รายงานสรุปการจัดทำบัญชีประชาชาติด้านการท่องเที่ยว ปี พ.ศ. 2560

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบัญชปี ระชาชาติดา้ นการท่องเทย่ี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561

สานกั งานปลดั กระทรวงการทอ่ งเทยี่ วและกีฬา

โดยท่ี Xij = การไหลเวียนของสนิ คา้ จากอุตสาหกรรม i เพ่อื การผลติ สนิ ค้า
ในอตุ สาหกรรม j

Xi = มูลค่าผลผลิตของอตุ สาหกรรม i
Fi = อปุ สงค์ข้นั สุดทา้ ยท่ีมีต่อสินคา้ ของอุตสาหกรรม i

ในทานองเดยี วกนั ทางดา้ นแนวตั้งจะแสดงถึงโครงสรา้ งคา่ ใช้จ่าย(หรือต้นทุน) ในการ
ผลิตสินค้าของอตุ สาหกรรม j คอื

n (2)

 X ij  V j  X j  j  1,2,..., n

i 1

โดยที่ V j = มลู คา่ เพ่ิมของสาขาการผลิต j

สมมติให้การใช้ปัจจัยการผลิต (Input) เป็นสัดส่วนโดยตรงกับมูลค่าผลผลิต
(Output) จะได้สมการดังนค้ี ือ

X ij  Aij  X j (3)
(4)
หรอื

Aij  X ij
Xj

โดยท่ี Aij จะเรียกว่า ค่าสัมประสิทธิ์ปัจจัยการผลิต (Input or Technical

Coefficients) ซึ่งหมายถึง สัดส่วนการใช้ปัจจัยการผลิตจากอุตสาหกรรม i เพื่อการผลิตสินค้าใน
อุตสาหกรรม j

จากความสัมพันธ์ที่แสดงข้างบนนี้สามารถอธิบายในรูปเมทริกซ์ (Matrix Form) ได้
ดงั น้ี

X  AX  F (5)
(6)
หรอื

X  I  A 1  F

X1   f1 
   
 X 2   f 2 

โดยท่ี X .  , . 
   F  . 
.  
.  . 
 
 X n   f n 

สานักวิจยั เศรษฐกิจและประเมินผล หนา้ ที่ 2-70
บริษัท เอ็กเซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเมน้ ท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบัญชีประชาชาตดิ ้านการทอ่ งเท่ยี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561

สานักงานปลดั กระทรวงการท่องเท่ยี วและกีฬา

 a11 a12 ... a1n 
a21 a22 ... 
a 2 n 

A   . . aij . . .
 . . ... 
 . 

. . . . . .
an1 an2 
... a nn 

I  A 1 คือ ค่าของตัวทวีคูณ (Multipliers) ในรูปของเมทริกซ์ซ่ึงมีชื่อเรียกหลาย

ชื่อดังต่อไปน้ี Inverse Matrix หรือ Total Requirements Matrix หรือ Leontief Inverse Matrix
ซึ่งต้ังชื่อเพื่อเป็นเกียรติให้กับ Prof. Wassilly W. Leontief ผู้คิดค้นทฤษฎี Input-Output สาหรับ
Inverse Matrix น้ีนับเป็นหัวใจสาคัญในการใช้วิเคราะห์ผลกระทบทางเศรษฐกิจด้วยตารางปัจจัย
การผลติ และผลผลติ

การวัดผลเช่อื มโยงของอุตสาหกรรม

1) การวัดผลเชือ่ มโยงขา้ งหลัง (backward linkage)

การผลิตสนิ ค้าชนดิ หนงึ่ เพ่ิมข้นึ มีความจาเปน็ ตอ้ งใชป้ ัจจัยการผลิตต่าง ๆ เพ่ิมข้ึน
ตามไปด้วย ดังนั้น การเพิ่มขน้ึ ของสาขาการผลิต j ย่อมสง่ ผลทาใหค้ วามตอ้ งการสนิ ค้าต่าง ๆ ท่ีใช้เป็น
ปัจจัยในการผลิตสินค้า j เพิ่มข้ึนตามไปด้วย ผลเชื่อมโยงท่ีย้อนกลับไปยังปัจจัยการผลผลิตดังกล่าว
เรียกว่า ผลเชื่อมโยงข้างหลังการวัดผลเชื่อมโยงข้างหลังสามารถทาได้โดยการหาผลรวมตามแนวตั้ง

n

ของคอลัมนท์ ี่ j ของ เมตรกิ ซ์ A หรือเท่ากับ  aij อย่างไรก็ตามการวัดด้วยวิธีดังกล่าวเป็นการวัดผล
i1

เชื่อมโยงทางตรงตรง (direct backward linkage) เท่านน้ั เนื่องจากเป็นการวัดผลกระทบท่ีเกิดขึ้นใน
รอบแรกเพียงรอบเดียวหลังจากมีการเพ่ิมข้ึนของสินค้า j แต่ในความเป็นจริงเม่ือความต้องการสินค้า
ชนิดอ่ืน ๆ ที่ใช้เป็นปัจจัยการผลิตเพ่ิมข้ึน จะทาให้ความต้องการใช้ปัจจัยเหล่านั้นเพ่ิมขึ้นตามไปด้วย
ดังนน้ั ผลกระทบจะเกิดข้ึนในอีกหลายรอบต่อมา การผลติ ของสินคา้ หรอื ผลกระทบดังกล่าวเรียกว่าผล
เช่อื มโยงทางอ้อม (indirect backward linkage) ดงั น้ันในการวัดผลเชื่อมโยงจึงต้องวัดท้ังผลกระทบ
ทางตรงและทางอ้อม ซ่ึงสามารถวัดได้จากผลรวมตามแนวตั้งของคอลัมน์ที่ j ของ เมตริกซ์ (I-A)-1

n

หรอื เท่ากบั  ij
i1

2) การวดั ผลเชื่อมโยงขา้ งหน้า (forward linkage)

การท่ีสินค้าชนิดหน่ึงซึ่งใช้เป็นปัจจัยการผลิตสินค้าต่าง ๆ เพิ่มข้ึน ย่อมทาให้
การผลิตสินค้าต่าง ๆ เหล่าน้ันเพิ่มขึ้นตามไปด้วย ผลเชื่อมโยงท่ีส่งผลไปข้างหน้าทาให้ผลผลิตสินค้า
อื่น ๆ เพิ่มขึ้น เรียกว่า ผลเช่ือมโยงข้างหน้า การวัดผลเช่ือมโยงข้างหน้าในส่วนที่เป็นผลเช่ือมโยง
โดยตรง หรือ direct forward linkage สามารถทาได้โดยการหาผลรวมตามแนวนอนของแถวที่ i

สานกั วจิ ยั เศรษฐกิจและประเมนิ ผล หนา้ ที่ 2-71
บริษทั เอก็ เซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบัญชปี ระชาชาติด้านการท่องเท่ยี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561

สานกั งานปลดั กระทรวงการท่องเทย่ี วและกฬี า

หรือ n aij เม่ือ aij คือ สมาชิกใน direct output coefficient matrix ( A ) ซ่ึงหาได้จากการหาร
j 1

Xij ดว้ ยผลรวมของผลผลติ ตามแนวนอนในตารางปัจจัยการผลติ และผลผลิต (Xi) หรือ

aij  Xij (8)
Xi

ดังน้ัน aij คือสัดส่วนของสินค้า i ที่ใช้ในการผลิตสินค้า j ต่อมูลค่าสินค้า i

ท้ังหมด และผลเชื่อมโยงข้างหน้าท้ังหมดซึ่งรวมท้ังผลโดยตรงและผลทางอ้อมสามารถหาได้จาก

ผลรวมตามแนวนอนของแถวที่ i ใน แมตริกซ์ (I  A )1 หรอื n qij
j 1

ตัวทวี

ประโยชน์ท่ีสาคัญของแบบจาลองปัจจัยการผลิตและผลผลิต คือ สามารถ
นาไปใช้ในการหาผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงอุปสงค์ข้ันสุดท้ายท่ีมีต่อผลผลิตรวม ซึ่งสามารถหา
ได้จาก

(1) ตัวทวีผลผลิต (Output multiplier) เป็นการวัดผลกระทบของการ
เปล่ียนแปลงอุปสงคข์ นั้ สุดทา้ ยท่มี ตี อ่ มูลค่าผลผลติ

(2) การวัดผลกระทบของการเปล่ียนแปลงอุปสงค์ขั้นสุดท้าย แบ่งเป็นการวัดผล
กระทบขั้นแรก (initial effect) หมายถึง เม่ืออุปสงค์ขั้นสุดท้ายของสินค้าชนิดหนึ่งเปล่ียนแปลง
จะทาให้ผลผลิตของสินค้าชนิดนั้นเปลี่ยนแปลงในมูลค่าเท่ากัน และผลกระทบรวม (total effect)
หมายถึง เม่ืออุปสงค์ข้ันสุดท้ายของสินค้าชนิดหน่ึงเปล่ียนแปลง จะทาให้ผลผลิตของสินค้าทุกชนิด
เปล่ียนแปลงมลู ค่าเท่าไร การวดั ผลกระทบรวมยงั สามารถ แบง่ เปน็ 2 ประเภท คอื

- ผลกระทบทางตรง (direct effect) หมายถึง ผลกระทบของ
การเปลย่ี นแปลงอปุ สงค์ขนั้ สุดทา้ ยทม่ี ีต่อผลผลิตเกดิ ข้ึนในรอบแรก และ

- ผลกระทบทางอ้อม (indirect effect) หมายถึง ผลกระทบของ
การเปล่ียนแปลงอุปสงค์ขั้นสุดท้ายที่มีต่อผลผลิต เกิดขึ้นในรอบต่อ ๆ มา ซึ่งวัดได้จากแบบจาลอง
ปจั จยั การผลิตและผลผลติ แบบเปดิ

 ตัวทวีผลผลติ (Output multiplier)

ตัวทวผี ลผลิตของสาขาการผลิต j หมายถึง ผลรวมของมูลค่าผลผลิตทุกสาขา
การผลิตที่เพิ่มขึ้น เม่ืออุปสงค์ขั้นสุดท้ายของสินค้า j เพ่ิมข้ึน 1 บาท เนื่องจากเมื่ออุปสงค์ข้ันสุดท้าย
ของสินคา้ j เพิม่ ข้นึ จะทาใหผ้ ลผลติ ของทุกสาขาการผลิตเพิ่มขึ้น ซึ่งวัดได้จากผลกระทบทางตรงและ
ผลกระทบทางอ้อม ในขณะเดียวกัน เม่ืออุปสงค์ขั้นสุดท้ายของสินค้า j เพิ่มข้ึน จะทาให้ผลผลิตของ
สินค้า j เพ่ิมข้ึนในมูลค่าเท่ากัน ซึ่งหมายถึงผลกระทบข้ันแรก (initial effect) ดังนั้น ตัวทวีผลผลิต

สานักวจิ ยั เศรษฐกจิ และประเมนิ ผล หน้าที่ 2-72
บริษทั เอก็ เซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเมน้ ท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบัญชีประชาชาติดา้ นการทอ่ งเทย่ี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561

สานกั งานปลัดกระทรวงการท่องเท่ยี วและกีฬา

อย่างง่าย (simple output multiplier) จึงเท่ากับสัดส่วนของผลกระทบทางตรงและผลกระทบ
ทางอ้อมตอ่ ผลกระทบขัน้ แรก

ดงั นนั้ สูตรท่วั ไปของการ simple output multiplier คอื

n (9)

j  ij
i1

เมอ่ื j คือ ตัวทวผี ลผลติ ของสาขาการผลติ ท่ี j

ij คือ สมาชิกแถวท่ี i และคอลัมน์ที่ j ใน Leontief inverse matrix และ
ตัวทวผี ลผลติ รวม (total output multiplier) หาไดจ้ าก

n1 (10)

j  ij
i1

เมอ่ื j คือ ตวั ทวีผลผลิตรวมของสาขาการผลติ ที่ j

ij คือ สมาชิกแถวท่ี i และคอลัมน์ที่ j ใน Leontief inverse matrix คานวณ
จากแบบจาลองแบบปิด หรอื (I  A)1

n+1 คือ subscript แสดงภาคครัวเรอื น

Household Income Multiplier

การคานวณ simple household income multiplier สามารถทาได้โดย
การแปลงผลกระทบท้ังผลกระทบทางตรงและผลกระทบทางอ้อม (direct and indirect effect)
ของการเปลี่ยนแปลงอุปสงค์ขั้นสุดท้าย 1 บาทท่ีมีต่อมูลค่าการผลิตของสาขาการผลิตต่าง ๆ ให้เป็น
ผลกระทบท่ีมีตอ่ รายได้ของแรงงานในสาขาการผลติ ต่าง ๆ

ผลกระทบทางตรงและผลกระทบทางอ้อม (direct and indirect effect) ของ
การเปลี่ยนแปลงอุปสงค์ขั้นสุดท้าย 1 บาท ในมูลค่าการผลิตของสาขาการผลิตต่าง ๆ สามารถวัดได้
จากสมาชิกใน (I-A) -1 และสมาชิกใน HR ซ่ึงแสดงว่าการผลิตสินค้าในสาขาการผลิตต่าง ๆ มูลค่า
1 บาท ใชป้ ัจจยั แรงงานมลู ค่าเทา่ ไร ดังนี้

n (11)

Hj  an1,iij
i1

โดยที่ Hj คือ simple household income multiplier ของสาขาการผลิต j,

an+1,i คอื สมาชิกแถวท่ี n+1 คอลัมน์ที่ i ของเมตริกซ์A หรือ สมาชิกคอลัมน์ท่ี i ของ row vector
HR (household row) แสดงมูลค่าของผลตอบแทนแรงงานท่ีใช้ในการผลิตสินค้า i มูลค่า 1 บาท
และ ij คอื สมาชกิ แถวท่ี i คอลมั นท์ ี่ j ของ Leontief inverse matrix หรือ (IA)-1 แสดงมูลค่าของ
สินค้า i ทเี่ ปลี่ยนแปลง เมือ่ อุปสงค์ขั้นสดุ ทา้ ยของสนิ ค้า j เปลย่ี นแปลง 1 บาท

สานกั วิจยั เศรษฐกิจและประเมินผล หน้าที่ 2-73
บรษิ ัท เอ็กเซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเม้นท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบญั ชปี ระชาชาตดิ ้านการทอ่ งเทยี่ ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561

สานกั งานปลัดกระทรวงการท่องเที่ยวและกฬี า

Total household income multiplier ซ่ึงรวม direct effect indirect
effect และ induce effect ของสาขาการผลิต j หาได้จาก

n1 (12)

Hj  an1,iij
i1

จะพบว่า total household income multiplier มีค่าเท่ากับสมาชิกแถว
สุดท้ายของ (I  A)1 ซ่ึงแสดงผลกระทบรวม (direct, indirect และ induced effect) นั่นเอง
เพราะ n1,j แสดงผลผลกระทบรวม (direct, indirect และ induced effect) ของการ

เปลีย่ นแปลงอุปสงคข์ ้นั สุดทา้ ยของสาขาการผลิตที่ j 1 บาท ทมี่ ตี อ่ รายไดข้ องครัวเรอื น (n+1) ดงั น้ี

Hj  n1,j (13)

Type I และ Type II Income Multipliers

Type I income multiplier คือ สัดส่วนของ direct และ indirect income
effect (simple household income multiplier) ต่อ initial labour income effect ดังน้ัน
type I income multiplier จึงเป็น simple income multiplier แบบหนึ่ง เพราะวัดแต่ผลกระทบ
ของ direct และ indirect effect

Initial income effect คือ การวัดว่าการเปล่ียนแปลงของอุปสงค์ข้ันสุดท้ายของ
สาขาการผลติ j มูลคา่ 1 บาท จะทาให้รายได้ของภาคครัวเรือนในสาขาการผลิต j เปลี่ยนแปลงมูลค่า
เท่าไร ดังนั้น initial income effect วัดได้จาก an+1,j ซ่ึงเป็นค่าสัมประสิทธ์ิท่ีแสดงว่าสินค้า j มูลค่า
1 บาท ใช้ปัจจยั การผลิตแรงงานมูลค่าเทา่ ไร ดังนี้

Yjn an1,iij  Hj (14)
i1 an1,j an1,j

โดยท่ี Yj คือ type I income multiplier ของสาขาการผลิต j

Yj มคี วามหมายว่า รายได้ทเ่ี พ่มิ ขน้ึ ของภาคครัวเรือนสาขาการผลิต j ในตอนแรก
(initial income effect) เมือ่ อปุ สงค์ขนั้ สุดทา้ ยของสาขาการผลติ j เพ่มิ ข้ึนมูลคา่ 1 บาทนั้น จะส่งผล
ท้ังทางตรงและทางอ้อม (direct and indirect effect) ในสาขาการผลิตต่าง ๆ ทาให้รายได้ของ
ภาคครวั เรือนทั้งหมดเพมิ่ ขน้ึ กเ่ี ท่า

ถา้ พิจารณาแบบจาลองแบบปิด จะได้ type II income multiplier คอื

Yjn1 an1,i ij  Hj (15)
i1 an1, j an1, j

Type II income multiplier เป็น total income multiplier วัดทั้ง direct,
indirect และ induced effect เม่ือ ij คานวณจาก Leontief inverse matrix ที่รวมภาค

ครวั เรอื นเข้าไว้ในแบบจาลอง เนือ่ งจาก Hj  n1,j ดงั น้ัน

สานักวิจยั เศรษฐกจิ และประเมนิ ผล หน้าท่ี 2-74
บริษัท เอ็กเซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเมน้ ท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบัญชปี ระชาชาตดิ า้ นการทอ่ งเทย่ี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561

สานกั งานปลดั กระทรวงการทอ่ งเท่ียวและกีฬา

Yj  n1,j (16)
an1,j

 ตวั ทวีการจ้างงาน (Employment multiplier)

ตัวทวีการจ้างงาน คือ การวัดผลกระทบของการเปล่ียนแปลงของอุปสงค์
ขน้ั สดุ ท้าย j มลู คา่ 1 บาท ท่ีมตี อ่ จานวนการจ้างงาน (คน)

วิธีการคานวณตัวทวีการจา้ งงานมี 2 วิธี คือ

(ก) employment effect หรือ household employment multiplier

(ข) type I และ type II employment multiplier

ในการคานวณทั้งสองวิธีข้างต้น จะต้องคานวณหาสัดส่วนของจานวนแรงงานต่อ
การผลติ สนิ ค้า i มลู ค่า 1 บาท หรือ physical labour input coefficient กอ่ น

ซ่ึงสามารถทาได้ดังนี้ จากตารางปัจจัยการผลิตและผลผลิตอย่างง่ายท่ีเป็น
แบบจาลองแบบปิดจะต้องมแี ถวทแ่ี สดงจานวนแรงงานที่ทางานในแต่ละสาขาการผลติ i (ei)

Physical labour input coefficient (wn+1,i) ซึ่งแสดงจานวนคนงานต่อ 1
หนว่ ย ของมูลค่าผลผลิต หาไดจ้ าก

wn1,i  ei (17)
Xi

หรือเขียนในรปู row vector ได้วา่

WR  [wn1,1, wn1,2 ,...,wn1,n]

เชน่ เดียวกับ row vector HR=[an+1,1,an+1,2,…,an+1,n]

แต่ WR แสดงในรปู จานวนแรงงานไม่ใช่มูลค่าการจา้ งงาน

 ตัวทวีการจ้างงานภาคครัวเรือน (Household Employment Multiplier)

Household employment multiplier คือ การวัดจานวนแรงงานใน
ทุกสาขาการผลิตท่ีเปลี่ยนแปลงไป เมื่ออุปสงค์ข้ันสุดท้ายของสาขาการผลิต j เปล่ียนแปลง 1 บาท
simple household employment multiplier ของสาขาการผลิต j (Ej) หาได้จาก

n (18)

E j  wn1,iij
i1

เน่ืองจาก ij วัดมูลค่าผลผลิตของสาขาการผลิต i ท่ีเปลี่ยนแปลงของ

ผลกระทบทางตรงและผลกระทบทางอ้อม (direct and indirect effect) เน่ืองจากอุปสงค์
ขั้นสุดท้ายของสินค้า j เปล่ียนแปลง 1 บาทและ wn+1, i วัดว่าการผลิตสินค้า i มูลค่า 1 บาท

สานักวจิ ยั เศรษฐกจิ และประเมนิ ผล หนา้ ท่ี 2-75
บริษทั เอก็ เซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบัญชปี ระชาชาตดิ ้านการท่องเทยี่ ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561

สานกั งานปลัดกระทรวงการท่องเทยี่ วและกฬี า

ใช้แรงงานกี่คน ดังนั้น wn+1,i ij คือจานวนแรงงานในสาขาการผลิต i ที่เปล่ียนแปลงเมื่ออุปสงค์
ขน้ั สุดท้ายของสินคา้ j เปลี่ยนแปลง 1 บาท

Total household employment multiplier ของสาขาการผลิต j หรือ

Ej หาไดจ้ าก

n1 (19)

Ej  wn1,iij
i1

ซึ่งเป็นการวดั ทง้ั direct, indirect และ induced effect

 ตัวทวีการจ้างงานประเภทท่ี 1 และ 2 (Type I and Type II Employment

Multiplier)

Type I employment multiplier คือ สัดส่วนของจานวนแรงงานใน
ทกุ สาขาการผลติ ทีเ่ ปลย่ี นแปลงเน่อื งจากอปุ สงคข์ น้ั สดุ ท้ายของสนิ ค้า j เปล่ียนแปลง 1 บาท (simple
household employment multiplier) ต่อ จานวนแรงงานในสาขาการผลิต j ท่ีเปล่ียนแปลงใน
ตอนแรก (initial change in employment)

ดังน้ัน type I employment multiplier จึงเป็นการวัดว่าการเปลี่ยนแปลง
การจา้ งงาน 1 คน ในสาขาการผลติ j จะสง่ ผลทาให้การจา้ งงานในทุกสาขาการผลติ เปลย่ี นแปลงกี่เท่า
type I employment multiplier หาได้จาก

Ej n wn1,iij (20)
wn1,j i1 wn1,j
Wj 

Type II employment multiplier เป็นการหาผลกระทบรวม (direct,
indirect และ induced effect) type II employment multiplier หาได้จาก

Ej n1 wn1,iij (21)
w n1, j i1 wn1,j
Wj 

2.5.6 การสร้างบัญชเี มตรกิ ซ์สังคม และบัญชีเมตริกซ์สังคมปี 2555

1) กรอบแนวคดิ ฐานขอ้ มูล การจัดทาข้อมูล และโครงสร้างบัญชีเมตริกซ์สังคม
บัญชีเมตริกซ์สังคม (Social Accounting Matrix หรือ SAM) เป็นตารางแสดงการหมุนเวียนของ
การผลิต รายได้ และรายจ่ายในระบบเศรษฐกจิ ส่วนรวม (แผนภาพท่ี 3) ทเ่ี กดิ ขึ้นจากกิจกรรมทาง

เศรษฐกิจระหว่างสถาบันต่าง ๆ คือ ภาคครัวเรือน ภาคธุรกิจ ภาครัฐบาล และ
ภาคต่างประเทศ

สานักวจิ ยั เศรษฐกจิ และประเมินผล หน้าที่ 2-76
บรษิ ัท เอก็ เซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเม้นท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบัญชปี ระชาชาติด้านการท่องเที่ยว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561
สานกั งานปลดั กระทรวงการทอ่ งเทีย่ วและกฬี า

