БЗДХ-ын хамшинжийн оношилгоо

Хэрэв доорхи зүйлс илэрч БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
байвал:  Эцэст нь үтрээнээс хэвийн бус ялгадас гарч

• Сарын тэмдэг, ирэхгүй байгаа эсэхийг шалгах ѐстой.

өөрчлөгдсөн эсэх Энэ шийдвэрийн нүдэнд өвчтөнд зайлшгүй үзэж
• Саяхан төрсөн, үр тодруулах шинж тэмдэгүүдийг тусгасан байна.
Хэрэв үзлэг болон өвчтөний өгүүлэлд эдгээр шинж
хөндүүлсэн эсэх, зулбалт тэмдгийн аль нэг нь байвал доод талын илгээх гэсэн
• Хэвлийн гялтангийн цочрол, нүд рүү шилжинэ.
Хэрэв өвчтөнд эдгээр шинж тэмдгүүд байхгүй бол
булчингийн чангарал бий баруун талд байрлах шийдвэрийн нүд рүү очино.
эсэх
• Үтрээнээс цус алдах
• Хэвлийн доод хэсэгт ямар
нэгэн цуллаг зүйл тэмтрэгдэх

Энэ үйл ажиллагааны нүд нь хүнд байдалтай

Эх барих, эмэгтэйчүүдийн өвчтөнүүд(жирэмслэлтийн хүндрэлүүд, хэвлийн
эмч болон мэс заслын эмч гялтангийн үрэвсэл, умайн хоолой-өндгөвчийн

рүү илгээх буглаа)-ийн зохих эмчилгээг яаралтай хийлгэхээр
Хэрэв шаардлагатай бол эмэгтэйчүүдийн эмчийн зөвлөгөө авах, эсвэл мэс
заслын эмчилгээ хийх боломжтой мэргэжлийн
сэхээн байгууллагууд руу илгээхийг зөвлөнө.
амьдруулах/resuscitatory/

арга хэмжээ авах

о

Үтрээнээс ялгадас гарах, Энэ шийдвэрийн нүдсв нь өвчтөнд хэвлийн доод
хэсгээр хөндүүрлэх, үтррээнээс ялгадас гарах, үзлэг
хэвлийн доод хэсгээр хийхэд өвдөх зэрэг шоинж тэмдэг байгаа эсэхийг
чангарах, умайн хүзүүг л
дарахад өвдөх шинжүүд танаас асууна.

байна уу?  Хэрэв дэбэарйхрилашх инажаолрцтгэимйднэг илэрч байвал доод
хэсэгт хөндийн үрэвсэлт

өвчин(АҮӨ) гэж эмгчилнэ гэсэн нүд рүү очино.
 Хоасчэуирухэсвабнүагбүдайаррубауоанлнтөьаөлрхо,ыхэнбруэшсваидөйөдөрввэчяриминайрнбаннйэүнгдаэннууүө?двчгрэиүжнү

байвал тохирох аргза хэмжээ авах гэсэн нүд рүү
шилжинэ.
є
в

л
Энэ нүд нь АҮӨ гэж эємчлэхийг зөвлөнө. АҮӨ гэж
гнээмяднчгглиаэйахргдмээаүрүтсзагажэггбдосхэлүнойхтгэхүнлгєєай,л. дхвлаармыигд
АҮӨ гэж эмчилнэ, 3 хоногийн ба агааргүйтэн
дараа дахин үзүүлнэ хамтад эмчилнэ

Өвчтөн 3 хоногийн даоєраа буцаж ирэх болон эмээ
бүрэн гүйцэд дуустал вгуух нь маш чухал болохыг
өвчтөнд ойлгуулахыг сарсхєнуулна.

 оБ
Өвчтөн буцаж ирэхэлэд нь дахин өвчний түүх
оуүулз?глоэххгэ,рхзэөиввйслнаБглэовэглөэйг.жөөӨирвөсчгатөннхибйгоэлсбээинреүидүйолномдэбнтаадйлидыйаннл
Сайжирсан уу? цуглуулж,
сайжирсан
боловсрол

нүд рүү шилжинэ. Холч эрэв сайжираагүй байвал,
хг
Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгуул,эс лага
ву
зчр
єт

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
яаралтай эмэгтэйчүүдийн эмч рүү илгээнэ. Шинж
тэмдэг арилтал эмээ гүйцэд бүрэн ууж дуусгахын ач
холбогдлыг өвчтөнд ойлгуулах хэрэгтэй.

Эмчилгээг дуустал Өвчтөнд эрүүл мэндийн боловсрол олгох, зөвлөгөө

үргэлжлүүлж хийх өгөх, бэлгэвч хэрэглэхийг дэмжих, хэрэв боломжтой
 Эрүүл мэндийн бол тэдэнд бэлгэвч өгөх, ХДХВ-ийн халдварын
талаар зөвлөгөө өгч, боломжтой бол шинжилгээ
боловсрол олгох, өгөхийг санал болгохыг энэ нүд танд зөвлөнө.
зєвлєгєє єгєх

 Бэлгэвч сурталчлах,

хангах

 ХДХВ-ийн халдварын

талаар зєвлєгєє єгч,

боломжтой бол

шинжилгээ єгєхийг

санал болгох

л

о

Өвчтөнийг илгээх нХьэрсэавйжөврчатаөгүнйүзблаэйгвталбврсуяцааржалитраэйхэүмеээгртэбйичеүиүйднийбанйэдмачл
рүү илгээнэ.
о

л
л

оо
Аарцгийн хөндийн эрхтэний үрэвсэлт өвчтэй(хүндэлврсэн) өвчтөнүүдийг доорхи
гс
тохиолдолд эмнэлэгт хэвтүүлж эмчилнэ. авах ор (мухар олгойн үрэвсэл,
 Онош тодорхойгүй
 Мэс заслын яаралтай арга хэмжээ шаардла,хглоатай

умайн гадуурх жирэмслэлт) зо

 Аарцгийн хөндийн буглаа гэж таамаглаж буй үед твєглохиолдол
 Амбулаториор арга хэмжээ авах боломжгүй хүнд

 Жирэмсэн байх ло
хэрэглэж буй эмүүдэд тэсвэр үүссгєх,эн
 Амбулаториор хаиайрсцэгнийэмнчихлөгнэдэиүйрндүүнргэүвйсэтлотхиөовлчдєєтзєоэлй буюу хэрэглэх боломжгүй
тохиолдол єв бүх өвчтнүүдийг хэвтэн
гл
 Амбулаториор єє
Ихэнх судлаачид хг
 Бє
эмчлүүлэх шаардлагатай гэж зөвлөдөг. эє

5. ТӨМСӨГ ХАВДАХ ХАМШИНЖ лгє
эг
дүарйэввасрэлүирйэнвснэожцтгоэймтхэүхнднрьэлчвзиєхБайгнхнүэйгтэюн мб.оЭлоннэ
Төмсөг болон төмсөгний хламидийн
гаралтай шээсний сувгийн үед төмсөг
болон төмсөгний дайвар хавдаж, тэмтэрэхэд халуун, машсэхөндүүр өвчтэй болно. Хэрэв
бТцүрүаөггрмүэсайнөлдгдгэаүлхлйдагцвлүдэийдай,хншүбшриомалдлоэүтгннгдтаөээалвйнгдүөбэйхом,лчшдзиаоилргнги.жэмэ тххэиэмсйдэхэгггтүийхлорблэобхлогнүчьрэбэдвэсэллэгриирулатлгэвчййсннолзуиалмгмдааоаарнс
үүссэн нэвчдэс нь
сорвиждог. Энэ нь

бус, халдварын бус

шалтгаантай байж болохыг анхаарах хэрэгтэй. ч
Халдварын бус шалтгаануудад гэмтэл авах, төмсөг эргэхлабсуолон хавдрууд орно.
Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгуухрллага
,т
а

хл

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
БЗДХ-т өртөх эрсдэлгүй 35-аас дээш насныхан болон өсвөр насны хөвгүүдийн дунд
бусад халдварт өвчин тохиолдож болохыг үгүйсгэх аргагүй.

Өвчтөн төмсөг хавдаж, өвдөнө
гэж зовиурлана.

Євчний түүх цуглуулж, үзлэг
хийх

Төмсөг хавдсан уу? /Өвчин үгүй  Өвчтөнг тайвшруулж эрүүл
эмзэглэлтэй юу/ мэндийн боловсрол олгох

тийм  Шаардлагатай бол өвчин
намдаагч хэрэглэх
Гэмтэлээс болж төмсөг үгүй
өргөгдөж, эргэсэн үү?  Бэлгэвч хэрэглэхийг дэмжих,
хангах
тийм
Мэс заслын эмч рүү илгээх  ХДХВ-ийн халдварын талаар
ярилцах, боломжтой бол
шинжилгээ өгөхийг санал
болгох

Заг хүйтэн, хламидийн халдвар
гэж эмчлэх
 Эрүүл мэндийн боловсрол олгох,

зєвлєгєє єгєх
 Бэлгэвч сурталчлах, хангах
 Хавьтагчийг илрүүлж, эмчлэх
 ХДХВ-ийн халдварын талаар

зєвлєгєє єгч, боломжтой бол
шинжилгээ єгєхийг санал болгох
 7 хоног ажиглах, шаардлагатай
бол долоо хоногоос өмнө ирэх



Өвчний түүх цуглуулж, үзлэг Энэ нүд нь танаас төмсөг хавдаж, хөндүүрлэж
хийх өвдөнө гэсэн зовиуртай өвчтөнд өвчний түүх
цуглуулж, үзлэг хийхийг асууна. Өвчний түүх
цуглуулах үед өвчтөнөөс дараах өвөрмөц хоѐр
асуултыг асуух нь чухал.

 Төмсөг болон төмсөгний дайврын орчим ямар
нэг гэмтэл авч байсан уу?

 Сүүлийн 6 долоон хоногт БЗДХ авч байсан уу?
Өвчтөнд үзлэг хийх үед анхаарах зүйл:
1. Хуйхнаг болон төмсөгийг тэмтэрч, ямар нэгэн
өвдөлт хөндүүр байгаа эсэхийг тодруулж, хоѐр
талын төмсөгийг харьцуулна.
2. Төмсөгний байрлал зөв эсэх, төмсөг өргөгдсөн,
эргэсэн эсэхийг тэмтэрч шалгана. Хэрэв дээрхи
шинж тэмдэгүүд байвал төмсөг эргэснийг гэрчилнэ.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага



Төмсөг хавдсан уу? БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
/Өвчин эмзэглэлтэй 3. Хуйхнагийн арьс гэмтэх нь ямар нэгэн гэмтэл
гэмтэл авсан байж болзошгүйг заадаг учраас
юу/ хуйхнагийн арьсанд гэмтлийн шинж байна уу?
4. Шээсний сувгаас ялгадас гарч байна уу? Хэрэв
ялгадас гараагүй бол шээсний сувгийг өвчтөнөөр
өөрөөр нь шахуулж үзнэ.
5. Бусад БЗДХ буюу бэлгийн шархлаа байгаа
эсэхийг тодруулах шаардлагатай.
6. Цавины орчим хавдсан овгор зүйл байна уу?
Өвчтний хэвлийн дотоод даралт ихсэхэд овгор
зүйлийн хэмжээ нь томорч байна уу? Энэ нь
ихэвчлэн цавины ивэрхий байдаг ба мэс заслын эмч
рүү илгээх шаардлагатай.

Энэ шийдвэрийн нүд нь төмсөг хавдсан болон
эмзэглэлтэй эсэхийг асууна.
 Хэрэв өвчний түүх цуглуулж , үзлэг хийхэд

төмсөг хавдаагүй бол баруун талд орших эрүүл
мэндийн боловсрол олгох гэсэн нүд рүү очино.
 Хэрэв төмсөг хавдсан болон эмзэглэлтэй бол
доод талд байрлах шийдвэр гаргах нүд рүү
шилжинэ.

 Өвчтнийг тайвшруулж Энэ нүд нь танаас төмсөг хавдсан шинж тэмдэг
эрүүл мэндийн боловсрол
болон өөр ямар нэгэн БЗДХ илрүүлээгүй
олгох, зєвлєгєє єгєх

 Шаардлагатай бол өвчин тохиолдолд өвчтөнийг тайвшруулж, эрүүл мэндийн
намдаагч хэрэглэх боловсрол олгох, бэлгэвч хэрэглэхийг дэмжих,
хэрэв боломжтой бол тэдэнд бэлгэвч өгөхийг
 Бэлгэвч хэрэглэхийг зөвлөнө.
дэмжих, хангах

 ХДХВ-ийн халдварын

талаарзєвлєгєє єгч,

боломжтой бол

шинжилгээ єгєхийг

санал болгох

л

о

Хэрэв өвчтний төмсөгв хавдаж, хөндүүр өвчтэй бол
энрүгдэснэросьнтаэнсаваэслямөарргөнгэдгсэөннгээмстэлхииййнг
Гэмтэлээс болж энэ шийдвэрийн
төмсөг өргөгдөж, улмаас төмсөг л
асууна.
эргэсэн үү?
 Хэрэв дээрхи шинж тэмдэг илэрсэн эсвэл та
өвчтөнг цавины ивоэрхийтэй гэж үзвэл яаралтай
мэс заслын эмч рүүлг илгээнэ.

о

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгуух,ллага

з
є

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

 Хэрэв төмсөг хавдах, хөндүүрлэх нь өөр
шалтгаантай биш бол өвчтнийг эмчлэх гэсэн
баруун талын үйл ажилллагааны нүд рүү
шилжинэ.

Заг хүйтэн, хламидийн Энэ үйл ажиллагааны нүд нь заг хүйтэн, хламидийн
халдвар гэж эмчлэх халдвар гэж эмчлэхийг танд зөвлөх ба мөн түүнчлэн
тухайн өвчтөнд сургалт явуулж, бэлгэвч
 Эрүүл мэндийн боловсрол хэрэглэхийг сургах, бэлгэвчээр хангах болон ХДХВ-
олгох, зєвлєгєє єгєх ийн халдварын талаар зөвлөгөө өгч, боломжтой бол
шинжилгээ өгөхийг санал болгох, хавьтагчийг
 Бэлгэвч сурталчлах, илрүүлж, эмчлэхийн ач холбогдлыг тайлбарлаж
хангах өгөхийг сануулна.

 ХДХВ-ийн халдварын Б
о
талаарзєвлєгєє єгч, л
боломжтой бол шинжилгээ о
єгєхийг санал болгох в
с
 Хавьтагчийг илрүүлж, р
эмчлэх о
л
 Долоо хоног ажиглдах,
шаардлагатай бол долоо
хоногоос өмнө буцаж
ирэхийг зөвлөх

о
л
г
о
х
,

з
є
в
л
є
г
є
є

є
г
є
х

Б
э
л
г
э
в
ч

с
у

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгуурллага

т
а
л

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
6. ЦАВИНЫ БУЛЧИРХАЙ ТОМРОХ ХАМШИНЖ

Цавины орчим булчирхай томорч, өвдөх шинж илрэх ба зарим тохиолдолд
бамбалзан зөөлөрч, гадагшаа хагаран улмаар шарх үүсгэдэг. Зөөлөн яр өвчин болон
бэлэгсийн 4 дэхь өвчин буюу лимфогрануламатоз өвчний үед ихэвчлэн цавины
булчирхай томордог. Зөөлөн яр өвчний үед ихэнх тохиолдолд бэлэг эрхтэн дээр
байрласан шарх нүдэнд харагдахуйц газар байрладаг учир энэ тохиолдолд бэлгийн
шархлаа хамшинжийн бүдүүвчийг ашиглан эмчилж болно. Бэлгийн замын
халдвараас гадна бусад эрхтэн тогтолцооны эмгэгийн үед тунгалагийн булчирхай
томордогийг санах хэрэгтэй.

Өвчтөн цавины булчирхай
томорч хавдсан гэж
зовиурлана.

