135 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 2 เพลงสาริกา แก้ว นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองไปทางซ้าย มือ : มือทั้ง 2 ข้าง อุ้มลูกระดับ หน้าอก เท้า : ก้าวเท้าซ้ายไปด้านข้าง 45 องศา ตามด้วยท้าวขวา สลับกับเดินย้ำตามจังหวะ ของดนตรี พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
136 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 3 บัดเอย นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : ใช้หางตาด้านซ้าย มองลงไป ที่มือซ้าย มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายจีบคว่ำ หน้าลำตัว พร้อมกับตีไหล่ ไปด้านซ้าย เท้า : ซอยเท้าทั้ง 2 ข้าง พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
137 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 4 บัดนั้น นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง สายตาเล่นกับผู้ชม พร้อมกับพยักหน้า 1 ครั้ง มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายวางมือ ที่หน้าขาขวา เท้า : ก้าวเท้าซ้ายไปด้านข้าง ขยับ เท้าขวามาชิด เหลื่อมปลาย เท้าขวาไปข้างหน้า พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
138 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 5 ทำนอง ดนตรีรับ นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : ลักคอไปทางซ้ายแล้วสลับ ไปทางขวาตามจังหวะ ดนตรี ตา : ใช้หางตาด้านขวามองไปที่ ผู้ชม แล้วเล่นกับผู้ชมด้วย สายตาที่มีความสุข มือ : มือทั้ง 2 ข้าง อุ้มลูกระดับ หน้าอก เท้า : ก้าวเท้าขวาไปด้านหน้า เท้า ซ้ายอยู่หลังแล้วเปิดส้นเท้า หลังขึ้น หมายเหตุ : ถ่ายน้ำหนักตัวไปหน้า และหลังตามจังหวะ ของดนตรี พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
139 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 6 นางแก้ว นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองทางตรงหาผู้ชม มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายจีบ หงายตรงกลางหน้าอก เท้า : ก้าวเท้าซ้ายไปด้านข้าง ขยับ เท้าขวามาชิด เหลื่อมปลาย เท้าขวาไปข้างหน้าแล้วยุบ เข่าลง พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
140 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 7 หน้าม้า นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงซ้าย แล้วพยักหน้า 1 ครั้ง ตา : มองทางขวาหาผู้ชม มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายเท้า สะเอว เท้า : ก้าวเท้าขวาไปด้านข้าง ขยับ เท้าซ้ายมาชิด เหลื่อมปลาย เท้าซ้ายไปข้างหน้า พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
141 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 8 กล้าหาญ นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : ลักคอไปทางขวา ตา : ใช้หางตาด้านขวามองไปที่ ผู้ชม แล้วเล่นกับผู้ชมด้วย สายตามีความสุข มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายวางที่ สะโพกด้ายขวา เท้า : ก้าวเท้าขวาไปหน้า เท้าซ้าย อยู่หลังแล้วเปิดส้นเท้าหลังขึ้น พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
142 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 9 ทำนอง ดนตรีรับ นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เริ่มจากลักคอไปทางขวา แล้วสลับไปทางซ้าย ทำสลับกันตามจังหวะ ตา : ใช้หางตาด้านซ้ายมองไปที่ ผู้ชม แล้วเล่นกับผู้ชม ด้วยสายตามีความสุข มือ : มือขวาอุ้มลูกระดับหน้าอก มือซ้ายซ้ายสะเอว เท้า : เท้าขวาก้าวหน้า เท้าซ้ายอยู่ หลังแล้วเปิดส้นเท้าหลังขึ้น พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
143 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 10 แจ้งว่า นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : ใช้หางตาด้านซ้ายมองไป ที่ผู้ชม มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายซี้ที่หู ข้างซ้าย เท้า : ก้าวเท้าขวาไปด้านข้าง ขยับ เท้าซ้ายมาชิด เหลื่อมปลาย เท้าซ้ายไปข้างหน้า พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
144 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 11 พระสามี นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวาแล้วพยักหน้า 1 ครั้ง ตา : มองตามมือ ไปที่มือซ้าย มือ : มือขวาอุ้มลูกระดับหน้าอก มือซ้ายไว้มือระดับหน้า เท้า : ก้าวเท้าซ้ายไปด้านข้าง ขยับเท้าขวามาชิด เหลื่อม ปลายเท้าขวาไปข้างหน้า พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
145 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 12 ร่วมชีวัน นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรงไปที่ผู้ชม ด้วยสายตา มีความสุข มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายไว้มือ ระดับหน้าอก เท้า : ก้าวเท้าซ้ายไปด้านข้าง ขยับ เท้าขวามาชิด เหลื่อมปลาย เท้าขวาไปข้างหน้า พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
146 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 13 เอื้อน นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เริ่มจากลักคอไปทางขวา แล้วสลับมาลักคอทางซ้าย สลับกันไปมาตามจังหวะ ของเพลง ตา : ใช้หางตาด้านขวาเล่นกับผู้ชม มือ : มือขวาทั้ง 2 ข้าง อุ้มลูก ระดับหน้าอก เท้า : เท้าขวาก้าวหน้า เท้าซ้ายอยู่ ด้านหลัง แล้วเปิดส้นเท้าขึ้น พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
147 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 14 เสด็จกลับ นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงซ้าย แล้วพยักหน้า 1 ครั้ง ตา : ใช้หางตาด้านซ้ายมองไปที่ ผู้ชม มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายตั้งวง แล้วกรีดมือมาที่ระดับ หน้าอก เท้า : ก้าวเท้าขวาไปด้านข้าง ขยับ เท้าซ้ายมาชิด เหลื่อมปลาย เท้าซ้ายไปข้างหน้า พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
148 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 15 ราชฐาน นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงซ้าย แล้วพยักหน้า 1 ครั้ง ตา : ใช้หางตาด้านซ้ายมองไปที่ ผู้ชม มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายชี้นิ้ว ตะแคงข้างลำตัว เท้า : ก้าวเท้าขวาไปด้านข้าง ขยับ เท้าซ้ายมาชิด เหลื่อมปลาย เท้าไปข้างหน้า พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ตา : มองตรง ศีรษะ : เอียงขวา มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
149 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 16 เอื้อน นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรงไปที่ผู้ชม มือ : มือขวาอุ้มลูกระดับหน้าอก มือซ้ายจีบคว่ำที่ปาก เท้า : เท้าซ้ายก้าวไปด้านหน้า เท้า ขวาอยู่ด้านหลังเปิดส้นเท้า ขึ้น พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
150 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 17 เอื้อน นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : มองซ้าย มือ : มือขวาอุ้มลูกระดับหน้าอก มือซ้ายตั้งมือใต้ปลายคาง เท้า : เท้าขวาก้าวไปด้านข้าง เท้า ซ้ายอยู่ข้างหลังแล้วเปิดส้น เท้าขึ้น พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
151 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 18 ก็ยินดี นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือขวาอุ้มลูกระดับหน้าอก มือซ้ายจีบคว่ำที่ปาก เท้า : ก้าวเท้าซ้ายไปด้านข้าง ขยับ เท้าขวามาชิด เหลื่อมปลาย เท้าขวาไปข้างหน้า พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
152 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 19 ร้องร่าย โอบอุ้มโอรส ยศยง นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เริ่มจากเอียงซ้าย แล้ว สลับมาเอียงขวา ตา : เริ่มจากมองไปทางขวา แล้ว สลับมามองไปทางซ้าย มือ : มือทั้ง 2 ข้าง อุ้มลูกระดับ หน้าอก เท้า : เริ่มจากก้าวเท้าขวาไป ด้านข้าง แล้วเดินสลับมาที่ เท้าซ้าย ทำสลับกันจนหมด คำร้อง พระปิ่นทอง ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง วางที่หน้าขา ของตัวเอง เท้า : นั่งบนเตียงแล้วเอาเท้า ทั้ง 2 ข้าง วางกับพื้น
