เอกสารประกอบการสอน รายวิชา อบท413 การจัดแสดงนิทรรศการงานออกแบบผลิตภัณฑ์ โดย อาจารย์ ดร.สืบสาย แสงวชิระภิบาล ได้รับการสนับสนุนการตีพิมพ์เผยแพร่จากโครงการผลิตหนังสือ ต ารา เอกสารค าสอนและ เอกสารประกอบการสอน ประจ าปีงบประมาณ 2566 คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
เอกสารประกอบการสอน รายวิชา อบท413 การจัดแสดงนิทรรศการงานออกแบบผลิตภัณฑ์ ผู้เขียน อาจารย์ ดร.สืบสาย แสงวชิระภิบาล ผู้จัดท าและประสานงานจัดพิมพ์ ฝ่ายวิจัยและนวัตกรรมการศึกษา คณะศิลปกรรมศาสตร์ พิมพ์ครั้งที่ 1 ผู้ทรงคุณวุฒิพิจารณาคุณภาพผลงาน ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.จักรพงษ์ แพทหลักฟ้า ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สิทธิธรรม โรหิตะสุข ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.อัยนา ภูยุทธานนท์ คณะกรรมการประจ าคณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ จ านวนหน้า: 219 หน้า จ านวนพิมพ์: 100 เล่ม ปีที่พิมพ์: พุทธศักราช 2566 ภาพปกหน้า: อาจารย์ ดร.สืบสาย แสงวชิระภิบาล งบประมาณสนับสนุน: คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
คำนำ เอกสารประกอบการสอนวิชา อบท413 การจัดแสดงนิทรรศการงานออกแบบผลิตภัณฑ (VID413 Exhibition for Product Design) เปนสวนหนึ่งของเอกสารที่ใชสำหรับการเรียนการสอน ในหลักสูตรศิลปกรรมศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาการออกแบบทัศนศิลป วิชาเอกการออกแบบผลิตภัณฑ คณะศิลปกรรมศาสตร มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ โดยมีจุดมุงหมายเพื่อใหนิสิต สาขาวิชาการออกแบบทัศนศิลป วิชาเอกการออกแบบ ผลิตภัณฑ ไดใชศึกษาเรียนรู การจัดแสดงนิทรรศการ รูปแบบ การวางแผนงาน การเตรียมงาน สื่อและวิธีการนำเสนอผลงานออกแบบ ฝกปฏิบัติรแสดงผลงานสูสาธารณะชน ที่เหมาะสมกับ เปาหมายทางการตลาดและสอดคลองกับองคกร การสื่อสารและการแสดงผลงานออกแบบผลิตภัณฑ การเรียนออกแบบผลิตภัณฑถือเปนศาสตรและศิลปอยางหนึ่ง ซึ่งการออกแบบการจัด แสดงผลงานผลิตภัณฑนั้น นอกจากจะตองมีองคประกอบตามการใชงานแลว ยังจะตองนำเสนอ สุนทรียภาพทางความงามแนวทางใหม รวมทั้งยังตองนำเสนอคุณคาของผลงานชิ้นนั้น ๆ ดวย ซึ่งนิสิต จะตองมีความรูครอบคลุมทั้งในเรื่องของการออกแบบ เริ่มตั้งแตการศึกษาคนควาขอมูลผลิตภัณฑ การนำเสนอแนวความคิด การเลือกใชวัสดุ -อุปกรณประเภทตาง ๆ จนนำไปสูการรางแบบ ถายทอด องคประกอบทางศิลปะ และนำเสนอผลงานทั้ง 2 และ 3 มิติรวมทั้งการทำโมเดลจำลอง ซึ่งสิ่งตาง ๆ ที่ไดกลาวขางตนนั้น ผูเขียนไดรวบรวมไวเอกสาร ตำรา และประสบการณของผูเขียนเองมาถายทอด สุดทายนี้จึงหวังเปนอยางยิ่งวา เอกสารประกอบการสอนฉบับนี้ จะเปนประโยชนแกนิสิตสาขาวิชา การออกแบบทัศนศิลป วิชาเอกการออกแบบผลิตภัณฑ ในการพัฒนาทักษะวิชาชีพดานการออกแบบ และจัดแสดงนิทรรศการ ใหดียิ่งขึ้นตอไป อาจารย ดร.สืบสาย แสงวชิระภิบาล
ข สารบัญ หนา คำนำ............................................................................................................................................. ก สารบัญ ......................................................................................................................................... ข สารบัญภาพ.................................................................................................................................. ง แผนบริหารการสอนประจำวิชา.................................................................................................... ฌ เนื้อหารายวิชา การจัดแสดงนิทรรศการงานออกแบบผลิตภัณฑ บทที่ 1 ความรูทั่วไปเกี่ยวกับการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ............................................... 1 ความรูเบื้องตนเกี่ยวกับการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ.................................. 4 การแบงประเภทในงานนิทรรศการ..................................................................... 7 สรุปการศึกษา...................................................................................................... 22 2 ความรูทั่วไปเกี่ยวกับการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการทางศิลปวัฒนธรรม................. 23 ความรูเบื้องตนเกี่ยวกับวัฒนธรรม วิถีชีวิต และภูมิปญญาไทย........................... 26 การนำเสนอวัฒนธรรมสูการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ ................................. 28 กรณีศึกษาการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการงานออกแบบผลิตภัณฑไทย........... 31 สรุปการศึกษา...................................................................................................... 35 3 การศึกษากลุมเปาหมายในการจัดแสดงนิทรรศการ.................................................... 36 กลุมเปาหมายในการจัดแสดงนิทรรศการ............................................................ 38 การศึกษากลุมเปาหมายทุกชวงวัย ...................................................................... 39 สรุปการศึกษา ...................................................................................................... 50 4 แนวคิดการนำเสนอเรื่องราวในการจัดแสดงนิทรรศการ.............................................. 51 การนำเสนอเรื่องราวในการจัดแสดงนิทรรศการ................................................. 54 การแบงประเภทนิทรรศการตามจุดประสงคของเรื่องราว ................................... 54 สรุปการศึกษา ...................................................................................................... 66 5 การนำเสนอเนื้อหาสาระในการจัดแสดงนิทรรศการ.................................................... 67 นำเสนอเนื้อหาสาระในการจัดแสดงนิทรรศการ.................................................. 69 การนำเสนอนิทรรศการรรูปแบบตาง ๆ ............................................................... 69 สรุปการศึกษา ...................................................................................................... 85 6 เทคนิคการจัดแสดงวัตถุในนิทรรศการ........................................................................ 86 เทคนิคการจัดแสดงวัตถุในนิทรรศการ................................................................ 88 เทคนิครูปแบบตาง ๆ ในการจัดแสดง................................................................. 89 สรุปการศึกษา...................................................................................................... 100
ค สารบัญ (ตอ) บทที่ หนา 7 เทคนิคการจัดแสดงแสง สี เสียง ในนิทรรศการ........................................................... 101 เทคนิคการใชแสง ในการจัดแสดงนิทรรศการ..................................................... 104 เทคนิคการใชสี เพื่อสรางบรรยากาศ................................................................... 111 เทคนิคการใชเสียงเพื่อประกอบการบรรยาย....................................................... 113 สรุปการศึกษา...................................................................................................... 116 8 ศิลปะการจัดวางและงานกราฟกในการจัดแสดงนิทรรศการ....................................... 117 แนวทางการจัดแสดงศิลปะการจัดวาง ................................................................ 120 องคประกอบพื้นฐานทางศิลปะการจัดวางในนิทรรศการ.................................... 121 งานกราฟกในการจัดแสดงนิทรรศการ................................................................ 127 สรุปการศึกษา...................................................................................................... 136 9 การวางแผนงานในการจัดแสดงนิทรรศการ................................................................. 137 การวางแผนงานเกี่ยวกับผูชมงาน ........................................................................ 140 การวางแผนงานเกี่ยวกับสิ่งจัดแสดง .................................................................... 141 การวางแผนงานเกี่ยวกับสถานที่ ........................................................................ 145 การวางแผนงานสำหรับวางปายและแผงบอรด................................................... 146 งานวางแผนงานเกี่ยวกับสภาพแวดลอม.............................................................. 147 สรุปการศึกษา...................................................................................................... 150 10 การดำเนินงานออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ............................................................... 151 การดำเนินงานออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ ...................................................... 154 ขั้นตอนการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ ........................................................... 162 ขอการประเมินผลและสรุปผลของการจัดงาน ..................................................... 179 สรุปการศึกษา ...................................................................................................... 180 11 การปรับตัวของนิทรรศการในปจจุบัน.......................................................................... 181 โลกเปลี่ยน พิพิธภัณฑและการจัดแสดงนิทรรศการก็ตองเปลี่ยน ........................ 185 ความปกติใหมและฐานวิถีชีวิตใหมในจัดแสดงนิทรรศการ .................................. 190 สรุปการศึกษา ...................................................................................................... 193 12 กรณีศึกษาการพัฒนาผลงานสรางสรรคการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ.................. 194 ทัศนศึกษา : พิพิธบางลำพู, มิวเซียมสยาม, นิทรรศนรัตนโกสินทร ..................... 185 ตัวอยางผลงานการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ ของนิสิตชั้นปที่ 4.................. 206 สรุปการศึกษา ...................................................................................................... 215 บรรณานุกรม ................................................................................................................................ 217 ประวัติผูเขียน ............................................................................................................................... 219
