คู่มือปฏิบัติงานแบคทีเรียและรา กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์

บทที่ 5
การวินจิ ฉยั แบคทเี รียก่อโรคกลมุ่ ต่างๆและเชือ้ ราทีพ่ บบ่อย
5.2 การวินจิ ฉยั เช้ือแบคทีเรียชนิด Gram-Positive Bacilli

นิตยา ธรี ะวัฒนสขุ

แบคทีเรียกล่มุ นี้แบ่งตามความสามารถในการสร้างสปอร์เป็น 2 ชนิด ได้แก่
1. แบคทีเรียแกรมบวกชนิดแท่งที่ไม่สามารถสร้างสปอร์ (aerobic non-spore forming gram-
positive bacilli) ประกอบด้วย genus ที่ส�ำคัญไดแ้ ก ่ Corynebacterium, Listeria, Erysipelothrix
และ Rhodococcus
2. แบคทีเรียแกรมบวกชนิดแท่งท่ีสร้างสปอร์ (aerobic spore-forming gram-positive bacilli)
ประกอบดว้ ย Bacillus, Geobacillus และ Paenibacillus ส�ำหรบั genus ทส่ี ำ� คัญคือ Bacillus ส่วน
Geobacillus (Bacillus) stearothermophilus ใช้ในการควบคมุ ประสิทธภิ าพของ autoclave

Aerobic non-spore forming gram-positive bacilli
Corynebacterium and related bacteria เป็นแบคทีเรียแกรมบวกที่มีรูปร่างไม่สม่�ำเสมอ ปลายด้าน
หน่ึงหรือสองด้านป่องออก ลักษณะคล้ายกระบอง (club shape) เซลล์มักเรียงตัวขนานกันตามแนวยาว
หรืออาจมีการเรียงตัวที่ไม่แน่นอน เช่นเป็นคู่ เป็นรูปตัววี รูปตัววาย หรือเรียงตัวคล้ายอักษรจีน (Chinese
letter appearance) species ที่มีความส�ำคัญ คือ C. diphtheriae ซ่ึงก่อโรคคอตีบ (diphtheria) ในการแยก
C. diphtheriae จากส่ิงตรวจท่ีมีเชื้อประจ�ำถ่ินปนเปื้อน ควรเลือกใช้ selective medium เช่น cystine
tellurite blood agar (CTBA) เช้ือจะให้โคโลนีสีเทาด�ำ และบน Tinsdale (TIN) agar เช้ือ C. diphtheriae,
C. pseudotuberculosis และ C. ulcerans จะให้โคโลนสี ีเทาด�ำทม่ี วี งสนี ำ้� ตาลเขม้ รอบๆ (halo)

Listeria ท่ีท�ำให้เกิดโรคในคน คือ L. monocytogenes เป็นแบคทีเรียรูปแท่ง พบเป็นเซลล์เด่ียว หรือ
เรยี งตวั เปน็ สายส้นั ๆ เคล่อื นท่ีไดท้ ่อี ุณหภมู ิ 22-28 OC เมอื่ ดูโดยวธิ ี hanging drop จะเหน็ การเคล่อื นไหวแบบ
ตลี งั กา (tumbling) ซง่ึ เกดิ จากการหมนุ รอบตวั เองทม่ี แี กนหมนุ ตงั้ ฉากกบั แนวยาวของเซลล์แตถ่ า้ ใช้ semisolid
medium จะเหน็ การเคล่อื นไหวเป็นรปู รม่

Erysipelothrix เปน็ แบคทเี รยี รูปแท่งสัน้ ไมเ่ คลอื่ นไหว ไมส่ ร้างเอนไซม์ catalase และ oxidase มรี ายงาน
การกอ่ โรคในคนเฉพาะเชอื้ E. rhusiopathiae เชอื้ นแี้ ยกจากแบคทเี รยี แกรมบวกอนื่ ๆ คอื เมอื่ เจรญิ เตบิ โตบน TSI
จะให้ H2S

บทที่ 5 การวนิ จิ ฉยั แบคทเี รียก่อโรคกลม่ ต่างๆและเชอื้ ราท่ีพบบอ่ ย 133

Rhodococcus ส่วนใหญ่พบเป็นแท่งส้ัน (coccobacilli) ย้อมติดสี partially acid fast สามารถ
เจริญเติบโตได้บนอาหารเพาะเชื้อท่ัวไป เม่ือเก็บเชื้อไว้หลายวันโคโลนีจะมีสีชมพูอ่อน (pale salmon pink)
species ทก่ี อ่ โรคในคนโดยเฉพาะผปู้ ่วยที่มีภมู ิต้านทานต�ำ่ คอื R. equi

ตารางที่ 5.2-1 การวินิจฉยั aerobic non-spore forming gram-positive bacilli ท่ีส�ำคัญ

Test Corynebacterium L. monocytogenes E. rhusiopathiae R. equi
Gram stain Gram positive Gram positive
Gram positive Gram positive bacilli coccobacilli
Catalase bacilli, Chinese bacilli
Motile at 25 OC letter appearance _ +
Esculin hydrolysis _ _
H2S in TSI ++ _ +
Modified AFB + _
_+ _ +

_+

__ 5บทที่

__

ตารางท่ี 5.2-2 การแยกชนดิ ของ Corynebacterium

Species Catalase Urea Nitrate Glucose Maltose Sucrose Reverse
CAMP
C. diphtheriae bv. gravis
C. diphtheriae bv. intermedius + _+++__
C. diphtheriae bv. mitis
C. diphtheriae bv. belfanti + _+++__
C. xerosis
C. jeikeium + _+++__
C. striatum
C. bovis + __++__
C. pseudotuberculosis
C. pseudodiphtheriticum + _V+++_
C. ulcerans
C. urealyticum + _ _ +V_ _

+ _ + + _VV

+ __+___

+ +V+ +V+

+ ++____

+ +_++_+

+ +_____

คู่มอื การปฏบิ ัติงานแบคทเี รยี และรา

134 บทท่ี 5 การวินิจฉยั แบคทเี รียก่อโรคกล่มตา่ งๆและเช้ือราท่พี บบ่อย

การทดสอบการสร้าง Toxin ของ C. diphtheriae (Elek’s test)

1. เตรยี ม sterile Elek agar 20 ml รอให้เยน็ ลงจนอุณหภมู ปิ ระมาณ 50 OC เติม fresh serum 2-5 ml
ผสมใหเ้ ข้ากนั แล้วเทลงใน sterile plate
2. จุ่มกระดาษกรองปราศจากเชื้อขนาด 1x8 cm ลงใน diphtheria antitoxin ที่มีความเข้มข้น 100
unit/ml
3. วางกระดาษกรองที่ชุบ antitoxin ลงบนจานอาหาร Elek agar ทีจ่ วนจะแขง็ กดกระดาษกรองลง
บนผวิ อาหารเล็กนอ้ ย
4. เม่ือ Elek agar แข็งและผิวหน้าแห้งแล้ว ให้ใช้เชื้อท่ีต้องการทดสอบลากตั้งฉากกับแผ่นกระดาษ
กรอง
5. ใช้เชือ้ สายพันธ์ทุ สี่ รา้ งสารพิษ (positive control) และไมส่ รา้ งสารพิษ (negative control) ทดสอบ
ควบคูก่ ัน
6. อบเชอ้ื ที่ 35-37 OC เปน็ เวลา 1-3 วัน ตรวจดู precipitin lines ซึ่งจะทำ� มุม 45 องศากบั แนวเชือ้ ท่ี
ลากไว้

Aerobic spore-forming gram-positive bacilli

Bacillus เป็นแบคทเี รียแกรมบวกรูปแทง่ ขนาดใหญ่ หัวทา้ ยตดั บางสายพันธ์ุเรยี งตัวต่อกนั เป็นสายยาว
สรา้ งสปอรภ์ ายในเซลล์ เชอื้ ในกลมุ่ นท้ี ม่ี คี วามสำ� คญั ไดแ้ ก่ B. anthracis และ B. cereus ซงึ่ จดั อยใู่ นกลมุ่ Bacillus
cereus group โดยเช้อื กลุ่มนจี้ ะมเี ซลล์ขนาดใหญก่ ว่ากลมุ่ อื่นๆ

ตารางท่ี 5.2-3 การแยกเชอ้ื Bacillus cereus group

Species Mean diam. β-Hemolysis Motility Lecithinase Penicillin
of cell >1µm
_ _ + S
B. anthracis + + + + R
+ +,V + R
B. cereus + V _ + R
V +,V _ S
B. thuringiensis +
_+ +,V _ V
B. mycoides +

B. megaterium +

Other Bacillus spp. _
And related groups

ค่มู อื การปฏบิ ตั ิงานแบคทเี รยี และรา

บทท่ี 5 การวินจิ ฉัยแบคทเี รียก่อโรคกล่มต่างๆและเชอ้ื ราทพี่ บบอ่ ย 135

ถ้าพบแบคทีเรียแกรมบวกรูปแท่งขนาดใหญ่เคล่ือนท่ีได้ มีเส้นผ่านศูนย์กลางของเซลล์ > 1µm
สลายเม็ดเลอื ดแดงได้ ด้ือเพนนิซลิ ิน lecithinase positive ให้รายงาน “B. cereus group, not B. anthracis”
ถ้าพบแบคทีเรียแกรมบวกรูปแท่งขนาดใหญ่เคลื่อนที่ได้ แต่ไม่สลายเม็ดเลือดแดง และ/หรือ
lecithinase negative รายงาน “Bacillus, not B. anthracis or B. cereus”

แผนภมู ิท่ี 5.2-1 ขั้นตอนการตรวจวินจิ ฉัย Bacillus

5บทที่

เอกสารอ้างองิ
1. Funke G, Bernard KA. Coryneform Gram-Positive Rods. In: Versalovic J, Carroll KC, Funke
G, Jorgensen JH, Landry ML, Warnock DW editor. Manual of Clinical Microbiology 10th ed.
Vol 1. Washington, DC: ASM Press; 2011. p. 413-442.
2. Logan NA, Hoffmaster AR, Shadomy SV, Stauffer KE. Bacillus and Other Aerobic
Endospore-Forming Bacteria. In: Versalovic J, Carroll KC, Funke G, Jorgensen JH, Landry
ML, Warnock DW editor. Manual of Clinical Microbiology 10th ed. Vol 1. Washington, DC:
ASM Press; 2011. p. 381-402.
3. Synder JW. Corynebacterium diphtheria Cultures. In: Garcia LS, editor. Clinical Microbiology
Procedures Handbook. 3rd ed. Vol 1. Washington, DC: ASM Press; 2007. p.3.11.7.1-3.11.7.10.
4. York MK, Ruoff KL, Clarridge III J, Bernard K. Identification of Gram-Positive Bacteria.
In: Garcia LS editor. Clinical Microbiology Procedures Handbook. 3rd ed. Vol 1. Washington,
DC: ASM Press; 2007 Update. p. 3.18.1.1- 3.18.1.17.

ค่มู ือการปฏิบตั ิงานแบคทีเรียและรา

บทที่ 5
การวนิ ิจฉยั แบคทเี รยี ก่อโรคกลมุ่ ตา่ งๆและเช้อื ราทีพ่ บบ่อย

5.3 การวินจิ ฉัยเชื้อแบคทเี รีย Gram-Negative Cocci

วันทนา ปวณี กิตตพิ ร

เช้ือแบคทีเรีย gram-negative cocci ท่ีพบในคนมี 2 กลุ่ม กลุ่มหน่ึงเป็นแบคทีเรียใน genus
Neisseria ได้แก่ N. gonorrhoeae, N. meningitidis, N. lactamica, N. cinerea, N. flavescens, N. polysaccharea,
N. mucosa, N. sicca และ N. subflava อีกกลุ่มเป็นแบคทีเรียใน genus Moraxella ได้แก่ M. catarrhalis
(Branhamella catarrhalis) และ M. canis (ติดเชื้อจากการถูกสุนัข หรือ แมวกัด) แต่แบคทีเรีย gram-
negative cocci ที่มีความส�ำคัญทางการแพทย์ โดยพบเป็นสาเหตุของโรคติดเชื้อที่มีความรุนแรงได้บ่อยคือ
N. gonorrhoeae, N. meningitidis และ M. catarrhalis เมื่อย้อมแกรมแบคทีเรียท้ัง 3 species จะเห็นเซลล์
รูปร่างคล้ายเมล็ดถ่ัว ส่วนใหญ่อยู่เป็นคู่โดยหันส่วนท่ีเว้าเข้าหากันเหมือนรูปไต จึงเรียกว่า diplococci และ
อาจเห็นแบบ 4 เซลล์ (tetrads) ได้ ทงั้ 3 species เป็นแบคทเี รยี ชนิดทไ่ี มเ่ คลอ่ื นไหว ให้ผลบวกของการทดสอบ
oxidase และ catalase ซ่ึงเป็นลักษณะที่พบได้ในเชื้อ Neisseria species และ coccoid moraxellae อื่นด้วย
จงึ จำ� เปน็ ต้องแยกเชือ้ กอ่ โรคดงั กลา่ วในระดบั species เพ่อื ชว่ ยในการวินิจฉยั และรกั ษาโรคของแพทย์

Neisseria gonorrhoeae
เป็นแบคทีเรียท่ีจัดเป็นเชื้อก่อโรคโดยมีคนเป็น host เท่าน้ัน ส่วนใหญ่ติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ท�ำให้
เกิดโรคหนองใน (gonorrhea) และการติดเช้ือท่ีเยื่อเมือกของ pharynx (pharyngitis และ tonsillitis) และ
ตาของเด็กแรกคลอด (gonococcal conjunctivitis) การติดเชื้อในกระแสเลือดพบได้น้อยกว่า 2 กรณีข้างต้น
N. gonorrhoeae เจรญิ ไมด่ บี น BA การเพาะเชอ้ื ควรใชท้ ง้ั selective (MTM) และ non selective media (CA) อบที่
35-37 OC ในภาวะท่มี ี 5-10 % CO2 นาน 24-72 ชม. ลักษณะโคโลนีบน CA กลม เรียบ มสี ขี าวอมเทา มันวาว
มขี นาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 1 mm เป็นแบคทเี รียท่ไี วต่อความแห้ง และกรดไขมนั ในเส้นใยฝา้ ย การเก็บสงิ่ ตรวจ
โดยใช้ swab จงึ ตอ้ งเปน็ ชนดิ Dacron หรอื Rayon swab นำ� สง่ ใน Amies’ หรอื Stuart’s transport medium และสง่
หอ้ งปฏบิ ตั กิ ารโดยไมแ่ ชเ่ ยน็ การทำ� direct smear ควรหมนุ swab อยา่ งเบาๆ บนสไลดเ์ พอ่ื ไมใ่ หเ้ ซลลย์ น่ หรอื ขาด

Neisseria meningitidis
เป็นแบคทีเรียท่ีก่อโรคเย่ือหุ้มสมองอักเสบ (meningitis) หรือโรคไข้กาฬหลังแอ่นและการติดเช้ือใน
เลือด (meningococcemia) ส่ิงตรวจส่วนใหญ่จึงเป็น CSF และเลือด หรือ body fluid สามารถเจริญได้ท้ัง
บน BA และ CA ในภาวะท่มี ี 5-10% CO2 ถ้าแยกเชื้อจาก nasopharyngeal swab เพือ่ ตรวจหาคนท่เี ปน็ พาหะ

บทท่ี 5 การวินิจฉัยแบคทเี รียก่อโรคกล่มตา่ งๆและเชอ้ื ราท่พี บบ่อย 137

ควรเพาะบน MTM ควบคู่ไปด้วย โคโลนีมีลักษณะ กลม ขอบเรียบ สีเทา มันวาว บางสายพันธุ์ให้โคโลนี
เย้มิ (mucoid) ได้ มีขนาดเส้นผ่านศนู ย์กลาง 1 mm เชื้อ N. meningitidis มี 12 serogroup ได้แก่ A, B, C, H,
I, K, L, X, Y, Z, W135, และ 29E แบ่งตามชนิดของ antigen บน capsule การหา serogroup ของเช้อื มปี ระโยชน์
ทางระบาดวิทยา สามารถส่งตรวจที่ห้องปฏิบัติการอ้างอิง เช่น ศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ และสถาบันวิจัย
วิทยาศาสตร์สาธารณสุข กรมวทิ ยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข

Moraxella catarrhalis 5บทท่ี
เป็นแบคทีเรียที่เป็นได้ทั้ง normal flora และเช้ือก่อโรคในระบบทางเดินหายใจของคน พบในผู้ป่วย
bronchitis, bronchiectasis, chronic obstructive pulmonary disease (COPD), otitis media (ส่วนใหญพ่ บใน
เด็ก) sinusitis และ pneumonia นอกจากนีย้ ังพบเป็นสาเหตุของ endocarditis และ meningitis M. catarrhalis
เจริญได้ดีบน NA, BA และ CA รวมทั้ง MTM โคโลนีมีสีขาวขุ่น ถึงเทา ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 1-3
mm เมื่อใช้ loop เข่ียเชื้อจะหลุดมาท้ังโคโลนี เชื้อไม่ย่อยสลายน�้ำตาล สายพันธุ์ส่วนใหญ่สร้างเอ็นไซม์
β-lactamase สามารถแยกไดจ้ าก Neisseria species โดยคณุ สมบัตกิ ารสร้างเอ็นไซม์ DNase

แผนภมู ทิ ่ี 5.3-1 ขัน้ ตอนการตรวจวนิ ิจฉัยเชอื้ gram-negative cocci

คู่มอื การปฏบิ ัติงานแบคทเี รยี และรา

138 บทที่ 5 การวนิ ิจฉัยแบคทเี รียก่อโรคกล่มต่างๆและเช้ือราทพ่ี บบ่อย

ตารางท่ี 5.3-1 Differentiation of Neisseria spp. and M. catarrhalis

Organisms Morphology Growth on Acid production from DNase Nitrate
NA, 35 °C GAL MAL LAC reduction

N. bacilliformis rod ND - - - - V

N. cinerea diplococci - --- - -

N. elongata rod + V- - - -

N. gonorrhoeae diplococci - +-- - -

N. lactamica diplococci - +++ - -

N. meningitidis diplococci - ++ - - -

N. mucosa diplococci + ++ - - +

N. polysaccharea diplococci + ++ - - -

N. sicca diplococci + ++ - - -

N. subflava diplococci + ++ - - -

N. weaveri rod + ---- -

M. catarrhalis diplococci + ---+ +

NA = nutrient agar; ND = not determined; GAL = glucose; MAL = maltose; LAC= lactose; V = variation

เอกสารอ้างอิง

1. Elias J., Frosch M., and Vogel U. Neisseria. In: Versalovic J, Carroll KC, Funke G,
Jorgensen JH, Landry ML, Warnock DW editor. Manual of Clinical Microbiology 10th ed.
Vol 1. Washington, DC: ASM Press; 2011. p. 559-573.
2. Koneman EW, et al. Neisseria species and Moraxella catarrhalis. In: Koneman EW.
Koneman’s Color Atlas and Textbook of Diagnostic Microbiology 6th ed. Philadelphia:
Lippincott Williams & Wilkins; 2010. p. 566-622.
3. Vaneechoutte M, Dijkshoorn L, Nemec A, Kampeer P, Wauters G. Acinetobacter,

Chryseobacterium, Moraxella, and other Nonfermentative Gram–Negative Rods. In:
Versalovic J, Carroll KC, Funke G, Jorgensen JH, Landry ML, Warnock DW editor.
Manual of Clinical Microbiology 10th ed. Vol 1. Washington, DC: ASM Press; 2011. p.714-
738.

คู่มือการปฏิบตั ิงานแบคทเี รยี และรา

บทท่ี 5
การวนิ ิจฉัยแบคทเี รยี ก่อโรคกลมุ่ ตา่ งๆและเชอ้ื ราทพี่ บบ่อย
5.4 การวนิ จิ ฉยั เช้อื แบคทีเรีย Family Enterobacteriaceae

วรดา สโมสรสขุ

แบคทีเรียใน family Enterobacteriaceae เป็นแบคทีเรียที่พบได้บ่อยๆ จากส่ิงตรวจผู้ป่วย แบคทีเรีย 5บทที่
กลุ่มน้ีเป็นเชื้อแกรมลบ รูปร่างแท่ง ไม่สร้างสปอร์ เช้ือส่วนใหญ่เจริญได้ดีที่อุณหภูมิ 30 OC แม้ว่าบางชนิด
จะเจริญได้ดีกว่าที่อุณหภูมิ 25-30 OC เช้ือมีชีวิตอยู่ได้ในสภาวะ facultative anaerobe สามารถหมักย่อย
น�้ำตาลกลูโคส และบางชนิดให้ก๊าซด้วย นอกจากน้ีเกือบท้ังหมดให้ผลลบต่อการทดสอบ oxidase ยกเว้น
Plesiomonas shigelloides นอกจากน้ี เชื้อในกลุ่มนี้ส่วนใหญ่ให้ผลบวกต่อการทดสอบ catalase ยกเว้น
Shigella dysenteriae type 1 (Karas et al., 2007) การแยกชนิดของเช้ือใน family Enterobacteriaceae
บนอาหารเลี้ยงเช้ือ สามารถแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มย่อย คือ กลุ่มท่ีสามารถหมักย่อยน้�ำตาลแลคโตส (lactose
fermenter) และกลุ่มที่ไม่หมักย่อยน้�ำตาลแลคโตส (non-lactose fermenter) ซึ่งสามารถดูได้จากการเจริญบน
MAC เชื้อท่ีสามารถหมักย่อยน้�ำตาลแลคโตสได้จะให้ลักษณะโคโลนีเป็นสีชมพู เชื้อท่ีไม่สามารถหมักย่อยน้�ำ
ตาลแลคโตสจะใหโ้ คโลนีไม่มีสี (แผนภมู ทิ ี่ 5.4-1)

แผนภูมทิ ี่ 5.4-1 เชือ้ ทสี่ งสยั family Enterobcateriaceae

140 บทที่ 5 การวนิ จิ ฉยั แบคทเี รียก่อโรคกล่มตา่ งๆและเชือ้ ราท่ีพบบ่อย

เช้ือท่ีสงสัยอยู่ใน family Enterobacteriaceae ท่ีมีความส�ำคัญทางคลินิก มีหลายสายพันธ์ุ ท�ำให้การ
แยกพิสูจน์เชื้อต้องใช้วิธีการทดสอบเพิ่มข้ึน อย่างไรก็ตาม ในบทน้ีได้ท�ำการเลือกวิธีทดสอบท่ีควรมีใช้อยู่
ในห้องปฏิบัติการ เพ่ือให้การจ�ำแนกเชื้อได้ถูกต้องมากข้ึน ดังนี้ TSI (ดูการสร้างก๊าซ, การสร้าง
ไฮโดรเจนซัลไฟด์) PDA, LDC, ODC, indole, motility, methyl red, VP, citrate, urea, malonate,
gelatin/DNase, esculin, ONPG, yellow pigement, red pigment, การหมกั ย่อยนำ�้ ตาล ได้แก่ lactose (สามารถดู
ได้จากโคโลนที ี่ขนึ้ บน MAC), sucrose, maltose, mannitol, adonitol, sorbitol และ arabinose
เชอื้ ตระกูล Enterobcateriaceae สามารถแยกกล่มุ เบอื้ งตน้ ออกจากกันโดยการใช้ TSI ไดด้ ังน้ี
กลุ่มท่ ี 1 TSI = A/A หรอื A/AG, H2S-
กลมุ่ ท่ี 2 TSI = A/A หรอื A/AG, H2S+
กลมุ่ ท่ ี 3 TSI = K/A หรอื K/AG, H2S-
กลุ่มท ี่ 4 TSI = K/A หรอื K/AG, H2S+

เม่ือท�ำการทดสอบเบ้ืองต้นและแยกออกด้วยผล TSI แล้ว จะท�ำการแยกกลุ่มเชื้อต่อไปด้วยผลของ
การสรา้ งเอนไซม์ deaminase ของเช้ือ โดยใชก้ ารทดสอบที่เรยี กว่า phenylalanine deaminase (PDA)

เช้ือในกลมุ่ ที่ 1 TSI : A/A หรือ A/AG, H2S- จะถูกพสิ จู น์ ดังตารางท่ี 5.4-1 ถงึ 4 และ แผนภมู ิท่ี 5.4-2 ถงึ 5
เช้อื ในกลุม่ ที่ 2 TSI : A/A หรอื A/AG, H2S+ จะถกู พสิ ูจน์ ดังตารางท่ี 5.4-5 และแผนภูมิท่ี 5.4-6
เชื้อในกลมุ่ ท่ี 3 TSI : K/A หรือ K/AG, H2S- จะถูกพิสจู น์ ดงั ตารางท่ี 5.4-6 ถงึ 9 และแผนภูมทิ ี่ 5.4-7 ถงึ 10
เชอ้ื ในกลุ่มที่ 4 TSI : K/A หรอื K/AG, H2S+ จะถกู พสิ ูจน์ ดงั ตารางที่ 5.4-10 และแผนภมู ิท่ี 5.4-11

คู่มือการปฏบิ ัติงานแบคทีเรยี และรา

บทที่ 5 การวนิ ิจฉัยแบคทเี รียก่อโรคกล่มต่างๆและเชือ้ ราท่ีพบบ่อย 141

ตารางท่ี 5.4-1 การแยกพสิ จู น์เช้ือกลุ่มท่ี 1 TSI : A/A หรอื A/AG, H2S- , PDA (+)
Fermentation of

Organisms
Phenylalanine deaminase
Lysine decarboxylase
Ornithine decarboxylase
Yellow pigment
Indole production
Motility
D-Glucose, gas
Lactose
Sucrose
Maltose
D-Mannitol

Cronobacter sakazakii V - + +V+ +++ + +
Pantoea agglomerans V - - VV + VVV + +
Proteus penneri + - - - - +V-++ -
Proteus vulgaris + - - -++V-++ -
Providencia spp. + - - - + VVVV - V
Rahnella aquatilis
Tatumella ptyseos 5+ - - - - - + + + + - บทท่ี

V, >11 - <80% positive +- - -- - - -+- -

แผนภมู ทิ ่ี 5.4-2 การแยกพิสูจน์เชอื้ กลุ่มท่ี 1 TSI : A/A หรือ A/AG, H2S- , PDA (+)

คูม่ ือการปฏบิ ัติงานแบคทเี รียและรา

142 บทท่ี 5 การวินจิ ฉัยแบคทีเรียกอ่ โรคกล่มต่างๆและเช้อื ราทีพ่ บบอ่ ย

ตารางที่ 5.4-2 การแยกพิสูจน์เชอ้ื กลมุ่ ที่ 1 TSI : A/A หรอื A/AG, H2S- , PDA (-), LDC (+)
Fermentation
of

Organisms
Phenylalanine deaminase
Lysine decarboxylase
Ornithine decarboxylase
Yellow pigment
Indole production
Motility
Voges-Proskauer
Citrate (Simmons)
Urea hydrolysis
Gelatin hydrolysis (22 °C)
DNase (25 °C)
D-Glucose, gas
Lactose
Sucrose

Edwardsiella spp. - + + - V + - - - - - V - +
V +
Enterobacter spp. - ++- - +++V- - + + V

Escherichia coli - +V- ++ - - - - - + V V

Escherichia coli - VV- + - - - - - - - V -
(inactive) + +
V V
Escherichia vulneris - + - V - + - - - - - + + +
+ +
Klebsiella oxytoca - + - - + - + + + - - +
+ +
Klebsiella ozaenae - V - - - - - + - - - V
+ +
Klebsiella pneumoniae - + - - - - + + + - - + - +
+ V
Kluyvera spp. - V+- ++ - + - - - V

Raoultella - ++- + -V++ - - +
ornithinolytica

Raoultella terrigena - + V - - - + V - - - +

Serratia spp. - VV - VVV+VV+ V

Serratia fonticola - ++- - + - +V- - V

V , >11 - <80% positive

คู่มอื การปฏบิ ตั ิงานแบคทเี รยี และรา

แผน ูภ ิมที่ 5.4-3 การแยก ิพสูจ ์นเชื้อก ่ลุม ่ีท 1 TSI : A/A ห ืรอ A/AG, H2S-, PDA (-), LDC (+) บทท่ี 5 การวินจิ ฉัยแบคทีเรยี ก่อโรคกลม่ ตา่ งๆและเชื้อราที่พบบอ่ ย 143

5บทท่ี

ค่มู ือการปฏิบัตงิ านแบคทเี รยี และรา

144 บทที่ 5 การวินิจฉยั แบคทเี รยี ก่อโรคกล่มต่างๆและเชอ้ื ราทพ่ี บบ่อย
คูม่ ือการปฏบิ ัติงานแบคทีเรียและรา
ตารางที่ 5.4-3 การแยกพิสจู นเ์ ชื้อกล่มุ ที่ 1 TSI : A/A หรือ A/AG, H2S- , PDA (-), LDC (-) Fermentation of
Organism
Phenylalanine deaminase
Lysine decarboxylase
Ornithine decarboxylase
Yellow pigment
Indole production
Motility (25 °C)
Motility
Voges-Proskauer
Methyl red
Urea hydrolysis
Gelatin hydrolysis (22 °C)
DNase (25 °C)
Esculin hydrolysis
Malonate utilization
D-Glucose, gas
Lactose
Sucrose

Cedecea davisae - -+ - - - - +V++ - - -V + V
Cedecea sp. 3 - - - - - - - +V++ - - - + - +
Citrobacter spp. - - + - - V - V - +VV - - - V +
Cronobacter sakazakii V-++ - - -++-+ - - -+ V +
Enterobacter spp. - - V - - - - VVVVV - - V V +
Enterobacter cloacae - -+- - - - ++-+V- -V V +
Escherichia coli (inactive) - VV - - + - - - + - - - - - - -
Kluyvera cryocrescens - V+ - - + - + - ++ - - - + + +
Serratia spp. - VV - V - - VVVV - V+ + V V
Yersinia spp. - - V - - V + - - VVV - - V - V

V , >11 - <80% positive

แผน ูภ ิมที่ 5.4-4 การแยก ิพ ูสจน์เ ้ชือก ่ลุม ี่ท 1 TSI : A/A ห ืรอ A/AG, H2S-, PDA (-), LDC (-)บทท่ี 5 การวินจิ ฉัยแบคทีเรยี ก่อโรคกลม่ ตา่ งๆและเชื้อราที่พบบอ่ ย 145

sucrose 5บทท่ี

ค่มู ือการปฏิบัตงิ านแบคทเี รยี และรา

146 บทที่ 5 การวินิจฉยั แบคทเี รยี ก่อโรคกล่มต่างๆและเชอ้ื ราทพ่ี บบ่อย
คูม่ ือการปฏบิ ัติงานแบคทีเรียและรา
ตารางที่ 5.4-4 การแยกพสิ จู นเ์ ช้อื กลุ่มท่ี 1 TSI : A/A หรอื A/AG, H2S-, PDA (-), LDC (-), motility 25°C (-), DNase 25 °C (-), red pigment (-), ODC (-)
Fermentation of

Organism
Phenylalanine deaminase
Lysine decarboxylase
Ornithine decarboxylase
Yellow pigment
Indole production
Motility
Voges-Proskauer
Citrate (Simmons)
Urea hydrolysis
Gelatin hydrolysis (22 °C)
Esculin hydrolysis
Malonate utilization
ONPG test
D-Glucose, gas
Lactose
Sucrose
Maltose
Adonitol
L-arabinose

