روش-تحقیق -دکتر رخشانی

‫ژوهیپ مادقا‬

‫اطلاعات را با طبقه بندی خاص نگه دارید تا رجوع به آن ها آسان شود‪.‬‬

‫برای هر کدام می توانید پوشه یا جعبه ای تعیین نمایید‪.‬‬

‫سعی کنیددر زمینههایی کهمربوطبهپژوهششمانیستاطلاعاتجمع‬

‫آوری نکنید‪ .‬اطلاعات بی ربط ارزشی برای کار شما نخواهد داشت‪.‬‬

‫اطلاعات جمع آوری شده را به کمک همکاران و آ گاهان در زمینه مورد‬

‫تحقیق نقد و بررسی کنید‪.‬‬

‫تا پایان تحقیق‪ ،‬داده ای را بیرون نریزید‪ .‬حتی پس از آن هم اطلاعات را‬

‫به صورت طبقه بندی شده نگه دارید‪.‬‬

‫ا گراز رایانهاستفادهمی کنید‪،‬سعی کنیداز نرمافزارهاییاستفاده کنید که‬

‫مراجعه به اطلاعات آسان و بدون مشکل باشد‪.‬‬

‫داشته‬ ‫اطلاعات در نظر‬ ‫گردآوری‬ ‫و روابط انسانی را در‬ ‫باشمیسدائ‪.‬ملثلا ًااخلجااقزهی‬
‫هدف‬ ‫گاه ساختن آنان از‬ ‫باافرادو آ‬ ‫گرفتن یا صحبت قبلی‬

‫خود‪.‬‬

‫سعی کنید به کمک دیگر آ گاهان از داده های جمع آوری شده‪ ،‬شواهد‬

‫منطقیو قابلقبولتدوینو فراهم کنید‪.‬میتوانیددر اینمرحلهمعیارهاو یا‬

‫شاخص هایی برای داوری درست کنید‪.‬‬

‫پساز این کهبه کمکدادههاتصویرروشنو گویاییاز وضعیتموجود‬

‫دادید‪ ،‬لازم است این داده ها را تجزیه و تفسیر کنید تا زمینه وامکان راه حل‬

‫ها و اقدام های مناسب فراهم شود‪.‬‬

‫پس از این تجزیه و تحلیل است که می توانیم به درست و نادرست بودن‬

‫یکراهبیندیشیمو طرحموقتبرایاصلاحعرضه کنیم‪.‬یعنیاز اینطریق‬

‫میتوانیمچارچوبیتهیهو برایناساسبرایحلمشکلاقدامهایمناسبی‬

‫پیشنهاد کنیم‪.‬‬

‫باید دقت کنیم که ریشه بسیاری از مشکلات در جاهای دیگر است‬

‫‪/251/‬‬

‫پژوهانه‬

‫و عوامل گونا گون در به وجود آمدن آن موثر بوده است‪ ،‬که توجه به آن از‬
‫انتخاب راه حل های سطحی که پاسخگوی مشکل نخواهد بود‪ ،‬جلوگیری‬
‫می کند‪ .‬مشکلاتی مثل مصرف مواد مخدر‪ ،‬فرار از مدرسه‪ ،‬جنایت و‬
‫بزهکاریجوانان‪،‬فساداجتماعی‪،‬فقرفرهنگیو ‪...‬از جملهاینموضوعات‬

‫است‪.‬‬

‫برای گردآوری اطلاعات روشهای زیر وجود دارد‪:‬‬
‫مشاهده‪:‬‬

‫مشاهدهعملیاست کهدر آنمحققبرای کشفعللبعضیاز امور از قوه‬
‫دید خود استفاده می کند‪ .‬در مشاهده‪ ،‬حواس پنجگانه با هم و به کمک‬
‫هم عمل می کنند‪ .‬این گونه مشاهدات باید هدفمند انجام شود‪ .‬می توان‬
‫با کمک تهیه عکس‪ ،‬فیلم و یا یادداشت های مناسب از اوضاع‪ ،‬نسبت به‬

‫ثبت مشاهدات اقدام نمود‪.‬‬
‫مصاحبه‪:‬‬

‫مصاحبه عملی است که در آن محقق‪ ،‬برای استفاده از نظرات دیگران و‬
‫کشف بعضی امور‪ ،‬از گفت و گو استفاده می کند‪ .‬این گفت و گو‪ ،‬باید با‬
‫تدبیر‪ ،‬فکر‪ ،‬تعمق‪ ،‬و دقت خاصی از ابتدا طراحی شود تا بتواند با کمترین‬
‫زمانو با کمترینجملات‪،‬بازدهیلازمو کافیداشتهباشد‪.‬مصاحبههاباید‬

‫هدفدار بوده و نتایج آن برای استفاده بعدی ثبت شود‪.‬‬
‫پرسشنامه‪:‬‬

‫پرسشنامهشاملسوالات کتبیاست کهمحقق‪،‬براییافتنراهحلمساله‬
‫از آن استفاده می کند‪ .‬پرسشنامه می تواند شامل پاسخ باز یا پاسخ بسته‬