Євчний түүх цуглуулж,  Эрүүл мэндийн
үзлэг хийх боловсрол
олгох, зөвлөгөө
Цавины булчирхай үгүй Бэлгийн замын өөр үгүй өгөх
томорсон уу? халдвар байна уу?
 Бэлгэвч
тийм тийм сурталчлах,
хангах
Тохирох бүдүүвчийг
ашигла  ХДХВ-ийн
халдварын
Шархлаа байна уу? үгүй Лимфогрануломатоз ба зөөлөн яр талаар зөвлөгөө
гэж эмчлэх өгч, хэрэв
тийм боломжтой бол
 Хэрэв бамбалзах шинж илэрч шинжилгээ
Бэлгийн шархлаа бүдүүвч байвал соруулах өгөхийг санал
ашиглах болгох
 Эмчилгээ гүйцэд хийлгэхийг
ойлгуулж, сургалт явуулах, Б
эрсдлийг бууруулах зєвлєгєє о
єгєх л
о
 Хавьтагчийг илрүүлж, эмчлэх в
с
 Бэлгэвч сурталчлах, хангах р
о
 ХДХВ-ийн халдварын талаар л

зєвлєгєє єгч, хэрэв боломжтой
бол шинжилгээ єгєхийг санал
болгох

 7 хоногийн дараа буцаж ирэхийг
зөвлөн, сайжирч байвал
эмчилгээг үргэлжлүүлэх,
сайжраагүй бол дараагийн
шатны эмнэлэгт илгээх

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

Өвчний түүх цуглуулж, үзлэг БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
хийх Энэ нүд нь танаас өвчний түүх цуглуулж, үзлэг
хийхийг санал болгоно. Өвчний түүх цуглуулах үед
Цавины булчирхай өвчтөнөөс дараах гурван асуултыг асууна.
томорсон уу?  Цавины орчим өвчтэй, хөндүүр байна уу?
 Бэлэг эрхтэн орчим шарх байна уу? эсвэл Бэлэг
Бэлгийн замын өөр
халдвар байна уу? эрхтэн орчим саяхан шарх гарсан уу?
 Өвчтний биеийн аль нэг хэсэгт булчирхай

томорсон уу?
Өвчтөнд үзлэг хийх үед үнэхээр цавины булчирхай
хавдаж томорсон эсвэл ердийн тунгалгийн
зангилааны томролт эсвэл өөр ямар нэгэн эмгэгээс
шалтгаалж биеийн бусад хэсэгт тунгалгийн
зангилаанууд томорсон эсэхийг тодруулахыг хичээх
хэрэгтэй. Хавдаж томорсон цавины булчирхай нь
тэмтрэхэд халуун, хөндүүр, өвчтэй байх бөгөөд
зарим тохиолдолд бамбалзах шинж илэрч болно.
Эдгээр нь нэг том эсвэл олон жижиг хэмжээтэй
булчирхайнууд хоорондоо нийлсэн байж болно.
Заримдаа цавины булчирхай төвөөсөө зөөлрөн,
бамбалзаж, улмаар гадагш нүх гарган цоорч, идээ
гадагшилдаг.
Хэрэв цавины булчирхай томорсон бол бэлэг эрхтэн
орчим шарх байгаа эсэхийг үзнэ.
 Эрэгтэйчүүдэд үзлэг хийхдээ тээрхийн арьс нь

хэвийн үед бэлэг эрхтэний толгой хэсгийг
бүрхэж байдаг гэдгийг мартаж болохгүй. Хэрэв
тээрхийн арьс хавдсаны улмаас шамрахгүй
байгаа бол шарх гарсан байж магадгүй. Хэрэв
шарх гарсан бол тохирох хамшинжийн
бүдүүвчийг хэрэглэнэ.
 Эмэгтэйчүүдийн гадна бэлэг эрхтэний арьсыг
үзнэ. Өвчтнөөр өөрөөр нь бэлгийн уруулуудыг
хоѐр тийш нь татуулж салст бүрхэвч дээр
шархлаа гарсан эсэхийг үзэж болно.

Энэ нүд нь цавины булчирхай томорсон эсэхийг
асууна.
 Хэрэв цавины булчирхай томорсон бол доод

талд байрлах шархлаа байна уу? гэсэн асуулт
бүхий шийдвэр гаргах нүд рүү шилжинэ.
 Хэрэв үгүй бол баруун талд орших бэлгийн
замын өөр халдвар байна уу? гэсэн нүд рүү
очино.

Энэ нүд нь танаас үтрээ ба умайн хүзүүний ялгадас
болон хэвлийн доод хэсгээр өвдөх зэрэг бэлгийн
замын өөр өвчин байгаа эсэхийг асууна.
 Хэрэв бэлгийн замын өөр өвчин илэрвэл тохирох

хамшинжийн бүдүүвчийг хэрэглэнэ.
 Хэрэв үгүй бол эрүүл мэндийн боловсрол олгож,

зөвлөгөө өгөх, бэлгэвч хэрэглэхийг дэмжих,

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

Шархлаа байна уу? БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
хэрэв боломжтой бол тэдэнд бэлгэвч өгөхийг
зөвлөнө.

Энэ нүд нь шархлаа байгаа эсэхийг асууна.
 Хэрэв шархлаа байвал доод талд байрлах

бэлгийн шархлаа хамшинжийн бүдүүвчийг
ашигла гэсэн үйл ажиллагааны нүд рүү
шилжинэ.
 Хэрэв цавины булчирхай томорсон бол баруун
талд байрлах үйл ажиллагааны нүд рүү очино.

Энэ үйл ажиллагааны нүд нь зөвхөн цавины

булчирхай томорсон, шархлаа гараагүй үед

лимфогрануломатоз ба зөөлөн яр гэж эмчлэхийг

Лимфогрануламатоз ба зөөлө яр зөвлөнө. Хэрэв Цавины булчирхай төвөөсөө
гэж эмчлэх зөөлрөн бамбалзах шинж илэрч байвал эрүүл

 Хэрэв бамбалзах шинж илэрч арьстай хэс.эгт хатгалт хийж соруулна. Тунгалгийн
байвал соруулах зангилаанд зүслэг хийх, гуурс тавих, хөхүүлэх зэрэг
нь эдгэрэлтийг удаашруулдаг тул хэрэглэхийг
 Эмчилгээ гүйцэд хийлгэх зөвлөдөггүй. Өвчтөнд эмчилгээ гүйцэд хийлгэх
болон эрсдлийг бууруулах болон эрсдлийг бууруулах талаар сургалт явуулж,
талаар сургалт явуулж, бэлгэвч хэрэглэхийг сургах, бэлгэвчээр хангах
зєвлєгєє єгєх

 Хавьтагчийг илрүүлж, эмчлэх

 Бэлгэвч сурталчлах, хангах болон ХДХВ-ын халдварын тухай зөвлөгөө өгч,

 ХДХВ-ийн халдварын боломжтой бол шинжилгээ өгөхийг санал болгох,

талаар зєвлєгєє єгч, хавьтагчийг илрүүлж, эмчлэхийн ач холбогдлыг
тайлбарлаж өгөхийг сануулна. Долоо хоногийн
боломжтой бол шинжилгээ дараа дахин ирэхийг зөвлөх ба сайжирч байвал
єгєхийг санал болгох эмчилгээг үргэлжлүүлэх, хэрэв сайжраагүй бол
буцаж ирэхийг сануулж, энэ тохиолдолд өвчтнийг
 7 хоногийн дараа буцаж
ирэхийг зөвлөн, сайжирч
байвал эмчилгээг

үргэлжлүүлэх, сайжраагүй нарийн мэргэжлийн эмч рүү илгээнэ.

бол дараагий шатны эмнэлэгт

илгээх

Б

о

л

о

в

7.НЯРАЙН НҮДНИЙ САЛСТЫН ҮРЭВСЭЛ ХАс МШИНЖ

Нярайн нүдний салстын үрэвсэл(ophthalmia neonaроtorum) нь төрсний дараа 1 сарын
дотор нүдний салстын идээт үрэвсэлээр илэлрнэ. Нярайн нүдний салстын
үрэвсэлийн гол шалтгаан нь заг хүйтэн ба хламидийн халдвар байдаг. Гэхдээ заг
хүйтэн өвчний улмаас нүд сохрох аюулд хүргэх ньоилүү байдаг.
нХьөгжзаигжхбүуййтэонр,ну1у5д-а3д5%нярнаьйнхнлүадмниидйийсналсхтаылндвүаррэылговнслишйанлтнгиайатнтттоахйиобладйлдыанг
20-75%
байна.

Төрсний дараа ихэвчлэн 2-3 дахь хоногоос нярай ххүүхдийн зовхи улайж хавагнаж,
их хэмжээний идээт ялгадас гарна.
,

1 сараас дээш хоногтой нярай нүдний салстын үрэвсэлээр өвчлөх нь ихэвчлэн
з
БЗДХ-ын бус шалтгаантай байдаг. є

Нярайн нүдний салстын үрэвсэлээс сэргийлэх в
л

Төрөх газруудад заг хүйтний гаралтай нярайєн нүдний салстын үрэвслийн
урьдчилан сэргийлэлт хийх ѐстой. Доор бичсэнг урьдчилан сэргийлэх эмчилгээг
є
төрсөн бүх нярайд хийнэ. є

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага
є

г

є

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
 Нярайг төрөнгүүт хоѐр нүдийг нь хуурай хөвөнгөөр болгоомжтой арчиж

цэвэрлэнэ.
 1%-ын тетрациклины түрхлэг нүдэнд түрхэх эсвэл 1%-ын силвер нитратын

усан уусмал нүдэнд дусаана.
 Төрсний дараа нярайн нүдний зовхи маш хурдан хавдаж, нээхэд хүндрэлтэй

болдогийг санах хэрэгтэй. Иймээс нүдний тосыг зовхин дээр нь биш нүдний
зовхийг нээж, зовхины хүүдийний доод хэсэгт түрхэнэ.

Хэрэв 1 сараас доош хоногтой нярайн нүдний салст хавдаж улайн, идээ гарч байгаа
бол доорхи хамшинжийн бүдүүвчийг ашиглана.

Зовиур: Нүднээс ялгадас
гарах

Євчний түүх цуглуулж,
үзлэг хийх

Нэг эсвэл хоѐр нүдний үгүй  Эхийг тайвшруулах
зовхи хавдаж, идээт
 Хэрэв шаардлагатай бол буцаж
ялгадас ихээр гарч байна ирэхийг зөвлөх
уу?

тийм

Заг хүйтэн ба хламидийн халдвар
гэж эмчлэх
Эх болон түүний бэлгийн
хавьтагчийг заг хүйтэн ба хламидийн
халдвар гэж эмчлэх
 Эхэд эрүүл мэндийн боловсрол

олгох
 Эхэд зөвлөгөө өгөх
 3 хоногийн дараа буцаж ирэхийг

зөвлөх

Сайжирсан уу? үгүй Илгээх

тийм с
р
Эмчилгээг дуустал о
үргэлжлүүлэх л

Эхийг тайвшруулах о
л
Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага г
о
х
,

з
є
в

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

Өвчний түүх цуглуулж, үзлэг Энэ нүд нь хүүхдийн эхээс өвчний түүх цуглуулах,
хийх нярайд үзлэг хийхийг хүснэ. Хүүхдийн эхээс өөрт
нь болон бэлгийн хавьтагчид нь БЗДХ-ын ямар
Нэг эсвэл хоѐр нүдний нэгэн шинж тэмдэг илэрч байгаа эсэхийг асууна.
зовхи хавдаж, идээт Нярайд үзлэг хийхдээ ялангуяа нүднээс нь идээт
ялгадас ихээр гарч ялгадас гарч байгаа эсэхийг үзнэ. Хүүхдийн хоѐр
байна уу? нүдний зовхи нь хавдсан ихэвчлэн аниастай байна.
Хүүхдийн нүдний зовхийг доош татаж үзэх буюу
дарахад зовхины доороос идээ урсан гарна.

 Хэрэв нэг эсвэл хоѐр нүд хавдаж, идээт ялгадас
гарч байгаа бол доод талын эмчилгээ гэсэн нүд
рүү шилжинэ.

 Хэрэв нүдний салстын үрэвсэл нотлогдоогүй бол
эхийг тайвшруулна. Харин шинж тэмдэг хэвээр
бол дахин ирж хүүхдээ үзүүлэхийг зөвлөнө.

Заг хүйтэн, хламидийн Хэрэв нүдний салстын идээт үрэвсэл нярайд
халдвар гэж эмчлэх
 Эхэд эрүүл мэндийн илэрсэн бол хүүхэд болон түүний эхийг бэлгийн

боловсрол олгох хавьтагчийн хамт заг хүйтэн ба хламидийн халдвар
 Эхэд зөвлөгөө өгөх
 3 хоногийн дараа буцаж гэж эмчилнэ. Эхэд нь БЗДХ-ын дамжих зам, нярайн

ирэхийг зөвлөх халдвар, уг халдварын хүндрэл, нярайн нүдийг

Сайжирсан уу? хэрхэн цэвэрлэх болон эмчилгээг дагаж мөрдөх

талаар эрүүл мэндийн сургалт явуулна. Мөн эхэд
зхсөэарвлглдиөвйгаөлрөэхавөзагохчр,илэргносүдодрлэолоБээгсмэмчхитээлжргхэээннхиайрзаааүйгрлүсйхдиүйнбхголхотяухнхоааохйс,
шаардлагатай бол эмвчилгээг өөрчлөх үүднээс 3

хоногийн дараа буцажсирэхийг хүснэ.

р

Эх хүүхдээ үүззүлүэглэххиэлойэнрэ. дахин ирэхэд, хүүхдийн
нүдэнд дахин

 Хэрэв хүүхдийн онүд сайжирсан бол, эхийг
тайвшруулах бла эмчилгээг дуустал
 Хүрэгрээлвжслаүйүжлрэхааигйүгйзгохбөволлөхнүөү.хдийн нүдний эмч рүү
илгээнэ.
,

з
є
в
л
є
г
є
є

є

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгуугллага

є
х

Б

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

Тойм

Анхаарах зүйл: Энэ модуль Энэ модулиар та БЗДХ-ыг хамшинжээр оношлох ба эмчлэх
аргыг хэрхэн ашиглах талаар суралцаж, шаардлагатай бүх
дахь бүдүүвчүүд нь ДЭМБ- мэдээллийг авлаа.
4-р модуль маш олон зүйлийн мэдээлэл агуулсан бөгөөд та
аас боловсруулсан одоо уншсан зүйлээ дадал болгох хэрэгтэй болж байна.
Дараагийн хэсэгт суралцаж олж мэдсэн зүйлээ ойлгоход
бүдүүвчүүд юм. Улс орны тус болох асуулт хариултууд, үйл ажиллагааны төлөвлөгөө
болон үйл ажиллагаануудыг багтаасан байна.
өөрсдийн боловсруулан Эдгээр асуултуудын зорилго нь бүдүүвчүүдийн өвөрмөц
зүйлсийг тогтоож, ойлгоход танд туслана. Тохиолдол
гаргасан бүдүүвчүүд нь судалгаан дээр ажиллаж дадлага хийх нь сурч мэдсэн
зүйлээ шалгах боломжийг олгоно. Асуултууд дээр
тухайн орны БЗДХ-ын ажиллаж, өөрийн хариултуудыг бид нартай хамт шалгаж
болно. Бүдүүвч бүрийн өвөрмөц онцлогийгн ярилцах.
тохиолдол болон Үйл ажиллагааны төлөвлөгөөнд та бүхэн өөрсдийн үйл
ажилллагаандаа буюу ажлын байранд хэрэглэх боломжтой
тархалтын байдалд бүдүүвчүүдийг хэрхэн боловсруулах талаар хэрэг болохуйц
зарим саналуудыг багтаасан болно.
үндэслэн гаргасан байдаг Хэрэв та бүхэн хамшинж тус бүрт тохирох эмчилгээний
үр дүнтэй эмүүдийг олж тогтоогоогүй бол энэ үйл
учраас хэрэв өөрийн орны ажиллагааг гүйцэтгэн эдгээр эмүүдийг тогтоох болно.
Эцэст нь, ямар нэгэн болон энэ модульд үзсэн хичээлтэй
боловсруулсан холбоотой асуултууд байвал багш болон бусад
оролцогсодтой харилцан ярилцаж, дор тэмдэглэнэ үү!
бүдүүвчүүдийг хэрэглэх

нь илүү үр дүнтэй байдаг.

Үйл ажиллагаа 2

Миний сонирхсон болон хичээлтэй холбоотой асуултууд

......................................................................................................................................................

......................................................................................................................................................

.........................................................................................................

Өөрийгөө сорих асуултууд
1. Ямар үед үтрээний ялгадасыг хэвийн гэж үзэх вэ?

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

2. Эрсдэлт хүчин зүйлсийг үнэлэх нь аль хамшинжид илүү ач холбогдолтой вэ?

3. Та төмсөг хавдсан гэсэн зовиуртай өвчтөнөөс өвчний түүх цуглуулах үед ямар
хоѐр өвөрмөц асуултыг асуух ѐстой вэ?

4. Та төмсөг хавдсан гэсэн зовиуртай өвчтөнд үзлэг хийхдээ ямар зургаан шинж
тэмдгийг анхаарах ѐстой вэ?

5. Цавины булчирхай хавдах нь цавины тунгалгийн зангилаа цочихоос ямар
ялгаатай вэ?