แผนภาพท่ี 2-3 การหมนุ เวียนในระบบเศรษฐกจิ ส่วนรวม

ทม่ี า: สถาบันวิจัยเพือ่ การพัฒนาแหง่ ประเทศไทย

กรอบโครงสร้างบัญชีเมตริกซ์สังคม (SAM) ประกอบด้วย 3 ส่วนใหญ่ ๆ คือ
1) บัญชีภาคการผลิต 2) บัญชีระหว่างกลาง ท่ีเชื่อมระหว่างภาคกการผลิต และภาคสถาบัน
ซึ่งประกอบด้วยบัญชีปัจจัยการผลิตมูลค่าเพิ่ม บัญชีแรงงาน ทุน และบัญชีอุปสงค์ขั้นสุดท้าย และ
3) บญั ชีภาคสถาบนั ซึง่ แสดงกจิ กรรมทางเศรษฐกจิ ระหว่างสถาบัน คือ ครัวเรือน รัฐบาล รัฐวิสาหกิจ
และภาคต่างประเทศ ดังโครงสร้างในตารางท่ี1 ซ่ึงเป็นกรอบโครงสร้างบัญชีมาตรฐานตามทฤษฎีการ
จัดทาบัญชีเมตรกิ ซส์ งั คม

ตัวอย่างบัญชีเมตริกซ์สังคม (SAM) ขนาดเล็ก เพื่อให้เข้าใจองค์ประกอบของ
SAM ที่จัดสร้างข้ึนในโครงการน้ี จึงแสดงตัวอย่างของ SAM ขนาดเล็ก (ตารางท่ี 2-1) ซึ่ง
ประกอบด้วย 15 บญั ชีดีงน้ี

(1) การผลิต สาขา 1
(2) การผลิตสาขา 2
(3) การนาเข้า สาขา 1
(4) การนาเข้า สาขา 2
(5) แรงงาน (ปจั จัยการผลติ )
(6) ทุน (ปัจจยั การผลติ )
(7) ภาษี
(8) การบรโิ ภคของครัวเรือน
(9) การบริโภคของภาครัฐบาล
(10) บญั ชกี ารออม
(11) การลงทนุ
(12) บญั ชีภาคครัวเรือน
(13) บัญชภี าคธรุ กจิ
(14) บญั ชีภาครัฐ
(15) บญั ชภี าคตา่ งประเทศ

สานักวิจยั เศรษฐกิจและประเมนิ ผล หน้าท่ี 2-77
บริษทั เอก็ เซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเม้นท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบญั ชีประชาชาติด้านการท่องเท่ยี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561

สานกั งานปลดั กระทรวงการท่องเท่ียวและกีฬา

ตารางที่ 2-1 ตัวอย่างของบัญชีเมตริกซส์ ังคม (SAM) ขนาดเล็ก

12 3 4 56 7 8 9 10 11 12 13 14 15
ภาษี บริโภค
การ การ นาเขา้ 1 นาเขา้ 2 แรงงาน ทนุ ครวั เรอื น บริโภค บญั ชกี าร การลงทุน บญั ชี บัญชี บญั ชี ภาค รวม
CD1
ผลิต1 ผลติ 2 CD2 รัฐบาล ออม ครัวเรอื น ธรุ กจิ รัฐบาล ต่างประเทศ

1 การผลติ 1 A11 A12 CM1 GD1 ID1 X1 Y1
CM2
2 การผลติ 2 A21 A22 GD2 ID2 X2 Y2

3 นาเข้า1 M11 M12 GM1 IM1 Y3

4 นาเข้า2 M21 M22 GM2 IM2 Y4

5 แรงงาน W1 W2 Y5

6 ทนุ P1 P2 Y6

7 ภาษี ITax1 ITax2 ITax3 ITax4 IncTax Corp Y7

Tax

8 บริโภคครัวเรือน CTot Y8

9 บรโิ ภครฐั บาล GTot Y9

10 บัญชีการออม SavH SavC SavG Y10

11 การลงทนุ IPrv IGov Y11

12 บญั ชคี รวั เรอื น WH PH TC-H TG-H TW-H Y12

13 บญั ชีธรุ กจิ PC TH-C TG-C TW-C Y13

14 บัญชีรัฐบาล PG Tax TH-G TC-G TW-G Y14

15 ภาคตา่ งประเทศ M1 M2 SBal TH-W TC-W TG-W Y15

รวม Y1 Y2 Y3 Y4 Y5 Y6 Y7 Y8 Y9 Y10 Y11 Y12 Y13 Y14 Y15

ทมี่ า: ฉลองภพ (2557)

สานักวจิ ยั เศรษฐกจิ และประเมนิ ผล หนา้ ที่ 2-78
บรษิ ทั เอ็กเซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเม้นท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบญั ชปี ระชาชาตดิ า้ นการท่องเทย่ี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561

สานักงานปลัดกระทรวงการทอ่ งเท่ียวและกีฬา

ตาราง SAM จะมีลักษณะเป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัส มีจานวน Row เท่ากับจานวน
Column ตัวเลขที่แสดงอยู่ในแนวตั้งของ Account แต่ละอัน จะแสดงถึงรายจ่ายของ Account นั้น
ส่วนตัวเลขที่แสดงอยู่ตามแนวนอนของ Account แต่ละอัน จะแสดงถึงรายรับ ท่ีสาคัญคือ รายรับ
ของแตล่ ะบญั ชีจะต้องเทา่ กบั รายจา่ ยของบัญชนี ้ัน ๆ คือ การไหลเวียนของเงินในระบบได้ถูกบันทึกไว้
ครบถว้ น รายรับของแต่ละ Account กต็ ้องนาเอาไปใช้เพ่อื สิง่ ใดสิ่งหนึ่ง (ซง่ึ รวมการออมด้วย)

Account ท่ี 1-2 ในตารางที่ 2-1 เก่ียวกับสาขาการผลิต การผลิตสินค้าในสาขาที่
1 และสาขาที่ 2 แสดงอยู่ตามแถวแนวต้ังที่ 1-2 ตามลาดับ การผลิตในสาขาที่ 1 ใช้ปัจจัยการผลิตที่
เป็นสินค้าสาขาท่ี 1 เท่ากับ A11 และปัจจัยการผลิตที่เป็นสินค้าสาขาท่ี 2 เท่ากับ A21 และใช้ปัจจัย
การผลิตท่ีเป็นสินค้านาเข้าสาขาที่ 1 เท่ากับ M11 และสินค้านาเข้าสาขาท่ี 2 เท่ากับ M21
นอกจากน้ัน การผลิตในสาขาท่ี 1 ยังต้องใช้ปัจจัยการผลิตข้ันพ้ืนฐาน (Primary Factor of
Production) คือ แรงงานและทุนด้วย โดยจ่ายให้กับแรงงานเท่ากับ W1 และจ่ายให้ทุนเท่ากับ P1
ท้ายสดุ สินค้าสาขาที่ 1 ต้องจ่ายภาษีทางอ้อมก่อนนาไปขายในตลาดเท่ากับ ITax1 ดังนั้น การผลิตใน
สาขาท่ี 1 จะมีมลู ค่า Y1 คือ

Y1 = A11+A21+M11+M21+W1+P1+ITax1

การผลิตของสาขาท่ี 2 ก็เช่นเดียวกับท่ีได้อธิบายไว้ในกรณีของการผลิตสินค้า

สาขาที่ 1

ถ้าพิจารณาตามแถวแนวนอนท่ี 1-2 จะเป็นการแสดงให้เห็นถึงการนาเอาสินค้า
จากสาขาท่ี 1 และสาขาท่ี 2 ไปใช้ทางด้านต่าง ๆ สาหรับสาขาท่ี 1 A11 และ A12 ถูกนาไปใช้เป็น
ปัจจัยการผลิตของสาขาท่ี 1 และสาขาที่ 2 ตามลาดับ CD1 และ GD1 คือสินค้าสาขาที่ 1 ท่ีบริโภค
โดยครัวเรือน และภาครัฐตามลาดับ ส่วน ID1 คือสินค้าสาขาท่ี 1 ท่ีใช้ในการลงทุน และท้ายสุด X1
คอื สนิ ค้าสาขาที่ 1 ทสี่ ่งออกไปตา่ งประเทศ

เมอ่ื รวมการนาเอาสนิ ค้าสาขาท่ี 1 ไปใชท้ างดา้ นตา่ ง ๆ ท้ังหมด ก็ต้องเท่ากับสินค้า
สาขาที่1 ทผี่ ลติ ออกมาท้งั หมด คือ

Y1 = A11+A12+CD1+GD1+ID1+X1

สาหรับสนิ คา้ สาขาที่ 2 ก็คล้ายกบั ทไ่ี ด้อธบิ ายไว้ในกรณสี นิ ค้าสาขาที่ 1

ข้อมลู ท่ีแสดงในแนวต้ังที่ 1-2 และแนวนอนท่ี 1-2 ซ่ึงแสดงถึงการผลิตสินค้า และ
การนาเอาสินค้าต่างๆ ไปใช้ จะเปน็ ข้อมูลที่ปรากฏในตาราง Input-Output Table (IO)

ข้อมูลตามแนวนอน และแนวตั้งที่ 3-4 แสดงถึงการนาเข้าสินค้าสาขาท่ี 1 และ 2
แนวนอนท่ี 3 แสดงถงึ การใช้สินค้านาเข้าสาขาท่ี 1 ส่วนหนึ่งนาไปใช้เป็นปัจจัยการผลิตของสาขาที่ 1
และ 2 เท่ากับ M11 และ M12 ส่วน CM1 GM1 และ IM1 คือการบริโภคสินค้านาเข้าสาขาที่ 1
โดยครวั เรือนและรฐั บาล และการใชส้ ินค้านาเข้าสาขาท่ี 1 สาหรบั การลงทนุ ส่วนแนวตัง้ ที่ 3 แสดงถึง
รายจา่ ยสินคา้ นาเข้าสาขาท่ี 1 ท่ีจ่ายไปให้ต่างประเทศ (M1) และส่วนหนึ่งจ่ายเป็นภาษีนาเข้า (ITax)
สาหรบั สินค้านาเข้าสาขาท่ี 2 ก็คล้ายกนั

สานกั วิจยั เศรษฐกิจและประเมินผล หน้าท่ี 2-79
บริษทั เอ็กเซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเมน้ ท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบญั ชปี ระชาชาตดิ า้ นการทอ่ งเที่ยว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561
สานักงานปลัดกระทรวงการทอ่ งเทย่ี วและกีฬา

ข้อมูลตามแนวนอนที่ 5 และ 6 แสดงถึงรายรับของแรงงาน และรายรับของทุน
ซง่ึ แรงงานและทนุ ได้รายไดม้ าจากการผลิตในสาขาต่างๆ ข้อมูลตามแนวตั้งท่ี 5 และ 6 แสดงการโอน
รายรับของแรงงานและทุนไปเป็นรายได้ของครัวเรือน ธุรกิจ และรัฐบาล แรงงานโอนรายได้ WH
ให้กับครัวเรือน ส่วนทุนโอนรายได้บางส่วน PH ให้กับครัวเรือน (เป็นรายได้จากทรัพย์สิน หรือหุ้น
และรวมรายได้จากผู้ประกอบการส่วนตัวด้วย) PG ให้กับรัฐบาล และที่เหลือ PC เป็นรายได้ของภาค
ธรุ กจิ

ข้อมูลในบัญชีที่ 7 เป็นบัญชีภาษีรวม รายได้มาจากภาษีประเภทต่าง ๆ ท้ัง
ทางอ้อม (ITax1, ITax2, ITax3, ITax4) และทางตรง IncTax (ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา) และ
CorpTax (ภาษีเงนิ ไดน้ ิตบิ ุคคล)

บัญชีท่ี 8-9 คอื การบริโภคของครัวเรอื น และรัฐบาล แนวต้ังเป็นการบริโภคสินค้า
ที่ผลิตในประเทศสาขาที่ 1 และ 2 และสินค้านาเข้าสาขาที่ 1 และ 2 ส่วนในแนวนอน ได้รายได้มา
จากครัวเรอื น (CTot) และรฐั บาล (GTot)

บัญชีที่ 10 เป็นบัญชีการออม มีรายรับจากการออมสุทธิของสถาบันหลักใน
ประเทศ คือ ภาคครัวเรือน (SaveH) ภาคธุรกจิ (SavC) และภาครัฐบาล (SavG) การออมสุทธิท้ังหมด
จา่ ยใหก้ ับภาคต่างประเทศ (SBal) จะสังเกตได้ว่า การออมสุทธิของภาคในประเทศจะเท่ากับการออม
สทุ ธิของภาคตา่ งประเทศตามสมการ Saving-Investment = Export – Import

แนวตั้งของบัญชีท่ี 11 แสดงการใช้สินค้าของสาขาที่ 1 และ 2 ในการลงทุน ทั้งที่
ผลิตในประเทศและที่นาเข้ามาจากต่างประเทศ การลงทุนมาจากท้ังภาคธุรกิจ (IPrv) และภาครัฐ
(IGov)

บัญชีที่ 12 เป็นบัญชีของครัวเรือน รายได้ของครัวเรือนมาจากแรงงาน (WH)
และทุน (PH) และมีการโอนเงินจาดสถาบันอ่ืน ๆ คือ ภาคธุรกิจ (TC-H) ภาครัฐ (TG-H) และภาค
ต่างประเทศ (TW-H) ส่วนรายจ่ายของครัวเรือน ส่วนหนึ่งจ่ายเป็นภาษีเงินได้ให้แก่รัฐบาล (IncTax)
ส่วนหนึ่งเป็นการบริโภค (CTot) และมีการโอนเงินกับสถาบันอ่ืน ๆ คือ ภาคธุรกิจ (TH-C) ภาครัฐ
(TH-G) และภาคต่างประเทศ (TH-W) สว่ นทเี่ หลอื จะเป็นการออมสุทธิของภาคครัวเรือน (SavH)

บัญชีท่ี 13 เป็นบัญชีของภาคธุรกิจ รายได้มาจากทุน (PC) และการโอนเงินจาก
สถาบันอื่น ๆ คือ ภาคครัวเรือน (TH-C) ภาครัฐ (TG-C) และภาคต่างประเทศ (TW-C) ส่วนหน่ึงของ
รายได้จ่ายเป็นภาษีเงินได้ (CorpTax) ส่วนหนึ่งนาไปลงทุน (IPrv) และมีการโอนเงินให้สถาบันอื่น ๆ
คอื ครวั เรือน (TC-H) รฐั บาล (TC-G) และภาคต่างประเทศ (TC-W) ส่วนท่ีเหลือเป็นการออมสุทธิของ
ภาคธุรกจิ (SavC)

บัญชีที่ 14 เป็นบัญชีของภาครัฐบาล รายได้หลักมาจากภาษี (Tax) และส่วนหนึ่ง
มาจากทนุ (PG) และมกี ารโอนเงนิ จากสถาบันอ่ืน ๆ คือ จากครัวเรือน (TH-G) จากภาคธุรกิจ (TC-G)
และจากภาคตา่ งประเทศ (TW-G) ทีเ่ หลือเป็นการออมสทุ ธขิ องภาครัฐบาล

สานกั วจิ ยั เศรษฐกจิ และประเมนิ ผล หนา้ ที่ 2-80
บริษัท เอ็กเซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเม้นท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบญั ชปี ระชาชาตดิ ้านการทอ่ งเท่ยี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561

สานักงานปลดั กระทรวงการทอ่ งเท่ยี วและกีฬา

บัญชีที่ 15 เปน็ บญั ชีของภาคตา่ งประเทศ รายจา่ ยของภาคต่างประเทศคือ การซ้ือ
สินค้าและบริการจากไทย (X1 และ X2) และการโอนเงินให้สถาบันอื่น ๆ คือ ครัวเรือน (TW-H)
ภาคธุรกิจ (TW-C) และภาครัฐบาล (TW-G) ส่วนรายรับมาจากการนาเข้าสินค้าและบริการโดยไทย
(M1 และ M2) และการโอนเงินจากสถาบันอื่น ๆ คือ ภาคครัวเรือน (TH-W) ภาคธุรกิจ (TC-W) และ
ภาครัฐ (TG-W) ที่เหลอื เป็นการออมสุทธิของภาคตา่ งประเทศ (SBal) คือ ดุลบญั ชเี ดินสะพดั

จากการท่กี ารผลติ สินค้าสาขาตา่ ง ๆ เทา่ กับการนาเอาสินค้าเหล่านั้นไปใช้ในระบบ
เศรษฐกจิ จะนาไปสูส่ มการทส่ี าคญั สาหรับเศรษฐศาสตร์มหาภาค คือ

Y = C+G+I+X-M (1)

โดยท่ี Y คือ GDP

C คอื การบริโภคภาคเอกชน (หรือ CTot ในตารางท่ี 2- 1)

G คอื การบริโภคภาครัฐ (GTot ในตารางที่ 2- 1)

I คอื การลงทุน (IPrv + IGov ในตารางท่ี 2- 1)

X คอื การส่งออกสินคา้ และบรกิ าร (X1 + X2 ในตารางท่ี 2- 1)

M คอื การนาเขา้ สินค้าและบรกิ าร (M1+M2 ในตารางที่ 2-1)

สมการนี้มีความสาคัญมากในการสร้าง IO ซึ่งเป็นองค์ประกอบสาคัญของ SAM
ถ้าข้อมูลทางด้าน GDP และการใช้จ่ายไม่สอดคล้องกับสมการ (1) บัญชีต่าง ๆ ใน IO (และ SAM)
จะขาดความสมดุล คอื การผลิตในสาขาตา่ ง ๆ จะไม่เท่ากับการนาการผลติ เหลา่ นน้ั ไปใช้

เพอ่ื ใหเ้ ขา้ ใจประเดน็ นี้ ถา้ เรม่ิ จากการผลิตสาขาท่ี 1 และที่ 2 ตามแนวตั้งในตาราง
ที่ 2- 1

Y1 = A11+A21+M11+M21+W1+P1+ITax1 (2)
Y2 = A12+A22+M12+M22+W2+P2+ITax2 (3)
Y1+Y2 = (A11+A21+A12+A22) + (M11+M21+M12+M22)
(4)
+ (W1+W2) + (P1+P2) + (ITax1+ITax2)
และตามแนวนอน (5)
Y1 = A11+A12+CD1+GD1+ID1+X1 (6)
Y2 = A21+A22+CD2+GD2+ID2+X2
Y1+Y2 = (A11+A21+A12+A22)+(CD1+CD2)+(GD1+GD2) (7)

+(ID1+ID2)+(X1+X2) (8)
= (A11+A21+A12+A22)+(C-CM1-CM2)+(G-GM1-GM2)

+ (I-IM1-IM2)+X

โดยท่ี C, G และ I คือ การบริโภคของครัวเรือน การบริโภคของภาครัฐ และ
การลงทุนรวม ตามลาดบั ส่วน X เท่ากบั (X1+X2) คอื การสง่ ออกสินคา้ และบรกิ ารในราคา f.o.b

สานักวจิ ยั เศรษฐกิจและประเมนิ ผล หนา้ ที่ 2-81
บรษิ ัท เอก็ เซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเม้นท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบัญชปี ระชาชาตดิ ้านการทอ่ งเที่ยว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561

สานกั งานปลัดกระทรวงการท่องเทยี่ วและกฬี า

เนื่องจากผลรวมของแนวตงั้ และแนวนอนเท่ากบั

= (A11+A21+A12+A22)+(M11+M21+M12+M22)+(W1+W2) (9)
+(P1+P2)+(ITax1+ITax2)

= (A11+A21+A12+A22)+(C-CM1-CM2)+(G-GM1-GM2) (10)
+(I-IM1-IM2)+X (11)
หรือ

= W+P+(ITax1+ITax2) = C+G+I+X-(M11+M21+W12+M22+
CM1+CM2+GM1+GM2+IM1+IM2)

โดยที่ W เท่ากับ (W1+W2) คือค่าจ้างแรงงาน และ P เท่ากับ (P1+P2) คือกาไร

ของทนุ

= W+P+(ITax1+ITax2) = C+G+I+X-(M+ITax3+ITax4) (12)

โดยท่ี M คือการนาเข้าสินคา้ และบริการในราคา c.i.f. หรือ

W+P+ITax = GDP หรอื Y = C+G+I+X-M (13)

โดยที่ ITax เท่ากบั (ITax1+ITax2+ITax3+ITax4) คอื ภาษที างออ้ มท้งั หมด

หากพิจารณาบัญชีเมตริกซ์สังคมดังกล่าวข้างต้น จะเห็นว่าเป็นการแสดงให้เห็นถึง
การเชื่อมโยงกนั ในระบบเศรษฐกิจทั้งระบบที่ค่อนข้างสมบูรณ์ มีท้ังข้อมูลเก่ียวกับการผลิตสินค้าต่าง ๆ
การค้าขายสินค้า ทั้งภายในประเทศและการค้าขายกับต่างประเทศ แหล่งที่มาของรายได้ การออม
และการลงทุน ข้อมูลในบัญชีเมตริกซ์สังคมสามารถนาไปใช้เป็นหลักฐานในการสร้างแบบจาลอง
เศรษฐกจิ มหภาคเพื่อใชว้ ิเคราะห์ผลกระทบตอ่ ระบบเศรษฐกจิ ของการเปล่ยี นแปลงตัวแปรต่าง ๆ เช่น
การใชจ้ า่ ยของรฐั บาล การลงทุน หรอื การเปล่ยี นภาษขี องสาขาตา่ ง ๆ

สรปุ วิธสี ร้างบญั ชเี มตรกิ ซส์ งั คม

การอธิบายสรุปการสรา้ งบัญชีเมตรกิ ซส์ งั คม โดยชีใ้ ห้เหน็ แหล่งท่ีมาของข้อมูลต่าง ๆ
ใน SAM โดยอิงถึงตาราง SAM ในตารางที่ 2-1

ข้อมูลหลกั ท่ีจาเปน็ ตอ้ งใชใ้ นการสร้าง SAM คือ

- ตารางปจั จยั การผลติ และผลผลิต Input-Output Table (สศช.)

- บญั ชรี ายได้ประชาชาติรายปี (NI) (สศช.)

