M
Doğru-Yanlış
8. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
a. Yoğuşma olayında madde ısı verir ve taneciklerinin hareketliliği azalır.
b. Gazdan katıya doğru madde hal değiştirdiğinde maddenin düzensizliği artar.
c. Katı, maddenin en düzenli halidir.
d. Buharlaşma olayında tanecikler arasındaki boşluk artar.
e. Donma olayında madde taneciklerinin enerjisi artar.
f. Madde eridiğinde düzensizliği artar.
82
Maddenin Tanecikli Yapısı Maddenin Tanecikli Yapısı
Kılavuz Bilgi Boşluk Doldurma
Süblimleşme 9. Aşağıda verilen özelliklerin maddenin hangi fiziksel haline ait olduğunu yanındaki boşluklara yazınız.
Erime Buharlaşma Tanecikleri arasındaki boşluk yok denecek kadar
azdır. .......................................................................................... 1
KATI Donma SIVI Yoğuşma GAZ Tanecikleri birbirinden bağımsız hareket eder. ..........................................................................................
Kırağılaşma 2
Erime, buharlaşma ve süblimleşme olaylarında madde ısı alarak hal değiştirir. Isı alan maddenin taneciklerinin enerjisi Belirli bir hacmi vardır, belirli şekli yoktur. .......................................................................................... 3
ve hareketliliği artar. Tanecikler arası boşluk artar.
Donma, yoğuşma ve kırağılaşma olaylarında madde ısı vererek taneciklerinin hareketliliği azalır. Tanecikler arası boşluk Tanecikleri sadece titreşim hareketi yapar. .......................................................................................... 4
azalır.
Akışkanlık özelliği yoktur. ..........................................................................................
Katıdan gaza doğru hal değişiminde maddenin düzensizliği artar. Katı, maddenin en düzenli halidir. 5
Etkinlik Bulunduğu kabın her yerini doldurur. .......................................................................................... 6
7. Aşağıda bir maddenin üç fiziksel hali K, L, M ile gösterilmiştir. Kolayca sıkıştırılabilir. .......................................................................................... 7
Buna göre, K, L, M aşağıdakilerden hangisidir? Test
K L M
10. Aşağıdakilerden hangisinde gazların sıkıştırılabilme özelliğinden yararlanılmamıştır?
A) Sıvı Katı Gaz
B) Sıvı Gaz Kat A) B) C) D)
C) Gaz Katı Sıvı
D) Gaz Sıvı Katı
K L M
Doğru-Yanlış
Araba lastiği Yangın söndürme cihazı Kitap Şişirilmiş balon
8. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
a. Yoğuşma olayında madde ısı verir ve taneciklerinin hareketliliği azalır.
Test
b. Gazdan katıya doğru madde hal değiştirdiğinde maddenin düzensizliği artar.
11. Aşağıdaki maddelerden hangisinin tanecikleri öteleme hareketi yapmaz?
c. Katı, maddenin en düzenli halidir.
A) B) C) D)
d. Buharlaşma olayında tanecikler arasındaki boşluk artar.
e. Donma olayında madde taneciklerinin enerjisi artar.
f. Madde eridiğinde düzensizliği artar. Sirke Tereyağı Limonata Süt
82 83
Maddenin Tanecikli Yapısı
Doğru-Yanlış
12.
Yandaki kapta bulunan suya iyot çözeltisi damlatılıyor.
Şekle göre verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
Su İyotlu
su
a. İyot çözeltisi ve su tanecikli yapıdadır.
b. İyot çözeltisinin tanecikleri suyun her yerine dağılmamıştır.
c. Su ve iyot çözeltisi boşluklu yapıya sahip olduğundan sıvı seviyesinde değişiklik olmaz.
Boşluk Doldurma
13. Aşağıda verilen şemadaki boşlukları tamamlayınız.
Madde oluşur. Tanecik
halde bulunur. hareketi yapar.
Katı 1. .................... 2. ................... 3. .................... Öteleme 4. ...................
Alıştırma-1
Buz Su
Şekilde gösterilen buzun erimesiyle ilgili,
I. Tanecikleri arasındaki boşluk artar.
II. Ortama ısı verdiğinden taneciklerinin hareketliliği azalır.
III. Akışkan özellik kazanır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III
84
Maddenin Tanecikli Yapısı Maddenin Tanecikli Yapısı
Doğru-Yanlış
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
12. Boşluk Doldurma
Yandaki kapta bulunan suya iyot çözeltisi damlatılıyor.
1. Aşağıdaki balonların üzerinde maddenin tanecikli yapısıyla ilgili ifadeler yer almaktadır. Yanlış ifadenin yer aldığı
Şekle göre verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz. balonlar patlatılacağına göre, kaç numaralı balonlar patlatılmalıdır?
Sıvılar
bulunduğu
Su İyotlu Tüm maddeler kabın dol- Katı tanecikleri Gazların belirli
su boşluklu yapıya durulduğu titreşim hare- bir şekli ve
sahiptir. kısmının keti yapmaz. hacmi vardır.
a. İyot çözeltisi ve su tanecikli yapıdadır.
şeklini alır.
b. İyot çözeltisinin tanecikleri suyun her yerine dağılmamıştır.
3
c. Su ve iyot çözeltisi boşluklu yapıya sahip olduğundan sıvı seviyesinde değişiklik olmaz.
1 2 4
...................................................................................................................................................................................................................................
Doğru-Yanlış
Boşluk Doldurma 2. Şekilde bir maddenin taneciklerinin hal değişimi gösterilmiştir.
13. Aşağıda verilen şemadaki boşlukları tamamlayınız. Buna göre, aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
Madde oluşur. Tanecik
1. Madde sıvı halden gaz hale geçmiştir.
halde bulunur. hareketi yapar.