Budvicia aquatica - - - - -V- - V- - - +V+ - - - +

Buttiauxella gaviniae - - - - - + - V - - +++VV - V++

Cedecea spp. - - V - - +V+ - - +V+ +VV+ - -

Citrobacter spp. - - - - VV - VV - - VVVVV + - +

Pantoea agglomerans V - - VV+VVV - VV+ VVV + - +

Enterobacter amnigenus biogr.1 - - V - - + + V - - + + + + V + + - +

Escherichia coli (inactive) - VV - + - - - - - - - + - VV + - +

Ewingella americana - - - - -V++ - -V- + -V0V- -

Klebsiella ozaenae - V - - - - - V - - + - +VVV +++

Klebsiella rhinoscleromatis - - - - - - - - - - V + - - - V + + +

Leclercia adecarboxylata - - - - +V- - V- +++++V+++

Moellerella wisconsensis - - - - - - - + - - - - + - ++V+ -

Serratia marcescens biogr.1 - V V - - V V V - V + - V - - + V V -

V, >11 - <80% positive

แผนภมู ทิ ี่ 5.4-5 การแยกพิสจู นเ์ ชื้อกล่มุ ที่ 1 TSI : A/A หรอื A/AG, H2S-, PDA (-), LDC (-), motility 25 °C (-), DNase 25°C (-), red pigment (-), ODC (-)

บทท่ี 5 การวินจิ ฉัยแบคทีเรยี ก่อโรคกลม่ ตา่ งๆและเชื้อราที่พบบอ่ ย 147

5บทท่ี

ค่มู ือการปฏิบัตงิ านแบคทเี รยี และรา

148 บทที่ 5 การวินิจฉัยแบคทเี รยี กอ่ โรคกลม่ ตา่ งๆและเช้อื ราท่ีพบบอ่ ย Fermentation of

ตารางที่ 5.4-5 การแยกพิสจู นเ์ ชื้อกลมุ่ ที่ 2 TSI : A/A หรอื A/AG, H2S+

Organisms
Phenylalanine deaminase
Lysine decarboxylase
Ornithine decarboxylase
Indole production
Voges-Proskauer
Citrate (Simmons)
Urea hydrolysis
D-Glucose, gas
Lactose
Sucrose

Budvicia aquatica - - - - - - VV + -
Citrobacter spp. - - - V - VVV V V
Proteus mirabilis + -+ - VV++ - V
Proteus vulgaris +- -+ -V++ - +
Proteus penneri + - - - - - +V - +
Salmonella spp. - ++ - - + - + V -

V, >11 - <80% positive

แผนภูมทิ ่ี 5.4-6 การแยกพสิ จู น์เชอื้ กลมุ่ ท่ี 2 TSI : A/A หรือ A/AG, H2S+

คมู่ ือการปฏบิ ตั งิ านแบคทีเรยี และรา

บทที่ 5 การวนิ ิจฉัยแบคทเี รียกอ่ โรคกล่มตา่ งๆและเชอื้ ราทีพ่ บบ่อย 149

ตารางท่ี 5.4-6 การแยกพิสจู น์เชือ้ กลมุ่ ที่ 3 TSI : K/A หรือ K/AG, H2S-, PDA (+)
Fermentation of

Organisms
Phenylalanine deaminase
Lysine decarboxylase
Ornithine decarboxylase
Indole production
Citrate (Simmons)
Urea hydrolysis
Motility
D-Glucose, gas
Lactose
Sucrose
D-Mannitol
Adonitol

Buttiauxella noackiae + - - V V - + + - - + -

Pantoea agglomerans V - - V V V + V V V + -

Morganella morganii + V V V - + V + - - - -

Providencia spp. + - - VV- VV-V - V

Providencia rettgeri + - - + + + + - - V + +

Providencia stuartii + - - + + V + - - V - - บทท่ี

5V , >11 - <80% positive

แผนภมู ทิ ี่ 5.4-7 การแยกพิสจู นเ์ ชือ้ กลุ่มที่ 3 TSI : K/A หรอื K/AG, H2S-, PDA (+)

คู่มอื การปฏิบัตงิ านแบคทีเรียและรา

150 บทท่ี 5 การวนิ ิจฉยั แบคทีเรยี กอ่ โรคกล่มต่างๆและเช้ือราทพ่ี บบ่อย

ตารางท่ี 5.4-7 การแยกพิสูจน์เชือ้ กลมุ่ ที่ 3 TSI : K/A หรอื K/AG, H2S-, PDA (-), LDC (-) ODC (+)
Fermentation
of

Organisms
Phenylalanine deaminase
Lysine decarboxylase
Ornithine decarboxylase
Indole production
Motility
Voges-Proskauer
Citrate (Simmons)
Citrate (25°)
Urea hydrolysis
Urea hydrolysis (25°)
D-Glucose, gas
Lactose
Sucrose

Citrobacter spp. - - +V+ - + -V-+ V -
Enterobacter spp. - - + - V+ +- --+ V -
Escherichia albertii - -++ - - - - - -V - -
biogroup 2
Escherichia coli - VV+ - - ----- V V
(inactive) - - +++ - - - --+ V V
Escherichia hermanii - -+-+- - - --+ - -
Salmonella
Paratyphi A - -+- -- ----- - -
Shigella sonnei - - VV - - - VV+V - V
(serogroup D)
Yersinia spp.

V, >11 - <80% positive

คู่มือการปฏบิ ัตงิ านแบคทีเรียและรา

บทที่ 5 การวนิ ิจฉยั แบคทเี รยี กอ่ โรคกล่มตา่ งๆและเชื้อราทพ่ี บบอ่ ย 151

แผนภูมทิ ่ี 5.4-8 การแยกพสิ ูจนเ์ ชื้อกล่มุ ท่ี 3 TSI : K/A หรือ K/AG, H2S-, PDA (-), LDC (-) ODC (+)

5บทท่ี

คู่มือการปฏบิ ตั ิงานแบคทีเรียและรา

152 บทที่ 5 การวินิจฉยั แบคทเี รยี ก่อโรคกล่มต่างๆและเชอ้ื ราทพ่ี บบ่อย
คูม่ ือการปฏบิ ัติงานแบคทีเรียและรา
ตารางที่ 5.4-8 การแยกพสิ ูจน์เช้อื กลุ่มที่ 3 TSI : K/A หรือ K/AG, H2S-, PDA (-), LDC (-) ODC (-) Fermentation of
Organisms
Phenylalanine deaminase
Lysine decarboxylase
Ornithine decarboxylase
Yellow pigment
Indole production
Motility
Motility (25 °C)
Voges-Proskauer
Citrate (Simmons)
Urea hydrolysis
Malonate utilization
ONPG test
D-Glu cose, gas
Lactose
Sucrose
Adonitol
D-Mannitol
L-Arabinose
Sorbitol

Budvicia aquatica - - - - - + - - - V- +V+ - -V+ -
Buttiauxella gaviniae - - - - - + - - V - ++VV - ++ + -
Cedecea spp. - - - - - + - V+ - V++VV - + - -
Citrobacter spp. - - - - VV - - VVVVVVV - + + +
Pantoea agglomerans V - - VV+ - VVVV+VVV - + +V
Escherichia coli (inactive) -VV - + - - - - - - V - VV - ++V
Escherichia vulneris -+ - - - + - - - - +++V- - ++ -
Ewingella americana - - - - -V-++- -+-V- -+- -
Klebsiella ozaenae -V - - - - - - V - - +VVV++ +V
Klebsiella rhinoscleromatis - - - - - - - - - - + - - -V++++
Photorhabdus asymniotica - - - V - + - - VV - - - - - - - - -
Shigella dysenteriae - - - - V - - - - - - V - - - - - VV
serogroup A - - - - V - - - - - - - - - - - +VV
Shigella spp. - - - - - - - - - - -V- - - - ++V
Yersinia pestis - - V - - - + - - V - V - - V - +VV
Yersinia spp.
V, >11 - <80% positive

แผนภู ิม ่ที 5.4-9 การแยก ิพสูจ ์นเชื้อกลุ่ม ่ีท 3 TSI : K/A หรือ K/AG, H2S-, PDA (-), LDC (-), ODC (-) บทท่ี 5 การวินจิ ฉัยแบคทีเรยี ก่อโรคกลม่ ตา่ งๆและเชื้อราที่พบบอ่ ย 153

+ 5บทท่ี

ค่มู ือการปฏิบัตงิ านแบคทเี รยี และรา

154 บทที่ 5 การวินิจฉยั แบคทเี รยี ก่อโรคกล่มต่างๆและเชอ้ื ราทพ่ี บบ่อย
คูม่ ือการปฏบิ ัติงานแบคทีเรียและรา
ตารางท่ี 5.4-9 การแยกพสิ จู น์เช้ือกลมุ่ ท่ี 3 TSI : K/A หรือ K/AG, H2S-, PDA (-), LDC (+) Fermentation of
Organisms
Phenylalanine deaminase
Lysine decarboxylase
Ornithine decarboxylase
Indole production
Motility
Voges-Proskauer
Citrate (Simmons)
Urea hydrolysis
Malonate utilization
DNase (25 °C)
Gas from Glucose
Lactose
Sucrose
Adonitol
L-Arabinose

Escherichia albertii biogroup 1 -++- - - - - - -+- --+
Escherichia coli (inactive) - VVV - - - - - - - VV - V
Escherichia fergusonii -++++ -V-V-+ - -++
Escherichia vulneris -V- - + - - -V- +V- - +
Hafnia alvei - + + - VV- - V - + - - - +
Hafnia alvei biogroup 1 - +V- -V- -V- - - - - -
Klebsiella ozaenae - V - - - - V - - - VVV+ +
Salmonella enterica (Group I)
serotype Choleraesuis -++-+ -V- - -+ - - - -
Serratia odorifera biogroup 2
Yersinia ruckeri - + -V+++ - - +V+ -V+
Yokenella regensburgei -V+- - - - - - - - - - - -
-++-+-+- - -+- --+
V, >10 - <89% positive

แผน ูภ ิม ี่ท 5.4-10 การแยก ิพสูจ ์นเ ื้ชอก ุ่ลมที่ 3 TSI : K/A ห ืรอ K/AG, H2S-, PDA (-), LDC (+)บทท่ี 5 การวินจิ ฉัยแบคทีเรยี ก่อโรคกลม่ ตา่ งๆและเชื้อราที่พบบอ่ ย 155

5บทท่ี

ค่มู ือการปฏิบัตงิ านแบคทเี รยี และรา

156 บทที่ 5 การวินิจฉยั แบคทเี รยี ก่อโรคกล่มต่างๆและเชอ้ื ราทพ่ี บบ่อย
คูม่ ือการปฏบิ ัติงานแบคทีเรียและรา
ตารางที่ 5.4-10 การแยกพิสูจน์เชอื้ กลุ่มท่ี 4 TSI : K/A หรอื K/AG, H2S+ Fermentation of
Organisms
Phenylalanine deaminase
Lysine decarboxylase
Ornithine decarboxylase
Indole production
Motility
Citrate (Simmons)
Hydrogen sulfide (TSI)
Malonate utilization
ONPG test
Gas from Glucose
Lactose
Sucrose
L-arabinose
D-sorbitol
Maltose

Budvicia aquatica - - - - V - VV+VV - ++ -
Citrobacter spp. - - - VVVVVVVVV - - +
Edwardsiella tarda -++++-+-++ - - - -+
Leminorella spp. - - - - -V+ - -V - - + - -
Morganella morganii +V++V- - -V+ - - - - -
Proteus mirabilis +-+ -+++- -+ -V- - -
Salmonella enterica (group I) - ++ - +V+ - - +V - +++
Salmonella Typhi -+- -+-+- - - - - -++
Salmonella Choleraesuis - + + - +VV - - + - - - + +
Salmonella Gallinarum -+- - - -+- - - - -V-+
Salmonella Pullorum -++- - -+- -+ - -+- -
Salmonella group II, IIIa, IIIb strains - + + - + + + + V + V - + + +
Salmonella group IV strains -++ -+++- -+ - -+++
Salmonella bongori (group V) -++ -+++-++ - -+++
Salmonella group VI strains - ++ - +++ -V+V- + - +
Trabulsiella guamensis - ++V+++ - ++ - - +++

V, >10 - <89% positive

แผน ูภ ิมที่ 5.4-11 การแยก ิพสูจน์เ ้ชือก ุ่ลม ีท่ 4 TSI : K/A หรือ K/AG, H2S+บทท่ี 5 การวินจิ ฉัยแบคทีเรยี ก่อโรคกลม่ ตา่ งๆและเชื้อราที่พบบอ่ ย 157

+ 5บทท่ี

E. tarda T. guamensis ค่มู ือการปฏิบัตงิ านแบคทเี รยี และรา

158 บทที่ 5 การวินจิ ฉยั แบคทีเรยี ก่อโรคกลม่ ต่างๆและเชือ้ ราที่พบบอ่ ย

เอกสารอา้ งอิง
1. Abbot, S L. 2007. Klebsiella, Enterobacter, Citrobacter, Serratia, Plesiomonas, and Other

Enterobacteriaceae. In: P. R. Murray editor Manual of Clinical Microbiology 9th ed.,
Washington, DC : ASM Press. p. 698-715.
2. Farmer III, J. J., K. D. Boatwright, and J. M. Janda. Enterobacteriaceae: Introduction and
Identification. In: P. R. Murray (ed.), Manual of clinical microbiology, 9th ed. Washington,
DC:ASM Press; 2007. p. 649-669.
3. Nataro, J. P., C. A. Bopp, P. I. Fields, J. B. Kaper, and N. A. Strockbine. Escherichia, Shigella,
and Salmonella. In: P. R. Murray editor. Manual of Clinical Microbiology 9th ed. Washington,
DC:ASM Press; 2007. p. 670-687.
4. Walker, K. E., A. J. Horneman, C. R. Mahon, and G. Manusells. Enterobacteriaceae. In C. R.
Mahon, D. C. Lehman, and G. Manuselis editor. Textbook of Diagnositic Microbiology 4th ed.
Maryland Height. Mo:Saunder Elsevier; 2011. p. 427-461.
5. Wanger, A. Yersinia. In: P. R. Murray editor. Manual of Clinical Microbiology 9th ed.
Washington, DC:ASM Press; 2007. p. 688-697.