- ข้อมูลการค้าและดุลการชาระเงินระหว่างประเทศ (ธนาคารแห่งประเทศไทย
กรมศุลกากร)

- ขอ้ มลู ภาษี (กรมสรรพากร กรมสรรพสามิต)

- ข้อมูลการสารวจภาวะเศรษฐกจิ และสังคม (Socioeconomic Survey : SES)

สานกั วจิ ยั เศรษฐกจิ และประเมนิ ผล หนา้ ที่ 2-82
บรษิ ัท เอก็ เซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเมน้ ท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบญั ชปี ระชาชาติด้านการทอ่ งเท่ยี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561
สานกั งานปลดั กระทรวงการทอ่ งเท่ียวและกีฬา

- ข้อมูลการสารวจแรงงาน Labor Force Survey: LFS (ถ้าต้องการแยกส่วนที่
เปน็ รายไดจ้ ากแรงงานของ Own Account และ Unpaid และ Unpaid Family Workers)

สง่ิ ท่ตี ้องคานึงในการจาแนกบญั ชี SAM มี 2 ประเดน็ คือ

(1) ข้อมูลท่ีนามาใช้ในการจาแนก จานวนตัวอย่าง (Sample) สามารถสะท้อน
ขอ้ มลู ได้อย่างน่าเชอ่ื ถอื เชน่ sample จาก LFS SES

(2) การนาไปใช้ประโยชน์ในการวิเคราะห์ประเด็นที่สนใจได้ เช่น แรงงานในระบบ
นอกระบบ การกระจายรายได้

ถ้าดูจากตารางท่ี 2-1 จะเห็นว่าข้อมูลในตาราง SAM โดยส่วนใหญ่จะมีอยู่ใน
ตาราง Input-Output Table ยกเว้นข้อมูลท่ีเก่ียวกับครัวเรือน และงบดุลของสถาบันอื่น ๆ คือ
ภาคธุรกิจ ภาครฐั บาล และภาคการต่างประเทศ ถ้าเรามีตาราง Input-Output ท่ีตรงกับปีที่ต้องการ
จะทา SAM จะทาให้การทา SAM ง่ายข้ึนมาก ปัญหาคือการจัดทาตาราง Input-Output ไม่ได้ทา
ทุกปี ตารางล่าสุดท่ีมีใช้กันอยู่คือตารางสาหรับปี 2553 ดังนั้น ข้อมูลในตารางตาราง Input-Output
ปี 2553 (I/O 2010) จึงไม่สามารถนามาใช้สาหรับการสร้าง SAM ปี 2555 (SAM 2012) ได้โดยตรง
นอกจากนี้ การจดั ทา SAM ในโครงการนี้ที่มีรายละเอียดสาขาการผลิตค่อนข้างมาก โดยเฉพาะขยาย
เพิ่มจาก 180 สาขาใน I/O จึงต้องอาศัยข้อมูลจากแหล่งอื่นร่วมด้วย เช่น ตาราง Supply and Use
2007, SAM energy 2007 เป็นตน้ ซ่ึงจะได้กล่าวถึงในรายละเอียดการจัดทา SAM 2012

ขอบเขต SAM 2012

(1) สาขาการผลิตทัง้ หมด 221 สาขา ครอบคลุม 180 สาขาการผลติ จากตาราง I-O
เป็นสินค้า 176 สาขา เพิ่มจากตาราง I-O อีก 32 สาขา เป็นบริการ 44 เพ่ิมจากตาราง I-O อีก
8 สาขา และสามารถรวมกลบั เป็นสาขา GDP ตามคานยิ ามระบบบญั ชีประชาชาติ

(2) จาแนกครัวเรือนตามช้ันค่าใช้จ่าย ซ่ึงมี 10 ช้ันค่าใช้จ่าย จาแนกตามพ้ืนท่ี
5 ภาค (กรุงเทพฯ และปริมณฑล ภาคกลาง ภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคใต้) และ
จาแนกตามเขตพน้ื ท่ี เขตเมือง/เขตชนบท

(3) กาลังแรงงาน จาแนก 3 ภาคสถาบัน (รัฐ/formal/informal) และแบ่งย่อย
ตาม 6 ระดบั การศึกษา และ 4 ชว่ งอายขุ องแรงงาน

(4) การส่งออก – นาเข้า จาแนกตามกลุ่มประเทศคู่ค้าสาคัญทางเศรษฐกิจ
29 ประเทศ

(5) ภาษี ตอ้ งครอบคลมุ 6 ภาษีสาคญั ในระบบเศรษฐกจิ

(6) การลงทุน มีการลงทุนของภาครัฐ รัฐวิสาหกิจ และเอกชน ซึ่งมีส่วนขยาย
รายละเอยี ดสาขาการลงทนุ จานวน 28 สาขา

สานักวิจยั เศรษฐกจิ และประเมนิ ผล หน้าท่ี 2-83
บรษิ ัท เอก็ เซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบัญชปี ระชาชาตดิ ้านการท่องเที่ยว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561
สานักงานปลัดกระทรวงการท่องเทีย่ วและกีฬา

ข้ันตอนในการทา SAM สรุปไดด้ ังน้ี

(1) การเรมิ่ ทาภาคการผลิต IO สาหรับปี 2555 เริ่มจากการหา Control Totals
สาหรับสมการ GDP ทางด้านการใช้จ่าย (สมการ 12) ปี 2555 คือ GDP รวม การบริโภคภาคเอกชน
หรอื ครัวเรอื น (C) การบรโิ ภคภาครัฐ (G) การลงทนุ รวม (I) ซ่งึ แยก Change in inventories (สาหรับ
statistical discrepancy รวมไว้กับ private investment) การส่งออกสินค้าและบริการ (X) และ
การนาเข้าสินค้าและบริการ (M) ข้อมูลมาจากรายงานสถิติบัญชีประชาชาติของประเทศไทย (NI)
ปี 2555 โดยสานักงานคณะกรรมการพฒั นาการเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาติ (สคช.)

(2) หาข้อมูล GDP ปี 2555 ด้านการผลิตรายสาขา ซึ่งในกรณีนี้ได้รับข้อมูล
Gross Output และมูลค่าเพ่ิม (Value added) จาแนกสาขาละเอียดจาก สศช.

(3) หาข้อมูลทางด้าน value added จาก NI คือส่วนท่ีสาขาการผลิตจ่ายให้กับ
แรงงานและทนุ และภาษที างออ้ ม

(4) เนื่องจากข้อมูลเก่ียวกับการผลิตสินค้าจาเป็นต้องพึ่งข้อมูลในตาราง Input-
Output แต่เราไม่มี Input-Output Table สาหรับปี 2555 จึงต้องพึ่งโครงสร้างของตาราง Input-
Output ในปี 2553 เพื่อหาผลผลิตของสาขาต่างๆ ในปี 2555 วิธีง่าย ๆ คือสมมติว่าสัดส่วนระหว่าง
มูลค่าเพ่ิมกับผลผลิตในปี 2555 เท่ากับในปี 2553 ถ้าใช้ข้อสมมตินี้13 เราก็จะได้ค่าของ Y1, Y2 และ
Y3 ในตารางที่ 2-1 และถ้าหักมูลค่าเพิ่มออกจากผลผลิต เราก็จะได้ผลรวมของปัจจียการผลิตต่าง ๆ
(ทั้งที่เป็นสินค้าผลิตในประเทศและสินค้านาเข้า) ที่ใช้ในสาขาการผลิตต่าง ๆ คือได้
(A11+A21+M11+M21) และ (A12+A22+M12+M22)

(5) สาหรับสนิ ค้านาเขา้ ท่เี ปน็ ปจั จยั การผลิต คือ M11 และ M21 ในตารางท่ี 2-1
สามารถหาการนาเข้าปัจจัยการผลิตรวม (Intermediate Import) ได้จากข้อมูลการค้าระหว่าง
ประเทศ (ธนาคารแห่งประเทศไทย และกรมศุลกากร) คือ สามารถหา (M1+M2) ของปี 2555
ได้ สาหรับการแยกว่าเป็น M1 และ M2 เท่าไหร่ จาเป็นต้องใช้ข้อมูลจาก Input-Output Table
ปี 2553 โดยอาจสมมติว่าสดั ส่วนระหว่างปจั จยั การผลิตรวมกับปัจจยั การผลติ รวมกับปัจจัยการผลิตที่
เป็นสินค้านาเข้าของแต่ละสาขาเท่ากับสัดส่วนในตาราง Input-Output ปี 255314 ซึ่งจะให้ผล
เบ้ืองต้นว่าปัจจัยการผลิตที่เป็นสินค้านาเข้าเท่ากับ M1’ และ M2’ โดยที่ (M1’+M2’) จะยังไม่เท่า
(M1+M2) และสามารถใช้สัดส่วนระหว่าง M1’ และ M2’ มาหา M1 และ M2 ได้ หลังจากท่ีได้
M1 และ M2 ก็จะได้ผลรวมของปัจจัยการผลิตที่เป็นสินค้าที่ผลิตภายในประเทศที่ใช้ในแต่ละสาขา
คอื (A11+A21) และ (A12+A22)

(6) จากบัญชีรายได้ประชาชาติ สามารถหาการบริโภครวมของครัวเรือน การใช้
จ่ายของรัฐบาล และการบริโภคสินค้าของสาขาการผลิตต่าง ๆ ได้ (ในส่วนของรัฐบาล จาเป็นต้องใช้
ข้อมูลการใช้จ่ายงบประมาณ เพื่อแยกออกเป็นรายการสินค้าด้วย) แต่ยังไม่มีการแยกว่าเป็นการ

13 ถ้ามขี อ้ มลู เกย่ี วกับการเปลีย่ นแปลงราคาต่างๆ เราอาจจะสมมตวิ า่ สดั ส่วนระหวา่ งการปรมิ าณใช้แรงงานและทนุ ต่อผลผลติ ในสาขา
ต่างๆ เทา่ กับในปี 2553 และปรับสัดสว่ นระหว่างมลู คา่ เพ่ิมและมูลค่าของผลผลติ โดยคานึงถึงการเปลย่ี นแปลงของราคาต่างๆ
14 ถ้ามีขอ้ มลู เกย่ี วกบั การเปล่ียนแปลงราคาของสินค้าต่างๆ กส็ ามารถใชข้ อ้ มลู ปบั สัดสว่ นดังกลา่ วได้

สานกั วจิ ยั เศรษฐกจิ และประเมินผล หน้าท่ี 2-84
บรษิ ทั เอก็ เซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเมน้ ท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบัญชปี ระชาชาติดา้ นการท่องเที่ยว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561
สานักงานปลดั กระทรวงการทอ่ งเท่ยี วและกฬี า

บริโภคสินค้าภายในประเทศ และสินค้านาเข้าเท่าไร การแยกในส่วนนี้ ต้องใช้ข้อมูลทางด้านการค้า
ระหว่างประเทศ ซ่ึงสามารถหาสินค้านาเข้าเพื่อการบริโภค (รวมของครัวเรือนและรัฐบาล คือ
(CM1+GM1) และ (CM2+GM2) ได้ สาหรบั การแยกการบริโภคสนิ ค้านาเข้าของครัวเรือนและรัฐบาล
น้ัน คือแยก (CM1+GM1) และ (CM2+GM2) ออกเป็น CM1, GM1, CM2 และ GM2) เริ่มโดยหา
สัดส่วนของสินค้านาเข้าในการบริโภคสินค้าต่าง ๆ ของครัวเรือนและรัฐบาลจากข้อมูลในตาราง
Input-Output ปี 2553 และสมมติว่าสัดส่วนดังกล่าวยังเหมือนเดิม15 หลังจากนั้นก็ปรับตัวรวมของ
การบริโภคสินค้านาเข้าให้ตรงกับข้อมูลจากการค้าระหว่างประเทศในปี 2555 และปรับการบริโภค
สนิ ค้าในประเทศให้การบรโิ ภครวมเทา่ กับข้อมูลในบญั ชปี ระชาชาติ

การหาการลงทุนของธุรกิจและภาครัฐบาลก็ใช้วิธีคล้ายกับทางด้านการบริโภค
ท้งั นีส้ ามารถใช้ขอ้ มูลการนาเข้าจากธนาคารแห่งประเทศไทย ที่จาแนกเป็นการนาเข้าเพ่ือการบริโภค
เพื่อเป็นสินคา้ ทุน และปจั จยั การผลิต เพอื่ เปน็ ตัวคมุ ได้

ซ่ึงทั้งหมดน้ีจะทาให้ได้มูลค่าเหล่านี้ คือ CD1, CD2, CM1, CM2, GD1, GD2,
GM1, GM2, ID1, ID2, IM1 และ IM2

(7) การส่งออกสินค้าและบริการใช้ข้อมูลจากการค้าระหว่างประเทศในปร 2555
(จากธนาคารแห่งประเทศไทย และกรมศุลกากรในการแตกสินค้าท่ีละเอียด และจาแนกรายประเทศ)
ทาใหไ้ ดม้ ูลค่า X1 และ X2

(8) จากข้อมูลใน 6 และ 7 และการที่ผลรวมในแนวต้ังของบัญชีท่ี 1-2 จะต้อง
เท่ากับผลรวมตามแนวนอนของบัญชีเดยี วกัน จะไดเ้ ปน็ มลู คา่ ของ (A11+A12), (A21+A22)

(9) เมอ่ื รู้ (A11+A12) และ (A21+A22) ซ่ึงเป็นผลรวมตามแนวนอนของการสินค้า
ต่างๆ สาหรับเป็นปัจจัยการผลิต และรู้ (A11+A21) และ (A12+A22) ซ่ึงเป็นผลรวมตามแนวต้ังของ
การใช้ปัจจัยการผลิตจากสาขาการผลิตต่าง ๆ จึงสามารถใช้วิธีที่เรียกว่า RAZ เพ่ือหาค่าของ A11,
A12, A21 และ A22 ได1้ 6

การใช้วิธี RAZ คือ ใช้ค่าของการใช้ปัจจัยการผลิตท่ีได้จากตาราง Input-
Output ของปี 2553 เป็นจุดเริ่มต้น เช่น สมมติว่ามูลค่าเหล่านี้ คือ A(1)11, A(1)12, A(1)21 และ
A(1)22 แล้วหาสัดส่วนระหว่างผลรวมตามแนวนอนของสาขาต่างๆ ท่ีควรจะเป็น คือ (A11+A12)
และ (A21+A22) กับผลรวมตามแนวนอนของสาขาต่างๆ ตาม A(1) หลังจากนั้นปรับ A(1) โดยคูณ
A(1) ดว้ ยสัดส่วนเหลา่ น้ี จะไดค้ า่ A(2) เช่น

A(2)11 = A(1)11*(A11+A12)/(A(1)11+A(1)12

สาหรับ A(2) น้ัน ผลรวมตามแนวนอนจะเท่ากับผลรวมที่ควรจะเป็น แต่
ผลรวมตามแนวต้ังจะยังไม่เหมือนผลรวมตามแนวต้ังที่ควรจะเป็น ต่อไปก้ปรับ A(2) โดยหาสัดส่วน
ระหว่างผลรวมตามแรวตั้งทีค่ วรจะเป็นของสาขาตา่ งๆ กบั ผลรวมตามแนวต้ังของ A(2)

15 หรอื ปรับสัดสว่ นตามการเปลี่ยนแปลงของราคา ถ้ามีขอ้ มลู สว่ นนี้ หนา้ ที่ 2-85

16 สาหรบั วธิ ี RAS ดตู ัวอย่างเชน่ Miller and Blair (1985), Ch.8

สานกั วิจยั เศรษฐกจิ และประเมนิ ผล
บรษิ ัท เอก็ เซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเม้นท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบญั ชีประชาชาตดิ า้ นการทอ่ งเทยี่ ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561

สานักงานปลัดกระทรวงการทอ่ งเทีย่ วและกีฬา

หลักจากนั้นก็กลับไปปรับตามแนวนอนอีก และสลับกันปรับตามแนวตั้งและ
แนวนอนไปเรือ่ ย ๆ และผลตา่ งระหว่างผลรวมตามแนวนอน และผลรวมตามแนวตั้ง กับผลรวมท่ีควร
จะเป็นจะน้อยลงเร่ือย ๆ และถ้าทาไปมากครั้งพอ ก็จะได้ค่าของการใช้ปัจจัยการผลิตต่าง ๆ ที่มี
ผลรวมเท่ากับทคี่ วรจะเปน็ ทง้ั ทางด้านแนวนอนและแนวตั้ง คือ จะได้มูลค่าของการใช้ปัจจัยการผลิต
ในการผลิตของสาขาต่าง ๆ ท่ีสอดคล้องกับระบบเศรษฐกจิ ในปี 2555

(10) ในสว่ นของแนวนอนและแนวตั้งท่ี 15 (คือบัญชีของต่างประเทศ) สิ่งที่ยังขาด
คือ ส่วนที่เป็น Net Factor Income from Abroad คือ รายได้ส่งกลับ (Remittance) ส่วนที่เป็น
Transfers to/from Abroad คอื เงนิ โอนจากตา่ งประเทศ การจ่ายคืนเงนิ กู้ ข้อมูลต่าง ๆ เหล่านี้ส่วน
ใหญ่อยู่ในบัญชี Balance of Payment และ National Accounts ยกเว้นการแยก Net
Remittance ไปสู่ครัวเรือนประเภทต่างๆ

(11) การแยกบัญชีของครัวเรือนจาเป็นต้องใช้ข้อมูลจาก Socioeconomic
Survey มาประกอบซึ่งข้อมูลท่ีได้จาก Socioeconomic Survey มักจะไม่ตรงกับข้อมูลจาก
National Accounts (ถึงแม้วา่ จะเป็นขอ้ มูลจากปีเดียวกัน) ทั้งนี้เป็นเรื่องปกติที่การสารวจข้อมูลจาก
ครัวเรือนจะมีการคลาดเคล่ือนอยู่บ้าง เช่น ผลของการสารวจรายได้ของครัวเรือน โดยการสัมภาษณ์
ครัวเรือนในประเทศต่าง ๆ พบว่าครัวเรือนมักจะรายงานรายได้ต่ากว่าความจริง เหตุผลอาจเป็น
เพราะครัวเรือนกลัวว่าข้อมูลที่ให้จะมีส่วนเกี่ยวข้องกับการตามเก็บภาษีของทางการ จึงมักจะบอก
นอ้ ยไว้กอ่ น อยา่ งไรกต็ าม โครงสรา้ งทางด้านรายได้และรายจ่ายของครัวเรือนสามารถนามาใช้ในการ
ทา SAM โดยต้องมีการปรับให้ตรงกับข้อมูลจาก National Accounts เหมือนกับข้อมูลจากตาราง
Input-Output ปี 2553 สามารถนาเอามาใช้เพอื่ สรา้ ง SAM ของปี 2555 ได้

(12) ข้อมูลจาก Socioeconomic Survey จะให้ภาพว่าครัวเรือนประเภทต่าง ๆ
ได้รายได้จากแหล่งไหนบ้าง ข้อมูลส่วนนี้นาเอามาใช้หา WH, PH1,BH TranG-H1, TranG-H2,
N.Remit1 และ N.Remit2 ได้ ก่อนอ่ืน National Accounts จะมีข้อมูลเก่ียวกับรายได้รวมของภาค
ครวั เรอื น สัดส่วนของรายไดร้ ะหว่างครวั เรือนต่าง ๆ จาก Socioeconomic Survey17 สามารถนามา
แยกรายได้รวมของภาคครัวเรือนเป็นรายได้ของครัวเรือนประเภทต่าง ๆ คือ เมื่อได้ค่าของ Y6 และ
Y7 ก็จะรู้ตัวรวมของ (WH) คือ (W1+W2) หรือรายได้ของแรงงานทั้งหมด ส่วน (PH) คือรายได้ของ
ครัวเรือนจาก Unincorporated Enterprises ซ่ึงได้จาก National Accounts18 (BH) คือรายได้จาก
Property Income (TranG-H1+TranG-H2) คือ Transfer จากภาครัฐบาลให้กับภาคครัวเรือน และ
Net Remittances จากต่างประเทศให้กับครัวเรือน ซึ่งข้อมูลเหล่าน้ีมีอยู่ใน National Accounts
และ Balance of Payments

17 Socioeconomic Survey ไมไ่ ดจ้ ดั เก็บในปี 2555 ขอ้ มลู ทน่ี ามาใชม้ าจาก Socioeconomic Survey ของปี 2537
18 ถ้ามกี ารแยกสว่ นทเี่ ปน็ แรงงานของ Own Account และ Unpaid Family Workers ออกจาก Income from Unincorporated
Enterprises โดยการใช้ Labour Force Survey ตามทกี่ ลา่ วใน 2. กจ็ ะตอ้ งหกั ส่วนน้ีออกไปจาก Income from Unincorporated
Enterprises ใน National Accounts เสยี ก่อน

สานกั วิจยั เศรษฐกจิ และประเมนิ ผล หนา้ ท่ี 2-86
บริษัท เอก็ เซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบญั ชปี ระชาชาติด้านการทอ่ งเที่ยว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561

สานักงานปลดั กระทรวงการท่องเทย่ี วและกีฬา

(13) สาหรับ IncTax เม่ือรู้ภาษีเงินได้รวมท่ีครัวเรือนต้องจ่าย และข้อมูลจาก
Socioeconomic Survey จะให้ข้อมูลของสัดส่วนของภาษีเงินได้รวมท่ีครัวเรือนประเภทต่าง ๆ จ่าย
สาหรบั TH-C และ TH-G ขอ้ มูลทางด้านการใช้จา่ ย (สว่ นทีไ่ ม่ได้เป็นการบริโภคสินค้า) สามารถนามา
แยก Transfer รวมที่ครัวเรือนจ่ายให้กับรับบาลได้ และ SavH (คือ การออมของครัวเรือน) จะเป็น
Residuals เพือ่ ให้ผลรวมทางแนวตั้งเท่ากับผลรวมตามแนวนอนของบัญชีท่ี 12 ครัวเรือน ของ SAM
ในตารางท่ี 2-1 อยา่ งครบถ้วน

14) ท้ายสุด สาหรับข้อมูลอื่น ๆ ใน SAM สาหรับธุรกิจ รัฐบาล และภาค
ต่างประเทศ จะหาได้จาก National Account และขอ้ มูล Balance of Payment

บญั ชเี มตรกิ ซส์ ังคมสาหรับปี 2555 (SAM 2012)

การจัดทาบัญชีเมตริกซ์สังคมสาหรับปี 2555 จะเป็นไปตามวิธีการท่ีได้อธิบายใน
ส่วนท่ีแล้ว ท่ีแตกต่างกันคือ SAM ที่จะสร้างขึ้นจะแยกบัญชีต่าง ๆ ทางด้านการผลิต และด้าน
ครัวเรือนมากมาย ทั้งนี้เพื่อเป็นประโยชน์ในการวิเคราะห์ผลกระทบของนโยบาย และการ
เปลย่ี นแปลงทางเศรษฐกิจ ทาให้สามารถเหน็ ผลกระทบไดใ้ นหลายมติ ิ

การสรา้ ง SAM Control มี 2 วตั ถุประสงค์ คือ

(1) สะท้อนโครงสร้างใหญ่ของ SAM ท่ีจะสร้างข้ึน รวมท้ังการกาหนดเลขบัญชี
และการเรียงบญั ชี

(2) กาหนดตัวเลขคุม (Control) ท้ังหมดใน SAM ที่รับประกันความสมมาตร
(Balance) ในบญั ชหี ลักทง้ั หมด

องค์ประกอบของ SAM ท่ีจัดสร้างข้ึนในโครงการน้ี ประกอบด้วย 2862 บัญชี
ซ่งึ แสดงด้วย ตาราง SAM Control (ตารางท่ี 2-2) ดังนี้

ตารางท่ี 2-2 SAM Control จานวบัญชี เริ่มท่ีบัญชีเลขที่

กลุ่มบัญชี 221 1
ACTIVITY 221 222
IMPORT SECTOR 221 443
VALUE ADDED 221 664
VALUE ADDED FCOST 221 885
FACTOR WAGE 221 1106
FACTOR PROFIT 221 1327
DEPRECIATION 1548
WAGE STATUS 3 1551
WAGE PROFILE 24 1575
WAGE TOTAL 1 1576
PROFIT & Property Total 1 1577
COMP INTERMEDIATE 221 1798
HH CURRENT ACC. 100

สานักวิจยั เศรษฐกิจและประเมนิ ผล หนา้ ท่ี 2-87
บริษทั เอ็กเซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเมน้ ท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบัญชปี ระชาชาติด้านการทอ่ งเทีย่ ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561

สานกั งานปลดั กระทรวงการทอ่ งเทีย่ วและกีฬา

ตารางท่ี 2-2 SAM Control จานวบญั ชี เรมิ่ ท่บี ัญชีเลขที่

กล่มุ บัญชี 10 1898
HH DISPOSIBLE INCOME 10 1908
HH-CONSUMP 221 1918
COMP-PRIV CONSUMP 1 2139
GOV CURRENT ACC. 1 2140
COV CONSUMP 221 2141
COMP-GOV CONSUMP 1 2362
BUSINESS CURRENT ACC. 1 2363
SOCIAL SECURITY 1 2364
TRANSFER HH 1 2365
INTEREST PAYMENT 1 2366
DIRECT TAX 1 2367
VAT 1 2368
SPECIAL BUSS TAX 1 2369
EXCISE TAX 1 2370
IMPORT DUTY 1 2,371
SUBSIDY 1 2,372
TAX TOTAL 10 2,373
HH SAV-POOL 1 2,383
GOV SAV-POOL 1 2,384
BUSS SAV-POOL 1 2,385
PRIVATE INVEST 1 2,386
GOV INVEST 1 2,387
STATE ENT. INVEST 221 2,388
COMP-INVEST 1 2,603
CHANGE IN STOCK 221 2,610
EXPORT SECTOR 1 2,831
ROW Non-Trade 1 2,832
TRADE SERVICES 29 2,833
TRADE PARTNER in Goods 1 2,862
ROW SAV-POOL

สานักวจิ ยั เศรษฐกิจและประเมนิ ผล หน้าท่ี 2-88
บรษิ ทั เอ็กเซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเม้นท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบัญชีประชาชาตดิ ้านการทอ่ งเท่ยี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561

สานักงานปลัดกระทรวงการท่องเท่ียวและกีฬา

ตารางท่ี 2-3 โครงสรา้ งบญั ชีเมตรกิ ซส์ ังคม SAM 2012 IMPORT VALUE VALUE FACTOR FACTOR DEPRECI WAGE WAGE WAGE PROFIT
SECTOR ADDED ADDED WAGE PROFIT ATION STATUS PROFIT TOTAL TOTAL
ACTIVITY FCOST
Work Age4
Factor Status3
cost Edu6

#ACC 221 221 221 221 221 221 221 3 24 1 1
Start acc# 1 222 1327 1548 1551 1575 1576
1 2 443 664 885 1106
221 1 1 7 8 9 10 11
221 222 2 12,349,021 34 5 6
221 443 3
ACTIVITY 221 664 4 515,303
IMPORT SECTOR
VALUE ADDED Factor 11,064,513
VALUE ADDED FCOST cost
221 885 5 3,772,563
FACTOR WAGE Work 221 1106 6 5,333,792
FACTOR PROFIT Status 221 1327 7 1,958,158
DEPRECIATION 3 3 1548 8
WAGE STATUS age4 3,359,541

WAGE PROFIT Ed 24 1551 9 3,359,541
u6 3,359,541
1 1575 10
WAGE TOTAL 1 1576 11 5,333,792
221 1577 12
PROFIT TOTAL

COMP-
INTERMEDIATE

สานกั วิจยั เศรษฐกิจและประเมินผล หนา้ ท่ี 2-89
บรษิ ัท เอก็ เซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเม้นท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบญั ชีประชาชาตดิ ้านการทอ่ งเท่ยี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561

สานกั งานปลดั กระทรวงการท่องเท่ียวและกฬี า

ตารางท่ี 2-3 โครงสรา้ งบัญชีเมตริกซส์ ังคม SAM 2012 IMPORT VALUE VALUE FACTOR FACTOR DEPRECI WAGE WAGE WAGE PROFIT
SECTOR ADDED ADDED WAGE PROFIT ATION STATUS PROFIT TOTAL TOTAL
ACTIVITY FCOST

HH CURRENT ACC. Decile Re Area 100 1798 13 3,359,541 2,933,759

10 g5 2

HH DISPOSIBILE Decile 10 1898 14
INCOME 10

HH-CONSUMP Food1 10 1908 15

+non-

food9

COMP- 221 1918 16

PRIV.CONSUMP

GOV CURRENT ACC. 1 2139 17 370,415
2,029,618
GOV CONSUMP 1 2140 18

COMP-GOV 221 2141 19 413,022
CONSUMP 1 2362 20
1 2363 21
BUSINESS
CURRENT ACC.