2. Taneciklerinin hızı artar.
Katı 1. .................... 2. ................... 3. .................... Öteleme 4. ................... 3. Tanecikler arası çekim kuvveti artar.
4. Düzensizlik artar.
5. Sıkıştırılabilirliği artar.
Alıştırma-1 6. Akışkanlık özelliğini kaybeder.
İşaretleme
3. Aşağıda verilen hal değişimlerinde düzensizliğin arttığını (I) veya düzensizliğin azaldığını (II) işaretleyerek be-
lirtiniz.
Buz Su I II
Şekilde gösterilen buzun erimesiyle ilgili, • Donma
I. Tanecikleri arasındaki boşluk artar. • Kırağılaşma
II. Ortama ısı verdiğinden taneciklerinin hareketliliği azalır. • Buharlaşma
III. Akışkan özellik kazanır.
• Yoğuşma
ifadelerinden hangileri doğrudur? • Erime
A) Yalnız I B) I ve III C) II ve III D) I, II ve III • Süblimleşme
84 85
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Test 7. Aşağıdaki maddelerden hangisinin tanecikleri
birbirinden bağımsız hareket eder?
4. Aşağıdakilerden hangisi katı, sıvı ve gazlar için
ortak özelliktir? A) B)
A) Belirli şekil ve hacme sahip olma
B) Öteleme ve dönme hareketi yapma
C) Tanecikli yapıda olma Kalem Sirke
D) Akışkan özellikte olma
C) D)
Hava Sandalye
5. Sıvı maddelerle ilgili,
I. Tanecikleri birbiri üzerinden kayarak hareket 8. Aşağıda verilen maddelerden hangisi akışkan
eder. yapıya sahiptir?
II. Tanecikleri arasındaki boşluk katılardan fazla,
gazlardan azdır. A) Cam B) Kolonya
III. Belirli bir hacimleri yoktur.
C) Tahta D) Gümüş
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) I ve II B) I ve III
C) II ve III D) I, II ve III
9. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış
(Y) olduğuna karar verilerek ilerlendiğinde hangi
harfe ulaşılır?
Maddeyi oluşturan tanecikler gözle görüle-
mez.
D Y
6. I. Çiçek kokusunun odanın her yerinden hissedil- Dondurma eridiğinde Genleşme ve büzülme
olayları maddenin
mesi taneciklerinin hareketli- tanecikli yapıya sahip
II. Aseton döküldüğünde uzaktan kokusunun fark liği azalır. olduğunu kanıtlar
edilmesi D Y D Y
III. Şekerin suda çözünmesi
K A T I
Yukarıdaki durumlardan hangileri maddelerin
taneciklerinin hareketli olduğunu kanıtlar?
A) Yalnız I B) Yalnız II A) K B) A C) T D) I
C) I ve II D) II ve III
86
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
15.Bölüm YOĞUNLUK
Test 7. Aşağıdaki maddelerden hangisinin tanecikleri
birbirinden bağımsız hareket eder? Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
4. Aşağıdakilerden hangisi katı, sıvı ve gazlar için Kılavuz Bilgi
ortak özelliktir? A) B)
Birim hacimdeki madde miktarına yoğunluk denir. Yoğunluk, maddenin cinsine bağlıdır.
A) Belirli şekil ve hacme sahip olma Kütle, değişmeyen madde miktarıdır. Eşit kollu terazi ile ölçülür.
B) Öteleme ve dönme hareketi yapma Hacim, maddenin boşlukta kapladığı yerdir. Düzgün geometrik şekilli cisimlerin hacmi matematiksel formül ile hesap-
C) Tanecikli yapıda olma Kalem Sirke lanır. Düzgün geometrik şekli olmayan cisimlerin hacmi dereceli silindir ile hesaplanır.
D) Akışkan özellikte olma
Bir maddenin yoğunluğu, kütlesinin hacmine bölünmesiyle bulunur.
C) D)
Yoğunluk = Kütle d = m kütle
Hacim v hacim
yoğunluk
3
3
Yoğunluk birimini, kütle ve hacim birimi belirler. Kütle g, hacim cm alınırsa yoğunluk birimi g/cm olur.
Hava Sandalye
Yoğunluk maddeler için ayırt edici özelliktir.
5. Sıvı maddelerle ilgili,
I. Tanecikleri birbiri üzerinden kayarak hareket 8. Aşağıda verilen maddelerden hangisi akışkan Boşluk Doldurma
eder. yapıya sahiptir?
II. Tanecikleri arasındaki boşluk katılardan fazla, 1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.
gazlardan azdır. A) Cam B) Kolonya a. Maddenin birim hacminin kütlesine ........................................... denir.
III. Belirli bir hacimleri yoktur.
C) Tahta D) Gümüş b. Yoğunluk, maddenin kütlesine ve ................................................. bağlıdır.
ifadelerinden hangileri doğrudur? c. Değişmeyen madde miktarına ............................................ denir.
A) I ve II B) I ve III d. Maddenin boşlukta kapladığı yere .................................................... denir.
C) II ve III D) I, II ve III e. Düzgün geometrik şekilli olmayan cisimlerin hacimleri ....................................................... ile ölçülür.
9. Aşağıda verilen ifadelerin doğru (D) veya yanlış f. Kütle, ....................................................... ile ölçülür.
(Y) olduğuna karar verilerek ilerlendiğinde hangi
harfe ulaşılır? g. Gram ve kilogram ................................................... birimidir.
Maddeyi oluşturan tanecikler gözle görüle-
mez.
Alıştırma-1 Doğru-Yanlış
D Y 2. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğu-
6. I. Çiçek kokusunun odanın her yerinden hissedil- Dondurma eridiğinde Genleşme ve büzülme Yoğunluk Tabloya göre, nu belirtiniz.
olayları maddenin
mesi taneciklerinin hareketli- tanecikli yapıya sahip Madde (g/cm ) I. Farklı maddelerin yoğun-
3
lukları farklıdır.