‫باشد‪.‬‬
‫در پرسشنامه باز‪ ،‬سوال نوشته شده و محل آن باز و خالی است و پاسخ گو‬

‫‪/252/‬‬

‫ژوهیپ مادقا‬

‫مجاز است هر مقدار یا هرگونه پاسخ دهد‪ .‬اما در پرسشنامه بسته‪ ،‬پاسخ ها‬
‫داده شده و پاسخ گو از بین چند مورد پاسخ داده شده‪ ،‬یک یا چند مورد را‬

‫علامت می زند‪.‬‬
‫سوالات باید به گونه ای طراحی شود که با پرسیدن آنها قبل و بعد از‬
‫اقدام‪،‬بتواننتیجهآنرادر تغییروضعیتموجودو تبدیلآنبهوضعمطلوب‬

‫مشخص نمود‪.‬‬

‫مدارک و اسناد‪:‬‬

‫آمارها‪ ،‬مدارک و اسنادی از قبیل پرونده ها‪ ،‬عکس های قدیمی‪ ،‬نوارهای‬
‫صوتی و تصویری‪ ،‬نمودارها‪ ،‬یادداشت ها‪ ،‬شاخص ها و ‪ ...‬همه و همه می‬

‫توانند منبع جمع آوری اطلاعات باشند‪.‬‬

‫مطالعه و تفکر پیرامون حل یا کاهش مساله‪:‬‬

‫راهحل‪،‬مهمترینبخشیکاقدامپژوهیاست‪.‬همهتلاشهاو زحمات‬
‫اقدامپژوه‪،‬بستگیبه ِاعمالیکراهحلموثردارد‪.‬ا گرراهحلمناسبیبرای‬
‫مساله ای ابداع یا پیدا نشود‪ ،‬اقدام پژوهی نتیجه نخواهد داد‪ .‬وجه تمایز‬
‫اقدام پژوهی با سایر انواع پژوهش ها‪ ،‬در اجرای راه حل به منظور ایجاد تغییر‬

‫در وضع موجود است‪.‬‬
‫ا گر اطلاعات به صورت منطقی‪ ،‬دقیق و متناسب با اهداف تحقیق جمع‬
‫آوری شده باشد‪ ،‬می توان از آن راه حل هایی برای مساله استخراج کرد‪ .‬ا گر‬
‫جمع آوری اطلاعات‪ ،‬به پیش بینی راه حل منجر نشود‪ ،‬باید همچنان ادامه‬
‫یابد‪ .‬راه حل هایی که انتخاب می شوند باید به گونه ای باشد که محقق‬
‫احتمال نزدیک به یقین بدهد که این راه حل ها برای حل مساله کافی‬
‫اادسامهت‪.‬داهگرد‪.‬چعنمیومن ًااراحهتماحللیهراا نیدابهتدک‪،‬ابرایید‪ ،‬نهتمیچجنهادنقبهت نجظمرعوآوذرکایو اطتلماعحاققت‬

‫‪/253/‬‬

‫پژوهانه‬

‫می باشد‪.‬‬
‫محقق پس از بررسی و تجزیه و تحلیل و تفسیر اطلاعات‪ ،‬فهرستی از راه‬
‫حل ها تنظیم و آنها را در بخش پایانی گردآوری اطلاعات‪ ،‬گزارش می کند‪.‬‬
‫راهحلی کهمنجربهتغییردر وضعموجودشدهاست‪،‬نسخه گرانبهاییاست‬
‫که حاصل تجارب‪ ،‬مطالعات‪ ،‬دقت نظر و مهارت کاری اقدام پژوهان می‬

‫باشد‪.‬‬

‫انتخاب راه حل‪:‬‬

‫مرحله انتخاب راه حل‪ ،‬بخشی از اقدام پژوهی است که در آن محقق از‬
‫بین راه حل هایی که فهرست کرده است‪ ،‬بعضی را باید با دلایل و توجیه‬
‫کافیانتخابو بعضیرا کنار بگذارد‪.‬بهعنوانمثالممکناستاقدامپژوه‬
‫برای حل یک معضل کاری‪ ،‬پیشنهاد دهد که بعضی قوانین اصلاح شود و‬
‫نظروینیز درست باشد‪ ،‬اما چون تغییر در قوانین در حیطه عملکرد وینمی‬

‫باشد آن را کنار می گذارد‪.‬‬
‫در گزارش اقدام پژوهی لازم است دلایل اثربخشی این عمل را به استناد‬
‫منابعی که در جمع آوری اطلاعات مورد استفاده قرار گرفته و یا استدلال‬
‫هایی که محقق دارد‪ ،‬در گزارش خود بیاورد‪ ،‬تا محققان دیگری که در‬
‫آینده‪ ،‬این گزارش را مطالعه می کنند دلایل کافی برای تکرار آنها در اختیار‬
‫داشته باشند و یا لااقل با خواندن علت های نوشته شده‪ ،‬بتوانند به نقد و‬

‫بررسی آن بپردازند‪.‬‬
‫برای انتخاب راه حل مناسب به نکات ذیل توجه نمایید‪:‬‬
‫ •همیشه در نظر داشته باشید که در مورد راه حل انتخابی اطلاعات‬