Хэрэв танд зөвлөмж

болгож байгаа

6. Дараагийн хуудсанд бүдүүвч хэрэглэх дадлага хийхэд эмүүдийн жагсаалт
тус болох товч жишээнүүд байгаа бөгөөд тохиолдлын байгаа бол та ямар
жишээний түүх бүр ямар бүдүүвч хэрэглэхийг шийдэхэд эмүүдийг нь
туслах ба дараа нь үйлчлүүлэгчээс өвчний түүх хэрэглэж болохыг
цуглуулж, үзлэг хийхэд юу тохиолдсоныг уншина уу? тэмдэглэнэ үү!
Дараа нь бид танаас үйлчлүүлэгчийг хэрхэн эмчилж Дараа нь өөрсдийн
болохыг асууна. гаргасан зүйлээ
а/ Maндах 15 настай, томоохон хотын ядуусын хороололд багшаасаа асууна уу?
амьдардаг. Түүний төмсөг хавдаж, бөөлжис нь цутгаж
байсан учир дүүргийн эмнэлэгт хандсан байна.
-Та ямар бүдүүвч хэрэглэх вэ?

б/ Гэрэл төрөөд 4 хонож байгаа нярай хүүхдээ эмнэлэг
дээр авчирсан бөгөөд хүүхдийн баруун талын нүд хавдсан ба хоѐр нүднээс нь
идээ гарч байсан байна.(баруун талын нүд зүүнталын нүднээс илүү их идээ гарч
байв.)
-Та ямар бүдүүвч хэрэглэх вэ?

-Хэнд, ямар эмчилгээ санал болгож байна вэ?

в/ Уран, 22 настай, жирэмслэлтээс хамгаалах эм уудаг тул хяналтандаа
үзүүлэхээр гэр бүл төлөвлөлтийн кабинетад ирсэн. Тэрээр сүүлийн дөрөв
хоногийн турш үтрээнээс шар өнгийн ялгадас гарч, загатнаж байна гэж ярилаа.
-Та ямар бүдүүвч хэрэглэх вэ?
Уран, хэвлийгээр өвдөөгүй, шээхэд хорсоогүй гэж хэлж байгаа бөгөөд түүний
сарын тэмдэг 2 долоо хоногийн өмнө хэвийн ирээд өнгөрсөн гэнэ. Тэр долоо
хоногийн өмнө хуучин найзтай бэлгийн хавьталд орсноо нуугаагүй бөгөөд

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
жирэмслэлтээс хамгаалах эм ууж байгаа учраас тэр үед бэлгэвч хэрэглээгүй
байна. Найз залуутайгаа сарын өмнө бэлгийн хавьталд орсон бөгөөд одоогоор
найз залуу нь хот руу явсан эзгүй байгаа гэж байлаа.
-Уранд ямар эмчилгээ хийх вэ?

г/ Оргил 18 настай, ажилчин, өчигдрөөс шээсний сувгаас ялгадас гарч байна
гэсэн зовиуртай эмнэлэгт хандсан.
-Та ямар бүдүүвч хэрэглэх вэ?

Үзэхэд шээсний сувгаас ялгадас гараагүй, шээсний сувгийг шахахад юу ч
гараагүй. Харин бэлэг эрхтэн дээр нь шархлаа гарсан байлаа.
-Та одоо юу хийх вэ?

Энэ өвчтөнд ямар эмчилгээ хийх вэ?

д/ 24 настай, Цэцэг, тэр 3 сарын өмнөөс Дорж гэдэг шинэ найз залуутай болсон.
Одоо түүний хэвлийн доод хэсгээр байнга өвдөж байгаа ба тэр үүнийг Доржтой
хэт их бэлгийн хавьтал хийсэнтэй холбоотой гэж боддог байна.
-Та ямар бүдүүвч хэрэглэх вэ?

Цэцэг танд сарын тэмдэг хэвийн, хэзээ ч жирэмсэлж байгаагүй гэж хэллээ. Тэр
үтрээнээс гарах ялгадас хэвийн хэмжээнээс бага зэрэг нэмэгдсэн гэж үзсэн
байна. Хэвлийн доод хэсгийг тэмтэрч үзэхэд мэдэгдэхүйц өвдөлттэй байв.
-Та ямар бүдүүвч ашиглаж, яаж эмчлэх вэ?

е/ Гарьд эхлээд зүүн талын цавины орчим хөндүүрлэж, 2 хоногийн дараа
цавины булчирхай хавдаж томорсон гэж байсан бөгөөд тэр ажил тарсаны дараа
шууд эмнэлэг дээр ирсэн байв.
-Та ямар бүдүүвч хэрэглэх вэ?

Үзэхэд түүний бэлэг эрхтэний толгой орчим жижиг шархлаа гарч, зүүн талын
цавины булчирхай хавдаж, өвчин эмзэглэлтэй болсон байлаа.
-Та ямар бүдүүвч ашиглаж, яаж эмчлэх вэ?

7. Эцэст нь үтрээнээс ялгадас гарах шалтгаан, уг шалтгааныг тогтооход танд илүү
хэрэг болох дөрвөн тохиолдлын жишээг авч үзье. Та зөвхөн үтрээний үрэвсэл
гэж эмчлэх үү эсвэл үтрээ ба умайн хүзүүний үрэвсэл гэж хоѐуланг нь эмчлэх үү
гэдгээ шийднэ үү!
a/ Сараа, 22 настай, дөрвөн сарын өмнөөс найз залуутайгаа хамт амьдарч
байгаа. Тэр үтрээнээс ялгадас гарах, хэвлийн доод хэсгээр хөндүүр байна гэсэн
зовиуртай. Харин найзад нь ямар ч шинж тэмдэг илрээгүй.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

б/ Жимсээ үтрээнээс бага зэрэг ялгадас гарна гэж зовиурлана. Тэр 25 настай,
гэрлээд 8 жил болж байгаа. 3 дахь хүүхдээ төрүүлээд 4 сар болж байгаа учир
одоо хүүхдээ асраад гэртээ байдаг. Үтрээнээс ялгадас гарахаас өөр ямар нэгэн
зовиур, шинж тэидэг байхгүй, биеийн байдал нь сайн.

в/ Aмраа 17 настай, хотод амьдардаг. Түүнд үтрээнээс ялгадас гарахаас өөр
ямар нэгэн зовиур, шинж тэмдэг байхгүй. Одоогийн найзтайгаа амьдраад 9 сар
болж байна.

г/ Сайхнаа 34 настай, үтрээнээс бага зэрэг шар өнгөтэй ялгадас гарна гэсэн
зовиуртай. Нөхөр нь 6 сарын өмнө гэрээсээ явснаас хойш тэрээр нэгч хүнтэй
бэлгийн хавьталд ороогүй. Түүнд өөр ямар нэгэн шинж тэмдэг байхгүй.

Эдгээр асуултуудын хариултыг 36-р хуудаснаас үзнэ үү!

Тохиолдлын жишээнүүд

Тунгалаг

Хэрэв та илүү Тунгалаг 25 настай, үтрээнээс усархаг шингэн ялгадас гарна

дадлага хийе гэж гэж зовиурлана. Энэ шинж тэмдэг нь хоѐр долоон хоногийн
хүсэж байвал өмнөөс эхэлсэн бөгөөд тэр эмэгтэй ялгадас гарах нь улам ихсэж
байна гэж байв. Тэрээр найз залуутайгаа уулзалгүй хоѐр долоон
эдгээр хүндэвтэр
хонож байгаа учир түүний найзын бэлэг эрхтнээс ялгадас гарч

тохиолдлын байгаа эсэхийг мэдэхгүй байсан ба түүнд өөр ямар нэгэн шинж

жишээнүүд дээр тэмдэг байхгүй байна.
ажиллана уу!
Шинэ төрсөн нярай
Хариултууд нь 14 хоногтой нярай хүүхдээ нүдний халдвар авсан гэж эмнэлэгт

авчирчээ. Нярайн нэг нүдний зовхи нь хавдаж, нөгөө нүднээс нь

байхгүй боловч шар өнгийн идээ гоожин, зовхи нь мөн хавдсан байв.

хамшинжээр Долоо хоногийн дараа нүдний үрэвсэл нь сайжирсангүй гэсээр
оношлож, эмчлэх нярай хүүхдээ эх нь эмнэлэгт дахин авчирсан байна.
Дугар
нь хялбар
Дугар бол залуу бизнесмен бөгөөд тэр дөрөв хоногийн өмнөөс

болохыг мэдэж эхлэн шээхэд хорсож өвдөнө гэж зовиурлах болжээ. Тэр түүний

авах болно. бэлэг эрхтэнээс усархаг, цайвар ялгадас гарч байгааг ажигласан
байна. Дугарын эхнэр нь 150 км хол орших тосгондоо амьдарч

байгаа бөгөөд тэд уулзаагүй гурван сар болсон гэж байв.

Алимаа

Алимаагийн найз залуу нь түүнд заг хүйтний халдвар авснаа

хэлээгүй байна. Түүнд ялгадас гарах болон халуурах шинж тэмдэг

илрээгүй боловч тэр хэвлийн зүүн талын доод хэсгээр өвдөнө гэж

зовиурлана. Тэмтрэхэд хэвлийн булчин чангараагүй, зөөлөн

гэхдээ хэвлийн зүүн талд эмзэглэлтэй байв. Долоон хоногийн

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
дараа, таны зөвлөснөөр тэр буцаж ирсэн бөгөөд тэмтрэхэд өвдөлт
хэвээр байлаа.
Төгс
Төгс залуу хүн бөгөөд тэр цавьны орчим хөндүүрлэнэ гэсэн
зовиуртай эрүүл мэндийн төвд ханджээ. Түүний төмсөг хавдаж,
эмзэглэлтэй байсан ба тэр ямар нэгэн гэмтэл аваагүй гэж байв.
Болормаа
Болормаа халуурна, бэлгийн уруул орчим хөндүүрлэнэ гэж
зовиурлаж байсан ба тэр бэлгийн ганц хавьтагч болох зөвхөн
нөхөртэйгээ бэлгийн хавьталд ордог гэж байлаа. Үзлэгээр түүний
бэлгийн их, бага уруул дээр тунгалаг шингэн агуулсан олон
жижиг цэврүүнцэрүүд байсан бөгөөд харин ил харагдахуйц
шархлаа байхгүй байв.
Aнхаа
Aнхаа 32 настай, цавьны орчимд хүчтэй өвдөж байгаа учраас тэр
эмнэлэгт ханджээ. Сүүлийн хэдэн сард Aнхаа янз бүрийн олон
бэлгийн хавьтагчтай байсан бөгөөд бэлгэвч байнга хэрэглээгүй
байна. Түүний бэлэг эрхтэн дээр ил шарх байхгүй боловч баруун
талын цавьны орчим том хэмжээтэй, хавдаж томорсон зангилаа
байгааг илрүүлсэн байна.

Үйл ажиллагааны төлөвлөгөө

Эрүүл мэндийн төвүүдэд БЗДХ-ын бүдүүвчийг хэрэглэхэд бэлтгэх нь
Бүдүүвч ашиглан хамшинжээр оношлох, эмчлэх аргыг хэрэглэх дасгал ажиллах
талаар доорхи зөвлөгөөг танд санал болгож байна. Та өөрийн суралцах болон
дадлага хийх илүү шаардлагатай байгаа зүйлийг өмнөх мэдлэг, дадлага дээрээ
үндэслэн тохируулан, өөрчилж болно.

Нөхцөл байдал тус бүрд ямар эмүүд нь үр дүнтэй болон олдоцтой вэ?
гэдгийг шалгах
Энэ нь маш чухал асуудал учраас хэрэв та үүнийг хийж бэлтгээгүй бол,
хамшинж тус бүрийг эмчлэх ямар эмүүд нь олдоцтой вэ? гэдгийг тогтоох
шаардлгатай. Модулийн дараагийн хуудсууд дахь хүснэгтэнд танай орон нутагт
болон эмнэлгүүдэд зөвлөмж болгон хэрэглэж байгаа эмүүдийг бичнэ үү Орон
нутагт олдох боломжтой, зөвлөмж болгож буй эмүүдийн жагсаалтыг ойр
байлга. Жишээлбэл: та хуудас цаас, хавтас(карт)-ан дээр бичиж ширээн дээрээ
байлгах эсвэл бүдүүвч тус бүр дээр арилдаггүй балаар тэмдэглэж болно.

Өөрийн ашиглах эрсдэлт хүчин зүйлсийг тогтоох
Үтрээний ялгадас гарахад нөлөөлөх эрсдэлт хүчин зүйлсийг зарим орон нутгийн
өвөрмөц онцлогт тохируулан өөрчлөх хэрэгтэй. Хэрэв энэ талаар хийсэн
тодорхой зүйлгүй бол багштайгаа зөвлөнө үү

Бүдүүвч ашиглах дадлага хийх
Та бусад оролцогчтой хамт бүдүүвч хэрэглэх дасгалыг хийнэ үү
 Оролцогчид хос, хосоороо болж хамшинжүүдийг хувиарлан авч, тухайн
хамшинжид тохирох асуулт асуух, шаардлагатай зөвлөгөөний талаар
ярилцах
 Гуравдахь хүн модулийн тохирох хуудсыг гарган та хоѐрын хэрхэн ажиллаж
байгаа, чухал алхамыг үлдээх буюу алгасч байгаа эсэхийг ажиглах болно.
 Хэрэв та хамтран ажиллах хүн(оролцогч) байхгүй бол БЗДХ-ын шинж
тэмдэг илэрсэн өвчтөн байна гэж төсөөлөн ажиллах ба юу асуух болон юу

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
хийх нь сонгосон бүдүүвчийн дагуу хийгдэх учир энэ үед модулиа хааж,
тохирох бүдүүвчээ нээж ажиллана. Дараа нь модулиа уншиж, хэрхэн
хийснээ шалгаж болно.

Та бүдүүвчийг хэрэглэж чадах боллоо гэж үзэж байгаа бол өөрийн ажиллаж буй
эмнэлэг, эрүүл мэндийн төвд хамшинжийн оношлогоо эмчилгээний аргыг
хэрэглэж болно.

Хариултууд

Хэрвээ та эмч, эсвэл БЗДХ-ын чиглэлээр ажилладаг бол эдгээр асуултанд
хариулахад хялбар байж магадгүй. Нөгөө талаас эдгээр нь таны хувьд бүгд
шинэ зүйл бол хамшинжийн оношлогоог хэрэглэж чаддаг болтол нилээд
хугацаа шаарддагдана. Ийм учраас асуултуудад хариулахад хүнд байсан бол та
санаа зовох хэрэггүй. Таныг суралцахад туслах зорилготой гэдгийг санаарай.

1. Үтрээнээс бэлгийн хавьтлын үед болон дараа нь, сарын тэмдэгийн өмнө,
явцад эсвэл дараа нь, жирэмсэн болон хөхүүл үед ялгадас гарах нь
хэвийн буюу физиологийн зүйл. Ихэнх эмэгтэйчүүд үтрээний ялгадасны
хэмжээ өөрчлөгдөх буюу хэвийн бус болоход эмнэлэгт бараг ханддаггүйг
санах хэрэгтэй.

2. Өвөрмөц эрсдэлт хүчин зүйлсийн үнэлгээг үтрээний ялгадас хамшинжид
зориулан тодорхойлно. Зорилго нь ялгадас гарах шалтгаан нь зөвхөн
үтрээний үрэвсэлээс үү, эсвэл үтрээний үрэвсэл ба умайн хүзүүний
үрэвсэлийнх үү гэдгийг ялгаж шийдэхэд оршино. Эрсдэлт хүчин зүйлс нь
улс орнуудын дунд болон бүлэг хүн амын дунд нийтлэг байдаггүй.

3. Хэрэв та төмсөг хавдсан гэсэн зовиуртай өвчтөнтэй ярилцаж байгаа бол
нэмэлт хоѐр асуулт тавих хэрэгтэй.
 Төмсөг болон төмсөгний дайврын орчим(хуйхнаг) ямар нэг гэмтэл
авч байсан уу?
 Сүүлийн 6 долоо хоногийн хугацаанд БЗДХ авч байсан уу?

4. Энэ үнэхээр хүнд асуулт байсан. Хэрэв та төмсөг хавдсан өвчтөнд үзлэг
хийх үед илэрдэг 6 шинжийг санаж байвал энэ асуултанд хариулж чадна.
 Хуухнагийн арьсыг тэмтэрч үзэхэд төмсөг, төмсөгний дайвар
хавдсан, өвдөлттэй байх
 Төмсөг өргөгдсөн юмуу эргэсэн байх
 Хуухнагийн арьс гэмтсэн байх
 Шээсний сувгаас ялгадас гарах
 Ямар нэг БЗДХ-тай байх
 Цавины ивэрхийтэй байх
Өвчтөнөөс хэвлийн дотоод даралт ихсэлтийг асуух замаар цавины
ивэрхийтэй эсэхийг тодруулж болохыг санаарай.