II. Aseton döküldüğünde uzaktan kokusunun fark liği azalır. olduğunu kanıtlar Bakır 8,9 II. Yoğunluk maddeler için a. Bir maddenin yoğunluğu, hacminin kütlesine bö-
edilmesi D Y D Y Altın 19,3 ayırt edici özelliktir. lünmesiyle hesaplanır.
III. Şekerin suda çözünmesi Zeytinyağı 0,92 III. Tablodaki maddelerin bi- b. g/cm yoğunluk birimidir.
3
K A T I Etil alkol 0,81 rim hacimlerinin kütleleri
Yukarıdaki durumlardan hangileri maddelerin birbirine eşittir. c. Tüm maddelerin birim hacminin kütlesi aynıdır.
taneciklerinin hareketli olduğunu kanıtlar? ifadelerinden hangileri doğrudur? d. Yoğunluğu farklı olan maddeler, aynı madde değildir.
A) Yalnız I B) Yalnız II A) K B) A C) T D) I A) Yalnız I B) I ve II
C) I ve II D) II ve III C) I ve III D) II ve III
86 87
Yoğunluk
Kılavuz Bilgi
Birbiri içinde çözünmeyen farklı sıvılar bir kaba konulduğunda yoğunluğu büyük olan sıvı altta, yoğunluğu küçük olan
sıvı üstte yer alır.
Saf bir maddenin sabit sıcaklıkta kütle-hacim, yoğunluk-kütle ve yoğunluk-hacim grafikleri aşağıdaki gibidir.
Kütle Yoğunluk Yoğunluk
Hacim Kütle Hacim
Boşluk Doldurma
3. Tabloda yoğunlukları verilen birbiri içinde çözünmeyen sıvılar bir kaba konuluyor. Sıvıların kap içindeki sırala-
masını belirtilen boşluklara yazınız.
3
Madde Yoğunluk (g/cm )
Zeytinyağı 0,92
Su 1
Gliserin 1,25
Etkinlik
Alıştırma-2
4. Aşağıda kütle-hacim grafiği verilen K, L, M maddele-
rinin yoğunluklarını (d , d , d ) hesaplayınız. Aşağıdaki maddelerden hangileri aynı cins olabilir?
K
L
M
(m: kütle, V: hacim)
Kütle (g)
K d = ..................................
K
160 L I II III IV
120 d = ................................. m = 100 g m = 50 g m = 180 g m = 300 g
L
80 M V = 50 cm 3 V = 50 cm 3 V = 90 cm 3 V = 60 cm 3
d = .................................
M
40
A) I ve II B) I ve III
3
Hacim (cm )
0 10 20 30 40 C) II ve IV D) III ve IV
88
Yoğunluk Yoğunluk
Alıştırma-3 Etkinlik
Kılavuz Bilgi
Kütle
Birbiri içinde çözünmeyen farklı sıvılar bir kaba konulduğunda yoğunluğu büyük olan sıvı altta, yoğunluğu küçük olan 5. Aşağıdaki şekillerde verilen maddelere belirtilen işlemler
uygulanıyor.
sıvı üstte yer alır. Sabit sıcaklıkta kütle-ha- Maddelerin yoğunluklarının değişip değişmediğini
cim grafiği verilen madde
Saf bir maddenin sabit sıcaklıkta kütle-hacim, yoğunluk-kütle ve yoğunluk-hacim grafikleri aşağıdaki gibidir. ile ilgili, belirtiniz.
Hacim
Kütle Yoğunluk Yoğunluk Suya aynı sıcaklıkta su ekleniyor.
I. Kütlesi arttığında hacmi de aynı oranda artar.
II. Kütlesi arttığında hacmi sabit kalır. Su Yoğunluk: ...........................................
III. Hacmi arttığında kütlesi de aynı miktar arttığından
yoğunluğu değişmez.
ifadelerinden hangileri doğrudur? Demir blok ortadan ikiye bölü-
Hacim Kütle Hacim A) I ve II B) I ve III nüyor.
Yoğunluk: ....................................
C) II ve III D) I, II ve III
Boşluk Doldurma
Boşluk Doldurma
3. Tabloda yoğunlukları verilen birbiri içinde çözünmeyen sıvılar bir kaba konuluyor. Sıvıların kap içindeki sırala-
masını belirtilen boşluklara yazınız. 6. Şekilde verilen anahtarın yoğunluğunu hesaplamak için aşağıdaki ifadelerde yer alan
boşlukları tamamlayınız.
3
Madde Yoğunluk (g/cm )
Zeytinyağı 0,92
a. Anahtarın kütlesi .................................................... ile ölçülür.
Su 1
b. Anahtar, içinde su bulunan .................................................... bırakılarak hacmi hesaplanır.
Gliserin 1,25
c. Anahtarın .................................................... hacmine bölünerek yoğunluğu hesaplanır.
Doğru-Yanlış
Etkinlik 7. Aşağıdaki tabloda X, Y, Z, T maddelerinin kütle, hacim ve yoğunluk değerleri verilmiştir.
Alıştırma-2 Madde Kütle (g) Hacim (cm ) Yoğunluk (g/cm )
3
3
4. Aşağıda kütle-hacim grafiği verilen K, L, M maddele- X 100 200 0,5
rinin yoğunluklarını (d , d , d ) hesaplayınız. Aşağıdaki maddelerden hangileri aynı cins olabilir? Y 100 100 1
M
L
K
(m: kütle, V: hacim) Z 200 50 4
Kütle (g) T 100 50 2
K d = ..................................
