Ãëàâà V². ÑÒÎÏÀÍÑÊÈ ÆÈÂÎÒ
Ïåòðîâ;
ïëåòà÷êè - Äàôèíêà Ãþðîâà, Ìàðèÿ Êëè÷àíîâà, Ìàðèéêà Ñòîåâà,
Äèìèòðèíà Ñòîéêîâà;
ôîòîãðàô - Äèìèòúð Âîäåíè÷àðîâ - Äîìóçà;
áðúñíàðè – Öâÿòêî Çëàòåâ è Çëàòêî Äà÷åâ;
ìåëíè÷àð - äÿäî Âúëüî Áåëáèëÿ;
äúðâîäåëåö - Ðàäè Ñòîÿíîâ, Ãåîðãè Ïðèòúðãîâ, Åí÷î Çëàòàíîâ,
Êðúñòþ Ïàâëåâ, Àíãåë Ñëàâîâ.
4. Òúðãîâèÿ:
Ñïîìåíè íà Ðóñè Éîðäàíîâ:
“Áóðãàñ å áëèçêî è òàì èìàøå ãîëåìè ìàãàçèíè. Ïî-áîãàòèòå
ïàçàðÿõà â ãðàäà. Òðóäíî áåøå çà ïî-áåäíèòå è áåçïàðè÷íèòå. Áàêàëèòå
ïðîäàâàõà, êàêòî ñè èñêàõà. Ñ ëúæèöà ìåðåõà ÷åðâåíèÿ ïèïåð. Çà åäíî
øèøå ãàñ ñå õîäåøå â Áóðãàñ, çàùîòî òóê ãî ïðîäàâàõà ìíîãî ñêúïî.
Ìíîãî ÷åñòî íå ìîæåøå äà ñå íàìåðè òîâà, êîåòî ñå òúðñåøå. Ïúê è
áåäíè õîðà - âñè÷êî âçåìàõà íà âåðåñèÿ. Áàêàëèòå è êðú÷ìàðèòå
ñúáèðàõà âåðåñèèòå ñè íà õàðìàíà âúâ âèä íà çúðíî. Êîëêî èìà äà
ïëàùà è ñàìèÿò êóïóâà÷ íå çíàåøå. Êîëêîòî ìó êàæåøå êðú÷ìàðÿò
èëè áàêàëèíà - òîëêîâà. Èçìú÷åíè îò âñè÷êî òîâà, õîðàòà ñå îáåäèíèõà
è îòâîðèõà êîîïåðàòèâåí ìàãàçèí.
Äþêÿíè è êðú÷ìè èìàõà: Çëàòàí Éîðäàíîâ, Ãåîðãè Ìå÷åâ, Ïåòúð
Áàêàëèíà, Äèìî Áîõîðîâ, Ìàíî Äðàêàëèåâ, Íèêîëà ×àóøåâ, Èâàí
Êåõàéîâ, Ãåîðãè ×åíãåíåâ, Áèíþ Äîí÷åâ, Èâàí Ìèõîâ (Åðêèí), Äðàãèÿ
Ò. Ãðîçåâ, Ãåðãè Åâãåíèåâ, Áîãîìèë Äèìèòðîâ.
Äþêÿí èìàøå è â ÷èôëèêà íà Âèëèÿäèñ. Ïî-êúñíî ãî ïðîäàäå íà
áúëãàðèí. Íàìèðàøå ñå å â äíåøíèÿ äâîð íà Äèìèòúð Òåìåëêîâ
Êîñòàäèíîâ íà óë.”Âàÿ”.
Áîçàäæèéíèöè èìàõà: Ñòîÿí ×àóøåâ, Äèìèòúð Ñèðàêîâ, Äîí÷î
Ïåòðàíèí, Ìèõàë Ãî÷åâ.
Ñëàäêàðíèöà èìàøå Èâàí Éîðäàíîâ.”
151
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
ÑÒÎÏÀÍÑÊÈ ÆÈÂÎÒ
Òðàêòîð (êîéòî ðàáîòè ñ ïàðåí êîòåë) è âúðøà÷êà
ÑÒÎÏÀÍÑÊÈ ÆÈÂÎÒ
Âúðøà÷êà (â äàëå÷åí ïëàí ñå âèæäàò òóðëóöèòå îò ñëàìà)
152
Ãëàâà V². ÑÒÎÏÀÍÑÊÈ ÆÈÂÎÒ
ÑÒÎÏÀÍÑÊÈ ÆÈÂÎÒ
“Õðàíåíå” íà âúðøà÷êàòà
ÑÒÎÏÀÍÑÊÈ ÆÈÂÎÒ
Íàðåæäàíå íà êëàäíÿ îò ñíîïè - 1944 ãîäèíà
153
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
ÑÒÎÏÀÍÑÊÈ ÆÈÂÎÒ
Ñëîâàöè ñ ïî-ìîäåðíà çà âðåìåòî ñè êîíñêà êàðóöà
ÑÒÎÏÀÍÑÊÈ ÆÈÂÎÒ
Ïèâíèöà “Íàäåæäà”, ñîáñòâåíîñò íà Áèíþ Äîí÷åâ (1944 ã.)
154
Ãëàâà V². ÑÒÎÏÀÍÑÊÈ ÆÈÂÎÒ
ÑÒÎÏÀÍÑÊÈ ÆÈÂÎÒ
Åðêèíèÿò äþêÿí “Èçãðåâ”, èçïîëçâàí êàòî
ó÷èòåëñêà ñòàÿ, ïîùà è ðàäèîâúçåë.
Ïðåä äþêÿíà - ó÷èòåëÿò Ëàçàð
155
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
ÑÒÎÏÀÍÑÊÈ ÆÈÂÎÒ
Ìëåêàðÿò ñúáèðà ìëÿêîòî â ãþìîâå, ïðåäè äà ãî îòêàðà â Áóðãàñ (1942 ã.)
156
V²². ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÎ ÄÂÈÆÅÍÈÅ
(Ïîäðåäè Ðóñêà Æå÷åâà; èçïîëçâàíè ñà ñïîìåíèòå íà Ðóñè
Éîðäàíîâ,
äúëãîãîäèøåí ïðåäñåäàòåë íà Âñåñòðàííà êîîïåðàöèÿ “Íèâà”,
è Îò÷åòíèÿò äîêëàä íà Èâàí Õðèñòîâ ïî ñëó÷àé 20-ãîäèøíàòà
äåéíîñò íà ÒÊÇÑ “×åðâåíî çíàìå”, ñ. Äîëíî Åçåðîâî,
÷åñòâàíà íà 20.05.1966 ã.)
Âñåñòðàííà êîîïåðàöèÿ “Íèâà”:
Ïðåç 1930 ã. ñå ñúáèðàò 16 äóøè è îñíîâàâàò Âñåñòðàííà êîîïåðàöèÿ
“Íèâà”. Èíèöèàòîð çà ñúçäàâàíå íà êîîïåðàöèÿòà å Ðóñè Éîðäàíîâ.
Âïîñëåäñòâèå òîé å åäèí îò ïðåäñåäàòåëèòå íà êîîïåðàöèÿòà, êîèòî
èçïúëíÿâàò òàçè äëúæíîñò íàé-äúëãî âðåìå. ×ëåí-êîîïåðàòîðèòå
âíàñÿò îò 1000 äî 5000 ëâ. äÿëîâ êàïèòàë. Êîîïåðàöèÿòà âçåìà êðåäèò
îò áàíêàòà, ñúáèðà âëîãîâå îò ÷ëåí-êîîïåðàòîðèòå è ñêîðî äîñòèãà
êàïèòàë 8 ìëí. ëâ.
Îòêðèò å êîîïåðàòèâåí ìàãàçèí, â êîéòî íà ÷ëåí-êîîïåðàòîðèòå
ñòîêèòå ñå ïðîäàâàò íà ïî-íèñêè öåíè.
Òúé êàòî â ñåëîòî íÿìà äîáðà âîäà çà ïèåíå, êîåòî å ïðè÷èíà õîðàòà
ìíîãî äà áîëåäóâàò è äà óìèðàò îò ìàëàðèÿ, âîäà çàïî÷âà äà ñå íîñè
îò Áóðãàñ. Ïðèñïîñîáÿâàò êàöè, êîèòî ïúëíÿò ñ âîäà îò Áóðãàñ è ÿ
ïðîäàâàò â Âàÿêüîé. Åäíà ñòîìíà âîäà ñå ðàçìåíÿ çà åäíî ÿéöå.
Âîäîíîñåö å Äîáðè Èâàíîâ.
Çà êàíöåëàðèÿ íà êîîïåðàöèÿòà å çàêóïåíî ïîìåùåíèå è äâîð îò
äÿäî Âúëêî – áàùàòà íà Ìèòà ßíàêåâà. Â òîâà ïîìåùåíèå å îòêðèò è
ìàãàçèí-áàêàëèÿ.
Ïðåç 1941 ã. ïîñòðîÿâàò íîâàòà ñãðàäà. Òÿ å òóõëåíà, äâóåòàæíà è
ìàñèâíà. Íà ïúðâèÿ åòàæ ñå íàìèðà êîîïåðàòèâíèÿò ìàãàçèí, ôóðíàòà
è áàíÿòà. Íà âòîðèÿ åòàæ ñà êàíöåëàðèèòå. Êîîïåðàòîðèòå ó÷àñòâàò
àêòèâíî â ïîñòðîÿâàíåòî íà ñãðàäàòà. Ñúñ ñîáñòâåíèòå ñè ÷èôòîâå òå
ïðåíàñÿò ñòðîèòåëíèòå ìàòåðèàëè - òóõëè, ïÿñúê, êàìúíè, ÷àêúë è
äúðâåí ìàòåðèàë. Îòíà÷àëî òå äîðè ñàìè ñè ïëàùàò òàêñèòå çà õàí â
ãð. Áóðãàñ, íî ïîñëå Îáùîòî ñúáðàíèå ðåøàâà êîîïåðàöèÿòà äà èì ãè
çàïëàùà.
Äúðæàâàòà îçåìëÿâà Âñåñòðàííàòà êîîïåðàöèÿ ñúñ çåìÿ - 50 äêà.
×ëåí-êîîïåðàòîðèòå îðàò, çàñÿâàò, æúíàò è âúðøåÿò çåìÿòà. Àêòèâíî
ó÷àñòèå â òàçè ïîëñêà ðàáîòà âçåìà è Ìëàäåæêàòà çåìåäåëñêà ãðóïà,
êîÿòî å èçãðàäåíà êúì ÁÇÍÑ. Ïðèõîäèòå îò íèâàòà îòèâàò â áþäæåòà
157
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
íà êîîïåðàöèÿòà. Âñÿêà ãîäèíà íà Îáùî ñúáðàíèå Óïðàâèòåëíèÿò
ñúâåò ñúîáùàâà áàëàíñà è ÷ëåí-êîîïåðàòîðèòå ãëàñóâàò áþäæåò.
Êîîïåðàöèÿòà ñå çàìîãâà è ñòàâà íàé-äîáðàòà â Áóðãàñêè îêðúã.
Çàðàäè äîáðàòà ñòîïàíñêà äåéíîñò ñàìî êîîïåðàöèèòå â ñ. Òðîÿíîâî è
ñ. Äîëíî Åçåðîâî ïîëó÷àâàò ïðàâî âìåñòî ïðåäñåäàòåëè äà èìàò
äèðåêòîðè. Îòêðèâàò ùàòíà áðîéêà çà ñ÷åòîâîäèòåë.
Îò 1930 ã. äî 1947 ã. Ðóñè Éîðäàíîâ èçïúëíÿâà äëúæíîñòòà
“ïðåäñåäàòåë” íà êîîïåðàöèÿòà, à ïî-êúñíî – äëúæíîñòòà
“ñ÷åòîâîäèòåë”.
Êîîïåðàòèâíàòà ôóðíà å ñòðîåíà â òðóäíî âðåìå, ïðåç âîéíàòà -
1941-1944 ã. Îò ðúêîâîäñòâîòî íà êîîïåðàöèÿòà õîäÿò äà ãëåäàò “þðíåê”
(ìîäåë) â ñ. Ìàêàðèîïîëñêè, Òúðãîâèùêî, â ñ. Îáðàçöîâ ÷èôëèê,
Ðóñåíñêî è â ãð. Ñëèâåí. Îòíà÷àëî ôóðíàòà å ïîðú÷àíà â åäíà ôèðìà â
Ñèëåçèÿ - Ãåðìàíèÿ, íî îòòàì èì îòêàçâàò è ïîñëå ÿ ïîðú÷âàò â äðóãà
ôèðìà, ïàê â Ãåðìàíèÿ, êúäåòî ïðèåìàò ïîðú÷êàòà. ×àñòèòå çà ôóðíàòà
èäâàò ïî ð. Äóíàâ. Ïîñëå îò Ðóñå äî Äîëíî Åçåðîâî ñà ïðåâîçåíè ñ
êàìèîí. Ñ ìàòåðèàëèòå ïðèñòèãà è èíæåíåð, êîéòî ïîäïîìàãà
ñãëîáÿâàíåòî è ïóñêàíåòî â åêñïëîàòàöèÿ íà ôóðíàòà. Òîçè íåìñêè
èíæåíåð ìîíòèðà ôóðíàòà è èíñòàëàöèÿòà çà ïðèëåæàùàòà êúì íåÿ
áàíÿ. Êîãàòî ôóðíàòà çàïî÷âà äà ðàáîòè, ÷ëåí-êîîïåðàòîðèòå ñúáèðàò
ïîìåæäó ñè çúðíî, ñðåùó êîåòî ïîëó÷àâàò êóïîíè. Èíñòàëàöèÿòà å
ìíîãî óñïåøíà è õëÿáúò ñòàâà ìíîãî âêóñåí. Äàæå îò Áóðãàñ èäâàò
õîðà äà ñè êóïóâàò õëÿá îò ôóðíàòà íà Äîëíî Åçåðîâî.  öÿëà Èçòî÷íà
Áúëãàðèÿ íÿìà ïî-äîáðà ôóðíà.
Ïðåç 1968 ã. çàâúðøâà ñòðîèòåëñòâîòî íà íîâà êîîïåðàòèâíà ñãðàäà,
ïðè ïðåäñåäàòåëÿ íà êîîïåðàöèÿòà Âëàäèìèð Éîíåâ. Îòíà÷àëî â íåÿ
èìà ìàãàçèíè çà òåêñòèë, äîìàøíè ïîòðåáè, õðàíèòåëíè ñòîêè, áîè è
õèìèêàëè, ïàðôþìåðèÿ, äåòñêè èãðà÷êè è ðåñòîðàíò.
 èçòî÷íàòà è çàïàäíàòà ÷àñò íà ñåëîòî ñà ïîñòðîåíè ïèâíèöè è
ìàãàçèíè - äî æ.ï. ãàðàòà è “Öèãàíñêà ñðåùà”.
Èçâåñòíè ìàãàçèíåðè â Äîëíî Åçåðîâî ñà Ïåòúð Ìàð÷åâ - ðåñòîðàíò
è õðàíèòåëíè ñòîêè, Òîäîðèöà Äîáðåâà è Ìàðà Òðèôîíîâà - òåêñòèë,
Ðîñà Êîñòàäèíîâà - äîìàøíè ïîòðåáè, Æå÷êà - ïàðôþìåðèÿ, Äåëÿ
Ìàí÷îðîâà - äåòñêè èãðà÷êè, è Ðàäêà Ñòîÿíîâà - áîè è õèìèêàëè.
Ïðåäñåäàòåëè íà êîîïåðàöèÿ “Íèâà” ñà: Ðóñè Éîðäàíîâ, Âëàäèìèð
Éîíåâ, Ãåîðãè Ñòåôàíîâ, Äèìèòúð Ïåòêàíîâ, Äè÷î ×àíåâ è Òðèôîí
Òðèôîíîâ.
Òðóäîâî êîîïåðàòèâíî çåìåäåëñêè ñòîïàíñòâî (ÒÊÇÑ)
Íà 17.04.1946ã. ñå ñâèêâà ó÷ðåäèòåëíî ñúáðàíèå, íà êîåòî ñå
ïîäïèñâà Ó÷ðåäèòåëåí ïðîòîêîë ñúñ ñëåäíèòå îñíîâàòåëè: Ëåîí
Êàìåíñêè, Ãåîðãè Å. Ãåîðãèåâ, Âúëþ Æ. Ñòîÿíîâ, Äèìèòúð Ï. Ïåòðîâ,
158
Ãëàâà V²². ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÎ ÄÂÈÆÅÍÈÅ
Ãåîðãè Ò. Ðàäåâ, Ñòåôàí Ã. Ñòåôàíîâ, Åí÷î È. Àíãåëîâ, Íèêîëà Àò.
Ãëàâîâ, Ñòîÿí Ê. Êàâëàêîâ, Ïåíþ Í. Àíäðååâ, Íèêîëà È. Ïðèòúðãîâ,
Àíãåë Ì. Àíãåëîâ, Ïåòúð Ñ. Íèêîëîâ, Êîëþ Ã. Ìèòîâñêè, Ãè÷î Ï. Ãèíåâ,
Ñòåôàí Í. Çåõèðåâ, Àíäîí Í. Ñëàâîâ, Äèìèòúð Å. Àíãåëîâ, Éîðäàí
Êàðàÿíîâ Òîäîðîâ, Õðèñòî Ä. Ðàé÷åâ, Âàñèë Ä. Êàìèëàðîâ è Ôåðäèíàíä
Õ. ßíêîâ.
Çà ïúðâè ïðåäñåäàòåë íà ÒÊÇÑ å èçáðàí Ëåîí Êàìåíñêè.
Ñêîðî ñëåä òîâà áðîÿò íà êîîïåðàòîðèòå íàðàñòâà íà 136, à
êîîïåðèðàíàòà çåìÿ å 6115 äêà. Ïîâå÷åòî îò çåìÿòà å â ìåñòíîñòòà
“Ãþíãþðìåç” è å ñ ãîëåìè äðàêè. Çà òÿõíîòî èçêîðåíÿâàíå å íåîáõîäèì
òðàêòîð. Êóïóâàò òðàêòîð “Õàíîìàê”, çà êîåòî Ëåîí Êàìåíñêè äàâà îò
ëè÷íèòå ñè ïàðè 400000 ëâ. Ñ íåãîâè ïàðè ñå çàêóïóâà áåíçèíúò çà
òðàêòîðà è ñå ïëàùà çàïëàòàòà íà òðàêòîðèñòà.
Ïðåç ëÿòîòî íèâèòå ñà èç÷èñòåíè îò äðàêèòå, èçîðàíè äúëáîêî è
ïîäãîòâåíè çà åñåííà ñåèòáà. Çàñÿâàò å÷åìèê è ïîëó÷àâàò ìíîãî äîáðà
ðåêîëòà.
Êîîïåðàòîðèòå ñà ðàçäåëåíè íà 5 áðèãàäè, êàòî âñÿêà áðèãàäà å
ðàçäåëåíà íà íÿêîëêî çâåíà. Çà áðèãàäèðè ñà èçáðàíè Ïàâåë Ëàçàðîâ,
Ãåí÷î Áàáàäæàíîâ, Âúëþ Æå÷åâ, Èâàí Âúëêîâ è Ñòîÿí Ïåòêàíîâ.
Òðóäúò íà êîîïåðàòîðèòå ñå îöåíÿâà â òðóäîäíè, êîèòî âñåêè
áðèãàäèð çàïèñâà â òåòðàäêà. Âå÷åðòà òåòðàäêàòà ñå íîñè â
êàíöåëàðèÿòà íà ÒÊÇÑ. Ïðåç ì. ñåïòåìâðè 1946 ã. å íàçíà÷åí ïúðâèÿò
ñ÷åòîâîäèòåë - Åí÷î Èâàíîâ Âúëêîâ (ßí÷î Õð. ßí÷åâ). Ïîñòåïåííî ñå
âúâåæäàò ñ÷åòîâîäíè êíèãè, â êîèòî ñå çàïèñâà èíâåíòàðúò, äÿëîâèÿò
êàïèòàë è âíåñåíàòà çåìÿ. Çà âñåêè ÷ëåí-êîîïåðàòîð å îòêðèòà ïàðòèäà.
Çà îáðàáîòâàíå íà çåìÿòà ñà íåîáõîäèìè ìàøèíè. Ïî òîâà âðåìå
â ñ. Êàìåíî å îòêðèòà Ìàøèííî-òðàêòîðíà ñòàíöèÿ. ÒÊÇÑ - ñ. Äîëíî
Åçåðîâî ó÷àñòâà ñ äÿëîâ êàïèòàë â íåÿ â ðàçìåð íà 100000ëâ. Ñ òåçè
ïàðè ñå çàêóïóâàò òðàêòîðè, âúðøà÷êè è êîìáàéíè, êîèòî ÒÊÇÑ íàåìà
ïðè îáðàáîòêà íà çåìÿòà.
 ñòîïàíñòâîòî èìà 40 ÷èôòà äîáèòúê. Ñ ÷èôòîâåòå îòíà÷àëî îðàò
è çàñÿâàò çåìÿòà. Çà åäèí äåí îðàí ñúñ ñîáñòâåí ÷èôò ñå íà÷èñëÿâàò
òðè òðóäîäíè. Ðàáîòè ñå áåç íîðìà, íî ðàáîòàòà, êîÿòî ñå èçâúðøâà, å
ìíîãî êà÷åñòâåíà.
Ïðåç 1947 ã. ñå îïðåäåëÿ ìÿñòî çà Ñòîïàíñêè äâîð. Îòíà÷àëî ñå
ïîñòðîÿâàò êðàâàðíèöè, êîíþøíè, äúðâîäåëñêà ðàáîòèëíèöà, ñêëàäîâå
è êóõíÿ. Ïî-êúñíî ñå ïîñòðîÿâàò íàâåñè, ñóøèëíÿ, ðåìîíòíà
ðàáîòèëíèöà, êðàâåêîìïëåêñ, âòîðè ñòîïàíñêè äâîð.
Ïðåç 1947 ã. ñå îáåäèíÿâàò Âñåñòðàííà êîîïåðàöèÿ “Íèâà” è ÒÊÑÇ.
Çà ñ÷åòîâîäèòåë å íàçíà÷åí Íèêîëà Ïðèòúðãîâ, à çà äèðåêòîð -
Òåâåêåëèåâ.
Ïðåç 1948 ã. êîîïåðàöèÿòà èìà ìíîãî äîáðè äîáèâè.
Ïðåç 1949 ã. â Áúëãàðèÿ èìà ãîëÿìà ñóøà. Êàêòî åñåííèòå, òàêà è
159
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
ïðîëåòíèòå êóëòóðè äàâàò ìíîãî ñëàáà ðåêîëòà. Âìåñòî äà æúíàò,
êîîïåðàòîðèòå ñêóáÿò ïøåíèöàòà. Ïðèáèðàò îêîëî 50 ò. çúðíî - êîëêîòî
å çàñÿòî ïðåç åñåíòà. Íå ñå èçïëàùàò çàïëàòè, àâàíñè è ãîäèøíè îò÷åòè.
Êîîïåðàòîðèòå ñà áåç õëÿá è ôóðàæ. Äúëãè ãîäèíè êîîïåðàòîðèòå èìàò
äà âçåìàò ïàðè îò ÒÊÇÑ. Òîãàâà ãëàäúò ÷óêà íà ïî÷òè âñÿêà ñåëñêà
êúùà.
Ïðåç 1950 ã. ñå èçâúðøâà êîëåêòèâèçàöèÿ. Çà ïðåäñåäàòåë å èçáðàí
Õðèñòî Äîí÷åâ.  ÒÊÇÑ å âêëþ÷åíà ïî÷òè öÿëàòà çåìÿ íà ñåëîòî.
Ïðåç 1951 ã. ðåêîëòàòà å äîáðà. Ñ æúòâàòà ñå ñïðàâÿò äîáðå è
íàäåæäàòà ñå âðúùà â ñåëñêèòå ñåìåéñòâà. Íî ñêîðî òÿ å ïîïàðåíà,
çàùîòî ñ âúðøèòáàòà ñå ñðåùà ãîëÿìà òðóäíîñò. Ïîðàäè
ïðîäúëæèòåëíè äúæäîâå, ñíîïèòå ïîêúëâàò è îò òàçè ïøåíèöà, êîÿòî
óñïÿâàò äà îâúðøåÿò, õëÿá íå ñòàâà. Êîëêîòî è äà ñå èçïè÷à, â ñðåäàòà
òîé îñòàâà âèíàãè ñóðîâ. Òîâà íåùàñòèå ñïîëåòÿâà õîðàòà, çàùîòî îùå
íÿìà êîìáàéíè. Ðàç÷èòà ñå ñàìî íà æúòâàðêèòå è âúðøà÷êèòå, íî ñ
òÿõ ïðèáèðàíåòî íà ðåêîëòàòà ñòàâà áàâíî.
Ïðåç 1952 ã. â Äîëíî Åçåðîâî èäâàò ïúðâèòå êîìáàéíè. Ñåëîòî
èçëèçà íà áëîêà äà âèäè òåçè ÷óäíè ìàøèíè, êîèòî æúíàò è âúðøåÿò
åäíîâðåìåííî. Ïðåç òàçè ãîäèíà ñå ñìåíÿò è ïàðèòå - 100 ëâ. ñå çàìåíÿò
çà 1 ëâ.
Ïðåç 1953 ã. çà ïðåäñåäàòåë íà ÒÊÇÑ å èçáðàí Àíãåë Ñèðàêîâ.
Òîé äúëãè ãîäèíè ðúêîâîäè óñïåøíî ñòîïàíñòâîòî. Ïîñòèãíàòè ñà
îòëè÷íè ðåçóëòàòè. Àíãåë Ñèðàêîâ å èçáðàí çà íàðîäåí ïðåäñòàâèòåë,
à ïðåç 1966 ã. å óäîñòîåí ñúñ çâàíèåòî “Ãåðîé íà ñîöèàëèñòè÷åñêèÿ
òðóä”.
Ïðåç 1959 ã. ñå èçâúðøâà îêðóïíÿâàíå íà ÒÊÇÑ-òàòà. ÒÊÑÇ-
Äîëíî Åçåðîâî ñå îáåäèíÿâà ñ òåçè â ñ. Áðàòîâî è ñ. Ðàâíåö.
