1.AISA_การวิเคราะห์งบการเงิน_present_2565_เฉลย

แบบฝึ กหดั ท้ายบท

2. ณ วนั ท่ี 1 มกราคม 2558 กจิ การลงทุนในตราสารทนุ จานวน 1,000 หนุ้ ๆ ละ 100 บาท โดยมวี ตั ถุประสงค์
ไวเ้ ผอ่ื ขายในอนาคต ต่อมา ณ วนั ท่ี 31 ธนั วาคม 2558 ราคายตุ ธิ รรมของเงนิ ลงทนุ ดงั กลา่ วต่อหนุ้ เพมิ่ ขน้ึ
เป็น 120 บาท ผลของการเปลย่ี นแปลงราคาดงั กลา่ วจะมผี ลกระทบ งบแสดงฐานะการเงนิ งบกาไรขาดทนุ
เบด็ เสรจ็ ณ 31 ธนั วาคม 2558 อยา่ งไร

งบแสดงฐานะการเงนิ -สนิ ทรพั ย์ งบกาไรขาดทุน งบกาไรขาดทุนเบด็ เสรจ็
1) เงนิ ลงทนุ ฯ 100,000 กาไรทย่ี งั ไมเ่ กดิ ขน้ึ ฯ 20,000 กาไรทย่ี งั ไมเ่ กดิ ขน้ึ ฯ 20,000
2) เงนิ ลงทนุ ฯ 100,000 กาไรทย่ี งั ไมเ่ กดิ ขน้ึ ฯ 20,000
3) เงนิ ลงทุนฯ 120,000 กาไรทย่ี งั ไมเ่ กดิ ขน้ึ ฯ 20,000
4) เงนิ ลงทนุ ฯ 120,000

เฉลย 4

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 201

เฉลยแบบฝึ กหดั ท้ายบท

2. เฉลย 4

กจิ การลงทนุ ในตราสารทุน โดยมวี ตั ถุประสงคไ์ วเ้ ผอ่ื ขายในอนาคต ผลของการเปลย่ี นแปลงราคา

งบแสดงฐานะการเงนิ = 1,000 x 120

= 120,000 บาท

งบกาไรขาดทนุ ไมม่ ผี ลกระทบ

ใหถ้ อื เป็นกาไรทย่ี งั ไมเ่ กดิ ขน้ึ = 20,000 บาท ซง่ึ เป็นรายการ OCI ในงบกาไรขาดทุนเบด็ เสรจ็

แต่หากกจิ การลงทุนในตราสารทุน โดยมวี ตั ถุประสงค์ไวเ้ พ่อื ค้า ผลของการเปลย่ี นแปลงราคา ในงบ
แสดงฐานะการเงนิ ยงั คงเดมิ แต่กาไรจากการตรี าคาดงั กล่าว 20,000 บาท จะถือเป็นรายได้ในงบกาไร
ขาดทุนเลย

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 202

บทที่ 9

สินทรพั ยไ์ มห่ มนุ เวียน

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 203

วตั ถปุ ระสงคก์ ารเรียนรู้

1. อธบิ ายลกั ษณะทวั่ ไปและจาแนกปัจจยั ทใ่ี ชแ้ ยกสนิ ทรพั ยร์ ะยะยาวออกจากสนิ ทรพั ยอ์ ่นื
2. คานวณมลู คา่ ตามบญั ชขี องสนิ ทรพั ยร์ ะยะยาวทน่ี าเสนอในงบแสดงฐานะการเงนิ
3. จาแนกประเภทตน้ ทนุ ทจ่ี ะบนั ทกึ เป็นทด่ี นิ อาคาร และอปุ กรณ์ และตน้ ทนุ ทจ่ี ะบนั ทกึ เป็นคา่ ใชจ้ ่าย
4. อธบิ ายเหตุผลและหลกั การบนั ทกึ บญั ชคี า่ เสอ่ื มราคา การคานวณคา่ เสอ่ื มราคาโดยใชว้ ธิ เี สน้ ตรง วธิ จี านวนผลผลติ และวธิ ยี อด

คงเหลอื ลดลง และคานวณคา่ เสอ่ื มราคาหลงั จากมกี ารปรบั ปรงุ ประมาณการอายใุ ชง้ านของสนิ ทรพั ย์
5. อธบิ ายการบนั ทกึ บญั ชกี ารขาย การแลกเปลย่ี น หรอื การตดั จาหน่ายสนิ ทรพั ยท์ ม่ี กี ารคดิ คา่ เสอ่ื มราคา และ

การคานวณกาไรหรอื ขาดทนุ จากการตดั จาหน่ายสนิ ทรพั ย์
6. คานวณและอธบิ ายถงึ ผลกระทบของการบนั ทกึ ตน้ ทนุ เป็นสนิ ทรพั ยแ์ ละการบนั ทกึ คา่ ใชจ้ า่ ยทม่ี ตี ่อกาไรสทุ ธิ

สว่ นของผถู้ อื หนุ้ กระแสเงนิ สดจากการดาเนนิ งาน และอตั ราสว่ นทางการเงนิ รวมถงึ ผลกระทบตอ่ อตั ราสว่ นความสามารถในการ
จา่ ยดอกเบย้ี (interest coverage ratio) ของตน้ ทนุ ดอกเบย้ี ทบ่ี นั ทกึ เป็นสว่ นหน่งึ ของสนิ ทรพั ย์
7. คานวณและอธบิ ายผลกระทบ ณ วนั เรม่ิ ตน้ และผลกระทบในระยะยาวของการตรี าคาสนิ ทรพั ยใ์ หมท่ ม่ี ตี ่ออตั ราสว่ นทางการเงนิ
8. ระบุความแตกตา่ งของวธิ คี ดิ คา่ เสอ่ื มราคาและอธบิ ายผลกระทบของทางเลอื กในการคดิ คา่ เสอ่ื มราคาทม่ี ตี ่อ
งบการเงนิ อตั ราสว่ นทางการเงนิ และภาษขี องกจิ การ
9. อธบิ ายบทบาทของอายทุ ใ่ี ชค้ านวณคา่ เสอ่ื มราคาและมลู คา่ คงเหลอื ทม่ี ตี ่อการคานวณคา่ เสอ่ื มราคา รวมถงึ อธบิ ายผลกระทบของ
การเปลย่ี นแปลงวธิ คี ดิ คา่ เสอ่ื มราคา อายใุ ชง้ าน และมลู คา่ คงเหลอื ของสนิ ทรพั ยท์ ม่ี ตี ่องบการเงนิ และอตั ราสว่ นทางการเงนิ
10. ระบุการดอ้ ยคา่ ของทด่ี นิ อาคาร และอุปกรณ์ และอธบิ ายผลกระทบของการดอ้ ยคา่ ทม่ี ตี ่องบการเงนิ และอตั ราสว่ นทางการเงนิ
ของกจิ การ

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 204

วตั ถปุ ระสงคก์ ารเรียนรู้

10. ระบุการดอ้ ยคา่ ของทด่ี นิ อาคาร และอุปกรณ์ และอธบิ ายผลกระทบของการดอ้ ยคา่ ทม่ี ตี ่องบการเงนิ และอตั ราสว่ นทางการเงนิ
ของกจิ การ

11. อธบิ ายผลกระทบจากภาระหลงั การเลกิ ใชง้ าน การโอนยา้ ยและภาระดา้ นสง่ิ แวดลอ้ มของสนิ ทรพั ยท์ ใ่ี ชใ้ น
การดาเนินงานทม่ี ตี อ่ งบการเงนิ และอตั ราสว่ นทางการเงนิ

12. อธบิ ายลกั ษณะและจาแนกประเภทของสนิ ทรพั ยไ์ มม่ ตี วั ตน
13. อธบิ ายหลกั การรบั รแู้ ละการวดั มลู คา่ สนิ ทรพั ยไ์ มม่ ตี วั ตน
14. อธบิ ายประเดน็ ทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั คา่ ความนยิ มและรายจ่ายในการวจิ ยั และพฒั นา
15. คานวณและอธบิ ายหลกั การบนั ทกึ บญั ชกี ารตดั จาหน่ายสนิ ทรพั ยไ์ มม่ ตี วั ตน
16. อธบิ ายลกั ษณะและประเภทของทรพั ยากรธรรมชาติ
17. อธบิ ายประเดน็ ทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั รายจ่ายในการสารวจและประเมนิ คา่ แหล่งทรพั ยากรธรรมชาติ
18. อธบิ ายหลกั การรบั รรู้ ายการและการวดั มลู คา่ ทรพั ยากรธรรมชาติ
19. อธบิ ายหลกั การบญั ชกี ารไดม้ าของทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละการตดั จาหน่ายระหวา่ งงวด
20. คานวณและอธบิ ายหลกั การบญั ชสี าหรบั มลู คา่ สญู สน้ิ
21. จาแนกความแตกตา่ งระหวา่ งคา่ เสอ่ื มราคาและมลู คา่ สญู สน้ิ
22. อธบิ ายประเดน็ สาคญั ทเ่ี กย่ี วกบั สนิ ทรพั ยไ์ มม่ ตี วั ตนและทรพั ยากรธรรมชาตทิ ม่ี ผี ลตอ่ การวเิ คราะหง์ บการเงนิ

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 205

Key Content สินทรพั ยไ์ ม่มตี วั ตน
9.3
ความหมายและประเภท
ของสินทรพั ยไ์ ม่หมนุ เวียน 9.4
ทรพั ยากรธรรมชาติ
9.1 บทที่ 9
Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 206
9.2 สินทรพั ยไ์ ม่
หมนุ เวียน

ที่ดิน อาคารและ
อปุ กรณ์

9.1 ความหมายและประเภทของสินทรพั ยไ์ ม่หมนุ เวียน

• สนิ ทรพั ยไ์ มห่ มนุ เวยี น (non-current assets หรอื long-term assets) หรอื สนิ ทรพั ยถ์ าวร เป็นสินทรพั ยท์ ่ีให้ประโยชน์
เชิงเศรษฐกิจแก่กิจการมากกว่า 1 ปี สนิ ทรพั ยไ์ มห่ มนุ เวยี นสว่ นใหญม่ มี ลู คา่ สงู และสง่ ผลกระทบต่ออตั ราสว่ นทาง
การเงนิ ตา่ งๆ ในงบการเงนิ จงึ เป็นตวั ชว้ี ดั ทส่ี าคญั ของฐานะการเงนิ ของกจิ การ

• ในการวเิ คราะหส์ นิ ทรพั ยไ์ มห่ มนุ เวยี น ผวู้ เิ คราะหค์ วรตะหนกั วา่ มบี างรายการทเ่ี ปิดโอกาสใหผ้ บู้ รหิ ารของกจิ การใชด้ ลุ ย
พนิ ิจในการประมาณการ จงึ มขี อ้ สงั เกตดงั ต่อไปน้ี

1) อายกุ ารใช้งานของสินทรพั ยไ์ ม่หมนุ เวียนควรเป็ นเท่าใด
2) วิธีการคิดค่าเสื่อมราคา / ค่าตดั จาหน่าย / ค่าเส่ือมสิ้น ที่เหมาะสมควรเป็นวิธีใด
3) การกาหนดวิธีการทางบญั ชีท่ีต่างกนั (cost vs revaluation model) ส่งผลกระทบต่อตวั เลขในงบแสดงฐานะการเงิน

อย่างไร

สินทรพั ยไ์ มห่ มุนเวียนที่สาคญั 4 ประเภท ได้แก่
• ที่ดิน อาคารและอปุ กรณ์
• อสงั หาริมทรพั ยเ์ พื่อการลงทุน
• สินทรพั ยไ์ มม่ ีตวั ตน
• ทรพั ยากรธรรมชาติ

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 207

9.1 ความหมายและประเภทของสินทรพั ยไ์ ม่หมนุ เวียน

ประเภทของสินทรพั ยไ์ ม่หมนุ เวียน ความหมาย

ทด่ี นิ อาคารและอุปกรณ์ หมายถงึ สนิ ทรพั ยท์ ม่ี ตี วั ตนทเ่ี ขา้ เงอ่ื นไขทกุ ขอ้ ดงั ต่อไปน้ี
• กจิ การมไี วเ้ พอ่ื ใชป้ ระโยชน์ในการดาเนินงาน การผลติ สนิ คา้ เพ่อื จดั
อสงั หารมิ ทรพั ยเ์ พอ่ื การลงทุน
จาหน่ายหรอื ใหบ้ รกิ ารใหเ้ ชา่ หรอื เพอ่ื ใชใ้ นการบรหิ ารงาน
สนิ ทรพั ยไ์ มม่ ตี วั ตน • สนิ ทรพั ยม์ อี ายกุ ารใหป้ ระโยชน์มากกวา่ 1 ปี
ทรพั ยากรธรรมชาติ
อสงั หารมิ ทรพั ย์ อนั ไดแ้ ก่ ทด่ี นิ หรอื อาคาร หรอื สว่ นของอาคาร (สว่ นควบ
อาคาร) หรอื ทงั้ ทด่ี นิ และอาคาร ทถ่ี อื ครองโดยกจิ การผเู้ ป็นเจา้ ของหรอื กจิ การ
เป็นผเู้ ชา่ สทิ ธใิ นการใชส้ นิ ทรพั ย์ เพอ่ื หาประโยชน์จาก (1) รายไดค้ า่ เชา่ (2)
การเพมิ่ ขน้ึ ของมลู คา่ อสงั หารมิ ทรพั ย์ หรอื ทงั้ 2 อยา่ ง

สนิ ทรพั ยท์ ไ่ี มเ่ ป็นตวั เงนิ ไมม่ ลี กั ษณะทางกายภาพ และสามารถระบไุ ด้

สนิ ทรพั ยท์ ม่ี ลี กั ษณะทางกายภาพ เกดิ ขน้ึ เองตามธรรมชาติ และใหป้ ระโยชน์
เชงิ เศรษฐกจิ ในระยะเวลายาวนาน รวมทงั้ เป็นสนิ ทรพั ยท์ ใ่ี ชแ้ ลว้ หมดไป ตอ้ ง
ใชร้ ะยะเวลายาวนานในการสรา้ งขน้ึ มาทดแทน

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 208

9.2 ที่ดิน อาคารและอปุ กรณ์

• ตวั อยา่ งรายการทด่ี นิ อาคารและอุปกรณ์ เชน่ อาคารสานกั งาน โรงงาน เครอ่ื งจกั รผลติ สนิ คา้ รถยนตข์ นสง่ สนิ ค้า และสนิ ทรพั ย์
อน่ื ๆ ทม่ี อี ายกุ ารใชง้ านและใหป้ ระโยชน์ในการดาเนินงานมากกวา่ 1 ปี ทงั้ น้ี แต่ละกจิ การอาจเลอื กใชน้ โยบายการบญั ชสี าหรบั
รายการทด่ี นิ อาคารและอปุ กรณ์แตกตา่ งกนั สง่ ผลใหม้ ลู คา่ ตามบญั ชที แ่ี สดงไวใ้ นงบการเงนิ แตกต่างกนั ไปดว้ ย เชน่ การใช้
วธิ กี ารคดิ คา่ เสอ่ื มราคาตา่ งกนั หรอื การเลอื กใชว้ ธิ กี ารตรี าคาใหมส่ าหรบั รายการทด่ี นิ อาคารและอปุ กรณ์

• หลงั จากทก่ี จิ การไดม้ าซง่ึ รายการอาคารและอปุ กรณ์แลว้ ต้นทนุ ของอาคารและอปุ กรณ์จะลดลงด้วยค่าเส่ือมราคาสะสม
กจิ การจะไม่คิดค่าเส่ือมราคาของที่ดินแตจ่ ะบนั ทกึ ดว้ ยราคาทนุ เดมิ (historical cost) หรอื กจิ การบางแหง่ อาจใชว้ ธิ ตี รี าคาใหม่
(revaluation model) ค่าเสื่อมราคาสะสมจะสะท้อนถึงมลู ค่าที่ลดลงของสินทรพั ย์ เนื่องจากการสึกหรอของการใช้งาน
ระยะเวลา และสภาวะเศรษฐกิจที่มีการเปล่ียนแปลงไป การใชว้ ธิ กี ารบญั ชแี บบดงั้ เดมิ (ราคาทนุ หกั คา่ เสอ่ื มราคาสะสม)
มลู คา่ ตามบญั ชขี องสนิ ทรพั ยจ์ ะไมไ่ ดส้ ะทอ้ นมลู คา่ ตลาด (market value) ของสนิ ทรพั ย์ มาตรฐานการบญั ชีจึงมีทางเลือกให้
กิจการใช้วิธีตีราคาใหม่ (revaluation model)

• โดยทวั่ ไปแลว้ กิจการจะแสดงมลู ค่าสินทรพั ยไ์ ม่หมนุ เวียนด้วยราคาทนุ ท่ีจ่ายซื้อ หรือค่าใช้จ่ายต่างๆ รวมถึงค่าใช้จ่าย
อ่ืนๆ ท่ีจาเป็นเพื่อให้สินทรพั ยอ์ ย่ใู นสถานที่และสภาพพร้อมที่จะใช้งาน (เชน่ คา่ ขนสง่ และคา่ ตดิ ตงั้ อปุ กรณ์)

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 209

9.2 ท่ีดิน อาคารและอปุ กรณ์

• คา่ เส่อื มราคา (depreciation) เป็นคา่ ใชจ้ ายในแตล่ ะรอบระยะเวลาบญั ชที ี่สะท้อนถึงการปันส่วนของต้นทนุ ของสินทรพั ยท์ ่ี
กิจการได้รบั ประโยชน์เชิงเศรษฐกิจ ตลอดอายกุ ารใช้งานของสินทรพั ย์

• คา่ เส่อื มราคาสะสม (accumulated depreciation) จะเทา่ กบั ตน้ ทนุ ของสนิ ทรพั ย์ กลา่ วคอื รายจา่ ยฝ่ายทนุ ของกจิ การจะถกู
บนั ทกึ เป็นคา่ ใชจ้ า่ ยตลอดชว่ งอายขุ องสนิ ทรพั ย์ ดงั นนั้ ในงบแสดงฐานะการเงนิ ของกจิ การจะแสดงจานวนเงินที่จ่ายสาหรบั
สินทรพั ยถ์ าวรด้วยยอดรวม และการบนั ทึกค่าเส่ือมราคาสะสมสาหรบั การใช้งานสินทรพั ย์ ผลแตกตา่ งระหวา่ งสนิ ทรพั ย์
ถาวรและคา่ เสอ่ื มราคาสะสม คอื ยอดคงเหลอื ของสนิ ทรพั ยถ์ าวรสทุ ธขิ องกจิ การ

• คา่ เส่อื มราคาไมถ่ อื เป็นรายการทจ่ี า่ ยเป็นเงนิ สด (non-cash expense) แตเ่ ป็นเพยี งรายการท่ีสะท้อนให้มลู ค่าตามบญั ชีของ
สินทรพั ย์ ณ วนั สิ้นงวด แสดงไว้ได้อยา่ งเหมาะสม และให้ข้อมลู มีความเกี่ยวข้องกบั การตดั สินใจ (relevance) สาหรบั
ผใู้ ช้ข้อมลู

• มาตรฐานการบญั ชี ฉบบั ท่ี 16 เร่อื ง ทด่ี นิ อาคารและอุปกรณ์ กาหนดให้กิจการวดั มลู ค่าภายหลงั ของรายการที่ดิน อาคาร
และอปุ กรณ์ ได้ 2 วิธี คือ
1) วิธีราคาทนุ (cost model)
2) วิธีตีราคาใหม่ (revaluation model)

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 210

9.2 ท่ีดิน อาคารและอปุ กรณ์

ค่าเสื่อมราคา

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 211

9.2 ท่ีดิน อาคารและอปุ กรณ์

การด้อยค่าของท่ีดิน อาคารและอปุ กรณ์ (asset impairment)

• มาตรฐารการบญั ชี ฉบบั ท่ี 36 เรอ่ื ง การดอ้ ยคา่ ของสนิ ทรพั ย์ ระบุวา่ ณ วนั สิ้นแต่ละรอบระยะเวลารายงาน กิจการต้องประเมินว่ามีข้อบง่ ชี้
ใดที่บ่งชี้ว่าสินทรพั ยอ์ าจเกิดการด้อยค่าหรือไม่ หากกิจการพบว่ามีข้อบง่ ชี้การด้อยค่าดงั กล่าว กิจการต้องประมาณมลู ค่าที่คาดว่าจะ
ได้รบั คืนของสินทรพั ยน์ ัน้ โดยมคี านิยามทส่ี าคญั เก่ยี วกบั การดอ้ ยค่าของสนิ ทรพั ยด์ งั ต่อไปน้ี

- มลู คา่ ที่คาดวา่ จะได้รบั คืน (recoverable amount) หมายถึง มูลค่ายุติธรรมของทรพั ยส์ ินหรอื หน่วยสินทรพั ยท์ ่ีก่อให้เกิดเงินสดหกั ดว้ ยต้นทุนในการ
จาหน่าย หรอื มลู ค่าจากการใช้ (value in use) ของสินทรพั ยน์ ัน้ แล้วแต่จานวนใดจะสงู กว่า

- มลู คา่ ยตุ ิธรรม (fair value) หมายถึง ราคาท่ีจะไดร้ บั การขายสินทรพั ย์ หรอื จะจ่ายเพอื่ โอนหนี้สินในรายการท่ีเกิดขนึ้ ในสภาพปกติระหว่างผรู้ ว่ มตลาด
ณ วนั ที่วดั มลู ค่า

- มลู ค่าจากการใช้ (value in use) หมายถงึ มลู ค่าปัจจบุ นั ของกระแสเงินสดในอนาคตที่คาดวา่ จะได้รบั จากการใช้สินทรพั ยห์ รอื หน่วยสินทรพั ยท์ ่ี
ก่อให้เกิดเงินสด

• ในการประเมินว่ามีข้อบ่งชี้ใดท่ีบง่ ชี้ว่าสินทรพั ยอ์ าจเกิดการด้อยค่าหรือไม่ กิจการต้องพิจารณาถงึ ข้อบง่ ชี้ทงั้ จากข้อมลู จากแหล่ง
ภายนอกและแหล่งภายใน

• มาตรฐานการบญั ชี ฉบบั ท่ี 36 เรอ่ื ง การดอ้ ยค่าของสนิ ทรพั ย์ กาหนดว่าเมอ่ื มขี อ้ บ่งชข้ี องการดอ้ ยคา่ ของสนิ ทรพั ย์ กิจการจะตอ้ งเปรยี บเทยี บ
มลู ค่าตามบญั ชขี องสนิ ทรพั ย์ (carrying amount) และมลู คา่ ทค่ี าดว่าจะไดร้ บั คนื ของสนิ ทรพั ย์ (recoverable amount) หากมลู ค่าตามบญั ชีสงู
กว่ามลู ค่าท่ีคาดว่าจะได้รบั คืนของสินทรพั ยห์ รือหน่วยสินทรพั ยท์ ี่ก่อให้เกิดเงินสด กิจการจะต้องบนั ทึกผลขาดทนุ จากการด้อยค่าของ
สินทรพั ยใ์ นกาไรหรอื ขาดทุนสาหรบั งวด การพิจารณาการด้อยค่าของสินทรพั ยส์ อดคล้องกบั หลกั ความระมดั ระวงั (conservatism
concept) ท่ีกาหนดว่าเม่ือมีความไมแ่ น่นอน กิจการจะต้องเลือกทางเลือกในการนาเสนอข้อมลู ทางการเงินท่ีจะไมท่ าให้สินทรพั ยแ์ ละ
รายได้สงู กว่าที่ควรจะเป็นและไม่ทาให้หนี้สินและค่าใช้จ่ายตา่ กว่าที่ควรจะเป็น

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 212

9.3 สินทรพั ยไ์ มม่ ีตวั ตน

การรบั ร้แู ละวดั มลู ค่าเริ่มแรกของสินทรพั ยไ์ มม่ ีตวั ตน

• มาตรฐานการบญั ชี ฉบบั ท่ี 38 ระบุวา่ รายการทจ่ี ะถอื วา่ เป็นสนิ ทรพั ยไ์ มม่ ตี วั ตนไดต้ ้องสามารถระบไุ ด้ ต้องอยภู่ ายใต้การ
ควบคมุ ของกิจการ และต้องก่อให้เกิดประโยชน์เชิงเศรษฐกิจ (economic benefit) ในอนาคต หากรายการใดไมเ่ ป็นไป
ตามคานิยามของสนิ ทรพั ยไ์ มม่ ตี วั ตน กิจการต้องมีการรบั ร้รู ายจ่ายท่ีเกิดขึน้ เพ่ือให้ได้มาหรือก่อให้เกิดซ่ึงรายการนัน้ เป็น
ค่าใช้จ่ายทนั ที (expensing)

• ดงั นนั้ สนิ ทรพั ยไ์ มม่ ตี วั ตนจงึ ตอ้ งมคี ณุ สมบตั ิทกุ ข้อดงั นี้
- ต้องสามารถระบไุ ด้ (identifiability)
- ต้องอย่ภู ายใต้การควบคมุ ของกิจการ (control) เช่น สินทรพั ยน์ ัน้ กิจการมีสิทธิตามกฏหมาย หรือสามารถควบคมุ
ประโยชน์เชิงเศรษฐกิจในอนาคตของสินทรพั ยไ์ ด้
- ต้องก่อให้เกิดประโยชน์เชิงเศรษฐกิจในอนาคต (future economic benefits) โดยประโยชน์เชิงเศรษฐกิจในอนาคตที่
กิจการจะได้รบั จากสินทรพั ยไ์ ม่มีตวั ตน อาจรวมถึงรายได้จากการขายและให้บริการ ต้นทนุ ที่สามารถประหยดั ได้
หรือประโยชน์อ่ืนท่ีเกิดขึน้ จากการใช้สินทรพั ยไ์ ม่มีตวั ตนนัน้ โดยกิจการ
- ต้องวดั มลู ค่าต้นทนุ ได้อย่างน่าเชื่อถือ (measurability)

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 213

9.3 สินทรพั ยไ์ มม่ ีตวั ตน

• เม่อื กจิ การซอ้ื สนิ ทรพั ยไ์ ม่มตี วั ตนมา กจิ การยอ่ มมคี วามคาดหวงั วา่ จะไดร้ บั ประโยชน์เชงิ เศรษฐกจิ ในอนาคตจากสนิ ทรพั ยไ์ มม่ ตี วั ตนรายการนนั้ ๆ และราคาทนุ ของ

สนิ ทรพั ยไ์ ม่มตี วั ตนทซ่ี อ้ื มาตอ้ งวดั มลู คา่ ไดอ้ ย่างน่าเชอ่ื ถอื ทงั้ น้ี ราคาทุนของสนิ ทรพั ยไ์ ม่มตี วั ตนประกอบดว้ ยรายการต่างๆ ดงั น้ี
1. ราคาซื้อ รวมถึงภาษีท่ีไมส่ ามารถเรยี กคนื ได้
2. ต้นทนุ ทางตรงอื่นท่ีจาเป็นเพ่อื จดั เตรยี มสินทรพั ยไ์ ม่มีตวั ตนนัน้ ๆ ให้พรอ้ มกบั การใช้งานตามวตั ถปุ ระสงคท์ ่ีกาหนดโดยผบู้ ริหาร โดยนบั รวมถงึ

ผลประโยชน์พนกั งานทเ่ี กดิ ขน้ึ และเกย่ี วขอ้ งโดยตรงกบั การทาใหส้ นิ ทรพั ยพ์ รอ้ มใชง้ าน คา่ ธรรมเนียมวชิ าชพี ของทป่ี รกึ ษา ตน้ ทุนการทดสอบสนิ ทรพั ยใ์ หพ้ รอ้ มใช้

งาน เป็นตน้
• ตารางดงั ต่อไปน้สี รปุ ใหเ้ หน็ ถงึ การคานวณราคาทนุ ของสนิ ทรพั ยไ์ มม่ ตี วั ตนทส่ี าคญั ประเภทต่างๆ ซง่ึ สามารถสรุปไดด้ งั ต่อไปน้ี

ประเภทของสินทรพั ยไ์ มม่ ี คานิ ยาม
ตวั ตน

สทิ ธบิ ตั ร (patents)  เป็นสทิ ธติ ามกฏหมายท่ีรฐั บาลมอบสิทธิให้แก่บคุ คลใดบคุ คลหน่ึงในการผลิตและจาหน่ายผลิตภณั ฑซ์ ่ึงบคุ คลนัน้ ได้
ลขิ สทิ ธิ์(copyrights) ออกแบบหรอื ประดิษฐค์ ิดคน้ ขึน้ มา หรอื ไดร้ บั ผลประโยชน์จากสิ่งที่ออกแบบ หรอื ประดิษฐข์ ึน้ ใหม่นัน้ แต่ผเู้ ดียวใน
ระยะเวลาหนึ่ง โดยกจิ การอาจขอซอ้ื สทิ ธจิ ากบคุ คลอ่นื หรอื อาจทดลองคน้ ควา้ ขน้ึ มาเองแลว้ ไปขอจดทะเบยี นไว้

 ราคาทุนของสทิ ธบิ ตั ร คอื ราคาท่ีจา่ ยซื้อหรอื คา่ ใช้จ่ายทงั้ หมดที่เกิดขึน้ เพือ่ ให้ได้มาซ่ึงสิทธิบตั ร เช่น ค่าใช้จา่ ยในการ
ทดลองคน้ คว้า ค่าทนายความ และค่าจดทะเบียน เป็นต้น

 เป็นสิทธิตามกฏหมายที่รฐั บาลได้มอบไวใ้ ห้แก่บคุ คลใดบคุ คลหนึ่งในการคดั ลอก จดั พิมพ์ และจาหน่ายบทประพนั ธ์
วรรณกรรม หนังสือ ภาพวาด สตู ร แผนท่ี ภาพถ่ายและงานศิลปะอ่ืนๆ โดยกฏหมายมีบทบญั ญตั ิห้ามมิให้บคุ คลอื่น
คดั ลอก ย่อหรอื เลียนแบบลิขสิทธ์ิดงั กล่าว

 ราคาทนุ ของลิขสิทธ์ิ คอื ราคาท่ีจา่ ยซื้อหรอื คา่ ใช้จา่ ยทงั้ หมดท่ีเกิดขนึ้ เพือ่ ให้ได้ลิขสิทธ์ินัน้ มา

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 214

9.3 สินทรพั ยไ์ มม่ ีตวั ตน

ประเภทของสินทรพั ยไ์ มม่ ีตวั ตน คานิ ยาม

สมั ปทาน (franchises)  เป็นสิทธิพิเศษในการประกอบกิจการเฉพาะอย่าง หรือการขายผลิตภณั ฑห์ รอื บริการ หรือเป็นสญั ญาที่รฐั บาลตกลงให้สิทธิแกก่ ิจการคา้

ใบอนุญาตและสญั ญา เพอ่ื ดาเนินการเกย่ี วกบั สนิ ทรพั ยข์ องรฐั บาล เชน่ สมั ปทานป่าไม้ สมั ปทานเหมอื งแร่ และสมั ปทานเดนิ รถ เป็นตน้
 ราคาทนุ ของสมั ปทาน ไดแ้ ก่ คา่ ใช้จา่ ยในการขอสมั ปทาน และสมั ปทานมีกาหนดระยะเวลาต้องตดั บญั ชีให้หมดไปภายในอายขุ องสมั ปทาน
เครอ่ื งหมายการคา้ และยห่ี อ้ การคา้
(trademarks and trade names) นัน้ ส่วนสมั ปทานท่ีไม่มีกาหนดระยะเวลาไม่ต้องตดั บญั ชีแต่ต้องประเมินการด้อยคา่ และต้องตดั บญั ชีให้หมดไปเม่ือถกู ยกเลิก สาหรบั
สมั ปทานทต่ี อ้ งจ่ายเงนิ ทกุ ๆ ปี ใหถ้ อื วา่ เป็นค่าใชจ้ า่ ยสาหรบั งวดนนั้ ๆ

 ในการประกอบธรุ กิจบางประเภทให้ถกู ต้องตามกฏหมายจาเป็นต้องมีใบอนุญาตและสญั ญา (license and contracts) เชน่ ใบอนุญาตการ
จาหน่ายบุหร่ี สรุ าและยา เป็นตน้

 ราคาทนุ ของใบอนุญาตและสญั ญาให้บนั ทึกจากรายจ่ายท่ีเกี่ยวข้องกบั การได้ใบอนุญาตและสญั ญานัน้ และให้ตดั จาหน่ายให้หมดไปภายใน
ระยะเวลาท่ีจะไดร้ บั ประโยชน์หรอื ตามระยะเวลาในสญั ญาและประเมินการดอ้ ยค่า ถา้ ใบอนุญาตและสญั ญาถกู ยกเลิกให้ตดั จาหน่ายราคา
ทุนท่ีเหลอื อยู่ หรือราคาตามบญั ชีออกทงั้ หมด

 เครอ่ื งหมายการคา้ เป็นคา ถ้อยคา ตรา สญั ลกั ษณ์ หรอื เครือ่ งหมายที่กิจการใช้กากบั สินคา้ เพือ่ แสดงว่าเป็นสินคา้ ของกิจการซึ่งทาให้ลกู ค้า
สามารถเลือกซื้อสินคา้ ไดง้ า่ ยและสะดวก ซง่ึ กจิ การจะตอ้ งไปจดทะเบยี นเพอ่ื ขอความคมุ้ ครองจากกฏหมายมใิ หผ้ อู้ ่นื ลอกเลยี นแบบ ส่วนยห่ี อ้ การคา้
เป็นช่ือสินคา้ ของกิจการท่ีตลาดใช้เรียกซ่ึงอาจจะจดทะเบียนหรอื ไม่กไ็ ด้

 ราคาทนุ ของเครอ่ื งหมายการคา้ และยห่ี อ้ การคา้ คอื ราคาซื้อถ้ากิจการซื้อจากกิจการอ่ืนมาดาเนินการต่อไป ซง่ึ อาจจะมมี ลู ค่าสงู มาก ถา้ เป็น
เครอ่ื งหมายการคา้ และยห่ี อ้ การคา้ ของกจิ การทป่ี ระสบความสาเรจ็ ในการคา้ ขาย แต่ถา้ กิจการไดค้ ิดขึน้ เอง ราคาทุนของเคร่อื งหมายการคา้ และ
ยี่ห้อการค้า คอื ค่าใช้จา่ ยต่างๆ ท่ีเกิดขนึ้ เพ่อื ให้ไดเ้ ครือ่ งหมายการค้าและยี่ห้อการคา้ และไดร้ บั ความค้มุ ครองทางกฏหมายดว้ ย เช่น ค่า
ออกแบบ ค่าทนายความ ค่าจดทะเบียนและค่าธรรมเนียม เป็นต้น

 เครอ่ื งหมายการคา้ และยห่ี อ้ การคา้ นนั้ กฏหมายจะใหค้ วามคมุ้ ครอง โดยไมก่ าหนดระยะเวลาสน้ิ สดุ ตราบเท่าทก่ี จิ การยงั คงใชอ้ ยู่ จงึ ไม่จาเป็นต้องตดั
บญั ชี แต่ต้องประเมินการด้อยคา่ และถา้ กจิ การเลกิ ใช้ หรอื เครอ่ื งหมายการคา้ และยห่ี อ้ นนั้ ไมม่ ปี ระโยชน์อกี ต่อไป ใหจ้ าหน่ายออกจากบญั ชที งั้ หมด
ทนั ที หรอื ถา้ กจิ การไมแ่ น่ใจวา่ เครอ่ื งหมายการคา้ และยห่ี อ้ การคา้ น้จี ะเป็นทน่ี ยิ มอย่ตู ลอดไป กอ็ าจตดั บญั ชใี หห้ มดไปภายในระยะเวลาสนั้ กไ็ ด้

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 215

9.4 ทรพั ยากรธรรมชาติ

• ทรพั ยากรธรรมชาติ (natural resources) เป็นสนิ ทรพั ยท์ ่มี ลี กั ษณะทางกายภาพ เกิดข้นึ เองตามธรรมชาติ และให้ประโยชน์เชงิ เศรษฐกิจใน
ระยะเวลายาวนาน รวมทงั้ เป็นสนิ ทรพั ยท์ ใ่ี ชแ้ ลว้ หมดไป ตอ้ งใชร้ ะยะเวลายาวนานในการสรา้ งขน้ึ มาทดแทน เช่น แร่ธาตุ ถ่านหิน ก๊าซธรรมชาติ
น้ามนั ป่าไม้ เป็นตน้

• สาหรบั การวดั มลู ค่าของรายการทรพั ยากรธรรมชาติ ใหพ้ จิ ารณาตน้ ทุนการไดม้ า ดงั ต่อไปน้ี
1) การได้มาซึ่งสิทธิในการสารวจ การศึกษาเกี่ยวกบั ภมู ิศาสตร์ ธรณีวิทยา
2) การขดุ เจาะสารวจ

• การวดั มูลค่าสนิ ทรพั ยท์ ่เี กดิ จากการสารวจและการประเมนิ ค่า ภายหลงั การรบั รรู้ ายการ กิจการอาจเลือกใช้วิธีราคาทุน หรือวิธีการตีราคา
ใหม่ ตามมาตรฐานการบญั ชี ฉบบั ท่ี 38 นอกจากนัน้ การแสดงรายการทรพั ยากรธรรมชาตใิ นงบแสดงฐานะการเงนิ กิจการจะแสดงไว้เป็ น
รายการสินทรพั ยม์ ีตวั ตนหรือไม่มีตวั ตนกไ็ ด้ขึ้นอยู่กบั ลกั ษณะการได้มา เช่น สทิ ธใิ นการขุดเจาะถอื ว่าเป็นรายการสนิ ทรพั ยไ์ ม่มตี วั ตน
ส่วนรถขุดเจาะถอื ว่าเป็นสนิ ทรพั ยม์ ตี วั ตน หากกจิ การใช้สนิ ทรพั ยม์ ตี วั ตนเพ่อื การพฒั นาสนิ ทรพั ยไ์ ม่มตี วั ตน กจิ การต้องมกี ารปันส่วนค่าเส่อื ม
ราคาของรายการดงั กล่าวไปเป็นตน้ ทุนของรายการสนิ ทรพั ยไ์ มม่ ตี วั ตน

• ทรพั ยากรธรรมชาตเิ ป็นสนิ ทรพั ยท์ ่มี มี ูลค่าสูง จงึ มขี อ้ สงั เกตเก่ยี วกบั การประมาณการอายุการให้ประโยชน์กบั ผลผลติ ท่ีคาดว่าจะได้รบั หาก
กจิ การประมาณการอายกุ ารใหป้ ระโยน์สนั้ จะส่งผลใหค้ า่ ตดั จาหน่ายทรพั ยากรธรรมชาตมิ มี ลู ค่าสงู ตามไปดว้ ย

• หากกจิ การมขี อ้ ผกู พนั ทางกฏหมายในการทาความสะอาดสนิ ทรพั ยห์ รอื ทาให้สนิ ทรพั ยม์ สี ภาพเช่นเดมิ กิจการต้องมีการบนั ทึกต้นทุนของ
ภาระผกู พนั ดงั กล่าวเป็นรายการประมาณการหนี้สิน ตามมาตรฐานการบญั ชี ฉบบั ท่ี 37 เร่อื ง ประมาณการหน้ีสนิ หน้ีสนิ ท่อี าจเกดิ ขน้ึ และ
สนิ ทรพั ยท์ อ่ี าจเกดิ ขน้ึ เช่น บรษิ ทั ก จากดั เป็นเจา้ ของโรงงานและไดท้ าสญั ญาอนั มผี ลผูกพนั ทาใหก้ จิ การต้องคนื สภาพสนิ ทรพั ยท์ ใ่ี ชใ้ นโรงงาน
ใหเ้ ป็นเช่นเดมิ ดงั นัน้ ค่าใช้จ่ายในการคืนสภาพสินทรพั ยด์ งั กล่าว กิจการต้องนาไปรบั ร้เู ป็นรายการประมาณการหนี้สิน

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 216

9.4 ทรพั ยากรธรรมชาติ

• มาตรฐานการรายงานทางการเงนิ ฉบบั ท่ี 8 เรอ่ื ง การสารวจและการประเมนิ ค่าแหลง่ ทรพั ยากรแร่ ใหค้ านิยามของคาศพั ทม์ าตรฐานทเ่ี กย่ี วขอ้ งท่ี
ใชใ้ นมาตรฐานดงั ต่อไปน้ี

• สนิ ทรพั ยท์ เ่ี กดิ จากการสารวจและประเมนิ ค่า หมายถงึ ค่าใช้จ่ายในการสารวจและประเมินค่าท่ีได้รบั รเู้ ป็นสินทรพั ยต์ ามนโยบายการบญั ชี
ของกิจการ

• คา่ ใชจ้ า่ ยในการสารวจและประเมนิ ค่า หมายถงึ ค่าใช้จ่ายที่เกิดขึน้ ของกิจการที่เก่ียวข้องกบั การสารวจและการประเมินค่าแหล่งทรพั ยากร
ท่ีเกิดขึ้นก่อนการพิสจู น์ความเป็นไปได้ทางเทคนิคและความเป็นไปได้เชิงพาณิชยข์ องการนาเอาทรพั ยากรแร่มาใช้

• การสารวจและการประเมนิ ค่าแหล่งทรพั ยากรแร่ หมายถงึ การค้นหาแหล่งทรพั ยากรแร่ รวมถึงแรธ่ าตุ น้ามนั กา๊ ซธรรมชาติ และ
ทรพั ยากรที่ไม่สามารถสร้างขึ้นใหม่ได้ท่ีคล้ายคลึงกนั (similar non-regenerative resources) หลงั จากที่กิจการได้รบั สิทธิทางกฏหมาย
ให้ทาการสารวจในพืน้ ท่ีท่ีระบไุ ว้ รวมทงั้ การกาหนดความเป็นไปได้ทางเทคนิคและความเป็นไปได้เชิงพาณิชยข์ องการนาทรพั ยากรแร่
มาใช้

• กจิ การตอ้ งจดั ประเภทรายการสนิ ทรพั ยท์ เ่ี กดิ จากการสารวจและการประเมนิ ค่าเป็นสินทรพั ยท์ ี่มีตวั ตนหรอื นิทรพั ยไ์ ม่มีตวั ตนตามลกั ษณะ
ของสินทรพั ยท์ ่ีได้มาและใช้หลกั เกณฑด์ งั กล่าวอย่างสมา่ เสมอ สนิ ทรพั ยท์ เ่ี กดิ จากการสารวจและการประเมนิ ค่าบางรายการเป็นสนิ ทรพั ยไ์ ม่
มตี วั ตน เช่น สทิ ธใิ นการขดุ เจาะ ขณะทส่ี นิ ทรพั ยบ์ างรายการเป็นสนิ ทรพั ยม์ ตี วั ตน เชน่ ยานพาหนะหรอื อุปกรณ์ขดุ เจาะ เมอ่ื มีการใช้สินทรพั ยท์ ี่
มตี วั ตนเพื่อพฒั นาสินทรพั ยไ์ ม่มีตวั ตน จานวนของสินทรพั ยท์ ี่มีตวั ตนที่ใช้ไปจะถกู รวมเป็นส่วนหนึ่งของต้นทนุ สินทรพั ยท์ ่ีไม่มีตวั ตน
แต่ไมไ่ ด้ทาให้สินทรพั ยท์ ่ีมตี วั ตนเปล่ียนเป็นสินทรพั ยท์ ี่ไม่มตี วั ตน

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 217

9.4 ทรพั ยากรธรรมชาติ

การตดั ค่าเสื่อมสิ้น

• การคานวณอตั ราค่าเสอ่ื มสน้ิ หรอื ค่าเสอ่ื มสน้ิ ต่อหน่วย (บาท / หน่วย)
= (ราคาทุนของสินทรพั ยส์ ิ้นเปลือง หรือ ต้นทนุ ของทรพั ยากรธรรมชาติ – มลู ค่าคงเหลือ) / ปริมาณทรพั ยากรธรรมชาติท่ีคาดว่าจะได้รบั

• คา่ เส่อื มสน้ิ ต่องวด (บาท) = อตั ราค่าเส่ือมสิ้น x ปริมาณทรพั ยากรธรรมชาติที่ได้รบั ในงวดนัน้

• การบนั ทกึ บญั ชี ณ สน้ิ งวด เป็นดงั ต่อไปน้ี
เดบติ ค่าเส่อื มสน้ิ -สนิ ทรพั ยส์ น้ิ เปลอื งหรอื ทรพั ยากรธรรมชาติ
เครดติ คา่ เส่อื มสน้ิ สะสม-สนิ ทรพั ยส์ น้ิ เปลอื งหรอื ทรพั ยากรธรรมชาติ

• ค่าเส่ือมสิ้นถอื เป็นส่วนหนึ่งของราคาทนุ หรือต้นทุนของทรพั ยากรธรรมชาติท่ีได้รบั ในงวดนัน้ ซึ่งจะถกู โอนไปเป็นส่วนหนึ่งของต้นทนุ
ขายตามปริมาณทรพั ยากรธรรมชาติท่ีขายได้ และเป็นส่วนหนึ่งในราคาทุนของทรพั ยากรธรรมชาติท่ีคงเหลืออย่เู ป็นสินค้าคงเหลือ
ค่าเสื่อมสิ้นสะสมเป็นบญั ชีปรบั มลู ค่า (valuation account) ทจ่ี ะนาไปหกั จากสินทรพั ยส์ ิ้นเปลืองหรอื ทรพั ยากรธรรมชาติในงบแสดงฐานะ
การเงิน

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 218

แบบฝึ กหดั ท้ายบท

1. บรษิ ทั สรา้ งบา้ นในเมอื ง จากดั มที างเลอื กในการบนั ทกึ บญั ชเี กย่ี วกบั คา่ เสอ่ื มราคาท่คี าดวา่ จะนามา
ปฏบิ ตั ิ 3 วธิ คี อื
วธิ ที ่ี 1 วธิ เี สน้ ตรงตามอายกุ ารใชง้ าน 350,000 บาท
วธิ ที ่ี 2 วธิ ผี ลรวมจานวนปีโดยหกั ในปีแรกจานวน 970,000 บาท
วธิ ที ่ี 3 วธิ ยี อดลดลงทวคี ณู โดยหกั ในปีแรก 610,000 บาท
หากบรษิ ทั ตอ้ งการบนั ทกึ บญั ชใี หม้ กี าไรสงู สดุ บรษิ ทั ควรเลอื กวธิ กี ารบนั ทกึ คา่ เส่อื มวธิ ใี ด และหากกจิ การ
มกี าไรทห่ี กั คา่ ใชจ้ า่ ยทกุ อยา่ งยกเวน้ คา่ เสอ่ื มราคา ภาษเี งนิ ไดใ้ นอตั รา 20% อยทู่ ่ี 5,000,000 บาท จงหา
กาไรสทุ ธขิ องกจิ การดงั กลา่ ว

1) วธิ เี สน้ ตรงตามอายกุ ารใชง้ าน โดยมกี าไรสทุ ธิ 4,650,000 บาท Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 219
2) วธิ เี สน้ ตรงตามอายกุ ารใชง้ าน โดยมกี าไรสทุ ธิ 3,720,000 บาท
3) วธิ ผี ลรวมจานวนปี โดยมกี าไรสทุ ธิ 4,390,000 บาท
4) วธิ ผี ลรวมจานวนปี โดยมกี าไรสทุ ธิ 3,512,000 บาท

เฉลย 2

เฉลยแบบฝึ กหดั ท้ายบท

1. เฉลย 2

เน่ืองจากรายการค่าเส่อื มราคา จะถูกบันทกึ ไว้เป็นต้นทุน ค่าใชจ้ ่ายในงบกาไรขาดทุน ห ากบรษิ ัท
ตอ้ งการบนั ทกึ บญั ชใี หม้ กี าไรสงู สุด บรษิ ทั ควรเลอื กวธิ กี ารบนั ทกึ คา่ เสอ่ื มดว้ ยวธิ เี สน้ ตรงตามอายกุ ารใชง้ าน
เพราะจะมตี น้ ทุนต่าทใ่ี น 3 วธิ ี

โดยมกี าไรกอ่ นภาษี = 5,000,000 บาท– 350,000 บาท = 4,650,000 บาท

อตั ราภาษเี งนิ ไดน้ ติ บิ ุคคลคอื 20% (0.20)

โดยมกี าไรสทุ ธิ = 4,650,000 * (1 – 0.20) = 3,720,000 บาท

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 220

แบบฝึ กหดั ท้ายบท

2. วนั ท่ี 1 กรกฎาคม 2558 กจิ การซอ้ื รถยนตม์ ลู คา่ 1,200,000 บาท และคาดวา่ จะมอี ายุการใชง้ าน 5 ปี
และมมี ลู คา่ ซาก ณ ปลายปีท่ี 5 เทา่ กบั 200,000 บาท ในวนั ท่ี 1 พฤศจกิ ายน 2559 กจิ การขาย
รถยนตค์ นั น้ีไดก้ าไร 30,000 บาท ถา้ สมมตใิ หก้ จิ การคดิ คา่ เสอ่ื มราคาโดยใชว้ ธิ เี สน้ ตรงตามอายกุ าร
ใชง้ าน ราคาขายของรถยนตค์ นั น้ีเทา่ กบั ขอ้ ใด
1) 903,333.33 บาท
2) 963,333.33 บาท
3) 703,333.33 บาท
4) 763,333 33 บาท

เฉลย 2

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 221

เฉลยแบบฝึ กหดั ท้ายบท

2. เฉลย 2

เน่อื งจาก รถยนตใ์ นกรณนี ้มี อี ายกุ ารใชง้ าน 5 ปี หรอื 60 เดอื น โดยคาดวา่ จะมรี าคาซาก ณ สน้ิ ปีท่ี 5

เทา่ กบั 200,000 บาท ทาใหส้ ามารถคานวณราคาขายของรถยนตค์ นั น้ี ทท่ี าใหไ้ ดก้ าไร 30,000 บาทไดด้ งั น้ี

คา่ เสอ่ื มราคาตอ่ เดอื น = (1,200,000-200,000) / 60 = 16,666.67 บาท

คา่ เสอ่ื มราคาสะสมตงั้ แต่ไดม้ าจนกระทงั่ ขาย (16 เดอื น) = 16,667.67 X 16

= 266,666.67 บาท

มลู คา่ ตามบญั ชี ณ วนั ทข่ี าย = ราคาทนุ - คา่ เสอ่ื มราคาสะสม

= 1,200,000 -266,666.67 = 933,333.33 บาท

ดงั นนั้ ราคาขายทท่ี าใหไ้ ดก้ าไร 30,000 บาท = 933,333.33+30,000

= 963,333.33 บาท

(หมายเหตุ : เน่อื งจากคานวณโดยใช้ Excel ทาใหต้ วั เลขอาจแตกต่างไปจากการใชเ้ ครอ่ื งคดิ เลขกดเน่อื งจากตวั เลขทศนิยม)

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 222

แบบฝึ กหดั ท้ายบท

3. ขอ้ ใดมลี กั ษณะคลา้ ยกบั คา่ เสอ่ื มราคามากทส่ี ดุ
1) คา่ ตดั จาหน่าย
2) คา่ เสอ่ื มสน้ิ
3) หน้ีสงสยั จะสญู
4) ขอ้ 1) และ 2)

เฉลย 4

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 223

เฉลยแบบฝึ กหดั ท้ายบท

3. เฉลย 4

คา่ เสอ่ื มราคา Depreciation
มลู คา่ เสอ่ื มสน้ิ Depletion
มลู คา่ ตดั จาหน่าย Amortization
เป็นการทยอยตดั มลู คา่ สนิ ทรพั ย์ เพอ่ื มาบนั ทกึ เป็นต้นทุน ค่าใชจ้ ่าย สว่ นหน้ีสงสยั จะสญู เป็นการประมาณ
จานวนเงนิ จากยอดลกู หน้คี งเหลอื ทค่ี าดวา่ จะเกบ็ เงนิ ไมไ่ ด้

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 224

แบบฝึ กหดั ท้ายบท

4. หากกจิ การลมื บนั ทกึ การตรี าคาทด่ี นิ เพมิ่ ณ ตอนสน้ิ งวดบญั ชี แลว้ จะมผี ลอยา่ งไร

อตั ราการหมนุ เวยี นของ อตั ราการหมนุ เวยี นของ อตั ราการหมนุ เวยี นของ

สนิ ทรพั ยร์ วม สนิ ทรพั ยถ์ าวร สว่ นของผถู้ อื หนุ้

(total asset turnover) (net fixed asset turnover) (equity turnover)

1) ต่าไป ต่าไป ต่าไป
2) สงู ไป สงู ไป สงู ไป
3) สงู ไป สงู ไป ไมก่ ระทบ
4) ต่าไป สงู ไป ต่าไป

เฉลย 2

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 225

เฉลยแบบฝึ กหดั ท้ายบท

4. เฉลย 2

อตั ราหมนุ ของสนิ ทรพั ยร์ วม = ยอดขายสทุ ธิ / สนิ ทรพั ยร์ วมเฉลย่ี
อตั ราหมนุ ของสนิ ทรพั ยถ์ าวร = ยอดขายสทุ ธิ / สนิ ทรพั ยถ์ าวรเฉลย่ี
อตั ราการหมนุ เวยี นของสว่ นของผถู้ อื หนุ้ = ยอดขายสทุ ธิ /สว่ นของผถู้ อื หนุ้ เฉลย่ี

รายการตรี าคาทด่ี นิ เพม่ิ ณ สน้ิ งวดบญั ชนี นั้ จะทาใหท้ ด่ี นิ มมี ลู คา่ เพม่ิ ขน้ึ และสว่ นของผถู้ อื หนุ้ (สว่ นเกนิ
ทุนจากการตรี าคาทด่ี นิ ) เพมิ่ ขน้ึ ในงบดลุ ดงั นนั้ ในกรณกี จิ การลมื บนั ทกึ รายการดงั กลา่ ว ทด่ี นิ กจ็ ะแสดง
ราคาต่าไป สนิ ทรพั ยถ์ าวรกจ็ ะแสดงราคาต่าไป สง่ ผลใหส้ นิ ทรพั ยร์ วมแสดงราคาต่าไป และสว่ นของผถู้ อื หนุ้
กจ็ ะต่าไป และผลทไ่ี ดร้ บั คอื คาตอบในขอ้ 2

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 226

บทที่ 10

หนี้สินทางการเงินและสญั ญาเช่า

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 227

วตั ถปุ ระสงคก์ ารเรียนรู้

1. อธบิ ายความหมายและลกั ษณะของหน้สี นิ ทางการเงนิ
2. อธบิ ายและจาแนกประเภทของหน้สี นิ ทางการเงนิ แต่ละประเภท
3. อธบิ ายหลกั การรบั รแู้ ละการวดั มลู คา่ รายการหน้สี นิ ทางการเงนิ เรมิ่ แรก และภายหลงั
4. อธบิ ายผลกระทบของหน้สี นิ ทางการเงนิ ทม่ี ตี อ่ งบกาไรขาดทนุ งบแสดงฐานะการเงนิ งบกระแสเงนิ สด และอตั ราสว่ นทางการเงนิ
5. อธบิ ายและประเมนิ ผลกระทบของการเปลย่ี นแปลงอตั ราดอกเบย้ี ตอ่ มลู คา่ ของหน้สี นิ ทางการเงนิ งบการเงนิ และอตั ราสว่ นทางการเงนิ
6. อธบิ ายการเปิดเผยขอ้ มลู ทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั หน้สี นิ ทางการเงนิ รวมถงึ ขอ้ ดแี ละขอ้ จากดั ตอ่ กจิ การในการเลอื กตราสารนนั้ ๆ ตลอดจน

ผลกระทบจากการเลอื กทม่ี ตี อ่ งบการเงนิ และอตั ราสว่ นทางการเงนิ ของกจิ การ
7. วเิ คราะหผ์ ลกระทบของการวดั มลู คา่ และการรบั รรู้ ายการหน้สี นิ ทางการเงนิ ทม่ี ตี ่อการวเิ คราะหง์ บการเงนิ และอตั ราส่วนทางการเงนิ
8. อธบิ ายถงึ ปัจจยั ทก่ี ระตนุ้ ใหม้ กี ารเชา่ สนิ ทรพั ย์ แทนการซอ้ื สนิ ทรพั ย์
9. จาแนกความแตกต่างของสญั ญาเชา่ ดาเนินงานกบั สญั ญาเชา่ การเงนิ ในมมุ มองของผเู้ ชา่ และผใู้ หเ้ ชา่
10. วเิ คราะหผ์ ลกระทบของสญั ญาเชา่ การเงนิ และสญั ญาเชา่ ดาเนนิ งานทม่ี ตี ่องบการเงนิ และอตั ราสว่ นทางการเงนิ

ของผเู้ ชา่ และผใู้ หเ้ ชา่
11. อธบิ ายประเดน็ สาคญั อน่ื ๆ ทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั สญั ญาเชา่ ไดแ้ ก่ การรบั รรู้ ายได้ การดอ้ ยคา่ ของสนิ ทรพั ยต์ ามสญั ญา การขายและเชา่

กลบั คนื การค้าประกนั สญั ญาเชา่

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 228

Key Content

หนี้สินทางการเงิน 10.1 บทท่ี 10 10.2 สญั ญาเช่า

หนี้สินทางการเงิน
และสญั ญาเช่า

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 229

10.1 หนี้สินทางการเงิน

การรบั ร้แู ละการวดั มลู ค่าของรายการหนี้สินทางการเงิน

เพ่อื ใหเ้ กดิ ความชดั เจนและเหน็ ความแตกต่างระหว่างการวดั มลู ค่าของสนิ ทรพั ยท์ างการเงนิ และหน้สี นิ ทางการเงนิ ตารางดงั ต่อไปน้ีจะเป็นการสรปุ
รายละเอยี ดเกย่ี วกบั การจดั ประเภทรายการและวดั มลู ค่าของสนิ ทรพั ยท์ างการเงนิ และหน้สี นิ ทางการเงนิ จากเครอ่ื งมอื ทางการเงนิ ทงั้ การวดั มลู ค่า
เมอ่ื เรมิ่ แรกและการวดั มลู ค่าภายหลงั

การจดั ประเภทรายการ ประเภทของเครอื่ งมือ การวดั มูลคา่ เมอ่ื เริ่มแรก การวดั มูลค่าภายหลงั ผลกาไร / ขาดทนุ ท่ียงั ไม่
ทางการเงิน เกิดขนึ้
สนิ ทรพั ยท์ างการเงนิ หรอื มลู คา่ ยตุ ธิ รรม มลู คา่ ยุตธิ รรม
หน้สี นิ ทางการเงนิ วดั มลู ค่าดว้ ย ตราสารหน้ี ตราสารทุนและตรา กาไรหรอื ขาดทนุ
มลู คา่ ยุตธิ รรมผา่ นกาไรหรอื สารอนุพนั ธ์ มลู ค่ายุตธิ รรมบวกตน้ ทุนการ มลู ค่ายตุ ธิ รรม
ขาดทนุ ทารายการ กาไรขาดทนุ เบด็ เสรจ็ อ่นื
สนิ ทรพั ยท์ างการเงนิ วดั มลู คา่ ตราสารหน้ีและตราสารทนุ
ดว้ ยมลู คา่ ยุตธิ รรมผา่ นกาไร มลู คา่ ยุตธิ รรมบวกหรอื หกั ราคาทุนตดั จาหน่าย -
ขาดทนุ เบด็ เสรจ็ อ่นื ตราสารหน้ี ตน้ ทุนการทารายการอ่นื
สนิ ทรพั ยท์ างการเงนิ หรอื
หน้สี นิ ทางการเงนิ วดั มลู ค่าดว้ ย
ราคาทนุ ตดั จาหน่าย

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 230

10.1 หนี้สินทางการเงิน

การออกห้นุ ก้ทู ่ีมีอตั ราดอกเบีย้ ที่แท้จริงตา่ กว่าอตั ราดอกเบยี้ ตามสญั ญา ณ ต้นปี

รายการบญั ชเี พ่อื การรบั รรู้ ายการหุน้ กเู้ ป็นดงั น้ี 1,000,000.00 บาท
วนั ท่ี 1 มกราคม 25x1 27,750.91 บาท
เงนิ สด 1,027,750.91 บาท

หนุ้ กู้ (หน้สี นิ ทางการเงนิ – ราคาทุนตดั จาหน่าย)
สว่ นเกนิ มลู ค่าหุน้ กู้ (หน้สี นิ ทางการเงนิ – ราคาทนุ ตดั จาหน่าย)

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 231

10.1 หนี้สินทางการเงิน

ทางเลือกในการวดั มลู ค่าหนี้สินทางการเงินด้วยมลู ค่ายตุ ิธรรม (fair value option)

ณ วนั ท่ี 31 ธนั วาคม 25X1 บรษิ ทั จนั จริ า ตอ้ งมกี ารวดั มลู คา่ ของหนุ้ กนู้ ้ดี ว้ ยมลู ค่ายตุ ธิ รรม หากอตั ราผลตอบแทนตลาดของหนุ้ กลู้ ดลงจากรอ้ ยละ 5 ต่อปี ณ วนั ท่ี
ออกหุน้ กู้ เป็นรอ้ ยละ 4.5 ต่อปี สง่ ผลใหม้ ลู ค่ายุตธิ รรมของหนุ้ กนู้ ้เี พมิ่ ขน้ึ เป็น 1,009,363.34 บาท บรษิ ทั จงึ ตอ้ งมกี ารรบั รผู้ ลขาดทุนทย่ี งั ไม่เกดิ ขน้ึ จานวน 9,363.34
บาท ในกาไรหรอื ขาดทุนสาหรบั ปี เพราะหน้สี นิ ทางการเงนิ เพม่ิ ขน้ึ โดยมรี ายการบญั ชที เ่ี กย่ี วขอ้ งแสดงดงั ต่อไปน้ี

วนั ท่ี 31 ธนั วาคม 25X1 9,363.34
ผลขาดทุนทย่ี งั ไมเ่ กดิ ขน้ึ (กาไรหรอื ขาดทนุ )
หนุ้ กู้ (หน้สี นิ ทางการเงนิ -FVPL) 9,363.34

ในทางตรงขา้ ม ถา้ อตั ราผลตอบแทนตลาดของหนุ้ กเู้ พม่ิ ขน้ึ จากรอ้ ยละ 5 ต่อปี ณ วนั ทอ่ี อกหุน้ กู้ เป็นรอ้ ยละ 5.5 ต่อปี จะสง่ ผลใหม้ ลู ค่ายุตธิ รรมของหนุ้ กลู้ ดลงเหลอื
990,768.40 บาท บรษิ ทั จนั จริ า จงึ ตอ้ งมกี ารรบั รผู้ ลกาไรทย่ี งั ไมเ่ กดิ ขน้ึ (unrealized gain) เป็นจานวนเงนิ 9,231.60 บาท ในกาไรหรอื ขาดทุนสาหรบั ปี ซง่ึ รายการ
บนั ทกึ บญั ชที เ่ี กย่ี วขอ้ งเป็นดงั น้ี

วนั ท่ี 31 ธนั วาคม 25X1

หนุ้ กู้ (หน้สี นิ ทางการเงนิ -FVPL) 9,231.60
ผลกาไรทย่ี งั ไม่เกดิ ขน้ึ (กาไรหรอื ขาดทนุ )
9,231.60

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 232

10.2 สญั ญาเช่า

ประโยชน์ของการเช่า

ด้านผเู้ ช่า (lessee) ด้านผใู้ ห้เช่า (lessor)

• ทาใหผ้ เู้ ชา่ เกดิ สภาพคลอ่ งในการดาเนินธุรกจิ มากขน้ึ • หากผใู้ หเ้ ชา่ และผขู้ ายเป็นรายเดยี วกนั การเชา่ จะชว่ ย

• ชว่ ยลดความเสย่ี งเกย่ี วกบั ความลา้ สมยั ของเทคโนโลยี ใหผ้ ขู้ ายสามารถขายสนิ คา้ ไดเ้ รว็ ขน้ึ

• อตั ราคา่ เชา่ ถกู กาหนดไวค้ งทต่ี ลอดอายสุ ญั ญาเชา่ • หากการเชา่ อยใู นลกั ษณะของการใหก้ ยู้ มื โดยปกตผิ ใู้ ห้

• สญั ญาเชา่ มคี วามยดื หยนุ่ มากกวา่ สญั ญากยู้ มื เงนิ เชา่ จะมรี ายไดด้ อกเบย้ี เกดิ ขน้ึ

• ผเู้ ชา่ ไมม่ ภี าระการหาหลกั ทรพั ยอ์ น่ื มาค้าประกนั การกู้ • ในกรณเี ป็นการเชา่ ผใู้ หเ้ ชา่ จะไดป้ ระโยชน์จากการท่ี

• ลดภาระดา้ นภาษอี ากร เพราะผเู้ ชา่ สามารถเอาคา่ เช่าไป มลู คา่ คงเหลอื หรอื ราคาซาก (residual value) ของ

หกั เป็นคา่ ใชจ้ า่ ยไดต้ ามทก่ี รมสรรพากรกาหนด สนิ ทรพั ย์ ณ วนั สน้ิ สดุ สญั ญาเชา่ อาจมจี านวนสงู กวา่

มลู คา่ ตามบญั ชขี องสนิ ทรพั ย์ ณ ขณะนนั้ ซง่ึ จะชว่ ยเพม่ิ

กาไรใหแ้ กผ่ ใู้ หเ้ ชา่ มากขน้ึ

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 233

10.2 สญั ญาเช่า

สญั ญาเช่าการเงิน vs สญั ญาเช่าดาเนินงาน

• การจาแนกประเภทสญั ญาเช่าวา่ เป็นสญั ญาเช่าการเงนิ ใหพ้ จิ ารณาว่าสญั ญาได้มกี ารโอนความเสี่ยงและผลตอบแทนทงั้ หมดหรือเกือบ
ทงั้ หมดที่ผเู้ ป็นเจ้าของพึงได้รบั จากสินทรพั ยไ์ ปให้แก่ผเู้ ช่าหรือไม่ โดยใหย้ ดึ หลกั เน้อื หาของรายการสญั ญาเช่าสาคญั กว่ารปู แบบตามสญั ญา
(substance over form) มารว่ มในการพจิ ารณาดว้ ย มาตรฐานการบญั ชไี ดข้ ยายความในประเดน็ การโอนความเสย่ี งและผลตอบแทนทงั้ หมดหรอื
เกอื บทงั้ หมดทผ่ี เู้ ป็นเจา้ ของพงึ ไดร้ บั จากสนิ ทรพั ยไ์ ปใหแ้ ก่ผเู้ ช่าทเ่ี ขา้ ขา่ ยจดั ประเภทเป็นสญั ญาเช่าการเงนิ ไวว้ ่าผเู้ ช่าตอ้ งจดั ประเภทเป็นสญั ญาเช่า
การเงนิ หากสญั ญานนั้ ทาใหเ้ กดิ สถานการณ์ดงั ต่อไปนี้อย่างน้อยหน่ึงสถานการณ์
1. สญั ญาเช่าโอนความเป็นเจ้าของในสินทรพั ยใ์ ห้แก่ผเู้ ช่าเม่ือสิ้นสดุ ระยะเวลาของสญั ญาเช่า
2. ผเู้ ช่ามีสิทธิเลือกซื้อสินทรพั ยด์ ้วยราคาที่ตา่ กว่ามลู ค่ายตุ ิธรรม ณ วนั ท่ีสิทธิเลือกซื้อเกิดขึน้ โดยราคาตามสิทธิเลือกซื้อนัน้ มี
จานวนตา่ กว่ามูลค่ายตุ ิธรรมของสินทรพั ยม์ ากเพียงพอจนมแน่ใจอย่างสมเหตสุ มผล ณ วนั ท่ีเร่ิมต้นของสญั ญาเช่าว่าผเู้ ช่าจะใช้
สิทธิเลือกซื้อสินทรพั ยน์ ัน้
3. ระยะเวลาของสญั ญาเช่าครอบคลมุ อายกุ ารให้ประโยชน์เชิงเศรษฐกิจส่วนใหญ่ของสินทรพั ย์ แมว้ ่าจะไมไ่ ด้มกี ารโอนกรรมสิทธ์ิ
เกิดขึน้
4. ณ วนั เริ่มต้นของสญั ญาเช่า มลู ค่าปัจจบุ นั ของจานวนเงินขนั้ ตา่ ท่ีต้องจ่ายมจี านวนเท่ากบั หรอื เกือบเท่ากบั มูลค่ายตุ ิธรรมของ
สินทรพั ยท์ ี่เช่า
5. สินทรพั ยท์ ่ีเช่ามีลกั ษณะเฉพาะเจาะจงจนกระทงั่ มีผเู้ ช่าเพียงรายเดียวที่สามารถใช้สินทรพั ยน์ ัน้

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 234

10.2 สญั ญาเช่า

การวดั มลู ค่าเร่ิมแรกของสินทรพั ยส์ ิทธิการใช้ การบญั ชีสาหรบั สญั ญาเช่า-ด้านผ้เู ช่า

• ณ วนั ทส่ี ญั ญาเช่าเรม่ิ มผี ล ผเู้ ช่าต้องวดั มลู ค่าสินทรพั ยส์ ิทธิการใช้โดยการใช้ราคาทนุ (cost) โดยราคาทนุ ประกอบดว้ ยรายการดงั ต่อไปน้ี
1) จานวนเงนิ ของหน้สี นิ ตามสญั ญาเช่าจากการวดั มลู ค่าเรม่ิ แรก (lease liabilities at its initial recognition) ซง่ึ กค็ อื มลู ค่าปัจจุบนั ของจานวนเงนิ
ทต่ี อ้ งจา่ ยชาระตามสญั ญาเชา่ ทย่ี งั ไมไ่ ดจ้ า่ ยชาระ ณ วนั ทส่ี ญั ญาเชา่ เรม่ิ มผี ล
2) การจ่ายชาระตามสญั ญาเช่าใดๆ (lease payments) ทจ่ี า่ ยชาระ ณ วนั ทส่ี ญั ญาเช่าเรมิ่ มผี ลหรอื ก่อนวนั ทส่ี ญั ญามผี ล (เช่น การจา่ ยเงนิ ดาวน์
งวดแรก) หกั ดว้ ยสง่ิ จงู ใจตามสญั ญาเชา่ ทไ่ี ดร้ บั (lease incentives received) เช่น คา่ โยกยา้ ยพน้ื ทจ่ี ากผใู้ หเ้ ช่า เป็นตน้
3) ตน้ ทุนทางตรงเรม่ิ แรกใดๆ ทเ่ี กดิ ขน้ึ ของผเู้ ช่า (initial direct cost) เชน่ ค่าตดิ ตงั้ สนิ ทรพั ย์ คา่ ขนยา้ ยสนิ ทรพั ย์ คา่ ทดสอบสนิ ทรพั ยห์ ลงั การ
ตดิ ตงั้ แลว้ เสรจ็
4) ประมาณการตน้ ทนุ ทจ่ี ะเกดิ ขน้ึ สาหรบั ผเู้ ช่าในการรอ้ื ถอนและการขนยา้ ยสนิ ทรพั ยอ์ า้ งองิ การบรู ณะสถานทต่ี งั้ ของสินทรพั ยห์ รอื การบรู ณะ
สนิ ทรพั ยอ์ า้ งองิ ใหอ้ ยใู่ นสภาพตามทก่ี าหนดไวใ้ นขอ้ ตกลงและเงอ่ื นไนของสญั ญา (costs to dismantle and remove the asset or restore
the site to its original condition)

• การบนั ทกึ บญั ชสี นิ ทรพั ยส์ ทิ ธกิ ารใชแ้ ละหน้สี นิ ตามสญั ญาเช่า ณ วนั ทส่ี ญั ญาเชา่ เรมิ่ มผี ล เป็นดงั น้ี