5. Цавины тунгалагийн зангилааны томролтоос ялгаатай нь цавины
булчирхай хавдаж томрох үед ихэвчлэн тэмтэрэхэд өвдөх, халуун оргих,
бамбалзах шинж илэрнэ. Хавдаж томорсон цавьны булчирхай нь нэг том
эсвэл олон жижиг хэмжээтэй хоорондоо нийлсэн байж болох ба зарим
тохиолдолд төвөөсөө зөөлөрч цоорсон байж магадгүй учир идээт ялгадас
гарч байгаа нүх байгаа эсэхийг сайн шалгаж үзэх хэрэгтэй.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

6a. Mандах

Энэ өвчтөнд хэрэглэх зөв бүдүүвч нь төмсөг хавдах хамшинжийн

бүдүүвч юм.

 Тусламж үйлчилгээний зөвлөмж нь та Маs-ыг яаралтай илгээх мэс

заслын эмч рүү илгээх хэрэгтэй. Түүний төмсөг гэмтэж, эргэсэн байж

магадгүй.

6б. Гэрэлийн хүүхэд

Нярайн нүдний салстын үрэвслийн хамшинжийн бүдүүвчийг ашиглана.

 Хүүхдэд болон эх, түүний хавьтагчид заг хүйтэн, хламидын халдварын

эмчилгээг хамтад нь бичиж өгөх хэрэгтэй.

6в. Уран
Үртээнээс ялгадас гарах хамшинжийн бүдүүвчийг ашиглах нь зөв.

 Хэрэв та Уранд үтрээний үрэвсэл ба умайн хүзүүний үрэвслийг хамтад

нь эмчилнэ гэж бичсэн бол тун сайн байна. Яагаад гэвэл тэр сүүлийн 3

сард нэгээс олон хүнтэй бэлгийн хавьталд орсон бөгөөд энэ нь БЗДХ-т

өртөх эрсдэлт хүчин зүйлийн нэг гэж тооцогдоно. Мөн түүнчлэн хоѐр

дахь эрсдэлт хүчин зүйл эерэг, тухайлбал тэр сүүлийн 3 сард шинэ

хүнтэй бэлгийн хавьталд оржээ. Хэдийгээр “сургуулийн хуучин найз”

гэдгийг нь шинэ бэлгийн хавьтагч мөн эсэхийг бид яг мэдэхгүй ч

түрүүчийн нэг эрсдэлт хүчин зүйл л түүнийг үтрээний үрэвсэл ба умайн

хүзүүний үрэвсэлтэй гэж хамтад нь эмчилэхэд хангалттай заалт болно.

6г. Оргил

Та шууд л шээсний сувгаас ялгадас гарах хамшинжийн бүдүүвчийг

сонгох нь зөв, яагаад гэвэл энэ нь өвчтний зовиурлаж буй шинж

тэмдэгтэй тохирч байна.

 Гэвч таны хийсэн үзлэгийн дүн бүдүүвчид заасан ѐсоор бэлгийн замын

өвчний өөр шинж тэмдэг болох бэлгийн шархлаа гэж үзэхийг зааж өгнө.

 Үзлэгээр нэгэнт шархлаатай болох нь батлагдсан учраас бэлгийн

шархлаа хамшинжийн бүдүүвчийг ашиглаж, тэмбүү ба зөөлөн яр гэж

эмчилнэ.(Тухайн орон нутагт дахь тархалтаас хамаарч бэлгийн герпес

өвчнийг эмчлэх эсэхээ шийднэ.)

 Магк заг хүйтэн, хламидийн халдварын эмчилгээ хийлгэсэн эсэх нь

эргэлзээтэй байж болох юм. Ямар ч гэсэн, хэрэв шээсний сувгаас дахин

ялгадас гарах шинж тэмдэг илэрвэл буцаж ирэхийг зөвлөнө.

6д. Цэцэг
Хэвлийн доод хэсгийн өвдөх хамшинжийн бүдүүвчийг ашиглах нь зөв.

 Үзлэгээр хэвлийн доод хэсгийн өвдөлт нь түүнийг аарцгийн хөндийн

үрэвсэлт өвчинтэй болохыг харуулж байна. Түүнд заг хүйтэн, хламид ба

агааргүйтэн нянгаар үүсгэгдсэн халдварын эсрэг эмчилгээг хавсарч

хийнэ.

 Үзлэгийн үед илэрч буй өвдөлт нь гол шийдвэрлэх ач холбогдолтой

шинж тэмдэг биш гэдгийг санах хэрэгтэй. Үзлэгээр илэрч байгаа

үтрээний ялгадас, эсвэл 38 хэм хүртэл халуурах, үүн дээр нэмэгдээд,

өвчтний мэдүүлж буй хэвлийн доод хэсгийн өвдөлт нь аарцгийн

хөндийн эрхтний үрэвсэлт өвчин(АӨҮ) гэж оношлоход хангалттай.

6е. Гарьд
Цавьны бульчирхай томрох хамшинжийн бүдүүвчийг ашиглах нь зөв.

 Үзлэгээр та Гарьдийн цавь орчим хөндүүр, хавдсан байгааг илрүүлнэ.

Энэ нь цавьны булчирхай хавдаж томорсоны шинж юм. Хэдийгээр

өвчтөнд шархлаа илэрсэн ч бэлгийн замын өвчний өөр шинж тэмдэг

байгаа эсэхийг нягтлах ба харин энэ тохиолдолд бэлгийн шархлаа

хамшинжийн бүдүүвч хэрэглэнэ.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

 Гарьдийг тэмбүү, зөөлөн яр гэж эмчлэх ба тухайн орон нутгийн
тархалтаас хамаарч ЭГВ-2-ын эмчилгээг санал болгоно. Хэрэв хавдарт
шингэн хуримтлагдсан шинж илэрвэл соруулах хэрэгтэй.

7. Хэрэв үтрээнээс ялгадас гарч байна гэсэн зовиуртай эмэгтэйд эмчилгээ
хийх бол зөвхөн үтрээний үрэвсэлийн эмчилгээ хийх үү эсвэл үтрээний
үрэвсэл ба умайн хүзүүний үрэвсэлийн эмчилгээг хамтад нь хийх үү
гэдэг нь эрсдлийн хүчин зүйлсээс хамаарна. Үүнд заг хүйтэн ба
хламидын халдварын тархалт өндөр байх эсвэл эрсдлийн үнэлгээ эерэг
байх зэрэг нь шийдвэрлэх гол хоѐр хүчин зүйлс юм. Хэрэв танай орон
нутагт өөр эрсдэлт хүчин зүйлс байдаг бол өөрийн хариултуудаа
чиглүүлэгч эсвэл багштайгаа хамт үзэж хянаж үзнэ үү! Бидний
хариултууд нь энэ модульд тэмдэглэсэн эрсдэлт хүчин зүйлс дээр
үндэслэгдсэн юм.
а) Сараа хэвлийн доод хэсгээр өвддөг гэж хэлсэн ба хэрэв үзлэгээр
түүний жирэмсэн биш болох нь нотлогдвол, хэвлийн доод хэсгээр өвдөх
хамшинжийн бүдүүвчийн дагуу үтрээ болон умайн хүзүүний үрэвсэлийн
эмчилгээг хамт хийнэ.
б) Жимсээгийн хувьд арай төвөгтэй. Түүнд үтрээнээс бага зэрэг ялгадас
гарахаас өөр шинж тэмдэг байхгүй, энэ нь магадгүй хөхүүл эмэгтэй
хүний хувьд хэвийн гэж үзэж болох юм. Үзлэгээр үнэхээр хэвийн бус
ялгадас гарч байна уу гэдгийг тодруулах хэрэгтэй. Хэрэв хэвийн бус
ялгадастай бол зөвхөн үтрээний үрэвсэлийн эмчилгээ хийнэ. Гэвч түүний
эмчилгээг шийдэхдээ бэлгийн хавьтагчийн нь талаар илүү мэдээлэл авах
хэрэгтэй.
в) Амраагийн тохиолдол нь Жимсээгээс илүү төвөгтэй. Тэр 21 нас
хүрээгүй, ганц бие нөхөргүй. Энэ нь эрсдлийн үнэлгээний хоѐр нь эерэг
байна гэсэн үг бөгөөд түүнийг үтрээний үрэвсэл ба умайн хүзүүний
үрэвсэлтэй гэж хамтад нь эмчилнэ.
г) Сайхнаа бол бидний зөвхөн үтрээний үрэвсэл гэж эмчлэх цорын ганц
хүн мөн, учир нь түүнд эрсдлийн хүчин зүйлс, асуудлуудаас байхгүй
байна.

Эмчилгээний эмүүд Эмчилгээ:
................................................
Шээсний сувгаас ялгадас гарах ................................................
Заг хүйтний гаралтай шээсний Эмчилгээ:
сувгийн үрэвсэл ................................................
нэмэх нь .....................................................
Хламидийн гаралтай шээсний
сувгийн үрэвсэл Эмчилгээ:
................................................
Бэлгийн шархлаа ................................................
Тэмбүү ................................................
Эмчилгээ:
нэмэх нь
Зөөлөн яр

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

нэмэх нь БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
................................................

Бэлгийн герпес ................................................
Эмчилгээ:

................................................

Үтрээнээс ялгадас гарах ................................................
Эрсдлийн үнэлгээ сөрөг
Нянгийн гаралтай үтрээний үрэвсэл Эмчилгээ:
нэмэх нь ................................................

Үтрээний трихомонад ................................................
нэмэх нь Эмчилгээ:
................................................

Үтрээний мөөгөнцөр ................................................
Эмчилгээ:

................................................

................................................

Эрсдлийн үнэлгээ эерэг
Дээрхтэй адил үтрээний үрэвсэлийн
эмчилгээ,
нэмэх нь

Умайн хүзүүний үрэвсэлийн эмчилгээ: Эмчилгээ:
Заг хүйтэн

нэмэх нь ................................................
Хламидийн халдвар ................................................
Эмчилгээ:

................................................

Хэвлийн доод хэсгээр өвдөх .....................................................
Заг хүйтэн Эмчилгээ:

нэмэх нь ................................................
Хламидийн халдвар ................................................
Эмчилгээ:

................................................

нэмэх нь .....................................................
Агааргүйтэн нянгийн халдвар ................................................
Эмчилгээ:

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
................................................

Төмсөг хавдах .....................................................
Заг хүйтний гаралтай шээсний
сувгийн үрэвсэл Эмчилгээ:
нэмэх нь ................................................
Хламидийн гаралтай шээсний ................................................
сувгийн үрэвсэл Эмчилгээ:
................................................

Цавьны бульчирхай томрох .....................................................
Лимфогрануломатоз Эмчилгээ:

................................................

нэмэх нь ................................................
Зөөлөн яр ................................................
Эмчилгээ:

................................................

Нярайн нүдний салстын үрэвсэл ................................................
Нярайг эмчлэх
Заг хүйтний гаралтай нүдний Эмчилгээ:
салстын үрэвсэл ................................................
нэмэх нь ................................................
Хламидийн гаралтай нүдний Эмчилгээ:
салстын үрэвсэл ................................................

Эх болон бэлгийн хавьтагчийг эмчлэх .....................................................
Заг хүйтэн Эмчилгээ:

нэмэх нь ................................................
Хламидийн халдвар ................................................
Эмчилгээ:

................................................

.....................................................

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

Номонд хавсаргасан үгсийн тайлбар

БЗДХ-тай холбоотой англи нэр томъѐоны

монгол тайлбар

Action box Энэ нь бүдүүвчийн үйл ажиллагааны нүд
бөгөөд танд тухайн тохиолдолд ямар арга
ADIS хэмжээ авахыг заана. Жишээ нь: өвчний
Anaerobic bacteria түүх цуглуулах, эмчилгээ хийх, сургалт
явуулах
Aspirate ХДХВ-ээр үүсгэгддэг дархлал олдмол
хомсдолын өвчин
Cervicitis Агааргүйтэн нян. Хүчилтөрөгчгүй орчинд
Cervix өсч үржих чадвартай бичил биетэн. Гол
Complications төлөв Bacterodies-ийн бүлгийн нянгууд
аарцгийн хөндийн үрэвсэлт өвчний шалтгаан
Decision box болдог.
Шингэнийг соруулах. Жишээ нь: Цавины
Dysuria булчирхай томрон идээлж, төвөөсөө зөөлөрч
Ectopic pregnancy бамбалзсан шинж илэрвэл эрүүл арьстай
хэсэгт хатгалт хийж идээг гадагш соруулах
Endometritis Умайн хүзүүний үрэвсэл, ихэвчлэн Neisseria
Fibrous scarring gonococcus болон Chlamydia trachomatis-аар
Fluctuant/Fluctuation үүсгэгддэг.
Gonococal Умайн үтрээ рүү орсон хэсэг. Үүнийг умайн
Guarding хүзүү гэдэг.
БЗДХ-ыг эмчлээгүйгээс өвчин улам лавширч,
эрхтэн тогтолцооны эмгэг өөрчилт нэмэгдэх
буюу урьд нь өвчинд өртөөгүй байсан шинэ
эрхтэн, тогтолцоо нэмж, өвчинд хамрагдах.
Энэ бол бүдүүвчийн шийдвэрийн нүд бөгөөд
мэдээлэл олж авах замаар шийдвэр гаргана.
Шийдвэрийн нүд бүр нь “тийм”, “үгүй” гэсэн
хоѐр гарах замтай бөгөөд гарах зам нь
шийдвэр гаргах нүдэнд байгаа асуултанд
хэрхэн хариулснаас хамаарна.
Шээхэд өвдөх, шээхэд хүндрэлтэй болох
Умайн гадуурх жирэмсэлт(ихэвчлэн
Фаллопийн гуурсанд үр тогтсноос болно.)
Энэ тохиолдолд дотуур цус алдах учир амь
насанд аюултай.
Умайн салстын үрэвсэл
Ширхэглэг/шөрмөслөг/судлуудаас тогтсон
мэт харагдах сорви
Цавины булчирхай томорч, буглаа үүсэн
улмаар хагарч идээ гадагш гарах
Заг хүйтний гаралтай
Хэвлийн доод хэсгээр өвдөж буй зовиуртай
эмэгтэйн хэвлийг тэмтэрч үзэхэд гэдэсний
хана ер бус чангарсан байхаас гадна дарж
үзэхэд өвчтөн зовиурлаж цааргалах, эмчийн
гарыг зайлуулах шинжийг хэлнэ. Энэ нь

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

Inguinal hernia БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
хэвлийн хөндий үрэвсэх буюу буглаа
Lactation үүссэний шинж байдаг. Эдгээрийн аль аль нь
Mass нийлээд ноцтой хүндрэл юм.
Mucous membrane Цавины ивэрхий. Булчингийн хана гэмтэж
салснаас завсраар нь дотор эрхтэн гадагш
Ophthalmia neonatorum түрж гарахыг хэлнэ.
Хөхөөр хооллох
Ophthalmic Зөөлөн эд дотор хатуу товгор зүйл баригдах
Ovum/ova /тунгалгийн эд/
Paediatric Салст бүрхүүл. Биеийн олон тооны хоолой
Palpate/palpation болон хөндий эрхтнүүдийн дотор талыг
Peritoneum бүрхдэг бөгөөд салслаг шүүрэл ялгаруулдаг.
Peritonitis
Physiological Нэг сараас доош хоногтой нярай хүүхдийн
Purulent нүдний салстын үрэвсэл. Шалтгаан нь
Rebound tenderness ихэвчлэн заг хүйтэн, хламидийн халдвар
байдаг.
Salpingitis Нүдний физиологийн үүрэг болон
Sign(s) өвчнүүдтэй холбоотой.
Өндгөн эс (ova гэдэг нь олон тоо)
Sinus Хүүхдийн физиологийн үйл ажиллагаа болон
Spermatozoa өвчнүүдтэй холбоотой.
Syndrome Тэмтэрч үзэх. Биеийн эрхтнүүдийг гарын
хурууны өндөгний мэдрэмжээр судлах арга.
Tubal pregnancy Хэвлийн хөндийн гялтан хальс
Хэвлийн хөндийн гялтан хальсны үрэвсэл
Tubo-ovarian abscess Бие махьбодын эс, эд, эрхтэн зэрэгт хэвийн
үед явагдаж буй амьдралын үйл ажиллагааны
Идээт ялгадас
Хэвлийн гялтангийн үрэвсэл буюу хэвлийн
хөндийд буглаа үүссэний нэг шинж. Хэвлийн
чангарсан хэсэг дээр аажуухан дарж байгаад
гэнэт авахад өвчтөн маш хүчтэй өвдөлт
мэдрэхийг хэлнэ. Энэ шинж тэмдэг байгаа
эсэхийг хэвлийн доод хэсгийн өвдөлт
хамшинжийн үзлэгийн үед тодруулах
шаардлагатай.
Умайн гуурсан хоолойн үрэвсэл
Шинж тэмдэг. Эрүүл мэндийн үйлчилгээ
үзүүлэгч үзлэг хийж байх үед илрэх өвчний
шинж тэмдэг
Сувгийн хөндий. Идээ, шингэнийг гадагш
гаргах зорилгоор тавьсан гуурс.
Эр бэлгийн бие гүйцсэн хөдөлгөөнт эс
Хамшинж. Тодорхой өвчин эмгэгийн үед
илрэн гарах шинж тэмдгүүдийн нийлбэрийг
хэлнэ.
Үр дамжуулах хоолой дотор үр тогтож
жирэмслэхийг хэлнэ. Үүнээс болж үхэлд
хүрэх аюултай.
Үр дамжуулах хоолой болон өндгөвчинд
үүссэн буглаа.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