Ñëåä 1960 ã. çàïî÷âà âúçõîäÿùîòî ðàçâèòèå íà ÒÊÇÑ “×åðâåíî
çíàìå”. Òî ñòàâà ìèëèîíåð. Çàêóïóâàò ñå 59 òðàêòîðà, 16 êîìáàéíè è
28 êàìèîíà. Ïî÷òè öÿëàòà çåìÿ ñå îáðàáîòâà ìåõàíèçèðàíî: 27
200 äêà îáðàáîòâàåìà çåìÿ, 800 äêà – çåëåí÷óêîâà ãðàäèíà, 1100 äêà –
îâîùíà ãðàäèíà, 1300 äêà - ëîçÿ.
Ïðåç 1965 ã. äîáèâèòå ñêà÷àò “ïîêàçàòåëíî”:
ïøåíèöà äî 1965ã. ñëåä 1965ã.
íåïîëèâíà öàðåâèöà 200 êã/äêà 345 êã/äêà
ïàìóê 220 êã/äêà 439 êã/äêà
çàõàðíî öâåêëî 134 êã/äêà
40êã/äêà 3192 êã/äêà
1400êã/äêà
Ðàñòåíèåâúäñòâîòî äàâà ïðèõîä îò 2 922 000 ëâ., à æèâîòíîâúäñòâîòî
îò 202 000 000 ëâ. Â ñòîïàíñòâîòî ñå îòãëåæäàò êîíå – 250 áð., êðàâè –
160
Ãëàâà V²². ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÎ ÄÂÈÆÅÍÈÅ
450 áð., ñâèíå – 10 000 áð., îâöå – 1000 áð., êîêîøêè – 5 000 áð.
Ïðåç 1966 ã. ïî ïðîäóêöèÿ ñå êëàñèðàò íà ïúðâî ìÿñòî â îêðúãà è íà
òðåòî ìÿñòî â ñòðàíàòà. Ñòîïàíñòâîòî å íàãðàäåíî ñ îðäåí “Ãåîðãè
Äèìèòðîâ”, à 16 êîîïåðàòîðè ïîëó÷àâàò äðóãè îòëè÷èÿ.
Íàðåä ñ íàðàñòâàíåòî íà ïðîèçâîäñòâåíàòà äåéíîñò, â ñòîïàíñòâîòî
ñå ðàçâèâà è ñîöèàëíî-áèòîâàòà äåéíîñò.
Ïðåç 1957-1958 ã. å çàêóïåíà Ñòàðàòà âèëà âúâ Âåëèíãðàä.
Ïðåç 1967-1068 ã. å ïîñòðîåíà Íîâàòà âèëà âúâ Âåëèíãðàä.
Ïðåç 1960 ã. å ïîñòðîåíà Êîîïåðàòèâíàòà ñãðàäà.
Ïðåç 1967 ã. å çàñàäåíà ïúðâàòà îâîùíà ãðàäèíà - äî ñòàðèÿ
ñòîïàíñêè äâîð. Ïî-êúñíî ñà çàñàäåíè ïðàñêîâåíè, ÿáúëêîâè, ÷åðåøîâè
è ëîçîâè ìàñèâè.
Çà âñåêè êîîïåðàòîð - ïåíñèîíåð ñà îñèãóðåíè: áåçïëàòåí õëÿá, äúðâà
çà îãðåâ ïðåç çèìàòà, 10 ëâ.äîáàâêà êúì ïåíñèÿòà, êàêòî è íàòóðàëíî
çàïëàùàíå: êóïîíè çà õëÿá, êóïîíè çà âèíî, äèíè, çàõàð, îëèî è äð. Â
ñòîïàíñêèòå äâîðîâå íà ÒÊÇÑ èìà êóõíè çà ðàáîòåùèòå â êîîïåðàöèÿòà,
à ïî-êúñíî â Êîîïåðàòèâíèÿ äîì å îòêðèò ñòîë. Ãîòâà÷è ñà Ñòîÿí
Ïåòêàíîâ, Àíãåë Ìàðèíîâ, Õðèñòî Ìåðèìèíãîâ, Ãåîðãè Êîé÷åâ.
Âñÿêà ãîäèíà çà êîîïåðàòîðèòå ñå îñèãóðÿâàò êàðòè çà ñàíàòîðèóìèòå
Õèñàð, Áàíêÿ è Âúðøåö, è â ïî÷èâíàòà ñòàíöèÿ âúâ Âåëèíãðàä.
Íàé-äîáðèòå ïðîèçâîäñòâåíèöè ñà èçïðàùàíè íà åêñêóðçèè â ÑÑÑÐ
è ×åõèÿ.
Çà äåöàòà îò ó÷èëèùåòî è äåòñêàòà ãðàäèíà ñå îðãàíèçèðàò ëàãåðè
âúâ Âåëèíãðàä.
Çàêóïóâà ñå ôàíôàðíà ìóçèêà è êîñòþìè çà Áèòîâèÿ õîð êúì
ó÷èëèùåòî è ÷èòàëèùåòî.
Ïðåç 1967 ã. çàïî÷âà ñòðîåæúò íà Áèòîâèÿ êîìáèíàò, â êîéòî ÒÊÇÑ
ñúùî âëàãà ñðåäñòâà.
Ñëåä ñúçäàâàíåòî íà ÀÏÊ, ôîíäîâåòå íà ñòîïàíñòâîòî ñà èçòî÷åíè
êúì Áóðãàñ, è òî çàïî÷âà äà îòñëàáâà.
Ñëåä 1989 ã. ÒÊÇÑ å ðàçòóðåíî è ïî÷òè âñè÷êî ðàçïèëÿíî.
Ñúçäàäåíè ñà äâå íîâè êîîïåðàöèè - “Íèâà” è “Âàÿ”, êîèòî
ïðîñúùåñòâóâàò ñ ãîëåìè òðóäíîñòè.
Äúëãîãîäèøíè ïðåäñåäàòåëè â ÒÊÇÑ “×åðâåíî çíàìå” ñà: Ëåîí
Êàìåíñêè, Õðèñòî Äîí÷åâ, Àíãåë Ñèðàêîâ, Èâàí ×àéêîâ, Ìàðèí ßíåâ,
Ãåîðãè Äîí÷åâ, Àòàíàñ Êëè÷àíîâ, Íåäêî Öîíåâ è Äîáðè Ãåîðãèåâ.
161
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÀ ÄÅÉÍÎÑÒ
Ó÷ðåäèòåëèòå íà ÒÊÇÑ
ËÅÎÍ ÊÀÌÅÍÑÊÈ
Ïúðâèÿò ïðåäñåäàòåë íà ÒÊÇÑ
162
Ãëàâà V²². ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÎ ÄÂÈÆÅÍÈÅ
ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÀ ÄÅÉÍÎÑÒ
ÒÊÇÑ “×åðâåíî çíàìå” - íàãðàäåíè êîîïåðàòîðè íà åêñêóðçèÿ â ×åõèÿ
Âëÿâî: ÀÍÃÅË ÑÈÐÀÊΠ- “Ãåðîé íà ñîöèàëèñòè÷åñêèÿ òðóä”. Ïðåäñåäàòåë,
ïðè êîéòî ÒÊÇÑ ïîñòèãà íàé-ãîëåìè ðåçóëòàòè
Âäÿñíî: ÑÒÀÍÊÀ ÈÂÀÍÎÂÀ - Ñ÷åòîâîäèòåë â ÒÊÇÑ
163
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÎ ÄÂÈÆÅÍÈÅ
ÒÊÇÑ “×åðâåíî çíàìå” - Ïî÷èâíà ñòàíöèÿ âúâ Âåëèíãðàä
ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÎ ÄÂÈÆÅÍÈÅ
Äîëíî Åçåðîâî - Êîîïåðàòèâíèòå ñãðàäè
164
Ãëàâà V²². ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÎ ÄÂÈÆÅÍÈÅ
ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÎ ÄÂÈÆÅÍÈÅ
Ïúðâà ïîëåâúäíà áðèãàäà - çâåíîòî íà Öîíüî Íåí÷åâ âàäè öâåêëî
ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÎ ÄÂÈÆÅÍÈÅ
Îâîùàðñêî çâåíî ñúñ çâåíîâîä Íåäåë÷î Àíäîíîâ
165
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÎ ÄÂÈÆÅÍÈÅ
Îâîùàðñêî çâåíî ñúñ çâåíîâîä Êîñòàäèí Òåìåëêîâ (1966 ã.)
ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÎ ÄÂÈÆÅÍÈÅ
Ïúðâèÿò âåðèæåí òðàêòîð ÑÒÇ “Ñòàëèíåö” - 1949 ã.
Ïúðâè ìåõàíèê â ÒÊÇÑ - Õðèñòî Íèêîëîâ
166
Ãëàâà V²². ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÎ ÄÂÈÆÅÍÈÅ
ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÎ ÄÂÈÆÅÍÈÅ
Òðàêòîð êúì âúðøà÷êàòà, êîéòî å çàêóïåí ñ ëè÷íè ñðåäñòâà íà ïúðâèÿ
ïðåäñåäàòåë íà ÒÊÇÑ - Ëåîí Êàìåíñêè
ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÎ ÄÂÈÆÅÍÈÅ
Ïúðâèÿò êàìèîí “ÃÀÇ ÀÀ”, âçåò íà ÷àñòè îò âîåííî ïîäåëåíèå ïðåç 1949 ã.,
íàðè÷àí îò êîîïåðàòîðèòå “Ìè÷åòî”. Øîôüîð - Ñòîÿí Íèêîëîâ
167
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÎ ÄÂÈÆÅÍÈÅ
“ÃÀÇ 51” - “Ìîëîòîâêà” (1955 ã.)
ÊÎÎÏÅÐÀÒÈÂÍÎ ÄÂÈÆÅÍÈÅ
ÒÊÇÑ - Êîëåêòèâíî îáðàáîòâàíå íà çåìÿòà ïðåç ïúðâèòå ãîäèíè
îò îáðàçóâàíåòî íà êîîïåðàöèÿòà
168
VIII. ÁËÀÃÎÓÑÒÐÎßÂÀÍÅ ÍÀ ÑÅËÎÒÎ
(ìàòåðèàëúò å ñúáðàí îò Ðóñêà Æå÷åâà)
Êàêâà å äåéíîñòòà íà îáùåñòâåíî-ïîëèòè÷åñêèòå ñèëè âúâ âñÿêî
åäíî ñåëèùå, íàé-äîáðå ñå âèæäà îòðàçåíà â íåãîâîòî áëàãîóñòðîÿâàíå.
Åëåêòðèôèêàöèÿòà, âîäîñíàáäÿâàíåòî, êàíàëèçàöèÿòà; àñôàëòèðàíåòî
íà óëèöèòå è îïðàâÿíåòî íà òðîòîàðèòå; çäðàâíîòî è áèòîâîòî
îáñëóæâàíå; ïîùåíñêèòå óñëóãè; îáðàçîâàíèåòî è êóëòóðíèòå
èíñòèòóöèè - âñè÷êè òåçè âàæíè âúïðîñè ñåëîòî ðàçðåøàâà â
ïðîäúëæåíèå íà äúëãè ãîäèíè.
1. Øîñåòî äî Áóðãàñ. Óëèöè è òðîòîàðè
Äî 1949 ã. ïúòÿò äî Áóðãàñ å “òóðñêè êàëäúðúì”. Ïðåç 1949 ã., ïðè
êìåòóâàíåòî íà Ãåîðãè Ñòåôàíîâ, å ÷àêúëèðàí îòðÿçúêúò îò Âåíêî
Ãåîðãèåâ äî êàíòîíà. Ñ ÷èôòîâå ñà ïðåâîçåíè êàìúíè îò Ãîðàòà. Íà
ðúêà å ÷óêàí ÷àêúëúò è ñ íåãî å çàñòëàíà ãëàâíàòà óëèöà. Ñëåä 1973 ã.
ñà àñôàëòèðàíè íàïðå÷íèòå óëèöè, à òðîòîàðèòå ñà çàëåòè ñ áåòîí.
Èçðàáîòâàíåòî å èçâúðøåíî îò òðóäîâî ïîäåëåíèå “Êàï÷åòî”, ãð.
Áóðãàñ.
2. Âîäîñíàáäÿâàíå è êàíàëèçàöèÿ
Ïúðâèÿò åòàï ñå èçâúðøâà â ïåðèîäà 1960-63 ã., êîãàòî ñå ñòðîÿò
áëîê÷åòàòà íà ÍÕÊ. Òîãàâà ñå ïîÿâÿâà îñòðà íåîáõîäèìîñò îò
êàíàëèçàöèÿ è òå÷àùà âîäà è ïîðàäè òîâà çàïî÷âà ñòðîåæ íà
âîäîïðîâîä è êàíàëèçàöèîííà ìðåæà. Îòíà÷àëî êàíàëèòå ñâúðçâàò ñàìî
áëîêîâåòå, à ïîñëå ïîåòàïíî ñå êàíàëèçèðà ïî÷òè öÿëîòî ñåëî îêîëî 1973
ã.-1983 ã. ïðåç ìàíäàòà íà êìåòà Äîí÷î Ðàé÷åâ.
Âîäîñíàáäÿâàíåòî ñúùî íå å èçâúðøåíî íàâåäíúæ. Îòíà÷àëî ñà
èçãðàäåíè óëè÷íè ÷åøìè, à â ïîñëåäñòâèå ñòîïàíèòå âêàðâàò âîäíàòà
èíñòàëàöèÿ â äâîðîâåòå ñè, à ïî-êúñíî è â äîìîâåòå ñè.
Ïúðâàòà âîäà “äîêàðàíà” â Äîëíî Åçåðîâî å ìåêà - ìèíåðàëíà.
Èçïîìïâàíà å îò ïîìïåíà ñòàíöèÿ â ìåñòíîñòòà “Ìèõàëè÷à”. Ñëåä
ñìåñâàíåòî é ñ âîäà îò ÿçîâèð “Êàì÷èÿ” êà÷åñòâàòà é ñà âëîøåíè.
Áëîêîâåòå íà ÍÕÊ, ãëàâíèòå êàíàëè íà ìðúñíàòà êàíàëèçàöèÿ è
âîäîïðîâîäíàòà ìðåæà ñúùî ñà èçãðàäåíè îò Ñòðîèòåëíè âîéñêè, à
ðàçêëîíåíèÿòà ñòîïàíèòå èçãðàæäàò ñàìè, êàòî íà íÿêîè îò òÿõ ñà
îòïóñíàòè ñòðîèòåëíè ìàòåðèàëè îò Îáùèíñêèÿ ñúâåò.
3. Åëåêòðèôèêàöèÿ íà ñåëîòî
Òÿ çàïî÷âà òâúðäå ðàíî. ïðåç 1941-1942 ã. äÿäî Âúëüî Áåëáèëÿ,
ñîáñòâåíèê íà ìåëíèöàòà, êîÿòî ñå íàìèðà â çàïàäíàòà ÷àñò íà ñåëîòî,
äî ãàðàòà, ïðåêàðâà åëåêòðè÷åñêè òîê çà ìåëíèöàòà.  ïîñëåäñòâèå â
åëåêòðè÷åñêàòà ñèñòåìà ñà âêëþ÷åíè âñè÷êè îáùåñòâåíè ñãðàäè è
169
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
äîìîâå îò ñåëîòî. Îáùåñòâåíèòå ñãðàäè ñå âêëþ÷âàò ñðåùó òàêñà îò
1200 ëâ., à ÷àñòíèòå äîìîâå - ñðåùó 100 ëâ. Âñÿêî ñåìåéñòâî ïðåäàâà
áàêúðåíè ñúäîâå, çà äà ïîëó÷è ïðîâîäíèöè.
4. Àâòîòðàíñïîðòíî îáñëóæâàíå
Äúëãè ãîäèíè òðàíñïîðòíàòà âðúçêà ñ Áóðãàñ ñå îñúùåñòâÿâà ñ
æ.ï. ëèíèÿòà. Ïúðâèòå àâòîáóñè Äîëíî Åçåðîâî-Áóðãàñ ñå ïîÿâÿâàò,
êîãàòî çàïî÷âàò äà ñå èçâîçâàò ðàáîòíèöè çà ÍÕÊ îò Áóðãàñ è îêîëíèòå
ñåëà. Ïðåç ðàçëè÷íè ïåðèîäè ïðåç ñåëîòî ìèíàâàò ñëåäíèòå àâòîáóñíè
ëèíèè:
¹ 10 - òîâà ñà àâòîáóñè, êîèòî îáñëóæâàò ëèíèÿòà Êàìåíî-ÍÕÊ-
Äîëíî Åçåðîâî-Áóðãàñ. Îòíà÷àëî àâòîáóñèòå ìèíàâàò ïîêðàé ñåëîòî è
ñïèðàò íà ðàçêëîíà, êîéòî ñå íàìèðà â èçòî÷íàòà ÷àñò. Ïîñëå ìèíàâàò
ïðåç ñåëîòî. Âïîñëåäñòâèå ëèíèÿ ¹ 10 å ñïðÿíà è çà Áóðãàñ ñå ïúòóâà
ñàìî ïî æ.ï. ëèíèÿòà.
¹ 16 - òîâà å âúòðåøíî îáèêîëíà ëèíèÿ, ïóñíàòà ñëåä ¹ 10.
¹ 72 - ïî-êúñíî, ñëåä ãîëåìè ïðîòåñòè îò íàñåëåíèåòî, ëèíèÿ ¹ 16
å ñïðÿíà è å ïóñíàòà ëèíèÿ ¹ 72. Àâòîáóñè èìà, íî íå ñà óäîáíè, çàùîòî
îáñëóæâàò åäíîâðåìåííî äâå ñåëèùà - Ëîçîâî è Äîëíî Åçåðîâî.
¹ 25 – “Òîâà å ëèíèÿòà, îáñëóæâàùà è ïîíàñòîÿùåì ñåëîòî è å
ïóñíàòà ïðè êìåòà íà ñåëîòî Ïåòúð Ñëàâîâ (1991ã.). Øîôüîðè íà
àâòîáóñèòå, îáñëóæâàùè ëèíèÿòà ñà: Åí÷î Äèìèòðîâ, Æåëüî Ñòàìîâ,
Õðèñòî Âàñèëåâ, Ñòîÿí Äèìèòðîâ, Ñòàí÷î Ãåîðãèåâ, Ãåîðãè Íèêîëîâ,
Íèêîëàé Ïåòêàíîâ, Ïåíüî Èâàíîâ, Ãåîðãè Êðóøêîâ, Âàñèë Òîòåâ.
Ïîíàñòîÿùåì ëèíèÿòà ñå ïîääúðæà îò ÷àñòíà ñäðóæåíèå “Âîëàí”.
Îáñëóæâà êâ.Äîëíî Åçåðîâî, à â ïðàçíè÷íè äíè - è êâ. Ëîçîâî.” –
(ðàçêàçà Íèêîëàé Ïåòêàíîâ).
5. Ïîùà, òåëåôîííà öåíòðàëà, ðàäèîâúçåë
Ïîùàòà å îòêðèòà íà 2.02.1950 ã. Îòíà÷àëî ñå ïîìåùàâà â
ïîìåùåíèåòî íà “Åðêåíèÿ äþêÿí”. Ïî÷òè ïî ñúùîòî âðåìå å îòêðèò è
ðàäèîâúçåëà. Çà íà÷àëíèê íà ñòàíöèÿòà å íàçíà÷åí ã-í Áèæåâ.
Òåëåôîíèñòêà å Åâäîêèÿ Ñòåôàíîâà. Äúëãîãîäèøíè ïîùåíñêè
ðàçäàâà÷è â ñåëîòî ñà Áèíüî Äîíåâ è Çëàòêà Öúðêîâà. Ïî-êúñíî
ïîùåíñêàòà ñòàíöèÿ çàêóïóâà ÷àñò îò ñòàðèÿ êîîïåðàòèâåí äîì.
Íà÷àëíèê ïî òîâà âðåìå å Ñòàíêà Íåäåâà Êèñüîâà.
Îêîëî 1970 ã. çàïî÷âà òåëåôîíèçàöèÿòà íà ñåëîòî, êàòî çà öåëòà ñå
èçãðàæäà òåëåôîííà öåíòðàëà.
6. Çäðàâíà ñëóæáà
Ïðåç 1947 ã. ñà îòêðèòè ïúðâèòå êàáèíåòè - ëåêàðñêè è çúáîëåêàðñêè,
â “àâñòðèéñêàòà êúùà” äî ãàðàòà, êîÿòî å ïðèíàäëåæàëà íà ßíî Äàíöèíã.
Ïúðâèÿò ðîäèëåí äîì å îòêðèò ñúùî â àâñòðèéñêà êúùà, íî òàçè, â
PB
Ãëàâà V²²². ÁËÀÃÎÓÑÒÐÎßÂÀÍÅ ÍÀ ÑÅËÎÒÎ
êîÿòî ñåãà ñå ïîìåùàâà “Æèëôîíä”, íàìèðàùà ñå äî äîìîâåòå íà Âàñèë
Êåõàéîâ è Íåí÷î Êèðîâ.
Ïðåç 1947 ã. ñåìåéñòâî Äàíöèíã ñå èçñåëâà â Ñëîâàêèÿ. Äúðæàâàòà
èçêóïóâà èìîòèòå èì è ãè ïðåäîñòàâÿ íà îáùèíàòà çà ïîëçâàíå.
Ïðåç 1960 ã. çäðàâíàòà ñëóæáà ñå ïðåìåñòâà â íîâàòà ñãðàäà. Òÿ å
ïîñòðîåíà ñúñ ñàìîîáëàãàíå - íà 100ëâ. ñå îò÷èñëÿâà ïî 2,5 íà ñòî
äàíúê çà áëàãîóñòðîÿâàíå íà ñåëîòî. Ïî-ñòàðèòå æèòåëè ñ óâàæåíèå è
áëàãîäàðíîñò ñè ñïîìíÿò çà ä-ð Áîíåâ, ä-ð Ïåõëèâàíîâà, ä-ð Ñòàíêîâ,
ä-ð Ìåãäàíñêè, ä-ð Ïàâëîâà, ä-ð ×àâäàðîâà, ä-ð Ìàäæàðîâ, ä-ð Ìåøîâà,
ä-ð Èâàíîâ.
Çà çäðàâåòî íà æèòåëèòå ñ ãîëÿìî ñòàðàíèå ñå ãðèæàò ôåëøåðèòå,
àêóøåðêèòå è ìåäèöèíñêèòå ñåñòðè: Âèîëåòà Àòàíàñîâà, Ãðîçäàíêà
Áèíåâà, Ïåíêà Íèêîëîâà, Ðîñà Öâåòêîâà, Åëåíà Äè÷åâà, Âúë÷àíêà
Êîñòàäèíîâà, Àíãåëèíà Èëèåâà, è ñàíèòàðêèòå: Äîíêà Êåõàéîâà, Ñòàíêà
Êðúñòåâà, Ìèòà Íåí÷åâà è Èâàíêà Âàñèëåâà.
7. Ñîöèàëåí ïàòðîíàæ
Îòêðèò å ïðåç 1982 ã. Ïåðñîíàëúò å åäíà ìåäèöèíñêà ñåñòðà è ÷åòèðè
ñàíèòàðêè. Îáõâàíàòè ñà 56 ÷îâåêà.  ïîñëåäñòâèå äåéíîñòòà ìó ñå
ðàçøèðÿâà.
8. Ðèòóàëíà çàëà
Èçãðàäåíà å ïðè êìåòóâàíåòî íà Äîí÷î Ðàé÷åâ ïðåç 1973 ã.
Èçâúðøâàò ñå ðèòóàëèòå êðúùåíèå, âåí÷àâàíå, îïåëî. Ðèòóàë÷èê å
Ìàðèÿ Ñèðàêîâà.
9. Ìóçåéíà ñáèðêà
Ïðåç 1966 ã. Ïàðòèéíèÿ êîìèòåò íà ñåëîòî ïîëó÷àâà íàãðàäà çà
óñïåõè â áëàãîóñòðîÿâàíåòî íà ñòîéíîñò 5000 ëâ. Âçåìà ñå ðåøåíèå ñ
òåçè ïàðè äà ñå îòêðèå Ìóçåéíà ñáèðêà. Ïîìåùåíèå çà öåëòà å
îïðåäåëåíî â íîâîïîñòðîåíèÿ Áèòîâ êîìáèíàò. Ñúáèðàò ñå áèòîâè
ïðåäìåòè: òàðôàëèéñêà íîñèÿ, êàâàêëèéñêà íîñèÿ, óêðàøåíèÿ, ñúäîâå,
îðúäèÿ íà òðóäà, ôîòîãðàôèè.
Íàïðàâåíè ñà ñòåëàæè è ìàêåòè. Çà ñúáèðàíå è ïîäðåæäàíå íà
ñáèðêàòà ïðèíîñ èìà Ñòàíêà Ðàäîéíîâà-ó÷èòåë ïî èñòîðèÿ, è
ðúêîâîäåíèÿ àò íåÿ êðúæîê “Ðîäåí êðàé”.
Ïîíàñòîÿùåì ñáèðêàòà å ïðúñíàòà è íå ñúùåñòâóâà.
10. Áèòîâ êîìáèíàò
Ñòðîåæúò ìó çàïî÷âà ïðåç 1967 ã. Ñòðîè ñå áàâíî è òðóäíî, ïîðàäè
ëèïñà íà ñðåäñòâà. Ïðè îòêðèâàíåòî ìó èìà ñëåäíèòå îòäåëè: Øèâà÷êè
“Äàìñêà ìîäà”, Øèâà÷ “Ìúæêà ìîäà”, Ïëåòà÷êè, Ôðèçüîðñêè ñàëîí,
Òåëåâèçèîíåí ñåðâèç, Ïðèåìàòåëåí ïóíêò “Áèòîâè óñëóãè”.
171
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
Âïîñëåäñòâèå â ñòðàäàòà ñà íàñòàíåíè Êìåòñòâîòî, ÄÑÊ, ÌÂÐ è
×èòàëèùåòî, êàêòî è Êëóá íà ðàäèîëþáèòåëèòå.