SOCIAL SECURITY

TRANSFER HH 1 2364 22

INTEREST PAYMENT 1 2365 23

DIRECT TAX 1 2366 24 303,781 507,039
41,057
VAT 1 2367 25 91,472 322,299
120050
SPECIAL BUSS TAX 1 2368 26 -101,459

EXCISE TAX 1 2369 27

IMPORT DUTY 1 2370 28

SUBSIDY 1 2371 29

สานกั วิจยั เศรษฐกิจและประเมนิ ผล หน้าที่ 2-90
บริษทั เอ็กเซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเม้นท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบญั ชปี ระชาชาติด้านการท่องเท่ยี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561

สานกั งานปลัดกระทรวงการทอ่ งเท่ยี วและกีฬา

ตารางท่ี 2-3 โครงสรา้ งบัญชีเมตรกิ ซส์ ังคม SAM 2012

ACTIVITY IMPORT VALUE VALUE FACTOR FACTOR DEPRECI WAGE WAGE WAGE PROFIT
31,218,245 SECTOR ADDED ADDED WAGE PROFIT ATION STATUS PROFIT TOTAL TOTAL
FCOST

TAX TOTAL 1 2372 30
10 2373 31
HH SAV-POOL Decile 621,462
GOV SAV-POOL 10 1 2383 32
1 2384 33
BUSS SAV-POOL 1 2385 34 140,510
1 2386 35 1,196,186
1 2387 36
PRIVATE INVEST 221 2388 37
1 2609 38
GOV INVEST 221 2610 39
1 2831 40
STATE ENT. INVEST 1 2832 41
29 2833 42
COMP-INVEST
1 2862 43
CHANGE IN STOCK

EXPORT SECTOR 270
1,646,720
ROW Non-Trade 6,807,675

TRADE SERVICES 8,969,698 12,349,021 11,064,513 3,772,563 5,333,792 1,958,158

TRADE PARTNER in Countr
Good y29

ROW SAV-POOL

Total Column 3,359,541 3,359,541 3,359,541 5,333,792

ทม่ี า: คณะผูว้ จิ ยั

สานักวจิ ยั เศรษฐกจิ และประเมนิ ผล หนา้ ที่ 2-91
บรษิ ัท เอ็กเซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเม้นท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบญั ชปี ระชาชาติด้านการท่องเที่ยว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561
สานักงานปลัดกระทรวงการทอ่ งเทย่ี วและกีฬา

2.5.7 การทอ่ งเทีย่ วโดยชุมชน และผลการทบทางเศรษฐกิจและสังคมของการท่องเที่ยว
โดยชมุ ชน (Community Based Tourism and its’ economic and social impacts)

การท่องเท่ียวโดยชุมชน (Community Based Tourism) คือ การท่องเท่ียวท่ี
คานงึ ถงึ ความย่ังยนื ของสิ่งแวดล้อม สังคม และวฒั นธรรม กาหนดทศิ ทางโดยชุมชน จัดการโดยชุมชน
เพอื่ ชุมชนและชุมชนมีบทบาทเป็นเจา้ ของมีสทิ ธิในการจัดการดูแลเพ่ือใหเ้ กิดการเรยี นรู้แกผ่ มู้ าเยือน

ความเป็นมา ในช่วงปี พ.ศ.2535 โลกต่ืนตัวเรื่องการท่องเที่ยวที่ยั่งยืนและหาทาง
เลอื กใหม่ของการทอ่ งเที่ยว หลงั จากนัน้ การทอ่ งเที่ยวเชิงนิเวศ (Ecotourism) เข้ามาเป็นกระแสใหม่
และกระแสใหญ่ในอุตสาหกรรมท่องเท่ียวไทย โดยการผลักดันของการท่องเท่ียวแห่งประเทศไทย
(ททท.) ในขณะที่การท่องเที่ยวโดยชุมชน (Community Based Tourism - CBT) เริ่มก่อตัวขึ้น
เติบโตคู่ขนานไปกับการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ โดยการทางานในระดับพื้นที่ของโครงการท่องเท่ียวเพื่อ
ชีวิตและธรรมชาติ (REST) ต่อมา REST ได้ร่วมมือกับสานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย จัดตั้ง
สถาบันการท่องเที่ยวโดยชุมชน ซ่ึงในช่วงดังกล่าว ช่ือที่เรียกขานการท่องเท่ียวรูปแบบใหม่มี
หลากหลายชื่อ อาทิ การท่องเท่ียวเชิงอนุรักษ์ การท่องเท่ียวเชิงเกษตร การท่องเท่ียวเชิงวัฒนธรรม
การท่องเที่ยวสีเขียว หลังปี พ.ศ.2545 การท่องเที่ยวลงไปในชนบทหลากหลายรูปแบบ ในปี
พ.ศ.2547 มีการให้มาตรฐานโฮมสเตย์ ปัจจุบันการท่องเท่ียวโดยชุมชนเริ่มเป็นท่ียอมรับว่าเป็น
การท่องเท่ียวรูปแบบหนึ่งซึ่งชุมชนเข้ามาบริหารจัดการการท่องเที่ยวด้วยตนเอง (สถาบัน
การทอ่ งเทีย่ วโดยชุมชน, http://www.cbt-i.org)

องคป์ ระกอบของการจัดการท่องเท่ยี วโดยชุมชน

(1) ด้านทรัพยากรธรรมชาติและวัฒนธรรม ชุมชนมีฐานทรัพยากรธรรมชาติท่ี
อุดมสมบูรณ์และมีวิถีการผลิตท่ีพึ่งพาและใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน และชุมชนมีวัฒนธรรม
ประเพณีที่เปน็ เอกลกั ษณเ์ ฉพาะถ่นิ

(2) ดา้ นองคก์ รชุมชน ชุมชนมรี ะบบสังคมท่เี ขา้ ใจกัน มีปราชญห์ รือผู้มีความรู้และ
ทกั ษะในเรอื่ งต่าง ๆ หลากหลาย และชุมชนรสู้ กึ เป็นเจา้ ของและเขา้ มามีสว่ นรว่ มในกระบวนการพฒั นา

(3) ด้านการจัดการ มีกฎ-กติกาในการจัดการส่ิงแวดล้อม วัฒนธรรม และ
การท่องเท่ียว มีองค์กรหรือกลไกในการทางานเพ่ือจัดการการท่องเท่ียวและสามารถเช่ีอมโยง
การท่องเที่ยวกับการพัฒนาชุมชนโดยรวม ได้มีการกระจายผลประโยชน์ท่ีเป็นธรรม และมีกองทุนที่
เอือ้ ประโยชน์ต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของชมุ ช

(4) ด้านการเรียนรู้ ลักษณะของกิจกรรมการท่องเที่ยวสามารถสร้างการรับรู้
และความเข้าใจในวถิ ชี ีวิต และวัฒนธรรมที่แตกต่าง มีระบบจัดการให้เกิดกระบวนการเรียนรู้ระหว่าง
ชาวบา้ นกับผมู้ าเยือน สรา้ งจิตสานึกเร่ืองการอนรุ ักษท์ รพั ยากรธรรมชาตแิ ละวัฒนธรรมท้ังในส่วนของ
ชาวบ้านและผ้มู าเยือน

สานกั วจิ ยั เศรษฐกิจและประเมินผล หนา้ ที่ 2-92
บรษิ ทั เอก็ เซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเม้นท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบัญชีประชาชาตดิ า้ นการทอ่ งเที่ยว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561
สานักงานปลดั กระทรวงการท่องเที่ยวและกฬี า

การท่องเท่ียวโดยชุมชนเป็นเคร่ืองมือสร้างความเข้มแข็งขององค์กรชาวบ้านใน
การจัดการทรัพยากรธรรมชาติและวฒั นธรรม โดยกระบวนการมีส่วนร่วมของคนในชุมชนให้ชุมชนได้
มสี ่วนร่วมในการกาหนดทิศทางการพฒั นาและได้รบั ประโยชนจ์ ากการท่องเทยี่ ว

ในขณะเดียวกันในภาพรวมของอุตสาหกรรมการท่องเท่ียว การท่องเที่ยวโดยชุมชน
ได้เข้าไปมีบทบาทในการสร้างคุณภาพใหม่ของการท่องเท่ียวให้มีความหมายมากกว่ากา รพักผ่อน
ความสนุกสนาน และความบันเทิง หากได้เปิดมิติของการท่องเท่ียวเพื่อการแลกเปล่ียนเรียนรู้และ
เคารพคนในทอ้ งถ่ิน

การท่องเที่ยวท่ีไปเย่ียมชุมชนมีการนาเสนอจุดขายท่ีเหมือน ๆ กัน กล่าวคือ ที่พัก
และอาหารท้องถิ่น กิจกรรมนาเที่ยวก็คล้าย ๆ กัน คล้าย ๆ กับการท่องเที่ยวโดยชุมชน แต่ส่ิงท่ี
การท่องเที่ยวโดยชุมชนแตกต่างจากการท่องเท่ียวรูปแบบอ่ืน คือ ระดับการมีส่วนร่วมของคนใน
ชุมชน ความรู้สึกเป็นเจ้าของ และรูปธรรมที่จับต้องได้ว่าการท่องเที่ยวส่งผลประโยชน์ต่อชุมชนโดย
ภาพรวมอย่างไร ทั้งเร่ืองการพัฒนาชุมชนและดูแลทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม นักท่องเที่ยว
จะได้สัมผัสถงึ การตอ้ นรับทอี่ บอนุ่ มีอัธยาศัยไมตรี มีโอกาสพบปะกับคนท่ีหลากหลายในชุมชน โดยท่ี
ทุกคนรู้สึกว่าตนเองเป็นเจ้าบ้านพร้อมต้อนรับแขกผู้มาเยือน ได้สัมผัสความเป็นชุมชนในการดาเนิน
วถิ ชี ีวิตท่เี ป็นปกติ

หลักการของการท่องเทย่ี วโดยชมุ ชน

(1) ชุมชนเป็นเจ้าของ ความเป็นเจ้าของจะทาให้คนในชุมชนรู้สึกหวงแหนใน
ทรพั ยากรธรรมชาติและวฒั นธรรม และมคี วามมนั่ ใจในการเขา้ ไปบริหารจดั การเพ่ือความย่ังยนื

(2) การมีส่วนร่วมในการกาหนดทิศทางและการตัดสินใจ ทรัพยากรทาง
ธรรมชาติเป็นขอทุกคนในชุมชน การนามาพัฒนาเพ่ือการท่องเที่ยวย่อมมีท้ังผลกระทบด้านบวกและ
ด้านลบ การมีส่วนร่วมในการคิด ร่วมวางแผน ร่วมปฏิบัติการ และร่วมประเมินผล เป็นกระบวนการ
ในการสร้างการรับรู้และความรับผิดชอบร่วมกันในการทางาน และยังเป็นกระบวนการในการสร้าง
ความร้สู กึ การเปน็ เจา้ ของการทอ่ งเทย่ี วอกี ด้วย

(3) ส่งเสริมความภาคภูมิใจในตนเอง การท่องเที่ยวจะต้องส่งเสริมความ
ภาคภูมิใจในท้องถิ่นของตน ผ่านมิติด้านสังคม วัฒนธรรม และส่ิงแวดล้อมที่อยู่ในอาชีพ และวิถีการ
ดารงชวี ติ เมอื่ คนทอ้ งถนิ่ มีความภาคภูมิใจ จะทาให้เกิดความม่ันใจในการนาเสนอ ติดต่อสื่อสาร และ
รสู ึกว่าตนเองไม่ไดด้ ้อยพฒั นาแต่มีคณุ ค่าในมิติทแ่ี ตกตา่ งกัน

(4) ยกระดับคุณภาพชิวิต การท่องเท่ียวท่ีดีต้องให้ประโยชน์แก่ชุมชนทั้งทางตรง
และทางอ้อม โดยไม่ได้มุ่งเน้นประโยชน์ทางด้านเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว เช่น ด้านสุขอนามัยชุมชน
ร่วมกันปรับปรุงบ้านพัก ห้องสุขาหรืออาหาร เพ่ือรองรับการท่องเที่ยว แต่ชุมชนก็ได้ประโยชน์จาก
การจัดการน้ันด้วย หรือด้านส่ิงอานวยความสะดวก และโครงสร้างพื้นฐานที่ได้รับการปรับปรุง ก็จะ
เกดิ ประโยชนต์ อ่ ทกุ คนในชมุ ชน ไม่ใช่เฉพาะนกั ทอ่ งเท่ยี วเพียงฝ่ายเดียว

สานักวิจยั เศรษฐกิจและประเมนิ ผล หน้าท่ี 2-93
บรษิ ทั เอ็กเซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบัญชีประชาชาติด้านการท่องเที่ยว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561
สานักงานปลัดกระทรวงการทอ่ งเท่ียวและกีฬา

(5) การจัดการทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม ทรัพยากรธรรมชาติและ
สิ่งแวดล้อมเป็นปัจจัยทางการผลิตที่สาคัญของชุมชนและยังเป็นจุดดึงดูดนักท่องเที่ยว การวางแผน
และการใช้ประโยชน์เพ่ือกิจกรรมการท่องเท่ียวอย่างย่ังยืน จะต้องคานึงถึงผลกระทบทางด้าน
สงิ่ แวดลอ้ มเปน็ สาคัญ

(6) เอกลักษณ์ อัตลักษณ์ และวัฒนธรรมท้องถิ่น วัฒนธรรมเป็นวิถีชีวิตและ
ความเป็นตัวตนของคนในชุมชน การท่องเท่ียวควรมาเสริมพลังทางวัฒนธรรม ช่วยฟื้นฟู สืบสาน
เพอื่ สรา้ งความภาคภูมใิ จให้เกิดข้ึนแก่ชุมชน

(7) การแลกเปล่ียนเรียนรู้ การท่องเที่ยวท่ีดีควรให้เจ้าของบ้านกับผู้มาเยือนได้
แลกเปลย่ี น เรยี นรู้ สร้างประสบการณ์ใหก้ บั นกั ทอ่ งเท่ียวได้ลงมือทาในกิจกรรมท่ีเป็นวิถีชีวิตหรือฐาน
การเรยี นรู้

(8) เกียรติและศักด์ิศรีความเป็นมนุษย์ การท่องเท่ียวเป็นการปะทะทางวัฒนธรรม
ระหว่างคนที่มาจากวัฒนธรรมที่แตกต่าง การท่องเที่ยวโดยชุมชนสร้างความอ่อนน้อมในการเรียนรู้
เพอื่ ให้เกิดความเคารพในวัฒนธรรมท่ีแตกต่าง และไม่เกดิ การเหยยี ดหยามหรือดถู ูกว่าใครเหนือกวา่ ใคร

(9) การจดั สรรผลประโยชน์ รายไดท้ ี่เกิดจากการท่องเที่ยวโดยชุมชนควรจัดระบบ
ให้มีการกระจายสู่สมาชิกในชุมชน และมีการกาหนดราคาค่าบริการอย่างเป็นธรรมแก่คนในท้องถ่ิน
ตลอดจนคุ้มค่ากบั ราคาที่นักท่องเทย่ี วจา่ ย

(10) การคืนกาไรสู่สังคม/ชุมชน สมาชิกผู้ให้บริการด้านการท่องเที่ยวจะต้อง
จัดสรรรายได้ส่วนหน่ึงให้กับกลุ่มหรือองค์กรชุมชน เพื่อนารายได้ดังกล่าวไปจัดต้ังกองทุนเพื่อ
การพัฒนาชุมชนท่ีจะสามารถแสดงให้เห็นว่าคนในชุมชนสามารถรับประโยชน์ทางตรงในการเป็น
ผ้ใู ห้บริการดา้ นการท่องเท่ยี ว และได้ประโยชน์ทางออ้ มจากการพัฒนาชุมชนท่ีเกิดขึ้นจากกองทุนหรือ
การช่วยเหลอื ของหนว่ ยงานอันเนือ่ งมากจากการทาท่องเท่ยี วของชมุ ชน

ผลกระทบของการทอ่ งเท่ียวโดยชุมชน

การทอ่ งเทยี่ วเป็นดาบสองคม หากมีการเตรียมความพร้อมท้ังเจ้าของบ้านคือ ชุมชน
และผู้มาเยือนคือนักท่องเที่ยวก็จะสามารถสร้างภูมิคุ้มกันให้กับชุมชนและสร้างความพึงพอใจให้กับ
นักท่องเที่ยวได้ ซึ่งหากมีกระบวนการเตรียมความพร้อมทั้ง 2 ด้านดังกล่าวแล้ว ผลท่ีเกิดข้ึนสามารถ
ตอบคาถามได้ในระดับหนึ่งว่า “การท่องเที่ยวเป็นเคร่ืองมือในการพัฒนาและก่อให้เกิดความยั่งยืนได้
อยา่ งไร” ใน 3 ด้าน กล่าวคือ

(1) ดา้ นสงั คมและวฒั นธรรม

 การแลกเปลยี่ นเรียนรูท้ างวัฒนธรรมระหว่างเจ้าของบ้านและแขกผ้มู าเยือน
สรา้ งความเคารพในวฒั นธรรมท่แี ตกตา่ ง

 ความสนใจใคร่รู้ของคนภายนอกกระตนุ้ ความภาคภมู ิใจของคนในชมุ ชน
 เกดิ การพฒั นาความรู้ความสามารถและทกั ษะในการทางานให้กบั สมาชิกกลมุ่ CBT

สานักวจิ ยั เศรษฐกิจและประเมนิ ผล หนา้ ท่ี 2-94
บริษทั เอก็ เซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบัญชปี ระชาชาตดิ ้านการทอ่ งเทย่ี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561

สานกั งานปลดั กระทรวงการท่องเทยี่ วและกฬี า

 สร้างความมั่นใจให้เกิดข้ึนแก่คนในชุมชน เป็นการสร้างพลังชุมชนในการมี
ปฏสิ มั พนั ธก์ ับภายนอกอยา่ งมเี กียรติและศักดศ์ิ รี

 เป็นการสร้างโอกาสให้แก่ผู้หญิงอาวุโสชุมชนได้เข้ามามีส่วนร่วมใน
การทางานและแสดงศกั ยภาพไดอ้ ย่างเต็มท่ี

 การพัฒนาคณุ ภาพชีวติ
 แบง่ บทบาทในการทางานและสร้างสามคั คีภายในชมุ ชน

(2) ด้านสิง่ แวดลอ้ ม
 สรา้ งจติ สานกึ เรือ่ งสิง่ แวดล้อมให้แกท่ ้งั ชาวบ้านและผ้มู าเยือน
 เกิดแบบแผนการจดั การทรัพยากรโดยชุมชนโดยการทอ่ งเท่ยี วเป็นส่วนหน่ึง

และมีกฎกติกาในการดแู ลรกั ษาเพื่อการใช้อยา่ งยัง่ ยนื
 มรี ะบบจัดสรรรายได้เพือ่ ช่วยดูแลรักษาสิง่ แวดลอ้ ม เชน่ กองทุนต่าง ๆ

ทีห่ ลากหลาย (3) ดา้ นเศรษฐกจิ
 ก่อให้เกดิ รายได้เสริม
 มีกองทนุ ในการตอ่ ยอดงาน/พัฒนางานใหก้ า้ วหน้าย่ิงข้นึ
 มีการกระจายรายได้สู่ส่วนต่าง ๆ ในชุมชน เกิดการพัฒนาเศรษฐกิจ

 สร้างงานหรอื กิจกรรมทต่ี อ่ เนอื่ งจากการท่องเท่ียว

นโยบายและแผนภาครัฐทเ่ี กีย่ วข้องกับการท่องเที่ยวโดยชุมชน

กระทรวงการท่องเท่ียวและกีฬาร่วมกับองค์การบริหารการพัฒนาพ้ืนที่พิเศษ
เพือ่ การทอ่ งเทย่ี วอยา่ งยัง่ ยนื (อพท.) ดาเนินการจัดทาแผนยุทธศาสตร์การท่องเท่ียว โดยชุมชนอย่าง
ย่ังยืน พ.ศ. 2559-2563 ซงึ่ สรุปสาระสาคญั ดังน้ี

วสิ ัยทศั น์

“การท่องเท่ียวโดยชุมชนของไทยพัฒนาสู่สากลอย่างมีเอกภาพบนฐานการรักษา
และจดั การทรัพยากรชมุ ชนอยา่ งยั่งยนื สู่ชมุ ชนแห่งความสขุ ”

เปา้ ประสงค์

1) เพ่ือเพ่ิมศักยภาพของทรัพยากรมนุษย์ในชุมชนให้มีความรู้ และเพิ่มทักษะ
ความสามารถในการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนได้อย่างยั่งยืน ตามแนวคิดของการจัดการท่องเที่ยว
โดยชมุ ชนบนฐานของความพอเพยี ง

2) เพื่อเพ่ิมคุณค่า และมูลค่าของต้นทุนทรัพยากรการท่องเที่ยว ทรัพยากรชุมชน
อนั จะทาใหเ้ กดิ การยกระดับความสาคัญของชมุ ชนในสงั คม

3) เพื่อเพ่ิมจานวนชุมชนที่มีการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนที่มีมาตรฐานคุณภาพ
ภายใต้ขีดความสามารถของการรองรบั ของชมุ ชน