K
160 L I II III IV Buna göre, aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
120 d = ................................. m = 100 g m = 50 g m = 180 g m = 300 g a. Eşit kütleli iki maddeden, hacmi büyük olanın yoğunluğu küçüktür.
L
80 M V = 50 cm 3 V = 50 cm 3 V = 90 cm 3 V = 60 cm 3
d = ................................. b. Eşit hacimli iki maddeden, kütlesi büyük olanın yoğunluğu büyüktür.
M
40
A) I ve II B) I ve III c. X ve Y aynı cins maddedir.
3
Hacim (cm )
0 10 20 30 40 C) II ve IV D) III ve IV
d. Birim hacminin kütlesi en küçük olan madde Z’dir.
88 89
Yoğunluk
Boşluk Doldurma
8.
Eşit hacimli birbiri içinde çözünmeyen K, L, M sıvıları dereceli silindire konulduğunda şekildeki gibi sı-
M ralanmaktadır.
L
Buna göre, aşağıdaki ifadelerde verilen boşlukları tamamlayınız.
K
a. ............................... sıvısının kütlesi en büyüktür.
b. Yoğunluğu en küçük olan sıvı ................................ dir.
c. Yoğunluğu en büyük olan sıvı ................................. dir.
d. Birim hacimdeki kütlesi en küçük olan sıvı ............................ dir.
Boşluk Doldurma
9. Kütle
I
II Kütle-hacim grafiği verilen birbiri içinde çözünmeyen I, II, III ve IV numaralı sıvılar
III aynı kaba boşaltılıyor.
IV
Hacim
Sıvıların kaptaki sıralanmasını aşağıdaki boşluklara yazınız.
Etkinlik
Alıştırma-4
10. Eşit hacimli K ve L cisimleri eşit
kollu terazide şekildeki gibi
dengededir.
Buna göre,
I. K’nin kütlesi L’nin kütlesinden L
büyüktür. K
a = 4 cm
II. L’nin yoğunluğu K’nin yoğun-
luğundan büyüktür.
Kütlesi 128 g olan yukarıdaki küp şeklindeki cismin III. K ve L cisimlerinin yoğunlukları eşittir.
3
hacmi 64 cm olduğuna göre; küpün yapıldığı mad- ifadelerinden hangileri doğrudur?
3
denin yoğunluğu kaç g/cm tür?
A) Yalnız I B) Yalnız II
C) I ve II D) II ve III
90
Yoğunluk Yoğunluk
Boşluk Doldurma Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
8.
Eşit hacimli birbiri içinde çözünmeyen K, L, M sıvıları dereceli silindire konulduğunda şekildeki gibi sı- Boşluk Doldurma
M ralanmaktadır.
1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.
L
Buna göre, aşağıdaki ifadelerde verilen boşlukları tamamlayınız.
K a. Değişmeyen madde miktarına .................................................................. denir.
b. Yoğunluk maddeler için .................................................................. bir özelliktir.
a. ............................... sıvısının kütlesi en büyüktür.
b. Yoğunluğu en küçük olan sıvı ................................ dir. c. Düzgün geometrik şekli olmayan maddelerin hacmi .................................................................. ile ölçülür.
c. Yoğunluğu en büyük olan sıvı ................................. dir. d. Bir maddenin birim hacminin kütlesine .................................................................. denir.
d. Birim hacimdeki kütlesi en küçük olan sıvı ............................ dir. e. Eşit kütleli cisimlerden hacmi büyük olanın yoğunluğu .................................................................. .
Boşluk Doldurma
f. Kütle .................................................................. ile ölçülür.
9. Kütle
I
II Kütle-hacim grafiği verilen birbiri içinde çözünmeyen I, II, III ve IV numaralı sıvılar
III aynı kaba boşaltılıyor. Tamamlayan Kavramlar
IV 2. Aşağıdaki ifadeleri doğru olarak tamamlayan kavramı çerçeve içine alarak belirtiniz.
Hacim a. Yoğunluk maddenin miktarına bağlıdır/bağlı değildir.
Sıvıların kaptaki sıralanmasını aşağıdaki boşluklara yazınız.
b. Saf bir maddenin kütlesi arttıkça yoğunluğu artar/değişmez.
c. Birbiriyle karışmayan sıvılar bir kapta karıştırılırsa, yoğunluğu büyük olan sıvı en altta/üstte yer alır.
3
d. cm , kütle/hacim birimidir.
e. Bir maddenin yoğunluğunu hesaplamak için kütlesi hacmin bölünür/çarpılır.
Etkinlik f. Sabit sıcaklıkta bir maddenin hacmi arttırılırsa yoğunluğu azalır/değişmez.
Alıştırma-4
10. Eşit hacimli K ve L cisimleri eşit
kollu terazide şekildeki gibi
dengededir. Etkinlik
Buna göre,
3
3
I. K’nin kütlesi L’nin kütlesinden L 3. 1620 g alüminyum metalinin hacmi 600 cm olduğuna göre, alüminyumun yoğunluğu kaç g/cm ’tür?
büyüktür. K
a = 4 cm
II. L’nin yoğunluğu K’nin yoğun- ............................................................................................................................................................................................................................................
luğundan büyüktür.
Kütlesi 128 g olan yukarıdaki küp şeklindeki cismin III. K ve L cisimlerinin yoğunlukları eşittir. ............................................................................................................................................................................................................................................
3
hacmi 64 cm olduğuna göre; küpün yapıldığı mad- ifadelerinden hangileri doğrudur?
3
denin yoğunluğu kaç g/cm tür? ............................................................................................................................................................................................................................................
A) Yalnız I B) Yalnız II ............................................................................................................................................................................................................................................
C) I ve II D) II ve III
90 91
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Test 6.
3
Madde Kütle (g) Hacim (cm )
X 40 10
4.