11. Îáùåñòâåíè ïîñòðîéêè
Îñâåí ãîðåèçáðîåíèòå îáùåñòâåíè ñãðàäè è ó÷ðåæäåíèÿ, çà
îáñëóæâàíå íà íàñåëåíèåòî ñà èçãðàäåíè è :
· Íàé-ñòàðîòî òóõëåíî ó÷èëèùå – 1917 ã;
· Âåòåðèíàðíàòà ëå÷åáíèöà îò 1914 ã. ( ñåãà å “Ãàçñòàíöèÿ”);
· Âòîðîòî ó÷èëèùå 1930 ã.;
· Íàäñòðîéêàòà ìó ïðåç 1960 ã.;
· Íîâîòî ó÷èëèùå ïðåç 1975 ã.;
· Êîîïåðàòèâåí äîì “Íèâà” ïðåç 1941 ã., áàíÿ - 1944 ã.,
ôóðíà - 1944 ã.;
· Óïðàâëåíèåòî íà ÒÊÇÑ - 1960 ã.;
· Íîâàòà ñãðàäà íà Âñåñòðàííàòà êîîïåðàöèÿ - 1968 ã.;
· Êèíîñàëîí (îòíà÷àëî ôèëìèòå ñå ïðîæåêòèðàò â êèíîñàëîí,
îáîðóäâàí â “Ìå÷åâèòå çäàíèÿ”, êîèòî ñå íàìèðàò íà ìÿñòîòî, êúäåòî
äíåñ å ïîñòðîåí ïîæàðíèêàðñêèÿ áëîê íà ÍÕÊ; âïîñëåäñòâèå êèíîñàëîíà
å ïðåìåñòåí â ñãðàäà, ñîáñòâåíîñò íà Ñòîÿí Ãàí÷åâ, êúäåòî èìàøå è
ñöåíà). Íîâèÿò êèíîñàëîí å îáîðóäâàí ïðåç 1978 ã. ïðåç ìàíäàòà íà êìåòà
Äîí÷î Ðàé÷åâ. Íàé-äúëãî âðåìå êèíîîïåðàòîð â ñåëîòî å Ñòîÿí Ñèìåîíîâ
Ïåòêàíîâ, îáùî 42 ã. îò 1950 ã. äî 1992 ã. Îñâåí â Äîëíî Åçåðîâî, òîé
ïðîæåêòèðà ôèëìè è â ñúñåäíèòå ñåëà: ñ.Ëîçîâî, ñ. Áðàòîâî
· Ñòàäèîíúò ñå ñòðîè îò 1974 ã. äî 1977 ã. Îòêðèò å îò êìåòà
Äîí÷î Ðàé÷åâ (òîé å ïîñòðîåí âúðõó çåìÿ, ñîáñòâåíîñò íà Ñòîÿí
Ãàí÷åâ; ïðè ðåñòèòóöèÿòà ñèíîâåòå ìó äàðÿâàò çåìÿòà íà ñåëîòî).
PB
IX. ÆÈËÈÙÍÈ ÑÃÐÀÄÈ. ÎÁÇÀÂÅÆÄÀÍÅ. ÁÈÒ.
(Ñúáðàõà Ðóñêà Æå÷åâà, Ñòîÿí Áîåâ è Åëåíà Áîåâà)
Àêî ñå ðàçõîäèì èç ñåëîòî è ðàçãëåäàìå æèëèùíèòå ñãðàäè, ìîæåì
äà ãè ðàçäåëèì íà ñëåäíèòå ãðóïè:
1. Êèðïè÷åíè êúùè;
2. Òóõëåíè êúùè, ïîñòðîåíè ïðåç 30-òå ãîäèíè;
3. “Øåðîíñêè” è “àâñòðèéñêè” êúùè;
4. Òóõëåíè êúùè, ïîñòðîåíè ïðåç 50-òå ãîäèíè;
5. Òóõëåíè êúùè, ïîñòðîåíè ñëåä 60-òå ãîäèíè.
². Êèðïè÷åíè êúùè:
1. Îïèñàíèå:
Ïîñòðîåíè ñà îò ïúðâèòå æèòåëè íà ñåëîòî, êîèòî ðàáîòÿò â
÷èôëèöèòå è îò áåæàíöèòå ïðåç ïúðâèòå ãîäèíè ñëåä èäâàíåòî èì âúâ
Âàÿêüîé, ïðåäè äúðæàâàòà äà èì ïîñòðîè “øåðîíñêèòå êúùè”.
Êèðïè÷èòå ñå èçðàáîòâàò îò æúëòà ïðúñò, êîÿòî å èçêîïàâàíà êðàé áðåãà
íà åçåðîòî. Òàçè ïðúñò ñåëÿíèòå îìåñâàò ñ ïëÿâà è ñ äúðâåíè êàëúïè
“ñåêàò” êèðïè÷è. Òîâà ñòàâà ïðåç ëÿòîòî, çà äà ìîæå êèðïè÷úò äà
èçñúõíå äîáðå. Çèäàò ãî è ãî èçìàçâàò ñ ãëèíà, ñìåñåíà ñ ïëÿâà. Ñ òåçè
êèðïè÷è ñå ïîñòðîÿâàò åäíà èëè äâå ñòàè îòïðåä ñ ïðóñò. Ñòàèòå ñà ñ
ìàëêè åäèíè÷íè ïðîçîð÷åòà. Âðàòèòå ñå ñêîâàâàò îò ãðóáè äúñêè. Îòâúí
è îò âúòðå êúùèòå ñà èçìàçâàíè ñ âàð. Òå ñà ïîêðèâàíè ñúñ ñàç, ðÿçàí
êðàé åçåðîòî. Òåçè ïîêðèâè ÷åñòî ñå çàïàëâàò ïðåç çèìàòà è êúùèòå èçãàðÿò
äî îñíîâè. Ïîäúò ñúùî å èçìàçàí ñ ïðúñò. Íà ïîäà ïîñòèëàò õàñúðè-
ïîñòåëêè, èçòúêàíè îò öàðåâè÷íà øóìà. Âúðõó õàñúðà ñå ïîñòèëàò ÷åðãè,
èçðàáîòåíè îò ðÿçàíè ïàðöàëè, áîÿäèñàíè â ðàçëè÷íè öâåòîâå, ñú÷åòàíè â
íàé-ðàçíîîáðàçíè, êðàñèâè øàðêè. Îáçàâåæäàíåòî â ñòàèòå å òâúðäå
îñêúäíî - îãíèùå, äðåøíèê, ñîôðà (ïàðàëèÿ), òðèêðàêè ñòîë÷åòà. Ìíîãî
ïî-êúñíî ñå ïðàâÿò ëåãëà ñ äúðâåíè “ìàãàðåíöà” è ñå êóïóâàò ïå÷êè
“êþìáåòà”.
2. Îáçàâåæäàíå:
Îãúíÿò è îãíèùåòî ñà ñúùåñòâåíà ïðèíàäëåæíîñò êúì ñåëñêèÿ
äîì. Îãúíÿò ñå “õâàùà” (çàïàëâà) ñ ïîìîùòà íà: ÷àêìàê, êðåìúê è ïðàõàí.
Ïðàõàíà å ãúáà, êîÿòî ðàñòå ïî êîðàòà íà øèðîêîëèñòíèòå äúðâåòà,
à íàé-âå÷å ïî áóêà. Ñåëÿíèòå ÿ ñúáèðàò, èçâàðÿâàò ÿ íÿêîëêî ÷àñà ñ
ïåïåë è âîäà, ñëåä êîåòî ÿ îñòàâÿò äà ñòîè â ïåïåëÿíàòà âîäà äâà äíè
è ÿ èçñóøàâàò íà ñëúíöå. Îò íåÿ ñå âçåìàò ìàëêè ïàð÷åíöà, ïîñòàâÿò
ñå âúðõó ïàð÷å îò êðåìúê (îáèêíîâåíî ãî âçåìàò îò äèêàíÿòà) è ñ
÷àêìàêà (èçêîâàí îò æåëÿçî) ñå óäðÿò âúðõó êðåìúêà, äîêàòî èçëÿçàò
èñêðè. Îò òåçè èñêðè ïðàõàíòà ñå ïîäïàëâà è îò íåÿ ñå çàïàëâàò îãúíÿò,
173
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
ëóëàòà, öèãàðèòå.
Îãíèùåòî ñå èçãðàæäà â ãîëÿìàòà ñòàÿ îò êàìúê è ñå èçìàçâà ñ
áÿëà ïðúñò, òúé êàòî òÿ å èçäðúæëèâà íà îãúí. Íà ñïåöèàëíà æåëÿçíà
ïðú÷êà â êîìèíà íà îãíèùåòî ñå çàêà÷à âåðèãà, íà êîÿòî ñà îêà÷âàíè
áàêúðè. Äîëó èìà “ïåðóñòèÿ”. Âúðõó íåÿ ñà ïîñòàâÿíè òåíäæåðèòå è
òèãàíèòå. Äðóãè íåîáõîäèìè íåùà çà ðàáîòà îêîëî îãíèùåòî ñà ðúæåíúò
è ìàøàòà.
Áàêúðíèêúò ñå çàêà÷à äî âðàòàòà. Òîé å ïðàâåí çà áàêúðèòå ñ
âîäà, çà äà íå ñå îñòàâÿò íà ïîäà è âîäàòà â òÿõ äà ñå çàìúðñÿâà. Ñúñ
ñïåöèàëíî êåï÷å ñå ãðåáâà âîäà îò áàêúðèòå.
Ëúæè÷íèêúò å íàïðàâåí îò äúñêè, êàòî íà äúíîòî ìó èìà ïðîáèòè
äóïêè, çà äà ñå èçòè÷à âîäàòà.  íåãî ñå ïîñòàâÿò èçìèòèòå ëúæèöè è
âèëèöè.
Ïîëèöà çà ñàõàíèòå - íà íåÿ ñà íàðåæäàíè áàêúðåíèòå è ãëèíåíèòå
÷èíèè. Òàçè ïîëèöà îáèêíîâåíî ñå çàêà÷à íàä îãíèùåòî.
Ñúäîâå, ñ êîèòî ñåìåéñòâîòî ñå îáñëóæâà:
· Áàêúðåíè ñúäîâå ñà ïåðàòíèê (êîòåë, êàçàí), áàêúðè - íàé-
ìàëêî äâà, çà äà ìîãàò äà ñå íîñÿò ñ êîáèëèöàòà, ñàõàíè (÷èíèè), òèãàíè,
òàâè, òåíäæåðè. Ñúäîâåòå ñà ìíîãî çäðàâè, íî íå ìîæå äúëãî âðåìå
äà ñå äúðæè õðàíà â òÿõ, òúé êàòî èìà îïàñíîñò îò íàòðàâÿíå.
· Ãëèíåíè ñúäîâå - çà òóðøèè è ïåòìåç, ìàëêè ãúðíåòà (ðóêàòêè)
- çà ìëÿêî, ãþâå÷è, ïàíèöè è êóïè, êàíè è ñòîìíè çà âîäà.
· Äúðâåíè ñúäîâå - çàñòðóöè (ñúä÷åòà çà ñèðåíå è øàðåíà ñîë),
êóòåë (çà ãðóõàíå íà æèòî), áóòàëî (çà áóòàíå íà ìàñëî), áú÷âè, êàöè,
íîùâè è êîðèòî.
· Ñëàãàíå íà ñîôðàòà – ñîôðàòà ñå èçðàáîòâà îò äúáîâè èëè
÷àìîâè äúñêè è èìà êðúãëà ôîðìà. Îêîëî ñîôðàòà ñå ïîñòàâÿò
òðèêðàêè ñòîë÷åòà èëè âúçãëàâíèöè, íà êîèòî õðàíåùèòå ñå ñÿäàò.
Ñîôðàòà ñå ïîäðåæäà îò æåíèòå â ñåìåéñòâîòî. Ñòîïàíêàòà ñëàãà
ãîëÿìà ïàíèöà ñ ãîçáàòà â ñðåäàòà íà ñîôðàòà. Õëÿáúò ñå íàðÿçâà, à
àêî å ìíîãî ìåê ñå íà÷óïâà. ×îðáèòå ñå ÿäàò ñ äúðâåíè ëúæèöè.
Îñòàíàëèòå ÿñòèÿ ñå òîïÿò ñ õàïêè õëÿá. Ìíîãî ïî-êúñíî ñå ïîÿâÿâàò
âèëèöèòå (áîíåëèòå). Ìúæåòå ïîäàâàò îò ðúêà íà ðúêà ãëèíåíî
ïàâóð÷å ñ ðàêèÿ, à âèíîòî ñå ïèå îò ìàëêî áàêúð÷å èëè îò ãîëÿìà
êóïà. Ïî-êúñíî ñå ïîÿâÿâàò ãëèíåíèòå êàíè.
Äðåøíèêúò ñå íàìèðà â ñòàÿòà òî÷íî ñðåùó îãíèùåòî. Îòäîëó
ñà ðàçïîëîæåíè äâå íèñêè äúðâåíè ìàãàðåíöà. Âúðõó òÿõ ñå ïîñòàâÿò
äúñêè, âúðõó êîèòî ñå íàãúâàò ïîñòåëêèòå è çàâèâêèòå çà ñïàíå. Ïîä
ñàìèòå ìàãàðåíöà ñå ïîäðåæäàò îáóâêèòå, êîèòî ñå íîñÿò ñàìî â
ïðàçíè÷åí äåí. Ñóòðèí ïúðâè ñòàâàò ðîäèòåëèòå, èçòúðñâàò ïîñòåëêèòå,
íà êîèòî ñïÿò âå÷åðòà íà ïîäà, íàãúâàò ãè âúðõó äðåøíèêà è ãè çàâèâàò,
çà äà ãè ïðåäïàçÿò îò çàìúðñÿâàíå.
Áóë÷åíñêèÿò ñàíäúê - âñÿêà íåâåñòà èìà äúðâåí ñàíäúê. Òîé å
174
Ãëàâà ²Õ. ÆÈËÈÙÍÈ ÑÃÐÀÄÈ. ÎÁÇÀÂÅÆÄÀÍÅ. ÁÈÒ.
íàïðàâåí îò ãëàäêè ÷àìîâè äúñêè, îòïðåä å èçðèñóâàí ñ êðàñèâè öâåòÿ,
âúòðå å îáëåïåí ñ ïúñòðà õàðòèÿ, à îò äÿñíàòà ñòðàíà èìà ÷åêìåäæå
çà çàïàçâàíå íà ïî-öåííè âåùè.  íåãî ñå ñúõðàíÿâàò ïðåìåíèòå, ÷åèçà
íà ìîìèòå, áåëüîòî è äð.
Ëþëêàòà çà ïåëåíà÷åòàòà ñå çàêà÷âà íà ãîëÿì ïèðîí íà ãëàâíàòà
ãðåäà. Çà òîçè ïèðîí ñå çàêà÷à õàëêà, à çà õàëêàòà - ëþëêàòà.  ÷åèçà
íà áóëêàòà èìà èçòúêàí ïëàò çà ëþëêè. Çà ïîëåòî ñà âçåìà ëþëêà ñ
äúðâåíà ðàìêà, êîÿòî çàêà÷àò ïîä äúðâåòàòà, êàêâèòî èìà çàñàäåíè
âúâ âñÿêà íèâà.
3. Õðàíà - äîáèâàíå è îáðàáîòâàíå:
Îñíîâíàòà õðàíà, äîáèâàíà è ïðèãîòâÿíà ïî äîìîâåòå, ñà
ôàñóëúò, ëåùàòà, çåëåòî, òóðøèèòå è êà÷àìàêúò.
Êà÷àìàêúò ñå ïðèãîòâÿ îò öàðåâè÷íî áðàøíî, êîåòî ñå èçñèïâà íà
òúíêà ñòðóéêà âúâ âðÿùà âîäà è ñå áúðêà ñ òî÷èëêà. Âàðè ñå, äîêàòî
çàïî÷âàò äà èçëèçàò ìåõóðè; èçñèïâà ñå â òàâà, çàãëàæäà ñå è â ñðåäàòà
ñå ïðàâè “êëàäåí÷å”, â êîåòî ñå ñëàãà ïúðæåíà ñëàíèíà, ìàñëî è ñèðåíå
èëè ïåòìåç.
Òðàõàíà - òîâà å ìíîãî ðàçïðîñòðàíåíî òåñòåíî ÿñòèå. Òåñòîòî ñå
çàìåñâà òâúðäî îò áðàøíî è âîäà, â êîÿòî ïðåäâàðèòåëíî ñà ñâàðåíè
÷åðâåíè ïèïåðêè, åäíà-äâå ëþòè ÷óøêè, è êîãàòî òàçè ñìåñ ïîèçñòèíå,
ñå ïðèáàâÿò ñîë è êâàñ çà õëÿá. Ìåñè ñå, äîêàòî ñå ïîëó÷è ãëàäêî,
òâúðäî òåñòî. Òîâà òåñòî ñå íàñòúðãâà íà îáðàòíàòà ñòðàíà íà äúðìîíà
(ñèòî, íàïðàâåíî îò íàäóï÷åíà êîæà) èëè íà ðåíäå. Ïîëó÷åíèòå ãðàíóëêè
ñå èçñóøàâàò è ñå çàïàçâàò â ïëàòíåíà òîðáà. Òúé êàòî ñåìåéñòâàòà
ñà ãîëåìè, â ãþâå÷à ñå íà÷óïâàò õàïêè õëÿá, â ñðåäíî áàêúð÷å ñå
ñâàðÿâà âîäà ñ íÿêîëêî øåïè îò òðàõàíàòà è îùå âðÿùà, ñå èçëèâà
âúðõó õàïêèòå. Ñëåä òîâà ãþâå÷úò âåäíàãà ñå çàõëóïâà. Îòäåëíî â
òèãàí ñå å çàïúðæâà ìàñ è ÷åðâåí ïèïåð è ïîïàðàòà ñå çàëèâà.
Ìàêàðîíè - çà òÿõ ñå îìåñâà òåñòî êàòî çà áàíèöà, íî ìíîãî ïî-
òâúðäî. Ðàçäåëÿ ñå íà òîï÷åòà, ðàçòî÷âàò ñå íå ìíîãî òúíêè êîðè.
Êîðàòà ñå îñòàâÿ íàâèòà íà òî÷èëêàòà è ñ íîæà ñå îòðÿçâà, ïî äúëæèíàòà
íà òî÷èëêàòà, îòëÿâî íàäÿñíî öÿëàòà êîðà, çà äà ñå ïîëó÷àò ëåíòè,
øèðîêè îêîëî òðè ïðúñòà. Ïîñëå íàïðå÷íî ñå íàðÿçâàò ìàêàðîíèòå. Â
áàêúð ñå ñëàãà äà çàâðè âîäà èëè ïðÿñíî ìëÿêî, ìàêàðîíèòå ñå ïóñêàò
è ñå ðàçáúðêâàò, çà äà íå ñòàíàò íà òîï÷åòà. Ñëåä êàòî ñå ñâàðÿò, ñå
èçìèâàò ñúñ ñòóäåíà âîäà, îòöåæäàò ñå äîáðå è ñå èçñèïâàò â òàâà, à
êîãàòî ñå âàðÿò â ìëÿêî íå ñå ìèÿò. Îòãîðå ñå çàëèâàò ñ ìàñëî è ñèðåíå.
Øàðåíà ñîë - îñîáåíî ìíîãî òÿ ñå èçïîëçâà ïî âðåìå íà äúëãèòå
ïîñòè. Òÿ ñå ÷óêà ñ äúðâåíî ÷óêàëî â êóòåëèòå, èçðÿçâàíè îò ÷åðåøîâè
äúíåðè, çà äà íå ñå ïðîïóêâàò. Øàðåíàòà ñîë ñå ïðàâè îò ïðåïå÷åíè
öàðåâèöà, íàõóò, òèêâåíî ñåìå, ÷óáðèöà, ñîë è ÷åðâåí ïèïåð.
Áóëãóð - ìíîãî ÷åñòî â ãîçáèòå ñå ñëàãàë áóëãóð, âìåñòî îðèç, òúé
175
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
êàòî ïîñëåäíèÿò áèë äîñòà ñêúï. Ïðèãîòâÿò ãî ñàìè ïî äîìîâåòå.
Æèòîòî ñå èç÷èñòâà, èçìèâà, ñâàðÿâà è èçñóøàâà âúðõó ìåñàëè-
ïîêðèâêè. Ñìèëàò ãî ñ õðîìåëà (õðîìåëúò ñå ñúñòîè îò äâà êàìåííè
êðúãà, ãîðíèÿò îò êîèòî å ïîäâèæåí; ñ äúðâåíà äðúæêà ñå çàâúðòà
íàäÿñíî, â ñðåäàòà èìà îòâîð çà íàñèïâàíå íà æèòîòî. Êîãàòî æèòîòî
ñå ìåëè, îòäîëó ñå ïîñòèëà ìåñàë, çà äà íå ñå ðàçïðúñêâà áóëãóðúò).
Îò áóëãóðà ñå ïðèãîòâÿò ÷îðáè, ÿñòèÿ, áàíèöè. Ðîäèëêèòå (ëåõóñèòå)
ñëåä ðàæäàíå ñå çàõðàíâàò ñ áóëãóð, ñâàðåí ñ ïðÿñíî ìëÿêî.
Áàíèöà - æåíèòå ñà èçêóñíè ìàéñòîðè íà áàíèöè. Çà ñâàòáè,
êðúùåíåòà è äðóãè ïðàçíèöè ñå ïðèãîòâÿò áàíèöè ñ íàé-ðàçíîîáðàçíè
ïúëíåæè: ñèðåíå è ÿéöà, áóëãóð è ñèðåíå, ïðàç è ñèðåíå, òèêâà è îðåõè,
ëîáîäà ñúñ ñèðåíå è ÿéöà, íî âúðõúò íà âñè÷êî å áàêëàâàòà.
Ìåñî íå ñå ãîòâè âñåêèäíåâíî. Çà Ïåòðîâäåí ñå êîëè ïèëå, çà
Ãåðãüîâäåí - àãíå, à çà Êîëåäà - ïðàñå. Ïðåç åñåíòà ñå ïðàâè ñàçäúðìà
îò îâ÷å ìåñî, à ïàñòúðìà - îò êîçå. Êîëÿò ñå ñòàðè æèâîòíè – “ìàðú”.
Ïðåç ðàçëè÷íè ïåðèîäè íà ãîäèíàòà ñúùåñòâóâàò çàáðàíè çà
óïîòðåáà íà îïðåäåëåíè âèäîâå õðàíè, ñâúðçàíè ñ ïîñòèòå è ñ íÿêîè
ïðàçíèöè. Òàêà íàïðèìåð íå ñå ÿäå àãíåøêî ìåñî è îâ÷å ìëÿêî äî
Ãåðãüîâäåí; ïèëåøêî ìåñî - äî Ïåòðîâäåí; ãðîçäå è äèíè - äî
Áîãîðîäèöà (íà Ïðåîáðàæåíèå ñå îòêúñâà ïúðâîòî ãðîçäå); íå ñå ÿäå
ñâèíñêî ïðåäè Êîëåäà, êàêòî è ÿéöà, ñèðåíå è ìåñî - ïðåç Âåëèêèòå
ïîñòè.
Íÿêîè îò õðàíèòåëíèòå ïðîäóêòè õîðàòà âçåìàò íàïðàâî îò
ïðèðîäàòà, íàïðèìåð: êèñåëåö, ëàïàä, ëîáîäà, êîïðèâà, ïîâåòèöà, ùèð,
ëîçîâè ëèñòà. Îò òÿõ ñå ïðèãîòâÿò ÷îðáè è ÿñòèÿ.
Çà îøàâ ñå ñóøàò äðåíêè, ãëîãèíêè, òðúíêè, êèñåëèöè, äèâè êðóøè.
Ãîðèäàòà (äèâî ãðîçäå) ñå èçïîëçâà çà ïîäêèñåëÿâàíå íà ÷îðáèòå.
Õîðàòà ñúáèðàò ëåøíèöè, ãúáè è îõëþâè.
Îò ñàìàðäàëàòà ïðèãîòâÿò øàðåíà ñîë çà âåëèêäåíñêèòå ÿéöà.
Ñúáèðàò òåðçóëêè (ðàñòåíèÿ ñ ÷åðâåíè, ñèòíè ïëîä÷åòà), èçñóøàâàò
ãè è êîãàòî ïðåìàõâàò ãîðíàòà, ÷åðâåíàòà ÷àñò, îêîëî ñåìåíöàòà èìà
òúíêà áÿëà ëþñïèöà, êîÿòî ïðèáàâÿò êúì ñàêúçà (äúâêà), çà äà ñå
ïîëó÷àâàò ïî-ãîëåìè ìåõóðè. Òîâà ãî ïðàâÿò ìîìèòå è äåöàòà.
Íàé-îòãîâîðíàòà è äîñòà òðóäíà ðàáîòà çà âñÿêà æåíà å
îìåñâàíåòî íà õëÿáà.
Õâàùàíå íà êâàñ.
Êâàñúò å òîïêà îò ñòàðîòî òåñòî, êîÿòî ñå çàïàçâà, çàðèòà â
áðàøíîòî.
Õìåëîâè ïèò÷èöè - ïî-êúñíî æåíèòå âìåñòî êâàñåíèòå òîï÷åòà
çàïî÷âàò äà èçïîëçâàò õìåëîâèòå ïèò÷èöè. Òå ñå îìåñâàò îò öàðåâè÷íî
áðàøíî è âîäà, â êîÿòî å ñâàðåí õìåë. Òåñòîòî ñå îìåñâà ìíîãî äîáðå
è îò íåãî ñå ïðàâÿò ìàëêè ïèò÷èöè, ñ ãîëåìèíà êîëêîòî òîï÷å çà áàíèöà.
176
Ãëàâà ²Õ. ÆÈËÈÙÍÈ ÑÃÐÀÄÈ. ÎÁÇÀÂÅÆÄÀÍÅ. ÁÈÒ.
Íàðåæäàò ñå âúðõó ìåñàë÷å, ñëåä êîåòî ñå èçñóøàâàò è ñå ïðèáèðàò
íà ñóõî è ïðîâåòðèâî ìÿñòî. Êîãàòî äîìàêèíÿòà òðÿáâà äà îìåñè õëÿá,
âå÷åðòà òÿ õâàùà êâàñà. Çà öåëòà ïîñòàâÿ â ãúðíå òîïëà âîäà, ìàëêî
áðàøíî è êâàñà, ñ êîéòî ðàçïîëàãà. Çàâèâà ãî è íà ñóòðèíòà òîé å ãîòîâ
çà îìåñâàíå íà õëÿáà.