สานกั วิจยั เศรษฐกิจและประเมนิ ผล หน้าท่ี 2-95
บริษัท เอก็ เซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเม้นท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบญั ชปี ระชาชาติดา้ นการทอ่ งเทีย่ ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561
สานกั งานปลดั กระทรวงการทอ่ งเทยี่ วและกีฬา

4) เพื่อเพมิ่ จานวนเครอื ข่ายและความเข้มแข็งของเครือข่ายการท่องเท่ยี วโดยชมุ ชน

5) เพื่อพัฒนาและผลักดันให้เกิดดัชนีชี้วัดความสุขของชุมชนและนักท่องเท่ียวเพ่ือ
เป็นเคร่ืองมอื ของการปรบั ตวั ในการบรหิ ารจัดการชุมชน

6) เพื่อเพิม่ รายได้จากการท่องเที่ยวโดยชุมชนโดยมุ่งให้การท่องเท่ียวโดยชุมชนเป็น
การท่องเท่ยี วที่มคี ุณภาพ

7) เพ่ือกระจายรายได้ของการท่องเที่ยวโดยชุมชนลงสู่ชุมชน สมาชิกในชุมชนอย่าง
เทา่ เทียม และสมดลุ เพ่ือลดความเหลอื่ มล้าทางสังคม

8) เพ่ือผลักดันการท่องเที่ยวโดยชุมชนให้เป็นวาระแห่งชาติ (National issue-
based agenda)

9) เพ่ือเสริมสร้างศักยภาพและพัฒนาระบบการทางานตามบทบาทและหน้าท่ี
ระหว่างหน่วยงานทร่ี บั ผิดชอบการจดั การท่องเทย่ี วโดยชุมชนในทกุ ระดบั

10) เพือ่ เพิ่มขีดความสามารถในการพึ่งพาตนเองของชมุ ชน

ประเด็นยุทธศาสตรท์ ี่ 1 เสริมสร้างคณุ ภาพ ทักษะและความสามารถของทรัพยากร
มนุษย์ในชุมชนให้มีศักยภาพในการจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชนแบบพ่ึงพาตนเองบนฐานความ
พอเพียงและความรู้

ประเด็นยุทธศาสตร์ท่ี 2 ส่งเสริมการเพิ่มคุณค่าและมูลค่าของต้นทุนทรัพยากร
ชมุ ชนสูก่ ารเปน็ สนิ ค้าและบริการบนฐานอัตลกั ษณ์ เอกลกั ษณ์ และการมีส่วนร่วมของชุมชนสู่ต้นแบบ
เปน็ แหล่งเรยี นรู้การพฒั นาและจัดการการทอ่ งเที่ยวโดยชมุ ชนในระดับต่างๆ

ประเดน็ ยทุ ธศาสตร์ท่ี 3 พฒั นาการบรหิ ารจัดการการตลาดการท่องเท่ียวโดยชุมชน
ที่มุ่งเนน้ การสรา้ งสมดุลของความสขุ ทั้งคนในชมุ ชนและนักท่องเท่ยี ว

ประเด็นยุทธศาสตร์ที่ 4 พัฒนากลไกการขับเคลื่อน ระบบการบริหารจัดการ และ
การทางานเชอื่ มโยงเชิงเครอื ขา่ ยประชารัฐทมี่ เี อกภาพ มั่นคง และยัง่ ยนื

ประเด็นยุทธศาสตร์ท่ี 5 พัฒนาดัชนีช้ีวัดความสุขระหว่างชุมชนและนักท่องเท่ียว
ตลอดจนพฒั นาไปสกู่ ารเป็นแหลง่ เรียนร้ใู นภูมภิ าคอาเซียน

2.5.8 การใช้ TSA เพ่ือการศึกษาวิเคราะห์การท่องเท่ียวอย่างย่ังยืน (Sustainable
tourism)

United Nation World Tourism Organisation (UNWTO) ได้นิยามการท่องเท่ียว
อย่างยั่งยืนไว้ว่าหมายถึงการท่องเที่ยวท่ีมีการคานึงถึงผลกระทบทั้งทางเศรษฐกิจ สังคมและส่ิงแวดล้อม
ทั้งท่ีเกิดขึ้นในปัจจุบันและในอนาคต ให้ความสาคัญต่อความต้องการของนักท่องเที่ยว อุตสาหกรรม
การผลิต สิง่ แวดลอ้ มและวิถีชวี ติ ของชมุ ชนในสถานท่ีท่องเทย่ี วนั้น

สานักวิจยั เศรษฐกจิ และประเมินผล หน้าที่ 2-96
บรษิ ทั เอ็กเซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเม้นท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบัญชปี ระชาชาติดา้ นการท่องเทย่ี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561

สานักงานปลัดกระทรวงการท่องเทย่ี วและกีฬา

จากการให้ความสาคัญของการท่องเท่ียวอย่างยั่งยืน จึงมีผลทาให้การวางนโยบาย
เพ่ือส่งเสริมการท่องเท่ียวจึงจาเป็นต้องดูครบองค์รวมให้มีความสมดุลกันท้ัง 3 ด้าน คือ เศรษฐกิจ
สิ่งแวดล้อม และสงั คมร่วมกับวัฒนธรรมหรือวิถีชวี ติ ของชมุ ชน

ดงั นน้ั เมอ่ื กลา่ วถงึ การท่องเทย่ี วอยา่ งยง่ั ยนื จึงจาเปน็ ท่ีจะต้องพจิ าณาถึง 3 เร่ืองที่

สาคญั คือ

1) Make optimal use of environmental resources that constitute a
key element in tourism development, maintaining essential ecological processes and
helping to conserve natural heritage and biodiversity.

2) Respect the socio-cultural authenticity of host communities,
conserve their built and living cultural heritage and traditional values, and contribute
to inter-cultural understanding and tolerance.

3) Ensure viable, long-term economic operations, providing socio-
economic benefits to all stakeholders that are fairly distributed, including stable
employment and income-earning opportunities and social services to host
communities, and contributing to poverty alleviation.

องคป์ ระกอบในรายละเอียดของการทอ่ งเทีย่ วอยา่ งยัง่ ยนื ประกอบดว้ ย

1) Economic viability ความสามารถของการจัดหาเงินทุนในการพัฒนา
การท่องเทยี่ วของชุมชน การลงทุนเพอื่ การท่องเทยี่ ว การบริหารจัดการการท่องเทีย่ ว

2) Community wellbeing ผลของการท่องเที่ยวท่ีมีต่อวิถีชีวิตของชุมชน ทาให้
วิถชี ีวติ ของคนในชมุ ชนดขี น้ึ

3) Cultural richness การพัฒนาการท่องเท่ียวโดยใช้ความร่ารวยของมรดกทาง
วฒั นธรรมของชุมชน

4) Local control การควบคุมดูแลและการจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชน
ทาได้มากน้อยเพียงใด มีผลต่อการดูแล จัดการการท่องเท่ียวของชุมชนให้มีความย่ังยืนได้อย่างมี
ประสทิ ธภิ าพได้มากน้อยเพียงใด

5) Visitor fulfillment การท่องเท่ียวของชุมชนสามารถตอบโจทย์ความต้องการ
ของนักท่องเที่ยวได้มากน้อยเพียงใด นักท่องเที่ยวมีความพอใจ มีความสุขสาราญมตามที่คาดหวังที่
ไดม้ าเยอื นสถานที่ท่องเทีย่ วตามทนี่ กั ท่องเท่ียวคาดหวงั

6) Social equity การท่องเที่ยวสามารถเป็นปัจจัยที่ทาให้สังคมเกิดความเท่า

เทยี มกนั ได้

7) Employment quantity and quality ความเพียงพอของจานวนแรงงานใน
ท้องถ่ินท่ีจะสามารถผลักดันให้อุตสาหกรรมการท่องเท่ียวเติบโตตามอุปสงค์ท่ีเพิ่มขึ้น คุณภาพของ

สานกั วจิ ยั เศรษฐกจิ และประเมินผล หนา้ ท่ี 2-97
บริษทั เอ็กเซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเม้นท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบญั ชีประชาชาติด้านการท่องเทีย่ ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561
สานกั งานปลัดกระทรวงการทอ่ งเท่ยี วและกฬี า

แรงงานที่จะสามารถตอบสนองต่อการท่องเท่ียว ตัวอย่างเช่น ความสามารถในทางภาษา ความรู้
ความเข้าใจในบริการวิชาชีพที่จะสามารถตอบสนองต่อนักท่องเที่ยว ความรู้เก่ียวกับวัฒนธรรมของ
ท้องถ่ิน เปน็ ตน้

8) Local prosperity ความอดุ มสมบรู ณ์ของทรัพยากรของท้องถนิ่

9) Resource efficiency ความสามารถการใช้ทรัพยากรธรรมชาติของชุมชนเพื่อ
การทอ่ งเที่ยวอยา่ งมีประสทิ ธภิ าพ

10) Biological diversity ความหลากหลายทางชีวภาพของชุมชนในการเป็น
ปจั จัยสนบั สนุนการท่องเทย่ี ว

11) Environment purity สภาพแวดล้อมที่ถูกทาให้มีคุณภาพลดลง อันเน่ือง
มากจากกจิ กรรมการทอ่ งเทยี่ ว

12) Physical integrity การมีสานึกในความถูกต้องของปัจจัยทางกายภาพของ
ชมุ ชน อนั เนอ่ื งมากจากกิจกรรมการทอ่ งเทย่ี ว

2.5.9 เขตพัฒนาการทอ่ งเทยี่ ว

กระทรวงการท่องเทย่ี วและกฬี า ให้ความสาคญั ในการพัฒนาการท่องเที่ยวในเชิงพื้นที่
โดยการประกาศเขตพัฒนาการท่องเที่ยว ซง่ึ การออกกฎกระทรวงกาหนดเขตพัฒนาการท่องเท่ียวโดย
อาศัยอานาจตามพระราชบัญญัตินโยบายการท่องเท่ียวแห่งชาติ พ.ศ. 2551 และตามยุทธศาสตร์การ
ท่องเท่ียวไทยปี พ.ศ. 2558-2560 กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ได้ออกกฎกระทรวงกาหนดเขต
พัฒนาการท่องเท่ยี วทงั้ 5 เขตอยู่ในกลยุทธก์ ารพัฒนาเชงิ พ้นื ที่ ประกอบดว้ ย19

เขตพัฒนาการท่องเที่ยวอารยธรรมล้านนา ประกอบด้วย จังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย
ลาพูน ลาปาง และพะเยา โดยมีเป้าหมายหลักในการพัฒนาไปสู่การท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม และ
ภมู ปิ ญั ญาล้านนาเชิงสร้างสรรค์เชื่อมโยงอนุภาคลุ่มน้าโขง ผ่านมาตรการการยกระดับวัฒนธรรมและ
ภูมิปัญญาล้านนาสู่สินค้าและบริการทางการท่องเท่ียวเชิงสร้างสรรค์ ให้ความสาคัญกับการพัฒนา
และส่งเสริมเส้นทางการท่องเท่ียวเชิงอนุรักษ์และวัฒนธรรม ยกระดับและส่งเสริมการค้าการลงทุน
อุตสาหกรรมการจัดประชุมและนิทรรศการทั้งระดับชาติและระดับนานาชาติ ส่งเสริมการสร้างสรรค์
สินค้า และบริการชุมชน OTOP ให้โดดเด่นและมีคุณค่า พัฒนาเช่ือมโยงสินค้าทางการเกษตร
ผลิตภัณฑ์ชุมชน สู่ภาคอุตสาหกรรมบริการท่องเที่ยว แทนการนาเข้าและบริโภคสินค้าจาก
ตา่ งประเทศ

เขตพัฒนาการท่องเท่ียวฝ่ังทะเลตะวันตก ประกอบด้วย จังหวัดเพชรบุรี
ประจวบคีรีขันธ์ ชุมพร และระนอง โดยมีเปัาหมายหลักในการพัฒนาไปสู่การท่องเที่ยวพักผ่อน
เพ่ือสุขภาพชั้นนาของโลก ผ่านมาตรการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงคุณภาพ เพ่ือรองรับนักท่องเท่ียว

19 กฎกระทรวงกาหนดเขตการพฒั นาการท่องเท่ียว จาก www.mots.go.th/ewt_dl_link.php?nid=6607 สบื คน้ เมอื่ วนั ที่ 1 กุมภาพนั ธ์
2559

สานักวิจยั เศรษฐกจิ และประเมนิ ผล หนา้ ท่ี 2-98
บรษิ ทั เอก็ เซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเม้นท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบญั ชปี ระชาชาติดา้ นการทอ่ งเที่ยว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561

สานกั งานปลดั กระทรวงการท่องเท่ยี วและกฬี า

กลุ่มครอบครัว และผู้สูงอายุ มีแนวทางการพัฒนา โดยยกระดับเป็นเมืองพักผ่อนเพื่อสุขภาพระดับ
สากล ยกระดับขีดความสามารถทางการแข่งขันเพ่ือรองรับกลุ่มนักท่องเที่ยวคุณภาพ กาหนด
ขีดความสามารถในการรองรับนักท่องเท่ียวในพื้นที่แหล่งท่องเที่ยวสาคัญ เช่น เขตอุทยาน เกาะ
ส่งเสริมการสร้างสรรค์สินค้าและบริการชุมชน OTOP ให้โดดเด่นและมีคุณค่า พัฒนาเช่ือมโยงสินค้า
ทางการเกษตร ผลิตภัณฑ์ชุมชนสู่ภาคอุตสาหกรรม บริการท่องเที่ยว แทนการนาเข้าและบริโภค
สินคา้ จากต่างประเทศ

เขตพัฒนาการท่องเท่ียวฝ่ังทะเลตะวันออก ประกอบด้วย จังหวัดชลบุรี ระยอง
จนั ทบุรี และตราด โดยมีเปัาหมายหลักในการพัฒนาไปสู่การท่องเท่ียวชายทะเลสีสันตะวันออกระดับ
สากลท่ีเป็นมิตรกับส่ิงแวดล้อมเชื่อมโยงสู่กัมพูชา และเวียดนาม ผ่านมาตรการสนับสนุนการพัฒนา
เศรษฐกจิ สร้างสรรคด์ ้านการทอ่ งเที่ยวและกีฬา และส่งเสริมการท่องเท่ียวให้มีการเติบโตอย่างสมดุล
และยั่งยืน ซ่ึงมีแนวทางการพัฒนา โดยส่งเสริมให้เมืองพัทยาเป็น Tourism & Sport City พัฒนา
คุณภาพแหล่งท่องเท่ียว สินค้าและบริการให้ได้มาตรฐานโดยคานึงถึงชุมชนและส่ิงแวดล้อมพัฒนา
เชื่อมโยงสินค้าทางการเกษตรผลิตภัณฑ์ชุมชนสู่ภาคอุตสาหกรรมบริการท่องเที่ยว แทนการนาเข้า
และบรโิ ภคสนิ คา้ จากต่างประเทศ

เขตพัฒนาการท่องเทยี่ วอันดามัน ประกอบด้วย จังหวัดภูเก็ต กระบี่ พังงา ตรัง และ
สตูล โดยมีเป้าหมายหลักในการพัฒนาไปสู่การท่องเท่ียวทางทะเลระดับโลก บนฐานวัฒนธรรม
อันดามัน ผ่านมาตรการส่งเสริมและพัฒนาแหล่งท่องเท่ียวระดับ High-Class มีแนวทางการพัฒนา
ได้แก่ พัฒนาขีดความสามารถทางการแข่งขันของการเป็นเมืองท่องเที่ยวทางทะเลและท่าเทียบเรือ
สาราญที่มีมาตรฐานระดับสากล พัฒนาระบบการบริหารจัดการทรัพยากรและการเพ่ิมคุณค่าให้กับ
แหล่งท่องเที่ยวทางทะเล ส่งเสริมการสร้างสรรค์สินค้าและบริการชุมชน OTOP ให้โดดเด่นและมี
คุณค่า พัฒนาเช่ือมโยงสินค้าทางการเกษตร ผลิตภัณฑ์ชุมชน สู่ภาคอุตสาหกรรมบริการท่องเที่ยว
แทนการนาเข้าและบริโภคสินค้าจากต่างประเทศ

เขตพัฒนาการท่องเที่ยวอารยธรรมอีสานใต้ ประกอบด้วย จังหวัดนครราชสีมา
บุรีรัมย์ สุรินทร์ ศรีสะเกษ และอุบลราชธานี โดยมีเป้าหมายหลักในการพัฒนาไปสู่การท่องเที่ยว
แห่งวิถีชีวิต อีสานใต้ร่วมสมัย เชื่อมโยง ลาว กัมพูชา และเวียดนาม ผ่านมาตรการการยกระดับ
อารยธรรมอีสานใต้ และภูมิปัญญาท้องถิ่น เพ่ือเพ่ิมมูลค่าและคุณค่าทางการท่องเท่ียว มีแนวทาง
การพัฒนา ได้แก่ พัฒนาโครงสร้างพ้ืนฐานเส้นทางท่องเที่ยวเชื่อมโยงแหล่งท่องเที่ยว
ทางประวตั ิศาสตร์ และกลุม่ ประเทศเพ่ือนบ้าน พัฒนาและสร้างสรรค์การท่องเที่ยววิถีชีวิตวัฒนธรรม
อีสานใต้ร่วมสมัย ส่งเสริมการสร้างสรรค์สินค้าและบริการชุมชน OTOP ให้โดดเด่นและมีคุณค่า
พัฒนาเชื่อมโยงสินค้าทางการเกษตร ผลิตภัณฑ์ชุมชน สู่ภาคอุตสาหกรรมบริการท่องเท่ียว
แทนการนาเขา้ และบรโิ ภคสนิ คา้ จากต่างประเทศ

สานักวจิ ยั เศรษฐกิจและประเมินผล หน้าที่ 2-99
บรษิ ัท เอ็กเซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเม้นท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบัญชีประชาชาตดิ า้ นการทอ่ งเท่ียว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561
สานักงานปลดั กระทรวงการทอ่ งเทยี่ วและกฬี า

ต่อมาในปี พ.ศ. 2559 ได้มีการออกกฎกระทรวง20กาหนดเขตพัฒนาการท่องเท่ียว
เพิ่มเติมอีก 3 เขต ได้แก่ (1) เขตพัฒนาการท่องเที่ยวมรดกโลกด้านวัฒนธรรม (2) เขตพัฒนา
การท่องเที่ยววิถีชีวิต ลุ่มแม่น้าโขง และ (3) เขตพัฒนาการท่องเท่ียววิถีชีวิตลุ่มแม่น้าเจ้าพระยา
ตอนกลาง โดยมรี ายละเอียด ดงั นี้

เขตพฒั นาการทอ่ งเทยี่ วมรดกโลกด้านวัฒนธรรม ประกอบด้วย จังหวัดกาแพงเพชร
จังหวัดตาก จังหวัดพิษณุโลก และจังหวัดสุโขทัย โดยมีจังหวัดสุโขทัยเป็นศูนย์ปฏิบัติการ ของ
เขตพฒั นาการทอ่ งเทีย่ ว

เขตพฒั นาการท่องเที่ยววิถชี วี ิตลุ่มแมน่ า้ โขง ประกอบด้วย จังหวัดนครพนม จังหวัด
บึงกาฬ จังหวัดมุกดาหาร จังหวัดเลย และจังหวัดหนองคาย โดยมีจังหวัดหนองคายเป็น
ศูนย์ปฏิบตั ิการของเขตพฒั นาการทอ่ งเทย่ี ว โดยมุง่ เน้นการพัฒนาเส้นทางการท่องเที่ยวตามลาน้าโขง
เชือ่ มโยงกับประเทศเพือ่ นบา้ น สง่ เสริมเทศกาล กิจกรรม ประเพณีท้องถิ่นให้เป็นเทศกาลระดับสากล
และสนับสนุนกิจกรรมแข่งขันกีฬาทางน้า รวมถึงปรับปรุงมาตรฐานการอานวยความสะดวกในการ
ตรวจลงตรา (VISA) และการผ่านแดน

เขตพัฒนาการท่องเทยี่ ววิถชี ีวติ ลุ่มแมน่ ้าเจ้าพระยาตอนกลาง ประกอบด้วย จังหวัด
นนทบุรี จังหวัดปทุมธานี จงั หวัดพระนครศรอี ยุธยา จังหวัดสิงห์บุรี และจังหวัดอ่างทอง โดยมีจังหวัด
พระนครศรอี ยุธยาเปน็ ศูนยป์ ฏบิ ตั ิการของเขตพัฒนาการท่องเทีย่ ว

และตอ่ มาหลังสุดเม่ือ 11 ตุลาคม พ.ศ. 256021 ได้มีการออกกฎกระทรวงกาหนดเขต
พฒั นาการทอ่ งเทยี่ วในลาดับที่ 9 คือ

เขตพัฒนาการทอ่ งเทยี่ วหมู่เกาะทะเลใต้ ประกอบด้วย เขตพ้ืนท่ีเกาะเต่า เกาะพะงัน
เกาะสมยุ และหมเู่ กาะอา่ งทอง จังหวดั สรุ าษฎร์ธานี โดยมจี งั หวัดสรุ าษฎรธ์ านีเปน็ ศนู ยป์ ฏิบัติการของ
เขตพัฒนาการท่องเทยี่ ว

20 กฎกระทรวงกาหนดเขตการพัฒนาการท่องเทยี่ ว อานาจตามความในมาตรา 4 วรรคหน่ึง และมาตรา 17 แหง่ พระราชบัญญตั ินโยบาย
การท่องเทย่ี วแห่งชาติ พ.ศ. 2551 จาก http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2559/A/042/12.PDF สืบค้นเมื่อวนั ที่
1 สิงหาคม 2559
21 กฎกระทรวงกาหนดเขตการพัฒนาการท่องเทยี่ ว อานาจตามความในมาตรา 4 วรรคหนึ่ง และมาตรา 17 แห่งพระราชบัญญัตนิ โยบาย
การทอ่ งเท่ยี วแหง่ ชาติ พ.ศ. 2551 สืบคน้ จาก http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2560/A/115/1.PDF

สานักวจิ ยั เศรษฐกจิ และประเมนิ ผล หนา้ ท่ี 2-100
บรษิ ทั เอ็กเซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบญั ชปี ระชาชาติดา้ นการทอ่ งเท่ยี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561
สานกั งานปลดั กระทรวงการท่องเทีย่ วและกีฬา

บทท่ี 3
แนวทางการปรบั ปรงุ การจดั ทาตารางบัญชีประชาชาติใหเ้ ป็นปจั จบุ ัน
และการกาหนดขนาดตวั อยา่ งและวิธีการสารวจเพ่ือจดั ทาบญั ชีประชาชาตดิ ้านการท่องเที่ยว

การนาเสนอในบทท่ี 3 จะประกอบด้วย 2 ส่วน ได้แก่ ส่วนที่ 1 หลักการของการจัดทา
บัญชีประชาชาติด้านการท่องเท่ียวของประเทศไทย (Tourism satellite Accounts : TSA) ซ่ึงเป็น
การนาเสนอในลักษณะของภาพรวมทั้งหมดตาม TSA : RMF 2008 และ ส่วนท่ี 2 แนวทาง
การปรับปรุงการจัดทาตารางบัญชีประชาชาติด้านการท่องเที่ยวให้เป็นปัจจุบัน การกาหนดขนาด
ตัวอย่าง และวิธีการสารวจเพ่ือการจัดทาบัญชีประชาชาติด้านการท่องเท่ียว ตามท่ีกาหนดไว้ใน
ขอบเขตการดาเนินงานแตล่ ะข้อตามลาดับ

1. หลักการของการจดั ทาบญั ชีประชาชาตดิ ้านการทอ่ งเทีย่ วของประเทศไทย

1) หลกั การของการจดั ทาบญั ชปี ระชาชาตกิ ารทอ่ งเท่ียว

หลักการที่สาคัญท่ีสุดของการจัดทาบัญชีประชาชาติการท่องเท่ียวของประเทศมี
3 ประการ คอื