Unialaterel БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
Urological Зөвхөн нэг талд нөлөөлөх. Жишээ нь: нэг
Urethra талын нүдний салст үрэвсэх.
Vesicular lesions Шээсний ялгаруулах системийн
Шээсний суваг. Давсганд дахь шээсийг
Хураангуйлсан үгсийн тайлбар гадагшуулдаг суваг.
GUD / БШӨ Цэврүүнцэр. Бэлэг эрхтний салстан дээр
HSV-2 / ЭГВ-2 жижиг цэрүүнцэр тууралтууд гарч хагаран,
LGV/ ЛГМ шарх үүсгэх ба энэ нь ихэвчлэн бэлгийн
герпэс өвчнийг заадаг
PID/АХҮӨ
Genital ulcer disaese
RPR/СХУ
RTI/НҮЗХ Бэлгийн шархлаат өвчин
STI/БЗДХ
UNAIDS Herpes simplex virus type 2
TV
WHO/ДЭМБ Энгийн герпес вирус 2-р хэв шинж

Lymphogranulomavenereum

Лимфогрануламатоз

Бэлэг эрхтний шарх, цавины тунгалгийн
зангилаа томрох зэрэг шинж тэмдэгээр
илэрдэг Chlamydia trachomatis L1-L3 нянгаар
үүсгэгддэг БЗДХ, бэлэгсийн 4 дэхь өвчин.
Pelvic inflammatory disease
Аарцгийн хөндийн үрэвсэлт өвчин Гол төлөв
шалтгаан нь заг хүйтэн, хламидийн болон
агааргүйтэн нян зэрэг байдаг. Хэвлийн доод
хэсгээр өвдөх шинжийн нэг шалтгаан болдог.
Rapid plasma reagin
Сийвэнт хурдавчилсан урвал Лабораторийн
сорилоор оношлох арга
Reproductive tract infection
Нөхөн үржихүйн замын халдвар
Sexually transmitted infection
Бэлгийн замаар дамжих халдвар
Joint United Nations Programme on HIV/AIDS
НҮБ-ын ХДХВ/ДОХ-ын хөтөлбөр
Trichomonas vagnalis
Трихомониаз өвчний үүсгэгч
World Health Organization
Дэлхийн эрүүл мэндийн байгуулага

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

___________________________________________

Модуль 5
Үйлчлүүлэгчид эрүүл мэндийн боловсрол олгох

ба зөвлөгөө өгөх

___________________________________________

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

Агуулга:

Модуль 5: Үйлчлүүлэгчид эрүүл мэндийн боловсрол олгох ба зөвлөгөө

өгөх

Танилцуулга 1
Таны суралцах зүйлүүд 2
1: Эрүүл мэндийн боловсрол олгох ба зөвлөгөө өгөх 3
5
Эрүүл мэндийн боловсрол олгох ба зөвлөгөө өгөх нь яагаад чухал вэ?
2: Эрүүл мэндийн боловсролоор юуг сургах вэ?

6 8
БЗДХ болон түүнийг эмчлэх аргуудыг тайлбарлах 10
Халдвараас урьдчилан сэргийлэх талаар сургах
Бэлгийн хавтагчийг эмчлэх шаардлага 11
3: БЗДХ болон ХДХВ-ийн халдварын талаар зөвлөгөө өгөх нь 12
Үйлчлүүлэгчийн эрсдэлийн түвшинг үнэлэх 15
Бэлгийн зан үйлийг өөрчлөх хэрэгцээ 18
Зан үйлийг өөрчлөх явцад тулгарах асуудалууд 19
Үйлчлүүлэгч бэлгийн зан үйлдээ өөрчлөлт хийх нь 20
Дүгнэлт 23
4: Хэрхэн сургах ба зөвлөх вэ? 25
Таны суралцах зүйлүүд 25
Үйлчлүүлэгч болон хавьтагчид хэрхэн зан үйлээ өөрчлөх

хүсэл эрмэлзлэлийг бий болгох вэ? 26
Дүгнэлт 33
5: ХДХВ-ийн халдвар илрүүлэх сайн дурын зөвлөгөө, шинжилгээ:

34 42
Үйл ажиллагааны төлөвлөгөө 1 51
6: Эрүүл байхын тулд бэлгэвч тогтмол хэрэглэх нь 54
Бэлгэвчийг хэрхэн хэрэглэхийг зааж үзүүлэх 57
Дүгнэлт 58
Ерөнхий тойм 59
Үйл ажиллагааны төлөвлөгөө 2 60
Даалгавар: Үйлчлүүлэгчийг сургах бусад боломжууд 61
Хариултууд 66
Товчилсон үгийн тайлбар

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

ТОВЧ ТАНИЛЦУУЛГА:
БЗДХ-ыг хянахын тулд энэхүү хөтөлбөр нь зан үйлээ өөрчлөх, эрсдэлийг бууруулах,
бэлгэвч хэрэглэх болон БЗДХ-тай үйлчлүүлэгчдийг эмчлэх гэх мэт аргуудыг багцлан
шинээр халдвар авах хурдыг сааруулахыг гол зорилгоо болгон ажиллах юм.

БЗДХ-ын талаарх эрүүл мэндийн боловсрол олгох болон зөвлөгөө өгөх нь хувь
хүмүүст БЗДХ-аас урьдчилан сэргийлэх өөрсдийн үүрэг болон боломжуудыг
ухамсарлахад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. БЗДХ-ын талаар тусламж үйлчилгээ авахаар
эрүүл мэндийн төвд хандсан үедээ хүн мэдээлэл ба эрүүл мэндийн боловсролтой
болохыг хамгийн ихээр эрмэлзэж байдаг.

Эрүүл мэндийн боловсрол нь одоогийн байгаа халдварын тухай, түүний үр дагавар
болон бусдад БЗДХ-ыг тараах болон өөрөө дахин халдвар авахаас урьдчилан
сэргийлсэн эрсдэл бууруулах аргуудыг хамарна.

Эрүүл мэндийн боловсрол олгох үйл ажиллагаа нь үр дүнтэй байхын тулд үе шат бүр
нь зүй ѐсоор үр дүнтэй явагдах ѐстой. Хэрвээ үйлчлүүлэгч нь халдварынхаа талаар
зохих мэдлэг болон зөвлөгөөг авч чадаагүй тохиолдолд тухайн үйлчлүүлэгч дахин
халдвар авах болон халдварыг бусдад тараах өндөр эрсдэлтэй байдаг. Зүй ѐсны
зөвлөгөө авч түүнийгээ бүрэн дүүрэн ухамсарласан хүн эрүүл мэндийн тусламж
үйлчилгээ үзүүлэгчийн зөвлөгөөг хүлээж авах ба хамтран ажиллахдаа гаргууд байдаг.

Энэ загвар нь таныг үйлчлүүлэгчтэйгээ өдөр тутам харицахад хэрэг болох эрүүл
мэндийн боловсрол олгох болон зөвлөгөө өгөх талаар санаа шийдлүүдийг өгөх болно.
Мэдээж хэрэг бүх эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ үзүүлэгч нар БЗДХ-ын талаар
тодорхой мэдлэг эзэмшсэн, үйлчлүүлэгчдээ эрүүл мэндийн боловсрол олгодог байх
шаардлагатай. Гэхдээ зөвлөгөө өгөх гэдэг нь тусгай сургалтанд хамрагдаж онцгой
чадвар эзэмшсэн байхыг шаардана: бид та бүхэнд энэ гарын авлагыг зөвлөгөө өгөх
сургалт явуулдаг байгууллагаас авахыг зөвлөж байна. Энэ загвар нь зөвлөгөө өгөх
талаар танд зөвхөн суурь мэдлэг олгох бөгөөд таныг мэргэжлийн зөвлөгч болгоно

гэсэн үг биш юм.

Шээсний сувгаас ялгадас гарах
ба шээс ойр ойрхон хїрнэ гэсэн
зовиуртай їйлчїїлэгч

Євчний тїїх цуглуулах, Єєр бэлгийн замын -Боловсрол олгох ,
шаардлагатай бол шээсний євчин байна уу зєвлєгєє єгєх
сувгийг шахаж їзэх -Бэлгэвчийг
Тохирох
Ялгадас байна уу бїдїївчийг сурталчлах, хангах
ашигла -Хэрэв шаардлагатай
Заг хїйтэн ШБЗХХ гэж эмчлэх бол ХДХВ-ийн халдвар
-Боловсрол олгох, зєвлєгєє єгєх илрїїлэх шинжилгээ,
-Бэлгэвчийг сурталчлах, хангах
-Хэрэв шаардлагатай бол ХДХВ-ийн халдвар зєвлєгєє єгєх
илрїїлэх шинжилгээ, зєвлєгєє єгєх -Хэрэв шинж тэмдэг
-Хавьтагчийг илрїїлж эмчлэх хэвээр бол 7 хоногийн
-Хэрэв шинж тэмдэг хэвээр бол 7 хоногийн дараа дараа дахин ирэхийг
дахин ирэхийг зєвлєх
зєвлєх

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

Таны суралцах зүйлүүд:

Энэ загвар ба энэ үйл ажиллагааг дагалдаж буй дасгалууд нь танд:

 Эрүүл мэндийн боловсрол олгох ба зөвлөгөө өгөхийн ялгааг тайлбарлана

 БЗДХ-ын үед авах арга хэмжээг зохицуулахад эрүүл мэндийн боловсрол
олгох ба зөвлөгөө өгөх нь хэр чухал болохыг тайлбарлаж өгөх болно

 Эрүүл мэндийн боловсрол олгох ба зөвлөгөө өгөх үед шаардлагатай
харилцааны ур чадваруудыг дурдана

 Бэлгийн зан үйлийн талаар ярилцах дадал эзэмшинэ (зарим зүйлийн
тухай модуль 3-д дурдсан болно)

 БЗДХ-тай үйлчлүүлэгчдийг сургах гол сэдвүүдийг тодорхойлно

 ХДХВ-ийн халдвар илрүүлэх сайн дурын зөвлөгөө, шинжилгээний гол
асуудлуудыг тодорхойлно

 Бэлгэвч хэрэглэхийн ач холбогдолыг тоочно

 Үйлчлүүлэгчид бэлгэвч хэрэглэх үе шатуудыг дурдах ба бэлгэвч хэрхэн
хэрэглэхийг жишээ болгон үзүүлнэ

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

1: ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН БОЛОВСРОЛ ОЛГОХ БА ЗӨВЛӨГӨӨ ӨГӨХ

Эрүүл мэндийн боловсрол олгох ба зөвлөгөө өгөх нь хоорондоо нягт уялдаатай юм.
Энэ хоѐр үйл ажиллагаа давхцах тохиолдол ч гарна. Эрүүл мэндийн боловсрол олгох
нь үйлчлүүлэгчийг илүү мэдээлэлтэй болгосноор үйлчлүүлэгч мэдлэгтээ тулгуурлан
өөрийн бэлгийн зан үйлийн талаар зөв сонголт хийх дадал хэвшилтэй болоход нь
тусална. Зөвлөгөө өгөх нь үйлчлүүлэгчид өөрийн зан үйл болон халдварын талаар
нийгэм, био-анагаахын талаасаа илүү ойлгож, зөв харьцаж сурахад тусладаг.

Эрүүл мэндийн боловсрол нь үнэн зөв мэдээлэл олж авахыг хэлэх ба хувь хүн нь олж
авсан мэдлэг боловсролдоо тулгуурлан зөв сонголт хийхийг хэлнэ.

Жишээлбэл, БЗДХ-тай залуу эмэгтэй халдвар хэрхэн авсанаа олж мэдэж байж
түүнийхээ дагуу боломжтой гэсэн бэлгийн дадал зуршилын өөрчлөлтүүдийг хийх
болно. Энэ талаар үйлчилгээ үзүүлэгч БЗДХ-ын талаарх мэдээлэл болон боломжтой
гэсэн урьдчилан сэргийлэх аргуудыг хэлж өгөх үүрэгтэй.

Зөвлөгөө өгөх нь үйлчилгээ үзүүлэгч ба үйлчлүүлэгч хоѐрын хоѐр талт харилцаа юм.
Энэ харилцаа нь илүү дотно, хувьсамхай шинж чанартай байх бөгөөд үйлчлүүлэгч,
үйлчилгээ үзүүлэгч хоѐрын хооронд бие биендээ итгэсэн, үйлчилгээ үзүүлэгч ѐс
суртахууны хувьд өндөр хариуцлагатай нэгэн байхыг шаардана. Энэ харилцаа нь чин
сэтгэлээсээ, хүнийг ойлгох чадвар шаардсан байх бөгөөд хүнийг ямар нэг байдлаар ѐс
суртахууны болон хувь хүний үзэл бодлын үүднээс шүүмжлэлтэй хандахыг хориглоно.

Зөвлөгөө өгөх нь амьдралын ямар ч үед байж болох бөгөөд жишээлбэл: сувилагч хүн
дотны нэгнээ алдсан хүний яриаг сонсох, хамт ажиллагсад хэн нэгэндээ ажлаасаа
гарахыг хүсэж буй тухайгаа ярих, тэр ч бүү хэл энэ асуудлаасаа болж амиа хорлохыг
хүсэж буйгаа ярих! Өөрөөр хэлбэл, зөвлөгөө өгөх нь ганцхан БЗДХ болон ХДХВ-тай
холбоотой онцгойрон хамаардаг зүйл биш юм.

Зөвлөгөө өгөх нь эрүүл амьдрахыг уриалан дуудахыг эрмэлздэг бөгөөд энэ нь
үйлчлүүлэгчийг өөрийн хувийн амьдралын асуудлуудаа нээж, түүнчлэн одоо байгаа
байдалтайгаа хэрхэн зохицон амьдрах талаархи арга замуудыг эрэлхийлэхийг
шаарддаг. Энэ нь халдвар авсан юмуу аль эсвэл халдвараас ангижрахыг хичээж буй
үеүд ч байж болох юм. Зөвлөгөө өгөх нь юуг хийх талаар хэлж зааж өгнө гэсэн үг биш
бөгөөд үйлчлүүлэгчийн найз болж байна ч гэсэн үг биш юм.

БЗДХ болон ХДХВ-ийн халдварын хувьд зөвлөгөө өгөх үе шат нь нь тухайн хүний
оношлогооны дараах стресс болон сэтгэл хөдлөлүүдтэй яаж харьцах талаар болон
хэрхэн тэмцэх урам өгөхийг хэлнэ. Мөн түүнчлэн зөвлөгөө өгөх үйл явц нь тухайн
хүний ирээдүйд халдвар дамжуулах эрсдэлийг үнэлж түүнээс урьдчилан сэргийлэх
алхмуудыг тодорхойлно. Ингэснээр зөвлөгөө өгөх нь үйлчлүүлэгчийг хувь хүний
зүгээсээ өөрийгөө илүү ойлгох, өөрийн мэдрэмж, хандлага болон итгэл үнэмшилийн
талаар илүүг мэдрүүлдэг. Зөвлөгөөгөөр зөв зохистой мэдээллийг хуримтлуулсны
үндсэн дээр, үйлчлүүлэгч өөрийн бэлгийн зан үйлийн талаар зөв өөрчлөлтийг хийх
болно.

Жишээлбэл, эрэгтэй нь эхнэртээ заг хүйтэн өвчнийг халдаасан байж болзошгүй
бөгөөд энэ талаар эхнэртээ хэлэх хэрэгтэй болсон байна. Эрэгтэй нь энэ асуудлыг
шийдэхийн тулд зөвлөгөө авч болох юм.