เดบติ สนิ ทรพั ยส์ ทิ ธกิ ารใช้ XX XX
ดอกเบย้ี จา่ ยรอการรบั ร-ู้ สญั ญาเช่า XX XX
ดอกเบย้ี จา่ ยรอการรบั ร-ู้ ประมาณการหน้สี นิ รอ้ื ถอน XX
เครดติ หน้สี นิ ตามสญั ญาเชา่
ประมาณการหน้สี นิ รอ้ื ถอน

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 235

แบบฝึ กหดั ท้ายบท

1. ขอ้ ใดตอ่ ไปน้กี ลา่ วถูกตอ้ ง
I. การออกหนุ้ กทู้ ม่ี อี ตั ราดอกเบย้ี ทแ่ี ทจ้ รงิ ต่ากวา่ อตั ราดอกเบย้ี ตามสญั ญา จะก่อใหเ้ กดิ รายการสว่ นเกนิ
มลู คา่ หนุ้ กู้ และจะตอ้ งดาเนนิ การทยอยตดั สว่ นเกนิ ดงั กลา่ ว เมอ่ื ครบกาหนดไถถ่ อน รายการบญั ชนี ้ี
จะมคี า่ เป็น 0
II. ผอู้ อกตราสารหน้ี สามารถมที างเลอื กในการวดั มลู คา่ หน้สี นิ ทางการเงนิ ดว้ ยมลู คา่ ยตุ ธิ รรม (fair value
option)
III. สญั ญาเชา่ ทางการเงนิ ผเู้ ชา่ จะตอ้ งทาการบนั ทกึ ทงั้ สนิ ทรพั ยส์ ทิ ธกิ ารใช้ และหน้ีสนิ ตามสญั ญาเชา่

1) I และ II
2) I และ III
3) II และ III
4) I, II และ III

เฉลย 4

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 236

เฉลยแบบฝึ กหดั ท้ายบท

1. เฉลย 4
ถูกทงั้ I, II และ III

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 237

แบบฝึ กหดั ท้ายบท

2. วนั ท่ี 1 พฤศจกิ ายน 2558 กจิ การกเู้ งนิ จากธนาคาร จานวน 100,000 บาท อตั ราดอกเบย้ี 10% ต่อปี
กาหนดชาระดอกเบย้ี ทกุ ๆ 3 เดอื น สมมตใิ หก้ จิ การจดั ทางบการเงนิ ทุกๆ 31 มนี าคมของทกุ ปี
จงหาดอกเบย้ี สาหรบั งวดปีบญั ชี 2558 และดอกเบย้ี คา้ งจา่ ย ณ 31 มนี าคม 2559 เทา่ กบั เทา่ ใด

ดอกเบย้ี จา่ ย (บาท) ดอกเบย้ี คา้ งจา่ ย (บาท)
1) 1,667 4,167
2) 4,167 1,667
3) 1,667 1,667
4) 4,167 4,167

เฉลย 2

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 238

เฉลยแบบฝึ กหดั ท้ายบท

2. เฉลย 2

เน่ืองจากดอกเบย้ี ของเดอื นพฤศจกิ ายน 2558 ถงึ เดอื นมกราคม 2559 ไดจ้ า่ ยแลว้ กจิ การจงึ คา้ งจา่ ย
ดอกเบย้ี เพยี ง 2 เดอื นเทา่ นนั้ ทจ่ี ะตอ้ งจา่ ยในเดอื นเมษายน แต่การปิดงวดบญั ชกี ระทาในเดอื นมนี าคม 2559
กจิ การจงึ ตอ้ งรบั รรู้ ายจา่ ย 5 เดอื น ดงั นนั้

ดอกเบย้ี จา่ ย = 100,000 x 10% x 5 / 12
= 4,167 บาท

ดอกเบย้ี คา้ งจา่ ย = 100,000 x 10% x 2 / 12
= 1,667 บาท

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 239

แบบฝึ กหดั ท้ายบท

3. สญั ญาเชา่ ในขอ้ ใด ถอื เป็นสญั ญาเชา่ ทางการเงนิ
I. สญั ญาเชา่ โอนความเป็นเจา้ ของในสนิ ทรพั ยใ์ หแ้ ก่ผเู้ ชา่ เมอ่ื สน้ิ สดุ ระยะเวลาของสญั ญาเชา่
II. ผเู้ ชา่ มสี ทิ ธเิ ลอื กซอ้ื สนิ ทรพั ยด์ ว้ ยราคาทต่ี ่ากวา่ มลู คา่ ยตุ ธิ รรม ณ วนั ทส่ี ทิ ธเิ ลอื กซอ้ื เกดิ ขน้ึ โดยราคาตามสทิ ธเิ ลอื กซอ้ื นนั้
มจี านวนต่ากวา่ มลู คา่ ยตุ ธิ รรมของสนิ ทรพั ยม์ ากเพยี งพอจนมแน่ใจอยา่ งสมเหตสุ มผล ณ วนั ทเ่ี รม่ิ ต้นของสญั ญาเชา่
วา่ ผเู้ ชา่ จะใชส้ ทิ ธเิ ลอื กซอ้ื สนิ ทรพั ยน์ นั้
III. ระยะเวลาของสญั ญาเชา่ ครอบคลมุ อายกุ ารใหป้ ระโยชน์เชงิ เศรษฐกจิ สว่ นใหญ่ของสนิ ทรพั ย์ แมว้ า่ จะไมไ่ ดม้ กี ารโอน
กรรมสทิ ธเิ์ กดิ ขน้ึ
IV. ณ วนั เรม่ิ ตน้ ของสญั ญาเชา่ มลู คา่ ปัจจบุ นั ของจานวนเงนิ ขนั้ ต่าทต่ี อ้ งจ่ายมจี านวนเทา่ กบั หรอื เกอื บเทา่ กบั มลู คา่ ยตุ ธิ รรม
ของสนิ ทรพั ยท์ เ่ี ชา่
V. สนิ ทรพั ยท์ เ่ี ชา่ มลี กั ษณะเฉพาะเจาะจงจนกระทงั่ มผี เู้ ชา่ เพยี งรายเดยี วทส่ี ามารถใชส้ นิ ทรพั ยน์ นั้

1) I. III และ V. เฉลย 4
2) I. II. III. และ V.
3) I. III. IV. และ V.
4) I. II. III. IV. และ V.

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 240

เฉลยแบบฝึ กหดั ท้ายบท

3. เฉลย 4

ทกุ ขอ้ ตงั้ แต่ I. II. III. IV. และ V.
เป็นเงอ่ื นไขของการบนั ทกึ เป็นถอื เป็นสญั ญาเชา่ ทางการเงนิ

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 241

บทที่ 11

งบการเงินรวม

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 242

วตั ถปุ ระสงคก์ ารเรียนรู้

1. อธบิ ายความหมายของงบการเงนิ รวมและความสาคญั ของการจดั ทางบการเงนิ รวม
2. จาแนกความแตกต่างระหวา่ งงบการเงนิ รวมและงบการเงนิ เฉพาะกจิ การ
3. ระบขุ อ้ ยกเวน้ ในการจดั ทางบการเงนิ รวม
4. อธบิ ายหลกั การประเมนิ การควบคมุ กจิ การและสามารถประเมนิ การควบคมุ กจิ การโดยการพจิ ารณาจากอานาจ

ผลตอบแทน และความเช่อื มโยงระหวา่ งอานาจและผลตอบแทน
5. อธบิ ายและจาแนกหลกั การบนั ทกึ บญั ชเี งนิ ลงทุนตามวธิ รี าคาทุนและวธิ สี ว่ นไดเ้ สยี
6. อธบิ ายหลกั การจดั ทางบการเงนิ รวม ณ วนั ซอ้ื หนุ้
7. อธบิ ายหลกั การจดั ทางบการเงนิ รวมหลงั วนั ทซ่ี อ้ื หนุ้
8. อธบิ ายหลกั การจดั ทางบการเงนิ รวมกรณีมรี ายการระหวา่ งกนั
9. อธบิ ายหลกั การจดั ทางบการเงนิ รวมกรณีตา่ งๆ เกย่ี วกบั การถอื หนุ้ ในบรษิ ทั ยอ่ ย
10. อธบิ ายหลกั การจดั ทางบกระแสเงนิ สดรวม
11. อธบิ ายประเดน็ การเปิดเผยขอ้ มลู สาหรบั การจดั ทางบการเงนิ รวมในกรณีต่าง ๆ
12. อธบิ ายและวเิ คราะหผ์ ลกระทบของการจดั ทางบการเงนิ รวมกรณตี า่ ง ๆ ทม่ี ตี ่อการวเิ คราะหง์ บการเงนิ และอตั ราสว่ น

ทางการเงนิ

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 243

Key Content บทท่ี 11 การจดั ทางบการเงินรวมภายใต้
สถานการณ์ต่างๆ
ความหมายและความสาคญั งบการเงินรวม
ของงบการเงินรวม 11.3
11.1
11.4
11.2 ประเดน็ การเปิ ดเผยข้อมลู สาหรบั
หลกั การประเมินการ การจดั ทางบการเงินรวม

ควบคมุ กิจการ Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 244

11.1 ความหมาย และความสาคญั ของงบการเงินรวม

• มาตรฐานการบญั ชี ฉบบั ท่ี 27 เรื่อง งบการเงินเฉพาะกิจการ ไดก้ าหนดนยิ ามของงบการเงนิ รวมและงบการเงนิ เฉพาะกจิ การไวด้ งั น้ี
1) งบการเงนิ รวม (consolidated financial statements) หมายถงึ งบการเงนิ ของกลมุ่ กจิ การทม่ี กี ารนาเสนอสนิ ทรพั ย์ หน้สี นิ และสว่ นของ
เจา้ ของ รายได้ คา่ ใชจ้ ่าย และกระแสเงนิ สดของบรษิ ทั ใหญ่และบรษิ ทั ยอ่ ยเสมือนว่าเป็นของหน่วยงานทางเศรษฐกิจหน่วยเดียว
2) งบการเงนิ เฉพาะกจิ การ (separate financial statements) หมายถงึ งบการเงนิ ทน่ี าเสนอโดยกจิ การ ซง่ึ กจิ การสามารถเลอื กบนั ทกึ เงนิ
ลงทุนในบรษิ ทั ย่อย เงนิ ลงทุนในการร่วมคา้ และเงนิ ลงทุนในบรษิ ทั ร่วมตามขอ้ กาหนดของมาตรฐานการบญั ชี โดยวธิ รี าคาทุน หรอื
ตามทก่ี าหนดไวใ้ นมาตรฐานการรายงานทางการเงนิ ฉบบั ท่ี 9 เรอ่ื ง เคร่อื งมอื ทางการเงนิ หรอื โดยวธิ สี ว่ นไดเ้ สยี ตามทไ่ี ดอ้ ธบิ ายไวใ้ น
มาตรฐานการบญั ชี ฉบบั ท่ี 28 เรอ่ื ง เงนิ ลงทนุ ในบรษิ ทั รว่ มและกจิ การรว่ มคา้

• งบการเงินประจางวดที่บริษทั ใหญ่นาเสนอจะต้องมีทงั้ งบการเงินรวมและงบการเงินเฉพาะกิจการ โดยในการจดั ทางบการเงนิ
เฉพาะกจิ การนนั้ กจิ การตอ้ งบนั ทกึ บญั ชเี งนิ ลงทนุ ในบรษิ ทั ยอ่ ย เงนิ ลงทนุ ในบรษิ ทั รว่ ม และเงนิ ลงทนุ ในการรว่ มค้า ตามวธิ ใี ดวธิ หี น่งึ ดงั น้ี
1) วธิ รี าคาทนุ
2) วธิ มี ลู คา่ ยตุ ธิ รรมผา่ นกาไรหรอื ขาดทนุ ตามมาตรฐานการรายงานทางการเงนิ ฉบบั ท่ี 9 เรอ่ื ง เครอ่ื งมอื ทางการเงนิ
3) วธิ สี ว่ นไดเ้ สยี ตามมาตรฐานการบญั ชี ฉบบั ท่ี 28 เรอ่ื ง เงนิ ลงทนุ ในบรษิ ทั รว่ มและการรว่ มคา้

