เอกสารประกอบการสอนทะเลและชายฝั่ง263_edit

208

209

210

211

212

213

214

215

216

217

218

219

220

221

222

223

224

225

226

227

บทสรุปประจาบทที่ 6

เคร่ืองมือการจัดการชายฝั่งอย่างบูรณาการ คือ “ส่ิงใด ๆ ที่ใช้ในการรวบรวมข้อมูลเชิง
ปริมาณและข้อมูลเชิงคุณภาพ ไม่ว่าจะเป็นเทคนิค เครื่องมือ วิธีการ หรือเทคโนโลยี เพ่ือนาไปสู่
กระบวนการหรอื วงจรการจัดการทรพั ยากรทางทะเลและชายฝงั่ อย่างบูรณาการ”

“การมีส่วนร่วมของประชาชน” หมายถึง การท่ีกลุ่มประชาชน หรือขบวนการที่สมาชิกของ
ชุมชนท่ีกระทาการออกมาในลักษณะของการทางานร่วมกัน ท่ีจะแสดงให้เห็นถึงความต้องการร่วม
ความสนใจรว่ ม มีความตอ้ งการท่ีจะบรรลถุ งึ เป้าหมายร่วมทางเศรษฐกิจและสังคมหรือการเมือง หรือ
การดาเนินการร่วมกนั เพ่อื ใหเ้ กิดอิทธิพลต่อรองอานาจ มติชน ไม่ว่าจะเป็นทางตรงหรือทางอ้อม หรือ
การดาเนินการเพื่อให้เกิดอิทธิพลต่อรองอานาจทางการเมือง เศรษฐกิจ การปรับปรุงสถานภาพทาง
สงั คมในกล่มุ ชุมชน

การมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการชายฝั่งขึ้นกับระดับของการมีส่วนร่วมแต่หาก
พิจารณาตามวงจรการจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ประชาชนสามารถเข้ามามีส่วนร่วมได้
ทุกข้ันตอน เรม่ิ ตน้ จากเขาชุมชนแนะนาตวั กบั แกนนา พูดคุยปรับทุกขผูกมิตร สารวจขอมูลชุมชน นา
ไปสกู ารเรียนรดู ูงาน ทาเวที กิจกรรมนารองในการอนุรักษ และการสงเสริมอาชีพ มี เวทีพูดคุยเพ่ือ
หาทางแกไขปญหาชุมชน จัดทาแผนงาน จนกระทั่งสามารถสารวจแนวเขตการใชประโยชนชุมชน
และดาเนนิ กจิ กรรมตามแผนชมุ ชนอยางตอเน่ือง

สาเหตุความขัดแยงมักจะมาจากขอมูล ผลประโยชน ความสัมพันธ ผลประโยชน คานิยม
และ โครงสราง

การประยุกต ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงสามารถปรับใช กับการทางานชุมชนในการจัดการ
ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งประกอบด้วย ความพอประมาณ ความมีเหตุผล การมีภูมิคุ้มกันท่ีดีใน
ตวั เอง

ความสามารถในการรับรอง (carrying capacity, CC) หมายถึง ระดับความสามารถในการ
เจริญเติบโตหรือการทนต่อเปล่ียนแปลงในระดับใดระดับ หนึ่งเท่าน้ัน โดยส่ิงแวดล้อมยังสามารถคง
อยู่หรือดาเนินอยู่ได้อย่างปกติและปราศจากผลกระทบ ที่ก่อให้เกิดความเสียหายหรือความเส่ียงต่อ
สวัสดิภาพ สขุ ภาพ พลานามัย สิ่งแวดล้อมและองค์ประกอบของสิ่งแวดล้อมน้ัน ซึ่งรวมถึงมนุษย์ด้วย

นอกจากนี้ เคร่ืองมือทางเศรษฐศาสตร์ยังมีหลักการอนุรักษ์ส่ิงแวดล้อม มี 2 หลักการคือ
หลักการผกู้ อ่ มลพษิ เปน็ ผูจ้ า่ ย และหลกั การผรู้ ับประโยชน์เปน็ ผ้จู ่าย