ง สารบัญภาพ หนา ภาพประกอบที่ 1 แสดงการจัดนิทรรศการแบบ 2 มิติ................................................................. 6 ภาพประกอบที่ 2 แสดงการจัดนิทรรศการแบบ 3 มิติ................................................................. 6 ภาพประกอบที่ 3 แสดงการจัดนิทรรศการแบบผสม ................................................................... 7 ภาพประกอบที่ 4 แสดงนิทรรศการถาวร (Permanent Exhibition) ............................................. 8 ภาพประกอบที่ 5 แสดงนิทรรศการชั่วคราว (Temporary Exhibition) ......................................... 9 ภาพประกอบที่ 6 แสดงนิทรรศการเคลื่อนที่ (Mobile Exhibition)................................................ 10 ภาพประกอบที่ 7 แสดงรูปแบบนิทรรศการเคลื่อนที่ ................................................................... 11 ภาพประกอบที่ 8 แสดงนิทรรศการในรม (Indoor Exhibition) .................................................... 12 ภาพประกอบที่ 9 แสดงนิทรรศการกลางแจง (Outdoor Exhibition) ............................................ 13 ภาพประกอบที่ 10 แสดงนิทรรศการหมุนเวียน (Traveling Exhibition)........................................ 14 ภาพประกอบที่ 11 แสดงนิทรรศการขนาดเล็ก (Display)............................................................. 15 ภาพประกอบที่ 12 แสดงนิทรรศการขนาดกลาง (Exhibition)...................................................... 16 ภาพประกอบที่ 13 แสดงนิทรรศการขนาดใหญ (Exposition) ...................................................... 17 ภาพประกอบที่ 14 แสดงนิทรรศการเพื่อการประชาสัมพันธ(Exhibition information board)..... 18 ภาพประกอบที่ 15 แสดงนิทรรศการเพื่อการศึกษา (Exhibition for Education) .......................... 19 ภาพประกอบที่ 16 แสดงนิทรรศการเพื่อสงเสริมการขาย (Exhibition for booth) ....................... 20 ภาพประกอบที่ 17 แสดงพระบรมฉายาลักษณพระบาทสมเด็จพระเจาอยูหัว รัชกาลที่9.......... 27 ภาพประกอบที่ 18 แสดงประเพณีแหงวิถีชีวิต............................................................................. 28 ภาพประกอบที่ 19 แสดงศาสตรแหงศิลปะการแสดง.................................................................. 29 ภาพประกอบที่ 20 แสดงศิลปกรรมงานชาง................................................................................ 29 ภาพประกอบที่ 21 แสดงสำรับอาหารไทย................................................................................... 30 ภาพประกอบที่ 22 แสดงภูมิปญญากีฬาไทย............................................................................... 30 ภาพประกอบที่ 23 แสดงตัวอยางการจัดงานนิทรรศการ............................................................. 31 ภาพประกอบที่ 24 แสดงตัวอยางผลงานการจัดนิทรรศการ........................................................ 32 ภาพประกอบที่ 25 แสดงตัวอยางวัตถุการจัดนิทรรศการ............................................................ 33 ภาพประกอบที่ 26 แสดงตัวอยางการจัดวางนิทรรศการ............................................................. 34 ภาพประกอบที่ 27 แสดงกลุมเปาหมายทุกชวงวัย (Generation) ................................................. 38 ภาพประกอบที่ 28 แสดงกลุมเปาหมาย Generation : Baby Boomer (1) ................................... 39 ภาพประกอบที่ 29 แสดงกลุมเปาหมาย Generation : Baby Boomer (2)..................................... 40 ภาพประกอบที่ 30 แสดงกลุมเปาหมาย Generation : Baby Boomer (3)..................................... 41 ภาพประกอบที่ 31 แสดงกลุมเปาหมาย Generation : X (1) ........................................................ 42 ภาพประกอบที่ 32 แสดงกลุมเปาหมาย Generation : X (2) ........................................................ 43 ภาพประกอบที่ 33 แสดงกลุมเปาหมาย Generation : Millennial (1)........................................... 44 ภาพประกอบที่ 34 แสดงกลุมเปาหมาย Generation : Millennial (2)........................................... 45
จ สารบัญภาพ (ตอ) ภาพประกอบที่ 35 แสดงกลุมเปาหมาย Generation : Z (1) ........................................................ 46 ภาพประกอบที่ 36 แสดงแสดงกลุมเปาหมาย Generation : Z (2) ............................................... 47 ภาพประกอบที่ 37 แสดงกลุมเปาหมาย Generation : Alpha (1) ................................................. 48 ภาพประกอบที่ 38 แสดงกลุมเปาหมาย Generation : Alpha (2) ................................................ 49 ภาพประกอบที่ 39 แสดงนิทรรศการทางการศึกษา (Education) ................................................ 54 ภาพประกอบที่ 40 แสดงการจัดนิทรรศการทางการศึกษา (Education)...................................... 55 ภาพประกอบที่ 41 แสดงนิทรรศการทางการตลาด (Marketing) ................................................ 56 ภาพประกอบที่ 42 แสดงการจัดนิทรรศการทางการตลาด (Marketing)....................................... 57 ภาพประกอบที่ 43 แสดงนิทรรศการทางการเมือง (Politic)......................................................... 58 ภาพประกอบที่ 44 แสดงการจัดนิทรรศการทางการเมือง (Politic).............................................. 59 ภาพประกอบที่ 45 แสดงนิทรรศการศิลปะ (Arts Culture & Environment)................................. 60 ภาพประกอบที่ 46 แสดงการจัดนิทรรศการศิลปะ (Arts Culture & Environment)...................... 61 ภาพประกอบที่ 47 แสดงนิทรรศการทางการทหาร (Military)...................................................... 62 ภาพประกอบที่ 48 แสดงการจัดนิทรรศการทางการทหาร (Military)........................................... 63 ภาพประกอบที่ 49 แสดงนิทรรศการเพื่อการประชาสัมพันธองคกร (Public Relation)................ 64 ภาพประกอบที่ 50 แสดงการจัดนิทรรศการเพื่อการประชาสัมพันธองคกร (Public Relation)..... 65 ภาพประกอบที่ 51 แสดงการนำเสนอนิทรรศการ แบบการบรรยาย (1)..................................... 69 ภาพประกอบที่ 52 แสดงการนำเสนอนิทรรศการ แบบการบรรยาย (2)..................................... 70 ภาพประกอบที่ 53 แสดงการนำเสนอนิทรรศการแบบตัวอยางวัตถุทางธรรมชาติ...................... 71 ภาพประกอบที่ 54 แสดงการนำเสนอนิทรรศการแบบตัวอยางวัตถุที่มนุษยสรางขึ้น .................. 72 ภาพประกอบที่ 55 แสดงการนำเสนอเรื่องราวตามชวงเวลา (1) ................................................. 73 ภาพประกอบที่ 56 แสดงการนำเสนอเรื่องราวตามชวงเวลา (2) ................................................. 74 ภาพประกอบที่ 57 แสดงการนำเสนอเรื่องราวเปนสวนยอยในกรอบใหญ................................... 75 ภาพประกอบที่ 58 แสดงการนำเสนอแบบจำลองสถานการณ(1) .............................................. 76 ภาพประกอบที่ 59 แสดงการนำเสนอแบบจำลองสถานการณ(2) .............................................. 77 ภาพประกอบที่ 60 แสดงการนำเสนอสภาพจริง.......................................................................... 78 ภาพประกอบที่ 61 แสดงการนำเสนอแบบการแสดง................................................................... 79 ภาพประกอบที่ 62 แสดงการนำเสนอโดยใชเทคโนโลยี(1)......................................................... 80 ภาพประกอบที่ 63 แสดงการนำเสนอโดยใชเทคโนโลยี(2)......................................................... 81 ภาพประกอบที่ 64 แสดงการนำเสนอรูปแบบกิจกรรมทดลองทำ................................................ 82 ภาพประกอบที่ 65 แสดงการนำเสนอรูปแบบกิจกรรมโตตอบ (1) .............................................. 83 ภาพประกอบที่ 66 แสดงการนำเสนอรูปแบบกิจกรรมโตตอบ (2) .............................................. 84 ภาพประกอบที่ 67 แสดงเทคนิคการจัดแสดงนิทรรศการ............................................................ 88 ภาพประกอบที่ 68 แสดงเทคนิคการจัดแสดงในตูกระจก (1)...................................................... 89