Дахиад нэг жишээ: эрэгтэй үйлчлүүлэгч бэлгийн герпестэйгээ олж мэдэв. Үйлчилгээ
үзүүлэгч үйлчлүүлэгчид халдварынх нь талаар эрүүл мэндийн боловсрол олгоно.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
Үйлчлүүлэгч энэ халдварынхаа эдгэшгүй гэдгийг мэдээд сандрах магадлалтай учраас
зөвлөгөө хэрэг болно.
Дасгал 1:
Доорх хоѐр асуултыг уншаад хэсэг хугацаанд эргэцүүлэн бодно уу.

 Їйлчлїїлэгч БЗДХ авсан тохиолдолд зөвлөгөө єгєх болон эрїїл мэндийн боловсрол
олгох нь яагаад чухал вэ?

 Энэ бүхэн эрүүл мэндийн төвд болж өнгөрөх нь ямар ач холбогдолтой вэ?

Дээрх асуултуудад өгсөн хариултууд доор өгөгдсөн болно.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН БОЛОВСРОЛ ОЛГОХ БОЛОН ЗӨВЛӨГӨӨ ӨГӨХ НЬ
ЯАГААД ЧУХАЛ ВЭ?

Эрүүл мэндийн боловсрол олгох болон зөвлөгөө өгөх нь доор дурдсан шалтгаануудад
чухал болно:

 Үйлчлүүлэгч эмчилгээ хийлгэх нь чухал гэдгийг ойлгосон тохиолдолд
эмчилгээг бүрэн хийлгэх болно.

 БЗДХ авсан хүн дахин халдвар авах өндөр магадлалтай байдаг.

 Дахин халдвар авахаас урьдчилан сэргийлэхийн тулд бэлгийн зан үйлээ
өөрчлөх шаардлагатай байдаг. Ихэнх тохиолдолд үйлчлүүлэгч эрүүл
мэндийн боловсрол болон зөвлөгөө авсанаар бэлгийн зан үйлээ өөрчлөн,
аюулгүй бэлгийн дадал хэвшилийг сонгоход нь урамшуулж эрч хүчийг
олгодог.

Халдвар авсан үйлчлүүлэгчид эрүүл мэндийн боловсрол олгох болон зөвлөгөө
өгөх нь яагаад эрүүл мэндийн анхан шатны төв дээр хамгийн үр дүнтэй байдаг вэ?

Эрүүл мэндийн төвийг зорьсон үйлчлүүлэгчдэд үйлчилгээ үзүүлэгчид илүү өвөрмөц
арга барилаар аюулгүй бэлгийн хавьталын талаар харилцан ярилцах боломж олддог.
Энэ нь эмчилгээ болон урьдчилан сэргийлэх үйл ажиллагааг уялдуулахад нэн чухал
юм. Учир нь:

 Тухайн хүн зөвөлгөө авахад бэлэн болсон: үйлчлүүлэгч тань дээр
зөвлөгөө авахаар иржээ.

 Үйлчлүүлэгчийн анхны ирэлт нь үйлчлүүлэгчид эрүүл мэндийн
боловсрол олгох хамгийн онцгой боломж юм: ихэнх тохиолдолд
үйлчлүүлэгч нь өөрөө буюу тэдний ойр дотны хүн нь тухайн өвчнөөр
өвчилсөн тохиолдолд өвчний талаар болон урьдчилан сэргийлэх
талаар мэдэхийг хүсч эрүүл мэндийн төвд ханддаг байна.

 Товч, дахин давтсан ба багцалсан мэдээллүүд нь анхан шатны эрүүл
мэндийн төв болон лавлагаа төвд илүү тохиромжтой.

А1 а. Модуль 3-ийн 15р хуудас, Асуултын ерєнхий 2 хэлбэр дурдагдсан байна: Тэд юу
свэ?
у

у

лЄвчтөний түүх цуглуулахад аль төрлийн асуулт нь хамгийн оновчтой вэ? Яагаад?
т

:1б. Хэлэхїйн харилцааны 6 чадварыг нэрлэнэ үү? Санаж байгаагийнхаа хэрээр аль
болох олныг жагсаана уу?

61-р хуудаснаас хариултыг олж авна уу.

2
: ЭРҮҮЭРҮҮЛ МЭНДИЙН БОЛОВСРОЛ – ЮУН ТУХАЙ БОЛОВСРОЛ

ОЛГОХ ВЭ?

Энэ хэсэг таныг БЗДХ-тай үйлчлүүлэгчид эрүүл мэндийн боловсрол олгоход
хэрэг болох хэд хэдэн асуудлуудыг тодорхойлоход тусална.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
Эрүүл мэндийн боловсрол олгох гэдэг нь үйлчилгээ үзүүлэгч
үйлчлүүлэгчийнхээ ухамсар, ойлголтыг дээшлүүлэх зорилгоор тэдэнтэй
мэдлэгээ хуваалцахыг хэлнэ. Эрүүл мэндийн боловсролоор бүх хүнд яг адил
мэдээлэлийг өгнө.
Бусад бүх үйлчлүүлэгчдийн адилаар, БЗДХ-тай хүмүүс өөрсдийн байдлын
талаар болон авах арга хэмжээний талаар мэдэх хэрэгцээтэй байдаг, учир нь
үйлчлүүлэгчид өгөх эрүүл мэндийн боловсролын зорилгууд нь:

 Үйлчлүүлэгчид одоогийнх нь байгаа өвчнийг арилгахад туслах
 Ирээдүйд халдвараас урьдчилан сэргийлэх
 Бэлгийн хавьтагчаа хамт эмчлэх, эрүүл мэндийн боловсролтой болгох
Эрүүл мэндийн үйлчилгээ үзүүлэгчийн хувьд, та бэлгийн харьцааны талаар
тодорхой үгнүүдийг хэрэглэхээс ичиж цэрвэж магад. Эдгээр үгүүдийг санаа
зовохгүйгээр хэрэглэж сурах нь зөвлөгчийн хувьд үйлчлүүлэгчдээ шаардлагатай
мэдлэг олгоход чухал хэрэгтэй.
Дээрхи үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэхийн тулд та тусгай сургалтанд хамрагдах
буюу энэ асуудлаар хамтран ажиллагсад, менежертэйгээ ярилцах хэрэгтэй.
Модуль 3-ийн 3-р хэсгийн 6-р дасгалд, таны дадаж сурах шаардлагатай орон
нутгийн хэл яриа болон хэрэглэж заншсан хэллэгүүдийн талаарх асуудлуудыг
дурдсан байгаа.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

Асуулт:

2.БЗДХ-тай їйлчлїїлэгчдийг сургаж буй тохиолдолд та ямар ямар асуудлуудыг
хөндөж ярилцах ѐстой вэ? Энэ асуултанд хариулахдаа та самбарын цаасыг ашиглана
уу.

Дээрх асуултад хариулж дууссаны дараа бидний өгсөн харилтыг 61р хуудаснаас
харна уу.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

Бидний жагсаасан жагсаалт нь аль аль асуудлыг хөндөж ярилцах талаар мэдрэмжтэй
дарааллаар жагсаасан байгаа. Дараагийн хуудсуудад бид эдгээр асуудлуудыг жич
хөндөх болно.

БЗДХ-ыг тайлбарлах нь ба түүний эмчилгээ

Нэгдүгээрт, БЗДХ гэж юу вэ гэдгийг тайлбарлана. Үйлчлүүлэгч халдварыг бэлгийн
замаар халдвартай хүнээс дамжуулан авсан гэдгийг сайтар ойлгосон байх нь чухал.
Бэлгийн хавьтал нь шодой-үтрээ, амаар буюу хошногоор байж болно. Бэлгийн замаар
халдварлах бичил биетнийг бактерийн (e.g. the gonococcus), паразитийн (e.g
Trichomonas vaginalis or pubic lice), вирусийн (e.g. herpes simlex virus or HIV) гэж
ангилна. Үүний дараа үйлчлүүлэгч ямар БЗДХ-аар халдварласан болох, ямар эмчилгээ
шаардлагатай – эмийн нэр ба хэр ихийг хэрэглэх, хэдэн удаа болон хэр удаан
хугацаанд хэрэглэхийг тайлбарлаж өгөх шаардлагатай. Эдгээрийг үйлчлүүлэгчид
жагсааж өгөх буюу - үйлчлүүлэгч уншиж чадахгүй тохиолдолд түүнд ойлгогдох
хэмжээнд таних тэмдэг хэрэглэн бичиж өгнө. Түүнчлэн:

 Үйлчлүүлэгч БЗДХ-ынхаа болон эмчилгээний талаар хэр ойлголттой байгааг

олж авахын зэрэгцээ түүнд ямар нэгэн асуулт байгаа эсэхийг лавлах

 Эмчилгээ нь ямар нэг гаж нөлөөтэй эсэхийг хэлж зөвлөх
 Үйлчлүүлэгчийг эмчилгээгээ бүрэн хийлгэхийг дэмжиж, ятгах

Ямар ч эмчилгээтэй адилаар, өвчний шинж тэмдэг алга болж, үйлчлүүлэгчийн байдал
илт сайжирсан ч та эмчилгээгээ бүрэн дуусгахыг үйлчлүүлэгчид зөвлөх хэрэгтэй. Та
үйлчлүүлэгчид эмчилгээгээ бүрэн дуусгаагүй тохиолдолд өвчин нь дахин сэдрэх болон
дутуу эмчлэгдэж болох талтайг сайтар ойлгуулах хэрэгтэй.

Модуль 3-т, бид таниас анагаахын хэллэгүүд хэрхэн орон нутгийн хэл яриа, үг
хэллэгүүдэд хэрэглэгддэг талаар жагсаалт хийхийг хүссэн. Харин энд бид таниас
БЗДХ өвчнүүд хэрхэн хэллэгддэг болон БЗДХ-ын шинж тэмдэгүүдийг жагсаахыг хүсч
байна.

Дасгал 2.

Доорх шинж тэмдэгүүдийг таны амьдарч буй бүс нутагт юу гэж нэрлэдэгийг хэлэхийн
зэрэгцээ хүмүүс нь өвчний шалтгааныг хэрхэн тайлбарладаг вэ?

Шинж Тэмдэг Орон нутгийн хэллэг Шалтгаан ба тайлбар
Үтрээний ялгадас

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

Шээсний сувгийн
ялгадас

Бэлгийн шархлаа

Төмсөг хавдах

Хэвлийн доод хэсгээр
өвдөх

Цавины тунгалгийн
зангилаа томрох

Нярайн нүдний салстын
үрэвсэл

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

Ирээдүйд халдвараас урьдчилан сэргийлэх талаар сургах нь

Үйлчлүүлэгч өөрийн халдварын болон эмчилгээний талаар бүрэн ойлголт авсаны
дараа, тухайн үйлчлүүлэгч дахин халдварлах талаар эрсдэл өндөртэйгээ сайтар ухаарах
хэрэгтэй. Энэ нь та үйлчлүүлэгчид эрсдэлийн талаар ойлгоход нь тусална гэсэн үг юм.

Бэлгийн зан үйлээ өөрчлөх нь

Санах зүйл: эрсдэл өндөртэй бэлгийн зан үйл нь бэлгийн замын шингэн болон цусаар
нэвтрэх гэсэн үг. Тиймээс, халдвар авахад өндөр эрсдэлтэй бэлгийн зан үйлээс бага
эрсдэлтэй бэлгийн зан үйлтэй болж дадах нь ирээдүйд халдвар авахаас сэргийлэх арга
замуудын нэг юм. Бэлгийн хавьталынхаа тоог цөөлөх, бэлгийн хавьтагчаа ойр ойр
солихоо багасгах нь тун чухал. Бэлгийн хавьталд орохоос татгалзах нь БЗДХ авах
болон халдаах боломжгүй болж байна гэсэн үг.

Бэлгэвч

БЗДХ-аас хамгаалах өөр нэг аюулгүй арга бол бэлгэвч хэрэглэх юм. Эрэгтэй latex
бэлгэвч нь зөв, тогтмол хэрэглэсэн тохиолдолд БЗДХ-аас сэргийлэх боломжтой.
Зөвлөгч бэлгэвчийг хэрхэн хэрэглэх талаар эр бэлэг эрхтэний модел дээр үзүүлж заах
хэрэгтэй. Үйлчлүүлэгчийг модел дээр бэлгэвч хэрэглэхийг дадал болгон хийлгүүлж
бэлгэвч хэрхэн хэрэглэх талаар сурахад нь тусалж болно.

Бэлгийн харилцааны дадал

Үйлчлүүлэгчийн бэлгийн зарим харилцаа нь илүү их эрсдэл дагуулж байдаг тухай
сануулах хэрэгтэй. Жишээлбэл: хошногоор хийх бэлгийн хавьтал эрэгтэй эмэгтэйтэй
хийх бэлгийн хавьталаас, эрэгтэй эрэгтэй хийх бэлгийн хавьтал нь, шодой үтрээгээр
хийх бэлгийн хавьталаас илүү их халдвар авах эрсдэл дагуулж байдаг.

Бусад хамгаалах аргууд

Үйлчлүүлэгчдээ урьдчилан сэргийлэх бусад аргуудыг бас хэлж өгөх хэрэгтэй.
Жишээлбэл: spermicides хэрэглээ, бактери болон; microbicides эсвэл вакцин (гепатит В
гэх мэт).

Хувийн ариун цэвэр ба зан заншилын дадал

Үтрээний угаалга нь хамгаалах бактерийг устгаснаар зарим БЗДХ, тухайлбал ХДХВ-
ийн халдварыг нэмэгдүүлэх эрсдэлтэй юм. Саван болон усаар угаах нь умдагны бөөс,
хамуу зэрэг паразитийн өсөлтөөс сэргийлж болох юм.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

Бэлгийн хавьтагчийг эмчлэх шаардлага

Энэ нь 6-р загварын сэдэв учраас бид илүү нуршихгүй.
Санах зүйл: Зөвлөгч нь үйлчлүүлэгчдээ бэлгийн бүх хавьтагчаа эмчлүүлэх
шаардлагатайг байнга хэлж зөвлөх хэрэгтэй.
Зөвлөгч үйлчлүүлэгчид бэлгийн хавтагчдын нь талаарх нууцыг чандлан хадгална
гэдгийг итгүүлж бэлгийн хавьтагчаа эмчлүүлэх шаардлагатайг сануулах хэрэгтэй.
Бэлгийн хавтагч болон өөрийгөө эмчлүүлснээр дахин халдвар авах, цаашид илрэх
бусад хүндрэлээс урьдчилан сэргийлэх сайн талтай.
Энэ бүх мэдээлэл нь чухал бөгөөд та жижиг тараах материал болгон гэрт нь
уншуулахаар өгч болно. Үйлчлүүлэгч энэ талаар бүрэн гүйцэд ойлголт авсны дараа,
БЗДХ-ын талаар болон түүнээс хэрхэн сэргийлэх талаар мэдлэгтэй болно.
Гэхдээ, мэдлэг болон мэдээллүүд нь бэлгийн зан үйлээ өөрчлөхөд дангаараа хангалттай
биш бөгөөд зөвлөгөө өгөх нь зан үйлийг өөрчлөх чухал стратегиийн нэг болно.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

3: БЗДХ ба ХДХВ-ийн халдварын талаар зөвлөгөө өгөх

Зөвлөгөө нь үйлчлүүлэгчид хувь хүний талаар өөрсдийгөө ойлгоход дөхөм болдог.
Хувь хүний өөрийнх нь мэдрэмж, үзэл санаа болон итгэл үнэмшилийг нээж өгдөг. Зөв
мэдээлэл, мэдлэг дээр тулгуурласан зөвлөгөө нь үйлчлүүлэгчийг өөрийн бэлгийн зан
үйлийн талаар зөв зохистой өөрчлөлтийг хийхэд хүргэдэг.

Зөвлөгөө өгөхөд хэд хэдэн суурь шаардлагууд байдаг. Бүгд биш юмаа гэхэд дийлэнх
хүмүүсийн хувьд бэлгийн харилцааны талаар ярилцахад тун ичгэвтэр байдаг.

БЗДХ болон ХДХВ-ийн халдварын талаар зөвлөгөө авахаар ирж байна гэдэг нь тухайн
хүнээс маш их тэвчээр зориг шаардсан хэрэг бөгөөд тэдгээр хүмүүс зөвлөгөөний
талаарх үр дүнг (сайн, муу гэх мэт) хүлээж байдаг.