Y 40 20
Z 30 10
T 30 15
Taş 100 g 100 g
Tabloda kütle-hacim değerleri verilen X, Y, Z, T mad-
deleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
140 cm 3
100 cm 3
Su A) Z ve T aynı maddedir.
Su
B) Y ve T aynı madde olabilir.
Selin, yoğunluğunu hesaplamak istediği taşın önce eşit C) X’in birim hacminin kütlesi en fazladır.
kollu terazi ile kütlesini ölçüyor. Taşı sonra içinde 100 D) Maddelerin yoğunlukları arasındaki ilişki
3
cm su bulunan dereceli silindire bırakarak su seviyesi- X > Z > Y = T’dir.
3
nin 140 cm olduğunu gözlemliyor.
3
Buna göre Selin, taşın yoğunluğunu kaç g/cm he-
saplamışır?
A) 8 B) 5 C) 4 E) 2 7. Kütle (g)
60 K
20 L
3
Hacim (cm )
0 10
K ve L maddelerine ait kütle-hacim grafiği yukarıdaki
gibidir.
5.
Birimi Maddenin cin- Buna göre, d K oranı aşağıdakilerden hangisidir?
3
cm /g’dır. sine bağlıdır. d L
1 2
YOĞUNLUK A) 1 B) 2 C) 3 E) 4
Maddeler için Maddenin mik-
ayırt edici özel- tarına bağlıdır.
liktir.
3 4
8. Kütlesi 400 gram olan bir dikdörtgenler prizmasının
Yoğunlukla ilgili şemadaki ifadelerden hangileri boyutları 2, 4 ve 5 cm olduğuna göre, dikdörtgenler priz-
doğrudur? masının yapıldığı maddenin yoğunluğu kaç g/cm ’tür?
3
(Dikdörtgenler prizmasının hacmi, V = a . b. c’dir.)
A) 1 ve 2 B) 1 ve 3
C) 2 ve 3 D) 3 ve 4 A) 6 B) 8 C) 10 E) 12
92
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
16.Bölüm YOĞUNLUK (BATMA VE YÜZME)
Test 6.
3
Madde Kütle (g) Hacim (cm ) Sınıf İçi Alıştırma ve Uygulamalar
X 40 10
4. Kılavuz Bilgi
Y 40 20
Z 30 10 Sıvıda çözünmeyen katı maddeler sıvı içinde yüzebilir veya batabilir. Yoğunluğu sıvının yoğunluğundan küçük olan katı
maddeler sıvı içinde yüzerken, yoğunluğu sıvının yoğunluğundan büyük katı maddeler sıvıda batar. Yoğunluğu sıvının
T 30 15
yoğunluğuna eşit olan katı maddeler ise sıvı içinde askıda kalır.
Taş 100 g 100 g
Tabloda kütle-hacim değerleri verilen X, Y, Z, T mad-
deleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? Buz Buz Buzun yoğunluğunun suyun yoğunluğundan küçük olması buzun suda yüzmesine
140 cm 3
100 cm 3 neden olur. Soğuk kış günlerinde suyun yüzeyden donması, altta kalan sudaki can-
Su A) Z ve T aynı maddedir.
Su lıların soğuktan korunarak canlılığının devam etmesini sağlar.
B) Y ve T aynı madde olabilir.
Suyun yoğunluğu (d ) = 1 g/cm 3
Selin, yoğunluğunu hesaplamak istediği taşın önce eşit C) X’in birim hacminin kütlesi en fazladır. Su
kollu terazi ile kütlesini ölçüyor. Taşı sonra içinde 100 D) Maddelerin yoğunlukları arasındaki ilişki Su Buzun yoğunluğu (d buz ) = 0,9 g/cm 3
3
cm su bulunan dereceli silindire bırakarak su seviyesi- X > Z > Y = T’dir.
3
nin 140 cm olduğunu gözlemliyor.
3
Buna göre Selin, taşın yoğunluğunu kaç g/cm he-
saplamışır? Doğru-Yanlış Alıştırma-1
A) 8 B) 5 C) 4 E) 2 7. Kütle (g) 1. Suda çözünmeyen K ve L mad-
K Madde K L M N
deleri içinde su bulunan kapta
3
60 K şekildeki gibi dengededir. Yoğunluk (g/cm ) 0,6 2,3 5,71 0,81
Tabloda yoğunlukları verilen K, L, M, N maddele
Buna göre, aşağıdaki ifadele rinden hangileri suda yüzer?
20 L Su L rin doğru (D) veya yanlış (Y)
3
olduğunu belirtiniz. (Suyun yoğunluğu 1 g/cm tür.)
3
Hacim (cm )
0 10 A) K ve L B) K ve N
a. K maddesinin yoğunluğu suyun yoğunluğundan
küçüktür. C) L ve M D) M ve N
K ve L maddelerine ait kütle-hacim grafiği yukarıdaki
gibidir. b. L maddesinin birim hacminin kütlesi, K’nin birim
5. hacminin kütlesinden fazladır.
Birimi Maddenin cin- Buna göre, d K oranı aşağıdakilerden hangisidir?
3
cm /g’dır. sine bağlıdır. d L c. Suyun yoğunluğu, L maddesinin yoğunluğun-
dan büyüktür.
1 2
YOĞUNLUK A) 1 B) 2 C) 3 E) 4
Maddeler için Maddenin mik- Etkinlik
ayırt edici özel- tarına bağlıdır.
liktir. 2.
Z
3 4 Suda çözünmeyen Z ve T cisimleri, X ve Y sıvılarının bulunduğu kapta şekildeki gibi dengededir.