228

คาถามทบทวนประจาบทที่ 6

คาชีแ้ จง จงตอบคาถามต่อไปนี้ใหถ้ ูกต้อง

1. จงอธบิ ายนยิ ามของคาว่า “เครื่องมือการจัดการชายฝงั่ อยา่ งบูรณาการ”
2. จงอธิบายหลักการ “การมีส่วนรว่ มของประชาชน”
3. จงอธบิ ายหลักการ การประยุกตปรชั ญาเศรษฐกิจพอเพียงสามารถปรบั ใชกับการทางาน
ชุมชนในการจดั การทรัพยากรทางทะเลและชายฝัง่
4. จงอธิบายหลักการ ความสามารถในการรบั รอง (carrying capacity, CC) ในการจัดการ
ทรพั ยากรทางทะเลและชายฝ่งั พอสงั เขป
5. จงอธิบายเคร่อื งมือทางเศรษฐศาสตร์ในการจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง พอ
สงั เขป

กจิ กรรมประจาบทที่ 6

กจิ กรรมรายกลมุ่

ให้นักศึกษาแบ่งกลุ่มละ 4-5 คน ลงพื้นท่ี ทารายงาน และนาเสนอการมีส่วนร่วมของ
ประชาชนในวงจรการจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งในพื้นท่ีกรณีศึกษาท่ีสาคัญในจังหวัด
ชายฝงั่ ของประเทศไทย ประกอบดว้ ยเนื้อหาสาคญั คอื

- สถานท่ี
- ปญั หาดา้ นทรพั ยากรทางทะเลและชายฝ่งั
- เทคนคิ การวางแผนลาดับการทางานกับชุมชน
- การศึกษาขอ้ มูลชุมชน
- ความขดั แยง้ และการจัดการ
- แผนทท่ี ุนวฒั นธรรมและส่งิ แวดล้อม
- แนวทางการแก้ไขจากการมีสว่ นร่วมของประชาชน

229

เอกสารอา้ งอิงประจาบทท่ี 6

กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและส่งิ แวดลอ้ ม. (2556). โครงการ
ศกึ ษา สารวจ ติดตามประเมินผลและออกแบบเพ่ือป้องกนั การกัดเซาะชายฝ่ังพ้ืนที่อทุ ยาน
สง่ิ แวดล้อมนานาชาตสิ ิรนิ ธร ฉบบั เสนอผบู้ ริหาร. กรงุ เทพ.

ความสมั พันธ์ระหว่างสภาพแวดลอ้ มกบั การขยายตวั ทางเศรษฐกิจ. (2561). สืบคน้ 12 สงิ หาคม
2563, จาก https://www.stou.ac.th/stouonline/lom/data/sec/Lom21/05-03-
01.html

ทวีศักด์ิ นพเกษร. (2545). วทิ ยากรกระบวนการกับวกิ ฤตเกษตรกร. พิมพครั้งที่ 2. พิษณโุ ลก :
สถาบนั พฒั นาส่แี ยกอินโดจีน.

บวรศักด์ิ อวุ รรณโณ และถวลิ วดี บรุ ีกุล. (2548). ประชาธิปไตยแบบมีสว่ นรว่ ม (Participatory
Democracy). กรงุ เทพฯ: สถาบันพระปกเกล้า.

พัชรี สโิ รรส. (2546). การมสี ว่ นรว่ มของประชาชน. กรุงเทพฯ: คณะรฐั ศาสตร.์
มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์.

ภาควชิ าสังคมวทิ ยาและมานุษยวทิ ยา คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวทิ ยาลัย. (2555). คมู่ ือการลง
ภาคสนาม สังคมวิทยาชนบท. กรงุ เทพ: คณะรฐั ศาสตร.์ จุฬาลงกรณม์ หาวิทยาลยั .

มิง่ สรรพ์ ขาวสอาด และกอบกลุ รายะนาคร. (2552). เคร่อื งมือทางเศรษฐศาสตร์ เพ่อื การจดั การ
สงิ่ แวดลอ้ ม. เชียงใหม:่ ล๊อคอินดีไซนเ์ วิรค์ .