Бид нийгмийн ѐс заншил, итгэл үнэмшил нь зан үйл, бодол ба мэдрэмжид хэрхэн
нөлөөлдөг тухай мэдэж байх хэрэгтэй. Энэ нь зөвлөгөө өгч буй орчин бэлгийн
харилцааны талаар ярилцахад таатай нөхцөл бүрдсэн байх шаардлагатай. Орчин
нөхцөл нь мэргэжлийн өндөр түвшинд нууцлалыг хадгалсан, ганцаарчилсан нөхцөлийг
бүрдүүлсэн байх хэрэгтэй. Ярилцлага нь нийгэм соѐлын онцлог, хүйсийн харилцаа
болон хэл ярианы өвөрмөц байдлыг харгалзах ѐстой. Бид танд зөвлөхөд ойлгоход бэрх
анагаахын үг хэллэг хэрэглэхийн оронд аль болох энгийн хүнд ойлгогдох үг яриаг
хэрэглэхийг санал болгож байна.

Тухайн нийгмийн ѐс заншилын дагуу нас, хүйсний талаар тодорхой хүндлэл байх
хэрэгтэй. (Соѐл гэдгээрээ бид нэг бүлэг хүмүүсийн дадал, зан үйл, үнэ цэнэ, итгэл
үнэмшил, болон тодорхой нийгэмд гүйцэтгэх үүрэгүүд нь хэрхэн он цагийн туршид
хувьсаж ирэхийг хэлнэ. Соѐл нь бидний мэдрэмж, зан заншил, итгэл үнэмшил, үхэл
хагацал, нэг нэгнийгээ анхааран халамжлах зан үйлэнд хүчтэйгээр нөлөөлдөг).

Та зөвлөгөө өгч байхдаа үйлчлүүлэгчдээ хэт яарч буй, хангалттай цаг хугацаа байхгүй
мэтээр аяглахаас зайлсхий. Үр дүнтэй зөвлөгөө цаг хугацаа шаардана.

Зөвлөгч нь үр дүнтэй зөвлөгөө өгөхийн тулд хэд хэдэн чухал чадварыг эзэмшсэн байх
нь чухал. Зөвлөгч нь зөвлөгөөний туршид юу ярьж байгаа нь тодорхой, өөрийн
хувийн сэтгэл хөдлөлийг хянаж үйлчлүүлэгчтэйгээ тайван сайтар ярилцах чадвартай
байх хэрэгтэй.

Харилцаа холбоо бол хамгийн чухал. Харилцаа холбоо нь хэлэхүйн ба хэлэхүйн бус
хэлбэрээр илэрч болно.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
Хэлэхүйн бус харилцааны гол чадварууд нь:

 Хэрэгтэй үед нүд рүү нь харах
 Сонсох
 Тухайн нийгмийн ѐс горимыг хөндөхгүйгээр ямар нэгэн материаллаг эд

зүйл саад болохгүйгээр зайнд яриа өрнөх
Хэлэхүйн харилцааны гол чадварууд нь:

 Нээлттэй асуулт тавих чадвар
 Үйлчлүүлэгчийг илэн далангүй чөлөөтэй ярихад таатай орчин нөхцөл

бүрдүүлсэн байх

 Чиглүүлэх, үйлчлүүлэгчийн ярьж хэлэх гэж буй зүйлийг нь чиглүүлж өгөх
 Үйлчлүүлэгчийн ярьсан зүйлийг өөрийнхөөрөө дүгнэж цэгнэн эргүүлэн хэлж

өгч бататган асууснаар (парафрез) өөрөө үйлчлүүлэгчийнхээ хэлсэн зүйлийг
сайтар ойлгож авч чадсан эсэхээ бататгах
Эдгээр дурдсан хэлэхүйн болон хэлэхүйн бус харилцааны гол чадварууд нь
үйлчлүүлэгч болон хавьтагчтай нь дотно харилцаа үүсгэхээс гадна тэдгээрийн талаар
өвчний түүх цуглуулахад дөхөм болдог. Энэ тухай бид модуль 3-ийн 2-р хэсэгт
үзэцгээсэн.
Дасгал 3

Хэсэг хугацаанд эргэцүүлэн бодно уу: 3-р модуль танд хэрэг болно.
А. Їйлчлїїлэгчтэйгээ дотно харилцаа тогтоохын тулд та ямар чанарыг агуулах
шаардлагатай вэ?

Б. Үйлчлүүлэгч болон хавьтагчид итгэл найдварыг хүлээхийн тулд хийж болох
хэлэхїйн бус харилцааны 4 чадварыг нэрлэнэ үү.

В. Хэлэхїйн ямар чадварыг үйлчлүүлэгчтэйгээ үр дүнтэй яриа үүсгэхийн тулд
хэрэглэх вэ?

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
Зөвлөгөө өгөх хэсэг рүү орохын өмнө 3-р модульд үзсэн харилцааны чадвар болон
БЗДХ-тай үйлчлүүлэгчид хэрхэн зөвлөгөө өгөх болон эрүүл мэндийн боловсрол
олгоход хэрэгтэй зүйлүүдээ нэгтгэн дүгнэе. Та эдгээр чадваруудыг зөвлөгч болон
үйлчлүүлэгчид өгсөн зөвлөгөөгөө үр дүнтэй болгохын тулд хэрэглэх зайлшгүй
шаардлагатай гэдгийг санах хэрэгтэй.
Дүгнэлт ба зөвлөгөө өгөх үед идэвхтэй сонсоход хэрэгтэй зөвлөгөөнүүд
Хэрэгжүүлж сурах нь чухал:

 Харцаараа харилцах – энэ нь сонирхож буйг илтгэнэ (гэхдээ тухайн нийгмийн
ѐс заншилд энэ нь зүй ѐсны гэж үзэгддэг тохиолдолд хэрэглэнэ)

 Нээлттэй асуулт асуух, энэ нь үйлчлүүлэгчийг өөрсдийгөө бүрэн дүүрэн
илэрхийлэхэд хэрэгтэй

 Ойлголтоо нэгтгэн дүгнэж, бататгах (парафраз)
 Хэрэгцээгүйгээр үйлчлүүлэгчийнхээ ярьж буй зүйлд бүү саад хий, харин яриаг

нь илүү өрнүүлэхийн тулд толгой дохих, сонсож байгаагаа илтгэсэн дуу авиаг
хэрэглэх нь үр дүнтэй.
 Өөрийн ярианы өнгөөр үйлчлүүлэгчийнхээ яриаг сонирхож байгаагаа
илэрхийл
 Бодит мэдээ мэдээлэлийг сонсоод зогсохгүйгээр юу мэдэрч байгааг нь хүртэл
сонс
Доорх нь таны зөвлөгөө амжилтгүй явагдах үндэс бөгөөд эдгээр үйлдлүүдийг хийхээс
аль болох зайлсхий.
 Үйлчлүүлэгчид шаардлагагүйгээр бүү саад бол
 Үйлчлүүлэгчийн өгүүлбэрийг бүрэн гүйцэд дуусгалгүй өлгөн авч дуусгах
гэсний хэрэггүй
 Үйлчлүүлэгчийг сонсох үедээ өөрийн бодолд төөрөгдөн суух

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

Үйлчлүүлэгчийн эрсдэлийн түвшинг тогтоох

Хэрэв та өвчтөний түүхийг цуглуулсан бол танд үйлчлүүлэгчийн дахин халдвар авах
эрсдэлийг тодорхойлоход хангалттай мэдээлэл бүрдсэн байна. Дараагийн хуудас танд
үйлчлүүлэгчийн эрсдэлийн талаар боломжит асуудлуудыг жагсаах болно.
Дасгал 4
Доорх эрсдэлийн хэмжээг тогтооход орох хүчин зүйлүүдийг уншаад БЗДХ-тай
їйлчлїїлэгчийн эрсдэлийн тївшинг тогтооход хамаарахгүй хүчин зүйлүүдийг тэмдэглэ.
Доор өгөгдсөн зайг ашиглан тэмдэглэл хийгээд түүнийгээ хамт ажилладаг
хүмүүстэйгээ ярилцана уу.

Үйлчлүүлэгчийн эрсдэлийн түвшинг тодорхойлохдоо – болон ярилцлагын туршид – 3-
р модульд боловсруулан гаргасан асуултын техникийг ашиглана уу.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

Үйлчлүүлэгчийн цаашид БЗДХ халдвар авах эрсдэлт хүчин
зүйлүүдийг тодорхойлох нь

Хувь хүний бэлгийн зан үйл Бэлгийн хавьтагчийн зан үйл
 Сүүлийн жилийн бэлгийн Бэлгийн хавьтагч нь:
хавьтагчийн тоо
 Сүүлийн 3-н сард шинээр буюу өөр  Өөр хүмүүстэй бэлгийн хавьталд
бэлгийн хавьтагчтай байсан эсэх ордог эсэх
 Сүүлийн нэг жилд өөр БЗДХ-тай
байсан эсэх  БЗДХ-тай эсэх
 Мөнгө, эд бараа болон мансуурах  ХДХВ-ын халдвартай эсэх
зорилгоор бэлгийн хавьталд орсон  Мансууруулах бодис судсаар
эсэх (өгсөн, авсан)
 Хуурайшуулагч бодис хэрэглэдэг тарьж хэрэглэдэг эсэх
эсэх, аль эсвэл бэлгийн харьцааны  Эрэгтэй бол, өөр эрэгтэйтэй
өөр дадал зуршилтай байсан эсэх
бэлгийн хавьталд ордог эсэх
Бусад хувийн эрсдэлт хүчин зүйлүүд
 ХДХВ халдвартай байх Хувь хүний мансууруулах бодисны
 Арьс цоолох зүү, скарификац хэрэглээ
хийх, багаж (тариур, шивээс),
шамранг зүсэгч хутга хэрэглэсэн  Бэлгийн хавьталын өмнө буюу
эсэх дараа архи, болон бусад төрлийн
 Цус сэлбэх мансууруулах бодис хэрэглэдэг
 Залуу хүүхдүүдэд энэ бүх хүчин эсэх. Хэрэглэдэг бол ямар төрөл?
зүйлүүд нь эцэг эхтэй нь
холбоотой  Зүү, тариураа хувааж хэрэглэдэг
эсэх (ХДХВ халдварлах өндөр
эрсдэлтэй)

 Мансууруулах бодис хэрэглэхийн
тулд бэлгийн хавьталд орж байсан
эсэх, эсвэл бэлгийн хавьталд
орохын тулд мансууруулах бодис
хэрэглэж байсан эсэх

Хамгаалах зан үйл

 Үйлчлүүлэгч өөрийгөө БЗДХ-аас
хамгаалахын тулд юу хийдэг

 Бэлгэвч хэрэглэх дадал зуршил:
хэзээ, хэрхэн, хэнтэй ямар
шалтгаанаар хэрэглэдэг эсэх

 Эрсдэл багатай бэлгийн харьцаанд
орохыг эрхэмлэх тохиолдол: хэзээ,
хэрхэн, хэнтэй, ямар шалтгаанаар?

Дээрх асуултуудыг өвчний түүхийг цуглуулж байхдаа мэдэж авч чадаагүй тохолдолд
зөвхөн асуу.

Үйлчлүүлэгчид өөрийнхөө эрсдэлт хүчин зүйлүүдийг тодорхойлоход
нь туслах

Та үйлчлүүлэгчид эрсдэлийнх нь түвшинг тогтооход тусалсны дараа, үйлчлүүлэгчид
өнгөрсөн хугацаанд ямар эрсдэлтэй зан үйл байсныг хэлж тайлбарлаж өгөөд хамтдаа
хэрхэн аюулгүй бэлгийн хавьталд орж болох тухай ярилцах хэрэгтэй.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
Аюулгүй бэлгийн хавьталд ороход доорх сонголтуудыг хийж болно:

1. Бэлгийн хавьтагчийнхаа тоог цөөлж нэг үнэнч бэлгийн хавьтагтай байх
2. Бэлгэвчийг тогтмол зөв хэрэглэж сурах. (Бид энэ талаар илүү дэлгэрэнгүй 5-р

хэсэгт ярилцах болно)
3. Эрсдэл өндөртэй нэвтрэлтэй бэлгийн хавьталтыг (хамгаалалтгүй үтрээ болон

хошногоор бэлгийн хавьтал хийх), эрсдэл багатай нэвтрэлгүй бэлгийн
хавьталтаар солих (жишээ нь: гар хангалга )
4. Бэлгийн хавьталыг тэвчих: ялангуяа өсвөр насныхан болон хосуудын нэг нь
БЗДХ-ыг эмчлүүлж байгаа тохиолдолд хөхүүлэн дэмжүүштэй урьдчилан
сэргийлэх арга юм.
Үйлчлүүлэгчийн бэлгийн зан үйлийн талаар ярилцаж байхдаа ярилцаж буй сэдвийнхээ
талаар зөв ойлголцож байгаа эсэхээ нягтлан шалга. Бодит байдал дээр тун цөөхөн
үйлчлүүлэгч БЗДХ-ын шалтгаан, түүнээс хэрхэн урьдчилан сэргийлэх талаар мэдлэг
хомс байдаг ба одоо байгаа мэдлэг нь ихэнхдээ тухайн нийгмийн ерөнхий итгэл
үнэмшил төдий байдаг. БЗДХ-ын шалтгааны талаар буруу мэдээлэлтэй үйлчлүүлэгч
буруу аргаар өөрийгөө хамгаалах гэж оролдох бөгөөд энэ нь тухайн үйлчлүүлэгчийг
халдвар тээх болон дамжуулах улам өндөр эрсдэлд хүргэдэг. БЗДХ-ын талаар зарим
нэг нийтлэг итгэл үнэмшилийг дурдвал:

 Зарим нэг хүмүүс тухайлбал: гэрлэсэн эмэгтэй, залуу охид, хөвгүүд,
“цэвэрхэн” хүмүүс БЗДХ-аас ангид байдаг

 Бэлгийн хавьтлын өмнө буюу дараа хумхаа болон бактерийн эсрэг эм
хэрэглэвэл БЗДХ-аас сэргийлнэ.

 Шээх, угаах, үтрээний угаалга хийх нь БЗДХ-аас хамгаална
 Өөрийгөө эрсдэл өндөртэй хэсэг бүлэг хүмүүст хамааралгүй тул БЗДХ-

аас өөрийгөө хамгаалагдсан гэж үзэх (биеэ үнэлэгч, эрчүүдтэй бэлгийн
хавьталд эрэгтэй биш учир)
 Шамрангаа тайруулсан тул БЗДХ/ХДХВ-ийн халдвар авахгүй гэж үздэг

Дээрх бүх итгэл үнэмшил мэдээж худлаа юм. Одоо асуулт 3 луу орцгооѐ.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

Асуулт

Таны амьдардаг газарт БЗДХ-аас сэргийлэх ямар нийтлэг итгэл үнэмшил байдаг вэ?

Хуудас 62 –оос жагсаалтыг харна уу.

Үйлчлүүлэгчийг хамгаалалтгүй бэлгийн хавьталд БЗДХ-тай хүнтэй орсноос халдвар
авсан гэдгийг сайтар ойлгосон эсэхийг нягтлан шалгаарай. (Сануулга: Тэмбүү болон
ХДХВ нь цус сэлбэх, зүү, тариураа хувааж хэрэглэснээс халдварлаж болно.)

Бэлгийн зан үйлийг өөрчлөх хэрэгцээ

Үйлчлүүлэгч өвчнөө хэрхэн халдварласан болон дахин халдварлах эрсдэлийг ойлгож
ухаарсаны дараах шат нь зөвлөгчийн хувьд хамгийн чадал сорьсон алхам юм. Энэ нь
үйлчлүүлэгчид зан үйлээ өөрчлөх хэрэгцээ ба учрах саад бэрхшээлийг даван туулахад
чиглэгдэнэ.

Энэ алхам нь үйлчлүүлэгчид дахин халдвар авахаас урьдчилан сэргийлэх шаардлагатай
бэлгийн зан үйлийг төлөвшүүлэхэд туслах юм. Үйлчлүүлэгч өөрөө амьдралдаа ямар
өөрчлөлтүүдийг хийснээр бэлгийн зан үйлээ өөрчлөх шаардлагатайг тодорхойлох
боломжийг олгодог. Үйлчлүүлэгчид өөрчлөх гэж буй зан үйл нь эрсдэлээс хамгаалах,
эрсдэлийг даван туулахад хир чухал болох, амжилтанд хүрэх итгэл үнэмшилийг бий
болгоход туслах шаардлагатай.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

Зан үйлээ өөрчлөхөд тулгарах бэрхшээлүүд

Бүх эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ үзүүлэгчид хүний зан үйлийг өөрчлөх нь
хичнээн хэцүү болохыг мэдэж байх хэрэгтэй. Хэрвээ хүмүүс эрүүл мэндийн талаарх
зөвлөмжийг тэр даруй дагаж мөрддөг бол амьдрал хичнээн хялбар болох байсан гээч,
гэвч жинхэнэ амьдрал дээр ингэдэггүй. Яагаад? Учир нь дан ганц эрүүл мэндийн
зөвлөмж ба мэдлэг нь зан үйлийг өөрчлөхөд дутуу дулимаг байгаа болохоор тэр.
Тиймээс бид эхлээд бодит өөрчлөлт бий болгохын тулд юуны түрүүнд өөрчлөлт бий
болоход тулгарч буй саад бэрхшээлүүдийг даван туулах нь хамгийн чухал юм.