ฉ สารบัญภาพ (ตอ) ภาพประกอบที่ 69 แสดงเทคนิคการจัดแสดงในตูกระจก (2)...................................................... 90 ภาพประกอบที่ 70 แสดงเทคนิคการจัดแสดงบนแทน (1)........................................................... 91 ภาพประกอบที่ 71 แสดงเทคนิคการจัดแสดงบนแทน (2)........................................................... 92 ภาพประกอบที่ 72 แสดงเทคนิคการจัดแสดงแบบแขวนลอย (1)................................................ 93 ภาพประกอบที่ 73 แสดงเทคนิคการจัดแสดงแบบแขวนลอย (2)................................................ 94 ภาพประกอบที่ 74 แสดงเทคนิคการจัดแสดงบนแผงบอรด (1)................................................... 95 ภาพประกอบที่ 75 แสดงเทคนิคการจัดแสดงบนแผงบอรด (2)................................................... 96 ภาพประกอบที่ 76 แสดงเทคนิคการจัดแสดงบนผนัง.................................................................. 97 ภาพประกอบที่ 77 แสดงเทคนิคการจัดแสดงภายนอกอาคาร (1)............................................... 98 ภาพประกอบที่ 78 แสดงเทคนิคการจัดแสดงภายนอกอาคาร (2)............................................... 99 ภาพประกอบที่ 79 แสดงเทคนิคการใชแสงในนิทรรศการ........................................................... 104 ภาพประกอบที่ 80 แสดงแสงธรรมชาติกับ แสงประดิษฐ........................................................... 105 ภาพประกอบที่ 81 แสดงประเภทของหลอดไฟชนิดตาง ๆ.......................................................... 106 ภาพประกอบที่ 82 แสดงแสงสองสวางประเภทของแสงไฟชนิดตาง ๆ........................................ 107 ภาพประกอบที่ 83 แสดงประเภทของดวงโคมและหลอดไฟชนิดตาง ๆ...................................... 108 ภาพประกอบที่ 84 แสดงเทคนิคการใชแสงเนนสิ่งจัดแสดง......................................................... 109 ภาพประกอบที่ 85 แสดงเทคนิคการใชแสงเพื่อสรางบรรยากาศ................................................. 110 ภาพประกอบที่ 86 แสดงจิตวิทยาของสีที่สงผลตอความรูสึกในการออกแบบ............................. 111 ภาพประกอบที่ 87 แสดงเทคนิคการใชสีเพื่อสรางบรรยากาศ..................................................... 112 ภาพประกอบที่ 88 แสดงเทคนิคการใชเสียงประกอบการบรรยาย (1)........................................ 113 ภาพประกอบที่ 89 แสดงเทคนิคการใชเสียงประกอบการบรรยาย (2)........................................ 114 ภาพประกอบที่ 90 แสดงเทคนิคการใชเสียงประกอบการบรรยาย (3)........................................ 115 ภาพประกอบที่ 91 แสดงศิลปะการจัดวางในนิทรรศการ............................................................ 120 ภาพประกอบที่ 92 แสดงศิลปะการจัดวางเปนเอกภาพในงานนิทรรศการ.................................. 121 ภาพประกอบที่ 93 แสดงศิลปะการจัดวางความสมดุลในงานนิทรรศการ................................... 122 ภาพประกอบที่ 94 แสดงศิลปะการจัดวางโดยการเนนในงานนิทรรศการ................................... 123 ภาพประกอบที่ 95 แสดงศิลปะการจัดวางความกลมกลืนในงานนิทรรศการ............................... 124 ภาพประกอบที่ 96 แสดงศิลปะการจัดวางความแตกตางในงานนิทรรศการ................................ 125 ภาพประกอบที่ 97 แสดงศิลปะการจัดวางจังหวะในงานนิทรรศการ........................................... 126 ภาพประกอบที่ 98 แสดงงานกราฟกตัวอักษรของชาวอียิปต(Hieroglyphic)............................... 127 ภาพประกอบที่ 99 แสดงการออกแบบคอมพิวเตอรกราฟก........................................................ 128 ภาพประกอบที่ 100 แสดงองคประกอบของการออกแบบกราฟก............................................... 129 ภาพประกอบที่ 101 แสดงเสนในการออกแบบกราฟก................................................................ 129 ภาพประกอบที่ 102 แสดงรูปราง รูปทรง น้ำหนัก ในการออกแบบกราฟก................................ 130
ช สารบัญภาพ (ตอ) ภาพประกอบที่ 103 แสดงพื้นผิวในการออกแบบกราฟก............................................................ 131 ภาพประกอบที่ 104 แสดงพื้นที่วางในการออกแบบกราฟก........................................................ 131 ภาพประกอบที่ 105 แสดงสีสันในการออกแบบกราฟก............................................................... 132 ภาพประกอบที่ 106 แสดงตัวอักษรในการออกแบบกราฟก........................................................ 133 ภาพประกอบที่ 107 แสดงเกณฑกำหนดตัวอักษรและขนาดความสูงของตัวอักษร..................... 135 ภาพประกอบที่ 108 แสดงการวางแผนงานในการจัดแสดงนิทรรศการ....................................... 139 ภาพประกอบที่ 109 แสดงการวางแผนเกี่ยวกับผูเขาชมนิทรรศการ............................................ 140 ภาพประกอบที่ 110 แสดงความเหมาะสมของสื่อและสิ่งของจัดแสดงนิทรรศการ...................... 141 ภาพประกอบที่ 111 แสดงแผงบอรดจัดแสดงนิทรรศการ........................................................... 142 ภาพประกอบที่ 112 แสดงแทนตั้งจัดแสดงนิทรรศการ............................................................... 143 ภาพประกอบที่ 113 แสดงปายประกอบนิทรรศการ.................................................................... 144 ภาพประกอบที่ 114 แสดงการวางแผนเกี่ยวกับสถานที่จัดแสดงนิทรรศการ............................... 145 ภาพประกอบที่ 115 แสดงการวางแผนเกี่ยวกับสถานที่จัดแสดงนิทรรศการ............................... 146 ภาพประกอบที่ 116 แสดงการวางแผนเกี่ยวกับสภาพแวดลอมในนิทรรศการ (1) ...................... 147 ภาพประกอบที่ 117 แสดงการวางแผนเกี่ยวกับสภาพแวดลอมในนิทรรศการ (2) ...................... 148 ภาพประกอบที่ 118 แสดงการวางแผนเกี่ยวกับสภาพแวดลอมในนิทรรศการ (3) ...................... 149 ภาพประกอบที่ 119 แสดงกราฟกการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ........................................... 154 ภาพประกอบที่ 120 แสดงการทำงานออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ........................................... 155 ภาพประกอบที่ 121 แสดงการพัฒนาแนวความคิดในการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ............ 156 ภาพประกอบที่ 122 แสดงภาพรางการวางผังบริเวณจัดแสดงนิทรรศการ.................................. 157 ภาพประกอบที่ 123 แสดงการกำหนดทางสัญจร ในการจัดแสดงนิทรรศการ............................. 158 ภาพประกอบที่ 124 แสดงการกำหนดทางสัญจร เขา-ออก ในนิทรรศการ................................. 159 ภาพประกอบที่ 125 แสดงตัวอยางพื้นที่ทางเขานิทรรศการพิพิธภัณฑ....................................... 160 ภาพประกอบที่ 126 แสดงตัวอยางโถงกลางนิทรรศการพิพิธภัณฑ............................................. 160 ภาพประกอบที่ 127 แสดงตัวอยางพื้นที่ภายในนิทรรศการพิพิธภัณฑ (1) .................................. 161 ภาพประกอบที่ 128 แสดงตัวอยางพื้นที่ภายในนิทรรศการพิพิธภัณฑ (2) .................................. 161 ภาพประกอบที่ 129 แสดงตัวอยางการวิเคราะหสถานที่ตั้งโครงการจัดแสดงนิทรรศการ........... 162 ภาพประกอบที่ 130 แสดงตัวอยางการวิเคราะหทิศทางแดด ลม ฝน ที่ตั้งโครงการ................... 162 ภาพประกอบที่ 131 แสดงตัวอยางการวิเคราะหกลุมเปาหมาย ที่เขาชมโครงการ...................... 163 ภาพประกอบที่ 132 แสดงตัวอยางการวิเคราะหการเดินชมงานการจัดแสดงนิทรรศการ........... 163 ภาพประกอบที่ 133 แสดงตัวอยางการวิเคราะหความสัมพันธและขนาดพื้นที่ในนิทรรศการ..... 164 ภาพประกอบที่ 134 แสดงตัวอยางการวิเคราะหพฤติกรรมการใชงานในโครงการ...................... 164 ภาพประกอบที่ 135 แสดงขั้นตอนการออกแบบวางผังพื้นที่ในการจัดแสดงนิทรรศการ............. 165 ภาพประกอบที่ 136 แสดงตัวอยางการนำเสนอแรงบันดาลใจในนิทรรศการ (Inspiration).......... 166
ซ สารบัญภาพ (ตอ) ภาพประกอบที่ 137 แสดงการสรางแรงบันดาลใจในการทำงาน................................................. 167 ภาพประกอบที่ 138 แสดงตัวอยางการนำเสนอความคิดรวบยอดในนิทรรศการ (Concept)....... 169 ภาพประกอบที่ 139 แสดงตัวอยางการออกแบบวางผังในนิทรรศการ (Lay-out Plan) ................ 170 ภาพประกอบที่ 140 แสดงตัวอยางการรางแบบสเก็ตชภาพ 3 มิติพื้นที่ในนิทรรศการ (1)......... 171 ภาพประกอบที่ 141 แสดงตัวอยางการรางแบบสเก็ตชภาพ 3 มิติพื้นที่ในนิทรรศการ (2)......... 172 ภาพประกอบที่ 142 แสดงตัวอยางการออกแบบทัศนียภาพ 3 มิติพื้นที่ในนิทรรศการ (1)........ 173 ภาพประกอบที่ 143 แสดงตัวอยางการออกแบบทัศนียภาพ 3 มิติพื้นที่ในนิทรรศการ (2)........ 174 ภาพประกอบที่ 144 แสดงขั้นตอนการจัดทำประกอบสราง ในการจัดแสดงนิทรรศการ............. 175 ภาพประกอบที่ 145 แสดงชองทางการประชาสัมพันธในการจัดแสดงนิทรรศการ..................... 177 ภาพประกอบที่ 146 แสดงการนำเสนอกิจกรรมเชิงโตตอบในนิทรรศการ (Interactive) .............. 178 ภาพประกอบที่ 147 แสดงการประเมินผล ในการจัดแสดงนิทรรศการ....................................... 179 ภาพประกอบที่ 148 แสดงนิทรรศการศิลปะที่ใหประสบการณ(Immersive exhibition) ........ 184 ภาพประกอบที่ 149 แสดงนิทรรศการศิลปะของ วินเซนต แวนโกะ .......................................... 185 ภาพประกอบที่ 150 แสดงนิทรรศการออนไลนโลกเสมือน (Augmented Reality-AR) ............ 186 ภาพประกอบที่ 151 แสดงนิทรรศการออนไลน(Google Arts & Culture)............................... 187 ภาพประกอบที่ 152 แสดงนิทรรศการออนไลนในพิพิธภัณฑลูฟวร (Louvre Museum) ........... 188 ภาพประกอบที่ 153 แสดงความปกติใหม, ฐานวิถีชีวิตใหม (New Normal).............................. 189 ภาพประกอบที่ 154 แสดงชีวิตวิถีใหมและการปรับตัวในภาวะ (Covid-19)............................... 190 ภาพประกอบที่ 155 แสดงทัศนศึกษา ณ พิพิธบางลำพู............................................................... 199 ภาพประกอบที่ 156 แสดงทัศนศึกษา ณ มิวเซียมสยาม.............................................................. 201 ภาพประกอบที่ 157 แสดงทัศนศึกษา ณ นิทรรศนรัตนโกสินทร................................................. 203 ภาพประกอบที่ 158 แสดงทัศนศึกษา ณ พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ พระนคร............................. 205 ภาพประกอบที่ 159 แสดงตัวอยางผลงานการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ ผีตาโขน ............... 206 ภาพประกอบที่ 160 แสดงตัวอยางผลงานการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ สุราเมรัย.............. 207 ภาพประกอบที่ 161 แสดงตัวอยางผลงานการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ เครื่องถมนคร....... 208 ภาพประกอบที่ 162 แสดงตัวอยางผลงานการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ คัวตอง ................. 209 ภาพประกอบที่ 163 แสดงตัวอยางผลงานการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ หนังตะลุง............. 210 ภาพประกอบที่ 164 แสดงตัวอยางผลงานการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ ขนมไทย............... 211 ภาพประกอบที่ 165 แสดงตัวอยางผลงานการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ หุนกระบอก......... 212 ภาพประกอบที่ 166 แสดงตัวอยางผลงานการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ ไปรษณียไทย........ 213 ภาพประกอบที่ 167 แสดงตัวอยางผลงานการออกแบบผลิตภัณฑของที่ระลึกในนิทรรศการ..... 214 ภาพประกอบที่ 168 แสดงบรรยากาศการนำเสนอผลงานออกแบบจัดแสดงนิทรรศการตาง ๆ.. 215