คมู่ อื การปฏิบตั ิงานแบคทเี รียและรา

บทที่ 5
การวินิจฉยั แบคทเี รียกอ่ โรคกลุม่ ต่างๆและเชอื้ ราที่พบบ่อย

5.5 การวินิจฉยั เชือ้ แบคทีเรยี Family Vibrionaceae

บญุ ช่วย เอย่ี มโภคลาภ

เชอ้ื ใน genus Vibrio เปน็ เชอื้ ประเภทแกรมลบรปู แทง่ บางชนดิ มรี ปู รา่ งโคง้ งอ สามารถ ferment นำ�้ ตาล
glucose ได้ บางชนดิ สรา้ งกา๊ ซ เกือบท้งั หมดสร้าง oxidase enzyme บางชนิดต้องการเกลือในการเจริญ เช้ือใน
กลุ่มนี้มีรายงานว่าท�ำให้เกิดอุจจาระร่วง บางชนิดเกิดการติดเช้ือในอวัยวะต่างๆได้ เชื้อส่วนใหญ่เจริญได้บน
highly selective medium เชน่ TCBS ในบทน้ีจะกล่าวถงึ การเพาะแยกและวินจิ ฉัยเช้อื ใน family Vibrionaceae
รวมถงึ เช้อื ในกลุ่มใกลเ้ คียง เชน่ Aeromonas และ Plesiomonas (ซ่ึงอยู่ในตระกลู Enterobacteriaceae) ดว้ ย

1. การเพาะแยกและวินจิ ฉยั เชอื้ Vibrio จากอุจจาระ 5บทที่

1.1 การเล้ยี งเพิม่ จ�ำนวนเชอื้ (enrichment)

การเลี้ยงเพ่ิมจ�ำนวนเชื้อ Vibrio ท�ำได้โดยใส่ส่ิงตรวจลงในหลอดที่บรรจุอาหารเลี้ยงเชื้อ เช่น
APW แล้วอบท่ีอุณหภูมิ 35 OC ประมาณ 6 ชม. เช้ือจะเพ่ิมจ�ำนวนขึ้น การเพาะเชื้อจาก APW ลงบน plate
ควรใช้ loop ตักเฉพาะบริเวณผวิ ด้านบน เพราะจะมีเชื้อจำ� นวนมาก (ไม่ควรเขย่าหลอด) ถ้าอบนานกวา่ 6 ชม.
เชอื้ ท่เี ปน็ normal flora บางชนดิ อาจเจรญิ เพมิ่ จำ� นวน ทำ� ให้ตรวจหา Vibrio ไดย้ ากข้นึ ส�ำหรับเช้ือ Aeromonas
และ Plesiomonas น้นั ยงั ไมม่ ีการเลี้ยงเพมิ่ จ�ำนวนเชอื้ เป็นการเฉพาะ จงึ เพาะหาเชอ้ื น้โี ดยวธิ ี direct plating จาก
อจุ จาระ หรอื จาก transport medium ลงบนอาหารเพาะเชอ้ื โดยตรง

1.2 การเจรญิ บนอาหารเพาะเชอ้ื
โดยทั่วไปเชื้อ Vibrio เจริญได้ดีบนอาหารเพาะเช้ือหลายชนิดโดยเฉพาะอาหารชนิด non-selective
medium เช่น BA ซ่ึง Vibrio โดยทั่วไปจะให้ลกั ษณะ β-hemolysis บางชนดิ อาจให้ α-hemolysis เช่น Vibrio
vulnificus แตบ่ างชนดิ อาจไม่แสดงลกั ษณะ hemolysis กไ็ ด้
อาหารเพาะเช้ือชนิด selective medium ทีน่ ิยมใชค้ อื TCBS agar เช้อื ทเี่ จรญิ ได้บนอาหารน้ี สว่ นใหญ่
จะเป็นเช้ือในกลุ่ม Vibrio ซึ่งจะมีขนาดโคโลนีค่อนข้างใหญ่ (2-3 mm ขึ้นไป) และเชื้ออื่นบางชนิดก็อาจ
เจริญได้ แต่โดยท่ัวไปโคโลนีจะเล็กกว่า เชื้อท่ีเจริญบน TCBS agar ถ้าหมักย่อยน้�ำตาล sucrose ได้ จะให้
โคโลนีสเี หลอื ง ถา้ หมกั ยอ่ ยน้�ำตาล sucrose ไมไ่ ด้ จะใหโ้ คโลนสี ีเขยี ว

160 บทท่ี 5 การวนิ จิ ฉยั แบคทเี รียกอ่ โรคกล่มต่างๆและเชือ้ ราทีพ่ บบอ่ ย

ส�ำหรับเช้ือ Aeromonas และ Plesiomonas โดยทั่วไปไม่เจริญบน TCBS แต่สามารถเจริญได้บน
อาหารชนิดอ่ืนที่ใช้อยู่ตามปกติ เช่น SS หรือ MAC เป็นต้น ลักษณะโคโลนีของ Plesiomonas อาจคล้าย
Shigella และลักษณะโคโลนีของ Aeromonas จะค่อนข้างใหญ่ อาจแบนหรือนูนได้ และไม่ ferment น้�ำตาล
lactose ลักษณะของเชื้อท้ังสองอาจไม่สามารถแยกจากเชื้ออ่ืนที่เป็น normal flora ได้ชัดเจน จึงควรท�ำ
oxidase test ก่อน แล้วเล้ียงเชอื้ ลงใน TSI และดูลกั ษณะของ TSI ในวนั รุง่ ขนึ้

1.3 การวินจิ ฉัยเชอ้ื
เม่ือได้ลกั ษณะโคโลนบี น TCBS แล้ว ในขนั้ ต้นมักจะทดสอบวา่ เช้ือนั้นคือ Vibrio cholerae O1 หรอื
O139 หรือไม่ ซ่ึงท�ำได้โดยเลือกโคโลนีท่ีมีสีเหลืองใส ท�ำปฏิกิริยา agglutination กับ antisera (โดยท่ัวไปใช้
Vibrio cholerae O1 antiserum ไดแ้ ก่ polyvalent, Ogawa, Inaba และ Vibrio cholerae O139 antiserum) โดย
อาจทดสอบกบั Vibrio cholerae polyvalent antiserum กอ่ น ถา้ ใหผ้ ลลบกท็ ดสอบกบั O139 antiserum ถา้ ใหผ้ ล
บวกกับ polyvalent antiserum กค็ วรทดสอบกับ monovalent antiserum ทง้ั สองชนดิ คอื Ogawa และ Inaba จงึ
จะสามารถรายงานผลการตรวจในขนั้ ต้นได้ เชอ้ื ทีข่ น้ึ บน TCBS agar และสงสยั ว่าเปน็ เช้ือ Vibrio ทง้ั โคโลนีสี
เหลอื ง และโคโลนสี เี ขียว ให้ทดสอบ biochemical test เพอ่ื วินจิ ฉยั species การทดสอบ biochemical test ของ
เชอ้ื Vibrio, Aeromonas และ Plesiomonas ดใู นตารางท่ี 5.5-1 และตารางที่ 5.5-2

1.4 การรายงานผล
ถา้ เช้ือทนี่ ำ� มาวินจิ ฉัยให้ผลบวกกบั Vibrio cholerae O1 antiserum ใหร้ ายงานผล serotype เชน่ รายงาน
ว่า Vibrio cholerae O1, Ogawa serotype หรือ Vibrio cholerae O1, Inaba serotype ถา้ เชอ้ื ใหผ้ ลบวกกับ O139
antiserum รายงานวา่ Vibrio cholerae O139 เปน็ ตน้ ถา้ ใหผ้ ลลบกบั antiserum แตผ่ ลการทดสอบ biochemical
test ได้เปน็ Vibrio cholerae ใหร้ ายงานวา่ Vibrio cholerae non-O1/ non-O139 สำ� หรับเช้ือ Vibrio อืน่ หรือเช้ือ
Aeromonas และ Plesiomonas รายงานตามผลปฏกิ ิริยาชวี เคมีท่ีทดสอบได้

1.5 ขอ้ ควรระวงั
ในการวนิ ิจฉัยเชอื้ Vibrio species จาก TCBS agar มีขอ้ ควรระวังบางประการคือ
1. หลอด APW ซึ่งเพาะเชื้อลงบน TCBS agar แล้วยังไม่ควรทิ้งในวันน้ัน ควรเก็บไว้อย่างน้อยอีก 1
วนั เพอ่ื วา่ ในบางกรณมี ีปัญหา อาจตอ้ งนำ� หลอดมาตรวจสอบความถูกตอ้ งอีกครงั้
2. ในการทดสอบความทนเกลือ (salt tolerance) ต้องระวังไม่ใส่เชื้อมากเกินไปจน broth ขุ่น เพราะ
จะทำ� ใหอ้ ่านเปน็ ค่าบวก ซง่ึ อาจเปน็ ผลบวกปลอม

คูม่ อื การปฏิบตั งิ านแบคทีเรียและรา

บทท่ี 5 การวนิ ิจฉัยแบคทเี รียกอ่ โรคกลม่ ต่างๆและเชอื้ ราท่พี บบ่อย 161

3. antiserum ที่ใช้ทดสอบต้องไม่หมดอายุ เพราะ antiserum ที่หมดอายุ อาจให้ผลลบปลอม หรือ
ผลบวกปลอมได้ และ antiserum เม่ือใช้งานเสร็จไม่ควรวางไว้ท่ีโต๊ะ ควรเก็บรักษาไว้ที่อุณหภูมิ
4-8 OC

2. การเพาะแยกและวินิจฉัย Vibrio จากสิง่ ตรวจอ่นื ทม่ี ิใช่อจุ จาระ 5บทที่

โดยท่ัวไปการเพาะเช้ือจากสิ่งตรวจอื่นท่ีมิใช่อุจจาระน้ัน จะใช้อาหารเพาะเชื้ออย่างน้อย 2 ชนิด
คือ BA และ MAC ซ่ึงการเจริญของเช้ือบนอาหารเพาะเช้ือทั้งสองชนิดนี้อาจให้ลักษณะบางประการ ซึ่งจะ
ท�ำให้นึกถึงว่าอาจเปน็ เช้ือ Vibrio ลักษณะดงั กล่าวได้แก่
2.1 การเจรญิ บน BA โดยทั่วไปเชอื้ ในกล่มุ Vibrio น้ีมกั จะใหล้ ักษณะ β-hemolysis ถ้าโคโลนีบน BA
มลี ักษณะคลา้ ยเชอ้ื แกรมลบ (ใหญ่, มนั วาว) และมี β-hemolysis กค็ วรทดสอบ oxidase ถ้าใหผ้ ลบวกกอ็ าจเป็น
เชอื้ ในกลมุ่ non-fermenter หรือเช้อื Vibrio ได้
2.2 การเจริญบน MAC เชื้อ Vibrio cholerae หรือเช้ือ Vibrio parahaemolyticus เมื่อเจริญบน
MAC มกั จะไม่ ferment น�ำ้ ตาล lactose แตจ่ ะใหโ้ คโลนีท่มี สี ีค่อนข้างคลำ�้ กวา่ สีของเช้ือ non-lactose fermenter
ท่ัวไป ซึ่งควรทดสอบ oxidase ทุกคร้ัง
2.3 ในห้องปฏิบัติการบางแห่งอาจน�ำเช้ือที่เพาะได้ไปทดสอบ biochemical test โดยไม่ได้ทดสอบ
oxidase ก่อน ซึ่งเชื้อ Vibrio และเชื้อในกลุ่มที่ใกล้เคียงบางชนิด อาจให้ปฏิกิริยาที่คล้ายกับเช้ือใน family
Enterobacteriaceae และอาจรายงานผลผิดพลาดได้ แต่มีข้อสังเกตประการหน่ึงคือ ในการทดสอบ indole
production โดยเล้ียงเชื้อใน SIM medium เมื่อหยด Kovac’s reagent ลงไป ถ้าเป็นเช้ือกลุ่ม Vibrio มักจะ
ให้ผล indole บวก แต่สีแดงที่เกิดข้ึนมักจะเกิดค่อนข้างช้า และสีมักจะไม่แดงจัดเหมือนกับท่ีเกิดจากเช้ือ
Enterobacteriaceae ชนดิ อ่ืน

เอกสารอ้างอิง

1. Abbott SL, Cheung WKW and Janda JM. The genus Aeromonas: biochemical characteristics,
atypical reaction, and phenotypic schemes. J Clin Microbiol. 2003; 41:2348-57.
2. Abbott SL, Janda JM, Farmer III JJ. Vibrio and Related Organisms. In: Versalovic J, Carroll
KC, Funke G, Jorgensen JH, Landry ML, Warnock DW editor. Manual of Clinical
Microbiology 10th ed. Vol 1. Washington, DC: ASM Press; 2011. p. 666-676.
3. Horneman AJ, Ali A. Aeromonas. In: Versalovic J, Carroll KC, Funke G, Jorgensen JH,
Landry ML, Warnock DW editor. Manual of Clinical Microbiology 10th ed. Vol 1.
Washington, DC: ASM Press; 2011. p. 658-665.

คมู่ อื การปฏิบัตงิ านแบคทเี รยี และรา

162 บทที่ 5 การวินิจฉยั แบคทเี รยี ก่อโรคกล่มต่างๆและเชอ้ื ราทพ่ี บบ่อย
คูม่ ือการปฏบิ ัติงานแบคทีเรียและรา
ตารางท่ี 5.5-1 การทดสอบปฏกิ ริ ิยาชวี เคมีของเชือ้ Vibrio และ Plesiomonas

Testb % Positive fora:

Indole(HIB) P. V. V. V. V. G. P. V. V. V. V. V. V.
VP shigelloides cholerae mimicus merschnikoviic cincinnariensis hollisae damselae fluvialis fumisii alginolyticus parahaemolyticus tulnificusd harveyi
Moeller’s 100
100 99 98 20 8 97 0 13 11 85 98 97
Arginine 0 75 9 96 0 50
Lysine 0 95 0 0 95 0 0
Ornitine 98 0
Motility 99 99 0 60 0 0 95 93 100 0 0 0 0
Gelatin hydrolysis (22OC) 95 99 100 35 57 0 50 0 0 99 100 99 100
D-Gluclose, gas production 95 99 99 0 0 100 0 0 0 50 95 55 0
Acid production from: 0 90 98 74 86 0 25 70 89 99 99 99 0
0 0 65 65 006 85 86 90 95 75 0
L-Arabinose 00 0 0 10 0 100 0 0 0 0
Cellobiose 0 0
Lactose 0 8 1 0 100 97 0 93 100 1 80 0 0
myo-Insitol 80 7 0 9 100 0 0 30 11 3 5 99 50
Salicin 95 0 21 50 0 0 03 0 0 1 85 0
Sucrose 0 1 0 40 100 0 00 00 0 00
ONPG 0 100 0 9 100 0 00 0 4 1 95 0
Salt tolerance (growth in nutrent broth with): 90 94 0 100 100 0 5 100 100 99 1 15 50
90 50 86 0 0 40 35 0 5 75 0
0% NaCl 100 100
6% Nacl NA 53 100 0 0 0 0 0 00 0 00
O/129 susceptibilitye 100 99 49 78 100 83 95 96 100 100 99 65 100
65 90 25 40 90 31 0 19 20 98 100

Abbreviations: HIB, heart infusion broth: VP, Voges-Proskauer: ONPG, a-nitrophenyl-b-D-galacropyranoilder; NaCl, sodium chloride: NA, not available
a Percentage of strians positive after 48 h of incubation at 36 OC unless otherwise indicated. Most positive reactions occur within 24 h.
b 1% NaCl added to all media except salt tolerance tests.
c This organism is oxidase negative and does not reduce nitrate to nitrite.
d Biogroup 1 strians.
e Zone of inhibition percent(disk content. 15 μg). Data for Plesiomonas are from the Microbial Diseases Laboratory.

ตารางท่ี 5.5-2 การทดสอบปฏิกริ ยิ าชีวเคมีของเชือ้ Aeromonas

Test A. hydrophila A. bestiarum A. salmonicida A. caviae Resulta A. veroniib A. jandaei A. schubertii A. trota
A. media A. eucrenophila
Utilization of : + (92)C V (38) + (85) + (88) V (52) + (87) V (58) + (94)
V (84) - (0) - (0) + (96) V (82) - (0) - (0) - (7) V (58) + (88)
Citrete V (16) + (94) + (100) + (100) V (56) - (0) - (0) - (7) - (0) V (75)
DL-Lactate V (64) - (13) - (0) - (0) + (100) - (0) V (60) V(60) - (0) - (0)
Urocanic acid + (92) V (69) V (77) - (0) - (0) - (0) + (92) + (100) - (0) V (69)
Gluconate oxcidation V (24) V 50) V (31) + (88) - (0) V (78) ND ND ND ND
Gas from D-glucose + (96) + (100) + (100) V (84) V (18) + (100) + (100) + (100) V (17) + (100)
PZA + (92) V (63) V (62) - (0) + (100) + (89) + (92) + (87) V (17) - (0)
Indole + (100) + (88) + (92) V (76) - (0) - (0) + (92) + (100) + (100) - (0)
Voges-Proskauer V (82) + (89)
Lipase (corn oil) - (4) V (38) V (69) + (100) V 20) V 20) - (0) + (100)
บทท่ี 5 การวินจิ ฉัยแบคทีเรยี ก่อโรคกลม่ ตา่ งๆและเชื้อราที่พบบอ่ ย 163Acid from :V (64)- (13)+ (92)V (60)+ (100) V (56)- (12)- (0)- (0) - (0)
V (24) V (69) - (0) - (0) V (64) - (11) - (0) - (0) - (0) - (0)
5บทท่ี Cellobiose- (0)- (0) + (85) - (4) - (0) V (22) - (0) - (0) - (0) - (0)
Lactose ND ND ND - (4) - (0) - (0) ND ND ND ND
ค่มู ือการปฏิบัตงิ านแบคทเี รยี และรา L- RhamnoseNDND ND - (4) + (100) + (100) ND ND ND ND
D-Sorbitol ND ND ND V (68) + (100) + (100) ND ND ND ND
Glucose-l-phosphate + (100) + (100) + (100) V (32) V (55) - (0) ND + (100) + (92) + (100)
Glucose-6-phosphate + (96) + (100) + (100) V (68) + (100) + (100) + (100) + (100) - (0) + (94)
Lactulose + (96) + (100) + (100) + (100) V(55) - (11) + (100) + (100) - (0) V (69)
D-Mannose + (100) + (94) + (100) + (100) + (100) + (100) + (100) - (0) - (0) V (19)
Glycerol + (100) + (94) + (85) + (100) + (100) V (33) + (100) + (93) + (92) - (6)
D-Mannitol V (73) + (100)
Sucrose
Ampγ

a FBDGneolalogurtvaacetaoaicrvncoeahsmtoreopbe,fair2litceahtddie(oaDftynhr;NorfDemoAerLTaA-hrlayeagbbrciolntreaimidsnteioe2zna,adnati6isdho,ysnu7pdrergoaocrcnlioadaeunssp8eicc.o8ianm)c;irpdtehl,feee3xresedsena,pcytaehsr;ea2ctdiiaotinrsnacdtroeirfm,e4pAinrd.iavnatetyoer;rdoycnawririeibatbohcvht.ipyoevdnrersmarobtiesnessit,iiwoi(nenDed.nNo+ltA.eh,≥eah8sny5pdb%erlciidipoeiafzssatweht,ieio7thnsditnrgaaryeionsau;scpphpy1ocr0osai)mztiifnvpraeloem;m x i-adA,ra<e.ev1spe5r(re%PosZneipAniot)bes,dvi2t.iivndseoab;yb o srVli;da ,Ati1ysm5paepct.γoh,ir8ee5vs%eisdtapwnocisteihtitvAoe.1v(0ererµosgunliotifabatvm.4p8viechri)ol.lniNnii,uh1madvbaienyrgs; Vipnoogspieatsirve-Penrthroeesaksceatsuioeinnr,sd3ifcodarateyosmpNeirtDchet,nnnetopdtoedscoiatnrievb.eoxfyolra steesatnadt the final day of reading.
esculin hydrolysis and a
b
c

บทที่ 5
การวนิ ิจฉยั แบคทีเรียก่อโรคกลมุ่ ต่างๆและเชื้อราท่พี บบ่อย
5.6 การวนิ จิ ฉยั เชอ้ื แบคทเี รยี กลมุ่ Glucose Nonfermentative Gram-Negative Bacilli

สุรางค ์ เดชศริ เิ ลิศ
เพ็ญแข รตั นพิรยิ กุล

แบคทีเรียที่จัดอยู่ในกลุ่ม glucose nonfermentative gram-negative bacilli (NF) มีคุณสมบัติที่
เหมือนกันคือไม่ ferment glucose ให้เกิดกรด เช้ือในกลุ่มนี้เก่ียวข้องกับการก่อโรคในคน สามารถแบ่งได้
2 กลมุ่ คอื กลมุ่ ทสี่ ลาย glucose โดยขบวนการ oxidation ในหลอดอาหาร OF (glucose) ทไี่ มไ่ ดป้ ดิ ทบั ดว้ ย liquid
paraffin เรยี กเชื้อในกลุ่มน้ีวา่ oxidizer (oxidative bacteria) ไดแ้ ก่ Pseudomonas, Burkholderia เปน็ ตน้ และ
กลมุ่ ทไ่ี มส่ ลาย glucose ท้ังในหลอดอาหาร OF (glucose) ทปี่ ดิ และไมป่ ดิ ทับดว้ ย liquid paraffin เรยี กกลมุ่ นีว้ ่า
nonoxidizer (nonoxidative bacteria) เชือ้ ในกลุม่ น้ีไดแ้ ก่เช้อื กลมุ่ Alcaligenes, Moraxella เป็นตน้ บาง genus
อาจเป็นเช้ือที่เจริญช้าหรือต้องการสารอาหารพิเศษในการเจริญ ซ่ึงอาจไม่เจริญในอาหารวุ้นท่ีใช้ท�ำ OF test
เช่นเชอ้ื Bordetella, Brucella, Eikenella และ Francisella โดยในบทนี้จะกล่าวถงึ เชอ้ื ในกลุ่ม NF เฉพาะเชอื้ ที่
เจรญิ ไดง้ า่ ยบนอาหารเพาะเช้อื ทว่ั ไป

ลกั ษณะทวั่ ไปของเช้อื glucose nonfermentative gram–negative bacilli
1. รูปรา่ งแท่ง (rod) คอ่ นข้างกลม (coccobacilli) หรอื กลม (cocci: Moraxella catarrhalis)
2. เป็น strictly aerobic bacteria คือเจริญเติบโตในบรรยากาศที่มีออกซิเจน แต่เช้ือบางชนิดเจริญได้
ในสภาพไร้อากาศท่ีมี electron acceptor อื่นท่ีไม่ใช้ออกซิเจน เช่น ไนเตรท ด้วยขบวนการ
denitrification ได้แก ่ P. aeruginosa, P. stutzeri, Achromobacter xylosoxidans และ A. denitrificans
3. TSI ให้ผลเป็น neutral หรือ alkaline slant และ neutral butt (N/N หรือ K/N) ยกเว้น
Burkholderia pseudomallei ให้ acid slant และ neutral butt (A/N) หลงั อบนานกวา่ 24 ชม.
4. ไม่ใช้ glucose โดยขบวนการ fermentation แต่ใช้ glucose โดยวิธี oxidation หรือไม่สามารถใช้
glucose ไดเ้ ลย (nonsaccharolytic) (ยกเว้น Flavobacterium บางสายพนั ธ์สุ ามารถ weakly ferment)
5. ไม่สร้าง Spore

บทที่ 5 การวนิ จิ ฉัยแบคทีเรียกอ่ โรคกล่มต่างๆและเชือ้ ราท่ีพบบอ่ ย 165

ปกติเชื้อกลุ่ม NF พบได้ท่ัวไปในธรรมชาติ เช่น ในดิน น�้ำ ส่ิงแวดล้อมในโรงพยาบาล เช่น อ่างล้าง 5บทที่
มอื พื้นหอ้ ง เคร่ืองมอื ตา่ งๆ และอาศัยบนเยื่อเมอื กในคนและสัตวโ์ ดยไม่ทำ� ให้เกิดอันตราย เช้ือนี้ท�ำใหเ้ กิดโรค
ในคนต่อเมื่อมีภูมิต้านทานต�่ำ เช่น ในผู้ที่รับยาลดภูมิต้านทาน ผู้ป่วยมะเร็ง, เบาหวาน, น�้ำร้อนลวก หรือ
โดยผ่านเครื่องมือแพทย์ที่ปนเปื้อน เช่น เคร่ืองมือผ่าตัด เคร่ืองช่วยหายใจ ฯลฯ จึงถือว่าเป็นเชื้อฉวยโอกาส
(opportunistic pathogen) ดงั นนั้ เชอื้ กลมุ่ นจี้ งึ มกั เกย่ี วขอ้ งกบั โรคตดิ เชอื้ ในสถานพยาบาล (healthcare associated
infections) ซงึ่ ปัจจบุ นั พบวา่ เชื้อกล่มุ นม้ี กั ดอื้ สารต้านจลุ ชีพและเปน็ ปญั หาสาธารณสุข

เทคนคิ การแยกและวินิจฉยั เช้อื nonfermenter

1. Nitrate reduction กลุม่ เชอื้ NF ทีใ่ ช้ nitrate (denitrification) และให้กา๊ ซไนโตรเจนประกอบด้วย
Burkholderia pseudomallei, Pseudomonas aeruginosa, P. stutzeri, P. mendocina,
Achromobacter xylosoxidans, Achromobacter denitrificans, Alcaligenes faecalis,
Ochrobactrum anthropi และ Rhizobium radiobacter
2. Pigmentation กลมุ่ เชอื้ ทใี่ หล้ กั ษณะโคโลนเี หลอื งออ่ น-เหลอื งแก่ ประกอบดว้ ย Chryseobacterium,
Elizabethkingia, Sphingomonas, Ralstonia, P. luteola, P. oryzihabitans, B. cepacia,
S. maltophilia และ Brevundimonas vesicularis
กลมุ่ เชอ้ื ท่ใี ห้ pigment สชี มพเู ย้มิ -ชมพอู อกแดงปนู อฐิ เช่น Roseomonas, Methylobacterium
3. Esculin hydrolysis กลุ่มเชื้อที่ให้ผลบวกในการทดสอบ esculin ประกอบด้วย Brevundimonas
vesicularis, Burkholderia cepacia, Stenotrophomonas maltophilia, Chryseobacterium,
Elizabethkingia, Flavobacterium, Pseudomonas luteola, Sphingomonas, Sphingobacterium,
Rhizobium และ Ochrobactrum anthropi
4. การย้อมแกรม Paracoccus yeeii มีลักษณะเป็น coccobacilli ค่อนข้างกลมและใหญ่เรียงตัว
เป็นระเบียบ ลักษณะเด่นเป็น O - shape ใหญ่กลมเหมือนขนมโดนัท กลุ่ม Moraxella spp. เป็น
coccobacilli หรือ diplococci และ Neisseria spp. เป็น rod ขนาดเล็ก
5. การทดสอบการใช้นำ�้ ตาล เชือ้ กลมุ่ NF ใช้อาหารทดสอบ OF medium ท่ีเปน็ semisolid มีปรมิ าณ
peptone 0.2% และ น�้ำตาล 1.0% (เช้ือแบคทีเรียทั่วไปใช้อาหารเหลวท่ีมี peptone 1% และ
น้�ำตาล 0.5%) เน่ืองจากการใช้น�้ำตาล โดยวิธี oxidation ของเช้ือ NF ให้ผลกรดน้อยกว่าการใช้
น�้ำตาลโดยวิธี fermentation ดังนั้นการใช้ peptone ต�่ำส�ำหรับ NF ท�ำให้ด่างที่เกิดจากการใช้
peptone ของเชื้อมีปริมาณไม่มากพอท่ีจะกลบเกลื่อนความเป็นกรดท่ีเกิดจาก oxidation น้�ำตาล
ของเชอ้ื NF ทำ� ใหเ้ กดิ การเปลย่ี นสี indicator ให้เราสงั เกตเห็นผลบวกจากการใช้น�้ำตาลได้ ส�ำหรับ
การใช้ semisolid media แทนอาหารเหลวเพ่ือให้กรดท่ีเกิดข้ึนไม่เจือจางหายไปในอาหารเหลว
ผลบวกท่ีไดค้ ือเห็นการเปล่ยี นแปลงสีจากเขยี วเป็นเหลืองท่บี รเิ วณผวิ OF medium

คมู่ ือการปฏิบัตงิ านแบคทีเรียและรา

166 บทที่ 5 การวินิจฉัยแบคทเี รยี กอ่ โรคกล่มต่างๆและเชื้อราทีพ่ บบอ่ ย

6. Motility การทดสอบ motility ใน semisolid เป็นวิธีท่ีไม่ดีส�ำหรับเชื้อ NF เน่ืองจากเชื้อ NF
สว่ นใหญไ่ มข่ ึน้ ในสว่ นลึกของหลอดอาหาร semisolid แมว้ ่าเชือ้ บางชนิดอาจเจริญในส่วนใตผ้ วิ ได้
แต่อาจสังเกตเห็นการเคล่ือนท่ีไม่ชัดเจนเสมอไป ดังนั้นการดูการเคล่ือนไหวโดยวิธี wet mount
หรอื hanging drop เปน็ วิธีที่ดที ีส่ ุด เมือ่ พบวา่ เชื้อมีการเคล่ือนท่ี ให้ท�ำการยอ้ ม flagella
7. การย้อม flagella เป็นวิธีที่ง่ายกว่าการย้อมแกรม และมีประโยชน์ในการแยกชนิดเช้ือกลุ่ม NF
มาก เช่น Pseudomonas มี flagella ที่ขั้วเซลล์ (polar flagella) Bordetella และ Alcaligenes มี
flagella ลอ้ มรอบเซลล์ (peritrichous flagella)
8. การทดสอบ oxidase ควรใช้น�้ำยา 1% N-dimethyl-p-phenylenediamine dihydrochloride ซึ่งมี
ความไวน้อยกว่า (อ่านผลภายใน 30 วินาที) tetramethyl-p-phenylenediamine dihydrochloride
(อ่านผลภายใน 10 วนิ าที) เน่ืองจากเม่ือใช้ 1% N-dimethyl-p-phenylenediamine เชื้อ B. cepacia
และ S. maltophilia สายพันธ์ุที่ให้ผล oxidase ลบ อาจให้ผลบวกโดยใช้ tetramethyl-p-
phenylenediamine ในการทดสอบควรใช้น�้ำยาที่เตรียมใหม่ๆ หรือเก็บในขวดสีชาในตู้เย็น
4-10 OC ไมเ่ กนิ 1 สปั ดาห์ เชอื้ ที่ใช้ทดสอบควรเปน็ เชือ้ ใหม่ท่อี ายไุ ม่เกิน 18-24 ชม. และไมค่ วรเปน็
เชื้อทเ่ี พาะในอาหารท่ีมี carbohydrate เชน่ TSI ควรทดสอบกับเชื้อทเี่ พาะใน TSA หรือ NA
9. อุณหภูมิ ที่เหมาะสมในการอบเพอ่ื ทดสอบทางชวี เคมขี องเช้ือ NF คือ 30-35 OC และอา่ นผลหลัง
อบนาน 48 ชม.
10. Indole production เนอ่ื งจากเช้อื NF บาง species สรา้ ง indole ในปริมาณต่�ำ การใช้ SIM ในการ
ทดสอบบางคร้ังอาจไม่ได้ผล จึงควรใช้อาหารทดสอบที่เตรียมจาก BHI ท่ีเติม tryptophan และ
ควรสกดั indole ดว้ ย xylene และเขยา่ ก่อนเตมิ Ehrlich’s หรือ Kovac’s reagent ควรระวงั อยา่ เตมิ
xylene, Ehrlich’s หรอื Kovac’s reagent ปริมาณมากเกินไปเพราะจะท�ำให้ indole ที่เกิดขนึ้ เจอื จาง
ท�ำให้ไม่สามารถตรวจพบการเกิด indole ส่วนเช้ือ Delftia acidovorans ให้ผลสีส้มซ่ึงเกิดจาก
anthranilic acid ไม่ได้เกิดจากการสร้าง indole
11. การทดสอบ lysine decarboxylase, ornithine decarboxylase หรอื arginine dihydrolase ควร
ใช้อาหารทดสอบสูตรของ Moeller (แทนสตู รของ Falkow) ใส่ในหลอดปรมิ าตร 1-2 ml และลงเชอ้ื
ปริมาณมาก ปิดทับดว้ ย liquid paraffin สงู 4 mm และมีความจ�ำเป็นอยา่ งย่ิงทีจ่ ะต้องมหี ลอดอาหาร
ทดสอบควบคุมทไี่ มไ่ ด้เตมิ lysine, ornithine หรือ arginine เพือ่ ชว่ ยในการแปลผล

ค่มู ือการปฏบิ ตั ิงานแบคทีเรยี และรา

บทท่ี 5 การวนิ จิ ฉยั แบคทีเรยี ก่อโรคกลม่ ตา่ งๆและเชอื้ ราทพ่ี บบอ่ ย 167

เช้ือแบคทีเรยี กลุ่ม NF 4 ชนดิ เป็นเชอ้ื ก่อโรค (Pathogen) ได้แก่ 5บทที่
1. Pseudomonas aeruginosa
2. Burkholderia pseudomallei
3. Burkholderia mallei
4. Elizabethkingia meningoseptica
เชื้อแบคทีเรียกลุ่ม NF ที่เป็นเชื้อฉวยโอกาส (Opportunistic pathogen) หรือโรคติดเช้ือใน
โรงพยาบาลที่พบบอ่ ย ดงั นี้