Үйлчлүүлэгч хувийн амьдралынхаа болоод хүчтэй эгзэгтэй яг энэ ярилцлагын үед хэд
хэдэн саад бэрхшээлтэй тулгарч болно. Эдгээр бэрхшээлүүд нь доор дурдсан зүйлээс
үүсэн гарч болох юм:

1. Хүйсийн саад бэрхшээлүүд. Эдгээр нь эрэгтэй, эмэгтэй бэлгийн харилцааны
талаарх үзэл бодлоос үүдэн гарч болох юм.
а. Эмэгтэйчүүд зарим тохиолдолд хэнтэй, хэзээ, ямар орчин нөхцөлд
бэлгийн хавьталд орж болох тал дээр бүрэн хяналттай байж чаддаггүй.
Тиймээс тэдэнд энэ тал дээр хэдий чинээ чадах ба хүсэж байсан ч
өөрсдийгөө бүрэн хамгаалах чадваргүй үе байдаг (жишээ: бэлгэвч)
б. Эрэгтэйчүүдэд энэ асуудал харьцангуй өөр байдаг. Гэхдээ залуу
эрчүүд тухайн амьдарч буй нийгмийнхээ болон үе тэнгийн залуучуудын
нийтлэг үзэл бодлын шахалтанд орж болох талтай.

2. Нийгэм, соѐлын нийтлэг зан үйл нь тухайн үйлчлүүлэгчийн зан үйлээ
өөрчлөхөд саад болж болно. Гэрлэсэн хосуудын насны зөрүү, эхнэрийн
удамшил, хүүхэд өсгөх болон гэр бүл, нийгмийн үзэл бодол гэх мэт зүйлүүд нь
нөлөөлж болно.

3. Шашин шүтлэг, зарим тохиолдолд, аюулгүй бэлгийн хавьталд ороход сайнаар
нөлөөлдөг. Гэхдээ, тухайн шашин шүтлэг нь бэлгийн харилцааны талаар илэн
далангүй яриа, урьдчилан сэргийлэх аргуудыг үнэлж, сайшаадаггүй тохиолдолд
маш том бэрхшээл болж болох талтай.

4. Ядуурал, нийгмийн эмх зохисгүй байдал эмэгтэйчүүд болон бага насны
охидыг (цөөн тохиолдолд хөвгүүдийг) материаллаг эд юмсын төлөө болон амьд
явахын тулд бэлгийн хавьталд орохыг хүчилдэг. Нийгмийн арай тогтвортой
нөхцөлд боловсролтой болох нөхцөл боломж муу, ажилгүйдэл зэрэг нь
эмэгтэйчүүдийг хоол унд, орон байр, өөрийн болон хүүхдийнхээ төлөө хэд
хэдэн хүнтэй бэлгийн хавьталд ороход хүргэдэг.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

Дасгал 5

Доорх асуултуудыг хамт олонтойгоо хэлэлцэнэ үү.

А. Жагсаасан бэрхшээлүүд дотор таны амьдардаг орон, нутагт аль хүчин зүйл нөлөөлдөг
вэ?

Б. Өөр ямар ямар бэрхшээлүүд тулгарч болох вэ? Бэлгийн зан їйлээ өөрчлөхөд таны
амьдардаг нийгмийн үзэл бодол, зан заншилын аль нь саад болох вэ?

С. Эдгээр таны дурдсан бэрхшээлүүд нь эрэгтэй эмэгтэйчүүдийн дунд болон насны
зєрєєнд хэр ялгаатайгаар нөлөөлдөг вэ?

Үйлчлүүлэгчийн хийх бэлгийн зан үйлийн өөрчлөлтүүд

Үйлчлүүлэгчээсээ хэрхэн яаж өөрчлөгдөх болон учрах бэрхшээлүүдийг асууж
ярилцсаны дараа, аль өөрчлөлтүүд нь хэрэгжүүлэхэд хамгийн хялбар аль нь хамгийн
хүнд болохыг үйлчлүүлэгчдээ хэлж зааж болно - түүнчлэн практикт өөрчлөлтөө хэрхэн
хэрэгжүүлэхэд нь туслаж болно.

Хамгийн амархан хийж болох өөрчлөлт нь үйлчлүүлэгчийн амьдралын хэв маягтай
ойр дөт өөрчлөлт нь юм.
Бэлгийн зан үйлээ өөрчлөхөд нь туслах нэг арга бол өөрчлөлт хийснээр түүнд гарах үр
ашиг, зардалыг нь тооцох явдал юм. Жишээлбэл, та үйлчлүүлэгчид өөрчлөлт хийхгүй
энэ хэвээрээ байх нь танаас ямар ч хүчин чармайлт гарахгүй нь танд ашигтай тал нь
боловч харин ирээдүйд халдвар тээх болон түүнээс урган гарах хүндрэл нь танд ирэх
муу үр дагавар юм гэдгийг ойлгуулах нь чухал. Эсрэгээрээ, бэлгийн зан үйлээ өөрчлөх
нь халдвар авахаас урьдчилан сэргийлэх боловч үйлчлүүлэгчийн зүгээс бэлгэвч

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
худалдан авах зардал, бэлгийн хавьтагчдаа бэлгэвч хэрэглэхийг зөвшөөрүүлэхэд хүчин
чармайлтыг шаардаж болно.
Зөвхөн бэлгийн хавьтагчаасаа аюулгүй бэлгийн хавьталд орох зөвшөөрөл авах нь
өөрчлөлт хийхэд хангалтгүй юм. Бид бүгд хийж чадна гэж хэлдэг боловч тэд үнэхээр
хийх үү? Тэднээс яг яаж хэрэгжүүлэх, хэзээнээс хэрэгжүүлж эхлэх талаар асуух болон
аюулгүй бэлгийн хавьталд орохоор хүссэн тохиолдолд хэрхэн хэрэгжүүлэх зэргээ
нарийн ярилцаж шийдэх хэрэгтэй.
Эдгээр нь ярилцахад хүндрэлтэй сэдвүүд бөгөөд бид шаардлагатай ур чадварын
талаар дараагийн хэсэгт илүү дэлгэрэнгүй хэлэлцэх болно.
Асуулт

4. Та өөрийгөө доорх дөрвөн БЗДХ халдварын талаарх өвчний түүх, болон
үйлчлүүлэгчийн эрсдэлийг тодорхойлсон гэж үзье. Доорх мэдээлэл дээр
тулгуурлан өгсөн хоѐр асуултуудад хариулна уу?

 Үйлчлүүлэгч эрсдэлтэй бэлгийн ямар зан үйлээ ирээдүйд
өөрчлөхийг зорилгоо болгох ѐстой вэ?

 Үйлчлүүлэгчийн байгаа байдлаас үүдэн өөрчлөлтөө хийхэд ямар
бэрхшээлүүд тулгарах бол?

а. Нина 19 настай биеэ үнэлэгч хотын захад амьдардаг. Тэрээр нэг хүүхэдтэй
бөгөөд тэр нь байнга өвдөг. Нина мөн хотоос зайдуу тосгонд амьдардаг
гэрийнхэндээ олсон мөнгөө өгч тусалдаг. Гэрийнхэн нь Нинагийн хийж буй ажлыг
хүлээн зөвшөөрдөггүй боловч түүний явуулсан мөнгийг дуртайяа хүлээн авдаг
байна. Тэрээр ХДХВ-ийн халдвар авахаас айдаг боловч түүний үйлчлүүлэгчид
бэлгэвч хэрэглэхээс татгалздаг. Та түүнийг бэлгийн герпестэй хэмээн оношлосон
байна.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

б. Жон 24 настай ганц бие залуу бБөЗгөДөХд-ыбонлхоаммжшиийннжаижйинл охниойшжлбооглооомжэмийчнилггээрэоронд
амьдардаг. Тэрээр одоогоор удаан хугацааны харилцаанд орох сонирхолгүй байгаа
бөгөөд өөрийгөө зугаацаж буй залуу хэмээн тодорхойлдог. Жон бэлгийн гурван
хавьтагчтайгаас гадна хааяа тохиолдолын бэлгийн хавьталд ордог байна. Тэрээр
бэлгийн хавьталд ордог эмэгтэйчүүдийгээ “цэвэрхэн” юмуу “гэрлэсэн” хүмүүсийг
сонгодог гэв. Тийм байтал одоо яагаад шээсний сувгаас ялгадас гарах болсноо
ойлгохгүй байгаа гэв. Ярилцлагын үеэр тэрээр өөрийгөө бэлгийн хавьталд орохоос
өмнө хавьтагчтайгаа мансууруулах бодис судсаар тарих юм уу эсвэл мансууруулах
ундаа хэрэглэдэг хэмээн хэлсэн.

д. Тони 47-н настай, гэр бүлтэй, хотын захад амьдардаг. Тонигийн хамгийн том
ах саяхан нас барсан бөгөөд ойр дотныхон нь түүнийг ДОХ-ын улмаас нас
барсан гэж таамаглаж байна. Тэдний шашин шүтлэг нь Тониг ахынхаа 36-н
настай эхнрийг нь хоѐр дахь эхнэрээ болгон авахыг заасан байна. Тони тэрээр
ХДХВ-ийн талаар радиогоос мэдээлэл олж сонссон бөгөөд тэрээр түүний эхнэр
ХДХВ-г халдварласан байж магадгүй гэж санаа зовж байна. Тэр энэ санаа
зовоосон байдлаа эрүүл мэндийн төвд ирж хэлж туслалцаа гуйсан.

с. Амина 35 настай, өсвөр насны гурван хүүхэдтэй, гэрлэсэн эмэгтэй. Тэрээр
нөхрийнхөө үйлдвэрт ажиллаж олж ирсэн мөнгөөр гэр бүлээ тэжээдэг. Ярилцлагын
үед тэрээр зөвхөн нөхөртэйгээ бэлгийн хавьталд ордогоо хэлсэн. Тэр таны асуултанд
нөхөр нь хааяа хааяа ажил дээрээ оройтож ажилладаг бас хааяа найз нартайгаа гадуур
юм уудаг түүнчлэн тэрээр нөхөртөө бүрэн дүүрэн итгэдэг гэж хариулжээ. Харин одоо
яа6г2а-а6д3-хрэдвлугиайанр хдуоуоддасхнэасагсээбридөнвидйөөхдарбиауйлгтаыагг оолйжлгүозхнгэүүйү?байна гэв. Та түүнд бага
аарцгийн эрхтэний үрэвсэлт өвчин гэж онош тавьсан.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
Дүгнэлт
1,2 болон 3-р хэсгүүд дээр эрүүл мэндийн боловсрол олгох болон зөвлөгөө өгөх
талаарх ялгааг бичсэн билээ. Бид мөн БЗДХ-тай үйлчлүүлэгчтэй ямар асуудлаар
ярилцаж юуг олж мэдэх талаар ярилцацгаасан. Гол асуудлуудыг бид энд логикийн
дарааллаар эрэмблүүлэн тавилаа.

1. БЗДХ-ууд гэж юу болох, яг ямар БЗДХ-аар өвчилсөн болох ба түүний үр
дагавар

2. Санал болгож буй эмчилгээнүүд болон зөвлөмжийг дагаж мөрдөхийн ач
холбогдол

3. Зөвлөмж болгож буй эмчилгээний гаж нөлөө
4. Ирээдүйд халдвараас урьдчилан сэргийлэх арга замууд
5. Бэлгийн хавьтагчийг эмчлэх шаардлага

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ
Бид бас зөвлөгөө өгөх нь үйлчлүүлэгчийг хэрхэн зан үйлээ өөрчлөхөд тусалж болох
талаар дурдсан билээ:

 Зөвлөгөө өгөхөд шаардагдах харилцааны гол чадварууд
 Үйлчлүүлэгчийн эрсдэлийн түвшинг тогтоох нь
 Бэлгийн зан үйлээ өөрчлөх нь яагаад үйлчлүүлэгчид чухал ач холбогдол

холбогдолтой вэ
 Зан үйлээ өөрчлөх явцад тохиолдох болох саад бэрхшээлүүд
Бидний дараачийн зорилт бол үйлчлүүлэгчийн өвчнийхөө талаар сонссон үед түүнийг
хэрхэн хүлээж авч буй сэтгэлийн хөдлөлтэй хэрхэн зөв харьцах талаар дурдах болно.
3-р модулиас та үйлчлүүлэгчтэйгээ харилцахдаа мэдрэмжтэй зөв харьцах, тэдэнд итгэл,
урам зориг хайрлах нь тун чухал гэдгийг ойлгосон байх гэж найдаж байна. Бид энд
үйлчлүүлэгч нь бэлгийн зан үйлээ өөрчлөхөд туслах арга техникүүдийг дурдах болно.
Дасгал 6
Дараагийн сэдэв рүү орохоос өмнө танд ямар нэгэн асууж лавлах зүйл байвал хамт
олонтойгоо ярилцаж хэлэлцэнэ үү. Түүнчлэн хамт олонтойгоо сэдвийг хамтдаа
ярилцаж хэлэлцээгүй тохиолдолд дасгалууд дээр хамтран ажиллацгаана уу.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага

БЗДХ-ын хамшинжийн оношлогоо эмчилгээ

4: Сургах ба зөвлөгөө өгөх – Хэрхэн?

Энэ хэсэгт бидний хариулах асуулт бол: хэрхэн боловсрол олгох, зөвлөгөө өгөх ба
үйлчлүүлэгч болон хавьтагид дэмжлэг туслалцаа үзүүлэх вэ?
Таны суралцах зүйлүүд
Энэ хэсэг таньд дараах асуудлыг шийдэхэд туслана:

 Үйлчлүүлэгч болон хавьтагчид БЗДХ-ын талаар эрүүл мэндийн боловсрол олгох
ба зөвлөгөө өгөх

 Үйчлүүлэгчид үр дүнтэйгээр боловсрол олгох ба халамж дэмжлэг үзүүлэхэд
шаардлагатай чадваруудыг олгоход тусална

Өөрөөр хэлбэл, үйлчлүүлэгч нь гурван асуудлыг шийдвэрлэх хэрэгтэй байдаг:
эмчилгээг заавар журмын дагуу нь хийлгэх, бэлгийн зан үйлээ өөрчлөх болон бэлгийн
хавьтагчаа хамт эмчилгээнд хамруулах юм.
Та үйлчлүүлэгчдээ зөвхөн өвчнийх нь талаар мэдэгдээд түүнийг эмчилгээний зааврын
дагуу эмчилгээ хийлгэхийг шаардах нь хангалттай гэж бодож байна уу? Үгүй ээ. Нийт
үйлчлүүлэгчийн бараг 70 хувь нь өгсөн зааварчилгаа тов тодорхой байхад биелүүлж
чадахгүй бүтэлгүйтдэг байна.
Тэгэхээр зөвхөн мэдээлэл болон зааварчилгаа нь хангалтгүй юм. Бид үйлчлүүлэгч тус
бүрийг сургаж боловсруулах хэрэгтэй. Үнэнийг хэлэхэд, боловсрол олгох гэдэг нь
БЗДХ-ын тусламж үйлчилгээнд тун чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Нэгэнт хэрэгтэй гэсэн
мэдээллүүдийг ухаж ойлгосны дараа үйлчлүүлэгчид өөрсдийнхөө амьдралын хэв
маягийн талаар шийдвэртэй алхмуудыг хийх хэрэгтэй болно. Зөвлөгөө өгөх нь тэдэнд
энэ тал дээр шийдвэр гаргахад туслана.
Боловсрол олгох нь тухайн хүнийг өвчнийхөө талаар гүнзгий мэдлэгтэй болгоход
туслах процесс юм. Зөвлөгөө өгөх нь тухайн хүнийг хэрэгцээтэй гэсэн өөрчлөлт хийх,
сонголт болон шийдвэр гаргахад туслах процесс юм. Өөрчлөлт хийхийн тулд
үйлчлүүлэгч өөрөө өөрчлөлтийг чин сэтгэлээсээ хүсэх нь хамгийн чухал юм.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага