Азамат КОРЖОВОВ __________ - __________ _
Бири Москва якинидаги урмонда диндулар болтасида
улдирилган, иккинчиси ресторандан чикканида суйиб
ташланган. Учинчиси,—яьни_.Иван .деган. йигит тирик,
Унинг жонига дам икки марта кдсд килишга уринишган.
Биринчисида, туппончадан укка тутишган, иккин-
чисида, Москва атрофидаги махфий квартирасида
бекиниб утирганйда снайпер уки башарасини ялаб утган.
— Иван, \а, исми Иван эди биттасининг... Бунака
ишларда менинг айбим йук. Кднакдсига мен... — Сохиба
куркув ва хайронликдан бака булиб колганди.
— У катта амалдорнинг якка-ю ёлгиз зурриёди. Буни
Хам биласизми? '
— Кимнинг канака зурриёди экани билан нима ишим
бор? — Сохиба юзини тусиб, инграб юборди. — Мен...
мен айбдор эмасман ахир, Лобар опа! Шунча FaBFo
етмагандек... энди тухматга хам колдимми? Нахотки,
бировларнинг улимида айбланиб камалсам?
— Кдмокдан умид килманг. Улар сизни улдиришмокчи.
— Улдиришмокчими? — ялт этиб каради Сохиба. -
- Милиция-ходимлари—ш-унчаликка-борадими?
— Хамма ran шундаки, милиция хам, федерал
хавфсизлик хизмати хам котилларни тополмаган,
сизларни хам айбдор демаган. Жабрланувчининг падари.
бузруквори кулидаги хокимиятдан фойдаланиб, углини
сакдаб колишнинг ноконуний йулига утди. Бор куч, бор
имкониятини ишга солиб, худди мафия сардорларидек
Хеч нарсага, хеч кайси конунларга караб угирмокчи
эмас. Кимдан шубхаси булса, йукотиб юбораяпти. Энг
мухими, угли тирик колиши керак. Узун-кулок гапларга
кура уч йигит сизни каттик хафа килгани учун улимга
хукм этилган.
— Мен уч олаяпманмикан?
- Эхтимол, эрингиздир. Русларнинг тахминича, Бури
сиз учун хамма нарсага тайёр. К^лидан хар бало келадй.
Сизни хушнуд этиш учун уч йигитни улдиришни буюрган.
200
Кил устидаги такдир V
— Эрим... У хакда аник Хеч ran айтолмайман, чунки ■
мехмонхона бизнеси билан шугулланишини биламан,
холос... Кейин у... — Сохиба бир зум уйга толди. — Э, ха,
ran бу ёкда экан-да!
— Нимадир эсингизга тушдими?
— Куёв ролини уйнаган йигитни Италияда улар холатда
дуппослаб кетишган кунлари Бури ака ичига чирок ёкса,
ёришмай юрди. Мен буни шогирдига ачинаяпти, десам,
оркаларидан одам тушганидан асабийлашган экан-да!
«Нима ходлашади узи мендан?» деб телефонга бакиргани
хам эсимда. Кейинрок билдимки, дуппослаганлар Бури
ака билан мени сураб-суриштирган.
— Хд> сизлар тугрингизда маълумот олиш учун
Холбойни ахтариб топишган. Бунта шак-шубха йук.
— Унинг исми Холбой эмас, Тургун. Хаммани.
алдаганмиз. Тушунмаяпман, тушунолмаяпман. Биздан
шунчалик вахшийликни кутишлари...
— Эрингизнинг исми Бури эканини якинда аникдашди,
адашмасам, TypFyn айтган. Кейин яна бир ran! Москвада
айтишгандики, одамларнинг кузини ёлгон куёв билан
шамгалат килиб, аслида халкаро жиноятчига хотин
булгансиз. Мен Россияда эканимда руслар Бурини
«халкаро жиноятчи» деб атаган.
Нега унда Бури акани Россияда, Италияда, Англияда
— хеч каерда камокка олишмади?
— Агар эрингизнинг айбдорлигига тирнокча далил
булганида эди, аллакачон Россия камокхонасида
ётарди. Хукумат караб утирадими! Италияда яшайдими,
Лондонга бекинадими,.бефойда эди.
— Демак, милициянинг далили йук, Иваннинг отаси
уз билганича иш тутаяпти. Ким айтди экан -унга биз
Кабихдик килган булишимизни?
— Сизга хаммасини тулик тушунтираяпман-ку, Сохиба.
— Уч олиш учун улдириб юбориш айтишга осон, Лобар
опа! Хайронман, кандай ишонишди менинг айбим
борлигига? Бури акани халкаро жиноятчи, дейишибди.
201
Азамат К.ОРЖОВОВ
Канакасига халкдро жиноятчи булиши мумкин? Пулини
купайти-риш -учун--ташкилотаарнинг. пулларини -еб —
юборганини эшитганман. Бу анча олдин кдлинган. Бу
халкдро жиноят эмас-ку!
— Юраклари «Бури котил! У ёш хотинчаси учун
йигитларни улдирди!» деб бонг ураяптй.Давлат органлари
«Кртилликларда Бури айбдор эмас», дейишса, Иваннинг
отаси Бури ва сизга ёпишиб олганча куймаяпти. Ким
айтганлигига келсак, отангизга ёзган хатингиз уларнинг
Кулига тушган. Менда тахминлар куп. Сизга хдкикдтга
якинини а'йтаяпман.
— Хатни атайин ташлаб куйгандим. Унда бор хакикат
ёзилмаган. '
— Тушунмадим. Бу билан нима демокчилигингизни
биласизми узи?
— \еч кимни улдиртирмаганман, лекин хатни атайин
ташлаб куйганман. Бури ака буюрмаган, у кишининг
хабари йук- Далил колдирганимни билса, кдйтанга мени
ж-азолай-ди-.------------------------------------ — ------------
— Хат ташлаб куйишдан максад-муддаонгиз нима?
— Хатни укиганлар киска муддатда ажрашиб кетишимда
эримнинг кечириб булмас айби борлигини билишсин,
дегандим. Аслида калта уйладим. Турмушим бузилишига
узим айбдорман. Шу куйларга тушиб, жазосини тортиб
юрибман.
— Хатда бор хакидат ёзилмаган булса, эрингиз нега
русларга бу тучрида индамади? Россияда биринчи
эрингизни, яъни Иноятни курдим. Иваннинг отасининг
Кулида сизнинг расмингиз, хатингиз ва биринчи .
эрингиз бор. Элдан яширган никох сирингиз аллак’ачон
махаллангизга ёйилди, деб хисоблайверинг. Бу хам
етмагандек, Иноят сизни ва иккинчи эрингизни Россияда
ута oFup жиноятларда айблаб, зимдан кидиришаётганини
Хам кавму кариндошига айтади. Бухорога якин уртада
кунгирок килдингизми?
Сохибанинг ияги калтираб, кузларидан ёш томчилади.
202
Кил устидаги таддир V
— Опа, мен бахтсизман...
— Айбдор эмаслигингизни Иваннинг отасига
исботлашимга, бундан кейин тинчгина яшашингизни
таъминлашимга кузим етиб Лондонга к'елдим. Бошогрид
водеани яхши тугатиб, ватанга дайтишим керак.
Сохиба бошини кугарди.
— Улар ордамиздан сизнй юборишдими ё фадат
халоскорликка келдингизми, ишонолмаяпман, — деди
куз ёшини тухтатолмай.
— Мен жиноят олами вакиласиман, лекин халол
йулга дайтаяпман!. Зрим мени диморга тикканини
удиганингизни' хатда ёзгансиз. Йиллар утди.
Дарбадарлигимда диладиган сунгги ишим — сизни
дутдариш! Ишонаманки, хеч кимни улимга буюришга
Хаддингиз сигмайди. Тафсилотларни эшитганимдаёд
айбдор эмаслигингизни уларга айтдим.«Лондонга бор-да,
Хамюртинг билан гаплаш! Биз Иванга тахдид солаётган
кучларни йуд дилишимиз керак!» дейишди. Менга
дадидатни гапирмасангиз, эртан-индин хаётингизда
фожиа юз беради. Бури хам, сиз хам улдириласиз.
Кураяпман, тирик жонларни вахшийларча датл этишни
Хеч кимга илтимос дилолмайсиз. Афсуски, руслар буни
тушунишмайди. Сиз ё дотилсиз, ё узингиз хам билмаган
холда дон тукилишларга сабабчи маъбудасиз.
— Нималар булаяпти-я? — Сохиба хидиллади. — Энди
нима диламан, опа?