ฌ แผนบริหารการสอนประจำวิชา รหัสวิชา อบท 413 VID 413 รายวิชา การจัดแสดงนิทรรศการงานออกแบบผลิตภัณฑ 3(2-2-5) หนวยกิต Exhibition for Product Design คำอธิบายรายวิชา ศึกษา เรียนรู การจัดแสดงนิทรรศการ รูปแบบ การวางแผนงาน การเตรียมงาน สื่อและ วิธีการนำเสนอผลงานออกแบบ ฝกปฏิบัติจัดแสดงผลงานสูสาธารณะชน ที่เหมาะสมกับเปาหมาย ทางการตลาดและสอดคลองกับองคกร ตลอดจนการสื่อสารและการแสดงผลงานออกแบบผลิตภัณฑ วัตถุประสงค 1. เพื่อใหผูเรียนมีความรูทางดานการออกแบบจัดแสดง แบบกึ่งถาวร หรือ พิพิธภัณฑ 2. เพื่อใหผูเรียนสามารถนำเสนอผลงานผลิตภัณฑที่ไดแรงบันดาลใจจากวัฒนธรรม มานำเสนอ ผานรูปแบบโปรแกรมคอมพิวเตอร ทั้งแบบ 2 มิติ และ 3 มิติ รวมทั้งการทำโมเดลจำลองเสมือนจริง เนื้อหารายวิชา 1. ความรูทั่วไปเกี่ยวกับการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ 2. ความรูทั่วไปเกี่ยวกับการจัดแสดงนิทรรศการทางศิลปวัฒนธรรม 3. การศึกษากลุมเปาหมายในการจัดแสดงนิทรรศการ 4. แนวคิดการนำเสนอเรื่องราวในการจัดแสดงนิทรรศการ 5. การนำเสนอเนื้อหาสาระในการจัดแสดงนิทรรศการ 6. เทคนิคการจัดแสดงวัตถุในนิทรรศการ 7. เทคนิคการจัดแสดงแสง สี เสียง ในนิทรรศการ 8. ศิลปะการจัดวางและงานกราฟกในการจัดแสดงนิทรรศการ 9. การวางแผนงานในการจัดแสดงนิทรรศการ 10. การดำเนินงานออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ 11. การปรับตัวของนิทรรศการในปจจุบัน 12. กรณีศึกษา การพัฒนาผลงานสรางสรรคการออกแบบนิทรรศการ
ญ รายละเอียดเนื้อหา บทที่ 1 ความรูทั่วไปเกี่ยวกับการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ 4 ชั่วโมง 1. ความรูเบื้องตนเกี่ยวกับการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ 2. การแบงประเภทในงานนิทรรศการ 3. สรุป บทที่2 ความรูทั่วไปเกี่ยวกับการจัดแสดงนิทรรศการทางศิลปวัฒนธรรม 4 ชั่วโมง 1. ความรูทั่วไปเกี่ยวกับวัฒนธรรม วิถีชีวิต และภูมิปญญาไทย 2. การนำเสนอวัฒนธรรมสูการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ 3. กรณีศึกษาการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการงานออกแบบผลิตภัณฑ 4. สรุป บทที่3 การศึกษากลุมเปาหมายในการการจัดแสดงนิทรรศการ 4 ชั่วโมง 1. กลุมเปาหมายในการการจัดแสดงนิทรรศการ 2. การศึกษากลุมเปาหมายทุกชวงวัย 3. สรุป บทที่ 4 แนวคิดการนำเสนอเรื่องราวในการจัดแสดงนิทรรศการ 4 ชั่วโมง 1. การนำเสนอเรื่อราวในการจัดแสดงนิทรรศการ 2. การแบงประเภทนิทรรศการตามจุดประสงคของเรื่องราว 3. สรุป บทที่ 5 การนำเสนอเนื้อหาสาระในการจัดแสดงนิทรรศการ 4 ชั่วโมง 1. นำเสนอเนื้อหาสาระในการจัดแสดงนิทรรศการ 2. การนำเสนอนิทรรศการรูปแบบตาง ๆ 3. สรุป บทที่ 6 เทคนิคการจัดแสดงวัตถุในนิทรรศการ 4 ชั่วโมง 1. เทคนิคการจัดแสดงวัตถุในนิทรรศการ 2. เทคนิครูปแบบตาง ๆ ในการจัดแสดง 3. สรุป
ฎ บทที่ 7 เทคนิคการจัดแสดงแสง สี เสียง ในนิทรรศการ 4 ชั่วโมง 1. เทคนิคการใชแสงในการจัดแสดงนิทรรศการ 2. เทคนิคการใชสีเพื่อสรางบรรยากาศ 3. เทคนิคการใชเสียงประกอบการบรรยาย 4. สรุป บทที่ 8 ศิลปะการจัดวางและงานกราฟกในการจัดแสดงนิทรรศการ 4 ชั่วโมง 1. แนวทางการจัดแสดงศิลปะการจัดวาง 2. องคประกอบพื้นฐานทางศิลปะการจัดวางในนิทรรศการ 3. งานกราฟกในการจัดแสดงนิทรรศการ 4. สรุป บทที่ 9 การวางแผนงานในการจัดแสดงนิทรรศการ 4 ชั่วโมง 1. การวางแผนงานเกี่ยวกับผูชม 2. การวางแผนงานเกี่ยวกับสิ่งแสดง 3. การวางแผนงานเกี่ยวกับสถานที่ 4. การวางแผนงานสำหรับวางปายและแผงบอรด 5. การวางแผนงานเกี่ยวกับสภาพแวดลอม 6. สรุป บทที่ 10 การดำเนินงานออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ 12 ชั่วโมง 1. การดำเนินงานออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ 2. ขั้นตอนการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ 3. การประเมินผลและสรุปผลของการจัดงาน 4. สรุป บทที่ 11 การปรับตัวของนิทรรศการในปจจุบัน 4 ชั่วโมง 1. การปรับตัวของนิทรรศการในปจจุบัน 2. การเตรียมความพรอม ประสานงาน การบริหารจัดการ 3. สรุป บทที่ 12 กรณีศึกษา การพัฒนาผลงานสรางสรรคการออกแบบนิทรรศการ 4 ชั่วโมง 1. กรณีศึกษา การออกแบบจัดแสดงนิทรรศการในปจจุบัน 2. การศึกษา วิเคราะห สังเคราะห ผลงานนิทรรศการ 3. สรุป
ฏ กิจกรรมการเรียนการสอน 1. ผูสอน อธิบายเนื้อหาประกอบสื่อการเรียน 2. ผูสอน อธิบายสอดแทรกการสาธิตเทคนิค ประกอบการเรียนตามเนื้อหาในบทเรียน 3. ผูสอน ใหนิสิตฝกคิดและฝกปฏิบัติตามใบงานระหวางเรียน 4. ผูสอน ใหนิสิตตอบคำถามทายบท 5. ผูสอน ใหนิสิตคนควาเพิ่มเติมจากหนังสือหรือแหลงขอมูลอื่น ๆ ที่เกี่ยวของดวยตนเอง สื่อการเรียนการสอน 1. เอกสารประกอบการสอนรายวิชา การจัดแสดงนิทรรศการงานออกแบบผลิตภัณฑ 2. ไฟลนำเสนอภาพนิ่งผานโปรแกรม ไมโครซอฟต(พาวเวอรพอยต) 3. หนังสือ ตำรา หรือนิตยสาร ที่เกี่ยวของกับการออกแบบการจัดแสดง 4. โมเดล (อาจมีเพิ่มเติมตามความเหมาะสมของเนื้อหาและกิจกรรม) การวัดผลประเมินผล 1. คะแนนจิตพิสัยและพฤติกรรมระหวางเรียน 10 คะแนน 2. แบบฝกหัดทายบทเรียน 30 คะแนน 3. คะแนนสอบปลายภาค (Project) 60 คะแนน - การนำเสนอผลงาน (Microsoft Power point) 10 คะแนน - การออกแบบกราฟก (Chart A2) 5 คะแนน - การนำเสนอวัสดุ (Material board) 5 คะแนน - การทำโมเดลจำลอง (Model) 10 คะแนน - ผลงานการออกแบบจัดแสดง (Design) 30 คะแนน รวม 100 คะแนน การประเมินผล ชวงคะแนน 85 – 100 ไดระดับ A ชวงคะแนน 80 – 84 ไดระดับ B+ ชวงคะแนน 75 – 79 ไดระดับ B ชวงคะแนน 70 – 74 ไดระดับ C+ ชวงคะแนน 65 – 69 ไดระดับ C ชวงคะแนน 60 – 64 ไดระดับ D+ ชวงคะแนน 55 – 59 ไดระดับ D ชวงคะแนน 0 – 54 ไดระดับ E
ฐ แผนการสอนตลอดรายวิชา สัปดาหที่ เรื่อง / หัวขอที่สอน จำนวน (ชั่วโมง) 1 แนะนำรายวิชาและขอตกลงของชั้นเรียน 4 2 บทที่ 1 ความรูทั่วไปเกี่ยวกับการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ 4 3 บทที่ 2 ความรูทั่วไปเกี่ยวกับการจัดแสดงนิทรรศการศิลปวัฒนธรรม 4 4 บทที่ 3 การศึกษากลุมเปาหมายในการจัดแสดงนิทรรศการ 4 5 บทที่ 4 แนวคิดการนำเสนอเรื่องราวในการจัดแสดงนิทรรศการ 4 6 บทที่ 5 การนำเสนอเนื้อหาสาระในการจัดแสดงนิทรรศการ 4 7 บทที่ 6 เทคนิคการจัดแสดงวัตถุในนิทรรศการ 4 8 บทที่ 7 เทคนิคการจัดแสดงแสง สี เสียง ในนิทรรศการ 4 9 บทที่ 8 ศิลปะการจัดวางและงานกราฟกในการจัดแสดงนิทรรศการ 4 10 บทที่ 9 การวางแผนงานในการจัดแสดงนิทรรศการ 4 11 บทที่ 10 การดำเนินงานออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ 4 12 Presentation: Product / Site location / Site analysis / Analysis space & area requirement/ Target group / Functions diagram / Relationship matrix / Bubble diagram / Zoning / User behavior / Etc. 4 13 Presentation: Inspiration / Concept / References / Mood & tone / Material board / Lay-out Plan (Draft 1) / Sketch Perspective (All) / Detail / Etc. 4 14 Presentation: Lay-out Plan (Draft 2) / Dimension Plan / Pattern floor Plan / Ceiling Plan / Electrical Plan (All) / Elevation (All) / Section Furniture (All) / Detail / Etc. 4 15 บทที่ 11 Presentation: 3D Perspective (All) & Model 4 16 บทที่ 12 Presentation Final Project: Exhibition for Product design with Committee 5 people 4 รวม 64
บทที่ 1 ความรูทั่วไปเกี่ยวกับการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ
2 แผนการสอนครั้งที่ 1 หัวขอ ความรูทั่วไปเกี่ยวกับการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ ผูสอน อาจารย ดร.สืบสาย แสงวชิระภิบาล เวลา 4 ชั่วโมง จุดประสงค เพื่อใหนิสิตมีความรูพื้นฐานทางดานการออกแบบจัดแสดง แบบกึ่งถาวร หรือ พิพิธภัณฑ และมีความเขาใจวัตถุประสงคในการจัดแสดงแตละประเภท รวมทั้งมีความเขาใจ ความสำคัญและประโยชนในการจัดแสดงประเภทตาง ๆ เนื้อหา 1. ความรูเบื้องตนเกี่ยวกับการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ 2. การแบงประเภทในงานนิทรรศการ 3. ประโยชนของการจัดแสดงนิทรรศการ 4. สรุป การจัดประสบการณการเรียนรู 1. บอกวัตถุประสงคและเนื้อหาโดยรวม 15 นาที 2. บรรยายเนื้อหาหัวขอตาง ๆ 60 นาที 3. สาธิตและฝกปฏิบัติ 150 นาที 4. ซักถาม 15 นาที สื่อการเรียนการสอน 1. เอกสารประกอบการสอนรายวิชา การจัดแสดงนิทรรศการงานออกแบบผลิตภัณฑ 2. ไฟลนำเสนอภาพนิ่งผานโปรแกรม ไมโครซอฟต (พาวเวอรพอยต) 3. หนังสือ ตำรา หรือนิตยสาร ที่เกี่ยวของกับการออกแบบการจัดแสดง 4. โมเดล (อาจมีเพิ่มเติมตามความเหมาะสมของเนื้อหาและกิจกรรม) การวัดผลประเมินผล 1. สังเกตจากพฤติกรรมของผูเรียน 2. ประเมินผลจากกิจกรรมในชั้นเรียน 3. ประเมินผลจากแบบฝกหัดทายบท
3 หนังสือและเอกสารอางอิง ฉวีวรรณ คูหาภินันท. (2542). การอานและการสงเสริมการอาน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ ศิลปาบรรณาคาร. ไชยยงค กงศรี. (2540). เอกสารประกอบการสอนหลักการและเทคนิคการจัดนิทรรศการ. สืบคนจาก https://home.kku.ac.th/kchaiy/361-471Exhibition/lesson1ex.html ประเสริฐ ศีลรัตนา. (2549). การออกแบบนิทรรศการ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพสิปประภา. วัฒนะ จูฑะวิภาต. (2542). ศิลปะการจัดนิทรรศการ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ แหงจุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