• หากกิจการใช้วิธีการบนั ทึกบญั ชีอย่างไรในการบนั ทึกบญั ชีเงินลงทุนแต่ละประเภทแล้วกิจการต้องใช้วิธีการบนั ทึกบญั ชี
เดียวกนั ในแต่ละประเภทเงินลงทนุ อย่างสมา่ เสมอ

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 245

11.1 เง่ือนไขในการจดั ทางบการเงินรวมและข้อยกเว้น

• มาตรฐานการรายงานทางการเงนิ ฉบบั ท่ี 10 เรอ่ื ง งบการเงนิ รวม กาหนดให้กิจการที่เป็นบริษทั ใหญ่ต้องนาเสนองบการเงินรวมเร่ิม
ตงั้ แต่วนั ที่บริษทั ใหญ่ได้มีการควบคมุ บริษทั ย่อยและสิ้นสดุ เมื่อบริษทั ใหญ่สญู เสียการควบคมุ ในบริษทั ย่อย

• อยา่ งไรกต็ าม บรษิ ทั ใหญ่ไมจ่ าเป็นตอ้ งนาเสนองบการเงนิ รวม โดยนาเสนอเฉพาะงบการเงนิ เฉพาะกจิ การเพยี งงบการเงนิ เดยี วกไ็ ด้ ถา้
บรษิ ทั ใหญ่เขา้ เงอ่ื นไขครบทกุ ข้อดงั ตอ่ ไปน้:ี
1) บรษิ ทั ใหญ่มฐี านะเป็นบรษิ ทั ยอ่ ยทก่ี จิ การอน่ื ควบคมุ สว่ นไดเ้ สยี ทงั้ หมดหรอื บางสว่ น โดยทผ่ี ถู้ อื หนุ้ อ่ืนของบรษิ ทั ใหญ่ รวมทงั้ ผถู้ อื หุน้ ท่ี
ไมม่ สี ทิ ธอิ อกเสยี งไดร้ บั แจง้ และไมค่ ดั คา้ นทบ่ี รษิ ทั ใหญ่จะไมน่ าเสนองบการเงนิ รวม
2) ตราสารทนุ หรอื ตราสารหน้ขี องบรษิ ทั ใหญ่ไมไ่ ดม้ กี ารซอ้ื ขายในตลาดสาธารณะ [ไมว่ า่ จะตลาดหลกั ทรพั ยใ์ นประเทศไทยหรอื
ต่างประเทศ หรอื การซอ้ื ขายนอกตลาดหลกั ทรพั ย์ (over-the-counter market) รวมทงั้ ตลาดในทอ้ งถน่ิ และภมู ภิ าค]
3) บรษิ ทั ใหญ่ไมไ่ ดน้ าสง่ หรอื อยใู่ นกระบวนการของการนาสง่ งบการเงนิ ของบรษิ ทั ใหแ้ ก่สานกั งานคณะกรรมการกากบั หลกั ทรพั ยแ์ ละ
ตลาดหลกั ทรพั ย์ หรอื หน่วยงานกากบั ดแู ลอ่นื เพอ่ื วตั ถุประสงคใ์ นการออกและเสนอขายหลกั ทรพั ยใ์ ดๆ ในตลาดสาธารณะ
4) บรษิ ทั ใหญ่ในลาดบั สงู สดุ หรอื บรษิ ทั ใหญ่ในลาดบั ระหวา่ งกลางจดั ทางบการเงนิ และเผยแพรข่ อ้ มลู ตอ่ สาธารณะ ซ่ึงเป็นไปตาม
มาตรฐานการรายงานทางการเงนิ โดยไดร้ วมบรษิ ทั ยอ่ ยไวใ้ นงบการเงนิ หรอื วดั มลู คา่ บรษิ ทั ยอ่ ยดว้ ยมลู คา่ ยตุ ธิ รรมผ่านกาไรหรอื
ขาดทนุ ซง่ึ เป็นไปตามมาตรฐานการรายงานทางการเงนิ

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 246

11.2 หลกั การประเมินการควบคมุ กิจการ

• มาตรฐานการรายงานทางการเงนิ ฉบบั ท่ี 10 เรอ่ื ง งบการเงนิ รวม ไดใ้ หค้ านิยามของบรษิ ทั ใหญ่และบรษิ ทั ยอ่ ย
ไวด้ งั น้ี
- บริษทั ใหญ่ หมายถึง กิจการท่ีควบคมุ กิจการอื่นหน่ึงแห่งหรอื มากกว่าหน่ึงแห่ง
- บริษทั ย่อย หมายถึง กิจการท่ีอย่ภู ายใต้การควบคมุ ของอีกกิจการหน่ึง

• ดงั นนั้ ผลู้ งทุน (investor) จะเป็นบรษิ ทั ใหญ่กต็ อ่ เมอ่ื ผลู้ งทุนได้มีการควบคมุ (control) ผ้ไู ด้รบั การลงทนุ
(investee) โดยไมค่ านึงถงึ ลกั ษณะของความเกย่ี วขอ้ งกบั ผไู้ ดร้ บั การลงทุน ซง่ึ มาตรฐานการรายงานทาง
การเงนิ ฉบบั น้กี าหนดวา่ ผลู้ งทนุ ควบคมุ ผไู้ ดร้ บั การลงทุนต่อเมอ่ื ผลู้ งทุนเขา้ เงอ่ื นไขทกุ ขอ้ ดงั ตอ่ ไปน้ี
1) มีอานาจเหนือผ้ไู ด้รบั การลงทุน
2) มีสิทธิในผลตอบแทนท่ีผนั แปรจากความเข้าไปเก่ียวข้องกบั ผไู้ ด้รบั การลงทนุ และ
3) มีความสามารถในการใช้อานาจเหนือผ้ไู ด้รบั การลงทนุ เพื่อให้ได้จานวนผลตอบแทนของผลู้ งทนุ

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 247

11.3 การจดั ทางบการเงินรวมภายใต้สถานการณ์ต่างๆ

กรณีท่ี การซื้อห้นุ โดยบริษทั ใหญใ่ นบริษทั ยอ่ ย การรบั รคู้ า่ ความนิ ยม (กาไรจากการซื้อห้นุ )
และ ส่วนไดเ้ สียที่ไม่มีอานาจควบคมุ
1 ซอ้ื หุน้ บรษิ ทั ย่อยทงั้ หมด โดยราคาจา่ ยซอ้ื เท่ากบั มลู คา่ ยตุ ธิ รรมของสนิ ทรพั ยส์ ุทธิ
2 ซ้อื หุน้ บรษิ ทั ย่อยบางส่วน โดยราคาจา่ ยซอ้ื เท่ากบั มลู คา่ ยตุ ธิ รรมของสนิ ทรพั ยส์ ุทธิ ไมม่ กี ารรบั รคู้ ่าความนยิ ม (กาไรจากการซ้อื หุน้ ) และส่วนไดเ้ สยี ทไ่ี มม่ อี านาจควบคมุ
3 ซ้อื หุน้ บรษิ ทั ยอ่ ยทงั้ หมด โดยราคาจ่ายซอ้ื สงู กวา่ มลู ค่ายุตธิ รรมของสนิ ทรพั ยส์ ทุ ธิ ไมม่ กี ารรบั รคู้ ่าความนิยม (กาไรจากการซอ้ื หุน้ ) แต่รบั รสู้ ว่ นไดเ้ สยี ทไ่ี มม่ อี านาจควบคมุ
4 ซ้อื หุน้ บรษิ ทั ย่อยบางสว่ น โดยราคาจา่ ยซอ้ื สงู กว่ามลู คา่ ยุตธิ รรมของสนิ ทรพั ยส์ ุทธิ มกี ารรบั รคู้ า่ ความนิยม แต่ไมม่ กี ารรบั รสู้ ว่ นไดเ้ สยี ทไ่ี มม่ อี านาจควบคุม
5 ซ้อื หุน้ บรษิ ทั ย่อยทงั้ หมด โดยราคาจา่ ยซ้อื ต่ากวา่ มลู ค่ายตุ ธิ รรมของสนิ ทรพั ยส์ ุทธิ มกี ารรบั รคู้ า่ ความนยิ ม และมกี ารรบั รสู้ ว่ นไดเ้ สยี ทไ่ี มม่ อี านาจควบคมุ
6 ซ้อื หุน้ บรษิ ทั ยอ่ ยบางส่วน โดยราคาจา่ ยซอ้ื ต่ากวา่ มลู คา่ ยุตธิ รรมของสนิ ทรพั ยส์ ทุ ธิ มกี ารรบั รกู้ าไรจากการซอ้ื หุน้ แต่ไมม่ กี ารรบั รสู้ ่วนไดเ้ สยี ทไ่ี มม่ อี านาจควบคุม
มกี ารรบั รกู้ าไรจากการซอ้ื หุน้ และมกี ารรบั รสู้ ว่ นไดเ้ สยี ทไ่ี มม่ อี านาจควบคุม

ราคาทุนของเงนิ ลงทนุ ทซ่ี อ้ื (80%) 1,684,000 960,000
(788,000)
มลู คา่ ยตุ ธิ รรมของสนิ ทรพั ยส์ ทุ ธทิ ร่ี ะบไุ ดท้ ไ่ี ดร้ บั : 896,000
มลู ค่ายุตธิ รรมของสนิ ทรพั ย์ (80%) 64,000
หกั มลู ค่ายตุ ธิ รรมของหน้สี นิ (80%)
Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 248
ค่าความนิ ยมจากการซื้อ

11.3 การจดั ทางบการเงินรวมภายใต้สถานการณ์ต่างๆ

ตวั อยา่ งการถือห้นุ ระหว่างบริษทั ในกลมุ่ กิจการ
การถือห้นุ โดยตรงในบริษทั เดียว บริษทั ย่อยถือห้นุ ซ่ึงกนั และกนั บริษทั ใหญ่และบริษทั ยอ่ ยถือห้นุ ซ่ึงกนั และกนั

บรษิ ทั เอ จากดั บรษิ ทั เอ จากดั บรษิ ทั เอ จากดั
80% NCI: 70%
70%
บรษิ ทั บี จากดั บรษิ ทั บี จากดั 80% 30%
NCI: 20% บรษิ ทั บี จากดั
NCI: 10% NCI: 20%
80% 20%

บรษิ ทั ซี จากดั
NCI: 20%

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 249

11.3 การจดั ทางบการเงินรวมภายใต้สถานการณ์ต่างๆ

เปรียบเทียบการบนั ทึกบญั ชีเงินลงทุนในบริษทั ย่อยด้วยวิธีต้นทุนและวิธีส่วนได้เสีย

วิธีราคาทนุ (cost method) วิธีส่วนไดเ้ สีย (equity method)

ซอ้ื หุน้ ทนุ เดบติ เงนิ ลงทนุ ในบรษิ ทั ย่อย XXX เดบติ เงนิ ลงทุนในบรษิ ทั ยอ่ ย XXX

เม่อื บรษิ ทั ยอ่ ยประกาศจา่ ยปันผล เครดติ เงนิ สด XXX เครดติ เงนิ สด XXX

เมอ่ื ไดร้ บั เงนิ ปันผลตามทป่ี ระกาศจ่าย เดบติ เงนิ ปันผลคา้ งรบั XXX เดบติ เงนิ ปันผลคา้ งรบั XXX
เครดติ เงนิ ปันผลรบั จากบรษิ ทั ยอ่ ย XXX
บนั ทกึ สว่ นแบง่ กาไรจากบรษิ ทั ย่อย เครดติ เงนิ ลงทุนในบรษิ ทั ยอ่ ย XXX
ณ สน้ิ งวด
บนั ทกึ สว่ นแบ่งขาดทุนจากบรษิ ทั ยอ่ ย เดบติ เงนิ สด XXX เดบติ เงนิ สด XXX
ณ สน้ิ งวด
เครดติ เงนิ ปันผลคา้ งรบั XXX เครดติ เงนิ ปันผลคา้ งรบั XXX

- เดบติ เงนิ ลงทุนในบรษิ ทั ย่อย XXX
เครดติ สว่ นแบง่ กาไรจากบรษิ ทั ย่อย XXX

- เดบติ สว่ นแบ่งขาดทนุ จากบรษิ ทั ยอ่ ย XXX

เครดติ เงนิ ลงทนุ ในบรษิ ทั ย่อย XXX

Copyright 2022, The Stock Exchange of Thailand 250