153 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 20 เดินตรงขึ้น ปรางค์ ปราสาทศรี นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เริ่มจากเอียงขวา แล้วสลับ มาเอียงซ้าย ตา : เริ่มจากมองไปทางซ้าย แล้ว สลับมามองไปทางขวา มือ : มือขวาอุ้มลูกระดับหน้าอก มือซ้ายจับผ้าถุงที่สะโพก ด้านซ้าย เท้า : เริ่มจากยกเท้าขวาขึ้นแล้ว กระโดดเท้าสลับกัน ไปหา พระปิ่นทอง พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : ตรง ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 วางตรงหน้าขา เท้า : นั่งบนเตียง เท้าทั้ง 2 ข้าง วางลงบนพื้น
154 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 21 นั่งลงตรง พักตร์ภูบดี นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหลัง ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : มองพระปิ่นทอง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง อุ้มลูก ระดับ หน้าอก เท้า : กระโดดแล้วลงนั่งคุกเข่า พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : หันหน้าไปทางขวา ตา : มองไปทางขวา มือ : มือทั้ง 2 วางตรงหน้าขา เท้า : นั่งบนเตียง เท้าทั้ง 2 ข้าง วางลงบนพื้น
155 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 22 ทำทีชม้าย นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหลัง ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : มองพระปิ่นทอง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง อุ้มลูก ระดับ หน้าอก เท้า : คลานเข่ามาทางซ้ายของเวที แล้วนั่งคุกเข่าลง พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : หันหน้าไปทางขวา ตา : มองไปทางซ้าย มือ : มือทั้ง 2 วางตรงหน้าขา เท้า : นั่งบนเตียง เท้าทั้ง 2 ข้าง วางลงบนพื้น
156 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 23 ชายตา นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหลัง ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : มองพระปิ่นทอง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง อุ้มลูก ระดับ หน้าอก เท้า : คลานเข่าไปทางด้านขวาแล้ว นั่งคุกเข่า พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : หันหน้าไปทางขวา ตา : มองไปทางขวา มือ : มือทั้ง 2 วางตรงหน้าขา เท้า : นั่งบนเตียง เท้าทั้ง 2 ข้าง วางลงบนพื้น
157 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 24 แล้วนบนิ้ว ทูลพลัน ทันใด นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านขวา ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : มองพระปิ่นทอง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง ยกมือไหว้ ระดับอก เท้า : นั่งคุกเข่า พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : หันหน้าไปทางขวา ตา : มองไปทางขวา มือ : มือทั้ง 2 วางตรงหน้าขา เท้า : นั่งบนเตียง เท้าทั้ง 2 ข้าง วางลงบนพื้น
158 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 25 ข้าตั้งใจ นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านขวา ศีรษะ : เอียงซ้าย มองพระปิ่นทอง ตา : มองพระปิ่นทอง มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายวางมือ ที่หน้าอก เท้า : นั่งชันเข่าขวาขึ้น พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : หันหน้าไปทางขวา ตา : มองไปทางขวา มือ : มือทั้ง 2 วางตรงหน้าขา เท้า : นั่งบนเตียง เท้าทั้ง 2 ข้าง วางลงบนพื้น
159 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 26 มีลูก นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านขวา ศีรษะ : ก้มหน้า ตา : มองไปที่ลูก มือ : มือทั้ง 2 ข้าง อุ้มลูกระดับ หน้าอก เท้า : นั่งชันเข่าขวาขึ้น พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองไปที่ลูก มือ : มือทั้ง 2 วางตรงหน้าขา เท้า : นั่งบนเตียง เท้าทั้ง 2 ข้าง วางลงบนพื้น