1. Pseudomonas
2. Acinetobacter
3. Burkholderia
4. Stenotrophomonas
5. Flavobacterium
6. Achromobacter
7. Chryseobacterium
8. Brevundimonas
9. Comamonas
10. Ochrobactrum
11. Ralstonia
12. Shewanella
13. Rhizobium
14. Alcaligenes
15. Moraxella
16. Methylobacterium
17. Roseomonas
18. Sphingomonas

เชอื้ แบคทเี รียกลมุ่ NF ท่ี กอ่ โรค ได้แก่
1. Pseudomonas aeruginosa
เป็นได้ทั้งเชื้อก่อโรค (pathogen) ที่ก่อโรคติดเชื้อในชุมชน และฉวยโอกาส (opportunistic pathogen)
ทกี่ ่อโรคตดิ เชือ้ ในโรงพยาบาล (nosocomial infection) สามารถเจริญได้บน BA และ MAC ที่ 30-35 OC นาน

คูม่ ือการปฏบิ ัติงานแบคทเี รยี และรา

168 บทที่ 5 การวนิ จิ ฉยั แบคทีเรยี ก่อโรคกล่มตา่ งๆและเชอ้ื ราท่ีพบบ่อย

18-24 ชม. มักมี hemolysis มีกลิ่นคล้ายองุ่น โคโลนีมักจะแบนและแผ่ ขอบอาจจะหยัก (serrated) และมี
หลายลักษณะ เช่นหยาบ (rough), เรยี บ (smooth), เยิ้ม (mucoid) บางสายพันธุม์ ขี นาดเล็กฝอย เชอื้ นีส้ ามารถ
เคลอ่ื นท่โี ดยใช้ flagella 1 เส้นทขี่ ว้ั เซลล์ (monotrichous flagellum) สามารถสรา้ ง pigment ได้ เช่น
- pyocyanin (สีน้�ำเงิน) pigment น้สี รา้ งไดเ้ มอ่ื เพาะเช้ือใน King A medium หรือ Pseudomonas
agar P
- pyoverdin หรอื fluorescein (สีเหลืองแกมเขียวหรือเหลอื งแกมน�้ำตาลเรืองแสงภายใต้แสงยวู ี
คล่ืนส้นั ) pigment นสี้ ร้างไดด้ เี มื่อเพาะเชือ้ ใน King B medium หรอื Pseudomonas agar F
- pyocyanin ผสมกับ pyoverdin จะเหน็ โคโลนเี ป็นสเี ขยี วสวา่ ง
- pyomelanin (สีน�้ำตาลด�ำ) pigment น้ีสร้างได้ดีเมื่อเพาะเช้ือใน King B medium หรือ
Pseudomonas agar F
- pyorubrin (สีแดง)
เชื้อน้ีบางสายพันธุ์ไม่มีสี (non-pigment) สายพันธุ์เยิ้ม (mucoid) ที่แยกได้จากผู้ป่วยติดเชื้อระบบทาง
เดนิ หายใจ อาจจะมลี กั ษณะทางสรีรวทิ ยาเปลยี่ น ได้แก่ เจรญิ ช้า ไม่เคล่อื นที่ ไม่มี pigment ไม่สามารถเคลือ่ นที่
ฝังตวั บนผวิ agar และเมื่อละลายในอาหารเหลวจะเกิด autoaggregate

2. Burkholderia pseudomallei (ชอ่ื เดมิ Pseudomonas pseudomallei)
พบในสิ่งแวดล้อมธรรมชาติ เช่น ดินชื้น บ่อน�้ำ เข้าสู่ร่างกายโดยการหายใจ รับประทานหรือเข้า
บาดแผลบริเวณผิวหนัง ก่อโรค melioidosis หรือเรยี กว่าโรค Vietnamese time bomb ในผู้ป่วยพบไดใ้ นเลือด
เสมหะ หนอง ปัสสาวะ เชื้อนี้เจริญได้บน BA และ MAC ท่ีอุณหภูมิ 30-35 OC นาน 18-24 ชม. ลักษณะ
โคโลนีมีสีเทา ใส ขอบเรียบและมันวาว เม่ืออายุเกิน 48 ชม. จะมีลักษณะขาวขุ่นและย่น (wrinkle colony)
กลิ่นคล้ายดินหลังฝนตก (musty odor) เมื่อย้อมแกรมจะติดสีเข้มที่ปลายท้ัง 2 ข้าง (bipolar staining)
ตรงกลางติดสีจาง คล้ายเข็มกลดั ซ่อนปลาย (closed safety pin) TSI ให้ A/K ใหก้ า๊ ซไนโตรเจนในอาหารที่ใช้
ทดสอบ nitrate reduction เชอื้ ใหผ้ ลบวกในการทดสอบ oxidase, motility, arginine dihydrolase, เชอ้ื สามารถ
oxidize น�้ำตาล glucose และเจรญิ ไดท้ ่ีอุณหภมู ิ 42 OC

3. Burkholderia mallei
เป็นแบคทีเรียทกี่ อ่ โรค glander ในม้าแต่สามารถติดต่อสู่คน ลักษณะโคโลนีบน BA มีขนาดเล็กและ
บางสายพันธุ์ไมเ่ จริญบน BA ขึ้นได้ดีบน BHI agar ท่เี ตมิ glycerol โคโลนีสขี าวเทา translucent หลังจากอบ
นานกว่า 48 ชม. โคโลนีมีสีเหลืองขุ่น ไม่เคล่ือนท่ีเน่ืองจากไม่มี flagella ย้อมติดสีแกรมลบ coccobacilli

คู่มอื การปฏบิ ัตงิ านแบคทีเรยี และรา

บทที่ 5 การวนิ จิ ฉยั แบคทเี รยี กอ่ โรคกลม่ ต่างๆและเชื้อราทพี่ บบอ่ ย 169

บางครง้ั เปน็ เสน้ ยาว (filament) และมรี ปู รา่ งไมแ่ นน่ อน (pleomorphic) เชอ้ื ใหผ้ ล oxidase บวก และสามารถ
oxidize glucose ได้

4. Elizabethkingia meningoseptica

(ชือ่ เดิม Chryseobacterium meningosepticum, Flavobacterium meningosepticum)
เป็นเชื้อทที่ ำ� ให้เกดิ โรคเยอ่ื ห้มุ สมองอกั เสบหรอื septicemia ในเด็กแรกเกิดหรอื เด็กคลอดก่อนก�ำหนด
(neonatal meningitidis) และในผใู้ หญ่ท�ำใหเ้ กิดโรคตดิ เชือ้ ในโรงพยาบาล เจรญิ ได้ท้ังบน BA และ MAC อบท่ี
อณุ หภมู ิ 30-35 OC นาน 24-48 ชม. เช้ืออายุ 24 ชม. มีโคโลนีขนาด 1-2 mm อายุ 48 ชม. มโี คโลนขี นาด 2-3 mm
ลักษณะกลม เรียบ สีเหลอื งออ่ น ย้อมติดสแี กรมลบ coccobacilli , TSI ให้ผล K/N หรือ K/K ให้ผลบวกในการ
ทดสอบ esculin, gelatin, oxidase, indole และ DNase ให้ผลลบในการทดสอบ motility, starch hydrolysis และ
flexirubin เชอ้ื สามารถ oxidize น้�ำตาล glucose, mannitol และ fructoseได้

เชื้อแบคทีเรียกลุ่ม NF ที่เป็นเช้ือฉวยโอกาส (opportunistic pathogen) และโรคติดเช้ือในโรงพยาบาล 5บทที่
(nosocomial infections หรอื healthcare associated infections)
1. Pseudomonas fluorescens และ Pseudomonas putida
มักพบเป็นเชื้อฉวยโอกาส (opportunistic pathogen) ส่วนใหญ่ให้สี pyoverdin และไม่สามารถเจริญ
ที่อุณหภูมิ 42 OC ได้ เช้ือทั้งสองชนิดสามารถแยกจากกันได้โดยใช้การทดสอบ gelatin โดย Pseudomonas
fluorescens ใหผ้ ลบวก แต่ Pseudomonas putida ให้ผลลบ

2. Pseudomonas stutzeri

เป็นเชื้อฉวยโอกาส สามารถก่อโรคติดเชื้อในโรงพยาบาล พบได้ทั้งใน clinical specimens และ
สิ่งแวดลอ้ ม เชื้อนีเ้ จริญได้ทง้ั บน BA และ MAC ทอ่ี ุณหภูมิ 30-35 OC นาน 24-48 ชม. ลักษณะโคโลนี สีเทาปน
เหลือง ผิวหยาบ ยน่ และให้ก๊าซไนโตรเจนในอาหารท่ีใช้ทดสอบ nitrate reduction คล้าย B. pseudomallei เชอื้
P. stutzeri ไม่ oxidize lactose ทำ� ให้โคโลนีท่ีขึน้ บน MAC ไม่เป็นสชี มพูอ่อน สว่ น B. pseudomallei สามารถ
oxidize lactose และใหโ้ คโลนสี ีชมพบู น MAC

3. Burkholderia cepacia complex

เช้ือกลุ่มน้ีมี 17 species จากเชื้อท่ีโรงพยาบาลส่งทดสอบยืนยันที่กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์พบว่า
species ท่ีพบบอ่ ยทีส่ ุดในผปู้ ว่ ยคอื B. cenocepacia การท่ีจะแยกชนิดว่าเปน็ species ใดไมส่ ามารถใชว้ ิธแี ยก

ค่มู อื การปฏิบัตงิ านแบคทเี รียและรา

170 บทที่ 5 การวินจิ ฉยั แบคทีเรียกอ่ โรคกล่มต่างๆและเช้ือราที่พบบอ่ ย

ทางชีวเคมีได้ ต้องใช้วิธีทางอณูชีวโมเลกุล เชื้อกลุ่มน้ีพบในส่ิงแวดล้อม ได้แก่ น�้ำยาฆ่าเชื้อในโรงพยาบาล
มกั เปน็ สาเหตุสำ� คัญของโรคติดเชอ้ื ในโรงพยาบาล สามารถเจรญิ ได้ทัง้ บน BA และ MAC ทอ่ี ณุ หภูมิ 30-35 OC
นาน 24-48 ชม. ยอ้ มตดิ สแี กรมลบรปู แทง่ ลกั ษณะโคโลนกี ลม สเี ทาปนเหลอื งออ่ น บางสายพนั ธม์ุ สี เี หลอื งบน
TSI, oxidase บวกชา้ (20-30 วินาท)ี หรือลบ ให้ผลบวกในการทดสอบ motility, glucose, lysine decarboxylase
และ ornithine decarboxylase ให้ผลลบในการทดสอบ arginine dihydrolase และไมใ่ ห้ก๊าซไนโตรเจนในอาหาร
ทใี่ ชท้ ดสอบ nitrate reduction

4. Stenotrophomonas maltophilia (ช่ือเดิม Xanthomonas maltophilia)
เช้อื นเ้ี ดมิ จดั อยใู่ น genus Pseudomonas ตอ่ มา พ.ศ. 2526 ถูกจัดอยู่ใน genus Xanthomonas และลา่ สุด
พ.ศ. 2536 จัดอยูใ่ น genus ใหมค่ ือ Stenotrophomonas ปจั จุบนั เชอ้ื ใน genus น้มี ี 2 species คอื S. maltophilia
และ S. africana เช้อื นสี้ ามารถก่อโรคตดิ เชื้อในโรงพยาบาล เจรญิ บน BA และ MAC ท่ีอุณหภมู ิ 30-35 OC นาน
24-48 ชม. ลกั ษณะโคโลนีกลม เทาปนเหลืองอ่อน หรือไมม่ สี ี บางสายพันธมุ์ สี เี หลอื งบน TSI, oxidase บวกชา้
(20-30 วินาที) เคลื่อนทีโ่ ดยมี flagella หลายเส้นทขี่ วั้ เซลล์ (multitrichous flagella) สามารถ oxidize glucose
ได้ และใหผ้ ลบวกในการทดสอบ lysine decarboxylase, gelatinase, esculin และ DNase

5. Acinetobacter spp.
เชื้อใน genus Acinetobater พบได้ท่ัวไปในดิน น้�ำ พืช อาหาร ผิวหนังคนและสัตว์ ในบรรดาเช้ือ
กลมุ่ NFทแ่ี ยกไดจ้ ากตวั อยา่ งผปู้ ว่ ยในโรงพยาบาลพบgenusนม้ี ากเปน็ อนั ดบั สองรองจากP.aeruginosaเชอ้ื กลมุ่
นท้ี ม่ี ีความสำ� คัญทางการแพทย์และพบในคนมี 26 species จากเช้อื ที่ รพ. สง่ ทดสอบยืนยันที่กรมวทิ ยาศาสตร์
การแพทยพ์ บว่า species ทพ่ี บบ่อยทสี่ ุดในผู้ปว่ ยคอื Acinetobacter baumannii และ A. pittii (Acinetobacter
DNA group 3) การที่จะแยกชนิดให้แน่นอนว่าเป็น species ใดไม่สามารถใช้วิธีแยกทางชีวเคมีได้ ต้องใช้
วธิ ที างอณชู วี โมเลกลุ อยา่ งไรกต็ ามในหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารของโรงพยาบาลสามารถแยกชนดิ เบอื้ งตน้ และออกผลได้
ดังแสดงในตารางท่ี 5.6-11 เชื้อท้ังสองนี้ (พร้อมทั้งเชื้ออีก 3 ชนิดได้แก่ A. calcoaceticus, Acinetobacter
DNA group TU13 และ A. nosocomialis ซงึ่ มีผลทางชวี เคมคี ล้ายกันจงึ แนะน�ำให้ออกผลเป็น Acinetobacter
calcoaceticus-baumannii complex มักท�ำให้เกิดโรคติดเช้ือในโรงพยาบาลและเป็นเชื้อด้ือยาหลายชนิด
พร้อมกัน (multiple drug resistant: MDR) สามารถเจรญิ ไดท้ ้ังบน BA และ MAC อบทอี่ ุณหภูมิ 30-35 OC
โคโลนีมีลักษณะกลมสีเทาบน MAC โคโลนีใส (translucent) ย้อมติดสีแกรมลบมีรูปร่างค่อนข้างกลม
(coccobacilli) ใหผ้ ล oxidase ลบ และไม่เคลอื่ นที่

คมู่ ือการปฏิบัติงานแบคทเี รยี และรา

บทท่ี 5 การวนิ จิ ฉัยแบคทเี รยี กอ่ โรคกลม่ ต่างๆและเชื้อราที่พบบ่อย 171

6. Achromobacter xylosoxidans (ช่ือเดิม Achromobacter xylosoxidans subsp. xylosoxidans)
เป็นเชื้อฉวยโอกาส สามารถก่อโรคติดเช้ือในโรงพยาบาล พบใน clinical specimens โดยเฉพาะ
ในเลือด เจริญได้ทั้งบน BA และ MAC ที่ 30-35 OC นาน 24-48 ชม. ให้ลักษณะโคโลนีกลมเทาบางครั้ง
อาจเย้มิ (mucoid) oxidase บวก เคลอ่ื นท่โี ดยใช้ flagella รอบเซลล์ (peritrichous flagella), oxidize glucose,
xylose โดยเฉพาะ xylose ให้ผลบวกเร็ว ให้ก๊าชไนโตรเจนในอาหารท่ีใช้ทดสอบ nitrate reduction เจริญได้
ทอี่ ณุ หภมู ิ 42 OC

7. Chryseobacterium indologenes 5บทท่ี
เป็นเชื้อฉวยโอกาสและก่อโรคติดเชื้อในโรงพยาบาล เจริญได้บน BA อบที่อุณหภูมิ 30-35 OC
นาน 24-48 ชม. หลังอบนาน 24 ชม. โคโลนีมีขนาด 1-2 mm และเมื่ออบนาน 48 ชม. มีขนาด 2-3 mm
โคโลนีลักษณะกลม เรียบ สีเหลืองอ่อน-แก่ ย้อมติดสีแกรมลบ coccobacilli TSI ให้ผล K/N หรือ K/K
เช้ือให้ผลบวกในการทดสอบ esculin, gelatin, oxidase, indole, glucose, fructose, starch, flexirubin และ
ให้ผลลบในการทดสอบ motility, mannitol, DNase

8. Alcaligenes spp.
พบได้ในสิ่งแวดล้อม อาจพบอาศัยแบบ colonization ในระบบทางเดินหายใจและทางเดินอาหารของ
ผปู้ ว่ ยในโรงพยาบาล เปน็ เชอื้ ฉวยโอกาสและกอ่ โรคตดิ เชอื้ ในโรงพยาบาล พบในผปู้ ว่ ยทม่ี ภี มู ติ า้ นทานตำ�่ เจรญิ
ไดท้ ง้ั บน BA และ MAC ที่ 30-35 OC นาน 24-48 ชม. โคโลนสี เี ทา บางสายพนั ธส์ุ ามารถเปลย่ี นสี BA เปน็ สเี ขยี ว
และโคโลนแี ผ่ย้อมติดสแี กรมลบ coccobacilli, oxidase บวก เคลือ่ นที่โดยใช้ flagella รอบเซลล์ (peritrichous
flagella) ใหผ้ ลลบในการทดสอบ glucose, lysine, ornithine decarboxylase, arginine, dihydrolase, gelatin,
DNase, indole และ esculin

9. Sphingomonas spp.

เดิมอยู่ใน genus Pseudomonas พบอาศัยอยู่ได้ทั่วไปในสิ่งแวดล้อมและในโรงพยาบาล เป็นเช้ือ
ฉวยโอกาสและสามารถก่อโรคติดเช้ือในโรงพยาบาลได้ เชื้อ Sphingomonas spp. ท่ีส�ำคัญทางคลินิกและพบ
บ่อยที่สุดมี 2 species คือ S. paucimobilis และ S. parapaucimobilis เจริญได้บน BA ที่อุณหภูมิ 30-35 OC
นาน 24-48 ชม. โคโลนกี ลมเรยี บเทาปนเหลอื ง เชอ้ื ใหผ้ ลบวกในการทดสอบ oxidase, motility, glucose, lactose,
maltose, xylose และ fructose และใหผ้ ลลบในการทดสอบ mannitol

คมู่ อื การปฏบิ ัตงิ านแบคทเี รียและรา

172 บทที่ 5 การวินิจฉยั แบคทีเรียกอ่ โรคกลม่ ต่างๆและเชอ้ื ราทพ่ี บบ่อย

10. Brevundimonas spp.
เดมิ อย่ใู น genus Pseudomonas เชอื้ Brevundimonas spp. ทส่ี �ำคญั ทางคลินิกและพบบ่อยมี 2 species คอื
B. diminuta และ B. vesicularis การกอ่ โรคของทง้ั 2 species พบในคนได้ไมบ่ ่อย แต่มีรายงานก่อใหเ้ กดิ การติด
เช้ือได้ในกระแสเลือดโดยเฉพาะในผปู้ ่วยทม่ี รี ะบบภูมคิ ้มุ กันบกพร่อง

11. Ochrobactrum spp.
Species ท่ีพบก่อโรคในคนได้คือ Ochrobactrum anthropi (ช่ือเดิม Achromobacter sp. Vd-1, Vd-2)
ก่อโรคได้ในหลายระบบ เช่น การติดเชื้อของบาดแผล ติดเช้ือในระบบทางเดินปัสสาวะ และในกระแสเลือด
การติดเช้ือในโรงพยาบาลมักสัมพันธ์กับการใส่สายสวน เช่น สายให้สารน�้ำทางเส้นเลือด ส่วน species อ่ืน
ทีพ่ บกอ่ โรคได้คอื Ochrobactrum intermedium โดยกอ่ ให้เกดิ การติดเชื้อในเลอื ด เจริญบน BA และ MAC ท่ี
อณุ หภมู ิ 30-35 OC นาน 24-48 ชม. ลกั ษณะโคโลนีกลมเทา เยิม้ เชอ้ื ใหผ้ ลบวกในการทดสอบ oxidase, motility,
glucose, mannitol, xylose, nitrate, urea และ esculin ใหผ้ ลลบในการทดสอบ lactose

12. Rhizobium radiobacter (ช่ือเดิม Agrobacterium tumefaciens)
เป็นเชื้อฉวยโอกาสและก่อโรคติดเช้ือในโรงพยาบาลพบใน clinical specimens และส่ิงแวดล้อมทั่วไป
เจรญิ บน BA และ MAC ท่อี ุณหภูมิ 30-35 OC นาน 24-48 ชม. ลักษณะโคโลนกี ลมเหลือง เย้มิ เช้ือให้ผลบวก
ในการทดสอบ oxidase, motility, glucose, mannitol, xylose, nitrate, urease, esculin และ lactose

13. Methylobacterium mesophilicum (ชื่อเดมิ Pseudomonas mesophilicum)
เป็นเชื้อฉวยโอกาสและก่อโรคติดเช้ือในโรงพยาบาลพบใน clinical specimens และส่ิงแวดล้อม
สามารถพบได้ในส่ิงแวดล้อมของโรงพยาบาล ไม่เจริญบน MAC แต่เจริญบน BA ที่อุณหภูมิ 30-35 OC
นาน 2-3 วัน และเจรญิ ไดด้ ีบน SDA ลักษณะโคโลนีชมพอู อกแดงปนู อฐิ แหง้ มีเมอื กเลก็ นอ้ ย ติดสีแกรมลบ
bacilli ขนาดใหญ่ เซลลต์ ดิ สแี กรมไดไ้ มด่ แี ละมี vacuole ขนาดใหญอ่ ยภู่ ายในเซลล ์ เชอื้ ใหผ้ ลบวกในการทดสอบ
motility, glucose, xylose และ urease ให้ผลลบในการทดสอบ oxidase, fructose, mannitol, esculin และ nitrate

14. Roseomonas spp.
เป็นเช้ือฉวยโอกาส สามารถก่อโรคติดเช้ือในโรงพยาบาลพบใน clinical specimens และสิ่งแวดล้อม
สามารถพบได้ในสิ่งแวดล้อมของโรงพยาบาลเจริญบน BA และ MAC ที่อุณหภูมิ 30-35 OC นาน 2-3 วัน
เชอื้ น้ีเจริญได้ดบี น SDA ลกั ษณะโคโลนี สีชมพเู ยิ้ม ติดสแี กรมลบ, nonvacuolated, coccoid, plump rods เซลล์

คู่มอื การปฏิบัตงิ านแบคทีเรียและรา

บทท่ี 5 การวนิ จิ ฉัยแบคทเี รียก่อโรคกล่มตา่ งๆและเชือ้ ราทพ่ี บบอ่ ย 173

คอ่ นข้างกลมเรียงตวั เป็นคหู่ รอื สายสัน้ ๆ เชื้อใหผ้ ลบวกในการทดสอบ oxidase, motility, fructose, xylose และ
urease เจริญทีอ่ ณุ หภูมิ 42 OC ใหผ้ ลลบในการทดสอบ glucose, mannitol, esculin และ nitrate

15. Shewanella spp.

เดิมจัดอยู่ใน genus Pseudomonas เป็นเชื้อฉวยโอกาส สามารถก่อโรคติดเช้ือในโรงพยาบาลร่วม
กับเชื้ออ่ืนๆ พบใน clinical specimens และพบอาศัยอยู่ทั่วไปในส่ิงแวดล้อมหรือตามแหล่งน�้ำ เจริญ
บน BA และ MAC ทอ่ี ุณหภูมิ 30-35 OC นาน 24-48 ชม. genus Shewanella มี 2 species คือ S. algae และ
S. putrefaciens ที่พบในคนมากคือ S. algae เช้ือทัง้ สองนีใ้ ห้ผลบวกในการทดสอบ oxidase, motility, nitrate,
gelatinase, DNase และสรา้ ง H2S เจรญิ ไดท้ ี่ 42 OC ใหผ้ ลลบในการทดสอบ lactose, xylose, mannitol และ esculin
S. algae และ S. putrefaciens ตา่ งกนั ท่ี S. algae ขน้ึ ท่ ี 6.5% NaCl สว่ น S. putrefaciens ไม่ขึ้น

16. Ralstonia spp. 5บทที่

เชือ้ Ralstonia ทกี่ ่อโรคมี 3 species คอื R. pickettii, R. mannitolilytica และ R.insidiosa เปน็ เชือ้ ฉวย
โอกาส กอ่ โรคติดเชอ้ื ในโรงพยาบาลพบได้ใน clinical specimens ก่อโรคในคนได้น้อย อาจ colonize ได้ชว่ั คราว
ในระบบทางเดนิ หายใจสว่ นบน โดยไม่ก่อใหเ้ กดิ โรค เจริญบน BA และ MAC ทีอ่ ุณหภูมิ 30-35 OC นาน 24-48
ชม. โคโลนสี เี ทาถึงเหลอื ง อาจยน่ เลก็ น้อย เชือ้ ให้ผลบวกในการทดสอบ catalase, oxidase, urease, lactose และ
motility เจริญได้ท่ี 42 OC ใหผ้ ลลบในการทดสอบ lysine

17. Moraxella spp. และเช้อื ท่ใี กลเ้ คียงกบั Moraxella
เชื้อใน genus Moraxella อาศัยอยู่บนผิวหนังและเย่ือเมือกของคนและสัตว์ ไม่ค่อยพบใน
สิ่งแวดล้อม ยกเว้น Psychrobacter phenylpyruvicus (ชื่อเดิม Moraxella phenylpyruvica) พบในเนยแข็ง
และนำ�้ เจรญิ บน BA ทอี่ ณุ หภมู ิ 30-35 OC นาน 24-48 ชม. โคโลนขี นาดเลก็ สเี ทา เซลลร์ ปู รา่ ง coccobacilli ตดิ สี
แกรมลบ อาจอยู่เปน็ คูห่ รือเรียงตัวเปน็ สายสั้นๆ เชอ้ื บาง species บางคร้ัง decolorize ยาก ทำ� ใหย้ ้อมติดเป็นสี
แกรมบวก oxidase บวก ไม่เคล่อื นท่ี สว่ นใหญ่ไมใ่ ช้นำ้� ตาล glucose (nonoxidizer)
เช้ือ Moraxella และเช้ือท่ีใกล้เคียงกับ Moraxella ที่มีความส�ำคัญทางการแพทย์ ได้แก่
M. osloensis, M. catarrhalis, M. lacunata, M. nonliquefaciens, M. atlantae, Psychrobacter phenylpyruvicus,
Paracoccus yeei, Neisseria weaveni, N. elongata

คมู่ อื การปฏบิ ตั งิ านแบคทีเรียและรา

174 บทท่ี 5 การวินิจฉยั แบคทเี รยี ก่อโรคกลม่ ต่างๆและเชื้อราท่พี บบ่อย

แผนภูมิที่ 5.6-1 ข้ันตอนการวินจิ ฉัยเชอ้ื กลุ่ม nonfermentative gram-negative bacilli เบ้ืองต้น
เพาะเชอ้ื จาก Specimen ลงบน BA และ MAC อบที่ 30-35 OC นาน 18-48 ชม.

คมู่ ือการปฏบิ ตั ิงานแบคทเี รียและรา

บทท่ี 5 การวนิ จิ ฉัยแบคทเี รยี ก่อโรคกล่มต่างๆและเชอ้ื ราท่พี บบ่อย 175

ตารางที่ 5.6-1 จ�ำแนกชนิดเชอื้ ตามผล oxidase, motility และ OF (glucose)

ตาราง Oxidase Motility OF หมายเหตุ
(Glucose)

5.6-2 + + + peritrichous flagella

5.6-3 + + + polar flagella

5.6-4 + + - peritrichous flagella

5.6-5 + + - polar flagella

5.6-6 + - + indole +

5.6-7 + - + indole -

5.6-8 + - - indole +

5.6-9 + - - indole -

5.6-10 - + + 5บทท่ี

5.6-11 - - +/- Acinetobacter

5.6-12 +/- + +/- pink pigmented nonfermenter

ตารางท่ี 5.6-2 การจ�ำแนกเช้อื กลุ่ม oxidase บวก, motility บวก, OF glucose บวก, peritrichous flagella

Peritrichous flagella Flagella Esculin Urease Susceptible Mannitol Xylose
to Colistin

Achromobacter xylosoxidans (135) Pt, L 0 0 ND 0 100

Ochrobactrum anthropi (39)/ Pt, L 12 98 100/0* 55 100
Ochrobactrum intermedium (3)

Pannonibacter phragmitetus (7) Pt, L 86 100 0 28 100

Rhizobium radiobacter (19) Pt, L 100 95 68 100 100
Numbers in parentheses after organism names are numbers of strains tested. Values are percentages of positive.
Pt = Peritrichous flagella, L = Lateral flagella, ND = not determined.
*Ochrobactrum anthropi strains are colistin susceptible, whereas O. intermedium strains are colistin resistant.

คู่มือการปฏบิ ตั ิงานแบคทีเรยี และรา

176 บทท่ี 5 การวินิจฉัยแบคทีเรยี ก่อโรคกลม่ ต่างๆและเช้อื ราทพี่ บบอ่ ย

ตารางท่ี 5.6-3 การจำ� แนกเชอื้ กลมุ่ oxidase บวก, motility บวก, OF glucose บวก, polar flagella

Polar flagella No. of flagella Note
42 °C
Pyoverdin
N2 gas
Arginine
Lactose
Maltose
Mannitol
Gelatin
Urease

Acidovorax delafieldii (2) 1-2 50 0 0 100 0 0 50 0 100 citrate +
A. facilis (2) 1-2 0 0 0 0 0 0 100 100 100 citrate -
A. temperans (2) 1-2 1 0 100 0 0 0 50 0 50 citrate -
1-2 0 0 ND ND ND 100 100 0 0 innidtroaltee++,
Balneatrix alpica (2)

B r(eGvluuncdoismeo+n2a1s%d)iminuta (68) 1-2 38 0 0 0 0 5 0 68 13 esculin +5%

B r(eGvluuncdoismeo+n8a7s%v)esicularis (94) 1-2 19 0 0 0 0 88 0 25 2 esculin +88%

Burkholderia pseudomallei (7) >=2 100 0 100 100 100 100 100 100 43 arTaSbIinAo/sNe -

Burkholderia thailandensis >=2 + - + + + + + v v arabinose +

Burkholderia cepacia complex (211) >1 60 0 0 0 99 98 100 74 45

Burkholderia gladioli (27) >1 - - - ND - - ND V ND oxidase V
1-2 + - - - ND ND 100 0 (33) vneoernsypcmuigluimnceo+nidt,,
I n (qMuiolitniluitsy l3im3%os)us (3)

Pandoraea spp. (9) >1 V - - ND - - ND - ND oxidase V
Pseudomonas aeruginosa (201) 1 100 65 93 100 <1 <1 70 82 48(9)
P. fluorescens (155) >1 0 96 3 97 24 2 53 100 21(31)
Pseudomonas like group 2 >1 ND 0 <10 ND ND <10 >90 <10 >90 PAD (+)
P. mendocina (4) 1 100 0 100 100 0 0 0 0 50
P. monteilii (10) ND 0 100 0 100 0 0 0 0 50
P. mosseilii (12) 1 0 100 0 100 0 17 75 92 ND
P. pertucinogena (2) 1 ND ND ND ND ND ND ND ND <10 PAD (+)
P. putida (16) >1 0 93 0 100 25(13) 31 25 0 31(44)
0 100 89(4) 0 33(22) wcorilnoknlye
P. stutzeri (28) 1 69 0 100 0

P. veronii (8) 1 0 100 100 100 ND ND ND 13 25
P. stutzeri–like (CDC group Vb-3) 1 ND 0 >90 >90 <10 >90 ND ND ND
Ralstonia pickettii 1 V - ND ND V V - ND + xylose +
Ralstonia mannitolilytica 1 + - ND ND + + + ND + xylose +
S t(eGnolutrcoopsheo+m8o5n%a)s(2m2a8l)tophilia
>2 48 0 0 0 60 100 0 93 3 esculin +39%

Sphingomonas paucimobilis (184) 1 0 0 0 0 100 100 0 0 0 eDcsyNcieturlalalsoitneew++-, ,,

Sphingomonas parapaucimobilis 1 - - ND ND V V - - ND eDcsicNturaalistnee++-,,

Shewanella putrefaciens biotype 1 (13) 1 0 0 0 0 15 100 100 100 0 H2S +
Shewanella putrefaciens biotype 2 (60) 1 92 92 0 0 0 0 0 100 8 H2S +
Shewanella putrefaciens biotype 3 (15) 1 0 0 0 0 0 0 0 73 0 H2S +
VNWaulOmu-eb1serasreinpperacreennttahgeesessoaffpteorsoitrivgea;nitshmosenaimn>1pesaraerneNthnDeusmesberNerDsproefssetnrVtaidneslatey(se-t)dedp.osit(i-v)ity. ND (-) (+) V

+, positive for 90 to 100% of strains; -, positive for 0 to 10% of strains; V = positive for 11 to 89% of strains; ND = not determined.