มูลนิธสิ ืบนาคะเสถียร. (2557). คมู่ ือการมีส่วนรว่ มและจัดการความขัดแย้งในผืนปา่ ตะวนั ตก.
สนบั สนนุ การดาเนนิ โครงการจัดการพนื้ ทค่ี ุ้มครองอยา่ งมีส่วนรว่ มในผืนปา่ ตะวันตก ระยะท่ี
2 (พ.ศ.2553-2557). กรงุ เทพ: กรมอุทยานแห่งชาตสิ ตั วป์ ่าและพนั ธ์ุพืช. กรมป่าไม้.

วนั ชยั วฒั นศัพท์ และรตั นาภรณ์ วัฒนศพั ท.์ 2548. การแก้ปัญหาความขัดแย้งในสถานศึกษา.
สถาบนั พระปกเกลา้ . กรงุ เทพฯ: โรงพิมพค์ ลังวชิ า.

สานักงานนโยบายแผนงานขนสง่ และจราจร. (2559). ภาพรวมของการศึกษาผลกระทบเชงิ
ยทุ ธศาสตร์สาหรบั การพฒั นาพน้ื ทชี่ ายฝง่ั ทะเลภาคใต้. กรงุ เทพ: กระทรวงคมนาคม.

สุวลกั ษณ์ สาธุมนสั พนั ธ.ุ์ (2555). การจดั การชายฝ่งั : การบูรณาการสูค่ วามยั่งยืน (Coastal
Management: Integration to Sustainable). นครปฐม: สานักพิมพ์
มหาวิทยาลยั มหิดล.

อรอนงค์ บณั ฑิต (2558). การประเมินคุณคา่ ทางเศรษฐศาสตร์แนวปะการัง (เอกสารนาเสนอ).
ศนู ย์วิจัยและพัฒนาทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งอา่ วไทยตอนกลาง. กรุงเทพ:
สถาบนั วิจัยและพัฒนาทรัพยากรทางทะเล ชายฝ่งั ทะเล และป่าชายเลน.

Arinstein S. R. (1969). A Ladder of Citizen Participation. Journal of the American
Planning Association. 35: 4, 216 — 224.

Bateman I., Carson R., Day B., Hanemann M., Hanleys N., Hett T., Jones-Lee M.J.,
Loomes G., Mourato S., Ozdemiroglu E., Pearce D., Sugden R. and Swanson J.

230

(2004). Economic Valuation with Stated Preference Techniques: A Manual.
Ecological Economics. 10.4337/9781781009727.
Cicin-Sain B. and Knecht R.W. (1998) Integrated Coastal and Ocean Management:
Concepts and Practices. Island Press, Washington DC.
Fisher R., Ury W. and Patton B. (2011). Getting to Yes: Negotiating Agreement Without
Giving In (3rd ed.). New York: Penguin Books. ISBN 9780143118756. OCLC
609540048.
Jenny W. and Ramón F. (2019). The evolution and application of carrying capacity in
aquaculture: towards a research agenda. Review in aquaculture. 12 (3),
1297-1322.
Mckindsey Christopher. (2012). Carrying capacity for sustainable bivalve aquaculture.
10.1007/978-1-4614-5797-8_179.
Moore, D. (1986). Do physiotherapists require administrative qualificiations. Australian
Journal of Physiotherapy. 32, ix.
Ramón F., Byron C. J., Comeau L. A., Costa-Pierce B., Peter J. C., Ranford, JG F., Grant
J., Guyondet T., Jansen H. M., Landry T., McKindsey C. W., Jens K. P., Reid G.
K., Robinson S. M. C., Smaal A., Sonier R., Strand Ø. and Strohmeier T. (2015).
An integrated ecosystem approach for assessing the potential role of
cultivated bivalve shells as part of the carbon trading system. Marine
Ecology Progress Series. 518, 281-287.
Vallega A. (1999). Fundamentals of integrated coastal management. Dordrecht,
Netherlands: Kluwer Academic Publishers.