8. Kütlesi 400 gram olan bir dikdörtgenler prizmasının Y
Yoğunlukla ilgili şemadaki ifadelerden hangileri boyutları 2, 4 ve 5 cm olduğuna göre, dikdörtgenler priz- Buna göre, cisimlerin ve sıvıların yoğunlukları arasındaki ilişkiyi yazınız.
doğrudur? masının yapıldığı maddenin yoğunluğu kaç g/cm ’tür? X T
3
(Dikdörtgenler prizmasının hacmi, V = a . b. c’dir.)
A) 1 ve 2 B) 1 ve 3
C) 2 ve 3 D) 3 ve 4 A) 6 B) 8 C) 10 E) 12
92 93
Yoğunluk (Batma ve Yüzme)
Etkinlik Doğru-Yanlış
3. Şekildeki bardakta bulunan kütlesi 900 g olan su, ısı 4. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) ol
vererek donmuştur. duğunu belirtiniz.
a. Su, donduğunda hacmi artar.
b. Su, donduğunda kütlesi artar.
c. Soğuk kış günlerinde deniz ve göllerde su yü-
Su Buz zeyden donar.
d. Suyun yoğunluğu, buzun yoğunluğundan kü-
3
Buzun yoğunluğu 0,9 g/cm olduğuna göre, buzun çüktür.
3
hacmi (V buz ) kaç cm ’tür? (d = 1 g/cm ) e. Buz, suda yüzmeseydi yeryüzündeki su kaynak-
3
Su
ları donardı.
Alıştırma-2 f. Soğuk kış günlerinde suyun yüzeyden donması
canlı yaşamının sona ermesine neden olur.
Suya bırakılan buz şe
kildeki gibi dengede Etkinlik
kaldığına göre,
5. Aşağıdaki grafiklerde K ve L maddelerinin kütle ve
hacim değerleri verilmiştir.
I. Buzun yoğunluğu suyun yoğunluğundan küçüktür. Buna göre, K ve L cisimlerinin yoğunluklarını he
II. Buzun birim hacminin kütlesi suyun birim hacminin saplayınız.
3
kütlesinden büyüktür. Kütle (g) Hacim (cm )
III. Su, donduğunda hacmi küçülür.
100
ifadelerinden hangileri doğrudur? 50
25
A) Yalnız I B) Yalnız III 0 K L Madde 0 K L Madde
C) I ve II D) II ve III
Etkinlik
3
6. Kütlesi 20 g, hacmi 5 cm olan bilye, aşağıdaki sıvılardan hangisinde yüzer?
A) B) C) D)
d=2,6 g/cm 3 d=5,7 g/cm 3 d=3,4g/cm 3 d=1,8 g/cm 3
94
Yoğunluk (Batma ve Yüzme) Yoğunluk (Batma ve Yüzme)
Etkinlik Doğru-Yanlış
3. Şekildeki bardakta bulunan kütlesi 900 g olan su, ısı 4. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) ol Etkinlik Etkinlik
vererek donmuştur. duğunu belirtiniz. 7. İçinde su bulunan kapta 8.
balon Yoğunluk
a. Su, donduğunda hacmi artar. balon ve demir çivi şekil- Madde Kütle (g) (g/cm )
3
deki gibi dengededir.
b. Su, donduğunda kütlesi artar. I 45 5
su Buna göre, balon, su ve
c. Soğuk kış günlerinde deniz ve göllerde su yü- demir çivinin yoğunluk II 60 20
Su Buz zeyden donar. çivi ları arasındaki ilişkiyi ya Tabloda I ve II sıvılarına ait kütle ve yoğunluk değerleri
d. Suyun yoğunluğu, buzun yoğunluğundan kü- zı nız. verilmiştir. V I
3
Buzun yoğunluğu 0,9 g/cm olduğuna göre, buzun çüktür. Buna göre, sıvıların hacimleri oranı V kaçtır?
3
hacmi (V buz ) kaç cm ’tür? (d = 1 g/cm ) e. Buz, suda yüzmeseydi yeryüzündeki su kaynak- II
3
Su
ları donardı.
Alıştırma-3
Alıştırma-2 f. Soğuk kış günlerinde suyun yüzeyden donması
canlı yaşamının sona ermesine neden olur. Eşit kollu terazide K ve L cisimleri şekildeki gibi dengede olduğuna göre,
3
K cisminin yoğunluğu kaç g/cm ’tür?
Suya bırakılan buz şe A) 2 B) 4 C) 6 D) 8
kildeki gibi dengede Etkinlik K L
kaldığına göre, V = 25 cm 3 d = 2 g/cm 3
K
L
5. Aşağıdaki grafiklerde K ve L maddelerinin kütle ve V = 50 cm 3
L
hacim değerleri verilmiştir.
I. Buzun yoğunluğu suyun yoğunluğundan küçüktür. Buna göre, K ve L cisimlerinin yoğunluklarını he
II. Buzun birim hacminin kütlesi suyun birim hacminin saplayınız.
kütlesinden büyüktür. Kütle (g) Hacim (cm ) Alıştırma-4 Alıştırma-5
3
III. Su, donduğunda hacmi küçülür.
100 Kütle Hacim Birbiri içinde çözünmeyen eşit
hacimli X, Y, Z sıvıları aynı kap
ifadelerinden hangileri doğrudur? 50 Z
25 içinde şekildeki gibi dengededir.
Y
A) Yalnız I B) Yalnız III 0 K L Madde 0 K L Madde Buna göre, X, Y, Z sıvılarının
C) I ve II D) II ve III X kütleleri arasındaki ilişki aşa
K L M Cisim K L M Cisim ğıdakilerden hangisidir?