ค่มู อื การปฏิบตั ิงานแบคทเี รียและรา

บทท่ี 5 การวนิ จิ ฉัยแบคทเี รียกอ่ โรคกลม่ ต่างๆและเช้ือราทพ่ี บบอ่ ย 177

ตารางท่ี 5.6-4 การจำ� แนกเชอ้ื กลุม่ oxidase บวก, motility บวก, OF glucose ลบ, peritrichous flagella

Peritrichous flagella Urease Nitrate N2 gas Acetate Note

Alcaligenes faecalis (152) 0 0 0 100 αs1o--dmhaaeyetimBmAoel:yr0osi.us5g;-h3fr;um2i-tmyda,oysdmBoorAo:th

Bordetella hinzii I (7) 0 0 0 ND s2p-dreaaydBinAg: colonies flat,

Achromobacter denitrificans (52) 31 98 98 87
0 1B-Ada:y1.B5Am:m0.1-0.5 mm; 2-day
Achromobacter piechaudii (7) 0 100 0

Bordetella bronchiseptica (24) 100 (rapid) 100 0 100 21--ddaayy BBAA:: 10-.52.m5 mm;m

Cupriavidus pauculus (31) 100 (rapid) 0 0 97
Cupriavidus respiraculi - V ND ND
Cupriavidus gilardii - - - ND
100 (rapid) 100 58 79 21--ddaayy BBAA:: <0.30-.11mmmm
Oligella ureolytica (19)

VNRuaalmlusebtosenrasiraeininppseiradcrieeonnsttaahgeesessoaffpteorsoitrivgea;nitshmosenaimn pesaraerVnethneusmesberersproefs+setnrtaidneslateysetdedNpoDsitivity ND 5บทท่ี
+, positive for 90 to 100% of strains; -, positive for 0 to 10% of strains; V = positive for 11 to 89% of strains; ND = not determined.

ตารางที่ 5.6-5 การจำ� แนกเชื้อกลุม่ oxidase บวก, motility บวก, OF glucose ลบ, polar flagella

Polar flagella flNao.geolfla
Fructose
Nitrate
Esculin
Acetate
Xylose
Maltose
Mannitol
H2S

Brevundimonas diminuta (68) (21% glucose +) 1-2 0 3 50 0 0 0 0
B r(e9v8u%ndoixmidoansaes+v,e8s7ic%ulgarluisco(9s4e)+)
1-2 0 5 88 0 27 94 0 0

Comamonas testosteroni (27) >1 0 93 ND 100 0 0 0 0
Comamonas terrigena (11) >1 0 100 ND 0 0 0 0 0
Cupriavidus gilardii 1 ND - ND ND - ND ND 0
Delftia acidovorans (69) >2 100 99 0 100 0 0 100 0
Pseudomonas alcaligenes (26) 1 0 54 0 92 0 0 0 0
P s(esuodmoemsotrnaaisnspegrltuuccoinseog+ewneaa(k2))
1 ND <10 ND ND ND ND ND 0

P s(e9u%dogmluocnoasse+ps)eudoalcaligenes (34) 1 79(21) 100 0 99 18(12) ND 0 0

Ralstonia insidiosa ND ND + ND ND ND ND ND 0
Shewanella algae (6) 1 ND 89 0 ND 0 ND 0 100
Shewanella putrefaciens (2) 1 ND 0 0 ND 0 ND 0 100
R+VNaSr,aauetpllemsuvonteibosossientitrbriaiosvalrepeeis.nhpfpSooppepmr.raecr9aoceen0ninnedatttsoahsCglem1euesv0epsae0srlolti%a oaf fvipptdoiheodefrisnulsiiotsattirirfvgsa(ipc2eainap;n2st.it8i;shom )m on-as, ieny npai gomn trshopeietwsaisvraeeesr nl eofgtohnwerenuls0umy>estsbo2owenrer1ipstp0hrro%iesmfstseoaatnNnfrrytdasDiadtinrrseasdoliantlbeaysiste;oitdoeVcndh3p=e9ommspeiitodcisviaaiiltt,iy3tvre.9eesNqtfiuonDirgri=1niNs1gnDdto>oitf= f8 idc97eu%2tleNthr.omDof ifsn t eriandic.nu1sb;0 a 0 t i o n b e f0 o r e c o l o 0 n i e s

คมู่ อื การปฏบิ ัติงานแบคทเี รียและรา

178 บทที่ 5 การวินิจฉัยแบคทเี รยี ก่อโรคกลม่ ต่างๆและเช้ือราทพ่ี บบอ่ ย

ตารางท่ี 5.6-6 การจ�ำแนกเชอื้ กลมุ่ oxidase บวก, motility ลบ, OF glucose บวก, indole บวก

Species (Baefttae-rh3edmaolysysiosn SBA)
fPlreoxidruucbtiionnpiogfment
pPirgodmeucntti*on of other
Growth on MAC
Growth at 42 ºC
Mannitol
Xylose
L-Arabinose
Maltose
Sucrose
Esculin hydrolysis
Gelatinase
Urease
Nitrate

Balneatrix alpica (1) 0 0 PY 0 0 100 0 0 100 0 0 0 0 100

Charnythseroopbiac(9te)rium 0 0 -/PS 0 0 0 0 0 100 0 0 100 0 0

Chgrlyeusemob(a1c1t)erium 0 100 - 100 100 0 27 100 100 0 100 100 73 73

Chhroymseinoibsa(c1te2r)ium 0 0 -/PY 0 0 0 0 0 100 33 100 100 0 75

Chinrydsoeloogbeancteesri(u1m4) 100 72 - 66 0 0 0 0 100 21 100 100 0 28

Elmizeanbientghoksinegpitaica (16) 0 0 -/PPSY/ 88 50 100 0 0 100 0 100 100 0* 0
Empedobacter brevis (7) 0 0 PY 100 0 0 0 0 100 0 0 100 0 0
Flmaviozubtaacitie(r4iu)m
0 0 PY 0 0 0 100 75 100 100 100 0 0 0

NV*WEuafllmaiauzulebastseeberrnaessrtiihieienk(lp4lipaen5rag)crieeannmttahigeresicesosolaaffpitseorusio0rterivgaseae;nitpshomo0ssientiavimne-pe/saPraYernethneu1sm0e0sberersproe0fssetnrtaidnes0lateysetdedp.0ositivity0. 100 0 55 (5455/) 100 0
PY, pale yellow; PS, pale salmon-pink.

ตารางที่ 5.6-7 การจ�ำแนกเชื้อกลุ่ม oxidase บวก, motility ลบ, OF glucose บวก, indole ลบ

Species GMrAoCwth on Note
Mannitol
Nitrate
Esculin
Xylose
Urease

Alishewanella fetalis (1) 100 0 100 0 0 100
Burkholderia mallei (8) + - + -VV
EO-3 (5) 100 100 0 0 100 +
Haematobacter missouriensis (4) 100 (50) 0 ND 100 100 arginine 100%
Inquilinus limosus (3) (100) 100 0 100 100 (33) motility 33%
Paracoccus yeeii (93) 74 45w 85 0 100 100 arginine 0%
Psychrobacter faecalis (10) 100 0 100 ND 100 0 arginine 0%
Psychrobacter immobilis (13) 92 0 77 0 85 + arginine 0%
Sphingobacterium multivorum (22) 100 0 0 100 100 100
Sphingobacterium spiritivorum (11) 55 100 0 100 100 100
Sphingobacterium thalpophilum (7) 100 0 100 100 100 (100)
Sphingomonas spp. (15) 0 0 7 100 87 0 mgloutciolistey 8676(%13)%,
not determined+,
>NV=au9lmu0eb%serapsroeinspitpoivasirete;i nv -teh,<pe1see0rcs%eanfpttaoegrsieotsirv;getah;n o ivss,em1in0n%apmatreoesn9at0hr%eesnepusomrseibtpiervreess;oe nfNtsDtdre,alnianoystetddeesptteeordsmi;tiwivn=ietdwy.;eNakD =

คมู่ อื การปฏิบตั งิ านแบคทเี รยี และรา

บทท่ี 5 การวนิ จิ ฉยั แบคทีเรียกอ่ โรคกลม่ ตา่ งๆและเชือ้ ราทพ่ี บบอ่ ย 179

ตารางที่ 5.6-8 การจ�ำแนกเชื้อกลุม่ oxidase บวก, motility ลบ, OF glucose ลบ, indole บวก

Species Maltose Note
Urease
Gelatin
Growth on
MAC

Bergeyella zoohelcum (6) 0 (r1a0p0id) 100 0 colony: sticky, tan and yellow
Weeksella virosa (87) 0 0 100 0 2120yade---.23d3lhla-eod0myrwae.8BymnisstAhmBti,onpmAtaltdahnptiieeanltaoamctgdoebeailrtcarooe omn rw l; io een n cst e :oi er l s;o : n m i e u s c o b ie d c o a m n de

VNaulmuebserasreinpperacreennttahgeesessoaffpteorsiotrivgea;nitshmosenaimn pesaraernethneusmesberersproefssetnrtaidneslateysetdedp.ositivity

ตารางที่ 5.6-9 การจำ� แนกเชื้อกลมุ่ oxidase บวก, motility ลบ, OF glucose ลบ, indole ลบ

บทที่
5Species
Growth on MAC Note
Arginine
Urease
Gelatinase
Nitrate reductase
Acetate

Haematobacter massiliensis (5) 80 100 100 0 0 100 mannitol 0%
100 mannitol (100)%
Haematobacter genomospecies1 (1) 100 100 100 0 0 0
100
Moraxella atlantae (5) 100 0 0 0 0 0 DNase +
75 poor growth on OF medium
Moraxella canis (5) 60 0 0 0 80 0
0
Moraxella catarrhalis (7) 0 0 0 0 100 100
ND produce flexirubin pigment
Moraxella lacunata (4) 0 0 0 100 100 ND produce flexirubin pigment
100 motility +67% (peritrichoust)
Moraxella lincolnii (2) 00000 100
71
Moraxella nonliquefaciens (15) 0 0 0 0 100 100

Moraxella osloensis (21) 50 0 0 0 24

Myroides odoratimimus (20) 100 ND 100 100 0

Myroides odoratus (4) 75 ND 100 100 0

Oligella ureolytica (3) 0 0 100 0 100

Oligella urethralis (6) 50 0 0 0 0

Psychrobacter phenylpyruvicus (7) 100 0 100 0 28

Psychrobacter pulmonis (5) (25) 0 0 0 100

NNVuaDlmu, enbsoertasrdeientpeperramcreeinnnettahdgeesessoaffpteorsiotrivgea;nitshmosenaimn pesaraernethneusmesberersproefssetnrtaidneslateysetdedp.ositivity

คูม่ ือการปฏิบตั ิงานแบคทีเรยี และรา

180 บทท่ี 5 การวินจิ ฉัยแบคทีเรยี กอ่ โรคกล่มต่างๆและเชือ้ ราทพ่ี บบ่อย

ตารางที่ 5.6-10 การจำ� แนกเช้ือกลมุ่ oxidase ลบ, motility บวก, OF glucose บวก

Species Oxidase
Glucose
No. polar flagella
Pyoverdin
Esculin
Maltose
Lactose
Mannitol
Gelatin
42 ºC
Lysine

Burkholderia cepacia complex* (211) V + >1 0 67 98 99 100 74 V V

Burkholderia gladioli (3) V + 1 0 0 0 0 100 100 - -

Brevundimonas vesicularis (94) 98 87 1-2 0 88 94 0 0 25 19 0

Pseudomonas aeruginosa (201) 99 97 1 65 0 <1 <1 70 82 100 0

Pseudomonas fluorescens (155) 97 100 >1 93 0 2 24 53 100 0 0

Pseudomonas luteola (34) 0 100 >1 0 100 100 3(24) 76(18) 61 94 0

Pseudomonas oryzihabitans (36) 0 100 1 0 0 97 14(22) 100 17 33 7

Stenotrophomonas maltophilia (228) 20 85 >2 0 39 100 60 0 93 48 93

*+NVcMluapilmnoouissebcitsateiBlravsirueseironfkpolhaperotrae9clrd0eesennttrrttoaiahaig1ences0sees0asp%oraaefcfopintaefoorscsniotoptrrimaivggieapnm;nlsee;itshxn-motapesrodenes,aiisbmntliuovpetwesaor,afneowrneriterh0noaeunktsom--ecps1boo0enrser%itstapiivrooneeffisnseosgtntxrrtaimadidinaneessdslea;itaeyVtseeit,esdetp.d,poT.sosSosimtIii,tviemveisatfpynoeyrc1ise1tsrataoirne8s9op%xroiddoaufscseetrn a eaignbasr.tiigvhetaynedllmowosptigment.

ค่มู อื การปฏบิ ัติงานแบคทีเรียและรา

บทท่ี 5 การวินจิ ฉยั แบคทเี รยี ก่อโรคกลม่ ตา่ งๆและเช้อื ราที่พบบอ่ ย 181

ตารางท่ี 5.6-11 การจ�ำแนกเชื้อกลุ่ม oxidase ลบ, motility ลบ , OF glucose บวก/ลบ

Species Acidification of D-Glucose
Gelatinase
Hemolysis of sheep blood
Growth at 37 °C
Growth at 41 °C
Growth at 44 °C
Simmons Citrate
Malonate

A ccionmetpolbeaxc t(e7r0c)a l(cDoNacAetigcruosu-pba1u,2m,a3n,nTiiU13) + - - + V1 V2 + V

Acinetobacter haemolyticus (21) (DNA group 4) V + + + V - V -

Acinetobacter radioresistens (22) (DNA group 12) - - - + V - - +

A c(DinNetAobgarcoteurpl8w,o9f,fiTi U(2165)) V- -V - -V-

Acinetobacter junii (21) (DNA group 5) - -V+V-V-

Acinetobacter schindleri (22) - - -++ -V- 5บทท่ี

Acinetobacter parvus (14) - --+ - -- -

Acinetobacter ursingii (29) - --+ - -+-

Acinetobacter johnsonii (20) (DNA group 7) - - - - - - +V

Acinetobacter beijerinckii (15) - V++ - - ++

Acinetobacter bereziniae (16) (DNA group 10) V3 - - + - - + -

Acinetobacter guillouiae (17) (DNA group 11) - - - - - - + V

Acinetobacter gyllenbergii (9) - +++ - - +V

12No3 fTTPusoyymtsppribaiitcceiinvaarssllillt;yyybV,enp8,toew8pgs%oieatseti.iivnvteievpoeoanrnfleolynyrtf1fhoo1errsAteAos..8bac9ara%uelcmtoohaafencsnenttiruiiacmiaunnsbsd.esrmtsraooisnftsssttrraaiinnss tested. + positive for 90 to 100% of strains; - positive for 0 to 10%
of genomic species 13TU.

ค่มู ือการปฏบิ ัตงิ านแบคทเี รียและรา