Ìåñåíå íà õëÿáà.
Äîìàêèíÿòà ïîñòèëà ìåñàë, ñëàãà íîùâèòå, ïðåñÿâà áðàøíîòî ñúñ
ñòðóíêàòà (ñèòîòî), ïðàâè “êëàäåí÷å”, â íåãî ñèïâà âîäà - çà åäèí õëÿá
ñà íåîáõîäèìè îêîëî 500 ã âîäà, ñëàãà ñîëòà - çà åäèí õëÿá åäíà ÷àåíà
ëúæè÷êà, ñèïâà ñå êâàñúò è îìåñâàíåòî çàïî÷âà. Ñëåä êàòî ìèíå
ïúðâîòî îìåñâàíå, ñå ñïèðà çà îêîëî äåñåò ìèíóòè è ñëåä òîâà õëÿáúò
ñå äîîìåñâà. Çàâèâà ñå ñ ìåñàë, îòãîðå ñ âúëíåíà çàâèâêà è ñå îñòàâÿ
äà âòàñà. Ïîñëå ñå “ðàçíèìà”, ò.å. îôîðìÿò ñå õëÿáîâåòå. Èçïè÷à ñå
âúâ ôóðíàòà - 5-6 ñàìóíà, ïî ñàìóí çà âñåêè äåí.
Îò âòàñàëîòî òåñòî æåíèòå ïðèãîòâÿò îùå:
“ïèòêè-ñêîðóøè”, êîèòî èçïè÷àò âúðõó æàðòà, ïðåä âðàòà íà ôóðíàòà;
“ïðîñôîðêè”, êîèòî ñå èçïîëçâàò êàòî “ïîäàâêè” ïðè ïàíàõèäà;
“íàìåñòíèê” - òóòìàíèê, ïðèãîòâÿí îò òåñòî, ñèðåíå, ÿéöà è ìàçíèíà.
Ïå÷åíå íà õëÿáà.
Îòíà÷àëî õîðàòà ïåêàò õëÿáà íàïðàâî â æàðòà - ïðèãîòâÿ ñå æàðòà
è â íåÿ ñå ïîñòàâÿ ïèòàòà. Ïîñëå çàïî÷âàò äà ïåêàò õëÿáà â “ïîíèöè”
- ãëèíåíè òàâè, îòãîðå ñ æåëåçåí êàïàê, íàðå÷åí “âðúøíèê”. Ñëàãàò
õëÿáà â òàâàòà, ïîõëþïâàò ãî ñ âðúøíèêà è ãî çàðèâàò â æàðòà. Â
ïîñëåäñòâèå èçïè÷àò õëÿáà â ñïåöèàëíè ôóðíè. Îñíîâàòà å
êâàäðàòíà, íàïðàâåíà îò êàìúê. Ãîðíàòà ÷àñò, â êîÿòî ñå èçïè÷à õëÿáúò,
å èççèäàíà îò òóõëè. Îòïðåä èìà âðàòà, êîÿòî ñå çàòâàðÿ ñúñ æåëåçåí
êàïàê. Íàä âðàòàòà èìà îòäóøíèê - ìàëúê îòâîð, êîéòî ñå îòâàðÿ, àêî
ôóðíàòà å ìíîãî ñèëíà, çà äà íå èçãîðè õëÿáúò. Îïàëâàíåòî ïðîäúëæàâà,
äîêàòî òóõëèòå ïîáåëåÿò. Ñëåä òîâà æàðòà ñå èçãðåáâà; ñëåä êîåòî
ôóðíàòà ñå èçìèòà ñ ìîêúð ïîìåò, õëÿáúò ñå ïîäðåæäà âúâ ôóðíàòà
ñúñ ñïåöèàëíà äúðâåíà ëîïàòà è âðàòàòà ñå çàòâàðÿ. Òàêàâà ôóðíà
èìà âúâ âñåêè äâîð.
Êîãàòî õëÿáúò å ïðèâúðøèë, æåíèòå ìåñÿò ïðåñíè ïèòè èëè
êàðòàëàöè.
Âîäàòà çà äîìàêèíñòâàòà âçåìàò îò “Ñëàäêèÿ êëàäåíåö”. Ïî-êúñíî
êëàäåíöè ñå èçêîïàâàò âúâ âñåêè äâîð. Îòâúòðå ñà óêðåïåíè ñ êàìúíè
èëè ñúñ ñïåöèàëíè öèìåíòîâè ïðúñòåíè. Îòãîðå èìàò äúðâåíè êàïàöè.
Âîäàòà ñå âàäè ñ êîôà è ÷àêðúê è ñå ïðåíàñÿ ñ áàêúðè è êîáèëèöà; ñúñ
ñòîìíè - âîäà çà äîìà; ñ áúêåëè - âîäà çà íèâàòà. Çà ïèåíå íà âîäà ñà
èçïîëçâà ãëèíåí ñúä, íàðå÷åí áúðäó÷å, à ïðè ìèåíå è êúïàíå ñà
177
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
èçïîëçâàíè êðàòóíè. Äî âñåêè èçâîð èìà îñòàâåí äúðâåí ÷åðïàê, êîéòî
å íàðè÷àí “êèøêèì”.
²². Àâñòðèéñêèòå êúùè:
Òå ñà ïîñòðîåíè â çàïàäíàòà ÷àñò íà ñåëîòî, îêîëî ãëàâíàòà óëèöà,
êúì ïðåëåçà è ãàðàòà. Èçãðàäåíè ñà îò êèðïè÷, íî èìàò ïî îñîáåí ñèëóåò.
Ðàçëè÷àâàò ñå îò ìåñòíèòå ïî òîâà, ÷å èìàò ìíîãî âèñîêè ïîêðèâè è
îáøèðíè òàâàíè. Êúùèòå ñå ïîêðèâàò ñ ìàðñèëñêè êåðåìèäè. Íà òàâàíà
õîðàòà ñúõðàíÿâàò çèìíèíàòà è ôóðàæèòå. Ãîòâåíåòî è îòîïëåíèåòî
ñòàâà ñúñ ñïåöèàëíè ôóðíè. Öÿëàòà ôóðíà å èçãðàäåíà â êîðèäîðà ìåæäó
äâåòå ñòàè. Ôóðíàòà ñå îïàëâà è çàòîïëÿ öÿëàòà êúùà. Ïðåä îòâîðà é
ñå ãîòâè, â íåÿ ñå ïå÷å õëÿáúò, à â êîìèíà ñå îïóøâàò êîëáàñè, ñëàíèíà
è áóòîâå. Îïóøåíîòî ìåñî ñòàâà ìíîãî âêóñíî è òðàéíî. Ñòåíèòå íà
êúùèòå ñà ìíîãî äåáåëè, ïðîçîðöèòå - ìàëêè, äâóêðèëíè. Ïðåä äâåòå
ñòàè èìà ïðóñò, êîèòî ïðåäïàçâà îò äúæä. Îò äâîðà òîé å îòäåëåí ñ
äúðâåí ïàðàïåò. Îáçàâåæäàíåòî å ìîäåðíî, áëèçî äî ãðàäñêîòî. Â òåçè
êúùè èìà: æåëåçíè êðåâàòè, äâóêðèëíè ãàðäåðîáè, êóõíåíñêè áþôåòè,
ãîòâàðñêè æåëåçíè ïå÷êè, ìèâêè, ìàñè è ñòîëîâå, øåâíà ìàøèíà.
Èçïîëçâàò ïóõåíè çàâèâêè, çà èçðàáîòâàíåòî íà êîèòî îòãëåæäàò
ñïåöèàëíà ïîðîäà ãúñêè, êîèòî ñêóáÿò æèâè.
²²². Øåðîíñêè êúùè:
Ñâåäåíèÿ çà òåçè êúùè èìà â ãëàâà ²V “Îáùåñòâåíî-ïîëèòè÷åñêè
æèâîò” â èçâàäêèòå îò Ïðîòîêîëíàòà êíèãà íà Îáùèíñêèÿ ñúâåò.
Òåçè êúùè ñà ïîñòðîåíè ñëåä 1928ã. ñúñ ñðåäñòâà, äàäåíè îò åâðåèíà
Øåðîí ñ ò. íàð.”Áåæàíñêè çàåì”. Èçãðàäåíè ñà îò òóõëè è ñà äîñòà
ñòàáèëíè. Èçìàçàíè è áåëîñàíè è îòâúòðå è îòâúí, èçãëàæäàò äîáðå ñ
êðàñèâèòå ñâîäîâå è åðêåðè íà ïðóñòà. Â êúùàòà èìà ãîëÿìà ñòàÿ ñ
äþøåìå, ìàëêà ñòàÿ ñ ãëèíåí ïîä è ïðóñò ñ öèìåíòîâ ïîä. Îò åäíàòà
ñòðàíà íà êúùàòà å èçãðàäåí îáîðúò, à îò äðóãàòà ñàëìàòà (ñòàÿ çà
çèìíèíà). Îò òîçè çàåì ñà îòïóñíàòè ïàðè íå ñàìî çà èçãðàæäàíå íà
êúùèòå, íî è çà çàêóïóâàíå íà ÷èôòîâå è çåìåäåëñêè èíâåíòàð. Çàåìèòå
ñà èçïëàùàíè äúëãî. Íÿêîé îò çàåìàòåëèòå òàêà è íå âðúùà ïîëó÷åíèòå
ïàðè. Äúðæàâàòà èì îïðîùàâà äúëãîâåòå. Äíåñ îùå èìà íåðàçðóøåíè
øåðîíñêè êúùè. Òå ñà íà: Áàáàäæàíîâè, Ñëàâîâè, áàáà Ñàòåíà, Èâàí
Ïàöîðîâ, Êîñòàäèí Øåðêàìîâ, Íèêîëà Áàòàëîâ, ×åíãåíåâè, Êîñþ
Éîðäàíîâ, Ñîôèéêà Ñàðàíäåâà, Ãåîðãè Ñèðàêîâ è äð.
²V. Òóõëåíè êúùè, ïîñòðîåíè îêîëî 1930 ãîäèíà:
Òåçè êúùè íå ñå îòëè÷àâàò ñ îñîáåíî êðàñèâà àðõèòåêòóðà. Èìàò
ïî äâå ñòàè è êîðèäîð. Íÿêîè îò òÿõ ñà èçìàçàíè îòâúí è îòâúòðå; èìà
178
Ãëàâà ²Õ. ÆÈËÈÙÍÈ ÑÃÐÀÄÈ. ÎÁÇÀÂÅÆÄÀÍÅ. ÁÈÒ.
è êúùè ñ èçáè, íÿêîè ñà ñ ïîâå÷å ñòàè. Òàêèâà ñà êúùèòå íà: Ãåîðãè
Äæåâåëåêîâ, Õðèñòî Äàëóêîâ, Äèìèòúð Áàòàëîâ, Íèêîëà Àíäîíîâ -
ñòàðàòà, Áîæèë Õàäæèéñêè, Äèìî Áîõîðîâ, Ãåîðãè Åâãåíèåâ, Òåìåëêî
×îëáîðäæèåâ, Ãåîðãè Äèêîâ, Íèêîëà Êîðäîâ, Ìèõî Äà÷åâ, Çëàòàí
Éîðäàíîâ, Ðóñè Éîðäàíîâ, Ñòåôàí Çåõèðåâ, Àíãåë Ñèðàêîâ, Èâàí÷î
Éîðäàíîâ, Ðàäè Ñëàâîâ, Ïåòúð Áàêàëèíà, Èâàí è Ìàíî Äðàêàëèåâè, Èë÷î
è Ìàíî Áèíåâè, Òîäîð Ñåìîæåëÿçêîâ, Òîäîð Ãðîçäåâ, Ãåîðãè Ïàöîðîâ,
Æåëþ Åí÷åâ, Ãåîðãè Ìå÷åâ, Ãåîðãè Ìàéñòîðà, Íèêîëà ×àóøåâ, Ïåòúð
Ãóíåêîâ, Éîðäàí Ìëåêàðÿ, Éîðäàí Äàëóêîâ, Ñòåôàí Õàäæèéñêè, Ìàðèí
Õàäæèéñêè, Äðàãèÿ Òîäîðîâ, Äèìèòúð Êàáàñàêàëîâ, Ãåîðãè Êëè÷àíîâ,
Ðàé÷î Äîí÷åâ, Áîçäóãàíîâè, Ìèøêîâè, Ïåòêàíîâè.
Ïúðâàòà êúùà ñ êåðåìèäåí ïîêðèâ ïðîñòðîÿâà Àòàíàñ Ãðîçäåâ
Ìèí÷åâ. Ïîñëå ÿ ïðîäàâà íà ñåìåéñòâî Ãóíåêîâè, à òîé ñè ïîñòðîÿâà
íîâà êúùà í ñðåäíàòà ìàõàëà.
V. Òóõëåíè êúùè, ïîñòðîåíè îêîëî 1950 ãîäèíà:
Êîãàòî êîîïåðàòèâíîòî ñòîïàíñòâî ñå ñòàáèëèçèðà, ìíîãî ñåìåéñòâà
ñìåíÿò êèðïè÷åíèòå êúùè ñ òóõëåíè. Òå ñà åäíîòèïíè. Ñúñòîÿò ñå îò
òðè ñòàè è êîðèäîð. Îòçàä èìàò ñàëìè. Òúé êàòî ñòðîèòåëíèòå
ìàòåðèàëè òîãàâà íå äîñòèãàò, à ëèïñâà è öèìåíò, òåçè êúùè íå ñà
îñîáåíî ñòàáèëíè.
V². Òóõëåíè êúùè, ïîñòðîåíè ñëåä 1960 ãîäèíà:
Îêîëî 1960 ã., âúâ âðúçêà ñ èçãðàæäàíåòî íà ÍÕÊ, ñòðîèòåëñòâîòî
íà æèëèùíè ñãðàäè å ñïðÿíî, òúé êàòî ñå ãîâîðè, ÷å èìà Ïëàí, ñïîðåä
êîéòî â ðàäèóñ îêîëî 30 êì îêîëî êîìáèíàòà íå òðÿáâà äà èìà ñåëèùà.
Õîðàòà äúëãî ÷àêàò äà äîéäå ðàçðåøåíèå çà ñòðîåæ è íàêðàÿ çàïî÷âàò
äà ñòðîÿò íåçàêîííè ïàÿíòîâè êúùè. Êîãàòî âñå ïàê ñòðîèòåëñòâîòî å
ðàçðåøåíî, Äîëíî Åçåðîâî ñå îáíîâÿâà èçöÿëî. Ïîñòðîÿâàò ñå ñòîòèöè
íîâè êúùè. È ïîíàñòîÿùåì òå ñà ñòàáèëíè, äâóåòàæíè è êàíàëèçèðàíè,
íî åäíîòèïíè. Åäâà ñëåä 1980 ã. çàïî÷âàò äà ñå èçäèãàò êðàñèâè è
ðàçäâèæåíè ñãðàäè.
179
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
ØÅÐÎÍÑÊÀ ÊÚÙÀ: ØÅÐÎÍÑÊÀ ÊÚÙÀ:
Ðåäîâà êúùà - ëèöå Ðåäîâà êúùà - ïëàí íà ïàðòåðà
ØÅÐÎÍÑÊÀ ÊÚÙÀ: ØÅÐÎÍÑÊÀ ÊÚÙÀ:
Ìèíèìàëíà êúùà - ëèöå Ìèíèìàëíà êúùà - ïëàí íà ïàðòåðà
180
Õ. ÎÁÐÀÇÎÂÀÒÅËÍÈ, ÊÓËÒÓÐÍÈ
È ÄÓÕÎÂÍÈ ÈÍÑÒÈÒÓÖÈÈ
1. ÑÒÎ ÃÎÄÈÍÈ ÏÐÎÑÂÅÒÍÀ ÄÅÉÍÎÑÒ
(Íàïèñà Åëåíà Áîåâà)
Íîåìâðè 1897 ã.! Äåâåòíàäåñåò ãîäèíè ñëåä Îñâîáîæäåíèåòî, â
êðú÷ìàòà íà ìàëêîòî êîëèáàðñêî ñåëèùå Âàÿêüîé å ñïàçàðåí ïúðâèÿò
äàñêàë – Õðèñòî, äà ó÷è äåöàòà íà ÷åòìî è ïèñìî. Ñâåòâà ôàðúò íà
ïðîñâåòàòà, çà äà ðàçïðúñíå ìðàêà íà íåâåæåñòâîòî, â êîåòî æèâåÿò
íàøèòå ñúñåëÿíè - ïúðâèòå çàñåëíèöè. Âúâ âðåìå, êîãàòî
íîâîáúëãàðñêàòà ïðîñâåòà å â ðàçöâåòà ñè, èçäàâàíè ñà ìíîãî áúëãàðñêè
ó÷åáíèöè, âåñòíèöè, ñïèñàíèÿ è õóäîæåñòâåíà ëèòåðàòóðà, â íàøåòî
ñåëî õîðàòà ñà íåãðàìîòíè. Ñòîïàíèòå, êîãàòî èçíàñÿò ÷óâàëèòå ñúñ
çúðíî íà áîðñàòà â Áóðãàñ, â êàðóöèòå íîñÿò ñíîï÷åòà äúñ÷èöè, íàðè÷àíè
“÷åòóëè”, íà êîèòî èìà ðåçêè, èçðàçÿâàùè áðîÿ íà êðèíèòå âúâ âñåêè
÷óâàë. Òàêúâ å äîêóìåíòúò íà çúðíåíàòà áîðñà è ÷åñòî ïîðàäè
íåãðàìîòíîñòòà ñè ñåëÿíèòå ñòàâàò æåðòâà íà íåäîáðîñúâåñòíè
òúðãîâöè-ïðåêóïâà÷è.
Íóæäàòà îò ïðîñâåòà å òâúðäå îñåçàåìà è ïîðàäè òîâà â ñåëîòî å
îñíîâàíî ó÷èëèùå è çà ó÷èòåë å íàçíà÷åí äàñêàë Õðèñòî Òåíåâ îò ñ.
Êàäúêüîé. Òîé å ñ ÷åòâúðòî îòäåëåíèå. Èçïúëíÿâà è äëúæíîñòòà
“êìåòñêè-íàìåñòíèê”. Ïîìàãà è â óïðàâëåíèåòî íà ÷èôëèêà Òîòåâ-
Âèëèÿäèñ. Çàïëàòàòà ìó çà ó÷åáíà ãîäèíà å ïî åäíà êðèíà æèòî íà
äåòå. Îáó÷àâà 15-20 ìîì÷åòà. Ó÷èòåëñòâà ÷åòèðè ãîäèíè (1897-1900
ã.)
Ïúðâîòî ó÷èëèùå ñå ñúñòîè îò ñàçåíà ñòàÿ ñ ðàçìåðà òðè íà
÷åòèðè ìåòðà. Îñâåòÿâà ñå îò åäíî ìàëêî ïðîçîð÷å. Òîâà âñúùíîñò å
êúùàòà íà Äèìèòúð Êîñòàäèíîâ, êîÿòî ñåëÿíèòå çàêóïóâàò çà ó÷èëèùå,
ñëåä êàòî òîé ñå èçñåëâà â ñ. Äåáåëò (ßêåçëèè).
Ó÷åáíèòå çàíÿòèÿ ñå âîäÿò ïî ìíîãî ïðèìèòèâåí íà÷èí. Äåöàòà ñå
ó÷àò äà ïèøàò áóêâè è öèôðè â ñàíäú÷åòà ñ ïÿñúê.
Ïðåç 1901 ã. îò ñ. Äîëíî Ïàí÷àðåâî, Íîâîçàãîðñêî (×àíúê÷èè) èäâàò
íîâè çàñåëíèöè. Ìåæäó òÿõ å è ñåìåéñòâîòî íà Äèìèòúð Èâàíîâ,
êîéòî ñúùî å ñ íà÷àëíî îáðàçîâàíèå. Ñåëÿíèòå ãî íàåìàò çà íà÷àëåí
ó÷èòåë ñ ãîäèøíà çàïëàòà îò 720 ëâ. Ó÷è äåöàòà äâå ãîäèíè. Ïî òîâà
âðåìå íàé-ñòðàøíàòà íàïàñò çà ñåëÿíèòå å ìàëàðèÿòà. Òÿ ñå
ðàçïðîñòðàíÿâà îò ìàëàðèéíèòå êîìàðè. Ïîêîñÿâà æèâîòà íà ìíîãî
õîðà, âêëþ÷èòåëíî è íà äåöà. Ïî÷èâà è áðàò÷åòî íà ó÷èòåëÿ. Íåãîâàòà
ñìúðò ðàçñòðîéâà ñåìåéñòâîòî è òî ñå èçñåëâà âåäíàãà.
Äî 1906 ã. â ñåëîòî íÿìà ó÷èëèùå. Ìèíèñòåðñòâîòî íà
181
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
îáðàçîâàíèåòî çàäúëæàâà ñåëÿíèòå äà ïîñòðîÿò íîâà, ïî-õèãèåíè÷íà
ñãðàäà. Ïîñòðîÿâàò åäíà ïî-ãîëÿìà ñòàÿ îò êèðïè÷. Ñòàÿòà å ïî-ãîëÿìà,
ïî-ìàñèâíà, íî íå äîñòàòú÷íî õèãèåíè÷íà.
Ó÷èëèùíàòà èíñïåêöèÿ èçïðàùà ìëàäàòà ó÷èòåëêà Äîíêà Âúë÷åâà
îò Ñòàðà Çàãîðà, êîÿòî å ñ îñíîâíî îáðàçîâàíèå. Çàíÿòèÿòà çàïî÷âàò
ïðåç ì. îêòîìâðè 1906 ã. è çàâúðøâàò ïðåç ì. àïðèë 1907 ã. Îáó÷àâàò
ñå 42 ó÷åíèêà, â ², ²² è ²²² ñëåòè îòäåëåíèÿ. Äåöàòà ïèøàò âå÷å íà
ïëî÷è ñ êàëåì.  êðàÿ íà ó÷åáíàòà ãîäèíà ïðîâåæäàò ïúðâèÿ Ãîäèøåí
èçïèò ïðåä ðîäèòåëèòå ñè. Ïðåç 1910 ã. ó÷èòåëêàòà ñå îìúæâà è ñå
ïðåèìåíóâà Ñïàñîâà.
Ñëåä 1912 ã. áðîÿò íà æèòåëèòå âúâ Âàÿêüîé áúðçî íàðàñòâà. Èäâàò
áåæàíöèòå îò Îäðèíñêà Òðàêèÿ. Â òåõíèòå ñåëà Òàðôà è Êàâàêëèÿ
ïðîñâåòàòà å íà âèñîêî íèâî è òå íå ìîãàò äà ñå ïðèìèðÿò ñ ëèïñàòà íà
ó÷èëèùå. Ìàêàð ÷å ãîëÿìàòà ñòàÿ å ïðåãðàäåíà íà äâå ïî-ìàëêè è â
òÿõ ñå âîäÿò çàíÿòèÿ ñ ïî äâå ñëåòè îòäåëåíèÿ, òå íå ñà äîñòàòú÷íè è
ñå ïîäõâàùà èíèöèàòèâà çà ïîñòðîÿâàíå íà íîâî, ïî-ãîëÿìî ó÷èëèùå.
Ïî òîâà âðåìå ó÷èòåëêè ñà Ñòàíêà Íèêîëîâà, Ðàéíà Äæàáàðîâà, Òîòêà
Êèðîâà è Èâàíêà Íèêîëîâà - âñè÷êè òå ñ ãèìíàçèàëíî îáðàçîâàíèå.
Ïðåä 1917 ã. å ïîñòðîåíî ïúðâîòî òóõëåíî ó÷èëèùå, íàðè÷àíî
“Ñòàðîòî ó÷èëèùå”, çàïàçåíî è äî äíåñ, â êîåòî ñåãà ñå íàìèðà
Âåòåðèíàðíàòà ëå÷åáíèöà.
“Ïúðâîòî òóõëåíî ó÷èëèùå âúâ Âàÿêüîé ñå èçäèãà êàòî ìíîãî âàæåí
îáùåñòâåí öåíòúð.  íåãî ñå ñëó÷âàò çíà÷èòåëíè ñúáèòèÿ è ñå
èçâúðøâàò äåéíîñòè, âàæíè çà æèâîòà íà ñåëîòî:
· äî 1929 ã. âñè÷êè äåöà íà ñåëîòî ïîëó÷àâàò òàì îñíîâíîòî ñè
îáðàçîâàíèå;
· ïðåç îïðåäåëåíè ïåðèîäè òàì ñå èçâúðøâàò êðúùàâàíèÿ;
· ïðîâåæäàò ñå îáùîñåëñêè ïîëèòè÷åñêè ñúáðàíèÿ è
êóëòóðíè òúðæåñòâà;
· òåàòðàëíèÿò ñúñòàâ èçíàñÿ ïðåäñòàâëåíèÿ ñè è ñå ïðîâåæäàò
âå÷åðèíêè;
· òàì å îðãàíèçèðàí ×åðâåíîêðúñòêè çäðàâåí öåíòúð çà
áîðáà ñ ìàëàðè÷íèòå êîìàðè ñ õèíèíàðêà Ìàðèÿ Åâãåíèåâà è
ðúêîâîäèòåë ä-ð Ñúðáèÿíîâ;
· â îïðåäåëåíè ãîäèíè â ñãðàäàòà íà ó÷èëèùåòî ñå ïîìåùàâà
êìåòñòâîòî;
· çà ïåðèîäà îò 1960 ã. äî 1965 ã. òàì å ñïàëíÿòà íà ó÷åíèöèòå
îò ñ. Áðàòîâî;
· íà 22.02.1950 ã. òàì å îòêðèòà Ïîùåíñêà ñòàíöèÿ;
· ïîñëåäíî òàì ñå ïîìåùàâà Âåòåðèíàðíàòà ëå÷åáíèöà;
· â ó÷èëèùåòî ïðåæèâÿõìå ×èðïàíñêîòî çåìåòðåñåíèå ïðåç
1929 ã. Òóðñêèòå êåðåìèäè ñå ñ÷óïèõà è ñãðàäàòà áåøå ïîêðèòà ñ
ìàðñèëñêè êåðåìèäè.” (ðàçêàçà Áèíþ Äîí÷åâ)
182
Ãëàâà Õ. ÎÁÐÀÇÎÂÀÒÅËÍÈ, ÊÓËÒÓÐÍÈ È ÄÓÕÎÂÍÈ ÈÍÑÒÈÒÓÖÈÈ
Îò 1917 äî 1930 ã. ñ. Âàÿêüîé èìà ñàìî íà÷àëíî ó÷èëèùå (îò ïúðâî
äî ÷åòâúðòî îòäåëåíèå) îò ïî äâå ñëåòè îòäåëåíèÿ. Îáó÷åíèåòî ñå
âîäè ïðè äîñòà òðóäíè óñëîâèÿ. Ïî ðàçëè÷íè ïðè÷èíè, ÷åñòî ñå ñïèðàò
ó÷åáíèòå çàíÿòèÿ - ïðåç çåìíèòå äúæäîâíè ìåñåöè, çàðàäè ãîëÿìàòà
êàë, êîÿòî äåöàòà íå ìîãàò äà èçãàçÿò; ïðåç ñòóäåíèòå äíè - ïîðàäè
ëèïñà íà äúðâà çà îòîïëåíèå; ïðè ìàñîâè çàáîëÿâàíèÿ îò çàóøêà, øàðêà
è ñêàðëàòèíà.