231

แผนบริหารการสอนประจาบทที่ 7
กรณศี ึกษาการจดั การทรัพยากรทางทะเลและชายฝงั่ ทัง้ ในและ

ต่างประเทศ

จานวน 8 ช่วั โมง สัปดาหท์ ่ี 15-16

หัวข้อเนือ้ หา

1. เศรษฐกจิ สนี า้ เงนิ
1.1 กรณศี ึกษาเศรษฐกิจสนี า้ เงิน (UN Environment, 2015)
1.2 หลักการเศรษฐกิจสีเขยี วภายในยุทธศาสตร์เมดิเตอรเ์ รเนยี นเพือ่ การพฒั นาท่ี
ย่ังยนื
1.3 THE SEYCHELLES : เศรษฐกิจสนี า้ เงนิ เพ่ืออนาคตที่ยั่งยืน
1.4 การศกึ ษาการกาหนดขอบเขตเศรษฐกจิ สเี ขียวของบาร์เบโดส
1.5 นอรเ์ วย์ (เอ) : แผนการจัดการแบบบูรณาการสาหรบั พ้ืนท่ีทางทะเล
1.6 นอรเ์ วย์ (บ)ี : MAREANO – Integrated Seabed Mapping
1.7 THE GAMBIA : TRY Oyster Women’s Association
1.8 MADAGASCAR : การจดั การประมงขนาดเล็กอย่างย่ังยืนรว่ มกบั ชุมชน
1.9 เขตเศรษฐกิจสนี า้ เงนิ มลฑลซานตง ประเทศจีน : ยุทธศาสตรก์ ารสร้างระบบ
อุตสาหกรรมทางทะเลสมัยใหม่ และการพัฒนาเทคโนโลยีทางทะเล

2. การอนุรักษท์ รัพยากรทางทะเลและชายฝง่ั ในกรณีการเปล่ียนแปลงสภาพภมู ิอากาศ
2.1 The Hawaiian Islands Land Trust – Waihe’e Coastal Dunes and
Wetlands Refuge
2.2 Lake Pontchartrain Basin Foundation: Resiliency Planning
2.3 The Elkhorn Slough Foundation – Clearing the Floodplain,
Adapting to Change
2.4 Watch Hill Conservancy – Building Knowledge to Respond to
Change
2.5 Planning for Marsh Migration at the Blackwater National Wildlife
Refuge
2.6 ธนาคารปูในพื้นทีค่ าบสมุทรสทงิ พระ
2.7 บา้ นปลา ซ้งั ปลาในชายฝั่งจงั หวดั สงขลา
2.8 ปะการงั เทียม จงั หวดั ตรงั
2.9 คอนโดปู เพื่ออนุรักษ์พันธุป์ ูทะเล จ.จันทบุรี
2.10 โครงการพฒั นาพ้นื ทล่ี ุ่มนา้ ปากพนังอันเน่ืองมาจากพระราชดาริ

232

2.11 งานอนบุ าลเต่าทะเล ศูนย์วจิ ยั และพฒั นาทรัพยากรทางทะเลและชายฝง่ั ทะเล
อนั ดามัน
2.12 การปลูกหญา้ ทะเล จังหวดั ตรงั
2.13 โครงการศนู ย์ศึกษาการพัฒนาอา่ วคุ้งกระเบนอนั เน่อื งมาจากพระราชดาริ จ.
จันทบรุ ี
2.14 การปรับตัวตอ่ การเปลี่ยนแปลงสภาพภมู ิอากาศและภัยพิบตั ิทเี่ กดิ ขน้ึ
3. การอนุรักษ์พื้นท่ีเชื่อมต่อทางทะเล
3.1 The Great Barrier Reef : การปกป้องพนื้ ทีค่ ุม้ ครองอยา่ งเปน็ ระบบ
3.2 Puerto Rico’s Northeast Marine Corridor - A land-sea network of
protected areas for people and nature
3.3 Baltic Sea – Assessing ecological coherence of the HELCOM MPA
network for improved management and design
3.4 Cetacean migration corridor in the Mediterranean Sea
3.5 South Africa - Habitat representation in a network of marine
protected areas
3.6 Belize Maya Mountain Marine Corridor - Protecting ridge to reef
3.7 Flower Garden Banks National Marine Sanctuary - Using coral
population connectivity to inform MPA expansion and restoration
needs
3.8 Northern Channel Islands - Marine connectivity considerations
build a resilient network of MPAs
3.9 Clarion-Clipperton Zone (CCZ) - Environmental assessment and
protection in mineral-rich seabed areas beyond national jurisdiction
3.10 Ross Sea Regional MPA - Cross-jurisdictional protection of marine
processes in the world's largest MPA
3.11 Coral Triangle Initiative - Aligning management across jurisdictions
for shared marine resources
3.12 Gulf of California, Mexico - Using models to help design
connected marine reserves in the face of global warming
3.13 West Africa to Wadden Sea - Applying an ecosystem approach
across boundaries connects a seabird flyway
3.14 Eastern Tropical Pacific - Marine swim way protections set a
standard for regional cooperation
3.15 High Seas - Chile Proposes Protections for Salas y Gómez and
Nazca Ridges in Anticipation of Global Treaty
4. การป้องกนั การกดั เซาะชายฝ่ัง