4 บทที่ 1 ความรูทั่วไปเกี่ยวกับการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ …………………………………………………………………………………………………………………………….………… ความรูเบื้องตนเกี่ยวกับการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ คำวา “นิทรรศการ” นั้นมีความหมายตรงกับคำในภาษาอังกฤษวา Exhibition หมายถึง การ ใหความรูและใหการศึกษาลักษณะหนึ่ง ดวยการจัดแสดงนิทรรศการผานภาพผลงาน เสียง กลิ่น วัสดุ หรือขอความ ผานการสื่อสารโสตตาง ๆ ที่ไดจัดแสดงใหชมงานนิทรรศการ เพื่อไดขอมูลความรู ขาวสาร รวมทั้งอรรถรสแกผูเขามาชมงาน ใหไดเรียนรูและสัมผัสเทคโนโลยีผานการทดลองใชซึ่งใน บางครั้งอาจประกอบกิจกรรมเสริมเขาไปกระตุนความสนใจแกผูชมงาน อีกทั้งเพื่อใหผูชมนิทรรศการ มีความรูความเขาใจ บรรลุวัตถุประสงคตามเปาหมายในเรื่องจัดแสดงนั้นๆ และอาจจะกอเกิด การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมขึ้นไดในอนาคตหลังจากเขาชมนิทรรศการแลว ซึ่งคำวานิทรรศการ (Exhibition) ยังมีความหมายใกลเคียงกับคำวา "Display" ที่แปลวา “การจัดแสดง” ซึ่งไมวาผูคนจะเรียนกนิทรรศการหรือการจัดแสดงก็ตาม ก็ความหมายโดยรวม คือ เปนเครื่องมือสื่อสารที่มีบทบาทมากในสังคม รวมทั้งมีอิทธิพลกับการตัดสินใจมากขึ้นในปจจุบัน ทั้ง เรื่องในดาน การศึกษา วิทยาศาสตร การแพทยมนุษยศาสตร สังคมศาสตรการเมือง การปครอง อุตสาหกรรม ธุรกิจการคา และอื่น ๆ นอกจากนี้ยังมีบุคลากรดานการจัดแสดงนิทรรศการมากมาย ซึ่งผูจัดงาน มีสวนสำคัญมาก สำหรับในการกระตุนใหผูชมและผูที่สนใจ เขาใจในแนวความคิด ภาพรวมของสินคาและวัตถุจัดแสดง ผานวิธีการคัดเลือกตาง ๆ เพื่อใหการจัดแสดงนิทรรศการ ดีและมีประสิทธิภาพ ทั้งนี้อาจเปนดวยจาก มนตเสนหจากการรวบรวมผลงานสิ่งจัดแสดง หรือมนตเสนหของนิทรรศการที่มีความพิเศษ หรือมี โอกาสที่หาชมยาก เพื่อใหประชาชนสามารถเขาถึงไดงาย ไดมีโอกาสชื่นชมความงาม และอาจะมี ความเห็นเพิ่มเติมหลังการชมงาน รวมทั้งเกิดการเรียนรูแกผูเขาชมงานเพิ่มมากยิ่งขึ้น โดยนิทรรศการ เปนการแสดงการใหการศึกษาอยางหนึ่ง ผานการแสดงงานใหแกผูเขาชมงาน ซึ่งจะมีผูบรรยายใหฟง หรือไมมีก็ได ตามแตผูจัดงานจะนำเสนอ ซึ่งการแสดงในปจจุบันมีทั้งการแสดง นอกอาคารและภายในอาคาร โดยมักจะมีองคประกอบสิ่งของที่จัดแสดงดังตอไปนี้ เชน วัตถุของจริง วัตถุสิ่งของจำลอง อุปกรณภาพถาย แผนภาพ แผนภูมิ กราฟ วัสดุสามมิติและแผนภูมิสิ่งของตาง ๆ ที่จะนำออกมาแสดงนิทรรศการ ขั้นตอนการจัดเตรียมนั้น จะตองจัดใหมีระเบียบเรียบรอย ผูชมสามารถดูแลวเขาใจไดงาย ไมซับซอนจนเกินไปนัก และตองคำนึงถึงความชัดเจน รวมทั้งกอใหเกิดความรู มีความเขาใจขอมูล โดยใชขอความสั้น ๆ ไมยึดยาว เพื่ออธิบายประกอบสิ่งจัดแสดง ใหมีความนาสนใจและนาเขาชมงาน ผานการแสดงผลงานการจัดแสดงผลิตภัณฑ หรือกิจกรรม เพื่อใหผูเชาชมงานไดรับความรู และความ ประทับใจ รวมทั้งไดสัมผัสประสบการณหลาย ๆ ดาน ทั้งจากการไดสัมผัสวัตถุไดมองเห็น ไดยินเสียง ไดดมกลิ่น รวมทั้งไดรสสัมผัส เปนตน
5 ดังนั้นการจัดนิทรรศการ จึงเปนกิจกรรมที่สำคัญสามารถสรางประสบการณในการเรียนรู ใหแกผูเรียนไดอยางกวางขวาง และสามารถดึงดูด ผูเรียนใหเกิดความประทับใจ และเกิดความสนใจ ในกระบวนการเรียนรูที่ดีมากยิ่งขึ้น โดยการสรางความสนใจใหเกิดขึ้นกับผูที่พบเห็น หรือผูที่เดินผานไปมา ใหไดทราบถึงขอมูล เกี่ยวของกับแนวความคิด ความรูในเนื้อหาสาระที่ตองการนำเสนอ ผูจัดงานควรกระตุนเราความรูสึก เพื่อใหเกิดความสนใจในเนื้อหาจัดแสดง ดวยการกระทำบางอยาง ผานเนื้อหาสาระ ที่เขาใจงายและ ชัดเจน ซึ่งจะเปนการเพิ่มโอกาสแกผูเขาชมงาน ใหสามารถรับรูและมีความเขาใจ ในเนื้อหาสาระ ตาง ๆ ไดมากยิ่งขึ้นจึงเปนสิ่งที่สำคัญ ผานประสบการณรูปธรรม (Cone of Experience) เพื่อเปนสื่อการเรียนการสอน ทั้งนี้ จะตองเปนนิทรรศการที่จัดแสดงอยางมีความหมาย หรือบางครั้งอาจจะมีการสาธิต ทดลอง หรือฉาย ประกอบเพื่อความเขาใจในการจัดแสดง แตอยางไรก็ตาม ในทุก ๆ นิทรรศการ จะมีเอกลักษณอยูสิ่ง หนึ่งที่เหมือนกัน คือ นิทรรศการ จะเปนการขมวดองคความรูและความสนใจของผูเขาชมงาน ที่มุง ไปยังสิ่งจัดแสดงวัตถุ วัสดุและอุปกรณ โดยผานการควบคุมตาง ๆ ตามเงื่อนไขและตามวัตถุประสงค การวางแผนการถายทอดองคความรู โดยผานการใชเทคนิคโสตทัศนวัสดุ เครื่องมือโสตทัศน ศึกษา และกิจกรรมโสตทัศนศึกษา อยางใดอยางหนึ่งหรือผสมผสานกันอยางมีระบบ เพื่อใหผูเขาชม งานนิทรรศการ ไดรับความรู ความเขาใจ ตลอดจนสามารถชักจูงหรือเปลี่ยนแปลงแนวความคิด หรือ ความความสนใจ ใหเปนไปตามวัตถุประสงคของผูจัดงาน ที่ไดกำหนดไวเบื้องตน โดยการนำเอาวัสดุ อุปกรณ หรือผลงานตาง ๆ มาตั้งจัดแสดงใหเปนกลุม หรือหมวดหมูตาม เพื่อใหผูเรียนไดศึกษาและ ทำความเขาใจในสิ่งนั้น ๆ ไดดียิ่งขึ้น ในการเรียน การสอนนิทรรศการ จัดไดทุกระดับชั้น และทุก สาขาวิชา จากการศึกษาความหมายของนิทรรศการ สรุปไดวา นิทรรศการ หมายถึง ศูนยรวมทางดาน สาระ ความรู และวัสดุอุปกรณ สื่อโสตตาง ๆ ที่จัดแสดง อยางเหมาะสมและเปนระบบ ตามแนวคิด และวัตถุประสงคของผูจัดงานนิทรรศการ เพื่อใหผูที่สนใจในเนื้อหาสาระ ไดเขามาศึกษาหาความรู อยางเปนอิสระตามแตโอกาสและสถานที่นั้น ๆ (ไชยยงค กงศรี, 2540) ลักษณะของการจัดนิทรรศการ โดยการจัดแสดงนิทรรศการทั่วไปนั้น สวนใหญจะเปนการผสมผสานเรื่องสื่อความหมาย หมายถึง วัตถุจัดแสดง สื่อที่วัสดุ อุปกรณ เทคนิค และวิธีการตาง ๆ นั้น ไดคัดสรรมารวมกันเพื่อ สรางความนาสนใจแกผูเขาชมงาน และสามารถดึงดูดใจแกผูพบเห็น เพื่อถายทอดขอมูลตาง ๆ ให บรรลุวัตถุประสงคตามผูจัดงานนิทรรศการไดซึ่งสามารถกำหนดลักษณะของการนำเสนอ การจัด นิทรรศการได3 ลักษณะ ดังนี้
6 1.การจัดนิทรรศการแบบ 2 มิติหมายถึง การใชสื่อประเภทสองมิติ ที่มีความกวาง - ยาว ปจจุบันยังคงนิยมใชกันอยูทั่วไปและมีใหพบเห็นอยูมาก เชน รูปภาพ ปายและกราฟก เปนตน ซึ่ง การออกแบบสื่อสารแบบ 2 มิติสามารถสรางความนาสนใจและความเขาใจเนื้อหา ตามวัตถุประสงค ไดตองนำหลักการทางศิลปะมาใชการออกแบบดานกราฟกอยางมีระบบและเหมาะสม โดยการเลือก สื่อประเภทนี้มาใชในการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ อาจมีเหตุผลและขอจำกัดมากมาย เชน พื้นที่ ในการจัดนิทรรศการที่มีนอย วัตถุประสงคของการจัดนิทรรศการ เปนตน ภาพประกอบที่ 1 การจัดนิทรรศการแบบ 2 มิติ ที่มา : Rindon Johnson. (2563). The Shape of Shape MoMA/New York. สืบคนจาก https://flash---art.com/2020/06/amy-sillman-moma-new-york/ 2.การจัดนิทรรศการแบบ 3 มิติหมายถึง การนำสื่อประเภทสามมิติใชในการนำเสนผลงาน สื่อสามมิติเปนสื่อที่ดึงดูดความสนใจของผูคนที่พบเห็น มากกวาสื่อสองมิติที่เปนปายงานกราฟก เพราะเปนผลงานจริง (Real Object) มีลักษณะทางกายภาพใหมองเห็น และเปนประโยชนตอ การเรียนรูที่มีประสิทธิภาพมากกวา โดยการเลือกสื่อประเภทนี้มีกระบวนการผลิตที่ใชเวลานาน และมีคาใชจายสูงกวา ตลอดจนจำเปนตองมีการผลิตขึ้นมาใหม ดังนั้นการจัดนิทรรศการแบบสามมิติ จึงตองคำนึงถึงความเหมาะสม เพราะจะทำใหเกิดความสูญเสียโดยใชเหตุ ภาพประกอบที่ 2 การจัดนิทรรศการแบบ 3 มิติ ที่มา : History-Well Done-Free. (2564). Pearson Field and Pearson Air Museum. สืบคนจาก https://www.tripadvisor.com/LocationPhotoDirectLink-g60820-d7613540-i225206799
7 3.การจัดนิทรรศการแบบผสมผสาน หมายถึง การจัดผสมผสานทั้งสื่อสองมิติและสื่อสามมิติ เขาดวยกัน ทำใหผูเขาชมไมเบื่อหนาย ดังนั้นการออกแบบสรางสรรคจึงจำเปนมาก เพื่อใหเกิด ความสัมพันธและสงเสริมกันของเนื้อหา ซึ่งปจจุบันพบวาเปนการจัดนิทรรศการแบบผสมผสาน ภาพประกอบที่ 3 การจัดนิทรรศการแบบผสม ที่มา : EVELYN MEYNARD. (2562). MOMA and 20th Century Design History. สืบคนจาก https://www.evelynmeynard.com/essays/moma-and-20th-century-design-history การประเภทของนิทรรศการ 1. แบงตามการจำแนกประเภทของนิทรรศการ 2. แบงตามขนาดของนิทรรศการ 3. แบงตามจุดมุงหมาย 1. แบงตามการจำแนกประเภทของนิทรรศการ การจำแนกประเภทของการจัดนิทรรศการเปน 2 วิธี คือ การจำแนกจากกำหนดระยะเวลา และ การจำแนกจากกำหนดสถานที่ ไวดังนี้(ประเสริฐ ศีลรัตนา, 2549) 1.1การจำแนกจากกำหนดระยะเวลา แบงเปน 2 ประเภท คือ 1.1.1 นิทรรศการถาวร (Permanent Exhibition) คือ นิทรรศการที่จัดอยูในที่ ใดที่หนึ่งเปนระยะเวลานาน ๆ หรือตลอดไป เปนการรวบรวมและการจัดแสดงสิ่งตาง ๆ โดยเฉพาะ วัตถุสิ่งของที่แสดงเรื่องราวที่เกิดขึ้นแนนอน เชน สิ่งที่แสดงเรื่องราวทางประวัติศาสตร สังคมศาสตร วิทยาศาสตรโบราณคดีและศิลปะเปนตน ไดแก นิทรรศการในหอศิลปแหงชาติ พิพิธภัณฑสถาน แหงชาติ พิพิธภัณฑหุนขี้ผึ้ง เมืองโบราณ เมืองจำลอง หองแสดงประวัติสถาบัน เปนตน เปนการจัด นิทรรศการที่จัดแสดงไวตลอดเวลา สามารถดูไดตลอดเวลาโดยไมลาสมัย เปนนิทรรศการที่จัดอยูใน สวนใดสวนหนึ่งของพิพิธภัณฑหรือหอศิลปะ หรือในสถาบันตาง ๆ ซึ่งนิทรรศการถาวรอาจจัดขึ้นได ทั้งในที่รม (Indoor Exhibition) และกลางแจง (Outdoor Exhibition) เนื้อหาของนิทรรศการถาวร มักจัดแสดงเรื่องราวเดิม ๆ ไมคอยเปลี่ยนแปลง ซึ่งเปนที่ รวบรวมสิ่งแสดง ของที่ใชจัดอาจจะเปนของจริง หุนจำลอง รูปภาพ ฯลฯ ที่นำมาแสดงนั้น ไมมี การเปลี่ยนแปลง รูปแบบและวิธีการ จัดอยูในอาคารหรือสถานที่เดิม ไมเปลี่ยนแปลง โดยเปดโอกาส ใหผูชมเขามาชมไดตลอดเวลา โดยมีจุดประสงคเพื่อการศึกษา