Etkinlik
Yukarıda K, L, M cisimlerinin kütle ve hacimlerine ait A) m = m = m Z B) m > m > m Z
Y
X
X
Y
3
6. Kütlesi 20 g, hacmi 5 cm olan bilye, aşağıdaki sıvılardan hangisinde yüzer? sütun grafikleri verilmiştir. C) m > m > m Z D) m > m > m
X
Z
Y
X
Y
Buna göre, K, L, M cisimlerinin yoğunlukları ara
A) B) C) D) sındaki ilişki aşağıdakilerden hangisidir?
d=2,6 g/cm 3 d=5,7 g/cm 3 d=3,4g/cm 3 d=1,8 g/cm 3 A) K > M > L B) K = L = M
C) L > M > K D) M > L > K
94 95
Yoğunluk (Batma ve Yüzme)
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Grafik Çizimi
3
1. d(g/cm )
m(g)
3
3
V(cm )
0 50 V(cm )
3
Bir sıvıya ait yoğunluk-hacim grafiği şekildeki gibidir.
Buna göre, bu sıvıya ait kütle hacim grafiğini çiziniz.
Etkinlik
2.
3
Madde Yoğunluk (g/cm )
3,2
0,4
2,1
Tabloda, , , ve sıvılarının yoğunluk değerleri verilmiştir.
Birbirine karışmayan bu sıvılar bir kaba konulduğunda nasıl göründüğünü çiziniz.
Etkinlik
3. İçinde X gazı bulunan Şekil 1’deki kabın pistonu itilerek Şekil 2’deki konuma
piston getiriliyor.
piston Buna göre, X gazının yoğunluğunun nasıl değiştiğini açıklayınız.
X gazı
Şekil 1 Şekil 2
.......................................................................................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................................................................................
96
Yoğunluk (Batma ve Yüzme) Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
Etkinlik Alıştırma-6
Yazılıya Hazırlık ve Ödev Soruları
4. Eşit kütleli dört farklı sıvı özdeş erlenmayerlere konul- Eşit hacimli şekildeki
duğunda görünümleri aşağıdaki gibi olmaktadır. X balonlarda X ve Y
gazı bulunmaktadır.
Grafik Çizimi Buna göre, sıvıların yoğunluklarını büyükten küçüğe Y
doğru sıralayınız.
3
1. d(g/cm )
m(g) I. II.
Buna göre,
3
I. X ve Y’nin yoğunlukları eşittir.
3
V(cm ) II. X ve Y’nin hacimleri eşittir.
0 50 V(cm ) III. Birim hacimdeki kütleleri aynıdır.
3
III. IV.
Bir sıvıya ait yoğunluk-hacim grafiği şekildeki gibidir. ifadelerinden hangileri doğrudur?
Buna göre, bu sıvıya ait kütle hacim grafiğini çiziniz. A) Yalnız I B) Yalnız II
C) I ve II D) II ve III
Etkinlik
2.
3
Madde Yoğunluk (g/cm )
3,2
0,4 Doğru-Yanlış
2,1
6. Yoğunluk
Tabloda, , , ve sıvılarının yoğunluk değerleri verilmiştir. Etkinlik
Birbirine karışmayan bu sıvılar bir kaba konulduğunda nasıl göründüğünü çiziniz. 5.
K L M
Etkinlik
20 g 1,5 g/cm 3 100 cm 3
3. İçinde X gazı bulunan Şekil 1’deki kabın pistonu itilerek Şekil 2’deki konuma Kütle, yoğunluk ve hacim değerleri verilen K, L, M P R T Sıvı
piston getiriliyor. cisimleri aynı maddeden yapıldığına göre, yoğun
lukları arasındaki ilişkiyi yazınız.
piston Buna göre, X gazının yoğunluğunun nasıl değiştiğini açıklayınız. Şekildeki sütun grafiğinde birbirine karışmayan P, R, T
sıvılarının yoğunlukları gösterilmiştir.
X gazı
Buna göre, aşağıdaki ifadelerden doğru olanları “”
Şekil 1 Şekil 2 ile işaretleyiniz.
....................................................................................................................................................................................................................................... a. Birim hacminin kütlesi en büyük sıvı P’dir.
....................................................................................................................................................................................................................................... b. Aynı kaba konulduğunda R en üstte yer alır.
....................................................................................................................................................................................................................................... c. P, R, T sıvılarının birim hacimlerinin kütlesi eşittir.
96 97
I. Dönem II. Yazılı Sınav Soruları
Boşluk Doldurma
1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız.
a. Cisme uygulanan kuvvetlerin bileşkesi ................................................ ise cisim dengelenmiş kuvvetlerin etkisindedir.
b. Durmakta olan cisme ................................................ kuvvetler uygulandığında durmaya devam eder.
c. Bileşke kuvvet, cismin hareket yönünde ise cisim ......................................... hareketine devam eder.
d. Sabit süratle hareket eden bir cisme, ............................................................. kuvvetler uygulandığında sabit süratle hareketine
devam eder.
e. Bir cisme bileşke kuvvet ile eşit büyüklükte, zıt yönde uygulanan kuvvete ............................................................. kuvvet denir.
f. Balkondan düşen saksı .................................................................. kuvvetlerin etkisindedir.
g. Dünya’nın etrafında dolanan Ay, ................................................... kuvvetlerin etkisindedir.
h. Birim zamanda alınan yola ........................................... denir.
ı. Sürat birimi bulunurken ......................................................................... birimi zaman birimine bölünür.
Doğru-Yanlış
2. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
a. Eşit zaman aralıklarında eşit yollar alan cisim sabit süratli hareket yapar.
b. Yürüyen merdiven ve asansör sabit süratli hareket eder.
c. Bir cismin süratini bulmak için aldığı yolu ve bu yolu ne kadar sürede aldığını bilmek gereklidir.
d. İki hareketliden, birim zamanda daha fazla yol alanın sürati diğerinden küçüktür.
e. Aynı yolu daha kısa sürede tamamlayan hareketlinin sürati daha büyüktür.
f. Sürati 60 km/h olan otomobil, 2 saatte 120 km yol alır.
g. Halat çekme oyununda berabere kalan öğrencilerin uyguladıkları kuvvetlerin bileşkesi sıfırdır.