(1) จะตอ้ งวางอยูบ่ นระบบท่ีเป็นมาตรฐานสากล ตามคาแนะนาคู่มือและวิธีการจัดทาท่ี
เรียกว่า Tourism Satellite Account: Recommended Methodological Framework, TSA :
RMF 2008 นอกจากน้ีในการรวบรวมข้อมลู และสถิตกิ ารท่องเท่ียวตา่ งๆโดยเฉพาะอย่างย่ิงการสารวจ
ข้อมูลนักท่องเที่ยวก็จะต้องเป็นไปตาม มาตรฐาน 2008 International Recommendations for
Tourism Statistics (IRTS 2008) ของ United Nation and World Tourism Organization

(2) การจัดทาข้อมูล TSA ในแต่ละปี ท้ังข้อมูลรายปีและข้อมูลรายไตรมาสจะต้องมี
ความสอดคล้องและเปน็ ไปในทศิ ทางเดียวกันกับข้อมูลบัญชปี ระชาชาติของประเทศ

(3) จะตอ้ งได้ TSA ทม่ี ีรายละเอยี ดและมีความครบถ้วนสมบูรณ์เพียงพอที่สามารถนาไป
ศึกษาและวิเคราะห์เพ่ือสามารถตอบโจทย์ตามความต้องการของสานักงานปลัดกระทรวงการ
ทอ่ งเทย่ี วและกฬี าได้ตรงตามจดุ มงุ่ หมายและวตั ถุประสงค์

เนื่องจากการดาเนินงานจัดทาบัญชีประชาชาติด้านการท่องเท่ียว (Tourism Satellite
Accounts) ของบริษัท เอ็กเซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเม้นท์ จากัด ได้ผลสาเร็จมา 5 ระยะแล้ว ทาให้
ได้เรียนรู้จากประสบการณ์ท่ีผ่านมาที่สามารถนามาใช้เป็นแนวทางสาหรับการพัฒนาและจัดทาบัญชี
ประชาชาตกิ ารทอ่ งเทย่ี วในครั้งน้ีซึ่งเป็นระยะที่ 6 ซ่ึงมุ่งเน้นการดาเนินงานใน 3 ประเด็นคือ (1) การ
พัฒนาและจัดทา TSA รายปี (2) การพัฒนาและจัดทา TSA รายไตรมาส และ (3) การพัฒนาและ
จดั ทา TSA รายพืน้ ทซ่ี งึ่ ก็คือ TSA รายเขตพัฒนาการทอ่ งเท่ียว

ประเด็นท่ีสาคญั ของการพฒั นาและปรับปรุง TSA ในระยะท่ี 6 มี ดงั น้ี

(1) การปรับปรุงวิธีการคานวณในทางเทคนิคและคุ้มรวมในมีความถูกต้องและสมบูรณ์
มากย่งิ ขนึ้

สานกั วจิ ยั เศรษฐกจิ และประเมนิ ผล หน้าท่ี 3-1
บรษิ ัท เอ็กเซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเม้นท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบญั ชปี ระชาชาติดา้ นการทอ่ งเทย่ี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561
สานักงานปลัดกระทรวงการทอ่ งเที่ยวและกีฬา

(2) การปรับปรุงและจัดทาข้อมูลการสะสมทุนของอุตสาหกรรมการท่องเท่ียว
(Tourism Gross Fixed Capital Formation) โดยการใช้ประโยชน์จากข้อมูลท่ีได้จากการสารวจ
ร่วมกับข้อมูลการสะสมทุนจากสานกั งานคณะกรรมการพฒั นาการเศรษฐกิจและสังคมแหง่ ชาติ

(3) การจัดทาข้อมูลรายจ่ายของรัฐบาลเกี่ยวกับการท่องเที่ยว (Tourism Collective
Consumption) โดยเฉพาะอยา่ งยิง่ การเพิ่มเติมในส่วนของค่าใช้จา่ ยขององคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ

(4) การปรับปรุงการจัดหมวดหมู่ (Classification) ท้ังทางด้าน Products และ
Industries ให้มคี วามสอดคลอ้ งกนั และเป็นไปตามคาแนะนาของ TSA ; RMF 2008 ใหม้ ากย่งิ ข้ึน

(5) การปรับปรุง TSA ให้มีความสอดคล้องกับบัญชีประชาชาติของประเทศ
ท่ีดาเนินงานโดยสานักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ท้ังด้านการใช้จ่าย
หรืออุปสงค์ และด้านการผลิตหรืออุปทานท่ีจาเป็นต้องมีความสอดคล้องกันทั้งในด้านนิยาม
ความหมาย ขอบเขตและคุ้มรวม ตลอดจนวิธีการวัดค่าหรือคานวณมูลค่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้าน
การผลิตนั้น ต้องมีความสอดคล้องท้ังมูลค่าผลผลิต (gross output) และมูลค่าเพ่ิม (Value added)
รวมทั้งองค์ประกอบของมูลค่าเพ่ิม ได้แก่ ค่าตอบแทนแรงงาน (compensation of employee)
ส่วนเกินของผู้ประกอบการ (operating surplus)1 และรายได้ของธุรกิจที่มิใช่นิติบุคคล (mixed
income)2 Taxes on production less subsidies และ Other taxes on production less
subsidies3, และคา่ เสอ่ื มราคาของการใชท้ ุน (depreciation)4

(6) การปรบั ปรุงและจัดเตรียมรายละเอียดของขอ้ มูล TSA ท้ังในระดับภาพรวมในระดับ
พื้นที่เพ่ือใช้ประโยชน์สาหรับเตรียมความพร้อมในการวิเคราะห์ผลกระทบของการท่องเที่ยว
ตามทิศทางนโยบายการท่องเทย่ี วของรฐั บาลและของกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ที่สาคัญคือการ
วิเคราะห์ผลกระทบท่ีมีต่อ การท่องเท่ียวโดยชุมชน การท่องเที่ยวเมืองรอง และการศึกษาวิเคราะห์
การทอ่ งเทยี่ วในมติ ิของความยัง่ ยนื การส่งผลกระทบตอ่ การกระจายรายไดแ้ ละลดปัญหาความยากจน
ในพ้ืนที่การทอ่ งเทีย่ ว

1 ประกอบดว้ ย กาไร (profit) ค่าเช่า (rent) และดอกเบี้ย (interest) ซงึ่ เปน็ ผลตอบแทนปจั จัยการผลิตขั้นต้น(primary input)
2 มีความหมายเชน่ เดียวกนั กบั ส่วนเกนิ ของผปู้ ระกอบการ (operating surplus) แต่รวมถึงคา่ ตอบแทนแรงงานของเจ้าของและสมาชิก

ในครัวเรอื นทีม่ าชว่ ยทางานในธรุ กิจโดยไมไ่ ดร้ บั คา่ จา้ ง (self-employed)
3 ในการคานวณ Production accounts ของ TSA (Table 5) นั้น ต้องแสดงค่าของการผลิต ณ ราคา basic price ซึ่งเป็นราคา

ท่ีไม่รวม Taxes on production less subsidies แต่ยังคงรวม Other taxes on production less subsidies ไว้ในมูลค่าเพ่ิม
ดังนั้นจึงจาเป็นต้องแยกระหว่าง Taxes on production less subsidies และ Other taxes on production less subsidies
ออกจากกัน
4 ในระบบบัญชีประชาชาติ (system of national account) ได้แยกรายการค่าเสื่อมราคาของการใช้ทุน (depreciation) ออกไว้เป็น
รายการหน่ึงในมูลค่าเพิ่ม (value added) แต่ในระบบบัญชีประชาชาติการท่องเท่ียว (TSA: RMF2008) ได้รวมค่าเส่ือมราคาของ
การใช้ทนุ ไว้ในสว่ นเกนิ ของผปู้ ระกอบการและรายได้ของธุรกิจที่มิใช่นิติบุคคล รวมเรียกว่า Gross operating surplus และ Gross
mixed income ตามลาดบั

สานกั วิจยั เศรษฐกิจและประเมินผล หน้าที่ 3-2
บรษิ ัท เอ็กเซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเม้นท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบัญชีประชาชาติดา้ นการทอ่ งเที่ยว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561
สานกั งานปลัดกระทรวงการท่องเทย่ี วและกฬี า

2) ขัน้ ตอนการจดั ทา TSA

ขนั้ ตอนของการจดั ทาบัญชีประชาชาติดา้ นการท่องเทย่ี วสาหรบั ประเทศไทยสรุปได้ ดังน้ี

(1) การศึกษาคู่มือการจัดทา การศึกษาจุดอ่อนจุดแข็ง อุปสรรคและปัญหาใน
การดาเนินงานตลอดระยะทผ่ี า่ นมาและกาหนดแนวทางการปรับปรุงแก้ไข

(2) การเก็บรวบรวมข้อมูลทุติยภูมิ ท้ังข้อมูลที่จาเป็นต้องใช้สาหรับใช้การประมวลผล
ด้านอุปสงค์หรือการใช้จ่ายของการท่องเที่ยวและข้อมูลสาหรับการประมวลผลด้านอุปทานหรือการ
ผลิตบริการท่องเท่ียวของอุตสาหกรรมท่องเท่ียวต่าง ๆ 12 สาขา และของอุตสาหกรรมอื่น ๆ ที่
ให้บริการแก่นักท่องเที่ยว โดยข้อมูลทุติยภูมิหลักที่ต้องรวบรวมก็คือข้อมูลการผลิตของอุตสาหกรรม
การท่องเที่ยว (tourism industries) จากบัญชีการผลิต (production account) จากบัญชี
ประชาชาติ (National Accounts) และข้อมูลโครงสร้างตน้ ทุนการผลิตจากตารางปัจจัยการผลิตและ
ผลผลติ (Input-Output table)

(3) จัดทาข้อมูลปฐมภูมิด้วยวิธีการสารวจ ท้ังข้อมูลด้านการใช้จ่ายของนักท่องเท่ียว
ต่างประเทศ (inbound tourism expenditure) นักท่องเที่ยวคนไทยทั้งที่เท่ียวในประเทศไทย
(domestic tourism expenditure) และท่ีเดินทางออกไปท่องเท่ียวต่างประเทศ (outbound
tourism expenditure) ส่วนในด้านอปุ ทาน ข้อมลู ที่ไดจ้ ากการสารวจท่ีสาคญั คือต้นทนุ การผลิต

(4) ประมวลบัญชีประชาชาติการท่องเที่ยวด้านการใช้จ่าย (demand side)
ประกอบด้วย

(4.1) ตารางค่าใช้จ่ายของนักท่องเท่ียวต่างประเทศที่เข้ามาท่องเที่ยวในประเทศ
ไทย

(4.2) ตารางคา่ ใชจ้ า่ ยของนักท่องเที่ยวไทยทเี่ ทย่ี วในประเทศ

(4.3) ตารางค่าใชจ้ ่ายของนกั ท่องเทยี่ วไทยท่เี ดินทางท่องเทยี่ วตา่ งประเทศ

(4.4) ตารางค่าใช้จ่ายของนักท่องเที่ยวชาวต่างประเทศและนักท่องเที่ยวชาวไทย
ที่เท่ียว ในปร ะเทศซึ่งได้จ ากผลร วมของข้อมูล จากตารางค่าใช้จ่ ายข องนักท่องเท่ียว ต่างประเทศ
ที่เข้ามาท่องเที่ยวในประเทศไทยและตารางค่าใช้จ่ายของนักท่องเที่ยวไทยที่เท่ียวในประเทศ
ทัง้ สองตารางเข้าดว้ ยกัน

(5) การประมวลบัญชีประชาชาติการท่องเที่ยวด้านการผลิต (supply side) ของ
อตุ สาหกรรมการทอ่ งเที่ยว

(6) การประมวล TSA ภาพรวม การกระทบยอดสมดุลระหว่างข้อมูลการใช้จ่าย การ
ท่องเท่ียวในประเทศและบัญชีการผลิตของอุตสาหกรรมการท่องเท่ียว การคานวณค่า Tourism
direct gross value added (TDGVA), Tourism gross domestic products (TDGDP)

(7) การประมวลจานวนการจ้างงานในอุตสาหกรรมการท่องเทยี่ ว

(8) การประมวลบัญชปี ระชาชาติการท่องเทย่ี วดา้ นอนื่ ๆ ได้แก่

สานกั วจิ ยั เศรษฐกิจและประเมินผล หน้าที่ 3-3
บริษทั เอ็กเซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบญั ชปี ระชาชาตดิ ้านการทอ่ งเท่ยี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561
สานักงานปลัดกระทรวงการท่องเท่ยี วและกีฬา

(8.1) รายจ่ายเพอ่ื การสะสมทนุ ของอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวและอุตสาหกรรมอื่น
ทเี่ กี่ยวข้องกบั การทอ่ งเที่ยว

(8.2) รายจา่ ยของหน่วยงานภาครฐั ท่ีเก่ียวข้องกบั การท่องเที่ยว
(9) การรวบรวมและประมวลข้อมลู ท่เี กย่ี วกบั non-monetary indicator
(10) การวิเคราะหผ์ ลของ TSA ท่ีได้จากตารางต่าง ๆ
(11) การจัดทาข้อสรุปและเสนอแนะ
ขั้นตอนการจัดทาโดยสรุปไดแ้ สดงไวใ้ นแผนภาพท่ี 3-1

แผนภาพที่ 3-1 ข้นั ตอนการจัดทา TSA ของประเทศไทย

TSA;RMF 2008 TSA

TSA; supply side TSA; demand side

T SA TSA TSA
Supply side Demand = supply demand side

GFCF/Collective /
consumption

3) ขอ้ มูลพน้ื ฐานที่ใช้สาหรบั การจดั ทา TSA

นอกจากข้อมูลท้ังปฐมภูมิท่ีได้จากการสารวจเพื่อรวบรวมข้อมูลต่าง ๆ เช่น การใช้จ่าย
ของนักท่องเท่ียว ตลอดจนข้อมูลทุติยภูมิต่าง ๆ แล้ว การจัดทา TSA ยังมีการใช้ข้อมูลพ้ืนฐานหลัก
จากผลการดาเนนิ งานจดั ทา TSA ทีผ่ า่ นมาประกอบดว้ ย

สานักวจิ ยั เศรษฐกิจและประเมนิ ผล หนา้ ที่ 3-4
บรษิ ทั เอ็กเซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบัญชปี ระชาชาตดิ ้านการท่องเท่ียว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561
สานักงานปลัดกระทรวงการทอ่ งเที่ยวและกีฬา

(1) Input-Output table ด้านการท่องเที่ยวของประเทศไทย ปี 2553 และปี 2558
(Thailand Tourism Input-Output table โดยข้อมูลหลักท่ีนามาใช้คือ โครงสร้างต้นทุนการผลิต
และมูลค่าเพิ่มของอุตสาหกรรมบริการท่องเที่ยวในแต่ละสาขาการผลิตซ่ึงเป็นวิธีการใช้ข้อมูล
เช่นเดยี วกนั กับการคานวณมลู ค่าพม่ิ ของการคานวณ GDP ของประเทศ

(2) Tourism share เป็นข้อมูลท่ีได้จากการสารวจธุรกิจในอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว
ปี 2556 เพ่ือนามาปรับใช้กับการประมาณค่าสัดส่วนของการผลิตบริการของอุตสาหกรรมดังกล่าวท่ี
ถกู บรโิ ภค/ใชจ้ า่ ยโดยนักท่องเทย่ี ว

4) วิธีการจดั ทา TSA ดา้ นอปุ สงค์ (demand perspective)

4.1) รายการผลิตภัณฑ์ (products) ของการท่องเที่ยว

การจาแนกรายการผลิตภัณฑ์ของบริการด้านการท่องเที่ยวท่ีถูกอุปโภค และ
บริโภคโดยนักท่องเที่ยวตามมาตรฐานของระบบ TSA : RMF 2008 ประกอบด้วยรายการผลิตภัณฑ์
หลกั 12 รายการ ไดแ้ ก่

A. Consumption products
A.1 Tourism characteristic products
1. Accommodation services for visitors
1.a Accommodation services for visitors other than 1.b
1.b Accommodation services associated with all types of
vacation home ownership
2. Food and beverage serving services
3. Railway passenger transport services
4. Road passenger transport services
5. Water passenger transport services
6. Air passenger transport services
7. Transport equipment rental services
8. Travel agencies and other reservation services
9. Cultural services
10. Sports and recreational services
11. Country-specific tourism characteristic goods
12. Country-specific tourism characteristic services
A.2 Other comsumption products

B. Non-consumption products

สานกั วิจยั เศรษฐกจิ และประเมินผล หน้าท่ี 3-5
บริษัท เอก็ เซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบัญชปี ระชาชาติดา้ นการทอ่ งเทยี่ ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561
สานักงานปลดั กระทรวงการท่องเทีย่ วและกฬี า

B.1 Valuables

B.2 Other non consumption products

โดยที่รายการภายใต้ A.1 นั้น 10 รายการแรกเป็นรายการหลัก (core) ท่ีมี ความ
เป็นสากล ส่วนรายการท่ี 11 และ 12 เป็นรายการกรณีเฉพาะท่ีเหมาะสมของแต่ละประเทศ สาหรับ
รายการ A.2 Other comsumption products นั้น ในคู่มือการจัดทาระบบ TSA : RMF 2008
กาหนดให้แยกเป็น Tourism connected products และ Non tourism related consumption
products แต่ส่วนรายการภายใต้ B เป็นอุตสาหกรรมท่ีไม่เฉพาะเจาะจงของการท่องเที่ยว ดังนั้น
ผลผลิตของอุตสาหกรรมกลุ่มน้ีไม่ได้เป็นรายได้หลักที่เกิดจากการใช้จ่ายของนักท่องเท่ียว ซึ่งไม่ได้
ครอบคลุมถึงการจดั ทา TSA ของประเทศไทย

อย่างไรก็ตาม การจัดทา TSA ของประเทศไทยท่ีผ่านมา การประมวลค่าของ
รายการนหี้ มายถงึ Tourism connected products เทา่ นนั้

4.2) วธิ ีการประมวลผลคา่ ใช้จ่ายเพื่อการทอ่ งเท่ียว

(1) ค่าใช้จ่ายเพื่อการท่องเท่ียวของผู้เย่ียมเยือนที่มิได้มีถิ่นพานักอาศัยใน
ประเทศจาแนกตามประเภทผลิตภัณฑ์และผู้เย่ียมเยือน (Inbound tourism expenditure by
products and classes of visitors)

(1.1) ค่าใช้จ่ายของนักท่องเท่ียว (tourist) มูลค่าการใช้จ่ายของ
นักท่องเที่ยวคานวณค่าจากจานวนเที่ยวเดินทางของนักท่องเท่ียวคูณกับจานวนวันพักเฉลี่ย
(overnight) คูณกับค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่อคนต่อวัน จาแนกตามประเภทค่าใช้จ่าย ซ่ึงข้อมูลส่วนใหญ่ได้มา
จากโครงการสารวจค่าใช้จ่ายของนักท่องเที่ยวที่จัดทาข้ึนตาม International Recommendations
for Tourism Statistics 2008 : IRTS 2008 ขององค์การการท่องเที่ยวโลก (UNWTO) ส่วนข้อมูล
จานวนนักท่องเท่ียวระหว่างประเทศ จาแนกตามประเภทนักท่องเท่ียวและนักทัศนาจร ตลอดจน
ข้อมูลภูมิลาเนาได้รวบรวมข้อมูลจากจานวนผู้เดินทางระหว่างประเทศจาแนกตามสัญชาติและ
ประเภทหนังสือเดินทาง (visa) จากสานักงานตรวจคนเข้าเมือง ร่วมกับการสารวจพฤติกรรมการ
เดนิ ทางระหวา่ งประเทศ

(1.2) ค่าใช้จ่ายของนักทัศนาจร (excursionist) มูลค่าการใช้จ่ายของนัก
ทัศนาจรได้จากจานวนเที่ยวเดินทางของนักทัศนาจรคูณกับค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่อคนจาแนกตามประเภท
ค่าใช้จ่ายซึ่งได้ข้อมูลจากแหล่งเดียวกันกับการจัดทาข้อมูลการใช้จ่ายของนักท่องเที่ยว (tourist)
ขา้ งตน้

(1.3) ค่าใช้จ่ายของผู้เยี่ยมเยือน (visitor) มูลค่าการใช้จ่ายของผู้เยี่ยมเยือน
เท่ากับค่าใช้จ่ายของนักท่องเที่ยวตาม (1.1) รวมกับค่าใช้จ่ายของนักทัศนาจรตาม (1.2) ที่คานวณได้
ขา้ งต้น

สานักวจิ ยั เศรษฐกิจและประเมนิ ผล หน้าที่ 3-6
บริษทั เอ็กเซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบัญชปี ระชาชาตดิ ้านการทอ่ งเท่ยี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561
สานกั งานปลัดกระทรวงการท่องเทย่ี วและกฬี า

(2) ค่าใช้จ่ายเพ่ือการท่องเท่ียวภายในประเทศของผู้เย่ียมเยือนที่มี
ถ่ินพานักอาศัยในประเทศ จาแนกประเภทตามผลิตภัณฑ์ ประเภทของผู้เย่ียมเยือนและรูปแบบ
การเดินทางท่องเท่ียว (Domestic tourism expenditure by products, classes visitors
and types of trips)

(2.1) ค่าใช้จ่ายของนักท่องเท่ียว (tourist) มูลค่าการใช้จ่ายของ
นั ก ท่ อ ง เ ที่ ย ว ค า น ว ณ ค่ า จ า ก จ า น ว น เ ที่ ย ว เ ดิ น ท า ง ข อ ง นั ก ท่ อ ง เ ท่ี ย ว คู ณ กั บ จ า น ว น วั น พั ก เ ฉ ล่ี ย
(overnight) คูณค่าใช้จา่ ยเฉล่ยี ตอ่ คนต่อวนั จาแนกตามประเภทค่าใช้จ่าย

(2.2) ค่าใช้จ่ายของนักทัศนาจร (excursionist) มูลค่าการใช้จ่ายของ
นักทัศนาจรได้จากจานวนเท่ียวเดินทางของนักทัศนาจรคูณกับค่าใช้จ่ายเฉล่ียต่อคนจาแนกตาม
ประเภทค่าใชจ้ า่ ย

(2.3) ค่าใช้จ่ายของผู้เยี่ยมเยือน (visitor) มูลค่าการใช้จ่ายของผู้เยี่ยมเยือน
เท่ากับค่าใช้จ่ายของนักท่องเท่ียวตามที่คานวณค่าได้จากรายการ (2.1) บวกกับค่าใช้จ่ายของ
นักทศั นาจรตาม (2.2)

ก า ร ป ร ะ ม ว ล ผ ล แ ล ะ น า เ ส น อ ค่ า ข อ ง ค่ า ใ ช้ จ่ า ย เ พื่ อ ก า ร ท่ อ ง เ ท่ี ย ว
ภายในประเทศของผู้เยี่ยมเยือนท่ีมีถิ่นพานักอาศัยในประเทศเป็นไปตามมาตรฐานของระบบ TSA :
RMF 2008 ทกี่ าหนดใหแ้ สดงค่าการใช้จ่ายท่ีแยกตามรูปแบบการเดินทางท่องเที่ยว (types of trips)
ซึ่งหมายถึงการแยกแสดงค่าของ outbound trips ในส่วนท่ีเป็นค่าใช้จ่ายที่เกิดข้ึนในประเทศ (the
activities of a resident visitor within the country of reference) อย่างไรก็ตามในกรณีของ
ประเทศไทยยังไม่ได้เผยแพร่อย่างเป็นทางการในส่วนนี้ การจัดทา TSA จึงยังไม่ได้มีการแสดงค่าการ
ใชจ้ า่ ยทีแ่ ยกตามรปู แบบการเดินทางทอ่ งเทีย่ วดังกลา่ ว