‫کافی جمع آوری نمایید‪.‬‬
‫ •در انتخاب راه جدید شتاب و عجله به خرج ندهید‪ ،‬خردورزی و‬

‫اندیشیدن مداوم شرط منطقی بودن است‪.‬‬

‫‪/254/‬‬

‫ژوهیپ مادقا‬

‫ •بهخاطرداشتهباشید کهشمامسئولچگونگیاجراو نتیجه گیریاز‬

‫این پژوهش هستید‪ ،‬پس باید آخرین تصمیم گیرنده هم شما باشید‪.‬‬

‫به سخن دیگر راه انتخاب شده راه شماست نه دیگران‪.‬‬

‫و بررسی‬ ‫ •کفرکدرهنایکدنیو ادحتچومانل ًاداربطالراهعاموتضوکاعف بیههانمدازجهمعکآافوری اینکدریدشهیایدهد‬
‫پس باید‬

‫نتیجه این اقدام پژوهی شما مثبت باشد‪ .‬در اقدام پژوهی شکست‬

‫مفهوم ندارد‪ .‬اما ممکن است راه حل شما توفیق آمیز نباشد‪ ،‬ا گر راه‬

‫انتخابیتانتوفیقآمیزنبود‪،‬تلاش کنیدراههایدیگریرابیازمایید‬

‫تاسرانجامبهنتیجهبرسید‪.‬در اقدامپژوهی‪،‬هدفبهنتیجهرسیدن‬

‫و تغییر و اصلاح وضع موجود است‪ .‬باید از اشتباه های خود درس‬

‫بگیریم‪.‬‬

‫ •دانشی که شما از راه اقدام پژوهی معرفی می کنید ممکن است‬

‫برای دیگران مفید باشد‪ ،‬پس تلاش شما به زحمت اش می ارزد زیرا‬

‫باعث افزایش دانش دیگران شده است‪.‬‬

‫ •هر چه اطلاعات جمع آوری شده درباره راه جدید بیشتر و منطقی‬

‫تر باشد‪ ،‬امکان توفیق تان بیشتر خواهد بود‪ .‬داده ها به ما می گویند‬

‫آیا این راه جدید شدنی است یا نه؟ آیا دیگران نیز در این باره کار‬

‫کرده اند یا نه؟ چه بخش هایی از این کار می تواند مشکل زا یا مفید‬

‫باشد؟ به همین علت تا کید می کنیم پیش از انتخاب راه جدید‬

‫و اقدام به آن به اندازه کافی مطالعه و مشورت کرده و داده های‬

‫مناسب جمع آوری کنید‪.‬‬

‫ •همیشهمنتظراتفاقهایپیشبینینشدهباشید‪.‬اقدامپژوهیهمیشه‬

‫همراه با رخدادهای پیش بینی نشده است‪ .‬بنابراین پژوهشگر در‬

‫یکخطمستقیمو پلکانیحرکتنمی کند‪،‬بلکههمواره«نگاهمی‬

‫‪/255/‬‬

‫پژوهانه‬

‫کند»‪«،‬میاندیشد»‪«،‬عملمی کند»و اینمراحلراپیدر پیتکرار‬
‫می کند‪ .‬پس ممکن است در عمل با رخدادهایی مواجه شود که از‬
‫قبل پیش بینی نشده باشد‪ .‬ا گر پس از آن تلاش کنید که این مشکل‬
‫را حل کنید ولی باز مشکل به جای خود باقی ماند‪ ،‬بهراه های دیگر‬

‫می اندیشید و آن راه را عمل می کنید‪.‬‬
‫ •پس از انتخاب راه جدید طرحی برای آن تدوین کنید و چگونگی‬
‫اجرای راه جدید را به تصویر بکشید‪ .‬چه فعالیتهایی؟ توسط چه‬
‫کسی؟ چه زمانی؟ با چه وسایلی؟ چگونه؟ از جمله پرسش هایی‬

‫است که در برنامه ریزی باید به آن پاسخ دهید‪.‬‬
‫ •بررسی کنید تا مطمئن شوید که راه جدید در ارتباط با همکاران و‬

‫محیط کار شما مشکلی پیش نخواهد آورد‪.‬‬
‫ •نظر همکاران تان را درباره چگونگی اجرای انتخاب جدیدتان جویا‬

‫شوید‪.‬‬
‫ •همیشهبهاقدامهاییفکر کنید کهامکانآنوجوددارد‪.‬هرراهحلی‬
‫نمی تواند‪ ،‬هر چند به ظاهر خوب و مناسب‪ ،‬عملی باشد‪ .‬در اقدام‬

‫پژوهی به راه حل هایی می اندیشیم که عملی باشد‪.‬‬

‫اجرای راه حل‪:‬‬

‫پس از این که راه جدید یا تغییر مورد نظر کامل ًا طراحی و آماده شد آن را به‬
‫اجرا می گذاریم‪ .‬در این مرحله تلاش می کنیم مطابق با ویژگی های تدوین‬
‫شده و پیش بینی های قبلی کار را پیش ببریم‪ .‬در حین اجرا نیز مشاهده‪،‬‬
‫اندیشه و عمل سه رکن اساسی خواهد بود‪ .‬یعنی از همان آغاز بر چگونگی‬
‫پیشرفت کار‪ ،‬به طور روزانه نظارت و دقت داشته باشیم‪ .‬این کار سبب می‬
‫شود ضمن مراعات پیش بینی های انجام گرفته در صورت لزوم‪ ،‬تغییرهای‬

‫لازم را در عمل به وجود آوریم‪.‬‬

‫‪/256/‬‬

‫ژوهیپ مادقا‬

‫توصیه ها‪:‬‬

‫سعی کنید مشاهده و نظارت تان آ گاهانه و بر اساس اصول منظم و هدف‬

‫یمانددداباششدت‪.‬هپایراشبرعفدًاتم کیاتروانوی کداباستهمیکهاارانیتاانحتدرماملیاینربا یگاذدادرایشد‪.‬ت کنید‪ .‬این‬

‫صورت فرآیندی و مداوم از کارها ارزیابی به عمل آورید‪ .‬این ارزیابی ها‬ ‫بع بدًاه‬
‫می تواند به عنوان ملا ک و معیاری برای ارزیابی نهایی مورد استفاده‬

‫قرار گیرد‪ .‬می توانید از یک چک لیست در این مرحله استفاده کنید‪.‬‬

‫چگونگی پیشرفت کار را با گروه پژوهش‪ ،‬همکاران و سایر افراد منتقد در‬

‫میان بگذارید‪ .‬در صورت لزوم و ضرورت‪ ،‬نظر آنها را به اجرا بگذارید‪.‬‬
‫در صورت لزوم تغییرات لازم را در طرح پیش بینی شده اعمال کنید و کار‬

‫را ادامه دهید تا به پایان آن برسد‪.‬‬

‫از تک محوری بپرهیزید و هر لحظه آمادگی داشته باشید تا از راه های ابراز‬

‫شده توسط دیگران به گرمی استقبال کنید و در صورت لزوم آنها را به کار‬

‫ببندید‪.‬‬

‫نباید در شما کوچکترین اثری از خودبینی و غرور و احساس برتری از‬

‫دیگران به وجود آید چون موجب بدبینی و عدم همکاری دیگران با شما‬

‫می شود‪.‬‬

‫هرگز همه چیز را تضمین شده تلقی نکنید‪ .‬گاه گاهی به افراد مشارکت‬

‫کننده مراجعه کنید و ا گر سوءتفاهمی را احساس کردید تلاش کنید آن را‬

‫برطرف کنید‪.‬‬

‫مشاهده عمل و گردآوری اطلاعات پیرامون مساله (بعداز مداخله) ‪:‬‬

‫برای اینکه درباره نتیجه اقدام تان داوری کنید نیاز به شواهد دارید‪ .‬این‬
‫شواهد باید مبتنی بر اطلاعات منظم و منطقی باشد‪ .‬در این مرحله نیز مثل‬
‫مرحله قبلی گردآوری اطلاعات لازم است‪ .‬لذا باید روش های گردآوری‬

‫‪/257/‬‬

‫پژوهانه‬

‫اطلاعاتو ابزار آنرامشخص کنید‪.‬اینروشهاو ابزار میتواندمثلمرحله‬
‫پیشین یا متفاوت با آن باشد‪ .‬باید مشخص کنید در این مرحله به چه نوع‬
‫داده هایی نیاز دارید‪ .‬این داده ها و شواهد باید معیارها و شاخص هایی‬
‫باشند بر این ادعا که در کار شما اصلاح بوجود آمده است‪ .‬این شواهد باید‬

‫مورد تائید افراد صاحب نظر و همکاران منتقد شما باشد‪.‬‬
‫لذا لازم است پس از اجرای طرح و حتی حین اجرای آن‪ ،‬اسناد و مدارکی‬
‫جمع آوری کنید تا بدان وسیله بتوانید ادعای خود را ثابت کنید‪ .‬این‬
‫اسناد لازم نیست همیشه کمی و یا به عدد و رقم باشد‪ .‬اظهارات همکاران‪،‬‬
‫مراجعین‪،‬مردم‪ ،‬و یا یکنوشته‪،‬عکس و فیلمپیش و پس از اقدام‪،‬دیگران‬

‫را قانع کند که اصلاح و تغییر مطلوب صورت گرفته است‪.‬‬
‫در این مرحله باید از خود بپرسیم آیا داده ها رخداد و یا تغییری را نشان‬
‫می دهند؟ چه پیشرفتی را نشان می دهند؟ به چه دلیل؟ پیشرفت در چه‬
‫زمینه هایی بوده است؟ با این پرسشها می کوشیم تا نتیجه اقدام جدید را‬
‫به کمک شواهد منطقی ارزیابی کنیم‪ .‬ا گر نتیجه مثبت بود این اقدام را به‬
‫عنوان یک تغییر یا راه جدید ادامه می دهیم و در غیر این صورت به راه یا‬
‫راه های دیگر می اندیشیم و راه دیگری را برای عمل و اجرا پیدا می کنیم‪.‬‬

‫توصیه ها‪:‬‬

‫سعی کنید شاخص ها و یا نشان گرهایی برای نشان دادن تغییرهای لازم‬
‫تعیین و در حین انجام کار آن ها را گردآوری کنید‪.‬‬

‫معیار و ملا ک ارزش یابی باید مناسب با اهداف و مسئله اصلی پژوهش‬
‫باشد‪ .‬باید چیزی را ارزشیابی کنیم که مدعی اصلاح آن هستیم نه چیز‬

‫دیگری‪.‬‬
‫ملا ک ها و شاخص های ارزشیابی باید از درون داده های جمع آوری‬

‫شده بیرونبیاید‪.‬‬

‫‪/258/‬‬

‫ژوهیپ مادقا‬

‫در این مرحله همواره از خود بپرسید‪ :‬چگونه می توانم نشان دهم که واقع ًا‬

‫تغییر مطلوبی روی داده است؟ چه کسانی باید تایید کنند که عمل من‬

‫مناسب بوده است؟ آیا شواهد منطقی در این باره دارم؟ آن ها چیست؟‬

‫تآنواانیندتاائزییدادکدنانشدتهکاهووناقظعرًا تشرغکییرتیکنرنودگیادناددهر‬ ‫در ارزشیابی از کار خود می‬
‫تحقیق استفاده کنید‪ .‬این که‬

‫است برای کار شما دارای ارزش خواهد بود‪.‬‬

‫برای ارزشیابی کارتان از افراد دارای صلاحیت‪ ،‬همکاران و افراد منتقد‬

‫استفاده کنید‪.‬‬

‫بحث و نتیجه گیری و دادن گزارش نهایی‪:‬‬

‫انتشار یافته ها آخرین مرحله اقدام پژوهی است‪ .‬در این گزارش می توانید‬
‫آنچه را آموخته اید توضیح دهید و برخوردهای دیگران را نیز در این باره به‬
‫اطلاع دیگران برسانید‪ .‬به این معنا که نشان دهید مراحل کار به چه صورت‬
‫آغاز شد‪ ،‬چگونه ادامه یافت‪ ،‬سرانجام کار چه شد‪ .‬در این فرآیند چه‬
‫رخدادهایی به وقوع پیوست‪ .‬دیگران چه نقش و نظری داشتند و چگونه از‬
‫این نظرها استفاده کردید‪ .‬از دیگران چه آموختید‪ ،‬درباره موضوع پژوهش به‬
‫چه چیزهای جدیدی دست یافتید‪ .‬شکل گزارش را می توانید هم بر اساس‬
‫مراحل مختلف تحقیق منظم کنید و یا به صورتی که فکر می کنید جالب و‬

‫خواندنی است‪.‬‬
‫سعی کنید تجارب خود را در اختیار خوانندگان قرار دهید‪ .‬به همه‬
‫مشکلاتی که در اجرای کار با آن برخورد کردید و چگونگی حل آن اشاره‬

‫کنید تا به دیگران در آینده برای حل مشکلات مشابه کمک کند‪.‬‬

‫‪/259/‬‬

‫پژوهانه‬
‫‪/260/‬‬

‫همابناکت‬

‫کتابنامه‬

‫‪/261/‬‬

‫پژوهانه‬
‫‪/262/‬‬

‫همابناکت‬

‫هولی استفن بی‪ ،‬کومینگز استیون آر‪ .‬طراحی پژوهش بالینی‪ .‬ترجمه‬
‫محسن جانقربانی‪ ،‬علی صادقی حسن آبادی‪ .‬تهران‪ ،‬موسسه انتشارات‬

‫جهاد دانشگاهی (ماجد)‪ ،‬زمستان‪.1373‬‬
‫جداد الی جان درو‪ .‬کارآزمایی های شاهد دار تصادفی‪ .‬ترجمه‬

‫عبدالرسول سبحانی‪ ،‬مهین ملا ئئ‪ .‬تهران‪ ،‬پورسینا‪.1380 ،‬‬
‫آصف زاده سعید‪ .‬ده گام پژوهش در سیستم های بهداشتی درمانی‪.‬‬
‫چاپدوم‪،‬تهران‪،‬انتشاراتمعاونتتحقیقاتو فنآوریوزارتبهداشت‪،‬‬

‫درمان و آموزش پزشکی‪.1380 ،‬‬
‫سازمان جهانی بهداشت‪ .‬تحقیق در سیستم های بهداشتی‪ .‬ترجمه‬
‫معاونتپژوهشیوزارتبهداشت‪،‬درمانو آموزشپزشکی‪.‬تهران‪،‬انتشارات‬

‫معاونت پژوهشی وزارت بهداشت‪ ،‬درمان و آموزش پزشکی‪.1372 ،‬‬
‫ووآن ج پ‪ ،‬مارو رچ‪ .‬راهنمای اپیدمیولوژی برای مدیریت بهداشت‬
‫شهرستان‪ .‬ترجمه حسین شجاعی تهرانی‪ ،‬منصور شمسا‪ .‬تهران‪ ،‬اداره کل‬

‫مبارزه با بیماریهای وا گیر‪.1372،‬‬
‫مقدم نیا علی ا کبر‪ .‬راهنمای انتخاب موضوع و تدوین پایان نامه‪ .‬چاپ‬
‫دوم‪ ،‬بابل‪ ،‬انتشارات معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی بابل‪.1379،‬‬
‫مورتون ریچارد اف‪ ،‬هبل جی ریچارد‪ ،‬مک کارتر رابرت جی‪ ،‬راهنمای‬
‫مطالعهاپیدمیولوژیوآمار زیستی‪.‬ترجمهمحسنتوکل‪،‬غلامحسینصدری‪.‬‬

‫همدان معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی همدان‪.1374،‬‬
‫آبرامسونجه‪.‬روشهایتحقیقدر پزشکیاجتماعی‪.‬ترجمهعلیصادقی‬

‫‪/263/‬‬

‫پژوهانه‬

‫حسن آبادی‪ .‬شیراز‪ ،‬انتشارات دانشگاه شیراز‪ ،‬چاپ اول‪.1363 ،‬‬
‫سازمان جهانی بهداشت‪ .‬تحقیق در سیستم های بهداشتی‪ .‬ترجمه‬
‫اسفندیار ستودهمرام‪،‬محموددژ کام‪،‬مرتضیزعیم‪.‬تهران‪،‬انتشاراتمعاونت‬

‫پژوهشی وزارت بهداشت‪ ،‬درمان و آموزش پزشکی‪.1376 ،‬‬
‫آذرگشب اذن الله‪ .‬روشهای تحقیق در علوم پزشکی‪ .‬تهران‪ ،‬انتشارات‬

‫لادن‪.1376 ،‬‬
‫رخشانی فاطمه‪ ،‬نیکنامی شمس الدین‪ ،‬غفرانی پور فضل الله‪ ،‬بابایی‬
‫غلامرضا‪ ،‬زعیم مرتضی‪ .‬کاربرد مدل اعتقاد بهداشتی در بهبود رفتارهای‬
‫پیشگیری کننده مالاریا در شهرستان سراوان در سال‪ .75-6‬فصلنامه علمی‬

‫پژوهشی دانشور‪ ،‬سال ششم‪ ،‬شماره ‪.1378 ،24‬‬
‫رخشانی فاطمه‪ ،‬نیکنامی شمس الدین‪ ،‬غفرانی پور فضل الله‪ ،‬بابایی‬
‫غلامرضا‪ .‬ادرا ک‪ ،‬عملکرد و اعتقاد مردم در مورد پیشگیری و کنترل مالاریا‬
‫در شهرستانسراوان‪.‬مجلهعلمیدانشگاهعلومپزشکیو خدماتبهداشتی‬

‫درمانی قزوین‪ ،‬شماره ‪ ،9‬بهار ‪.1378‬‬
‫بخشانی نورمحمد‪ ،‬بلهری جعفر‪ ،‬بیان زاده سیدا کبر‪ .‬ارتقائ بهداشت‬

‫روانی جامعه نگر‪ .‬اندیشه و رفتار‪ ،‬سال پنجم‪ ،‬شماره ‪ ،3‬زمستان ‪.1378‬‬
‫بخشانی نورمحمد‪ ،‬قنبری محمدرضا‪ .‬نمونه گیری در پژوهش‪ .‬طبیب‬
‫شرق مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان‪ ،‬سال دوم‪ ،‬شماره‪1‬و‪ ،2‬بهار‬

‫و تابستان ‪.1379‬‬
‫رخشانی فاطمه‪ ،‬انصاری مقدم علیرضا‪ .‬نقش ارتباطات زوجین در‬
‫تصمیم گیری تنظیم خانواده در شهر زاهدان‪ .‬مجله پژوهشی حکیم‪ ،‬دوره‬

‫چهارم‪ ،‬شماره ‪ ،3‬پائیز ‪.1380‬‬
‫رخشانی فاطمه‪ ،‬رزاقی عبدالواحد‪ ،‬رخشانی مالک‪ .‬دیدگاه اقشار‬
‫مختلف شهر زاهدان درباره ازدواج و تنظیم خانواده‪ .‬مجله علمی دانشگاه‬

‫‪/264/‬‬

‫همابناکت‬

‫علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی قزوین‪ ،‬شماره ‪ ،21‬بهار ‪.1381‬‬
‫رخشانی فاطمه‪ ،‬محمدی مهدی‪ ،‬مختاری مژگان‪ ،‬رفاهی رویا‪ .‬میزان‬
‫تداوم استفاده از وسایل پیشگیری از بارداری و قطع آن در شهر زاهدان‪.‬‬

‫فصلنامه پزشکی باروری و ناباروری‪ ،‬سال سوم‪ ،‬شماره ‪ ،10‬بهار ‪.1381‬‬
‫رخشانیفاطمه‪،‬انصاریمقدمعلیرضا‪،‬حرعبدالفهیم‪.‬آ گاهی‪،‬نگرشو‬
‫رفتار زنان مهاجر افغانی سا کن شهر زاهدان در مورد تنظیم خانواده‪ .‬فصلنامه‬

‫پزشکی باروری و ناباروری‪ ،‬سال سوم‪ ،‬شماره ‪ ،12‬پائیز ‪.1381‬‬
‫صالحی مسعود‪ ،‬رخشانی فاطمه‪ ،‬مرادی عبدالوهاب‪ .‬تغییرات سطح‬
‫سرمی آنتی بادی علیه سه تیپ ویروس پولیو قبل و بعد از روزهای ملی‬
‫وا کسیناسیون فلج اطفال‪ .‬طبیب شرق( مجله دانشگاه علوم پزشکی و‬

‫خدمات بهداشتی درمانی زهدان) سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،1‬تابستان ‪.1378‬‬
‫حسینی طباطبایی سیدمحمدتقی‪ ،‬رخشانی فاطمه‪ ،‬انصاری مقدم‬
‫علیرضا‪ ،‬صانعی مقدم اسماعیل‪ .‬مقایسه الگوی اپیدمیولوژیک موارد آلوده‬
‫به ایدز در استان سیستان و بلوچستان و مقایسه با الگوی کشوری‪ .‬نهمین‬

‫کنگره بیماریهای عفونی گرمسیری ایران‪ 25-29.‬دی ماه‪ ،‬تهران‪.1379،‬‬
‫رخشانی فاطمه‪ ،‬بررسی کیفیت خدمات تنظیم خانواده در مرا کز‬
‫بهداشتی درمانی زاهدان‪ .‬طبیب شرق مجله دانشگاه علوم پزشکی زاهدان‪،‬‬

‫سال سوم‪ ،‬شماره ‪ ،4‬زمستان ‪.1380‬‬
‫ناپ باربارا‪ ،‬کاتهام مارگارت‪ .‬مبانی آموزش به بیمار‪ .‬ترجمه فاطمه‬

‫رخشانی‪ ،‬زهره ونکی‪ .‬اصفهان‪ ،‬انتشارات کنکاش‪ ،‬زمستان‪.1377‬‬
‫اعضائ هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی (دانشکده‬
‫پرستاریمامائی)‪.‬نگرشیبرروشتحقیقدر پرستاری‪.‬تهران‪ ،‬گروهمولفین‪،‬‬

‫‪.1370‬‬
‫آسائی محمد‪ ،‬جمشیدبیگی عصمت‪ ،‬احمدیه محمد حسین‪ .‬مقدمه ای‬

‫‪/265/‬‬

‫پژوهانه‬

‫بر اپیدمیولوژی و روش تحقیق‪ .‬تهران‪ ،‬رخ‪.1373 ،‬‬
‫مورز س‪.‬ک‪ ،.‬کالتون ج‪ .‬روش تحقیق‪ .‬ترجمه کاظم ایزدی‪ .‬تهران‪،‬‬

‫موسسه کیهان‪.1367،‬‬
‫طالب مهدی‪ .‬چگونگی انجام مطالعات اجتماعی‪ .‬تهران‪ ،‬انتشارات‬

‫امیرکبیر‪.1369،‬‬
‫هراتی هدیه‪ .‬بررسی شیوع بارداریهای ناخواسته و علل آن در زنان مراجعه‬
‫کننده به مرا کز بهداشتی درمانی زاهدان در سال ‪ .1380‬استاد راهنما‪ :‬دکتر‬

‫فاطمه رخشانی‪ ،‬پایان نامه دوره پزشکی عمومی‪.1380.‬‬
‫خواجه نوری سیما‪ .‬بررسی تاثیر آموزش بر آ گاهی و نگرش پرستاران و‬
‫بهیارانبیمارستانبوعلیزاهداندر موردایدز‪.‬استادراهنما‪:‬فاطمهرخشانی‪،‬‬

‫پایان نامه پزشکی عمومی‪.1380،‬‬
‫وجه ا‪ ...‬سیف الهی‪ .‬راهنمای اقدام پژوهی در آموزش و پرورش ‪،‬‬

‫انتشارات گیلان ‪.1381 ،‬‬
‫اقبالقاسمیپویا‪.‬راهنمایعملیپژوهشدر عمل‪،‬انتشاراتپژوهشکده‬

‫تعلیمو تربیت‪.‬‬
‫شین چانگ چاو‪ ،‬جون شاو‪ ،‬هان شنگ وانگ‪ .‬حجم نمونه در پژوهش‬
‫های بالینی‪ ،‬ترجمه حمید علوی مجد‪ ،‬انتشارات دانشگاه علوم پزشکی‬

‫شهید بهشتی‪1385 ،‬‬
‫ساروخانی باقر‪ .‬روشهای تحقیق در علوم اجتماعی ‪ 3‬جلد‪ .‬جلد اول و‬

‫دوم‪ .‬پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی‪ .‬تهران‪.1388‬‬
‫استراسآنسلم‪،‬جولیت کوربین‪.‬اصولروشتحقیق کیفی‪.‬ترجمهبیوک‬
‫محمدی‪ ،‬تهران‪ ،‬پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی‪،1385 ،‬‬

‫چاپ اول‬
‫صفاری محسن‪ ،‬افتخار حسن‪ ،‬سید امامی رفعت‪ ،‬محمودی محمود‪،‬‬

‫‪/266/‬‬

‫همابناکت‬

‫احمدپور محمد‪ ،‬همکاران‪ .‬روش های پژوهشی در آموزش و ارتقای‬
‫سلامت‪ -‬راهنمای نگارش رساله‪ /‬پایان نامه در علوم پزشکی و بهداشتی‪.‬‬

‫انتشارات آثار سبحان‪ ،‬چاپ اول‪ ،‬پاییز ‪.1388‬‬
‫جی ای پارک‪ ،‬ک پارک‪ .‬درسنامه پزشکی و پیشگیری اجتماعی‪ .‬جلد‬
‫اول(اصولو روشهایاپیدمیولوژی‪،‬جمعیتشناسیو آمارهایبهداشتی)‪.‬‬

‫ترجمه حسین شجاعی تهرانی‪ ،‬انتشارات سماط‪ ،‬چاپ دوم‪.1386،‬‬
‫آبل جودی‪ ،‬راهنمای پژوهش های کیفی‪ :‬استفاده از روش مصاحبه‬
‫گروهی‪ ،‬ترجمه حسین ملک افضلی‪ ،‬تهران‪ ،‬حسین ملک افضلی‪.1378،‬‬
‫چهره ئی و همکاران‪ ،‬طراحی و آنالیز در مطالعات مشاهده ای‪-‬تحلیلی‪،‬‬

‫چاپ دوم‪ ،‬تهران‪ ،‬پژوا ک علم آرا‪.1386 ،‬‬
‫اسیوند سرور و همکاران‪ ،‬اصول طراحی پرسشنامه در مطالعات علوم‬

‫پزشکی‪ ،‬ویرایش دوم‪ ،‬تهران‪ ،‬نوردانش‪1385 ،‬‬
‫چهرئی علی‪ ،‬نمونه گیری و محاسبه حجم نمونه در مطالعات علوم‬

‫پزشکی‪ ،‬ویرایش دوم‪ ،‬تهران‪ ،‬پژوا ک علم آرا‪.1386 ،‬‬
‫فریبا شهرکی ثانوی‪.‬بررسی تاثیر آموزش مبتنی بر تئوری رفتار برنامه ریزی‬
‫شده نسبت به انتخاب زایمان طبیعی در مراجعین به متخصصان زنان و‬
‫زایمانشهرزاهدان‪.‬استادراهنما‪:‬دکترفاطمهرخشانی‪،‬پایاننامه کارشناسی‬

‫ارشد‪ ،‬سال ‪.90‬‬
‫حبیب پورگتابی کرم‪ ،‬صفری شمالی رضا‪ .‬راهنمای جامع کاربرد ‪SPSS‬‬

‫در تحقیقات پیمایشی‪ .‬ناشر متفکران‪ ،‬چاپ اول‪.1388،‬‬
‫حاجیزادهابراهیم‪ ،‬اصغریمحمد‪.‬روشهاو تحلیلهایآماریبانگاه‬
‫به روش تحقیق در علوم بهزیستی و بهداشتی‪ .‬انتشارات جهاد دانشگاهی‪.‬‬
‫دلاور علی‪ ،‬کوشکی شیرین‪ ،‬روش تحقیق آمیخته‪ ،‬تهران‪ ،‬نشر ویرایش‪،‬‬

‫‪.1391‬‬

‫‪/267/‬‬

‫پژوهانه‬

‫ نشر‬،‫ تهران‬،‫ روشه های تحقیق در علوم رفتاری‬،‫حسن زاده رمضان‬
.1392 ،‫ساوالان‬

‫جلد‬،‫روشهایتحقیقدر روانشناسیو علومتربیتی‬،‫بیابانگرداسماعیل‬
.1392 ،‫ نشر دوران‬،‫ تهران‬،‫ چاپ پنجم‬،‫دوم‬

‫ روش های تحقیق کمی و کیفی در علوم‬،‫گال مردیت دامین و همکاران‬
‫ چاپ‬،‫ جلد دوم‬،‫ مترجم احمدرضا نصرو همکاران‬،‫تربیتی و روانشناسی‬
.1392،‫سازمانمطالعهوتدوین کتبعلومانسانیدانشگاهها‬،‫تهران‬،‫ششم‬
‫ روش های تحقیق کیفی در علوم‬،‫ تیلور برایان سی‬،‫لیندلف تامس آر‬

.1388،‫ همشهری‬،‫ تهران‬،‫ مترجم عبدالله گیویان‬،‫ارتباطات‬
Butler JT. Principles of health education& health promotion.
2ed, colorado; Morton publishing company, 1997.
Fisher A.A.، Laing JE، Stoeckel JE، Townsend JW،. Hand-
book for family planning operations research design، 2nd Ed.،
USA، Population Council، 1998.
Smith PG، Morrow RH،. Field trial of health interventions in
developing countries: A toolbox. 2nd Ed.، London، Macmillan،
1996.
Polit DF.، Hungler BP.، Study guide for essentials of nursing
research، methods، appraisal، and utilization. 2nd Ed.، USA،
Lippincott، 1989.
Beaglehole R.، Bonita R.، Kjellstorm T.، Basic epidemiolo-
gy. Geneva، World Health Organization، 2000.
Ministry of Health, Department of Medical Research, Lecture
guide on research methodology. Yangon، Myanmar، 1997.

/268/