Ïðåç òîçè ïåðèîä ó÷èòåëñòâàò: Äîíêà Âúë÷åâà-Ñïàñîâà îò Ñòàðà
Çàãîðà, Âàñèëêà Íåäåâà, Ìàðèÿ Êîíäåâà, Õðèñòî Ìàêñèìîâ, Ìàðèÿ
Êîëåíêîåâà, Äèìèòúð Âúëåâ, è Ðàéíà Ñòåôàíîâà - âñè÷êè îò Ñëèâåí,
Éîðäàíêà Ñòàìåíîâà - îò Òðúí, è Ñòåôàí Êðàòóíêîâ.
Ïðåç 1923 ã. Ðàéíà Ñòåôàíîâà å ãëàâåí ó÷èòåë â ó÷èëèùåòî.
Ïðåç 1927 ã. å íàçíà÷åíà ó÷èòåëêàòà Ìàðèÿ Ò. Åâãåíèåâà, êîÿòî
îùå æèâåå â ïàìåòòà íà íàøè âúçðàñòíè ñúñåëÿíè, ìàêàð ÷å ïðåäè
íÿêîëêî ãîäèíè ïðåêúñíà çåìíèÿò é ïúò. Òÿ ó÷èòåëñòâà íàä 30 ãîäèíè â
ñåëîòî è îñòàâÿ òðàéíè ñïîìåíè çà ñâîÿòà âñåîòäàéíîñò è îáùåñòâåíà
àíãàæèðàíîñò. Íà íåÿ è íà Åëåíà Öâÿòêîâà äúëæèì âñè÷êè èñòîðè÷åñêè
äàííè çà ñåëîòî, ó÷èëèùåòî è ÷èòàëèùåòî, çàùîòî òå èçâúðøâàò
îãðîìíà ïðîó÷âàòåëíà äåéíîñò, ðåçóëòàòèòå îò êîÿòî ñà îòðàçÿâàò â
ó÷èëèùíàòà Ëåòîïèñíà êíèãà.
Ñëåä 1927 ã. íàðàñòâà áðîÿò íà ó÷åíèöèòå. Îñòðî ñå ÷óâñòâà
íóæäàòà îò ïî-ãîëÿìà ó÷èëèùíà ñãðàäà. Ïî èíèöèàòèâà íà ó÷èòåëèòå
Èëèÿ è Åëåíà Öâÿòêîâè, Ìàðèÿ Åâãåíèåâà è äðóãè áóäíè íàøè ñúñåëÿíè
çàïî÷âàò äà ñúáèðàò ñðåäñòâà çà ïîñòðîÿâàíå íà íîâî ó÷èëèùå. Òîâà
å èçîñòàâåíîòî äíåñ ó÷èëèùå â öåíòúðà íà ñåëîòî. Òî å ïîñòðîåíî ñúñ
ñðåäñòâà, îòïóñíàòè îò äúðæàâàòà, íî è ñ äîáðîâîëíè äàðåíèÿ è òðóä
íà ñåëÿíèòå, êîèòî ñ âîëñêè êîëè ïðåíàñÿò ñòðîèòåëíèòå ìàòåðèàëè îò
ñ. Áàíåâî. Â åäèí ãîðåù ëåòåí äåí, ïîðàäè òåæêèÿ òîâàð óìèðàò
áèâîëèòå íà Èâàí Äðàêàëèÿòà. Êîãàòî ñòðîåæúò çàïî÷âà è ñå èçêîïàâàò
îñíîâèòå, èäâà èíæåíåð-ãåîäåçèñò è óñòàíîâÿâà, ÷å ìÿñòîòî íå å
ïîäõîäÿùî çà ìàñèâíà ñãðàäà, çàùîòî òàì èìà ïëèòêà ïîäïî÷âåíà âîäà
è ñúùåñòâóâà îïàñíîñò îò ñðóòâàíå è ïðîïàäàíå. Ñòðîåæúò ñïèðà,
ïîðàäè ëèïñà íà ñðåäñòâà çà çàêóïóâàíå íà äîïúëíèòåëíè óêðåïâàùè
ìàòåðèàëè è ïîâå÷å öèìåíò. Íÿìà îòêúäå äà ñå âçåìàò ïàðè. Òîãàâà
áðàòÿ Êåõàéîâè è Èë÷î Áèíåâ çàëàãàò âîëîâåòå è êîíåòå ñè â áàíêàòà
è òåãëÿò çàåìè è áëàãîäàðåíèå íà òîâà ó÷èëèùåòî å çàâúðøåíî ïðåç 1930
ã. Òî å ãîëÿìî è êðàñèâî. Èìà ÷åòèðè êëàñíè ñòàè, åäíàòà îò êîèòî ñúñ
ñöåíà çà ïðåäñòàâëåíèÿ. Èìà è ó÷èòåëñêà ñòàÿ. Ñëåä îòêðèâàíåòî ìó
ïðåç 1930 ã. âúâåæäàò ïúðâè ïðîãèìíàçèàëåí êëàñ. Ó÷èëèùíèÿò äâîð å
â èìîòà íà áðàòÿ Êåõàéîâè.
Çíàìåòî ñ èçáðîäèðàíèÿ îáðàç íà Õðèñòî Áîòåâ íà ó÷èëèùåòî
ïîäàðÿâà Ãàí÷î Èâàíîâ. Îñâåùàâàò ãî íà 17.06.1940 ã. ñ òúðæåñòâåí
öúðêîâåí ðèòóàë. Äàðèòåëÿò íà çíàìåòî ñòàâà è êðúñòíèê íà ó÷èëèùåòî.
183
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
Òî ïðèåìà èìåòî “Õðèñòî Áîòåâ”. Ïúðâèÿò çíàìåíîñåö å Èâàí Æåëåâ,
îò ôàìèëèÿòà Äåìèðåâè. Òîé å æèâ è â ìîìåíòà íà èçäàâàíå íà òàçè
Èñòîðèÿ, â íàïðåäíàëà âúçðàñò, ñúñ ñâåæà ïàìåò è âèñîêà åðóäèöèÿ, è
æèâåå â Ñëîâàêèÿ. Òàì ñå èçñåëâà ñúñ ñúïðóãàòà ñè Àííà, îò ñåìåéñòâî
Àíäðàøîâè. Òîé çàâúðøâà äâå âèñøè îáðàçîâàíèÿ - â Áúëãàðèÿ è â
×åõèÿ. Äúëãî âðåìå å ïðîôåñîð â Ñåëñêîñòîïàíñêèÿ óíèâåðñèòåò â
Ïðàãà. Â ïîñëåäíèòå ãîäèíè, ïðåäè äà èçëåçå â ïåíñèÿ, å ðåêòîð íà
Óíèâåðñèòåòà. Íîñèòåë å íà íàó÷íè çâàíèÿ è èìà ìíîãî íàó÷íè
ïóáëèêàöèè. Òîé ÷åñòî ãîñòóâà â Äîëíî Åçåðîâî, òúé êàòî ìàéêà ìó
áåøå äîñêîðî æèâà, è ñ ãîëÿìî âúëíåíèå ðàçêàçâàøå çà îíçè
òúðæåñòâåí ìîìåíò, â êîéòî òîé, ñ òðåïåðåùè ðúöå, å äúðæàë çíàìåòî.
 íîâîïîñòðîåíîòî ó÷èëèùå âå÷å ñå âîäÿò íîðìàëíè ó÷åáíè
çàíÿòèÿ. Êîëåêòèâúò ñå ñúñòîè îò äåâåò ó÷èòåëè, âñè÷êè ñúñ ñðåäíî
ïåäàãîãè÷åñêî îáðàçîâàíèå: Àíãåë Àíãåëîâ - îò ñ. Ìàëîìèð, ßìáîëñêî,
Áîðèñ Áàåâ - îò ñ. Êðúí, Êàçàíëúøêî, Áîðèñ Ïîïîâ, Åëåíà Öâÿòêîâà,
Ìàðèíêà Íåíîâà è Æå÷î Äèìèòðîâ - îò Àéòîñ, Èëèÿ Öâÿòêîâ - îò
Êàçàíëúê, è Ìàðèÿ Åâãåíèåâà - îò Áóðãàñ.
 ó÷èëèùåòî ó÷àò 336 ó÷åíèêà, ðàçïðåäåëåíè â 9 ïàðàëåëêè îò ïî
30-40 ó÷åíèöè â êëàñ.  èçáåíèòå ñòàè îòêðèâàò òðàïåçàðèÿ. Â
ñïîìåíèòå ñè ã-æà Åâãåíèåâà ðàçêàçâà: “Ïðåç ïðîëåòòà ñ ïî ãîëåìèòå
ó÷åíèöè ñúáèðàõìå èç íèâèòå äèâè æúëòè ëàëåòà è ïðàâåõìå áóêåò÷åòà
è ó÷åíèöè, ñúïðîâîäåíè îò íàñ, ãè íîñåõà â ãð. Áóðãàñ. Òàì ïîñåùàâàõìå
àäâîêàòñêè êàíòîðè, ëåêàðñêè êàáèíåòè è áàíêè, ïîäíàñÿõìå áóêåòèòå
è ñà ìîëåõìå çà ïàðè÷íà ïîìîù çà òðàïåçàðèÿòà.”
Ïðåç 1939 ã. çà ïúðâè ïúò ñå ïðîâåæäà èçïèò çà çàâúðøåí V²²
ïðîãèìíàçèàëåí êëàñ. Ñåäåì ó÷åíèêà èçäúðæàò èçïèòà ñ “Îòëè÷åí”.
Çà äà áúäàò íàãðàäåíè îòëè÷íèöèòå, êíèãè çàêóïóâà Ãåîðãè Êëè÷àíîâ,
áàùà íà Æèâêà Êëè÷àíîâà-Ñëàâîâà, âïîñëåäñòâèå äúëãîãîäèøíà
íà÷àëíà ó÷èòåëêà â Äîëíî Åçåðîâî.
 ó÷èëèùåòî îðãàíèçèðàò Äðóæåñòâî “Ìëàä ÷åðâåíîêðúñòíèê”, ñ
ðúêîâîäèòåë Åëåíà Öâÿòêîâà. Çà “õèíèíàðêà” å íàçíà÷åíà Ìàðèÿ
Åâãåíèåâà. Òÿ âçåìà êðúâíè ïðîáè è ðàçäàâà õèíèí ïðîòèâ ìàëàðèÿ.
Ìàðèÿ Åâãåíèåâà îðãàíèçèðà è ó÷åíè÷åñêà êîîïåðàöèÿ - “Çàäðóãà”.
Òàçè êîîïåðàöèéêà èìà êíèæàðíè÷êà â ó÷èëèùå, êîÿòî äîñòàâÿ òåòðàäêè,
ãóìè è ìîëèâè íà ïî-íèñêè öåíè. Äúëãè ãîäèíè Ìàðèÿ Åâãåíèåâà ðàçâèâà
àêòèâíà äåéíîñò è âúçïèòàâà ó÷åíèöèòå â ÷åñòíîñò, òúé êàòî
êíèæàðíè÷êàòà å íà ñàìîîáñëóæâàíå - ïàðèòå ñå ïîñòàâÿò â êàñè÷êà
è ó÷åíèöèòå ñàìè ñè âçåìàò ó÷åáíèòå ïðèíàäëåæíîñòè, áåç äà áúäàò
êîíòðîëèðàíè îò ïðîäàâà÷.
Ïðåç 1941-1942 ã. çàòâàðÿò ó÷èëèùåòî ïîðàäè îïàñíàòà áîëåñò
“äåòñêè ïàðàëè÷”. Òîãàâà ñà çàòâîðåíè âñè÷êè ó÷èëèùà â ñòðàíàòà.
Ïðåç 1942-1943 ã. å íàçíà÷åí ïúðâèÿò ìåñòåí ó÷èòåë Æåêî Èâàíîâ
Ïëà÷êîâ, êîéòî ñòàâà è äèðåêòîð, òúé êàòî äèðåêòîðúò Íåíî Áåë÷åâ å
184
Ãëàâà Õ. ÎÁÐÀÇÎÂÀÒÅËÍÈ, ÊÓËÒÓÐÍÈ È ÄÓÕÎÂÍÈ ÈÍÑÒÈÒÓÖÈÈ
êîìàíäèðîâàí â “íîâèòå çåìè” - Ìàêåäîíèÿ. Ïðåç òàçè ãîäèíè
ó÷åíèöèòå ñà 360 íà áðîé – 218 â íà÷àëåí êóðñ è 142 - â ñðåäåí.
Ïðåç 1943 ã. çà ïúðâè ïúò å îðãàíèçèðàíî Ó÷èëèùíî íàñòîÿòåëñòâî,
íàðè÷àíî òîãàâà “Ó÷èòåëî-ðîäèòåëñêî ñäðóæåíèå”, ñ ïðåäñåäàòåë Æåêî
Èâàíîâ.
Îò 1943 ã. äî 1950 ã. ó÷èòåëñêèÿò êîëåêòèâ çàïàçâà áðîÿ ñè - 9-10
ó÷èòåëè, çàùîòî áðîÿò íà ó÷åíèöèòå å ïðèáëèçèòåëíî åäíàêúâ. Íî ñå
çàáåëÿçâà ãîëÿìî òåêó÷åñòâî â êîëåêòèâà. Åäíè ó÷èòåëè ñå èçìåñòâàò,
íàçíà÷àâàò äðóãè.  òîçè ïåðèîä ó÷èòåëñòâàò: Ìèõàèë Ðàäåâ îò ñ.
Ìåäâåí, Êîòåëñêî, Ìèõàèëêà Êîðàëîâà îò ßìáîë, Ìàðèÿ Ïîêðîâñêà,
Öâåòà Äèìèòðîâà, Ñòåôàíà ×åïëèåâà, Ðàäà Òîäîðîâà, Öâåòà Äèìîâà,
Ìàðèÿ Âëàäåâà, Ðàéíà Ðàåâà, Çîðêà Èâàíîâà, Öâåòà Êåõàéîâà, Ïåíà
Äîíñóçîâà è Äîíêà Èâàíîâà.
Ïðåç 1945-1950 ã. äèðåêòîð å Ìàðèÿ Åâãåíèåâà. Ïðåç 1946-1947 ã. -
ñå ñôîðìèðà îðãàíèçàöèÿ “Ñåïòåìâðèé÷å”, ñ äðóæèíåí ðúêîâîäèòåë
Ðàéíà Ðàåâà. Ó÷åáíèòå çàíÿòèÿ ñå âîäÿò è â äâåòå ó÷èëèùíè ñãðàäè,
íî êëàñíèòå ñòàè íå äîñòèãàò è íÿêîè êëàñîâå ó÷àò â êúùàòà íà Èâàí
Äèìèòðîâ - “Åðêåíèÿ äþêÿí”, è â êúùàòà íà Êðúñòþ Àòàíàñîâ.
Ïðåç 1951-53 ã. äèðåêòîð å Éîðäàíêà Êóçåâà. Ïðåç ñúùàòà ãîäèíà
íà ìÿñòîòî íà Äèìèòúð Ïåòêàíîâ íàçíà÷àâàò Ñîôêà Òåìåëêîâà, òúé
êàòî Ïåòêàíîâ âëèçà â êàçàðìàòà. Òÿ å ïúðâàòà ìåñòíà ó÷èòåëêà ñ
ïåäàãîãè÷åñêî ó÷èëèùå. Ñëåä íÿêîëêî ãîäèíè Ñîôêà Òåìåëêîâà ñå
îìúæâà çà Äèìèòúð Äèìèòðîâ - ó÷èëèùåí è ÷èòàëèùåí ìóçèêàëåí äååö.
Ïðåç 1954 ã. çà äðóæèíåí ðúêîâîäèòåë å íàçíà÷åíà Ìàðèÿ Âåëè÷êîâà.
 òîçè ïåðèîä ó÷èòåëñòâàò ïîçíàòèòå íà âñè÷êè íàñ: Ñòàíêà Ïåòðîâà,
Òîäîðêà Äúëáîêîâà, Ñòîÿíêà Áóäàêîâà, Äèìèòúð Ïåòêàíîâ, Èâàí
Íåí÷åâ, Ìàðèÿ Ïåòðîâà, Åëêà Íèêîëîâà, Ñòàíêà è Àòàíàñ Ðàäîéíîâè,
Ñòîÿíêà è Ñòåôàí Ðàäêîâè, Äèìèòúð Ïàöîðîâ - âñå ìëàäè è àìáèöèîçíè
ó÷èòåëè, êîèòî äúëãî âðåìå äàâàò ìíîãî îò ñåáå ñè, ïîäãîòâÿò ìíîãî
âèïóñêè è âñåêè îò òÿõ èìà âúçïèòàíèöè, ñ êîèòî âèíàãè áè ñ ãîðäÿë.
Äèðåêòîðè íà ó÷èëèùåòî ñà Ñòàíêà Ïåòðîâà, Ñòîÿí Öîíåâ,
Òîäîðêà Äúëáîêîâà, Äèìèòúð Ïàöîðîâ. Ïåäàãîãè÷åñêèÿò êîëåêòèâ, ñ
ïîìîùòà íà îáùåñòâåíîñòòà, óñúðäíî ðàáîòè çà èçãðàæäàíå íà
êàáèíåòè è çà ïîäîáðÿâàíå íà öÿëàòà ó÷èëèùíà áàçà. Îôîðìÿ ñå
ôèçêóëòóðíà ïëîùàäêà ñ íåîáõîäèìèòå ñúîðúæåíèÿ, îáçàâåæäà ñå
òåõíè÷åñêà ðàáîòèëíèöà è ãåîãðàôñêà ïëîùàäêà. ÒÊÇÑ äàâà 10 äêà
çåìÿ íà ó÷åíèöèòå. Çàñÿâàò ÿ ñ ôóðàæè è ñ òÿõ èçõðàíâàò æèâîòíèòå
îò çîîêúòà. Ó÷åíèöèòå àêòèâíî ó÷àñòâàò â ñúáèðàíåòî íà âòîðè÷íè
ñóðîâèíè è ñúñ ñúáðàíèòå ïàðè êóïóâàò ñàêñèè çà îçåëåíÿâàíå íà
ó÷èëèùåòî.
Ñôîðìèðàò ñå ðàçëè÷íè êðúæîöè – “Òðàêòîðíî äåëî”, “Òåëåôîííî
äåëî”, “Ñðú÷íè ðúöå” è äð. Ïîëîæåíî å íà÷àëîòî è íà Êóêëåí òåàòúð.
Ïðåç 1959-1960 ã. ó÷èòåëèòå ñà 12. Îñâåí èçáðîåíèòå ïî-ãîðå çà
185
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
äðóæèííà ðúêîâîäèòåëêà å íàçíà÷åíà Èâàíêà Éîðäàíîâà îò ñ.
Áúëãàðîâî è Ñòîéíà Äèìèòðîâà îò ñ. Ñòåôàíêàðàäæîâî. Äèðåêòîð
òîãàâà å Äèìèòúð Ïàöîðîâ. Òîé íåóìîðíî ðàáîòè çà èçäèãàíå íèâîòî
íà ó÷åáíî-âúçïèòàòåëíàòà ðàáîòà è çà ïîäîáðÿâàíå íà ìàòåðèàëíàòà
áàçà â ó÷èëèùå. Òîãàâà ñå îáçàâåæäàò êàáèíåòè ïî õèìèÿ è ôèçèêà ñ
êàáèíåòíè ìàñè, ïî áèîëîãèÿ ñ ìàêåòè, ïî èñòîðèÿ ñ íåîáõîäèìèòå êàðòè,
êàðòèíè è ìàêåòè, ïî ëèòåðàòóðà - ñ íåîáõîäèìèÿ áðîé èçó÷àâàíè ïî
ïðîãðàìà ïðîèçâåäåíèÿ.
Îò ñ. Áðàòîâî, êúäåòî ïîðàäè íàìàëÿâàíå áðîÿ íà ó÷åíèöèòå å
çàòâîðåíà ïðîãèìíàçèÿòà, ñà äîíåñåíè äîïúëíèòåëíè íàãëåäíè ñðåäñòâà.
Çà ó÷åíèöèòå îò ñ. Áðàòîâî å îòâîðåíî îáùåæèòèå ñ âúçïèòàòåë Ñòåôàí
Ðàäêîâ îò ñ. Äþëåâî, à ïî-êúñíî âúçïèòàòåë ñòàâà Èâàí Íîâàêîâ îò ñ.
Êóáàäèí.
Ïðåç ó÷åáíàòà 1959-1960 ã. ó÷èëèùåòî ó÷àñòâà â Òðåòèÿ ðåïóáëèêàíñêè
ïðåãëåä íà ó÷èëèùàòà. Âúâ âðúçêà ñ òîâà å íàïðàâåí íàâåñ çà çàêóïåíèòå
òðàêòîð è êàìèîí, êîèòî ñå èçïîëçâàò çà îáó÷åíèå â êðúæîêà “Òðàêòîðíî
äåëî”; â çîîêúòà ñå îòãëåæäàò ãúëúáè, çàéöè, èìà ï÷åëíè êîøåðè è
ñúðíè÷êà.  ñåâåðîçàïàäíèÿ úãúë íà äâîðà ñå ïðàâè ìíîãî êðàñèâà öâåòíà
ãðàäèíà. Èçãðàæäà ñå áóíêåð çà ñìåò, ðàçøèðÿâà ñå ãåîãðàôñêàòà
ïëîùàäêà, ïðîêàðâà ñå îòâîäíèòåëåí êàíàë îò ïîìïàòà äî äåðåòî, äúëúã
76ì., ïðàâè ñå ïàðíèê, êúäåòî ó÷åíèöèòå íàáëþäàâàò ðàçâèòèåòî íà
ðàçëè÷íèòå âèäîâå ðàñòåíèÿ. Âñè÷êî òîâà å èçãðàäåíî ñ èçâúíáþäæåòíè
ñðåäñòâà: îò áðèãàäè â ïîìîù íà ÒÊÇÑ, îò ñúáèðàíå íà âòîðè÷íè ñóðîâèíè
è îò àêòèâíàòà òðóäîâà äåéíîñò íà ðîäèòåëèòå.
Ó÷èëèùåòî çàåìà åäíî îò ïúðâèòå ìåñòà è å íàãðàäåíî îò
Ìèíèñòåðñòâîòî íà íàðîäíàòà ïðîñâåòà ñ ãðàìîòà. Ñåëîòî ñ ðàäîñò
ïîëó÷àâà òàçè íàãðàäà, çàùîòî âñúùíîñò òÿ å çà ó÷åíèöè, ó÷èòåëè,
ðîäèòåëè - çà öÿëàòà îáùåñòâåíîñò.
Íà 5 þíè 1960 ã. å ðàçêðèò ïîêðèâúò íà ó÷èëèùåòî è ñå ïðàâè
íàäñòðîéêà ñ îùå åäèí åòàæ. Ïðåç åñåíòà ó÷åáíèòå çàíÿòèÿ çàïî÷âàò
îò ïúðâè îêòîìâðè. Òîãàâà ó÷åíèöèòå íàáðîÿâàò 298, 154 îò êîèòî â
íà÷àëåí êóðñ è 144 - â ñðåäåí.
Îòêðèâà ñå ïîëóäíåâíà äåòñêà ãðàäèíà ñ ó÷èòåëêà Ãàíêà Ãåîðãèåâà
Çëàòàíîâà.
Ñëåä íàäñòðîÿâàíåòî â ó÷èëèùåòî èìà:
² åòàæ: òðè êëàñíè ñòàè è ôèçêóëòóðåí ñàëîí;
²² åòàæ: ÷åòèðè êëàñíè ñòàè, ó÷èòåëñêà ñòàÿ è äèðåêöèÿ.
Îò 1960 äî 1975 ã. ó÷åáíèòå çàíÿòèÿ ñå âîäÿò â ðàçøèðåíàòà ñãðàäà.
Äèðåêòîð å Èâàí Íåí÷åâ, à çàìåñòíèê-äèðåêòîðè – Òîäîðêà
Äúëáîêîâà, Ñòîÿíêà Ðàäêîâà, Àíà Íåäåë÷åâà, Áîðèñ Äåìèðåâ,
Ìàðãàðèòà Õðèñòîâà, Êðúñòþ Êðúñòåâ. Òîâà å ïåðèîä, èçïúëíåí ñ
àêòèâíà ñïîðòíà äåéíîñò è èíòåðåñíè èçâúíêëàñíè ìåðîïðèÿòèÿ.
Ñëåä 1970 ã. áðîÿò íà ó÷åíèöèòå íàðàñòâà, ïîðàäè íàðàñòâàíå íà
186
Ãëàâà Õ. ÎÁÐÀÇÎÂÀÒÅËÍÈ, ÊÓËÒÓÐÍÈ È ÄÓÕÎÂÍÈ ÈÍÑÒÈÒÓÖÈÈ
êâàðòàëà íà ÍÕÊ. Êëàñíèòå ñòàè íå äîñòèãàò, ó÷è ñå âúâ âðåìåííè
êëàñíè ñòàè. Çà öåëòà çà èçãðàäåíè áàðàêè êðàé áëîêîâåòå íà ÍÕÊ.