98
I. Dönem II. Yazılı Sınav Soruları I. Dönem / II. Yazılı Sınav Soruları
Test
3. Sürtünmesiz yatay düzlemde durmakta olan şekildeki Kuzey
cisme belirtilen kuvvetler uygulanıyor.
Boşluk Doldurma
Buna göre,
2N 4N Batı Doğu
1. Aşağıda verilen ifadelerdeki boşlukları tamamlayınız. I. Uygulanan kuvvetlerin doğrultusu aynıdır. 7N 3N
II. Cisme etki eden bileşke kuvvet sıfırdır.
a. Cisme uygulanan kuvvetlerin bileşkesi ................................................ ise cisim dengelenmiş kuvvetlerin etkisindedir. III. Cisim batı yönünde hareket eder.
Güney
b. Durmakta olan cisme ................................................ kuvvetler uygulandığında durmaya devam eder. ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III
c. Bileşke kuvvet, cismin hareket yönünde ise cisim ......................................... hareketine devam eder. Kuzey
Etkinlik
d. Sabit süratle hareket eden bir cisme, ............................................................. kuvvetler uygulandığında sabit süratle hareketine
4. Aşağıda X, Y, Z cisimlerine uygulanan kuvvetler gösterilmiştir.
devam eder.
Her bir bölme 10N’a karşılık geldiğine göre, aşağıdaki soruları yanıtlayınız. Batı Doğu
e. Bir cisme bileşke kuvvet ile eşit büyüklükte, zıt yönde uygulanan kuvvete ............................................................. kuvvet denir.
F 2 X F 1 a) Hangi kuvvetler kuzey-güney doğrultusundadır?
f. Balkondan düşen saksı .................................................................. kuvvetlerin etkisindedir. ..............................................................................................................................................................................
Güney
g. Dünya’nın etrafında dolanan Ay, ................................................... kuvvetlerin etkisindedir. F 3 b) Hangi kuvvetlerin büyüklüğü 20N’dur?
..............................................................................................................................................................................
h. Birim zamanda alınan yola ........................................... denir.
F 5 Y F 4 c) Hangi cisme etki eden net kuvvet batı yönünde, 20N büyüklüğündedir?
ı. Sürat birimi bulunurken ......................................................................... birimi zaman birimine bölünür. ..............................................................................................................................................................................
d) Hangi cisim dengelenmiş kuvvetler etkisindedir?
F 6
..............................................................................................................................................................................
e) X cismine etki eden bileşke kuvvetin yönü ve büyüklüğü nedir?
F F
Doğru-Yanlış 7 Z 8 ............................................................................................................................................................................
Test
2. Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.
5. Sabit süratle hareket eden aşağıdaki araçlara belirtilen kuvvetler uygulanıyor. Buna göre, hangi aracın hareketiyle
a. Eşit zaman aralıklarında eşit yollar alan cisim sabit süratli hareket yapar.
ilgili verilen ifade yanlıştır?
b. Yürüyen merdiven ve asansör sabit süratli hareket eder. 100 km/h
A) 20 N 20 N ⇒ Otomobil sabit süratle hareketine devam eder.
c. Bir cismin süratini bulmak için aldığı yolu ve bu yolu ne kadar sürede aldığını bilmek gereklidir.
60 km/h
d. İki hareketliden, birim zamanda daha fazla yol alanın sürati diğerinden küçüktür. 10 N
B) ⇒ Kamyon yavaşlayarak hareket eder.
e. Aynı yolu daha kısa sürede tamamlayan hareketlinin sürati daha büyüktür.
120 km/h
f. Sürati 60 km/h olan otomobil, 2 saatte 120 km yol alır. C) 10 N ⇒ Otomobil sabit süratle hareket eder.
g. Halat çekme oyununda berabere kalan öğrencilerin uyguladıkları kuvvetlerin bileşkesi sıfırdır.
80 km/h
D) 2 N 4 N ⇒ Otomobil hızlanarak hareket eder.
98 99
I. Dönem / II. Yazılı Sınav Soruları
Grafik Çizimi
6. Aşağıda süratzaman grafiği verilen hareketlinin yolzaman grafiğini çiziniz.
Sürat (m/s) Alınan yol (m)
100
50
Zaman (s)
0 4 8 12 0 Zaman (s)
Etkinlik
7. Aşağıda bir hareketliye ait yolzaman grafiği verilmiştir. Grafiğe göre aşağıdaki soruları yanıtlayınız.
Yol (km) a) (0-2)s zaman aralığında hareketlinin sürati kaç km/h’tir?
.......................................................................................................................................
200
b) (2-6)s zaman aralığında hareketlinin sürati kaç km/h’tir?
.......................................................................................................................................
100
c) (6-10)s zaman aralığında hareketli kaç km yol almıştır?
Zaman (h) .......................................................................................................................................
0 2 6 10
d) (6-10)s zaman aralığında hareketlinin sürati kaç km/h’tir?
.......................................................................................................................................
Doğruyu Yazma
8. Aşağıda verilen ifadeler içinde yanlış olanları bularak, doğru halini boşluklara yazınız.
a. İki ya da daha fazla kuvvetin yaptığı etkiyi tek başına yapabilen kuvvete dengeleyici kuvvet denir.
...............................................................................................................................................................................................................
b. Cisme uygulanan kuvvetler aynı yönlü ise bileşke kuvvet, kuvvetlerin toplamına eşittir.
...............................................................................................................................................................................................................
c. Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır ise cisim dengelenmemiş kuvvetler etkisindedir.
...............................................................................................................................................................................................................
100
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search