160 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 27 ไว้คอยท่า นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านขวา ศีรษะ : เอียงซ้าย มองพระปิ่นทอง แล้วพยักหน้า 1 ครั้ง ตา : มองพระปิ่นทอง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง อุ้มลูกระดับ หน้าอก เท้า : นั่งชันเข่าขวาขึ้น พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองไปที่ลูก มือ : มือทั้ง 2 วางตรงหน้าขา เท้า : นั่งบนเตียง เท้าทั้ง 2 ข้าง วางลงบนพื้น
161 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 28 สมเป็น ลูกเต้า นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านขวา ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : มองไปซ้ายหาผู้ชม มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายชี้นิ้ว แล้วกวาดมือออกไปด้านข้าง เท้า : นั่งชันเข่าขวาขึ้น พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงไปทางขวา ตา : มองตรง มือ : มือทั้ง 2 วางตรงหน้าขา เท้า : นั่งบนเตียง เท้าทั้ง 2 ข้าง วางลงบนพื้น
162 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 29 ท้าวพระยา นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านขวา ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : มองพระปิ่นทอง มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายจีบคว่ำ แล้วม้วนมือขึ้นเป็นท่าบัวบาน เท้า : นั่งชันเข่าขวาขึ้น พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : มองไปทางขวา มือ : มือทั้ง 2 วางตรงหน้าขา เท้า : นั่งบนเตียง เท้าทั้ง 2 ข้าง วางลงบนพื้น
163 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 30 เชิญทอด ทัศนา นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองไปข้างหน้า ไปที่ผู้ชม มือ : มือทั้ง 2 ข้าง อุ้มลูก แล้วยก ลูกขึ้นระดับหน้า เท้า : นั่งคุกเข่า แล้วแยกขาซ้าย ออก พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองไปที่ลูก มือ : มือทั้ง 2 วางตรงหน้าขา เท้า : นั่งบนเตียง เท้าทั้ง 2 ข้าง วางลงบนพื้น
164 ตารางที่ 3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจ (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 31 ให้เต็มใจ นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : ใช้หางตาด้านขวามองไปที่ พระปิ่นทอง มือ : มือทั้ง 2 ข้าง อุ้มลูก แล้วยก ลูกขึ้นระดับหน้าของพระปิ่น ทอง เท้า : นั่งคุกเข่า แล้วยกก้นขึ้น พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : ตรง ตา : มองนางแก้วหน้าม้า ด้วย สายตารังเกียจ มือ : มือทั้ง 2 ข้าง ผลักไปที่ ไหล่ ซ้ายของนางแก้วหน้าม้า เท้า : นั่งบนเตียง เท้าทั้ง 2 ข้าง วางลงบนพื้น ที่มา: ผู้วิจัย
165 จากตารางการอธิบายกระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ดีใจดังกล่าวข้างต้น จะเห็นได้ว่า กระบวนท่ารำบทบาทนางแก้วหน้าม้า ของอาจารย์ชวลิต สุนทรานนท์ในเพลงสาริกาและร้องร่าย มีกระบวนท่ารำทั้งสิ้น 31 ท่า ซึ่งเป็น ลักษณะการรำตีบทตามคำร้อง โดยเป็นกระบวนท่ารำที่มาจาก ท่ามาตรฐาน 9 ท่า เป็นกระบวนท่าที่ ปรับปรุงจากท่าธรรมชาติ 13 ท่า และเป็นท่าที่ประดิษฐ์ขึ้น 9 ท่า การเคลื่อนไหวส่วนต่าง ๆ ของร่างกายในกระบวนการรำบทบาทของนางแก้วหน้าม้า มีการเคลื่อนไหวส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ดังนี้ ส่วนศีรษะ และลำคอ พบว่าในบทบาทนางตลาดของนางแก้วหน้าม้านี้ จะมีการใช้ลักษณะ การลักคอเป็นส่วนมาก เพราะผู้แสดงจะต้องมีการเล่นหน้าตามจังหวะเพลงในท่อนรับ จึงมีการใช้ การลักคอเข้ามาประกอบในท่ากล่อมหน้า ในช่วงการเอื้อนของเพลง มีการเอียงศีรษะ พร้อมกับพยักหน้า ส่วนตา พบว่ามีในบทบาทนางตลาดของนางแก้วหน้าม้าในบทนี้จะมีการมองมือ มองตรงที่ ผู้ชม แต่ส่วนใหญ่จะมองพระปิ่นทองเพื่อให้พระปิ่นทองได้รับรู้อารมณ์ผ่านสายตาในความรู้สึกในใจ ของตน ส่วนแขน และมือ พบว่าในบทนี้นางแก้วหน้าม้าจะมีการอุ้มกุมารในบท จึงมีการรำโดยใช้ แขนและมือเพียงข้างเดียว ซึ่งผู้รำแสดงจะต้องมีการปฏิบัติท่าอย่างชัดเจน เพื่อให้ท่ามีความชัด และมี ลักษณะการใช้มือตั้งวงกลาง จีบคว่ำ จีบหงาย เท้าสะเอว มีการชี้นิ้ว ตะแคงข้าง และกวาดนิ้วออก ส่วนลำตัว พบว่าด้วยบทบาทนางตลาดของนางแก้วหน้าม้า จะมีการปฏิบัติที่เกินจริง ในบางครั้ง เพื่ออรรถรส และเป็นไปตามบริบทของตัวละคร โดยมีลักษณะของการกดไหล่ ตีไหล่ การใช้ลำตัวด้วยการหนักหน้าหนักหลัง ส่วนขา และเท้า พบว่า มีการใช้ลักษณะ ก้าวเท้า ผสมเท้า นั่งคุกเข่า และนั่งชันเข่า ยังมีการ เคลื่อนไหวด้วยการวิ่งซอยเท้า การเดินก้าวเท้าสลับกันไปด้านข้าง การก้าวเท้าชิดสลับกันไปมา วิ่งกระโดด และการคลานเข่า การใช้ใบหน้า และการแสดงอารมณ์ตามบทบาท พบว่ามีการใช้ใบหน้าที่มีการแสดงอารมณ์ ยิ้มแย้ม ยินดีซึ่งเป็นไปตามบริบทของตัวละครที่กำลังสื่ออารมณ์ให้ผู้ชมรับรู้
166 2.1.2 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ประชดประชัน 2.1.2.1 บทบาทการแสดง ในฉากนี้เป็นการรำอยู่ในท้องพระโรง ขณะที่พระปิ่นทองกล่อมลูกอยู่ กับบิดา และมารดา นางแก้วหน้าม้าจึงเข้ามากล่อมด้วย พระปิ่นทอง บิดา และมารดา ทั้งเหล่ากำนัล ก็ตกใจอย่างโกลาหน แล้วโยนลูกกันไปมาจึงทำให้นางแก้วหน้าม้าโกรธ และเกิดอารมณ์ประชด ประชันใส่พระปิ่นทอง 2.1.2.2 บทร้อง และทำนองเพลง - ร้องเพลงเขมรกำปอ – บัดนั้น นางแก้วเกษมสันต์หรรษา อุ้มลูกเข้าใกล้พระราชา แล้วมีวาจาทูลคดี นี่ลูกเต้าเหล่าใครอย่างไรนั่น ทรงธรรม์จำได้หรือไม่นี่ เหมือนละม้ายคล้ายพ่อเพราะพิมพ์ดี ภูมีโปรดปรานหรือฉันใด (กรมศิลปากร, 2505, น. 18) จาการสัมภาษณ์อาจารย์ไชยยะ ทางมีศรีผู้บรรเลงคนตรี ของกรมศิลปากร ได้กล่าวว่า เพลงเขมรกำปอสามารถปรับเปลี่ยนได้ทั้งจังหวะช้าและเร็ว จึงเหมาะสมที่จะนำมาบรรจุในตอนที่ตัว ละครแสดงอารมณ์ประชดประชัน เพลงนี้ใช้ตะโพนเป็นเครื่องกำกับจังหวะหน้าทับ เป็นเพลงสำเนียง เขมรที่ให้ความสนุกสนาน สามารช่วยให้นักแสดงถ่ายทอดอารมณ์ของตัวละครได้อย่างชัดเจน โดยไม่ ใช้แค่การรำเพียงอย่างเดียว ซึ่งท้ายเพลงต้องร้องซ้ำ ทำให้สามารถแสดงอากัปกิริยาอ้วนวอนและ ประชดประชัน ช่วยบ่งบอกถึงลักษณะนิสัยของตัวละครมากยิ่งขึ้น () 2.1.2.3 ลักษณะกระบวนท่ารำ การแสดงบทบาทนางแก้วหน้าม้าในบทนี้จะเป็นการรำตีบทประกอบ เพลงร้อง โดยนางแก้วหน้าม้าจะรำจากกลางเวทีโดยทำบทคู่กับพระปิ่นทอง ปี่พาทย์ทำเพลงร้องเขมร กำปอ โดยมีท่ารำดังต่อไปนี้
167 ตารางที่ 4 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ประชดประชัน ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 1 บัดเอ่ย นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : ใช้หางตาด้านซ้าย มองลงไป ที่มือซ้าย มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายจีบคว่ำ หน้าลำตัว เท้า : ซอยเท้าทั้ง 2 ข้าง พร้อมกับ ตีไหล่ไปด้านซ้าย พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองไปทางซ้าย มือ : มือขวาท้าวสะเอว มือซ้าย วางหน้าขาซ้าย เท้า : ยืนขาตรงเหลื่อมเท้าซ้าย ไปด้านข้าง เปิดจมูกเท้าขึ้น
168 ตารางที่ 4 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ประชดประชัน (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 2 บัดนั้น นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตรง สายตาเล่นกับผู้ชม พร้อมกับพยักหน้า 1 ครั้ง มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายวาง หน้าขาขวา เท้า : ก้าวเท้าซ้ายไปด้านข้าง ลาก เท้าขวามาชิดเปิดจมูกเท้า พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงขวา มองไปทางซ้าย ตา : มองไปทางซ้าย มือ : มือขวาท้าวสะเอว มือซ้าย วางหน้าขาซ้าย เท้า : ยืนขาตรงเหลื่อมเท้าซ้าย ไปด้านข้าง เปิดจมูกเท้าขึ้น
169 ตารางที่ 4 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ประชดประชัน (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 3 นางแก้ว เกษมสันต์ นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : มองมือซ้าย มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายจีบ คว่ำทที่ปาก (ท่ายิ้ม) เท้า : ก้าวเท้าซ้ายลากเท้าขวา มาชิด พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงขวา มองไปทางซ้าย ตา : มองไปทางซ้าย มือ : มือขวาท้าวสะเอว มือซ้าย วางหน้าขาซ้าย เท้า : ยืนขาตรงเหลื่อมเท้าซ้าย ไปด้านข้าง เปิดจมูกเท้าขึ้น
170 ตารางที่ 4 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ประชดประชัน (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 4 สันต์หรรษา นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงซ้ายพร้อมพยักหน้า ตา : มองไปทางขวา มือ : มือทั้ง 2 อุ้มลูก เท้า : ก้าวเท้าขวาลากเท้าซ้ายชิด พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองไปทางซ้าย มือ : มือขวาท้าวสะเอว มือซ้าย วางหน้าขาซ้าย เท้า : ยืนขาตรงเหลื่อมเท้าซ้าย ไปด้านข้าง เปิดจมูกเท้าขึ้น
171 ตารางที่ 4 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ประชดประชัน (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 5 อุ้มลูกเข้า ใกล้ พระราชา นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านขวา ศีรษะ : เอียงซ้าย มองพระปิ่นทอง ตา : มองพระปิ่นทอง มือ : มือทั้ง 2 อุ้มลูก ระดับหน้าอก เท้า : เดินเข้าไปหาพระปิ่นทอง แล้วกระโดดลงนั่งคุกเข่า พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : มองไปทางขวา มือ : มือขวาวางหน้าขาขวา มือซ้ายเท้าสะเอว เท้า : ยืนขาตรง เหลื่อมเท้าขวา ไปด้านข้าง เปิดจมูกเท้าขึ้น
172 ตารางที่ 4 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ประชดประชัน (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 6 แล้วมีวาจา นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านขวา ศีรษะ : เอียงซ้าย มองพระปิ่นทอง ตา : มองพระปิ่นทอง มือ : มืออุ้มลูกระดับหน้าอก มือ ซ้ายชี้นิ้วที่ปาก เท้า : นั่งคุกเข่า ยกก้นขึ้น แล้ว คลานเข่าเข้าหาพระปิ่นทอง พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : มองไปทางขวา มือ : มือขวาวางหน้าขาขวา มือ ซ้ายเท้าสะเอว เท้า : ยืนขาตรง เหลื่อมเท้าขวา ไปด้านข้าง เปิดจมูกเท้าขึ้น
173 ตารางที่ 4 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ประชดประชัน (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 7 ทูลคดี นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านขวา ศีรษะ : เอียงซ้าย มองพระปิ่นทอง ตา : มองพระปิ่นทอง มือ : มือทั้ง 2 พนมมือไหว้ เท้า : นั่งคุกเข่าลง พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงซ้าย หน้ามองไป ทางขวา ตา : มองไปทางขวา มือ : มือขวาวางหน้าขาขวา มือ ซ้ายเท้าสะเอว เท้า : ยืนขาตรง เหลื่อมเท้าขวา ไปด้านข้าง เปิดจมูกเท้าขึ้น
174 ตารางที่ 4 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ประชดประชัน (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 8 นี่ลูกเต้า นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านขวา ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : มองพระปิ่นทอง มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายแตะ ที่ลูก เท้า : นั่งคุกเข่าลง พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองไปที่ลูก มือ : มือขวาท้าวสะเอว มือซ้าย วางหน้าขาซ้าย เท้า : ยืนขาตรงเหลื่อมเท้าซ้าย ไปด้านข้าง เปิดจมูกเท้าขึ้น
175 ตารางที่ 4 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ประชดประชัน (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 9 เหล่าใคร นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองตามมือไปทางซ้าย มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายชี้นิ้ว แล้วกวาดมือออก เท้า : นั่งคุกเข่า ยกก้นขึ้น แล้ว คลานเข่าออกไปทาง ด้านซ้าย พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงขวา มองนางแก้ว หน้าม้า ตา : มองไปที่ลูก มือ : มือขวาท้าวสะเอว มือซ้าย วางหน้าขาซ้าย เท้า : ยืนขาตรงเหลื่อมเท้าซ้าย ไปด้านข้าง เปิดจมูกเท้าขึ้น
176 ตารางที่ 4 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ประชดประชัน (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 10 อย่างไรนั่น นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านขวา ศีรษะ : เอียงซ้าย มองพระปิ่นทอง ตา : มองพระปิ่นทอง มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายตบลงที่ หน้าขาซ้ายของตัวเอง เท้า : นั่งคุกเข่า พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงขวา มองนางแก้ว หน้าม้า ตา : มองไปที่ลูก มือ : มือขวาท้าวสะเอว มือซ้าย วางหน้าขาซ้าย เท้า : ยืนขาตรงเหลื่อมเท้าซ้าย ไปด้านข้าง เปิดจมูกเท้าขึ้น
177 ตารางที่ 4 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ประชดประชัน (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 11 ทรงธรรม์จำ ได้หรือไม่นี่ นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงซ้าย มองพระปิ่นทอง ตา : มองพระปิ่นทอง มือ : มือทั้ง 2 อุ้มลูก แล้วยกขึ้น หาพระปิ่นทอง เท้า : นั่งคุกเข่า ยกก้นขึ้น คลาน เข่าเข้าไปหาพระปิ่นทอง พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : ตรง ตา : มองนางแก้วหน้าม้า ด้วย สายตารังเกียจ มือ : มือทั้ง 2 ผลักที่แขนขวา ของนางแก้วหน้าม้า เท้า : เท้าขวาก้าวข้าง
178 ตารางที่ 4 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ประชดประชัน (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 12 เหมือน ละม้าย นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : ลักคอไปด้านขวาแล้ว เปลี่ยนมาลักคอไปทางซ้าย ตา : ใช้หางตาด้านขวา มองไปที่ พระปิ่นทอง มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายจีบเข้า หาอกแล้วคลายออกเป็นตั้ง วงกลาง เท้า : ก้าวเท้าขวาไปด้านหน้า พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : ตรง หันหน้าไปทางขวา ตา : มองไปทางขวา มือ : มือทั้ง 2 ท้าวสะเอว เท้า : ยืนขาตรง เหลื่อมเท้าขวา ไปด้านข้าง เปิดจมูกเท้าขึ้น
179 ตารางที่ 4 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ประชดประชัน (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 13 คล้ายพ่อ นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงซ้ายพร้อมพยักหน้า ให้พระปิ่นทอง ตา : มองพระปิ่นทอง มือ : มือทั้ง 2 อุ้มลูก เท้า : ก้าวเท้าขวา ลากเท้าซ้าย มาชิด พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงขวา มองนางแก้ว หน้าม้า ตา : มองไปที่ลูก มือ : มือขวาท้าวสะเอว มือซ้าย วางหน้าขาซ้าย เท้า : ยืนขาตรงเหลื่อมเท้าซ้าย ไปด้านข้าง เปิดจมูกเท้าขึ้น
180 ตารางที่ 4 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ประชดประชัน (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 14 เพราะพิมพ์ ดี นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : มองพระปิ่นทอง มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายตั้งวง ล่างแล้วโกยมือขึ้นข้างลำตัว เท้า : วิ่งซอยเท้าเข้าไปหา พระปิ่นทอง พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงขวา มองนางแก้ว หน้าม้า ตา : มองนางแก้วหน้าม้า มือ : มือทั้ง 2 ผลักที่แขนขวา ของนางแก้วหน้าม้า เท้า : เท้าขวาก้าวข้าง
181 ตารางที่ 4 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์ประชดประชัน (ต่อ) ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 15 ภูมีโปรด ปราน หรือ ฉันใด นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองพระปิ่นทอง มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้าย สวมกอดพระปิ่นทอง เท้า : ซอยเท้าเข้าไปหา พระปิ่นทอง พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : ตรง หันหน้าไปทางขวา มองนางแก้วหน้าม้า ตา : มองนางแก้วหน้าม้า มือ : มือทั้ง 2 ผลักมือของนางแก้ว ระดับสะเอว เท้า : ก้าวเท้าซ้ายไปด้านข้าง ที่มา: ผู้วิจัย
182 จากตารางการอธิบายกระบวนท่ารำในการแสดงดังกล่าวข้างต้น จะเห็นได้ว่า กระบวนท่ารำ บทบาทนางแก้วหน้าม้า ของอาจารย์ชวลิต สุนทรานนท์ในเพลงเขมรกำปอ มีกระบวนท่ารำทั้งสิ้น 15 ท่า ซึ่งเป็น ลักษณะการรำตีบทตามคำร้อง โดยเป็นกระบวนท่ารำที่มาจากท่ามาตรฐาน 6 ท่า เป็นกระบวนท่าที่ปรับปรุงจากท่าธรรมชาติ 9 ท่า การเคลื่อนไหวส่วนต่าง ๆ ของร่างกายในกระบวนการรำบทบาทของนางแก้วหน้าม้า มีการเคลื่อนไหวส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ดังนี้ ส่วนศีรษะ และลำคอพบว่า ในบทบาทนางตลาดของนางแก้วหน้าม้านี้ จะมีการใช้ลักษณะ การเอียงศีรษะ กล่อมหน้า ลักคอ และมีการพยักไปมาตามจังหวะเพลงเป็นส่วนมาก เพื่อให้ดูมีการ เคลื่อนไหวไปมาอยู่ตลอดทั้งเพลง ไม่เหมือนกับการใช้หน้าของนางกษัตริย์ที่ใช้ความเชื่องช้า เพื่อให้เกิดความสง่า และดูเป็นนางเอก ส่วนตา พบว่ามีในบทบาทนางตลาดของนางแก้วหน้าม้าในบทนี้จะมีการมองมือ มองตรงที่ผู้ชม แต่ส่วนใหญ่จะมองพระปิ่นทองเพื่อให้พระปิ่นทองได้รับรู้อารมณ์ผ่านสายตา ในความรู้สึกในใจของตน ส่วนแขน และมือ พบว่า ในบทนี้นางแก้วหน้าม้าจะมีการอุ้มลูกในบท จึงมีการำโดยใช้มือ เพียงข้างเดียว จะมีลักษณะการชี้นิ้ว การตั้งวง การจีบ การเท้าสะเอว มีการรำในบทร้อง ซึ่งเพลงที่ใช้ ในช่วงนี้มีความรวดเร็วในจังหวะ ทำให้ท่วงท่าการรำของนางแก้วหน้าม้า มีการรำท่าแบบแผนกับการ รำตีบท สลับกันไปมาตามบทร้อง และจังหวะเพลง ส่วนลำตัว พบว่า ในบทบาทนางตลาดของนางแก้วหน้าม้า จะมีการเอี้ยว หรือเอียงตัวไปมา เพื่ออรรถรสในการแสดง และเป็นไปตามบริบทของตัวละคร โดยมีลักษณะของการกดเอวลงในการ ปฏิบัติท่ารำ ส่วนขา และเท้า ในบทนี้มีความสำคัญมากที่สุด เนื่องจาก ในบทนี้จะมีลักษณะในการ เคลื่อนไหวตลอดเวลา จะไม่รำยืนหยุดนิ่งอยู่กับที่เพราะต้องการสื่อสารความรู้สึกโกรธ เพื่อที่จะเข้าไป ต่อว่า ประชดประชันพระปิ่นทอง เช่น การซอยเท้า การก้าวเท้าชิดอยู่กับที่สลับกันไปมา กระโดดลง นั่งคุกเข่า การคลานเข่า และมีการเดินย่ำเท้าแทนการก้าวแบบปกติ การใช้ใบหน้า และการแสดงอารมณ์ตามบทบาท พบว่า ในบทบาทนางตลาดของนางแก้ว หน้าม้า ในบทนี้นางแก้วหน้าม้าจะมีการใช้ใบหน้าแสดงอารมณ์ประชดประชัน เยาะเย้ย และโกรธ ในเวลาเดียวกัน
183 2.1.3 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์น้อยใจ 2.1.3.1 บทบาทการแสดง ในบทบาทของนางแก้วหน้าม้าในตอนนี้เป็นช่วงที่นางแก้วหน้าม้า โดนด่าทอ เปรียบเทียบ และโดนไล่ให้ออกไปจากวัง จึงทำให้นางแก้วหน้าม้าโกรธเป็นอย่างมาก จึงตัดพ้อ ต่อว่าแก่พระปิ่นทอง 2.1.3.2 บทร้อง และทำนองเพลง -ร้องเพลงตะลุ่มโปงบัดสี อะไรนี่ค่อนว่าน่าหัว ทำเขามีลูกเกรงผูกตัว เห็นรูปชั่วไม่รับกลับกลาย วันนี้อีแก้วมันหน้าม้า จึงองค์ภัสดาว่าเสียหาย อีกหน่อยเถอะจะหมอบยอบกาย เสียดายถ้อยคำจำนรรจา จาการสัมภาษณ์อาจารย์ไชยยะ ทางมีศรีผู้บรรเลงคนตรี ของกรมศิลปากร ได้กล่าวว่า เพลงตะลุ่มโปงเป็นเพลงที่สามารถสื่ออารมณ์เรื่อยไป ไม่จำเพาะแต่สำคัญที่คำร้องและการสื่ออารมณ์ ของผู้ขับร้อง เนื่องจากเป็นเพลงที่มีความกระชั้นในทำนองและเสียงของระนาดอาจไม่ได้แสดงถึง ความเศร้าสร้อย แต่บทคำร้องที่มีความหมายชัดเจนส่งผลในการแสดงออกถึงความน้อยใจของ ตัวละคร ซึ่งผู้แสดงสามารถสื่ออารณ์ในเพลงและการแสดงได้อย่างเต็มที่ (ไชยยะ ทางมีศรี, 2562, 12 มีนาคม, สัมภาษณ์) 2.1.3.3 ลักษณะกระบวนท่ารำ การแสดงบทบาทนางแก้วหน้าม้าในบทนี้จะเป็นการรำทำบท ประกอบเพลงร้อง โดยต่อว่าพระปิ่นทอง ด้วยอารมณ์โกรธ และอารมณ์น้อยใจ โดยปี่พาทย์ทำเพลง ตะลุ่มโปงแล้วรำเพลงเร็วเข้าโรง โดยมีท่ารำดังต่อไปนี้
184 ตารางที่5 กระบวนท่ารำในการแสดงอารมณ์น้อยใจ ลำดับที่ เนื้อร้อง รูปภาพท่ารำ อธิบายท่ารำ 1 บัดเอ่ย นางแก้วหน้าม้า ทิศ : ด้านหน้า ศีรษะ : เอียงซ้าย ตา : ใช้หางตาด้านซ้าย มองลงไป ที่มือซ้าย มือ : มือขวาอุ้มลูก มือซ้ายตบที่ หน้าขาซ้ายของตัวเอง เท้า : ซอยเท้าเข้าไปหา พระปิ่นทอง พระปิ่นทอง ทิศ : หน้าตรง ศีรษะ : เอียงขวา ตา : มองไปทางซ้าย มือ : มือขวาเท้าสะเอว มือซ้าย วางหน้าขาซ้าย เท้า : ยืนขาตรงเหลื่อมเท้าซ้าย ไปด้านข้าง เปิดจมูกเท้าขึ้น