Äèðåêòîðúò Èâàí Íåí÷åâ óñïÿâà äà óáåäè ÎÍÑ “Ïðîñâåòà”, ÷å
ó÷èëèùåòî â Äîëíî Åçåðîâî òðÿáâà äà áúäå ïðèîðèòåòíî, è óñïÿâà äà
èçäåéñòâà ñðåäñòâà çà íåãîâîòî ïîñòðîÿâàíå.
Ïúðâàòà êîïêà å íàïðàâåíà ïðåç 1972 ã.
10 îêòîìâðè 1975 ã.! Òàçè äàòà å îñîáåíî òúðæåñòâåíà. Òÿ îòâàðÿ
íîâà ñòðàíèöà â ëåòîïèñà íà ïðîñâåòíàòà äåéíîñò â Äîëíî Åçåðîâî.
Ó÷èëèùåòî èçâèñÿâà ìîùíà ñíàãà â öåíòúðà íà ñåëîòî. Äâîðúò íà
Íîâîòî ó÷èëèùå ñå íàìèðà â èìîòèòå íà Ìèíêî Ã. Äúëáîøêè è Õðèñòî
Ã. Äàëóêîâ. Òîïëèÿò îêòîìâðèéñêè äåí å òúðæåñòâåí, íî è òúæåí çà
âñè÷êè, êîèòî ñà ñâúðçàíè ñúñ Ñòàðîòî ó÷èëèùå.  íåãî ùå îñòàíàò
ñàìî ñïîìåíèòå.
 8,30 ÷. â Ñòàðîòî ó÷èëèùå ñà ñòðîåíè ó÷åíèöè è ó÷èòåëè. Ñ ãîëÿìî
âúëíåíèå âñè÷êè ñëóøàò ïðîùàëíàòà ðå÷ íà äèðåêòîðà Èâàí Íåí÷åâ.
Ñëåä òîâà ïîä ñúïðîâîä íà ôàíôàðíàòà ìóçèêà, ðúêîâîäåí îò Äèìèòúð
Äèìèòðîâ, âñè÷êè ñå îòïðàâÿò â Íîâîòî ó÷èëèùå. Ëåíòàòà å ïðåðÿçàíà
îò Òîäîð Âúòåâ - ñåêðåòàð íà ÐÊ íà ÁÊÏ. Íà òúðæåñòâîòî ïðèñúñòâàò
ìíîãî ãîñòè - îáùåñòâåíèöè è ðîäèòåëè.
Ñúçäàäåíè ñà óñëîâèÿ çà ñïîêîéíà è òâîð÷åñêà ó÷åáíà è èçâúíêëàñíà
äåéíîñò. Âúâåäåíî å åäíîñìåííî îáó÷åíèå. Ïîä ðúêîâîäñòâîòî íà
Ïåí÷î Æåëÿçêîâ ñà çàâîþâàíè ìíîãî íàãðàäè â ñïîðòíàòà äåéíîñò.
Ãîäèíè íàðåä îòáîðèòå ïî ëåêà àòëåòèêà, õàíäáàë, ôóòáîë è áîðáà
ïå÷åëÿò ïúðâèòå ìåñòà â îêðúæíèòå îëèìïèàäè. Íà îëèìïèàäèòå ïî
õèìèÿ ó÷åíèöèòå, ïîäãîòâÿíè îò ïðåïîäàâàòåëêàòà Íèêîëèíà
Æåëÿçêîâà, ÷åñòî ïå÷åëÿò ïðèçîâè ìåñòà. Ó÷åíè÷êàòà Ðóìÿíà Êàë÷åâà,
ñ ïðåïîäàâàòåë Äèìèòúð Ïàöîðîâ, ñå êëàñèðà íà ²²-ðî ìÿñòî â
ðåïóáëèêàíñêîòî ñúñòåçàíèå ïî áèîëîãèÿ. Ó÷åíè÷êàòà Ãåðãàíà
Ñòîÿíîâà, ñ ïðåïîäàâàòåë Ðóñêà Æå÷åâà, ñå êëàñèðà íà ²-âî ìÿñòî â
Îêðúæíàòà îëèìïèàäà ïî ðóñêè åçèê. Â êðúæîêà ïî èñòîðèÿ ñ
ðúêîâîäèòåë Ñòàíêà Ðàäîéíîâà ñà ñúáðàíè ìíîãî êðàåâåäñêè
ìàòåðèàëè, íÿêîè îò êîèòî ïîñëóæèõà ïðè íàïèñâàíåòî íà òàçè Èñòîðèÿ.
Ó÷åíèöèòå îò ó÷èëèùå “Õðèñòî Áîòåâ” â Äîëíî Åçåðîâî ñå ïðåäñòàâÿò
âèíàãè îòëè÷íî íà ïðåãëåäèòå íà ÒÍÒÌ. Ñ âñåîòäàéíèÿ òðóä íà
ïðåïîäàâàòåëèòå ñà èçãðàäåíè êàáèíåòè ïî ãåîãðàôèÿ - ñ ïðåïîäàâàòåë
Ìàðèíà Íåí÷åâà, áèîëîãèÿ - Öàíêà Äåìèðåâà, õèìèÿ - Íèêîëèíêà
Æåëÿçêîâà, èñòîðèÿ - Ñòàíêà Ðàäîéíîâà, áúëãàðñêè åçèê – Íèêîëèíà
Ñàðàíäåâà, Åëåíà Áîåâà è Ìàðèÿ Ïðîäàíîâà, ïååíå - Äèìèòúð
Äèìèòðîâ, ïî ðèñóâàíå - Ãåîðãè Áàêúðäæèåâ. Ã. Áàêúðäæèåâ ðúêîâîäè
äúëãè ãîäèíè åäíà îò èçâåñòíèòå â îêðúãà øêîëè ïî èçîáðàçèòåëíî
èçêóñòâî è êåðàìèêà.
Ó÷èëèùåòî ðàçïîëàãà ñ ïðîñòîðåí ôèçêóëòóðåí ñàëîí, ôèçêóëòóðíà
ïëîùàäêà è ïëîùàäêà çà èçó÷àâàíå íà ïðàâèëàòà çà äâèæåíèå, êîÿòî
187
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
çà ñúæàëåíèå â ïîñëåäíèòå ãîäèíè å óíèùîæåíà.  ó÷èëèùåòî èìà
äîáðå ðàáîòåùà áèáëèîòåêà ñ áèáëèîòåêàð Ñâåòëàíà Ñòàìîâà.
Ôóíêöèîíèðà è äîáðå óðåäåíà ñòîëîâà.
Ïðåç ó÷åáíàòà 1975 ã. ó÷åíèöèòå ñà âå÷å 770-420 â íà÷àëåí êóðñ è
350 - â ñðåäåí êóðñ. Ó÷èòåëñêèÿò êîëåêòèâ íàáðîÿâà îêîëî 50 ó÷èòåëÿ
ñ òðèìà àäìèíèñòðàòèâíè ðúêîâîäèòåëè - Èâàí Íåí÷åâ - äèðåêòîð, è
çàì.äèðåêòîðè Êðúñòþ Êðúñòåâ è Áîðèñ Äåìèðåâ. Ñ äåöàòà ðàáîòÿò è
äâå äðóæèííè ðúêîâîäèòåëêè - Ìàðèíà Òîôòèñîâà è Éîðäàíêà Ïîïîâà.
Îòêðèòè ñà è äâå ãðóïè ïîëóäíåâíà äåòñêà ãðàäèíà (ÏÄÃ), ñ
ïðåïîäàâàòåëêè Ñòîÿíêà Ãóäæåâà, Ôîòè Ãåîðãèåâà, Íàíêà Êîçàðåâà è
Öâåòà Òîäîðîâà.
 íà÷àëíèÿ êóðñ ðàáîòÿò òðèíàäåñåò ó÷èòåëè: Æèâêà Ñëàâîâà,
Äîáðèíêà Éîñèôîâà, Êîñòà Ãðàìàòèêîâ, Ìàðèÿ ßíêîâà, Èâàíêà
Äðàêàëèåâà, Ìàðèíà Áóðèåâà, Çþìáþëêà ßíêîâà, Ñîôêà Äèìèòðîâà,
Âåíåòà Ñîòèðîâà, Ìàðèÿ Íîâàêîâà, Åëåíà Áîåâà, Àíãåëèíà Êàñàáîâà
è Íèêîëà Ñòîÿíîâ.
 ñðåäíèÿ êóðñ ðàáîòÿò ïåòíàäåñåò ó÷èòåëè: Ìàðèíà Íåí÷åâà,
Ñóëòàíêà Ìèäåëèåâà, Êàëèíêà Ãåîðãîâà, Êåðàíêà Åí÷åâà, Áîðèíà
Êàë÷åâà, Ñòàíêà Ðàäîéíîâà, Ðóñêà Æå÷åâà, Àíàñòàñèÿ Àòàíàñîâà,
Âåíåòà Àòàíàñîâà, Öàíêà Äåìèðåâà, Ïåíêà Íåäÿëêîâà, Íèêîëèíêà
Æåëÿçêîâà, Òîäîðêà Ëàçàðîâà, Êóçáîðã Àíòîíîâ, Ïåí÷î Æåëÿçêîâ.
Ñëåäîáåäíèòå çàíÿòèÿ ñå âîäÿò îò äâàíàäåñåò âúçïèòàòåëè: Åëåíà
Äèëêîâà, Íåäÿëêà Ìèõîâà, Íàíêà Ìèí÷åâà, Âåëè÷êà Äèìîâà, Äèìèòúð
Ïåòêàíîâ, Åëêà Ñòîÿíîâà, Òðåíäàôèëà Àíãåëîâà, Íåäÿëêà Òîäîðîâà,
Èâàí Ðóï÷åâ, Íèêîëèíà Ñàðàíäåâà, Òîäîðêà Äúëáîêîâà è Ñòàíêà
Ïåòðîâà.
Ïðåç 1977-1978 ã. ó÷èëèùåòî ñòàâà ïîëóèíòåðíàò. Âúâåäåíà å
öåëîäíåâíà îðãàíèçàöèÿ íà îáó÷åíèå, êîÿòî ñúçäàâà ìíîãî òðóäíîñòè
è îòãîâîðíîñòè ïðåä öåëèÿ êîëåêòèâ.
Ïðåç 1982 ã. çà äèðåêòîð å íàçíà÷åíà Ìàðãàðèòà Õðèñòîâà, à ïðåç
1990 ã. - Êàëèíêà Èâàíîâà. Ïðåç 1992 ã. å îòêðèòà îòíîâî ÏÄÃ ñ ã-æà
Òîäîðîâà, à ïðåç 1995 ã. - âòîðà ãðóïà ÏÄÃ ñ ã-æà Êîñòàäèíîâà.
Ïðåç 1993 ã. ÷åòâúðòè êëàñ îòíîâî ñå âðúùà êúì íà÷àëåí êóðñ.
Ïðåç 1997 ã. ñå íàâúðøâàò 100 ãîäèíè îò ñúçäàâàíåòî íà ÎÓ ”Õðèñòî
Áîòåâ” â ñ. Äîëíî Åçåðîâî. Ó÷èëèùåòî ïîñðåùíà þáèëåÿ ñúñ ñëåäíèÿ
ó÷èòåëñêè êîëåêòèâ: Ê. Èâàíîâà, Ö. Äåìèðåâà, Â. Äåëèí, Ò. Ñèìåîíîâà, Å.
Òàíåâà, ß. Ãåîðãèåâà, Í. Ïåòêàíîâà, Ñò. Äèìîâà, Ä. Áàëåâà, Ì. Áîäóðîâà, Â.
Ìàë÷åâà, Ç. ßíêîâà, É. Ïîïîâà, Í. Èâàíîâà, Ä. Áîæèëîâà, Ï. Íàéäåíîâà, Ò.
Áîá÷åâà, Ì. Ïðîäàíîâà, Í. Æåëÿçêîâà, Æ. Äåðìåíäæèåâà, Ã. Ãðóäåâà, Ä. Ïóëåâà,
Å. Áîåâà, Ì. Îðîçîâà, Ò. Êàôàëèåâà, Í. Çëàòåâà, Á. Äåìèðåâ, Ò. Áîæèëîâ, Ï.
Æåëÿçêîâ, Í. Äæèáèðîâ, Å. Çëàòàðîâà, Â. Ñòàí÷åâà, Ì. Ìîéñååâà, Í. Êîëåâà,
Á. Ãëàâîâà, Ñ. Íàíåâà, Ã. Ðóñåâ, Ö. Èíäæîâà, Á. Ëóêîâà è Ì. Çàôèðîâà.
 ó÷èëèùåòî ó÷àò 510 ó÷åíèêà îò ² äî V²²² êëàñ è ðàáîòÿò 42 ó÷èòåëè.
188
Ãëàâà Õ. ÎÁÐÀÇÎÂÀÒÅËÍÈ, ÊÓËÒÓÐÍÈ È ÄÓÕÎÂÍÈ ÈÍÑÒÈÒÓÖÈÈ
Þáèëåÿò ñå îòïðàçíóâà, íî ó÷èëèùåòî íå ïîëó÷àâà íèêàêâà íîâà
ïðèäîáèâêà. Íàïðîòèâ, òî ñòàâà ïî-íåóãëåäíî è íåïîäðåäåíî. Â òàêúâ
âèä òî ïîñðåùà è íîâèÿ âåê.
Âúçïèòàíèöè íà ÎÓ “Õðèñòî Áîòåâ” â Äîëíî Åçåðîâî,
äîñòèãíàëè íàó÷íè è ïðîôåñèîíàëíè óñïåõè â ðàçëè÷íè
îáëàñòè:
1. Ñòåôàí Í. Àíäîíîâ – ïðúâ çàâúðøèë Òåõíè÷åñêîòî ó÷èëèùå â
ãð. Ãàáðîâî;
2. Æåêî Ò. Ïëà÷êîâ – ïðîãèìíàçèàëåí ó÷èòåë;
3. Ñîôêà Ò. Äèìèòðîâà – ïúðâà íà÷àëíà ó÷èòåëêà;
4. Òîäîð Ä. Åâãåíèåâ – õóäîæíèê;
5. Âúë÷î Êàìàðàøåâ – àðòèñò â Ñàòèðè÷íèÿ òåàòúð â ãð. Ñîôèÿ;
6. Äèìèòúð É. Àíäîíîâ – ñúäèÿ â Ñèëèñòðà;
7. Êåðàíêà Åâ. Ãåîðãèåâà – äèðåêòîð íà Çàâîäà çà êîæàðñêè èçäåëèÿ
â ãð. Äîáðè÷;
8. Êðúñòèíêà Êúí÷åâà – íà÷àëíèê íà ÐÓ “Ñîöèàëíî îñèãóðÿâàíå” â
ãð. Áóðãàñ;
9. Ñëàâêà Ã. Ìå÷åâà – ãëàâåí ñ÷åòîâîäèòåë íà÷àëíèê íà ÐÓ
“Ñîöèàëíî îñèãóðÿâàíå” â ãð. Áóðãàñ;
10. Éîðäàí Èâ. Çëàòàíîâ – ïðúâ èíæåíåð, çàâúðøèë âèñøå
îáðàçîâàíèå â ÷óæáèíà – â Ïîëøà;
11. Ðóìÿíà Ê. Äîáðåâà – ñîöèîëîã;
12. Êîíñòàíòèí Èâ. Íàéäåíîâ – õóäîæíèê-ïðèëîæíèê;
13. Ìèëåíà Ä. Âúëêîâà – ãëàâåí ñ÷åòîâîäèòåë íà “Áúëãàðñêè ïîùè”
ÅÀÄ, ÒÏ-Áóðãàñ;
14. Êèðèë Ñò. Ñòîÿíîâ – áèçíåñìåí;
15. Àëåêñàíäúð Ã. Áîåâ – äèðåêòîð íà Ãîðñêî ñòîïàíñòâî – ãð.
Àéòîñ;
16. Ãåðãàíà Õð. Ñòîÿíîâà – àêòðèñà â Òåàòúð “Ñúëçà è ñìÿõ” â ãð. Ñîôèÿ.
2. ÎÁÅÄÈÍÅÍÎ ÄÅÒÑÊÎ ÇÀÂÅÄÅÍÈÅ “ÊÎËÅÄÀÐ×Å”
(Ñúáðàõà Éîâêà Çëàòàíîâà è Õðèñòèíà Í. Äèìèòðîâà)
Íà 19.11.1962 ã. íà óë. ”×åðâåíî çíàìå”, â êúùàòà íà ßíî Äàíöèíã,
êîéòî ñå èçñåëâà â Ñëîâàêèÿ, ñå îòêðèâà öåëîäíåâíà äåòñêà ãðàäèíà
ñúñ ñëåäíèÿ ïåðñîíàë: Õðèñòèíà Äèìèòðîâà - äèðåêòîð, Éîâêà Çëàòàíîâà
- äåòñêà ó÷èòåëêà, Äèìêà Êîñòîâà - ãîòâà÷, Õðóñàíà Ãåîðãèåâà- äîìàêèí,
è Êàëèíêà ßíåâà - ëåëêà. Ãðóïàòà ñå ñúñòîè îò 30 äåöà.
Íà 1.09.1970 ã. å îòêðèòà íîâàòà ñãðàäà íà äåòñêàòà ãðàäèíà íà óë.
189
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
”Ìèõàèë Ãåðäæèêîâ” (íà ×åðêîâíîòî ìÿñòî). Ïîñòúïâàò 120 äåöà,
ðàçïðåäåëåíè â 4 ãðóïè. Çà äèðåêòîð å íàçíà÷åíà Ñúáêà Ñòîÿíîâà.
Íà 8.11.1980 ã. â ñòàðîòî ó÷èëèùå å îòêðèò ôèëèàë íà öåëîäíåâíàòà
äåòñêà ãðàäèíà ñ 4 ãðóïè.
Ïðåç 1981 ã. çà äèðåêòîð å íàçíà÷åíà Ìàðèÿ Ãåîðãèåâà.
Íà 1.07.1992 ã. ÖÄà ¹1 è ÖÄù2 ñå îáåäèíÿâàò è ñå ñúçäàâà
ÎÄÇ “Êîëåäàð÷å” - 6 ãðóïè â ãðàäèíàòà è 1 ãðóïà â äåòñêèòå ÿñëè - ñ
äèðåêòîð Ñòîéêà Ìèòåâà.
Ó÷èòåëêè, êîèòî ñà ðàáîòèëè â Öåëîäíåâíàòà äåòñêà ãðàäèíà, ñà:
Õ. Äèìèòðîâà, Ã. Çëàòàíîâà, Ì. Ëóêàåâà, Ñ. Ñòîÿíîâà, Â. Âàñèëåâà, Ä.
Òàíåâà, Ö. Òîäîðîâà, Í. Êîçàðåâà, Ô. Ãåîðãèåâà, Ñ. Ìàðèíîâà, Ä.
Ïàíàéîòîâà, Õ. Äèìèòðîâà (Íèêîëîâà), É. Çëàòàíîâà, Ï. ×åíãåëèåâà,
À. ßíêîâà, Ê. Äàñêàëîâà, Ö. Íåäÿëêîâà, Ä. Ïðîéêîâà, Í. Êàë÷åâà, Ñ.
Áàõ÷åâàíîâà, Ì. Âúëêàíîâà, É. Ãåîðãèåâà, Ê. Ãèëüîâà, Ï. Ñòîåâà, Ò.
Çóìïàëîâà, Ù. Êèñüîâà, Ï. Éîâ÷åâà, Å. Òîíåâà, Ì. Õàðàëàìáîâà, Ò.
Ñëàâîâà, Ì. Ìàí÷îðîâà, Ð. Òàíåâà, Ì. Äîíåâà, Ð. Ñòîÿíîâà, Ð.
Ñòàìàòîâà, Á. Ãîãîâà, Ä. Èâàíîâà, Ì. Ãåîðãèåâà, Ã.Âúë÷åâà, Ã.
Êþìþðäæèåâà, Ê. Ìèí÷åâà, Ñ. Ìèòåâà, Á. Àòàíàñîâà, Ñ. Ãóäæåâà è
Ñ.Áîãäàíîâà.
Òàêà îáåäèíåíî äåòñêî çàâåäåíèå “Êîëåäàð÷å” ïîñðåùà 2000 ã.
3. ×ÈÒÀËÈÙÅ “ÏÐÎÑÂÅÒÀ”
(Íàïèñà Åëåíà Áîåâà)
Ñëåä Îñâîáîæäåíèåòî âúâ Âàÿêüîé ñòàâàò ãîëåìè ïðîìåíè. Èäâàò
è÷åðåíè, ñëîâàöè, áåæàíöè îò Òðàêèÿ. Ìíîãî îò òÿõ ñà ãðàìîòíè è
îáðàçîâàíè. Òå èñêàò äà ó÷àò äåöàòà ñè è çàòîâà ïîñòðîÿâàò ó÷èëèùå.
 ñåëîòî èìà âå÷å ìëàäè õîðà, êîèòî ñå îòëè÷àâàò îò äðóãèòå ïî óì,
îáðàçîâàíèå è ñïîñîáíîñòè. Ñðåä òÿõ âñå ïî-ãîëÿìà ñòàâà ãðóïàòà íà
ó÷èòåëèòå. Ïîëóãðàìîòíèòå ó÷èòåëè ñà çàìåíåíè ñ îáðàçîâàíè ïåäàãîçè
ñúñ ñðåäíî ðåàëíî èëè ïåäàãîãè÷åñêî îáðàçîâàíèå. Òå çàïî÷âàò äà ó÷àñòâàò
àêòèâíî â ñòîïàíñêèÿ, ïîëèòè÷åñêèÿ è êóëòóðíèÿ æèâîò íà ñåëîòî.
Ïî òÿõíà èíèöèàòèâà íà 24.01.1927 ã. å îñíîâàíî îãíèùåòî íà
äóõîâíàòà êóëòóðà íà äîëíîåçåðîâöè - ÷èòàëèùå “Ïðîñâåòà”. Ìàëêîòî
ñåëöå Âàÿêüîé èìà âå÷å ñâîé äóõîâåí öåíòúð. Ñúçäàâà ñå ïî èíèöèàòèâà
íà ó÷èòåëèòå Ìàðèÿ Åâãåíèåâà, Ñòåôàí Êðàòóíêîâ, Åëåíà è Èëèÿ
Öâÿòêîâè.  åäíà îò ñòàèòå íà Ñòàðîòî ó÷èëèùå ñå îòêðèâà áèáëèîòåêà
ñ ïðúâ áèáëèîòåêàð Èâàí÷î Éîðäàíîâ Çëàòàíîâ. Ðàçðåøåíèåòî
÷èòàëèùåòî äà íîñè òîâà èìå å ïîëó÷åíî ñëåä ãîëÿìî íàñòîÿâàíå ïðåä
ïîëèöåéñêèòå âëàñòè.
Ðåøåíèåòî å âçåòî. Íà êàíäèëî, ñâåù èëè ëàìïà ÷èòàëèùåòî ñâåòè
è ïðîñâåùàâà. Òóê áúðçî ñå ñúáèðàò íàé-áóäíèòå è íàé-æàäíèòå çà
190
Ãëàâà Õ. ÎÁÐÀÇÎÂÀÒÅËÍÈ, ÊÓËÒÓÐÍÈ È ÄÓÕÎÂÍÈ ÈÍÑÒÈÒÓÖÈÈ
çíàíèÿ è êóëòóðåí æèâîò: Êîñòàäèí Øàðêàìîâ, Òîäîð è Èâàí Êåõàéîâè,
Äèìèòúð Êàëóäîâ, Õðèñòî Äàëóêîâ, Áîé÷î Æå÷åâ, Äîíþ Íåí÷åâ, Èâàí
Éîðäàíîâ, Êèíà Äîáðåâà, Ìàíî Äðàêàëèåâ, Íèêîëà Ãëàâîâ, Ãåîðãè
Ìå÷åâ, Åëåíà Ïîëîíîâà, Íåäåëÿ Ïåòêàíîâà è ìíîãî äðóãè. Íà
ó÷ðåäèòåëíàòà ñáèðêà ñà ïðèñúñòâàëè: Ìàðèÿ Åâãåíèåâà,
Ñòåôàí Êðàòóíêîâ, Ëåîí Êàìåíñêè, Èâàí Éîðäàíîâ, Äîíþ
Íåí÷åâ, Êîñòàäèí Øàðêàìîâ, Õðèñòî Äàëóêîâ, Èâàí
Êèðàäæèéñêè, Èëèÿ Öâÿòêîâ è Åëåíà Öâÿòêîâà.
×èòàëèùíèòå äåéöè èçïîëçâàò âñè÷êè âúçìîæíîñòè, êîèòî
ó÷èëèùíàòà ñòàÿ ïðåäëàãà, çà íàïðàâà íà ÷èòàëèùåí ñàëîí. Èçãðàæäà
ñå è ñöåíà.
“Íå ìèíàâàøå âå÷åð - ðàçêàçâàõà ïúðâèòå ÷èòàëèùíè äåéöè -
áåç äà ñå ñúáåðåì. Äåêîðè ëè ùå ñêîâåì, ñòîëîâå èëè ìàñè ùå ïîïðàâèì,
âåñòíèê ëè ùå ïðî÷åòåì - èçîáùî ìèñëèõìå êàêâî äà íàïðàâèì çà
óòðå, òàêà ÷å õîðàòà äà îñòàíàò äîâîëíè”. Âå÷åð ÷èòàëèùåòî ñâåòè äî
êúñíî. ×åòàò ñå ñêàçêè îò ëåêàð èëè àãðîíîì, èçíàñÿò ñå áåñåäè îò
ó÷èòåëè, ñëåäÿò ñå ïîëèòè÷åñêèòå ñúáèòèÿ è ñå ðàçèñêâà ïðî÷åòåíîòî
îò âåñòíèöèòå. ×èòàëèùåòî ìíîãî ÷åñòî å ïîñåùàâàíî îò
îáùåñòâåíèöèòå íà ñåëîòî - Ãåîðãè Êëè÷àíîâ, Äèìèòúð è Ãåîðãè
Åâãåíèåâè, Éîâ÷î Àíäîíîâ, Åí÷î Èâàíîâ, Ãåîðãè Òîäîðîâ, Íèêîëà
Ìèòîâñêè, Õðèñòî è Àíäîí Êàôåäæèéñêè, Êúíüî Ñëàâîâ è äð. Íà òåçè
ñáèðêè ñå âîäÿò ðàçãîâîðè âúâ âðúçêà ñ ïðåäñòîÿùèòå èçáîðè, ïîäãîòâÿ
ñå ó÷àñòèåòî íà íàñåëåíèåòî â íàé-ðàçëè÷íè àêöèè è ìåðîïðèÿòèÿ.
Ñúçäàâà ñå ïúðâàòà òåàòðàëíà òðóïà, ïîä ðúêîâîäñòâîòî íà
ó÷èòåëèòå. Åäíè îò ïúðâèòå àðòèñòè-ñàìîäåéöè ñà: Êèíà Äîáðåâà,
Õðèñòî Äàëóêîâ, Äèìèòúð Êàëóäîâ, Áîé÷î Æå÷åâ, Ìàðèÿ Åâãåíèåâà,
Åëåíà Öâÿòêîâà, Åëåíà Ïîëîíîâà, Íåäåëÿ Ïåòêàíîâà è äð. Ñ óïîðèò
òðóä ñå ïîäãîòâÿ è ïðåäñòàâÿ ïðåä íàñåëåíèåòî ïúðâàòà ïèåñà -
“Ìàéñòîðè” îò Ðà÷î Ñòîÿíîâ, ñ êîÿòî ñëåä òîâà ñå ïîñåùàâàò ñåëàòà
Êàìåíî è Ðóñîêàñòðî. Òàçè ïîñòàíîâêà îñòàâÿ òðàéíè ñïîìåíè íå ñàìî
ó ñàìîäåéöèòå, íî è ó çðèòåëèòå. Äúëãî ñå ãîâîðè çà õóáàâàòà èì èãðà.
Òîãàâà íå ñå îòïóñêàò ïàðè÷íè ñðåäñòâà çà ÷èòàëèùåòî. Çà òàçè
öåë âñåêè ÷ëåí íà ÷èòàëèùåòî ïëàùà ÷ëåíñêè âíîñ è ñ òàêàñúáðàíèòå
ñðåäñòâà ñå çàêóïóâàò êíèãè, âåñòíèöè, ñïèñàíèÿ, äåêîðè, ãàç çà
îñâåòëåíèå, ëàìïè è âñè÷êî äðóãî íåîáõîäèìî. Êìåòñòâîòî äàðÿâà íà
÷èòàëèùå 50 äêà çåìÿ, êîÿòî ñå îáðàáîòâà íà îáùåñòâåíè íà÷àëà, êàòî
ïðèõîäèòå îòèâàò çà ÷èòàëèùíàòà äåéíîñò. Áèáëèîòå÷íèÿò ôîíä
ïîñòåïåííî ñå óâåëè÷àâà. Ïî-èçâåñòíè áèáëèîòåêàðè â ñåëîòî ñà: Ïåòúð
Éîðäàíîâ Äàëóêîâ, Êèòêà Øàëàìàíîâà, Ñòîÿíêà Áîé÷åâà, Íàäåæäà
Êîñòàäèíîâà, Æåëÿçêà ............, Ìàðóøêà Äèìîâà, Áîéêà Ìèð÷åâà, Êàëèíêà
Ãðàìàòèêîâà, Õðèñòèíà Äèìèòðîâà Íèêîëîâà, Äîíêà Ãåîðãèåâà Áîëãóðîâà.
Ïðåç 1936 ã. ÷èòàëèùåòî ñå ïðåìåñòâà â êúùàòà íà Èâàí Ìèõîâ
Äèìèòðîâ - “Åðêåíèÿ äþêÿí”. Òóê òî ñå óñòðîéâà ïî-ñàìîñòîÿòåëíî.
191
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
Óïðàâèòåëíèÿò ñúâåò íå èçïóñêà èíèöèàòèâàòà ïî ïðîâåæäàíå íà
ðèòóàëèòå: Êîëåäóâàíå, Êóêåðóâàíå è Ëàçàðóâàíå. ×ðåç òÿõ ñå äîñòàâÿ
ìíîãî ðàäîñò íà íàñåëåíèåòî. Íî íàé-æåëàíè îáà÷å ñà âå÷åðèíêèòå.
Ïîäãîòâÿò ñå è ñå èçíàñÿò ñ óñïåõ ïèåñèòå: “Âàìïèð”, “Êàðà Àòàíàñ”,
“Èíäæå âîéâîäà”, “Áðàòñêà äÿëáà”, “Ñâåêúðâà”, “Ñíàõà”, “Àïðèëñêîòî
âúñòàíèå”, “Ìíîãîñòðàäàëíà Ãåíîâåâà”, “Õàäæè Äèìèòúð”, “Ïðåñïàíñêèòå
êàìáàíè”, “Ðàçáèò æèâîò”, “Áîðÿíà”, “Ñåëñêà ÷åñò” è äð. Ïîñåùåíèåòî
íà âå÷åðèíêàòà å ãîëÿìî ðàçâëå÷åíèå è èñòèíñêè ïðàçíèê çà õîðàòà â
ñåëîòî. Ñ ïîñòàíîâêèòå ñå ïîñåùàâàò è ñåëàòà Êàìåíî, Ðàâíåö è
Òðîÿíîâî, Òðúñòèêîâî, Ðóñîêàñòðî. Äåêîðèòå è àðòèñòèòå ñå âîçÿò ñ
êàðóöè. Íåïðåêúñíàòî íàðàñòâà áðîÿò íà àêòèâíèòå ÷èòàëèùíè äåÿòåëè.
Âêëþ÷âàò ñå Ðàäè Ñòîÿíîâ, Æåëüî Åí÷åâ, Åâãåíè Ãåîðãèåâ, Íèêîëà
Àëòúíîâ, Êàëèíêà Äàëóêîâ, Èâàí Æåëåâ Àíäîíîâ, Çëàòêà Èë÷åâà,
Èâàíêà Çåõèðåâà, Äèìî è Ïåòüî Äàëóêîâè ñ äð.
Ïðåç 1939 ã. å çàêóïåíî ïúðâîòî ðàäèî â ñåëîòî. Òî å ñîáñòâåíîñò
íà ÷èòàëèùå “Ïðîñâåòà”. Ìíîãî òðåïåòíè ìèãîâå èçïèòâàò
÷èòàëèùíèòå äåÿòåëè, íàñÿäàëè îêîëî ðàäèîòî, òúé êàòî âå÷å çàïî÷âà
Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà è òîâà å èçòî÷íèê, îò êîéòî áóäíèòå è
ïðîãðåñèâíè õîðà ìîãàò äà ñå èíôîðìèðàò çà ñúáèòèÿòà.
Ïðåç 1941-1944 ã. â äåéíîñòòà íà ÷èòàëèùåòî àêòèâíî ñå âêëþ÷âàò
Àíãåë Ñèðàêîâ, Ìèõî Äîé÷åâ, Äðàãèÿ Òîäîðîâ, Åí÷î Õðèñòîâ è äð.
Ïðåäñåäàòåë íà ÓÑ ïðåç òîçè ïåðèîä å Äîíüî Íåí÷åâ. Ïîä íåãîâî
ðúêîâîäñòâî ñå èãðàÿò ìíîãî ïèåñè è ñðåäñòâàòà îò ïðåäñòàâëåíèÿòà ñå
èçïîëçâàò çà êîëåòè, êîèòî ñå èçïðàùàò íà ôðîíòà. Àêòèâèñòúò íà
÷èòàëèùåòî Äèìèòúð Òîäîðîâ Êîëåâ ñïîäåëÿ, ÷å å èãðàë â 14 ïèåñè, Åëåíà
Ïîëîíîâà - â 19, à Åâãåíè Ãåîðãèåâ èãðàå â ïîâå÷å îò 25 ïèåñè. Ìíîãî
àêòèâíî ó÷àñòâàò è Íèêîëà Àëòúíîâ, Àòàíàñ Äèìîâ, Êîëüî Òðúíêîëèéñêè.
Ñëåä 9.09.1944 ã. ÷èòàëèùåòî ñå ïðåìåñòâà â ñãðàäèòå íà Ãåîðãè
Àòàíàñîâ Ìå÷åâ (êúäåòî ïîíàñòîÿùåì ñå íàìèðà ïîæàðíèêàðñêèÿò
æèëèùåí áëîê íà ÍÕÊ). Íàçíà÷åí å ïúðâèÿò ïëàòåí ñåêðåòàð-áèáëèîòåêàð
è ðàäèîïðîãðàìåí ðúêîâîäèòåë - Êèòêà Õðèñòîâà Øàëàìàíîâà, à ñëåä
íåÿ - Ìàðà Âåëè÷êîâà Áîæèëîâà, êîÿòî ðàáîòè òàì äî 1952 ã.
Îò 1950 ã. â ñåëîòî å èçãðàäåíà ìåñòíà ðàäèîñëóæáà, êúì êîÿòî
ñèñòåìíî äåéñòâà ðàäèîïðîãðàìíà êîìèñèÿ. Àêòèâíà å äåéíîñòòà íà
ïðîãðàìíèòå ðúêîâîäèòåëè Ñîôêà Äèìèòðîâà, Òîäîðêà Êàôàëèåâà è
Öàíêà Äåìèðåâà.
Ïðåç 1949 ã. Ëåîí Êàìåíñêè ïîäàðÿâà íà ÷èòàëèùåòî çíà÷èòåëíà
ñóìà - 100 000 ëâ., ñ êîåòî ñå äàâà ãîëÿì òëàñúê çà ïî-íàòàòúøíîòî
ðàçâèòèå íà ÷èòàëèùíàòà äåéíîñò. Ñúùèÿò çàêóïóâà è êèíîìàøèíà.
Ïúðâèÿò êèíîîïåðàòîð å Ãåîðãè Ñëàâîâ Ìå÷åâ. Êàñèåðêà íà
îáùåñòâåíè íà÷àëà å Ìàðèÿ Íàéäåíîâà. Ïúðâèÿò êèíîñàëîí å â
çäàíèåòî íà Ãåîðãè Ìå÷åâ, íà ìÿñòîòî, íà êîåòî ñåãà ñå íàìèðà áëîêúò
íà ïîæàðíèêàðèòå îò ÍÕÊ. Òàçè äâîð Ãåîðãè Ìå÷åâ çàêóïóâà îò
192
Ãëàâà Õ. ÎÁÐÀÇÎÂÀÒÅËÍÈ, ÊÓËÒÓÐÍÈ È ÄÓÕÎÂÍÈ ÈÍÑÒÈÒÓÖÈÈ
ñëîâàêà Éîñèô. Îêîëî 1950 ã. çà êèíîñàëîí ñúñ ñöåíà çà ïðåäñòàâëåíèÿ
å ïðåóñòðîåí åäèí îò îáîðèòå íà Ñòîÿí Ãàí÷åâ. Åäâà ïðåä 1968 ã. å
ïîñòðîåí íîâèÿò êèíîñàëîí. Òîé å ñ ãîëÿìà çàëà, äîáðå îáçàâåäåí è
îáîðóäâàí ñ äîáðà òåõíèêà. Èçãðàäåíà å è ñöåíà çà ïðåäñòàâëåíèÿ. Îò
1998ã. êèíîñàëîíúò å âàðâàðñêè óíèùîæåí. Äúëãè ãîäèíè
îáùåñòâåíîñòòà ñå áîðè çà ÷èòàëèùåí ñàëîí, ìíîãî ñèëè è ñðåäñòâà
ñà âëîæåíè çà èçãðàæäàíåòî ìó, íî â ïîñëåäíèòå ãîäèíè òîé å
íåèçïîëçâàåì. Â ñúùîòî ñúñòîÿíèå å è Ìëàäåæêèÿò äîì. Íà 20.07.1992
ã. íà çàñåäàíèå íà Îáùèíà-Áóðãàñ ñå âçåìà ðåøåíèå çà çàêðèâàíå íà
Ìëàäåæêèÿ äîì. Ñúñ Çàïîâåä ¹1150 / 13.07.1992 ã. íà Êìåòà íà
Îáùèíà Áóðãàñ Ïðîäàí Ïðîäàíîâ ñãðàäàòà íà Ìëàäåæêèÿ äîì ñå
ïðåäàâà çà ïîëçâàíå íà ÷èòàëèùåòî.
Îêîëî 1949ã . ïðåäñåäàòåë íà ÷èòàëèùåòî å Õðèñòî Àíäîíîâ
Íèêîëîâ. Îò òîçè ïåðèîä â àðõèâà íà ÷èòàëèùåòî å çàïàçåíî
áëàãîäàðñòâåíîòî ïèñìî íà ÷èòàëèùåòî êúì Ëåîí Êàìåíñêè.
 ÷èòàëèùíàòà äåéíîñò ñå âëèâàò íîâè ñèëè: Êîñòàäèí Êîéíîâ,
Íåí÷î Êèðîâ, Ñòîÿíêà Áîé÷åâà, Åëåíà Äèìèòðîâà ,Òîäîðêà Äúëáîêîâà,
ßíè Äîí÷åâ, Æåëüî Åí÷åâ, Ñîôêà Äèìèòðîâà, Ðàäêà-Äóíêà Ðàé÷åâà,
Êàëèíêà Õðèñòîâà Äàëóêîâà, Êúí÷î Ãåîðãèåâ Ðàé÷åâ.
Îò ì. íîåìâðè 1952 ã. äî ì. ìàðò 1965 ã. ñåêðåòàð-áèáëèîòåêàð å
Ñòîÿíêà Áîé÷åâà Íèêîëîâà. Òÿ çàïî÷âà ðàáîòàòà ñè ñ 480 òîìà êíèãè
è ñ 250 ÷èòàòåëè, 180 îò êîèòî ñà ó÷åíèöè. Ñëåä ïðåìèíàâàíåòî é íà
ðàáîòà â êìåòñòâîòî òÿ îñòàâè áèáëèîòåêàòà ñ 6800 òîìà è 1600
÷èòàòåëè. Ïðàâè ñå ãîëÿìà îáðàùàåìîñò íà êíèãèòå, ò.å. ÷åòå ñå ìíîãî.
Êíèãèòå ñå îáðàáîòâàò ïî ïîñëåäíèòå óêàçàíèÿ, èçãðàæäàò ñå ïîäâèæíè
áèáëèîòåêè, îáñúæäàò ñå êíèãè, ïðîâåæäàò ñå ÷èòàòåëñêè êîíôåðåíöèè,
âå÷åðè-äèñêóñèè, âèêòîðèíè è äð. Ïðåç òîçè ïåðèîä öÿëàòà
èíòåëèãåíöèÿ íà ñåëîòî ñúñðåäîòî÷àâà ñèëè â ÷èòàëèùíàòà äåéíîñò.
Ðàçðàñòâà ñå õóäîæåñòâåíàòà ñàìîäåéíîñò íà ìëàäèòå õîðà. Îò
ïðèõîäèòå íà õóäîæåñòâåíàòà ñàìîäåéíîñò ñå êóïóâàò òðîìïåò,
êëàðèíåò è äæàç-áàðàáàí.
Ñúçäàâà ñå òàíöîâ ñúñòàâ ñ ïðúâ ðúêîâîäèòåë Êîñòàäèí Ãóãëåâ -
âîåííîñëóæåù â ñåëîòî. Ïúðâè òàíöüîðè â ñúñòàâà ñà: Àòàíàñ Íåíîâ,
Àòàíàñ Äèìèòðîâ Ñëàâîâ, Äèìî Ñòàìîâ, Êúí÷î Ãåîðãèåâ Ðàé÷åâ, Êóíà
Äðàêàëèåâà, Êèòêà Øàëàìàíîâà, Äîðà Äèìèòðîâà, Ðàéíà Ïåíåâà,
Äèìèòðèíêà Áóëãóðîâà è Çëàòêà Ðóñåâà. Äâå ãîäèíè ñëåä òîâà
ðúêîâîäèòåëè íà òàíöîâèÿ ñúñòàâ ñà Ãåîðãè Äåìèðåâ è Äèìèòúð Èë÷åâ.
Òîãàâà ñå âêëþ÷âàò Ìàðèÿ Ïàâëåâà, Ìàðèÿ Ëàìáåðíèåâà, Äèìèòðèíêà
Ãîñïîäèíîâà (Òèíà Ãúäåâàòà), Äèìèòðèíà Ãðîçäåâà, Ãàíêà Äèìèòðîâà
Ñëàâîâà, Ñòîéêà Ñèðàêîâà, Õðèñòî Àòàíàñîâ Ãðîçäåâ, Ïåòêî Ãåîðãèåâ
Òîäîðîâ, Ãåîðãè Óçóíîâ è Ãåîðãè Èâàíîâ (Ñàòåíèí).
 äðàìñúñòàâà ñå âêëþ÷âàò Àíãåëèíà Ñèðàêîâà, Ìàðèÿ Èë÷åâà,
Ìàðèÿ Íàéäåíîâà, Õðèñòî Àíäîíîâ, Õðèñòî Íèêîëîâ, Ñòîÿíêà Ìå÷åâà,
193
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
Äîðà ×àïàðîâà, Äèìèòúð Ïåòêàíîâ è äð.
Ïðåä òîçè ïåðèîä òàíöîâèÿò è äðàìàòè÷íèÿò ñúñòàâ ñà â
íåïðåêúñíàò âúçõîä. Èçíàñÿò ñå êîíöåðòè è ñå ïîñåùàâàò ïî÷òè âñè÷êè
ñåëèùà íà áèâøàòà áóðãàñêà îêîëèÿ. Çà îáîãàòÿâàíå íà ðåïåðòîàðà
ãîëÿì ïðèíîñ èìàò Ãåîðãè Ïåðåâ, Ãåîðãè Äåìèðåâ, Äèìèòúð Èë÷åâ.
Ïðåç 1954-1956ã. êàòî äîáðè òàíöüîðè ñå îòêðîÿâàò Èâàí Ðóñåâ, Èâàí
Ãåîðãèåâ, Åëåíà Äèìèòðîâà.
Èçâåñòíè ïåâèöè â ñåëîòî ñà Êàëèíà Ä. Ïåòêàíîâàè Ìàðèéêà
Äó÷åâà Ëàìáðåíèåâà. Íà ïðåãëåäà íà õóäîæåñòâåíàòà ñàìîäåéíîñò â
ãð.Áóðãàñ ïðåç 1952 ã. Êàëèíà çàåìà ïúðâî ìÿñòî ñ ïåñåíòà “Ìëàä
âîéíèê ëåæè ðàíåí â îêîïà”, à Ìàðèéêà – âòîðî ìÿñòî. Îñâåí, ÷å ïåå
Êàëèíà Ïåòêàíîâà ñúáèðà è 174 íàðîäíè ïåñíè. Ìåëîäèèòå èì ñà
çàïèñàíè îò Òîäîð Òîäîðîâ - ìóçèêîâåä êúì Èíñòèòóòà ïî íàðîäíà
ìóçèêà íà ÁÀÍ.
Äî 1958 ã. òåàòðàëíèÿò è òàíöîâèÿò ñúñòàâè ñà ðåäîâíè ïúðâåíöè â
ðàéîíà è îêîëèÿòà. Ïðèíîñ çà óêðåïâàíå íà ñúñòàâèòå èìàò Íåéêî
Äèìèòðîâ, Èëèÿ Ãåîðãèåâ Òåìåëêîâ, Ãåîðãè Êîé÷åâ Ñòåôàíîâ, Ñîòèð
Ïååâ, Êèðî Ïàâëåâ, Íàíêà Éîñêîâà, Ñòîÿíêà Ìàíîâà, Ñòîÿíêà Ðàäêîâà
è Ãåîðãè Êîñòàäèíîâ.
Ïðåç 1953 ã. ñå ñôîðìèðà ïúðâàòà áèòîâà ãðóïà â ñúïðîâîä íà
ãàéäà è äâà êàâàëà ñ ÷ëåíîâå Ñòîÿí Äæóìáèøà - ãàéäàð, Íåíî Èâàíîâ
è Èâàí Äæóìáèøà - êàâàëäæèè. Ðúêîâîäèòåë íà ãðóïàòà å Òîäîðêà
Äúëáîêîâà.
Ïðåç 1954 ã. ñå ñôîðìèðà õîð ïîä ðúêîâîäñòâîòî íà Íèêîëàé
Ïðàìàòàðîâ - æ.ï. ñëóæèòåë. Îò 1961ã. ðúêîâîäèòåë íà õîðà å Äèìèòúð
Èâàíîâ Âúëêîâ (ðîäåí ïðåç 1930ã. â ñ.Êóáàäèí, à îò 1960ã. ó÷èòåë ïî
ïååíå è ìóçèêà â Äîëíî Åçåðîâî). Õîðúò å â ñúñòàâ 45 æåíè, 15 ìúæå è
12 îðêåñòðàíòè.
Íîâîòî àäìèíèñòðàòèâíî äåëåíèå íà ñòðàíàòà çàâàðâà ÷èòàëèùåòî
îðãàíèçàöèîííî è ìàòåðèàëíî óêðåïíàëî. Òî å ñ ìíîãî äîáðè àêòèâèñòè
è ñàìîäåéöè. Êëàñèðàíåòî íà ñàìîäåéíèòå ñúñòàâè å âå÷å â îêðúæåí
ìàùàá. Ïðåç òîçè ïåðèîä ïðåäñåäàòåë íà ÓÑ å Äèìèòúð Äèìèòðîâ.
Ïðåç 1961-1962 ã. áèòîâèÿò àíñàìáúë å îêðúæåí ïúðâåíåö. Ïðåç
1964 ã. ïîòâúðæäàâà ïúðâåíñòâîòî ñè â êîíêóðåíöèÿ ñ àíñàìáëè îò ïåò
îêðúãà. Äèïëîìúò å ïîäïèñàí îò Ïðåäñåäàòåëÿ íà Îðãàíèçàöèîííèÿò
êîìèòåò íà Âòîðèÿ ðåïóáëèêàíñêè ôåñòèâàë Èâàí Ìèõàéëîâ.
Ðåøàâàùà ðîëÿ çà óêðåïâàíåòî íà ñúñòàâà èçèãðàâàò ñàìîäåéöèòå-
îðêåñòðàíòè Èâàí Ñòîÿíîâ Àòàíàñîâ (Äæóìáèøåâ), Ãåîðãè Èâàíîâ
Òîäîðîâ, Àïîñòîë Èâàíîâ, Êóí÷î Èâàíîâ, Âåëèêî Ïàñåâ, Äèëêî Âúëêîâ,
è äð. Èâàí Ñòîÿíîâ ñ âúëíåíèå ñïîäåëÿ, ÷å èçðàñòâàíåòî ñè êàòî êëàñåí
èçïúëíèòåë äúëæè íà ÷èòàëèùåòî. Ãîëÿì ïðèíîñ â äåéíîñòòà íà
÷èòàëèùåòî èìàò è ðúêîâîäèòåëèòå íà ñåëîòî Àíãåë Ñèðàêîâ, Èâàí
Õðèñòîâ, Äîí÷î Ðàé÷åâ, Èëèÿ Ñïàñîâ, Ãî÷î Âúë÷åâ è Ñòåôàí Ñòîéêîâ.
194
Ãëàâà Õ. ÎÁÐÀÇÎÂÀÒÅËÍÈ, ÊÓËÒÓÐÍÈ È ÄÓÕÎÂÍÈ ÈÍÑÒÈÒÓÖÈÈ
Ïðåç òîçè ïåðèîä ÒÊÇÑ, ïîä ïðåäñåäàòåëñòâîòî íà Àíãåë Ñèðàêîâ,
ïðåâåæäà ñóìàòà îò 60 000 ëâ. çà óøèâàíå íà êîñòþìè íà ñàìîäåéöèòå
îò òàíöîâèÿ ñúñòàâ è áèòîâèÿ àíñàìáúë êúì ÷èòàëèùåòî.
Äåéíîñòòà íà ÷èòàëèùåòî ñå îñâåæàâà ñúñ ñôîðìèðàíåòî íà
ìëàäåæêèÿ åñòðàäíî-ñàòèðè÷åí ñúñòàâ “Îðèîí”, çà êîéòî ñå
îòäåëÿò ìíîãî ñðåäñòâà è ãîëÿìî âíèìàíèå îò ñòðàíà íà ÷èòàëèùíîòî
ðúêîâîäñòâî. Îñíîâîïîëîæíèöè ñà Èâàí Êèðîâ, Àòàíàñ Êîé÷åâ, Àòàíàñ
Êëè÷àíîâ, Õðèñòî Õðèñòîâ, Èëèÿ Ñïàñîâ, Äèëêî Äèëêîâ, Èâàí Äèêîâ,
Íåí÷î Êèðîâ, Èâàí Æåëåâ, Ñèéêà Ñòåôàíîâà, Êåðàíêà Ãåîðãèåâà, Íàíêà
Äà÷åâà è Àíãåëèíêà Íèêîëîâà. ×ðåç âñåîòäàéíèÿ ñè òðóä òå ñêîðî
ñïå÷åëâàò ñèìïàòèèòå íà ïóáëèêàòà è ñúñòàâúò ñòàâà ëþáèìåö íà ìëàäè
è ñòàðè.
Ïðåç 1968 ã. å èçãðàäåí êèòàðåí ñúñòàâ ñ ó÷àñòèåòî íà Íèêîëà
Ãåîðãèåâ, Èâàí Æåëåâ, Íèêîëà Õðèñòîâ, Íèêîëà Æåëåâ, Äèìî Òîäîðîâ,
Äèìèòúð Ðàéêîâ, Äèìèòúð Öèïèùóê, Áîéêà Ìèð÷åâà è Éîðäàíêà
Áèíåâà. Òîãàâà ñå ïîÿâÿâàò è ïúðâèòå èçïúëíåíèÿ íà Âàíÿ Êîñòîâà,
êîÿòî ïî òîâà âðåìå æèâåå â Äîëíî Åçåðîâî, à âïîñëåäñòâèå ñòàâà
åäíà îò íàé-ãîëåìèòå åñòðàäíè èçïúëíèòåëè â ñòðàíàòà. Êèòàðíèÿò
ñúñòàâ å îáîðóäâàí ñ ìîäåðíà àïàðàòóðà. Íå ìèíàâàò ñåëñêè
ìåðîïðèÿòèÿ áåç èçïúëíåíèÿòà íà Èâàí Êèðÿêîâ, Èâàí Æåëåâ, Èëèÿ
Ñïàñîâ, Òàíÿ Ðàéêîâà, Ìèëêà ßíåâà, Ìàðóøêà Äèìîâà è Ôîòèíà ßíåâà;
îò êîíôåðàíñèåòàòà Íèêîëà Àíäðååâ, Àíà Êàëîÿíîâà, Ðàéíà Õðèñòîâà
è Êðàñà Ìàð÷åâà.