(3) ค่าใช้จ่ายเพื่อการท่องเที่ยวต่างประเทศ แยกตามผลิตภัณฑ์ และประเภท
ของผู้เย่ียมเยือน (Outbound tourism consumption by products and classes of
visitors) การคานวณมูลค่าค่าใช้จ่ายของคนไทยเพื่อไปท่องเที่ยวต่างประเทศมีวิธีการหามูลค่า
เชน่ เดียวกันกับการคานวณหาคา่ การใชจ้ า่ ยต่าง ๆ ตามทก่ี ล่าวแล้วขา้ งตน้ กล่าวคอื

(3.1) ค่าใช้จ่ายของนักท่องเที่ยว (tourist) มูลค่าการใช้จ่ายของ
นักท่องเท่ียวชาวไทยที่เดินทางไปท่องเท่ียวต่างประเทศคานวณจากจานวนเที่ยวเดินทางของ
นักท่องเที่ยวคูณกับจานวนวันพักเฉล่ีย (overnight) ต่อคนแล้วนามาคูณกับค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่อคน
ต่อวนั จาแนกรายละเอียดตามประเภทค่าใชจ้ ่าย

(3.2) ค่าใช้จ่ายของนักทัศนาจร (excursionist) มูลค่าการใช้จ่ายของนัก
ทัศนาจรคานวณจากจานวนเท่ียวเดินทางของนักทัศนาจรไทยที่เดินทางไปเท่ียวประเทศเพ่ือนบ้าน
(ไม่พักค้างคืน) คูณกบั คา่ ใชจ้ ่ายเฉลีย่ ตอ่ คน จาแนกตามประเภทค่าใชจ้ ่ายเช่นเดียวกัน

(3.3) ค่าใช้จ่ายของผู้เยี่ยมเยือน (visitor) มูลค่าการใช้จ่ายของผู้เย่ียม
เยือนเทา่ กับค่าใช้จา่ ยของนักท่องเทยี่ วตามรายการ 3.1) บวกกบั คา่ ใช้จ่ายของนกั ทศั นาจรตาม 3.2)

สานักวิจยั เศรษฐกิจและประเมนิ ผล หน้าท่ี 3-7
บรษิ ทั เอก็ เซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเมน้ ท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบัญชีประชาชาติดา้ นการทอ่ งเท่ียว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561
สานักงานปลัดกระทรวงการท่องเท่ยี วและกีฬา

(4) การบริโภคเพื่อการท่องเที่ยวภายในประเทศท้ังหมดแยกตามผลิตภัณฑ์
(Internal tourism consumption by products)

การคานวณมูลค่าการบริโภคเพ่ือการท่องเท่ียวภายในประเทศท้ังหมด
หมายถึง การอุปโภคที่เกิดขึ้นจากนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติและนักท่องเที่ยวชาวไทยท่ีเกิดข้ึนใน
ประเทศไทยท้งั หมด ปจั จบุ ันการคานวณรายการน้ีได้ใช้วิธีการรวมมูลค่าการใช้จ่ายที่ได้จากรายการที่
1) และ 2) เขา้ ด้วยกัน จงึ ยังไม่รวมมูลค่าการอุปโภค (comsumption) บางรายการท่ีต้องประเมินข้ึน
มาแล้วนาเข้ามารวมไว้ด้วยตามที่ระบบ TSA : RMF 2008 กาหนดไว้ เช่นมูลค่าพึงประเมินของ
การพักอาศัยในบ้านตากอากาศของตนเอง มูลค่าของการท่องเที่ยวที่จัดให้โดย social transfers
inkind เป็นตน้

5) วธิ กี ารจัดทา TSA ดา้ นอุปทาน (supply perspective)

การจัดทาตารางท่ี 5 บัญชีการผลิตของอุตสาหกรรมท่องเที่ยวและอุตสาหกรรมอ่ืน ๆ
(ณ ราคาพื้นฐาน) (Production accounts of tourism industries and other industries ;
at basic prices) ของ TSA : RMF2008 เป็นการประมวลผล TSA ในด้านอุปทานหรือการผลิต
บริการเพ่ือการท่องเท่ียวของอุตสาหกรรมท่องเที่ยวต่าง ๆ ท้ัง 12 สาขา และอุตสาหกรรมอื่น ๆ
(Other industries) ซึ่งบริการท่ีเกิดจากอุตสาหกรรมดังกล่าวได้ถูกอุปโภคหรือใช้จ่ายโดย
นักทอ่ งเท่ียว

(1) การจาแนกสาขาการผลิตของอุตสาหกรรมการท่องเท่ียว (tourism industries)
ระบบ TSA: RMF 2008 ได้กาหนดรายการของสาขา การผลิตของอุตสาหกรรมการท่องเท่ียว
(tourism industries) ออกเป็นสาขาต่าง ๆ ดังน้ี

1. Accommodation for visitors

1.a. Accommodation for visitors other than 1.b

1.b Accommodation associated with all types of vacation home
ownership

2. Food-and beverage-serving industry

3. Railway passenger transport

4. Road passenger transport

5. Water passenger transport

6. Air passenger transport

7. Transport equipment rental

8. Travel agencies and other reservation services industry

9. Cultural industry

10. Sports and recreational industry

สานักวิจยั เศรษฐกิจและประเมนิ ผล หนา้ ท่ี 3-8
บรษิ ทั เอ็กเซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเมน้ ท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบญั ชปี ระชาชาติด้านการท่องเท่ียว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561
สานักงานปลัดกระทรวงการทอ่ งเที่ยวและกีฬา

11. Retail trade of country-specific tourism characteristic goods

12. Other Country-specific tourism characteristic industries

นอกจาก 12 สาขาหลักในอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวดังกล่าวแล้ว
การคานวณอุปทานหรือการผลิตของการท่องเที่ยวยังต้องทาการคานวณการผลิตในสาขา Other
industries ซึ่งเป็นการรวมสาขาการผลิตต่าง ๆ หลายสาขาเข้าด้วยกันซึ่งผลผลิตที่เกิดจากสาขา
ดังกลา่ วไดถ้ ูกใช้อุปโภคไปโดยทางตรงของนักทอ่ งเท่ียวท้ังหมดทั้งท่ีเป็นชาวต่างชาติและที่เป็นคนไทย
ท่เี กิดข้นึ ในประเทศไทย

ก า ร จ า แ น ก ร า ย ก า ร ที่ ส า คั ญ อี ก ป ร ะ ก า ร ห นึ่ ง ใ น บั ญ ชี ก า ร ผ ลิ ต ข อ ง
อุตสาหกรรมการท่องเท่ียวตามตาราง 5 บัญชีการผลิตของอุตสาหกรรมท่องเที่ยวและอุตสาหกรรม
อื่นๆ (ณ ราคาพื้นฐาน) คือการจัดจาแนกผลิตภัณฑ์ (products) ซึ่งเป็นผลผลิตหรือบริการท่ีเกิดข้ึน
จากอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวทั้ง 12 สาขา การจาแนกประเภทผลิตภัณฑ์ในตารางที่ 5 ของ TSA :
RMF 2008 น้ีมีส่วนต่างจากการจัดจาแนกผลิตภัณฑ์ในการคานวณ TSA ด้านอุปสงค์หรือการใช้จ่าย
อยู่เล็กน้อย กล่าวคือในส่วนของผลิตภัณฑ์เพ่ือการท่องเท่ียว (tourism products) ท้ัง 12 รายการ
และ Other consumption products ยงั คงมลี ักษณะเหมือนกัน ดังที่กล่าวแล้วข้างต้น แต่ในตาราง
บัญชีการผลิตที่ 5 นี้ได้มีการนาผลิตภัณฑ์รายการ Other non-consumption products5 เข้ามา
รวมไว้ด้วย แต่การจัดทาของประเทศไทยได้แสดงโดยรวมรายการทั้งหมดน้ีเข้าด้วยกัน และใช้เรียก
รวมกนั วา่ Other consumption products

(2) วิธีการประมวลค่ารายการต่าง ๆ ในบัญชีการผลิต มูลค่าท่ีจะต้องประมวลหรือ
คานวณค่าขึ้นมาของจัดทา TSA ด้านอุปทานประกอบด้วย มูลค่าผลผลิตรวม (gross output) มูลค่า
ค่าใช้จ่ายขั้นกลาง (total intermediate consumption) และมูลค่าเพิ่ม (value added) รวมท้ัง
องคป์ ระกอบของมูลค่าเพ่มิ รายละเอียดตามทก่ี ลา่ วแล้วขา้ งตน้

(2.1) การคานวณมูลค่าเพิ่ม (Value added) และการประมาณค่า
องค์ประกอบมูลค่าเพ่ิมของสาขาการผลิตอุตสาหกรรมท่องเที่ยวต่าง ๆ รวมท้ังสาขาการผลิตอื่น ๆ
นอกภาคการท่องเที่ยว ใช้วิธีการรวบรวมข้อมูลจากบัญชีประชาชาติของประเทศ โดยมูลค่าเพิ่มที่
คานวณจะต้องเป็นมูลค่า ณ ราคาพ้ืนฐาน (at basic price) ซึ่งหมายถึงมูลค่าเพิ่มที่หักลบด้วยภาษี
การผลิตสทุ ธิ (production tax less subsidies)

เมื่อรวม value added at basic price ของทุกสาขาของอุตสาหกรรมการ
ผลิตบริการท่องเที่ยว 12 สาขาการผลิตท้ังหมดเข้าด้วยกัน โดยไม่รวม other industries แม้ว่า
ผลผลิตของ other industries ดังกล่าวจะถูกอุปโภคโดยนักท่องเที่ยวก็ตาม ค่าผลรวมดังกล่าว
รวมกันเรียกว่า Gross value added of tourism industry (GVATI) ซึ่งเป็นค่าตัวชี้วัดลาดับแรก
หรอื ตวั ชี้วดั เบือ้ งต้นทีบ่ ง่ บอกถึงขนาดของอุตสาหกรรมท่องเท่ยี วท้ังหมดโดยรวม แต่ยงั ไม่ใช่ขนาดของ
เศรษฐกิจการท่องเที่ยว เพราะบางส่วนของมูลค่าเพ่ิมดังกล่าวอาจไม่ได้เกิดขึ้นมาจากการใช้จ่ายของ

5 หมายถงึ All other goods and services that circulate in the economy of reference หนา้ ท่ี 3-9

สานกั วิจยั เศรษฐกจิ และประเมนิ ผล
บรษิ ัท เอก็ เซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบญั ชปี ระชาชาติดา้ นการทอ่ งเที่ยว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561
สานักงานปลดั กระทรวงการท่องเทย่ี วและกฬี า

นักท่องเท่ียว ตัวอย่างเช่นบริการร้านอาหารและเคร่ืองดื่ม (Food and beverage serving
industry) ซึ่งผู้ท่เี ข้ามาใชบ้ ริการซ้อื อาหารและเครื่องดื่มรบั ประทานบางส่วนจะไมใ่ ชน่ ักท่องเทยี่ ว

(2.2) การประมาณมูลค่าค่าใช้จ่ายข้ันกลาง (total intermediate
consumption) การแสดงมูลค่าของค่าใช้จ่ายข้ันกลางของอุตสาหกรรมสาขาต่าง ๆ ตามระบบ
TSA:RMF2008 เปน็ การแสดงคา่ รวมท้ังหมดเพียงรายการเดียว วิธีการประมาณค่าใช้สัดส่วนระหว่าง
total intermediate input ต่อ gross output จากตาราง Tourism Input-Output table 2013
มูลค่าของคา่ ใชจ้ า่ ยขัน้ กลางในทีน่ เ้ี ป็นมูลค่าท่วี ัด ณ ราคาผ้ซู ้ือ (purchaser’s prices)

(2.3) การคานวณมูลค่าผลผลิตรวม (gross output) สามารถคานวณได้โดย
การนามูลค่าเพ่ิม ณ ราคาพื้นฐาน (value added at basic price) รวมกับค่าใช้จ่ายข้ันกลางผลที่ได้
คอื มูลค่าผลผลิต ณ ราคาพนื้ ฐาน (gross output at basic price)

6) วิธีการจัดทาตารางที่ 6 Total domestic supply and internal tourism
consumption (at purchaser’s prices)

ตารางท่ี 6 เป็นตารางท่ีแสดงถึงความสัมพันธ์หรือความสมดุลระหว่างด้านอุปสงค์หรือ
การใช้จ่าย กับด้านอุปทานหรือการผลิต คู่มือ TSA:RMF2008 ได้ระบุไว้ว่าตารางที่ 6 นี้เป็นตารางที่
สาคญั ที่สดุ ของระบบการจัดทาบัญชปี ระชาชาติการทอ่ งเท่ยี ว

วิธีการจัดทาตารางที่ 6 เป็นการนาค่าในตารางท่ี 4 ซ่ึงเป็นตารางที่แสดงถึงมูลค่าการใช้
จ่ายของนักท่องเท่ียวท้ังหมดท้ังชาวไทยและชาวต่างประเทศที่ท่องเที่ยวในประเทศไทยมาเทียบเคียง
เข้ากับตารางท่ี 5 ซ่ึงเป็นตารางท่ีแสดงถึงมูลค่าการผลิตของอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวและ
อตุ สาหกรรมอน่ื ๆทัง้ หมด การจัดทาตารางที่ 6 มีขั้นตอนการดาเนนิ งานท้ังหมด 5 ขัน้ ตอนดงั นี้

(1) นาคา่ ในตารางท่ี 5 มาเป็นคา่ เริม่ ต้นของการผลติ ของอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวและ
อุตสาหกรรมอน่ื ๆ ในระบบ TSA: RMF2008 เรียกตารางสว่ นนี้ทั้งหมดว่า block I

(2) ประมวลค่าของ Imports, Taxes less subsidies on products nationally
produced and imported และ มูลค่าของ Trade and transport margins ซ่ึงทั้งหมดน้ีรวมกัน
เรียกว่า block II ข้ึนมาในแต่ละผลิตภัณฑ์ (products) แล้วนามารวมกับมูลค่าผลผลิตตาม 5.1
เพื่อปรับจากมูลค่าของ products ที่เป็น basic price ให้มาเป็น purchaser’s price และให้เป็น
total supply โดยการนาค่าของ imports ท้ังหมดเข้ามารวมไว้ด้วย แต่เนื่องจากอุตสาหกรรม
ท่องเที่ยวทั้งหมดเป็นภาคบริการดังน้ัน ค่าของ imports และ trade and transport margins จึงมี
คา่ เปน็ ศูนย์แทบทั้งหมด

(3) นาค่าการใช้จ่ายที่ได้จากตาราง 4 ซ่ึงเป็นมูลค่า at purchaser’s price และเรียก
ส่วนนี้ว่า block III นามาเทียบเคียงกับ total supply ที่ได้จากผลรวมของ 5.1 และ 5.2 ดังกล่าว
คานวณหาค่า Tourism ratio ซ่งึ เปน็ สดั ส่วนท่ีแสดงถึงส่วนของผลติ ภณั ฑท์ อ่ งเทยี่ วในสาขาต่างๆที่ถูก
อปุ โภคไปโดยนกั ทอ่ งเทย่ี ว

สานกั วิจยั เศรษฐกจิ และประเมนิ ผล หนา้ ที่ 3-10
บรษิ ทั เอ็กเซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเม้นท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบัญชปี ระชาชาติด้านการทอ่ งเทีย่ ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561
สานกั งานปลัดกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา

(4) คานวณหาค่า Tourism direct gross value added (TDGVA) โดยการนาค่า
tourism ratio ดังกล่าวมาตัดมูลค่าของ gross value added ในแต่ละสาขา รวมท้ัง other
industries at basic price ผลที่ได้คือ TDGVA ในแต่ละสาขาและผลรวมของ TDGVA ในระบบ
เศรษฐกิจท้ังหมด การใช้ค่า tourism ratio ดังกล่าวนี้ยังมีการนาค่า tourism share ท่ีเป็นผลจาก
การสารวจในปี 2556 มาพิจารณาร่วมด้วย ผลจากการนาค่า tourism ratio ดังกล่าวมาตัดทาให้
สามารถประเมินได้ว่ามูลค่าการผลิตที่ได้มีความหมายเทียบเท่ากับมูลค่าทางตรง (direct) ท่ีบริการ
ดังกล่าวถูกใช้ไปโดยนักท่องเที่ยว หรือกล่าวอีกนัยหน่ึงก็คือมูลค่าบริการท่ีนักท่องเที่ยวได้อุปโภคไป
โดยตรงนั่นเอง ค่า TDGVA น้ี TSA:RMF 2008 ได้อธิบายว่าเป็นค่าท่ีสาคัญท่ีสะท้อนมูลค่าการผลิต
ของอตุ สาหกรรมทอ่ งเท่ียวที่แท้จริง สามารถนาไปใช้เป็นค่าหลักเพ่ือใช้เปรียบเทียบกับสาขาการผลิต
อ่ืน ๆ เพื่อเปรยี บเทยี บความสาคญั (ในแง่มลู ค่าการผลติ ) ระหว่างอุตสาหกรรมการผลิตต่าง ๆ รวมท้ัง
การใช้เปรียบเทยี บระหวา่ งประเทศ

(5) การคานวณหาค่า Tourism direct gross domestic products (TDGDP) โดย
การคานวณหาคา่ ของ Imports, Taxes less subsidies on products nationally produced and
imported รวมท้ัง trade and transport margin เพ่ือให้เป็นมูลค่า at purchaser’s priceส่วนท่ี
อุปโภคโดยนักท่องเท่ียวโดยการใช้ค่า tourism ratio ดังกล่าวมาคูณกับค่าต่าง ๆ ดังกล่าว และ
เน่ืองจากมีการนาค่าของ Taxes less subsidies on products มารวมไว้ด้วย ดังนั้นการนามูลค่า
TDGDP ไปเปรียบเทียบกับสาขาการผลิตอื่น ๆ หรือการเปรียบเทียบระหว่างประเทศจึงอาจไม่
สะท้อนมูลค่าท่ีเป็นจริง เพราะอัตราภาษีอาจมีความแตกต่างกัน แต่สามารถนาไปเปรียบเทียบกับ
GDP ของประเทศได้ เพราะ GDP ของประเทศเป็นมูลค่าการผลิตรวมที่รวม Production taxes
ทั้งหมดไว้แล้ว

7) วธิ กี ารจัดทาตารางการจ้างงานของอตุ สาหกรรมการท่องเทย่ี ว

(1) การจาแนกรายการของการจ้างงาน จานวนการจ้างงานตามท่ี TSA : RMF2008
กาหนดในตารางท่ี 7 ครอบคลุมเฉพาะอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว 12 อุตสาหกรรมเท่านั้น
ไม่ครอบคลุมถึง other industries ท้ังนี้เพราะต้องการทราบจานวนแรงงานในฐานะท่ีเป็นปัจจัย
การผลิตท่ีทาการผลิตสินค้าและบริการให้กับนักท่องเท่ียวเป็นหลัก และเป็นแรงงานรวมทั้งหมด
ในสถานประกอบการภายใต้อุตสาหกรรมการท่องเท่ียวโดยไม่ต้องใช้ tourism share แบ่งส่วน
ทถี่ ูกใชโ้ ดยนกั ทอ่ งเท่ยี ว (TSA ; RMF 2008 para 4.102)

(2) วิธีการประมวลจานวนการจ้างงาน ตามข้อแนะนาของ TSA ; RMF 2008 ได้
กาหนดให้การนาเสนอข้อมูลของการจ้างงานในตารางที่ 7 ประกอบด้วย จานวนสถานประกอบการ
(Number of establishment) จานวนตาแหน่งงาน (Number of jobs) และจานวนช่ัวโมง
การทางาน (House works)

ดังนั้น วิธีการจัดทาข้อมูลจานวนการจ้างงานของ TSA ข้อมูลหลักที่ใช้ส่วนหนึ่งมาจาก
รายงานผลการสารวจภาวะการทางานของประชากร สานักงานสถิติแห่งชาติซ่ึงเป็นข้อมูลรายไตรมาส
เป็นข้อมูลจากผลการสารวจผู้มีงานทาจากตัวอย่างครัวเรือนส่วนบุคคลและสมาชิกในครัวเรือนกลุ่ม

สานักวจิ ยั เศรษฐกจิ และประเมินผล หน้าที่ 3-11
บรษิ ทั เอ็กเซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบัญชปี ระชาชาติด้านการท่องเท่ยี ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561
สานกั งานปลัดกระทรวงการท่องเท่ียวและกฬี า

บุคคลประเภทคนงาน จาแนกรายการตามรหัส ISIC ตามที่จัดประเภท (classification) ไว้ใน
อตุ สาหกรรมการท่องเท่ยี ว6 แลว้ นามาหาคา่ เฉลย่ี เปน็ รายปี

สาหรับขอ้ มูลท่ไี ดจ้ ากการสารวจภาคสนามของการศึกษาครั้งน้ี จะได้นาผลการศึกษามา
ใชป้ ระกอบกบั การประมวลคา่ จากรายงานผลการสารวจภาวะการทางานของประชากรดังกลา่ ว

8) วธิ กี ารจดั ทาตารางการสะสมทุนของอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวและอุตสาหกรรมอื่นท่ี
เก่ยี วกบั การท่องเที่ยว

(1) การจาแนกรายการของการสะสมทุน การแสดงรายการของการสะสมทุนตาม
TSA:RMF2008 กาหนดใน Table 8 Tourism gross fixed capital formation of tourism industries
and other industries ประกอบด้วย products items ดงั น้ี

I. Tourism specific fixed asset

1. Accommodation for visitors
1.1 Hotel and other accommodation facilities for visitors
1.2 Vacation home under full ownership
1.3 Vacation home under other form of ownership

2. Other non-residential building and structure proper to tourism
industries
2.1 Restaurants and similar building for food and beverage
serving services
2.2 Building and infrastructure for the long distance transport
of passengers
2.3 Building for cultural and similar services mainly for use by
visitors
2.4 Facilities for sport, recreation and entertainment
2.5 Other facilities and structures

3. Passenger transport equipment for tourism purpose
3.1 Land (including road and rail)
3.2 Sea
3.3 Air

6 เนื่องจากการจัดหมวดหมู่ของการสารวจภาวะการทางานของประชากรในช่วงปี พ.ศ. 2553-2557 มีความแตกต่างกัน การ

ประมวลผลในแต่ละปีจึงต้องทาการเทียบเคียงรายการให้ตรงกับและอยู่ภายใต้กรอบการกาหนด classification ของ IRTS 2008 ซึ่ง
เปน็ ISIC rev 4.(ISIC= International Standard Industrial Classification of All Economic Activities)

สานกั วิจยั เศรษฐกิจและประเมินผล หนา้ ที่ 3-12
บรษิ ัท เอก็ เซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเมน้ ท์ จากัด

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบญั ชีประชาชาติดา้ นการทอ่ งเที่ยว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561
สานกั งานปลดั กระทรวงการท่องเทย่ี วและกีฬา

4. Other machinery and equipment specialized for the production
of tourism characteristic products

5. Improvements of land used for tourism purpose

II. Investment by the tourism industries in other non-tourism specific
produced assets

III. Other non-financial assets

(2) วิธีการประมวลมูลค่าการสะสมทุน วิธีการประมวลค่าการสะสมทุนของการจัดทา
TSA ของประเทศไทยทีผ่ ่านมาเปน็ การจัดทาโดยวิธีการสารวจตัวอย่างของผู้ประกอบการในธุรกิจสาขา
อุตสาหกรรมการท่องเท่ียว แล้วทาการแปลงเป็นค่าประชากรจากสัดส่วนของการสะสมทุนต่อมูลค่า
ผลผลิต โดยใช้จานวนมูลค่าผลผลิตในแต่ละสาขาเป็นตัวคุม ส่วนการประมวลผลการสะสมทุนด้าน
การทอ่ งเท่ียวของหน่วยงานภาครฐั เปน็ การรายงานจากขอ้ มูลทรี่ วบรวมมาได้โดยตรง

9) วธิ กี ารจัดทาตารางการใช้จา่ ยของภาครฐั ทเี่ กยี่ วกบั การท่องเท่ยี ว

(1) การจาแนกรายการการใช้จ่ายของภาครัฐ การจาแนกรายการการใช้จ่ายของ
ภาครัฐซึ่งก็คือการใช้จ่ายท้ังของรัฐบาลกลางและรัฐบาลท้องถ่ิน7 เพื่อส่งเสริมและสนับสนุน
การท่องเท่ียวในตารางท่ี 9 (Table 9 Tourism collective consumption by products and
levels of government) ตามท่ี TSA ; RMF 2008 กาหนด ประกอบด้วยรายการการใชจ้ า่ ย ดงั นี้

(1.1) Tourism promotion services (CPC รหสั 85561)
(1.2) Administrative services related to tourism affairs (CPC รหัส 91136)
(1.3) Police and fire protection services (CPC รหสั 91260)
(1.4) Other ได้แก่ งบกระทรวงต่าง ๆ ท่ีไมไ่ ดก้ ล่าวมาขา้ งตน้

10) วิธกี ารประมวลมูลค่าการใชจ้ า่ ยของภาครัฐ

การประมวลข้อมูลการใช้จ่ายภาครัฐใช้วิธีการรวบรวมข้อมูลการใช้จ่ายของหน่วยงาน
ภาครฐั โดยการใช้จา่ ยของรฐั บาลส่วนกลางใช้วธิ กี ารรวบรวมข้อมลู จากงบประมาณรายจ่ายตามที่ได้ใช้
จ่ายจรงิ จากหน่วยงานที่ทาหน้าที่หลักโดยตรงเก่ียวกับการส่งเสริม สนับสนุน กากับดูแลงานด้านการ
ทอ่ งเท่ยี วของประเทศ ที่สาคญั คอื กรมการท่องเท่ียว สานักปลัดกระทรวงการท่องเท่ียวและกีฬา และ
การทอ่ งเท่ยี วแห่งประเทศไทย ส่วนการใชจ้ ่ายขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องรวบรวมข้อมูลจาก
การสอบถามโดยตรงจากหน่วยงานดังกล่าว

11) วธิ กี ารจัดทาตารางตวั ชวี้ ัดท่ไี ม่ใชท่ างการเงนิ (Non monetary indicators)

ตวั ชี้วัดท่ีไม่ใช่ทางการเงิน (Non monetary indicators) ในตารางท่ี 10 ของ TSA ของ
ประเทศไทยซึ่งจัดทาขึน้ ตาม TSA:RMF 2008 นนั้ ประกอบดว้ ยตารางยอ่ ยดังน้ี

7 ตามระบบของ TSA ; RMF 2008 ไดจ้ าแนกหนว่ ยงานของรฐั บาลออกเป็นระดับประเทศ (National) ระดับภูมิภาค (Regional) และ
หน่วยงานในระดบั ท้องถน่ิ (Local) อย่างไรก็ตาม ในกรณขี องประเทศไทย มีเพยี งระดับประเทศและระดบั ทอ้ งถ่ิน เท่าน้ัน

สานักวิจยั เศรษฐกจิ และประเมินผล หน้าที่ 3-13
บรษิ ทั เอก็ เซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบญั ชปี ระชาชาตดิ ้านการทอ่ งเทีย่ ว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561
สานกั งานปลัดกระทรวงการทอ่ งเทีย่ วและกฬี า

(1) จานวนเที่ยวของการเดินทาง แยกตามรูปแบบของการท่องเท่ียว ประเภทของ
ผมู้ าเยอื น (Number of trips and overnights by forms of tourism and classes of visitors)

(2) จานวนนักท่องเที่ยวต่างประเทศ จาแนกตามช่วงระยะเวลาของการค้างแรมและ
รูปแบบการเดินทาง (Inbound tourism: number of arrivals and overnights by modes of
transport)

(3) อัตราการเข้าพักของโรงแรม (Number of rooms and capacity of
accommodation)

วิธีการประมวลผลตารางท่ี 10 ตัวช้ีวัดท่ีไม่ใช่ทางการเงิน (Non monetary indicators)
ดาเนินการโดยการรวบรวมจากหนว่ ยงานตา่ ง ๆ ที่เกย่ี วขอ้ ง เช่น จานวนนักทอ่ งเทยี่ วชาวตา่ งประเทศ
ท่ีเดินทางเข้าประเทศ การพักค้างแรม ประเภทรูปแบบการเดินทางโดยการรวบรวมจากสานักงาน
ตรวจคนเข้าเมือง สานักงานตารวจแห่งชาติ เป็นต้น รวมท้ังข้อมูลจากการสารวจ เช่น อัตราการเข้า
พักอาศยั ของโรงแรม เปน็ ต้น

12) การจดั หมวดหมู่ (Classification) ของรายการในบญั ชีประชาชาตกิ ารท่องเท่ยี ว

12.1) แนวคิดของการจัดหมวดหมู่ การจัดหมวดหมู่มีความสาคัญต่อการวัดมูลค่าของ
การท่องเท่ยี วและการวิเคราะห์ค่าต่าง ๆ ใน TSA นอกจากนี้การจัดหมวดหมู่ยังจาเป็นที่จะต้องทาให้
สอดคล้องกับมาตรฐานสากลเพื่อให้สามารถนาไปเปรียบเทียบกับบัญชีประชาชาติด้านการท่องเที่ยว
ในระหวา่ งประเทศตา่ ง ๆ ได้

การจัดหมวดหมู่ของรายการต่าง ๆ ที่สาคัญใน TSA ตามที่ปรากฏในระบบ TSA:
RMF 2008 มี 4 ประเภท คือ

a) การจัดหมวดหมขู่ องผลิตภัณฑ์การท่องเทยี่ ว (tourism products)

b) การจดั หมวดหมูข่ องกจิ กรรมการท่องเทย่ี ว (tourism activities)

c) การจดั หมวดหมขู่ องอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว (tourism industries)

d) การจดั หมวดหมขู่ องประเภทนกั ท่องเที่ยว (tourist)

ข้อเสนอของการจัดหมวดหมู่ท้ังด้านผลิตภัณฑ์ (products) และด้านการผลิต
ผลิตภัณฑ์ (productive activities) ตามท่ีระบบ TSA : RMF 2008 เสนอไว้น้ันเป็นแนวทางอย่าง
กว้างๆ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้สามารถนามาเปรียบเทียบกระทบยอด (reconciliation) กันได้ใน
ระหว่างด้านอุปสงค์ (demand) กับด้านอุปทาน (supply) ในด้านอุปสงค์มุ่งท่ีให้เป็นหมวดหมู่ที่
สอดคล้องกับการใช้จ่ายของการท่องเท่ียว (tourism expenditure) ส่วนด้านอุปทาน ต้องการให้
สอดคลอ้ งกับอุตสาหกรรมการทอ่ งเทีย่ ว (tourism industries)

รายละเอียด classification ของผลิตภัณฑ์การท่องเท่ียว (Tourism Products)
การผลิตผลิตภัณฑ์การท่องเท่ียว (Tourism Productive Activities) และอุตสาหกรรมการท่องเท่ียว
(Tourism Industries) ระบบ TSA : RMF 2008 ได้อ้างอิงและใช้วิธีการจัดหมวดหมู่ตามที่ปรากฏใน

สานักวจิ ยั เศรษฐกิจและประเมนิ ผล หน้าที่ 3-14
บรษิ ัท เอ็กเซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบญั ชีประชาชาตดิ า้ นการทอ่ งเที่ยว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561
สานักงานปลดั กระทรวงการทอ่ งเทีย่ วและกฬี า

International Recommendations for Tourism Statistics 2008 (IRTS 2008) ซึ่งจัดทาขึ้นโดย
Statistics Division, Department of Economic and Social Affairs, United Nations ดังน้ี

(1) การจัดหมวดหมู่ของผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยว (tourism products)
IRTS 2008 ได้อธิบายว่า ในการเร่ิมต้นจัดทาบัญชีประชาชาติการท่องเท่ียวน้ัน เร่ืองแรกที่ต้อง
คานึงถึงคือ ผลิตภัณฑ์การท่องเท่ียว โดยต้องค้นหาว่าในระบบเศรษฐกิจมีผลิตภัณฑ์ที่เก่ียวกับ
การท่องเที่ยว (tourism-related products) มีอะไรบ้าง และกิจกรรมการผลิตที่ทาการผลิตสินค้า
ตา่ ง ๆ เหล่านนั้ (corresponding activities) ก็คอื tourism activities

โครงสร้างของการจาแนกผลิตภณั ฑก์ ารท่องเที่ยวตามแนวทางของ IRTS 2008
ไดแ้ บ่งผลิตภณั ฑ์ออกเป็น 2 กลมุ่ หลกั คอื ผลิตภณั ฑท์ ่ีครัวเรือนสามารถเป็นเจ้าของได้ (products that
can belong to individual consumption expenditure of households) ผลิตภัณฑ์ดังกล่าวนี้
เรียกว่าผลิตภัณฑ์เพื่อการอุปโภคบริโภค (consumption products) และส่วนท่ีเหลือเป็นผลิตภัณฑ์ท่ี
มิใช่เพ่ือการอุปโภคบริโภค (non-consumption products) ซ่ึงถ้าหากนามาเปรียบเทียบกับ
National Accounts แล้ว consumption products ก็คือ Private consumption expenditure
(PCE) และ non consumption products ก็คือ Government consumption expenditure และ
Gross fixed capital formation นั่นเอง

ในส่วนของ consumption products สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภท
ดงั นี้

(1.1) Tourism characteristic products ประกอบด้วย 2 กลุ่มรายการย่อย
คอื

a) Internationally comparable tourism characteristic
products หมายถงึ ผลติ ภณั ฑ์ทอ่ งเที่ยวหลัก (core products) ที่สามารถนามาเปรียบเทียบระหว่าง
ประเทศได้

b) Country-specific tourism characteristic products เป็น
ผลิตภัณฑ์ท่องเที่ยวโดยเฉพาะของประเทศน้ัน ๆ ไม่สามารถนามาเปรียบเทียบระหว่างประเทศได้
แต่จัดเป็น Tourism characteristic products ตามหลักเกณฑ์ share-of-expenditure/demand
condition และหรือ share-of-supply condition (IRTS 2008 para 5.10)

กิจกรรมการผลิต (activities) ท่ีทาการผลิตสินค้าท้ัง Internationally
comparable tourism characteristic products และ Country-specific tourism characteristic
products จัดเป็น Tourism characteristic และอุตสาหกรรม (industries) ท่ีมีกิจกรรมการผลิตหลัก
(principal activities) เปน็ Tourism characteristic ดังกลา่ ว เรียกวา่ Tourism industries

สานักวจิ ยั เศรษฐกิจและประเมินผล หนา้ ท่ี 3-15
บรษิ ัท เอ็กเซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจดั ทาบัญชปี ระชาชาติด้านการท่องเท่ียว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561
สานกั งานปลดั กระทรวงการทอ่ งเท่ียวและกีฬา

(1.2) Other consumption products แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มรายการย่อย
ซ่ึงท้ัง 2 กลุ่มรายการย่อยดังกล่าวน้ีเป็นรายการโดยเฉพาะของแต่ละประเทศ (country specific)
จึงไม่สามารถนามาใช้เปรียบเทียบระหว่างประเทศได้เช่นกัน Other consumption products
ประกอบดว้ ย

a) Tourism connected products หมายถึง ผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวเนื่อง
กบั การวเิ คราะห์การท่องเท่ียว (relevance for tourism analysis) ซ่ึงก็คือ ผลิตภัณฑ์ท่ีนักท่องเท่ียว
ของประเทศนั้นๆ ได้อุปโภคและบริโภค แต่ไม่สามารถจัดรวมรายการดังกล่าวน้ีไว้ใน tourism
characteristic products ได้ เนื่องจากไม่เข้าหลักเกณฑ์ของ share-of-expenditure /demand
condition และหรือ share-of-supply condition ตามที่ IRTS 2008 กาหนด (TSA: RMF 2008
para. 3.7)

b) Non-tourism related consumption products หมายถึง
consumption products อ่ืน ๆ ที่เหลือทั้งหมดที่ไม่ได้จัดเป็น Tourism characteristic products
และหรือไม่ได้เป็น Tourism connected products รายการนี้มีมูลค่าเท่ากับ Total Private
consumption expenditure (ใน National Accounts) หักลบด้วย tourism characteristic
products และ Tourism connected products

จากรูปแบบการจัดหมวดหมู่ผลิตภัณฑ์เพื่อการท่องเที่ยวดังกล่าว สามารถ
จาแนกผลิตภัณฑ์สินค้าและบริการเพื่อการอุปโภคบริโภคของครัวเรือนออกได้เป็น ผลิตภัณฑ์ที่
เก่ียวข้องกับการท่องเที่ยว (tourism-related products) ซ่ึงก็คือ Tourism characteristic
products รวมกับ Tourism connected products และผลิตภัณฑ์ท่ีไม่เก่ียวกับการท่องเท่ียว
(non-tourism-related products) และในส่วนของผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว
(tourism-related products) ถือเปน็ หัวใจสาคัญการจดั ทาบญั ชปี ระชาชาตดิ า้ นการท่องเทีย่ วซึ่งการ
ที่จะจัดว่าผลิตภัณฑ์ใดเป็นผลิตภัณฑ์ท่ีเก่ียวข้องกับการท่องเที่ยวหรือไม่นั้นจะใช้หลักของการมีความ
เช่ือมโยงอย่างมีนัยสาคัญต่อการท่องเท่ียวไม่ว่าจะเป็นความสาคัญท่ัวไปในทุกประเทศหรือในเฉพาะ
ประเทศที่กาลังต้องการสร้างบัญชีการท่องเท่ียวนั้นก็ได้ (based on the significance of their link
to tourism either worldwide or in the economy of reference)

รายการย่อยในแต่ละกล่มุ รายการของ Consumption products และ Non-
consumption products ประกอบด้วยรายละเอียด ดังนี้

A. Consumption products

A.1 Tourism characteristic products

1. Accommodation services for visitors

1.a Accommodation services for visitors other than 1.b

1.b Accommodation services associated with all types
of vacation home ownership

สานกั วจิ ยั เศรษฐกจิ และประเมินผล หน้าท่ี 3-16
บรษิ ัท เอก็ เซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเม้นท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบัญชปี ระชาชาตดิ ้านการท่องเที่ยว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561
สานักงานปลัดกระทรวงการท่องเทีย่ วและกีฬา

2. Food and beverage serving services

3. Railway passenger transport services

4. Road passenger transport services

5. Water passenger transport services

6. Air passenger transport services

7. Transport equipment rental services

8. Travel agencies and other reservation services

9. Cultural services

10. Sports and recreational services

11. Country-specific tourism characteristic goods

12. Country-specific tourism characteristic services

A.2 Tourism connected products

A.3 Non tourism related consumption products

B. Non consumption products

B.1 Valuables

B.2 Other non consumption products

หลักการของ IRTS 2008 ในการกาหนดว่ารายการ tourism consumption
products ใดทค่ี วรจัดรวมอยู่ใน tourism characteristic products หรอื ไมน่ ้นั ได้ใช้หลักเกณฑ์ของ
การที่ผลติ ภัณฑเ์ ป็นไปตามเงอื่ นไขในขอ้ ใดข้อหนึ่งหรือทั้งสองข้อ ดังน้ี 1) การใช้จ่ายของนักท่องเท่ียว
ในผลิตภัณฑ์ดังกล่าวน้ันต้องมีสัดส่วนอย่างมีนัยสาคัญต่อการใช้จ่ายรวมของนักท่องเที่ยว ซ่ึงเรียก
เง่ือนไขข้อนี้ว่า share-of-expenditure/demand condition) หรือ 2) การใช้จ่ายในผลิตภัณฑ์
ดังกล่าวน้ันต้องมีสัดส่วนอย่างมีนัยสาคัญต่ออุปทานของผลผลิตในเศรษฐกิจของประเทศ ซ่ึงสามารถ
ตคี วามหมายไดว้ ่าถา้ หากไมม่ นี ักท่องเทีย่ วเกดิ ข้ึนแล้วอุปทานของผลติ ดังกลา่ วก็จะหมดสิ้นไปหรือไม่มี
เกิดข้ึนในระบบเศรษฐกิจดังกล่าว เรียกเงื่อนไขนี้ว่า share-of-supply condition (IRTS 2008
para 5.10)

Non tourism related consumption products นอกจากหมายถึง
consumption products ที่มิได้ถูกอุปโภคและบริโภคโดยนักท่องเที่ยวแล้ว ยังรวมถึงผลิตภัณฑ์ที่
นักท่องเท่ียวได้รับมา แต่ไม่ได้มีความเกี่ยวพันใดๆ กับการท่องเท่ียวในคร้ังนั้น ๆ และมิได้มี
ความหมายตรงตามเง่ือนไขของการเป็น tourism characteristic products หรือ tourism
connected products (IRTS 2008 para 5.13)

สานักวิจยั เศรษฐกิจและประเมนิ ผล หนา้ ที่ 3-17
บริษทั เอ็กเซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเม้นท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบรู ณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบญั ชปี ระชาชาติดา้ นการท่องเท่ียว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปงี บประมาณ 2561

สานักงานปลัดกระทรวงการท่องเที่ยวและกฬี า

(2) การจัดหมวดหมู่ของกิจกรรมการท่องเที่ยว (tourism activities) เป็นการ
จัดหมวดหมู่ของการทอ่ งเที่ยวดา้ นการผลิต กิจกรรมการท่องเท่ียว หมายถึง กิจกรรมที่ทาการผลิตสินค้า
ท่องเที่ยว (tourism characteristic products) อย่างไรก็ตาม เน่ืองจากสินค้าท่องเท่ียวแม้จะเป็นสินค้า
ประเภทเดียวกัน แต่อาจได้มาจากกิจกรรมการผลิตท่ีต่างสาขากัน ดังน้ันจึงอาจไม่จาเป็นที่การ
เทยี บเคยี งกิจกรรมการผลติ กับสนิ ค้าที่ไดจ้ ากการผลิตจะมีลักษณะเป็น 1 ต่อ 1 เสมอไป

กิจกรรมการท่องเที่ยวหรือ tourism activities หมายถึง กิจกรรมที่ทา
การผลติ tourism characteristic products ตามท่ีระบุข้างตน้ (IRTS 2008 para 5.11)

ประกอบดว้ ย การจัดหมวดหมู่กิจกรรมการผลิตการท่องเที่ยวตามระบบ TSA :RMF 2008

(1) Accommodation for visitors
(2) Food and beverage serving activities
(3) Railway passenger transport
(4) Road passenger transport
(5) Water passenger transport
(6) Air passenger transport
(7) Transport equipment rental
(8) Travel agencies and other reservation services activities
(9) Cultural activity
(10) Sports and recreational activities
(11) Retail trade of country-specific tourism characteristic goods
(12) Country-specific tourism characteristic activities

(3) การจัดหมวดหมู่ของอุตสาหกรรมการท่องเท่ียว (tourism industries)

อุตสาหกรรมการท่องเท่ียว หมายถึง การจัดกลุ่มโดยการรวมสถาน
ประกอบการ (establishment) ซ่ึงกิจกรรมหลัก (main activities) ของสถานประกอบการเหล่าน้ัน
เป็นการผลติ ในกิจกรรมการท่องเท่ยี ว (tourism characteristic activities) ประเภทเดยี วกนั

สาหรับความหมายของสถานประกอบการเป็นความหมายเดียวกันกับที่ใช้
ในบัญชีประชาชาติ (1993 SNA) กล่าวคือ องค์กรธุรกิจหรือกิจการธุรกิจ (enterprise) ใดธุรกิจหน่ึง
หรือ ส่วนงานใดส่วนงานหน่ึงของธุรกิจที่มีการดาเนินงานเก่ียวข้องกับกิจกรรมทางเศรษฐกิจใด
กจิ กรรมหนึง่ มีสถานทตี่ งั้ ที่แนน่ อนเพียงแหง่ เดยี ว สามารถท่จี ะเก็บรวบรวมข้อมูลได้อย่างเบ็ดเสร็จใน
ตวั ของธุรกจิ เพือ่ นามาคานวณหาค่าส่วนเกินของการประกอบการ (operating surplus) ได้

เนื่องจากส่วนใหญ่สถานประกอบการมักจะผลิตสินค้าและบริการมากกว่า
1 ชนิด ดังนั้นในกรณีของการประกอบการการท่องเที่ยว จึงเป็นไปได้ว่าผลิตภัณฑ์ที่มีลักษณะเป็น

สานกั วิจยั เศรษฐกจิ และประเมินผล หนา้ ที่ 3-18
บรษิ ทั เอ็กเซลเลนท์ บสิ เนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั

รายงานฉบบั สมบูรณ์ (Final Report)
โครงการจัดทาบญั ชีประชาชาติดา้ นการท่องเที่ยว (Tourism Satellite Account: TSA)
ประจาปีงบประมาณ 2561

สานักงานปลดั กระทรวงการทอ่ งเท่ยี วและกีฬา

ผลิตภณั ฑก์ ารท่องเที่ยวนัน้ อาจไม่ได้เกดิ ขน้ึ จากอตุ สาหกรรมการท่องเทีย่ วก็ได้ หรือในทางตรงกันข้าม
อุตสาหกรรมการท่องเท่ียวแห่งหน่ึงแห่งใดก็ตามอาจผลิตผลิตภัณฑ์ (สินค้าหรือบริการ) ท่ีมิใช่เป็น
ผลิตภัณฑเ์ พือ่ การท่องเท่ยี วกไ็ ด้เช่นกนั

หมวดหมู่ของอุตสาหกรรมการท่องเท่ียวตามระบบ TSA: RMF 2008

ประกอบด้วย

1. Accommodation for visitors
1.a. Accommodation for visitors other than 1.b
1.b Accommodation associated with all types of vacation
home ownership

2. Food and beverage serving industry
3. Railway passenger transport
4. Road passenger transport
5. Water passenger transport
6. Air passenger transport
7. Transport equipment rental
8. Travel agencies and other reservation services industry
9. Cultural industry
10. Sports and recreational industry

11. Retail trade of country-specific tourism characteristic goods
12. Country-specific tourism characteristic industry

(4) การจัดหมวดหมู่ของประเภทนักทอ่ งเทย่ี ว (tourist)

ตามทก่ี ลา่ วข้างต้น ความหมายของผเู้ ดินทาง (Traveler) ถอื ว่าเป็นบุคคลท่ี
มีการเคลื่อนย้ายที่เป็นภาพที่ใหญ่สุดซ่ึงกว้างกว่าการท่องเท่ียวเพราะรวมถึงการเดินทางท่ีไม่ใช่การ
ท่องเท่ียวไว้ด้วย เช่น การเดินทางเพ่ือไปทาธุรกิจ เป็นต้น ภายใต้ผู้เดินทางแบ่งออกเป็นผู้มาเยือน
(Visitor) และภายใต้ผู้มาเยือนแบ่งออกเป็นนักท่องเที่ยว (Tourist หรือ overnight visitor) และ
นักทัศนาจร (Excursionist หรือ same-day visitor) ภายใต้ท้ังนักท่องเท่ียวและนักทัศนาจร
สามารถแบ่งออกได้เป็นประเภทหลัก ๆ 2 ประเภทคือ นักท่องเที่ยวและนักทัศนาจรต่างประเทศ
(international tourist และ international excursionist) และนักท่องเที่ยวและนักทัศนาจรที่เป็น
คนภายในประเทศ (domestic tourist และ domestic excursionist)

นักท่องเท่ียว สามารถแบ่งประเภทออกได้เป็นประเภทต่าง ๆ ตามความ
เหมาะสมกับเศรษฐกิจการท่องเท่ียว และการบันทึกข้อมูลที่มีของแต่ละประเทศในกรณีของประเทศ
ไทยนักท่องเท่ียวต่างประเทศสามารถจาแนกได้ตามประเทศของนักท่องเท่ียว ส่วนนักท่องเท่ียวใน

สานักวิจยั เศรษฐกจิ และประเมนิ ผล หน้าที่ 3-19
บริษัท เอก็ เซลเลนท์ บิสเนส แมเนจเมน้ ท์ จากดั