233

4.1 แนวทางเลือกการแกไ้ ขปัญหาการกัดเซาะชายฝงั่
4.2 Evolution of Groin in La Mamola, Spain
4.3 Detached Breakwaters in Palamos, Spain
4.4 Submerged Detached Breakwaters in Puerto de Mazarron, Spain
4.5 Combined System in Pedregalejo, Spain
4.6 Bay in Benoa, Bali Indonesia
4.7 Tool available for planning Static Bay Shape
4.8 Transporting Sand in Pattaya, Thailand
4.9 Submerged Artificial Reef Training-SMART in Rayong - Chanthaburi,
Thailand
4.10 แนวปอ้ งกันชายฝ่งั หลายรูปแบบ จงั หวัดสงขลา
4.11 แหล่งเรียนรู้การกัดเซาะชายฝั่งบา้ นขุนสมทุ รจีน จ.สมทุ รปราการ
4.12 บทบาทการมีส่วนรว่ มของเยาวชนในการเฝา้ ระวงั ชายหาด
5. การบรหิ ารจดั การขยะทะเล
5.1 ตน้ แบบกาจัดขยะไหลลงทะเล จังหวดั ระยอง ประเทศไทย
5.2 โครงการส่งเสรมิ การใช้เศรษฐกิจหมนุ เวียนเพ่ือจัดการปัญหาขยะทะเล
5.3 Extended Producer Responsibility (EPR) for packaging waste in
Vietnam
5.4 Extended Producer Responsibility (EPR) for Plastic Waste
Management in Indonesia
5.5 การลดปรมิ าณขยะบนเกาะหลเี ปะ๊ อยา่ งยงั่ ยืนโดยกระบวนการมีสว่ นรว่ ม
5.6 โครงการทะเลปลอดอวน (Net Free Seas)
5.7 รองเทา้ ทะเลจร จงั หวดั ปัตตานี
5.8 Ocean Cleanup Project by Boyan Slat

คาสาคญั

1. เศรษฐกจิ สีน้าเงิน
2. การอนรุ กั ษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝ่ังในกรณีการเปลยี่ นแปลงสภาพภูมอิ ากาศ
3. การอนุรักษ์พน้ื ทีเ่ ชอ่ื มต่อทางทะเล
4. การปอ้ งกนั การกัดเซาะชายฝ่ัง
5. การบริหารจัดการขยะทะเล

วตั ถปุ ระสงคเ์ ชิงพฤตกิ รรม

เมอ่ื ผูเ้ รยี นศึกษาบทเรยี นน้ีแล้วสามารถ
1. อธิบายกรณีศึกษาการจดั การทรพั ยากรทางทะเลและชายฝ่งั เกย่ี วกบั เศรษฐกิจสีน้าเงินได้

234

2. อธิบายกรณีศึกษาการจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝ่ังเกี่ยวกับการอนุรักษ์
ทรัพยากรทางทะเลและชายฝ่ังในกรณกี ารเปล่ียนแปลงสภาพภูมิอากาศและการอนุรักษ์พื้นที่เช่ือมต่อ
ทางทะเลได้

3. อธิบายกรณีศึกษาการจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝ่ังเกี่ยวกับการป้องกันการกัด
เซาะชายฝงั่ และการบรหิ ารจัดการขยะทะเลได้

การวดั และประเมินผล

1. สังเกตจากพฤติกรรมและการตอบคาถามระหวา่ งเรียน
2. ตรวจคาถามทบทวนท้ายบทและกิจกรรมประจาบท

ส่อื ประกอบการสอน

1. เอกสารประกอบการสอน การจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝ่งั

235

236

237

238

239

240

241

242

243

244

245

246

247

248

249

250

251

252

253

254

255

256

257