Ïðåç 1970 ã. êèòàðíèÿò ñúñòàâ å îêðúæåí îòëè÷íèê, ïðåç 1973 ã. –
îòëè÷íèê, à ïðåç 1974 ã. íà çîíàëíèÿ ïðåãëåä ïå÷åëè ñðåáúðåí ìåäàë îò
²V ðåïóáëèêàíñêè ôåñòèâàë.
Ïðåç 1974 ã. áèòîâèÿò îðêåñòúð ïîä ðúêîâîäñòâîòî íà Èâàí
Àòàíàñîâ (Äæóìáèøåâ), ñòàâà íîñèòåë íà çëàòåí ìåäàë è ïîëó÷àâà
ëàóðåàòñêî çâàíèå íà ²V-òèÿ ðåïóáëèêàíñêè ôåñòèâàë. Ïðè îò÷èòàíå
íà ñúðåâíîâàíèåòî çà äîáðà äåéíîñò, îáÿâåíî îò ÎÑÈÊ, ÷èòàëèùåòî
ïîëó÷àâà áðîíçîâ ìåäàë, à Ñúâåòúò íà èçêóñòâî è êóëòóðà êúì
÷èòàëèùåòî, ñ ðúêîâîäèòåë Äèìèòúð Äèìèòðîâ - çëàòåí ìåäàë.
Çà ïúðâè ïúò ïèñàòåë å ïîñåòèë ÷èòàëèùåòî â ñåëîòî ïðåç 1936 ã.,
êîãàòî èäâàò Ïàóëèíà è Ñòåôàí Ñòàí÷åâè, çà äà ñå ñðåùíàò ñ ÷èòàòåëè.
Ïðåç ïåðèîäà 1975-1978 ã. ñå ïðîâåæäàò ðåäèöà èíòåðåñíè ìåðîïðèÿòèÿ:
êîëåêòèâíî ÷åòåíå íà êíèãè ñ ôðîíòîâàöè, ó÷àñòíèöè â Äðàâñêàòà
åïîïåÿ, ñðåùè ñ ïèñàòåëÿ Èâàí Áóðèí, ñ ïèñàòåëÿ Åìèë Êîðàëîâ è
îáñúæäàíå íà êíèãàòà ìó “×èíàðèòå çàøóìÿõà”, ñðåùà ñ ìëàäè
ïèñàòåëè è ïîåòè îò ãð.Áóðãàñ - Èëèÿ Áóðæåâ, Õðèñòî Ôîòåâ, Æåëÿçêî
Ëèïîâ. Ïàìåòíà ùå îñòàíå è ñðåùàòà ñ ïîëèòçàòâîðíèöèòå Ìàðãà
Ëåîíèäîâà, Äèìèòúð Âëàõîâ è Âàñèë Äîé÷åâ.
Ìíîãî èíòåðåñíî ìåðîïðèÿòèå å ïðîâåäåíî íà îñòðîâ Áîëøåâèê,
êúäåòî ÷èòàòåëè ñå ñðåùàò ñ ïîëèòçàòâîðíèêà Ïàíàéîò ßðúìîâ,
195
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
èçñëóøâàò íåãîâè ñïîìåíè è ñïîäåëÿò âïå÷àòëåíèÿ çà êíèãàòà ìó
“Êèïåæ íà î-â Áîëøåâèê”. Ïðåç 1980 ã. å îáñúäåíà êíèãàòà íà Ìèòêà
Ãðúá÷åâà “Â èìåòî íà íàðîäà”. Äúëãî ùå ñå ïîìíè ñðåùàòà ñ ïèñàòåëÿ
Êèðèë Òîïàëîâ è àêòðèñàòà Ãàëÿ Àñåíîâà, àêòüîðà Ãåîðãè Ãåîðãèåâ-
Ãåö, Ñòåôàí Äàíàèëîâ è ñ ïåâåöà Åìèë Äèìèòðîâ, êàêòî è îáñúæäàíåòî
íà êíèãèòå “Íå ñå ñúðäè ÷îâå÷å” è “Áúäè áëàãîñëîâåíà”.
Íà ñúáîðà â Êîïðèâùèöà çëàòíè ìåäàëè ïå÷åëÿò Ìàðèÿ Äèìîâà,
Äîíêà ßí÷åâà, Èâàí Àòàíàñîâ, Öâÿòêî Òîäîðîâ è ìàëêàòà òîãàâà îùå
íàðîäíà ïåâèöà Õðèñòèíà Äèìèòðîâà, à ãúäóëàðÿò Ãåîðãè Èâàíîâ ñòàâà
íîñèòåë íà ñðåáúðåí ìåäàë.
 ÷åñò íà 1300-ãîäèøíèíàòà îò ñúçäàâàíåòî íà Áúëãàðñêàòà
äúðæàâà ñå ïðîâåæäàò ðàçíîîáðàçíè ïðîÿâè. Àíñàìáúëúò ó÷àñòâà âúâ
âñè÷êè îðãàíèçèðàíè ñúáðàíèÿ, êîíôåðåíöèè, êîíöåðòè. Îñîáåíî
àêòèâíè ïðåç òîçè ïåðèîä ñà õîðèñòêèòå Ìàðèÿ Õàðàëàìáîâà, Éîâêà
Çëàòàíîâà, Äàôèíêà Ñàðàíäåâà, Çëàòêà Äèíêîâà, Ìàðèÿ Òàíåâà, Ìàðèÿ
Õðèñòîâà è äð.
Ïðåç þáèëåéíàòà 1981 ã. êúì ÷èòàëèùåòî å ñôîðìèðàíà ãðóïà çà
ìåñòåí ôîëêëîð. Íà ñúáîðà â Áîñíà ãðóïàòà ïîëó÷àâà ãðàìîòà
“îòëè÷íèê”. Àêòèâíî ñå âêëþ÷âàò Âÿðà Àëòúíîâà, Çëàòêà Íåäåë÷åâà
, Èâàíêà Ïàñêàëåâà, Äèìêà Ìèíåâà, Êèíà Âúëêîâà è Äàðà Ìàíîâà.
Óïîðèòî ðàáîòè è Ãåîðãè Ïåðåâ. Êàòî ðúêîâîäèòåë íà òàíöîâèÿ
ñúñòàâ òîé ïðåîäîëÿâà ìíîãî òðóäíîñòè, ñâúðçàíè ñ ëèïñàòà íà
ïîìåùåíèå çà ðåïåòèöèè è óñïÿâà äà çàâîþâà áðîíçîâ ìåäàë íà V²
ðåïóáëèêàíñêè ôåñòèâàë. Ïîðàäè ëèïñà íà ïîìåùåíèå å êðàòêî
ñúùåñòâóâàíåòî íà øêîëèòå ïî ïèàíî, àêîðäåîí è íàðîäíè èíñòðóìåíòè.
Êúì ÷èòàëèùåòî å îðãàíèçèðàí êðúæîê ïî õóäîæåñòâåíî ñëîâî ñ
ðúêîâîäèòåë Íèêîëàé Òðàéêîâ.
Ïðåç ñëåäâàùèòå ãîäèíè ïîä ðúêîâîäñòâîòî íà Äèìèòúð Äèìèòðîâ
áèòîâèÿò õîð ïðîäúëæàâà äà ïå÷åëè íàãðàäè: 1979 ã. îò V ðåïóáëèêàíñêè
ôåñòèâàë àíñàìáúëúò äîíàñÿ áðîíçîâ ìåäàë; ïðåç 1984 ã. îò V²
ðåïóáëèêàíñêè ôåñòèâàë - ñðåáúðåí ìåäàë; ïðåç 1987 ã. îò V²²
ðåïóáëèêàíñêè ôåñòèâàë - çëàòåí ìåäàë. Çàñëóãà çà äîñòîéíîòî
ïðåäñòàâÿíå íà áèòîâèÿ õîð èìàò ó÷èòåëêèòå îò ÖÄà ¹1 è 2 - Ìàðèÿ
Õàðàëàìáîâà, Ðóñêà Òàíåâà, Ìàðèÿ Äîíåâà, Éîâêà Çëàòàíîâà, Õðèñòèíà
Íèêîëîâà, Íåäÿëêà Êàë÷åâà, Ñòàíêà Ìàðèíîâà è Äîáðèíêà Ïàíàéîòîâà è
ëåëêèòå: Äàôèíêà Ñàðàíäåâà, Æå÷êà Äîí÷åâà, Ñòàíêà Ìèíåâà, Çëàòêà
Äèíêîâà - ñëóæèòåëêà â ïîùàòà, Ìàðèÿ Òàíåâà - ñëóæèòåëêà â “Íàðêîîï”.
Ïðåç 1987 ã., êîãàòî ñå ÷åñòâà 60-ãîäèøíèÿò þáèëåé íà ÷èòàëèùåòî,
êúì íåãî èìà 80 ñàìîäåéöè è 4 ñàìîäåéíè êîëåêòèâà - áèòîâ õîð, ñòóäèî
“Ïàíòîìèìà” - òàíöîâ ñúñòàâ, ãðóïà çà ïîëèòè÷åñêè ïåñíè ñ
ðúêîâîäèòåë Ïåòúð Êîïðèíàðîâ, êîÿòî íà V²² ðåïóáëèêàíñêè ôåñòèâàë
ïå÷åëè çëàòíà çíà÷êà. Ðúêîâîäèòåë íà ñòóäèî “Ïàíòîìèìà” òîãàâà å
ìëàäàòà è åíòóñèàçèðàíà ó÷èòåëêà Âÿðà Ìèòåâà. Òîçè ñúñòàâ ñòàâà
196
Ãëàâà Õ. ÎÁÐÀÇÎÂÀÒÅËÍÈ, ÊÓËÒÓÐÍÈ È ÄÓÕÎÂÍÈ ÈÍÑÒÈÒÓÖÈÈ
íîñèòåë íà ãðàìîòà è çëàòíà çíà÷êà íà ñàìîäåéíèòå ïðåãëåäè.  íåòî
àêòèâíî ó÷àñòâàò Åëèñàâåòà Õàðàëàìáîâà, Ãåðãàíà è Ìèðîñëàâà
Õðèñòîâè, Âåëè÷êî Íèêîâ, Åìèë Êîëåâ, Ïåòÿ Ãåîðãèåâà. Âïîñëåäñòâèå
äâàìà îò ó÷àñòíèöèòå îò ñúñòàâà - Ãåðãàíà Ñòîÿíîâà è Åìèë Ãåîðãèåâ,
çàâúðøâàò Òåàòðàëíèÿ èíñòèòóò è ñòàâàò àðòèñòè.
Êúì ÷èòàëèùåòî äåéñòâà è êðúæîê ïî êåðàìîïëàñòèêà ñ
ðúêîâîäèòåë Ãåîðãè Áàêúðäæèåâ. Òàëàíòëèâèÿò õóäîæíèê ðàáîòè
âñåîòäàéíî ñ äåöàòà. Áëàãîäàðåíèå íà íåãîâèòå óñèëèÿ ñå îôîðìÿ è
ðàçâèâà òàëàíòúò íà çàâúðøèëèÿ ïî-êúñíî Õóäîæåñòâåíàòà àêàäåìèÿ
Êîñòàäèí Èâàíîâ.
Ñ òàêàâà äåéíîñò ×èòàëèùå “Ïðîñâåòà” îòáåëÿçà ñâîÿ 60-ãîäèøåí
þáèëåé ïðåç 1987 ã.
Èçâàäêè îò Ïðîòîêîëíàòà êíèãà
íà ÷èòàëèùå “Ïðîñâåòà”, ñ. Âàÿêüîé
(íàïðàâåíè îò Ñòàíêà Ðàäîéíîâà è Ðóñêà Æå÷åâà
îò Äúðæàâåí àðõèâ-Áóðãàñ ïðåç ì. ôåâðóàðè 2001 ã.)
Ïðîòîêîë¹ 1 / 27.01.1930ã.
×èòàëèùå “Ïðîñâåòà” å îñíîâàíî íà 24.01.1930 ã. îò 72 ÷ëåíîâå.
Íîâîèçáðàíîòî ÷èòàëèùíî íàñòîÿòåëñòâî å â ñúñòàâ:
Äîíüî Íåí÷åâ - Ïðåäñåäàòåë
Èâàí÷î Éîðäàíîâ - Êàñèåð
Äèìèòúð Êàëóäîâ - Ïîäïðåäñåäàòåë
Ìàðèÿ Òîäîðîâà - Ñåêðåòàð
Ñòåôàí Êðàòóíêîâ - Áèáëèîòåêàð
Ãàíè Òàíåâ, Äèìèòúð Ñò. Íåäåë÷åâ, Åëåíà Èë. Öâÿòêîâà -
Ñúâåòíèöè.
Äà ñå îðãàíèçèðà âå÷åðèíêà ñ ïèåñèòå: “Íåäîðàçóìåíèå” è “Íà
áúðçà ðúêà”.
Äà ñå íàïðàâè àáîíàìåíò çà ñïèñàíèÿòà: “Ïðèðîäà”, “Äîáðî
çäðàâå”, “Çäðàâíà ïðîñâåòà” è “Äîì è ïîëå”.
Ïðîòîêîë ¹ 1 / 1.02.1931 ã.
Äà ñå íàïðàâè àáîíàìåíò çà ñëåäíèòå ñïèñàíèÿ è âåñòíèöè: “Íèâà”,
“Çàíàÿò÷èéñêè íîâîñòè”, “Ñâåòëèíà”, “Ëîçàðñêè ïðåãëåä”, “Áóðãàñêè
âåñòíèê” è “Óòðî” - ñîôèéñêè âåñòíèê.
Ïðîòîêîë ¹ 3 / 24.10.1931ã.
Äà ñå ïîäãîòâÿò âå÷åðèíêè - ïèåñè: íà 7.11.1931 ã. - “Ïàòðèîò” è
“Ãàáðîâñêèòå âúñòàíèÿ”; íà 21.11.1931 ã. - “Ïëåííèêúò îò Òðèêåð”.
197
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
Ïðîòîêîë ¹ 5 / 29.12.1931 ã.
Äà ñå çàêóïè äúðâåí ìàòåðèàë çà íàïðàâà íà ìàñà çà ÷èòàëíÿòà,
äúëãà 4 ì.
Äà ñå çàêóïÿò ãàçåíè ëàìáè: 2 áð. - ¹ 5, 2 áð.- ¹ 6 - ïîðàäè
íåäîñòàòú÷íî îñâåòëåíèå ïðè ðåïåòèöèè è ïðåäñòàâëåíèÿ.
Ñòàðèòå êíèæíè äåêîðè äà ñå ñìåíÿò ñ äåêîðè, ïîäïëàòåíè ñ
àìåðèêàí.
Çà Êîëåäà äà ñå îðãàíèçèðà âå÷åðèíêà ñ ïèåñàòà: “Ñòåôàí
Êàðàäæà è Õàäæè Äèìèòúð”; çà Èâàíîâäåí - 21.01.- ïàòðîííèÿò ïðàçíèê
íà ÷èòàëèùåòî, ñ ïèåñàòà “Òúìíè ãåðîè”.
Ïðîòîêîë ¹ 1 / 22.01.1932 ã.
Èçáðàí å íîâ ÷ëåí íà íàñòîÿòåëñòâîòî - Êàë÷î Äîáðåâ.
Äà ñå çàêóïè çà áèáëèîòåêàòà êíèãàòà “Áèîãðàôèÿòà íà Àëåêñàíäúð
Ñòàìáîëèéñêè”.
Äà ñå èçíàñÿò ñêàçêè - ÷åòâúðòúê è íåäåëÿ - îò ëåêàðÿ è àãðîíîìà.
Ïðîòîêîë ¹ 2 / 18.03.1932 ã.
......
Äà ñå ñêëþ÷è äîãîâîð ñ Ãàíêî Íèêîëîâ îò ãð.Áóðãàñ, êîéòî äà èäâà
è äà ïðîæåêòèðà åäèí ïúò ìåñå÷íî ôèëì â ñåëîòî.
Äà ñå çàêóïÿò êíèãèòå: “Ñåëî âúâ âúçäóõà”, “Ëåäåíèÿò ñôèíêñ”,
“Ðîäíî çíàìå”, “Ïëóâàùèÿò”, è “Ñëåä ìîðñêàòà çåìÿ” - Æóë Âåðí.
×èòàëèùåòî äà ñå àáîíèðà çà ñïèñàíèåòî “Çåìåäåëñêà ïðàêòèêà”.
Éîðäàí Çëàòàíîâ äà ïðåäàâà è ïðèåìà èíâåíòàðà ïðè ïðåäñòàâëåíèÿ.
Ïðîòîêîë ¹ 5 / 22.11.1932 ã.
Ïðè ïðåäñòàâëåíèÿ äà ñå íàïðàâè áþôåò çà ÷àé è êàôå.
Äà ñå ïîðú÷àò â Áóðãàñêèÿ îêðúæåí òåàòúð äåêîðèòå: “ñåëñêà êúùà”
è “ñåëñêè ïåéçàæ”.
Çà Êîëåäà äà ñå îðãàíèçèðà âå÷åðèíêà ñ ïèåñàòà “Ëîøè êëåòâè”.
Êúì ñòàðèòå àáîíàìåíòè äà ñå äîáàâè è àáîíàìåíò çà: “Ïðèðîäà è
íàóêà” è “Èëþñòðîâàíà ñåäìèöà”.
Ïðîòîêîë ¹ 6 / 26.01.1933 ã.
Âñÿêà âå÷åð ÷èòàëíÿòà äà ðàáîòè, â íåÿ äà äåæóðÿò ó÷èòåëèòå.
Êíèãèòå çà ÷åòåíå ïî äîìîâåòå äà ñå ðàçäàâàò ñðåùó ðàçïèñêà.
Äà ñå îðãàíèçèðà êóðñ çà îãðàìîòÿâàíå.
Ïðîòîêîë ¹ 14 / 1934 ã.
.........
Äà ñå íàåìå Ëåîí Êàìåíñêè ñ òðàêòîðà ñè äà èçêîðåíè ÷èòàëèùíàòà
198
Ãëàâà Õ. ÎÁÐÀÇÎÂÀÒÅËÍÈ, ÊÓËÒÓÐÍÈ È ÄÓÕÎÂÍÈ ÈÍÑÒÈÒÓÖÈÈ
íèâà îò äðàêà, êàòî ìó ñå çàïëàòè ïî 50 ëâ./äêà.
Ïðåç 1934 ã . ñà ïðèåòè íîâè 31 ÷ëåíà íà ÷èòàëèùåòî.
Ïðîòîêîë ¹ 16 / 15.02.1935 ã.
×èòàëèùíàòà íèâà - 15 äêà â ìåñòíîñòòà “Ãîëÿì Ìèõàëè÷”, äà ñå
èçêîðåíè îò äðàêè. Îò âëîãà íà ÷èòàëèùåòî âúâ Âñåñòðàííàòà
êîîïåðàöèÿ “Íèâà” äà ñå èçòåãëÿò ïàðè çà çàïëàùàíå íà òðàêòîðèñòèòå.
Äà ñå äàäå íàé-ìíîãî ïî 92 ëâ./äêà - îáùî íå ïîâå÷å îò 1380 ëâ.
Ïðåç 1935 ã. ÷èòàëèùåòî èìà íèâà îò 15 äêà, 103 ñòîëà, 3 çàêà÷àëêè,
2 ìàñè, 1 øêàô, 1 çàâåñà, 1 ãîëÿìà ëàìïà, ðàäèîàïàðàò çà 16 046 ëâ.
Ïðîòîêîë ¹ 17 / 10.11.1935 ã.
Êîìèñèÿòà, êîÿòî îòèâà â Áóðãàñ â Ïðåäñòàâèòåëñòâîòî çà
ðàäèîàïàðàòè íà Ïðåíåðîâ, äà å â ñúñòàâ: Äèìèòúð Êàëóäîâ, Õðèñòî
Äàëóêîâ, Ãåîðãè Ñëàâîâ (Ìå÷åòî), Êîñòàäèí Øåðêàìîâ è Èëèÿ
Öâÿòêîâ.
Ïèåñàòà “Äúðæàâíèòå ëèíèè” - 70 ïîñåòèòåëè.
Ïèåñàòà “Íîâèÿò êìåò” - 60 ïîñåòèòåëè.
Ïðîòîêîë ¹ 19 / 18.01.1936 ã.
Ïàòðîííèÿò ïðàçíèê - Èâàíîâäåí - äà ñå îòáåëåæè íàé-òúðæåñòâåíî,
êàòî ñå îðãàíèçèðà âå÷åðèíêà ñ ïèåñàòà “Âðàæàëåö”.
Ñëåä çàêóïóâàíåòî íà ðàäèîàïàðàòà, æåëàåùèòå äà ñëóøàò íîâèíè
è ìóçèêà, äà çàïëàùàò ïî 1 ëâ. çà âõîä â ÷èòàëíÿòà. Ðàäèîòî äà ñå
ïóñêà è ñïèðà îò Ñòåôàí Íèêîëîâ.
Íîâà ÷èòàëíÿ äà ñå íàïðàâè â Êìåòñòâîòî.
Ïðîòîêîë ¹ 22 / 13.12.1936 ã.
Çà Êîëåäà äà ñå îðãàíèçèðà âå÷åðèíêà ñ ïèåñàòà “Õèìí íà
íèùåòàòà”.
Ïðîòîêîë ¹ 4 / 4.12.1937 ã.
Èçáðàí å íîâ áèáëèîòåêàð - Ãåîðãè Àòàíàñîâ Ñëàâîâ - Ìå÷åòî.
Îò÷åò çà 1937 ã.: 4738 ëâ.
Ïðîòîêîë¹2/27.11.1939 ã. 4776 ëâ.
Ïðèõîäè
Ðàçõîäè 2038 ëâ.
Ôîíä”×èòàëèùå” â ÁÇÁ 407 òîìà,
Êíèæåí ôîíä
199
“ÂÀßÊÜÎÉ - ÄÎËÍÎ ÅÇÅÐÎÂΔ - ËÅÒÎÏÈÑ
Ñòîëîâå 47 èçãóáåíè
Ïèåñàòà “Ïëåííèêúò îò Òðèêåð” 91 áð.
Ïèåñàòà “Áîéêà” 50 ïîñåòèòåëè
52 ïîñåòèòåëè
 ñëàäêàðíèöàòà íà Èâàí Éîðäàíîâ äà èìà îòäåëíà ìàñà ñ íàäïèñ
“×èòàëèùå Ïðîñâåòà”. Íà òàçè ìàñà äà èìà âåñòíèöè è ñïèñàíèÿ.
Çà Êîëåäà äà ñå ïîäãîòâè ïèåñàòà “Õàí Òàòàð”.
Ïðîòîêîë ¹ 3 / 14.12.1939 ã.
Ó÷ðåäÿâà ñå ôîíä “Ïîñòðîéêà íà ÷èòàëèùåòî”.
Äà ñå îðãàíèçèðàò íàðîäíè ÷åòåíèÿ, ñêàçêè è ðåôåðàòè - íà òåìà
“×èòàëèùàòà”, “Êîîïåðàöèèòå”. Âçåìà ñå ðåøåíèå äà ñå îðãàíèçèðà
Íàðîäåí Óíèâåðñèòåò.
Çà Êîëåäà äà ñå ïîäãîòâè ïèåñàòà “Êîãàòî ñëóøàø õîðàòà”.
Àáîíàìåíò çà ñëåäâàùàòà ãîäèíà çà ñëåäíèòå: ñïèñàíèÿ “Ïðèðîäà”,
“Äðåâíà Áúëãàðèÿ” è “Ïåäàãîãè÷åñêà èñòîðè÷åñêà áèáëèîòåêà”; è
âåñòíèöè - “Íàøå ñåëî”, “Áóðãàñêà âå÷åðíà ïîùà” è “Íîâ æèâîò”.
Ïðîòîêîë ¹ 5 / 1.03.1940 ã.
Ïèñìî, ñ êîåòî ñå ñúîáùàâà â Ñîôèÿ â ÷èòàëèùíèÿ ñúâåò, ÷å
÷èòàëèùåòî å îñíîâàíî íà 24.01.1930 ã. Óñòàâúò å îò ÌÂÐÍÇ ñ íîìåð
¹2375 îò Áóðã. Îáë. Ó÷. Èíñïåêöèÿ ñ ¹164 è îòòîãàâà ðàçâèâà ïîõâàëíà
äåéíîñò.
Ïðîòîêîë ¹ 3 / 28.12.1941 ã.
Çà Êîëåäà äà ñå ïîäãîòâè âå÷åðèíêà ñ ïèåñàòà “Âðàãîâå”.
Ïðîòîêîë ¹ 2 / 15.03.1942 ã.
Ïðèõîäè çà 1942 ã. 3450 ëâ.
Îò çåìÿ-ôîíä-ÒÇÑ 800 ëâ.
5% îò ó÷èëèùíàòà íèâà 720 ëâ.
×ëåíñêè âíîñ
Òåàòðàëíè ïðåäñòàâëåíèÿ 10000 ëâ.
Íåäîáîð 50 ëâ.
Îáùî:
Ðàçõîäè çà 1942 ã.: 14920 ëâ.
Îñòàòúê: 11970 ëâ.
2950 ëâ.
Ïðîòîêîë ¹ 3 / 24.05.1942 ã.
Èçáðàíè ñà äåëåãàòè íà êîíôåðåíöèÿ çà îáðàçóâàíå íà Îêîëèéñêè
÷èòàëèùåí ñúþç: Èëèÿ Öâÿòêîâ, Ìàðèÿ Åâãåíèåâà è Ñòåôàí Òåíåâ.
200
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Home
Explore
Руска Жечева, Станка Радойнова, Биню Дончев, Елена Боева, "Ваякьой - Долно Езерово. Летопис"
View in Fullscreen
Руска Жечева, Станка Радойнова, Биню Дончев, Елена Боева, "Ваякьой - Долно Езерово. Летопис"
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search