8 ทั้งทางประวัติศาสตร ศิลปะ โบราณคดีตลอดจนวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี นอกจากนี้ยังมี พิพิธภัณฑหุนขี้ผึ้งไทย ที่จัดแสดงเกี่ยวกับประวัติศาสตร วรรณคดี ประเพณี และบุคคลสำคัญของโลก ทั้งชาวไทยและชาวตางชาติเปนตน (ประเสริฐ ศีลรัตนา, 2549, น.18) ภาพประกอบที่ 4 นิทรรศการถาวร (Permanent Exhibition) ที่มา : The British Museum. (ม.ป.ป.). Celtic Art and Design. สืบคนจาก https://www.realstudios.co.uk/celtic-art-and-design วัตถุประสงคของนิทรรศการถาวร (Permanent Exhibition) 1. เพื่อใหความรูแกผูชม เนื้อหาสาระทางวิทยาการ เชน พิพิธภัณฑสถานแหงชาติเพื่อ การศึกษาทางประวัติศาสตรวัฒนธรรมของประเทศ, พิพิธภัณฑสัตวน้ำ เพื่อใหความรูที่เกี่ยวกับ สิ่งมีชีวิตตาง ๆ ในทะเล, หอศิลปพีรศรี ตั้งขึ้นเพื่อสงเสริมวิชาการศิลปะของชาติเปนตน 2. เพื่อกระตุนและชักจูงความคิด ของผูชมในเรื่องที่ตองการสรางสำนึก ทางการเมืองของ ประเทศชาติเชน พิพิธภัณฑหุนขี้ผึ้ง ของประเทศสิงคโปร 3. เพื่อความบันเทิง สนุกสนาน เชน เมืองโบราณ จังหวัดสมุทรปราการ หรือ ดิสนียแลนด ของประเทศอเมริกา และประเทศญี่ปุน 4 .เพื่อแสดงความเปนอารยประเทศ ประเทศดอยพัฒนามาก ๆ จะไมสามารถจัดสราง พิพิธภัณฑถาวรไวเปนเกียรติยศและชื่อเสียงของประเทศ เชน พิพิธภัณฑสถาบันสมิธโซเนียน ของประเทศอเมริกา, พิพิธภัณฑหุนขี้ผึ้งของมาดามทรูโซ ประเทศอังกฤษ, พิพิธภัณฑทางทะเล ก็มีเพียงบางประเทศในโลกเทานั้น นอกจากนี้นิทรรศการถาวร ยังมีจัดในลักษณะพิพิธภัณฑโรงเรียน ในโรงเรียนหลายแหงของประเทศ และพิพิธภัณฑสวนบุคคล หรือในหนวยงานของรัฐ - เอกชน เชน ศูนยศิลปวัฒนธรรม ของมหาวิทยาลัยตาง ๆ, พิพิธภัณฑหุนขี้ผึ้งของไทย เปนตน
9 1.1.2 นิทรรศการชั่วคราว (Temporary Exhibition) คือ นิทรรศการที่จัดอยูในที่ใด ที่หนึ่งเปนระยะเวลาสั้น ๆ สามารถแบงตามวัตถุประสงคของการจัดไดเปน 2 ประเภท คือ 1.1.2.1 นิทรรศการชั่วคราวที่จัดแสดงเปนเอกเทศ 1.1.2.2 นิทรรศการชั่วคราวที่จัดแสดงเพื่อเสริมนิทรรศการถาวร การจัดแสดงเรื่องราวเรื่องใดเรื่องหนึ่งในโอกาสตาง ๆ หรือโอกาสพิเศษ เชน การจัด นิทรรศการในงานสัปดาหหนังสือแหงชาติ การจัดนิทรรศการในงานสัปดาหหองสมุด เชนนิทรรศการ สารนิเทศระบบอินเตอรเน็ต นิทรรศการในหองสมุด เชน วันปใหม วันตรุษจีน วันเขาพรรษา ฯลฯ ดังนั้นนิทรรศการชั่วคราว จึงเปนการจัดนิทรรศการเปนครั้งคราวในวาระโอกาสหรือเทศกาล พิเศษเพื่อแสดงความรูใหม ๆ แผนงานพิเศษ วาระในวันสำคัญของชาติหรือหนวยงาน หรือเพื่อ การโฆษณาประชาสัมพันธกรณีพิเศษ นิทรรศการชั่วคราวอาจจัดแสดง ในสถานที่เดิมเปนประจำ แตสื่อที่นำมาแสดงชุดนั้น ๆ จัดอยูไมนาน อาจเปนสัปดาห-เดือน ก็เปลี่ยนใหม หรืออาจเลิกจัดไป ภาพประกอบที่ 5 นิทรรศการชั่วคราว (Temporary Exhibition) ที่มา : Art FAD Awards. (2564). Exhibition The best design of the year. สืบคนจาก https://www.fad.cat/en/agenda/7185/el-millor-disseny-de-lany-2021
10 วัตถุประสงคของนิทรรศการชั่วคราว (Temporary Exhibition) 1. เพื่อเราความสนใจของผูชมในเรื่องที่จัดแสดง เชน การปองกันโรคขาดสารอาหาร การวางแผนครอบครัว การปองกันยาเสพติด การปองกันโรคเอดส 2. เพื่อเปนสวนหนึ่งของงาน เชน พิพิธภัณฑ อาจจัดนิทรรศการชั่วคราวเพื่อชักจูงให ประชาชนเขาชมพิพิธภัณฑ เชน สัปดาหเครื่อง แตงกายไทยของพิพิธภัณฑแหงชาติ นิทรรศการ ของขวัญของกำนัลในโอกาสวันขึ้นปใหม หรือเทศกาลตรุษจีน เพื่อชักจูง ผูชมให เขามาใน หางสรรพสินคา 3. เพื่อใหขอมูล ขาวสารบางอยางแกผูชม เชน เรื่องโรคเอดส ของสาธารณสุขจังหวัด นิทรรศการ การอนุรักษสัตวน้ำฝงทะเลตะวันตก 4. เพื่อเนนความสำคัญ ของเทศกาลหรือวาระพิเศษ เชน นิทรรศการวันเด็กแหงชาติ หรือ นิทรรศการการเลี้ยงไหมในงานเทศกาลไหม ประเพณีผูกเสี่ยวของจังหวัด ขอนแกน 5. เพื่อความบันเทิง สนุกสนาน เชน งานอะเมซิ่งอีสาน จังหวัดขอนแกน นิทรรศการของเลน ในหางสรรพสินคา 6. เพื่อใหความรูเฉพาะเรื่องแกผูชม เชน นิทรรศการ เรื่อง โรคเอดส นิทรรศการ เรื่องพิษภัย ของบุหรี่ เปนตน โดยในปจจุบัน ไดเกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้นมากมาย ดังนั้น การจัดแสดงนิทรรศการเคลื่อนที่ เพื่อนำความรูเนื้อหาสาระ ไปมอบใหในสถานที่ตาง ๆ จึงไดเกิดขึ้น เพื่อเปนทางเลือกในการรับชม นิทรรศการและไดรับความนิยมเปนอยางมาก 1.3 นิทรรศการเคลื่อนที่ (Mobile Exhibition) หมายถึง นิทรรศการที่จัดขึ้นเปนชุด สำเร็จ เพื่อแสดงในหลาย ๆ ที่ หมุนเวียนกันไป รูปแบบและสื่อหลักที่นำมาแสดง เปนแบบเดิม วัตถุประสงคในการจัดเปนแบบเดิมอาจมีสิ่งของหรือการแสดง ประกอบเพิ่มเติม ในบางครั้งนั้น สวน สถานที่จัดก็หมุนเวียน เปลี่ยนไปเรื่อย อาจเคลื่อนที่ไปตางจังหวัดหรือจังหวัดเดียวกันแตเปลี่ยนชุมชน ที่นำไปแสดง เชน นิทรรศการศิลปะ นิทรรศการดวงตราไปรษณียากร เปนนิทรรศการ เคลื่อนที่จัด โดยการสื่อสารแหงประเทศไทย ในการเคลื่อนที่ก็จะ รวมกับหนวยงานในทองถิ่นซึ่งหนวยงานหลัก คือ หนวยงานในสังกัดสำนักงาน ไปรษณียโทรเลขจังหวัดที่ไปจัด ภาพประกอบที่ 6 นิทรรศการเคลื่อนที่ (Mobile Exhibition) ที่มา : Ticktack. (ม.ป.ป). Expandable Exhibit Trailers- 9mx3.5m Hydraulic Stage. สืบคนจาก https://ticktackmobilestage.com/exhibit-trailers-sl50er
11 ภาพประกอบที่ 7 รูปแบบนิทรรศการเคลื่อนที่ (Mobile Exhibition) ที่มา : Reddot design award. (2556). The Mobile Exhibition Lab. สืบคนจาก https://www.red-dot.org/project/the-mobile-exhibition-lab-19454 วัตถุประสงคของนิทรรศการเคลื่อนที่ 1. เพื่อเสนอนิทรรศการแกผูชมไดกวางขวาง และใหความสะดวกแกผูสนใจไดถึงพื้นที่ 2. เพื่อประหยัดคาใชจายในการจัด เพราะสื่อมักมีรูปแบบถาวร เพียงแตไปจัดเปนแบบ ชั่วคราวในพื้นที่หนึ่ง ๆ 3. เพื่อสะดวกในการจัด เพราะองคประกอบ ตาง ๆ ของสื่อเตรียมพรอมคอนขางสมบูรณอยู แลว จัดไดงายในแตละครั้ง
12 1.2 การจำแนกจากกำหนดสถานที่แบงเปน 3 ประเภท คือ 1.2.1 นิทรรศการในรม (Indoor Exhibition)คือ นิทรรศการที่ถูกจัดแสดงงานขึ้น ภายในอาคาร หรือจัดสรางอาคารเพื่อแสดงนิทรรศการ โดยเฉพาะนิทรรศการแบบนี้ อาจจัดโดยวิธี แบบถาวร แบบชั่วคราว หรือแบบเคลื่อนที่ก็ได นิทรรศการในรมแบบถาวร เชน ในอาคารของ พิพิธภัณฑสถานแหงชาติ กรุงเทพมหานาคร หรือพิพิธภัณฑจังหวัด นิทรรศการในรมแบบชั่วคราว จัดขึ้นโดยมีระยะเวลาแสดงแนนอน มีจุดมุงหมาย แคบลงแตเดนชัดโดยอาจใชสถานที่บริเวณสวนตาง ๆ เชน ภายในหอง เฉลียง หองโถง หอประชุม เปนตน ภาพประกอบที่ 8 นิทรรศการในรม (Indoor Exhibition) ที่มา : Connor Walker. (2558). Liget Budapest Awards Third Place to LEAD's Blue Tiled Museums. สืบคนจาก https://www.archdaily.com/583675/liget-budapest-awards
13 1.2.2 นิทรรศการกลางแจง (Outdoor Exhibition) มักเปนการจัดนิทรรศการขนาดใหญ และมีผูรวมงานจากหนวยงาน องคกรธุรกิจหลายสาขา มีจุดมุงหมายใหประชาชนจำนวนมาก ไดมี โอกาสเขาชม โดยจัดแสดงในบริเวณที่มีพื้นที่กวาง เชน สนามหลวง วังสราญรมย สวนลุมพินี เปนตน ภาพประกอบที่ 9 นิทรรศการกลางแจง (Outdoor Exhibition) ที่มา : Clare Ahern. (2560). Outdoor Exhibition: Build Hope In The City. สืบคนจาก https://www.concern.net/news/outdoor-exhibition โดยนิทรรศการกลางแจงนั้น อาจจะจัดแบบนิทรรศการถาวร นิทรรศการชั่วคราวหรือ นิทรรศการเคลื่อนที่ก็ได เพียงแตสถานที่จัดเปนการจัดนอกอาคาร และอาจจัดในสนามโดยใชเต็นท นิทรรศการประเภทนี้ มีขนาดใหญหรือเล็กขึ้นอยูกับรูปแบบ ลักษณะวิธีจัดดวย และมีขอบเขต การแสดงกวางขวาง นิทรรศการกลางแจงแบบถาวร มักมีขนาดใหญพื้นที่แสดงกวางขวาง เชน ไดโนเสารที่อำเภอ ภูเวียง จังหวัดขอนแกน บริเวณที่จะตกแตงเปนสภาพธรณีวิทยาสมัยดึกดำบรรพ ก็จัดเปนนิทรรศการกลางแจง แบบถาวรเชนกัน นิทรรศการกลางแจงแบบชั่วคราว อาจจะจัดในสนาม โดยใชเต็นทกาง และยกพื้นขึ้นเพื่อจัดแสดงก็ได นิทรรศการ กลางแจงแบบชั่วคราวนี้ อาจจะมีขนาด ใหญหรือเล็กก็ได เชน งานประจำป งานฉลองเทศกาลปใหมของจังหวัดตาง ๆ ก็จัดคอนขางใหญ แตหากจัดประกอบงานพิธีอื่น ๆ ก็มักเล็กลง นิทรรศการกลางแจงแบบเคลื่อนที่ มักเปนนิทรรศการ ขนาดยอยที่สุด เชน รถเผยแพร การทำหมันของโรงพยาบาล ซึ่งอาจมีการฉายภาพยนตร สไลด หรือ วีดิทัศนประกอบ
14 1.2.3 นิทรรศการหมุนเวียน (Traveling Exhibition) เปนนิทรรศการหมุนเวียนเปลี่ยน สถานที่จัดแสดง เชน ผลงานศิลปะที่นักศึกษาในกรุงเทพฯ นำไปจัดแสดงที่เชียงใหม สงขลาหรือภาค อีสานหมุนเวียนสลับกันไป เปนการแลกเปลี่ยนประสบการณ ทัศนะและเผยแพรใหผูชมในทองถิ่นไดรู เห็นเพื่อความกาวหนาทางวิชาการ หรือขาวสารขอมูลตาง ๆ บางครั้งนิทรรศการชั่วคราวบางอยางก็ ใชเปนนิทรรศการหมุนเวียนดวย ซึ่งสอดคลองกับ ฉวีวรรณ คูหาภินันทไดกลาวถึงนิทรรศการเคลื่อนที่หรือนิทรรศการสัญจร ไววา คือนิทรรศการที่จัดแสดงในที่ตาง ๆ เคลื่อนที่ไปเรื่อย ๆ หมุนเวียนกันตามที่ตาง ๆ เพื่อเปน การประชาสัมพันธชุมชนกลุมเปาหมาย นิทรรศการชั่วคราวบางเรื่อง ก็อาจใชเปน นิทรรศการ เคลื่อนที่ไดเชน นิทรรศการสงเสริมประชาธิปไตย นิทรรศการพิพิธภัณฑเคลื่อนที่ของศูนยบริภัณฑ เพื่อการศึกษา เปนตน นิทรรศการเคลื่อนที่หรือนิทรรศการสัญจรนี้ มักจะจัดในรถหรือเรือเคลื่อนที่ไป ในที่ตาง ๆ เชน นิทรรศการดวงตราไปรษณีย จะมีรถนิทรรศการ นอกจากรูปภาพตาง ๆ และ คำอธิบายแลว ยังมีบุคลากรใหคำแนะนำ ชักชวน สาธิตการใชวัสดุธรรมชาติ เชน การทำกระทง พวงหรีดดวยใบตอง ฟางขาว กระดาษและดอกไม ตลอดจนฉายภาพยนตร ภาพนิ่ง และวีดิทัศน ประกอบ เปนตน นิทรรศการเคลื่อนทีอาจจัดไดทั้งในรมและกลางแจง จัดในที่รม เชน จัดในหอง ประชุม ในศูนยการคา จัดในรถ ในเรือ หรือการจัดนิทรรศการกลางแจง เชน จัดในสนามของโรงเรียน และในชุมชนตาง ๆ เปนตน (ฉวีวรรณ คูหาภินันท, 2542, น.278-279) ภาพประกอบที่ 10 นิทรรศการหมุนเวียน (Traveling Exhibition) ที่มา : Eesti Pank. (2562). Travelling exhibition for the Bank of Estonia’s centennial. สืบคนจาก https://www.velvet.ee/work/travelling-exhibition-for-the-bank-of-estonias-centennial
15 2. แบงตามขนาดของนิทรรศการ วัฒนะ จูฑะวิภาต(2542) ไดแสดงความเห็นเกี่ยวกับลักษณะ หรือขบวนการของการสื่อ ความหมายของคำที่มีความหมายใกลเคียงกับคำวานิทรรศการอีกคำหนึ่ง คือคำวา ดิสเพลย (Display) ซึ่งบางคนเขาใจวามีความหมายเดียวกันกับนิทรรศการ แตแทจริงแลว ดิสเพลย หมายถึง การจัดแสดงภาพและวัตถุเรื่องใดเรื่องหนึ่งที่มีขนาดยอมกวานิทรรศการ และมุงผลตอกลุมเปาหมาย ในวงจำกัด เชน การจัดดิสเพลยหนังสือใหมของหองสมุด ดิสเพลยวันเขาพรรษา เปนตน นิทรรศการมีลักษณะเปนการสื่อความหมายสองทาง (Two-way communication) ระหวางสถาบันผูจัดนิทรรศการ กับประชาชนหรือกลุมเปาหมายที่มาชม กลาวคือผูชมสามารถ สอบถามเจาหนาที่ผูจัดถึงเรื่องราวความเปนไปของการจัดแสดงไดสวนดิสเพลยนั้น เปนการสื่อ ความหมายแบบเอกวิธี หรือแบบทางเดียว (One-way communication) มีความหมายเพียงเพื่อ ชี้แจงแถลงขาว รายงานเรื่องราวเหตุการณหรือชักชวนใหผูชมเกิดความสนใจในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง ในวงการธุรกิจการคาก็มีการจัดกิจกรรมบางอยางที่คลายกับการจัดนิทรรศการ เชนการจัด งานมหกรรมสินคา (Exposition) การแสดงสินคา (Trade fair หรือ Trade show) และการจัดมุม แนะนำสินคา (Window show) ซึ่งเมื่อพิจารณาใหลึกซึ้งแลว จะเห็นวางานมหกรรมสินคาก็ดี หรือ งานแสดงสินคาก็ดีผูจัดมุงแนะนำสินคาหรือผลิตภัณฑใหมหรือขายสินคาของตนเทานั้น มิไดมุงผลใน แงการประชาสัมพันธมากนัก จึงไมจัดวาเปนนิทรรศการ (วัฒนะ จูฑะวิภาต, 2542, น.1) จากทัศนะดังกลาวสามารถสรุปไดวานิทรรศการ แบงออกเปน 3 ขนาด ไดแก 2.1 นิทรรศการขนาดเล็ก (Display) คือ การจัดนิทรรศการตาง ๆ ที่มีเนื้อเรื่องไมยาวนัก และใชเนื้อที่ในการจัดไมมากนัก อาจจะจัดเพียง 1-2 ปาย หรือจัดวางบนชั้น บนโตะขนาดเล็กบนโตะ รับจายหนังสือ เชนการจัดนิทรรศการหนังสือใหม การจัดนิทรรศการวันสำคัญ ในหองสมุดหรือในชั้น เรียน ตามรานคา เชน นิทรรศการในตูกระจก (Window display) ซึ่งอาจจัดทำเกี่ยวกับหัวขอใด หัวขอหนึ่งเพียงหัวขอเดียว หรือจุดมุงหมายอันใดอันหนึ่งโดยเฉพาะ เชน การจัดตูโชวสินคาหนาราน การจัดแสดงสินคาในบล็อก (Block) พื้นที่แตละสวนในหางสรรพสินคา เปนการแสดงผลงานดีเดน ของใครคนใดคนหนึ่ง เปนตน (ประเสริฐ ศีลรัตนา, 2549, น.9) ภาพประกอบที่ 11 นิทรรศการขนาดเล็ก (Display) ที่มา : ROBIN HIGGINS. (2562). 18 DIY Retail Display Ideas. สืบคนจาก https://blog.helloabound.com/2019/09/15/18-diy-retail-display-ideas/
16 2.2. นิทรรศการขนาดกลาง (Exhibition) คือ การจัดแสดงที่มีจุดมุงหมายหลากหลายอยู ในพื้นที่กวางขวาง โดยอาจมีการจัดแสดงขนาดยอยรวมอยูในบริเวณเดียวกัน เชน การจัดแสดง นิทรรศการทางวิชาการ งานแสดงนิทรรศการทางศิลปะ ตลอดจนการแสดงสินคาตกแตงบาน และ การแสดงสิ่งตาง ๆ ในรูปแบบคลาย ๆ พิพิธภัณฑ (ประเสริฐ ศีลรัตนา, 2549, น.10) สอดคลองกับ ฉวีวรรณ คูหาภินันทที่ไดกลาววา ในการจัดปายนิทรรศการหลายปาย หรือ หลายตูหลายชั้น เปนปายนิทรรศการขนาดใหญ อาจมีกิจกรรมอื่น ๆ ประกอบดวย เชน การจัด นิทรรศการงานสัปดาหหองสมุดในโรงเรียน และมีกิจกรรม เชน กิจกรรมการแสดงบนเวที ตอบปญหา เลาเรื่องหนังสือ เชิญนักเขียนมาบรรยาย นิทรรศการพระราชประวัติของพระเจาตากสินมหาราช นิทรรศการตราไปรษณียากร ฯลฯ (ฉวีวรรณ คูหาภินันท, 2542, น.279) ภาพประกอบที่ 12 นิทรรศการขนาดกลาง (Exhibition) ที่มา : Archhello. (2563). Shaping Changes" Space Exhibition Design. สืบคนจาก https://archello.com/project/shaping-changes-space-exhibition-design
17 2.3. นิทรรศการขนาดใหญ (Exposition) ไดแก การจัดนิทรรศการระดับชาติหรือ ระดับ โลกที่มักเรียกกันวา งานมหกรรม ซึ่งรวมทั้งงานแสดงสินคาตางๆ เชน งานแสดงสินคาโลกงาน EXPO งานกลวยไมโลก นิทรรศการงานแสดงเกษตรและอุตสาหกรรมโลก เปนตน ภาพประกอบที่ 13 นิทรรศการขนาดใหญ (Exposition) ที่มา : ไทยรัฐออนไลน. (2564). Thailand Pavilion World Expo 2020 Dubai. สืบคนจาก https://www.thairath.co.th/news/local/2208519
18 3. แบงตามจุดมุงหมาย การแบงนิทรรศการตามจุดมุงหมาย (วัฒนะ จูฑะวิภาต, 2542, น.4-5) ไดกลาวถึง ดังนี้ 3.1 นิทรรศการเพื่อการประชาสัมพันธคือ ขบวนการสื่อความหมายจากผูจัดหรือสถาบัน ไปสูกลุมประชาชนเปาหมายผานสื่อประชาสัมพันธประเภทตาง ๆ ที่เหมาะสม สนับสนุนซึ่งกันและกัน ตั้งเปาหมายแนนอนวาตองการใหผูชมหรือกลุมประชาชนเปาหมายไดรับอะไรจากการชมนิทรรศการ บางซึ่งโดยมากจะแฝงความรูไวไมมากก็นอย ภาพประกอบที่ 14 นิทรรศการเพื่อการประชาสัมพันธ(Exhibition information board) ที่มา : Art FAD Awards. (2564). Exhibition The best design of the year. สืบคนจาก https://www.fad.cat/en/agenda/7185/el-millor-disseny-de-lany-2021
19 3.2 นิทรรศการเพื่อการศึกษา คือ การจัดนิทรรศการเพื่อการศึกษาใหความรูกับนักเรียน สามารถจัดไดในหองเรียน ภายนอกอาคาร ในอาคารหรือในมหาวิทยาลัยก็ได ภาพประกอบที่ 15 นิทรรศการเพื่อการศึกษา (Exhibition for Education) ที่มา : PREMIOS FAD. (2563). Reuniones jurados Premios FAD 2020 สืบคนจาก https://arquinfad.org/premisfad/es/premis-fad-2020/
20 3.3 นิทรรศการเพื่อสงเสริมการขาย คือ การจัดนิทรรศการเพื่อการสงเสริมการขายของ บริษัทหรือรานคา มักนิยมจัดที่ศูนยประชุม เพราะมีความสะดวก รวมทั้งมีสถานที่กวางขวาง และเปน ที่รูจักดีของคนทั่วไป ภาพประกอบที่ 16 นิทรรศการเพื่อสงเสริมการขาย (Exhibition for booth) ที่มา : Ahmed Behery. (2560). Huawei Booth. สืบคนจาก https://www.behance.net/gallery/47683057/Huawei-Booth
21 สามารถแบงวัตถุประสงคของการจัดออกเปน 2 แบบ คือ 1. นิทรรศการเพื่อการศึกษา เปนการกระตุน หรือจูงใจใหผูชมไดทราบถึงความรู ความกาวหนาในวิทยาการตาง ๆ ตลอดจนเสริมสรางทัศนคติ วิสัยทัศน ใหผูชมเกิดความเขาใจ สามารถ วิทยาการนั้นไปใชประโยชนเพื่อการศึกษาและในชีวิตประจำวัน ตัวอยางนิทรรศการเพื่อ การศึกษา เชน การจัดแสดงนิทรรศการในสถานศึกษา นิทรรศการพืชสวนโลก เปนตน 2. นิทรรศการเพื่อการคา เปนการจัดแสดงใหผูชมไดศึกษาหาความรู ในขณะเดียวกันก็มี การแนะนำผลิตภัณฑสิ่งของตาง ๆ เพื่อตองการโฆษณาสงเสริมการขายสินคาหรือผลิตภัณฑเปนการ หวังผลทางการคา การออกแบบจัดแสดงสินคานั้น มีสวนชวยสงเสริมการขาย สรางคานิยม และสราง ภาพลักษณใหกับสินคาและบริการ ทั้งบรรยากาศภายในราน หนารานที่สะดุดตา สามารถเรียกความ สนใจจากลูกคาไดโดยในการดำเนินงานการจัดแสดงสินคานั้น อาจจัดเองหรือจะจางผูเชี่ยวชาญ มาดำเนินการใหซึ่งความสำคัญอีกอยาง คือ การบริหารจัดการการใชพื้นที่และงบประมาณ ไดอยาง มีประสิทธิภาพ เหมาะสมกับจำนวนสินคาและผลิตภัณฑที่ตองการโชวทั้งหนารานและภายในราน ใหสอดคลองกัน ซึ่งผูประกอบการสวนใหญ มักอยากโชวสินคาทั้งหมดในปริมาณที่มาก ๆ เพื่อทำให ผูคนที่เดินผานมองเห็นไดหมดทุกชิ้น ซึ่งขอเสียที่ตามมา คือ ทำใหรานดูแนน และไมเปนการเชื้อเชิญ ผูคนใหเขามาดูสินคาอื่นๆภายในราน บรรยากาศภายในรานไมสวยงาม สงผลใหไมนาซื้อสินคาและ ผลิตภัณฑอีกทั้งทำใหภาพลักษณของแบรนดไมเปนที่จดจำ และถาซ้ำรายกวานั้น คือ ลูกคาจะจดจำ สิ่งที่ไมดีกลับไป ดังนั้นการออกแบบจัดแสดงสินคา จึงไมใชแคเรื่องความงามเพียงอยางเดียว แตควร ตองเขาใจขอมูลการขาย-การตลาด สามารถคิดวิเคราะหตัวสินคา และพฤติกรรมของผูบริโภคดวย
22 สรุป การออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ เปนการแสดงการใหการศึกษาอยางหนึ่ง ดวยการแสดง งานใหชม เปนเครื่องมือสื่อสารที่มีบทบาทมากขึ้นทุกขณะ ทั้งทางดาน การศึกษา ธุรกิจ สังคม การเมือง แพทย และทางดานอื่น ๆ อีกมาก ดังนั้นเพื่อใหผูสนใจ สถาบัน องคการ หรือหนวยงาน เลือก จัดนิทรรศการเพื่อใหบรรลุวัตถุประสงค จึงควรทราบถึงนิทรรศการประเภทตาง ๆ การแบง ประเภทนิทรรศการนั้น แบงไดหลายประเภท ตามองคประกอบของปจจัยและวัตถุประสงค ประโยชนของนิทรรศการ 1. นิทรรศการชวยรวบรวมสิ่งแสดงตาง ๆ ไวในที่แหงเดียวกัน เชน รูปภาพ ของจริง ตัวอยาง หุนจำลองและการสาธิต ทำใหสะดวกตอการศึกษาหาความรูของผูที่สนใจ ซึ่งหาจากที่อื่นไดยาก 2. นิทรรศการชวยนำความคิดและขอมูลที่กระจัดการะจายอยูในที่ตาง ๆ มารวมเขาดวยกัน โดยเฉพาะมีการรวมกันจัดจากหลาย ๆ หนวยงาน ก็ยิ่งจะมีความสมบูรณมากยิ่งขึ้น ผูดูสามารถเลือก หาขอมูลที่ตนตองการไดงาย 3. นิทรรศการสามารถแสดงความคิดที่อยูในลักษณะนามธรรม (Abstract) ซึ่งเขาใจไดยาก ใหออกมาในลักษณะของรูปธรรม ที่ผูดูสามารถเขาใจได เชน ขอมูลที่เปนตัวเลข ก็นำมาแปลงใหเปน ลักษณะกราฟ แผนภูมิ หรือการนำของจริงมาใหดูไดดวยตา หรือการใหฟงดวยหูของตนเอง จะทำให ผูชมนิทรรศการเกิดความประทับใจและจดจำไดนาน 4. นิทรรศการชวยกระตุนความสนใจในสิ่งที่แปลกใหม ซึ่งจะนำไปสูการคนควาหาความรู จากแหลงวิทยาการอื่น ๆ ทดลองนำไปปฏิบัติตอไป 5. นิทรรศการชวยสงเสริมการแสดงออกในลักษณะของการรวมมือกันจัดแสดงระหวาง บุคลากรหนวยงานตาง ๆ ตลอดจนการใหผูชมไดมีสวนรวมในกิจกรรมบางอยาง อาทิ ใหทดลองใช สิ่งของที่นำมาแสดงในงาน ดังนั้นการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ จึงเปนสื่อที่มีคุณคาและมีศักยภาพสูงในการดึงดูด ความสนใจของผูชมไดดีเนื่องจากความหลากหลายของสื่อ สามารถตอบสนองความแตกตางระหวาง บุคคลของผูชมได เพราะนิทรรศการที่ดีจะมีอิทธิพลตอผูชมในดานความรูความเขาใจ การปรับเปลี่ยน พฤติกรรมดานอารมณและความรูสึก การเปลี่ยนแปลงเจตคติ รวมทั้งการตัดสินใจ ………………………………………………………………………………………………………………………………………. แบบฝกหัดทายบทที่ 1 1. ใหอธิบายความรูทั่วไปเกี่ยวกับการออกแบบและจัดแสดงนิทรรศการ 2. ใหอธิบายวัตถุประสงคการจัดแสดงนิทรรศการ 3. ใหอธิบายความสำคัญและประโยชนในการจัดแสดงแตละประเภท
บทที่ 2 ความรูทั่วไปเกี่ยวกับการจัดแสดงนิทรรศการทางศิลปวัฒนธรรม
24 แผนการสอนครั้งที่ 2 หัวขอ ความรูทั่วไปเกี่ยวกับการจัดแสดงนิทรรศการทางศิลปวัฒนธรรม ผูสอน อาจารย ดร.สืบสาย แสงวชิระภิบาล เวลา 4 ชั่วโมง จุดประสงค เพื่อใหนิสิตมีความรูความเขาใจวัฒนธรรม วิถีชีวิตและภูมิปญญา ประเภทตางๆของ ประเทศไทย เพื่อนำเสนอแนวความคิดในการออกแบบจัดแสดง แบบกึ่งถาวร หรือพิพิธภัณฑอยางรู คุณคา เขาใจความสำคัญเนื้อหา วัตถุประสงคและประโยชนในการนำเสนอผลงานจัดแสดง เนอหา ื้ 1. ความรูทั่วไปเกี่ยวกับวัฒนธรรม วิถีชีวิตและภูมิปญญาไทย 2. การนำเสนอวัฒนธรรมสูการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการ 3. กรณีศึกษาการออกแบบจัดแสดงนิทรรศการงานออกแบบผลิตภัณฑของไทย 4. สรุป การจัดประสบการณการเรียนรู 1. บอกวัตถุประสงคและเนื้อหาโดยรวม 15 นาที 2. บรรยายเนื้อหาหัวขอตาง ๆ 60 นาที 3. สาธิตและฝกปฏิบัติ 150 นาที 4. ซักถาม 15 นาที สื่อการเรียนการสอน 1. เอกสารประกอบการสอนรายวิชา การจัดแสดงนิทรรศการงานออกแบบผลิตภัณฑ 2. ไฟลนำเสนอภาพนิ่งผานโปรแกรม ไมโครซอฟต (พาวเวอรพอยต) 3. หนังสือ ตำรา หรือนิตยสาร ที่เกี่ยวของกับการออกแบบการจัดแสดงนิทรรศการ 4. โมเดล (อาจมีเพิ่มเติมตามความเหมาะสมของเนื้อหาและกิจกรรม) การวัดผลประเมินผล 1. สังเกตจากพฤติกรรมของผูเรียน 2. ประเมินผลจากกิจกรรมในชั้นเรียน 3. ประเมินผลจากแบบฝกหัดทายบท
25 หนังสือและเอกสารอางอิง กรมสงเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม. (2559). วัฒนธรรม วิถีชีวิต และภูมิปญญา. กรุงเทพฯ: บริษัทรุงศิลปการพิมพ(1977) จำกัด สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (2555). ความหมายวัฒนธรรม. สืบคนจาก http://legacy.orst.go.th/?knowledges นิตยสารบานและสวน/room. (2563). Thailand Sustainability Expo 2020 (TSX). สืบคนจาก https://www.baanlaesuan.com/203905
26 บทที่ 2 ความรูทั่วไปเกี่ยวกับการจัดแสดงนิทรรศการทางศิลปวัฒนธรรม ……………………………………………………………………………………………………………………………………… ความรูเบื้องตนเกี่ยวกับการนำเสนอวัฒนธรรม คำวา “วัฒนธรรม” นั้นตรงกับคำในภาษาอังกฤษวา Culture ซึ่งมีรากศัพทมาจากคำภาษา ละตินวา “Cultura” หมายถึง การเพาะปลูกและบำรุงใหเจริญงอกงาม สวนคำวา “วัฒนธรรม” ในภาษาไทยนั้น มาจากการรวมคำเขาไวดวยกัน 2 คำ คือ “วัฒนะ” ที่หมายถึง ความเจริญงอกงาม รุงเรือง สวนคำวา “ธรรม” หมายถึง การกระทำหรือขอปฏิบัติ เมื่อรวมกันแลว วัฒนธรรมตาม ความหมายของคำในภาษาไทยจึงหมายถึง “ขอปฏิบัติเพื่อใหเกิดความเจริญงอกงาม” สำนักงานราชบัณฑิตยสภา ไดกลาววา วัฒนธรรม หมายถึง ลักษณะที่แสดงถึงความเจริญ งอกงามของสังคม ซึ่งความเจริญนั้นแสดงออกไดดวยความเปนระเบียบเรียบรอย ความกลมเกลียว กาวหนาของชาติและศีลธรรมอันดีของประชาชนดวย ดังนั้นวัฒนธรรมจึงเปนสิ่งที่แสดงความเจริญ งอกงามทั้งทางดานจิตใจและทางดานวัตถุดังจะเห็นไดจากสิ่งที่แสดงใหเห็นวัฒนธรรมของสังคมนั้น มีหลายอยาง อาทิความรูสึกนึกคิดของสมาชิกในสังคมชุมชน การรูจักควบคุมอารมณโดยเฉพาะ เมื่อเกิดความขัดแยง รวมทั้งมารยาทเรียบรอยที่ขัดเกลา ความสุภาพออนนอมเหมาะสมสอดรับกับ บริบทของสถานการณนั้น ๆ และรูจักรักษาสิทธิของผูอื่นรวมทั้งสิทธิของตนเองดวย วัฒนธรรมของชาติเปนสิ่งที่ทำใหชาติดำรงอยูไดถาชนชาติใดไมมีวัฒนธรรม หรือคนในชาติ ไมรักษาวัฒนธรรมของตน ก็จะถูกกลืนชาติไดงาย ๆ การศึกษาประวัติศาสตรจึงทำใหทราบวา ชาติที่แมจะมีกำลังอำนาจ หากไมมีวัฒนธรรมก็อาจถูกชาติที่มีวัฒนธรรมแข็งกวากลืน เนื่องจาก รับวัฒนธรรมของชาติอื่นมาเปนของตน (สำนักงานราชบัณฑิตยสภา, 2555) พระราชบัญญัติวัฒนธรรมแหงชาติพ.ศ.2485 เองก็ไดใหความหมายของคำวา หมายถึง วัฒนธรรมและศีลธรรม อันดีงามของประชาชน พระยาอนุมานราชธน ไดเคยกลาวไววา วัฒนธรรม คือ สิ่งที่มนุษยเปลี่ยนแปลงปรับปรุงหรือ ผลิตสรางขึ้นเพื่อความเจริญงอกงาม ในวิถีแหงชีวิตของสวนรวม วัฒนธรรมคือ วิถีทางแหงชีวิตมนุษย ในสวนรวมที่ถายทอดกันได เรียกกันได เอาอยางกันได กลาวโดยสรุปวา “วัฒนธรรม” หมายถึง ทุกสิ่งที่มนุษยนั้นสรางสรรคขึ้นมา เริ่มตั้งแตภาษา ขนบธรรมเนียมประเพณี ศาสนา กฎหมาย จริยธรรม และ “ศิลปะ” ซึ่งอาจจะกลาวไดวาวัฒนธรรม นั้นเปนเครื่องมือของมนุษย ที่คิดสรางสรรคขึ้นมาเพื่อชวยใหมนุษยสามารถดำรงชีวิตอยูได เพราะ มนุษยจะตองรูจักใชประโยชนที่มาจากธรรมชาติและจะตองรูจักควบคุมความประพฤติของมนุษย ดวยกันเองดวย ดังนั้น วัฒนธรรม จึงเปนสิ่งที่มนุษยในสังคมคิดขึ้นมาเพื่อแกปญหาตาง ๆ ในการชีวิต
27 พระราชดำรัส พระบาทสมเด็จพระเจาอยูหัว รัชกาลที่ 9 ในพิธีเปดพิพิธภัณฑสถานแหงชาติ รามคำแหง จังหวัดสุโขทัย เมื่อวันที่ 25 มกราคม พุทธศักราช 2507 ไดกลาววา“ชาติไทยของเรานั้น ไดมีเอกราช มีภาษาศิลปะ และขนบธรรมเนียมประเพณีเปนของตนเอง มาชานานหลายศตวรรษทั้งนี้ เพราะบรรพบุรุษของเราไดเสียสละอุทิศชีวิต กำลังกายและใจสั่งสมสิ่งตางๆเหลานี้ไวให พวกเราจึง จำเปนอยางยิ่งที่เราจะตองรักษา สิ่งเหลานี้ไวใหคงทนถาวร เพื่อเปนมรดกของอนุชนรุนหลังตอไป” (กระทรวงวัฒนธรรม, 2559, น.3) ภาพประกอบที่ 17 พระบาทสมเด็จพระเจาอยูหัว รัชกาลที่ 9 (เขียนโดยธงชัย ศรีสุขประเสริฐ) ที่มา : ผูจัดการออนไลน (2560). นิทรรศการ “พระราชาในดวงใจ” นอมรำลึกองคอัครศิลปน. สืบคนจาก https://m.mgronline.com/travel/detail/9600000088149 ความหมายแหงวัฒนธรรม วิถีชีวิต และภูมิปญญา วัฒนธรรม หมายถึง ทุกสิ่งที่มนุษยสรางขึ้น ทั้งที่เปนรูปธรรมและนามธรรม และยังหมาย รวมถึงแบบแผนพฤติกรรมทั้งหมดของสังคม ที่สืบทอดนับมาแตอดีต ผานการเรียนรู คิดคน และ ดัดแปลง เพื่อสนองความตองการและพัฒนาชีวิตความเปนอยู โดยมีวิวัฒนาการสืบทอดตอกันมา อยางมีแบบแผน เพื่อใหเกิดความเจริญรุงเรืองและมั่นคงในสังคม วิถีชีวิต หมายถึง แนวทางการดำเนินชีวิตตั้งแตเกิดจนกระทั้งตาย รวมถึงปจจัยสี่ที่จำเปนใน การดำเนินชีวิต อันไดแก ที่อยูอาศัย อาหารการกิน เครื่องนุงหม และยารักษาโรค นอกจากนี้วิถีชีวิต ยังหมายรวมถึง ความรูเรื่องของสังคม วัฒนธรรม ภูมิปญญา การประพฤติการปฏิบัติการศึกษาตั้งแต อดีตจนถึงปจจุบัน
28 ภูมิปญญา หมายถึง ความรูความสามารถและทักษะ ซึ่งเกิดจากการสั่งสมประสบการณที่ เกิดจาการเรียนรู เลือกสรร ปรุงแตง พัฒนา ตอยอด ถายทอดสืบตอกันมา เพื่อใชแกปญหาและ พัฒนาวิถีชีวิตใหสมดุลกับสภาพแวดลอม และเหมาะสมกับยุคสมัย ภูมิปญญาไทยมีความเดนชัด หลายดาน ทั้งดานเกษตรกรรม ศิลปกรรม วรรณกรรมและภาษา อาจกลาวไดวา วัฒนธรรม วิถีชีวิต และภูมิปญญา เปนสิ่งสะทอนซึ่งความสามารถของผูคนใน ทองถิ่น อันเกิดจากการสั่งสมสติปญญาความรูที่หลากหลาย และการปรับตัวผสมผสานใหเกิด ความกลมกลืนกับธรรมชาติ ซึ่งกระบวนการสิ่งตางๆเหลานี้ไดผานมาชั่วหลายอายุคนจนถึงสืบทอด เปนวิถีในการดำเนินชีวิตที่เหมาะสมกับสังคมไทย (กระทรวงวัฒนธรรม, 2559, น.12) ประเทศไทยเองนั้นก็มีวัฒนธรรม วิถีชีวิต และภูมิปญญา ที่มีเอกลักษณที่โดดเดนสวยงาม กระจายไปทุกภูมิภาคทั้ง 4 ภาค ทั้งยังไดรับการประกาศขึ้นบัญชีเปนมรดกภูมิปญญาทางวัฒนธรรม ของชาติดวย ยกตัวอยางเชน 1.ประเพณีแหงวิถีชีวิต ที่บอกเลาเรื่องราวของตาง ๆของคนในสังคม ชุมชนไดเปนอยางดีเชน ประเพณีสงกรานต สารทเดือนสิบ บุญบั้งไฟ ลอยกระทง การแขงเรือ ทำขวัญขาว ผีตาโขน พิธีบายศรี พิธีไหวครู เปนตน ภาพประกอบที่ 18 ประเพณีแหงวิถีชีวิต ที่มา : Gianna uncensor. (2559). Thai Culture and Thai Traditional (วัฒนธรรมและประเพณีของไทย). สืบคนจาก https://thaicultureandthaitradition.wordpress.com/author/giannauncensor/ 2.ศาสตรแหงศิลปะการแสดง เชน การแสดงโขน มโนราหหมอลำ พิณเปยะ ละครชาตรี ลิเก และหุนกระบอกตาง ๆ ซึ่งลวนแลวแตเปนสื่อแหงจิตวิญญาณ สะทอนความรูสึกนึกคิดของผูคน ในสังคมไดอยางนาสนใจ
29 ภาพประกอบที่ 19 ศาสตรแหงศิลปะการแสดง ที่มา : ไทยรัฐออนไลน. (2565). “โขน เฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระพันปหลวง. สืบคนจาก https://www.thairath.co.th/news/local/2463974 3.ศิลปกรรมงานชาง เปนศาสตรเชิงชางที่ตกทอดจากรุนสูรุน ที่มีความสำคัญไมนอย เชน การสรางเรือนไทย งานจักสานไมไผ การทำโคมลานนา การผาทอมือ งานดอกไมสด และงานชาง แทงหยวก เปนตน ภาพประกอบที่ 20 ศิลปกรรมงานชาง ที่มา : ศิลปวัฒนธรรม. (2555). ความสับสน ในงานสถาปตยกรรมไทย. สืบคนจาก https://www.silpa-mag.com/art/article_5280
30 4.สำรับอาหารไทย กลาวไดวาทุกชาตินั้น ลวนมีอาหารประจำถิ่นที่มีเอกลักษณอาหารจึง เปนทูตทางวัฒนธรรมก็วาได ซึ่งประเทศไทยนั้นเอง ก็มีอาหารมากมายหลายอยางทั้ง 4 ภูมิภาค เชน ตมยำ ผัดไทย น้ำพริก สมตำ ขาวยำ ขาวแช เปนตน ภาพประกอบที่ 21 สำรับอาหารไทย ที่มา : ผูจัดการออนไลน. (2562). ลิ้มรส สำรับอาหารไทย 3 กรุง ที่ "พระยา ไดนิ่ง" สืบคนจาก https://mgronline.com/celebonline/detail/9620000004360 5.ภูมิปญญากีฬาไทย เปนการเลนพื้นบานเพื่อสรางสนุกสนาน ความเพลิดเพลินแกผูคน ในชุมชน เชน มวยไทย มวยคาดเชือก ตะกรอลอดหวง กระบี่กระบอง และวาวไทย เปนตน ภาพประกอบที่ 22 ภูมิปญญากีฬาไทย ที่มา : ทรูปลูกปญญา. (2560). กีฬาภูมิปญญาไทย มรดกทางวัฒนธรรมที่ควรคาแกการรักษาไว. สืบคนจาก https://sport.trueid.net/detail/Y3ZmmlOnDj27
31 กรณีศึกษา : การออกแบบจัดแสดงนิทรรศการงานออกแบบผลิตภัณฑ ภาพประกอบที่ 23 การจัดนิทรรศการ Thailand Sustainability Expo 2020 (TSX) ที่มา : Room. (2563). SUSTAINABLE DESIGN EXHIBITION นิทรรศการงานออกแบบยั่งยืนจากนักออกแบบไทย. สืบคนจาก https://www.baanlaesuan.com/203905 “Thailand Sustainability Expo 2020 (TSX)” คือ งานจัดแสดงนวัตกรรมและแนวคิด เรื่องความยั่งยืนโดยกลุมความรวมมือหลักจาก บริษัท ไทยเบฟเวอเรจ จำกัด(มหาชน) บริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) และบริษัท ไทยยูเนี่ยน กรุป (มหาชน) จัดขึ้นครั้งแรกภายใต แนวคิด “พอเพียง ยั่งยืน เพื่อโลก” (Sufficiency for Sustainability) ในวันที่ 1-4 ตุลาคม 2563 ณ สามยานมิตรทาวนซึ่ง “Sustainable Design Exhibition Curated by นิตยสารบานและ สวน/room” คือสวนหนึ่งจากหลาย ๆ นิทรรศการที่เกิดขึ้นภายในงานครั้งนี้ไดรวบรวมกวา 40 ชิ้นงานออกแบบจากแบรนดและดีไซเนอรทั่วประเทศ จัดแสดงเปนนิทรรศการที่ครอบคลุมเรื่อง การเลือกใชวัสดุธรรมชาติ ภูมิปญญาชาวบาน งานหัตถกรรมพื้นถิ่น ไปจนถึงนวัตกรรมที่ชวย เปลี่ยนวัสดุไรคากลับมาสรางมูลคาและคุณคาใหม โดยทั้งหมดจะคัดเลือกใหสอดคลองไป 17 เปาหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนของ Sustainable Development Goals: SDGs ที่แบงกลุมเพื่อ ความชัดเจนขึ้นออกเปน 5 ดานดวยกัน ไดแก People งานออกแบบผลิตภัณฑที่สงเสริมคุณภาพ ชีวิตของผูคน, Prosperity งานออกแบบผลิตภัณฑและนวัตกรรมที่สงเสริม และพัฒนาเศรษฐกิจ อยางยั่งยืนและครอบคลุม, Planet งานออกแบบผลิตภัณฑที่ใชทรัพยากรธรรมชาติ และชวยรักษา สิ่งแวดลอม, Peace งานออกแบบผลิตภัณฑที่สรางรายไดใหกับชุมชน สงเสริมเรื่องสันติภาพ สถาบันที่เขมแข็ง และความยุติธรรม และ Partnership งานออกแบบผลิตภัณฑที่เกิดจาก ความรวมมือของนักออกแบบ องคกร หรือชุมชนเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
32 ซึ่งมีผลงานการออกแบบสรางสรรคผลิตภัณฑมากกวา 40 ชิ้นที่ถูกยกมาใหชมภายในงาน ทั้งหมดลวนเปยมไปดวยแรงบันดาลใจและแนวคิดดีๆดานความยั่งยืน ที่ไมเพียงแตในดาน สิ่งแวดลอมเพียงอยางเดียว แตรวมถึงดานคุณภาพชีวิตและดานชุมชน สังคม ศิลปวัฒนธรรมและ ภูมิปญญาอีกดวย (นิตยสารบานและสวน/room, 2563) ภาพประกอบที่ 24 ผลงานการจัดนิทรรศการ Thailand Sustainability Expo 2020 (TSX) ที่มา : Room. (2563). SUSTAINABLE DESIGN EXHIBITION นิทรรศการงานออกแบบยั่งยืนจากนักออกแบบไทย. สืบคนจาก https://www.baanlaesuan.com/203905