— Бури нега сизни айнан «Кавказ» ресторанига олиб
борди? — дея Лобар фотосуратни ядин сурди. 7
— Мен улдиртирмаган эканман, бундан чидди, хамма
айб эримдами? У атайин «Кавказ» ресторанига бошлаб
борган демодчимисиз?
— Шундай булиб чидса ажабмас. Иван хозир Лондонда
яшаяпти.Сизлар «Кавказ» ресторанига борганларингизда,
у хам утирган. Бу сурат Иваннинг шахсий дуридчиси
томонидан туширилиб, Москвага юборилган. Иванни
эса одамтопмас квартирага бекитганлар. Россиядаги
203
Азамат КОРЖОВОВ_____________________________________
суикасдлардан кочиб, Лондоига келса-ю бир неча стол
нарида Сохибахоннинг шахсан узини учратса, утакаси
ёриладими, йукми?
— Ахир, Бури ака мени севмайди-ку! Менингбахрнамда
уйин килиб юрганига \ам кузим етмайди. Шунчаки
узбек миллатига мансуб, ёш, чиройли киз керак эди
унга. Эришди! Ифлос йул билан булса хам эришди!
— Нега каргаяпсиз? Хали уйга кетаман, деб \ам
Коларсиз? Тахминимча, бу ишларёпилмагунча Иваннинг
отаси Иноятни куйиб юбормайди, Бухорога кунгирок,
\ам килдирмайди. Балки миш-мишингиз шахрингизга
етиб бормагандир?
— Бунинг энди нима фойдаси бор?! Мен Бури
аканикидан кетолмайман.
Сохибанинг йиЕлаётганига одамлар карай бошлаган
эди, Лобар:
— Йигини тухтатмасангиз чициб кетишимизга тугри
келади, — деди.
— Хуш...—гитради Сохиба — Х,еч кимниулдирмаганимни
айтаяпман... Кугулдимми улардан?
— Хозирча икрор кифоя эмас. Яна бир далилни
эшигинг. Икки йигит улдирилган жойлардан хам,
Иванга суицасд уюштирилган маконлардан хам бир
донадан кора карта топилган. Киллер хар сафар кора
Карта ташлаб кетиш оркали увидан белги колдирадиган
устаси фараиг кимса. Туппонча-ю милтик ишлатиш,
пичокбозлик, хиндуларнинг болтасини узовдан бехато
отиш унга чут эмас. Бунинг устига кимлардир унга
тинимсиз ахборот етказиб туради. Мен эса карталарнинг
устаси май. Дунёда кимор салтанати борлигини хам билиб
куйинг! Руслар мени бекорга танламади. Сиз — Сохиба,
Хозирнинг узидаёк Бури каерлик эканини, кайси
ташкилотларда ишлагани, киморбозми, миллатчими,
рухан соеломми, хуллас, билганларингизни гагтириб
беринг.Суикасдларга алокаси борлигини аниклайманми,
йукми, улим уйинидан сизни эсон-омон олиб чикишга
204
К,ил устидаги такдир V
Харакат киламан. Лондон менга бегона, аммо шу ерда
юз бераётган вокеани уй деб тасаввур куглсангиз, мен
бу уйнинг.бекаларидан бириман. Хар ким узига ёкдан
инсонларни химоя килишни истайди. Хатингизни
ухиганимда, такдирингиз меникига ухшашлигидан, сиз
салонда таъсирлангандан юз баравар мутаассйр булдим.
Хохласангиз, Бухорога кетиб, гунохдарингизга тавба
Киласиз-да, эл кдтори тинчгина яшашда давом этасиз,
Хатда ёзилишича, сиз тикувчисиз. Бойнинг харамида
эрксиз яшагандан кура уз мехнатингиздан келган далол
нон ва эркинлик яхши эмасми?
— Оркага йул борми, опажон? — деди нихоят Сохиба.
— Сизникидан ofhp вазиятлардан чикданман, йул топиб
бераман, — Лобар даструмол узатди. — Узингизники хул
б^либ кетди, меникини ишлатинг. Москвада колдирган
хатингизда тулид ёзилмаган хакикатга хам кдзикдяпман.
Кдхвани ичинг. Хохласангиз, юз-кУлингизнй ювиб,
келинг. -.
Сохиба ювиниш хонасидан дарров кдйтди.
— Хатни укиган булсангиз, — деди у узинй босиб
олгач, — Иноят билан кдндай оила курганим, Россияга
нега келганим, мени ярим хазил, ярим чин холда бир
кути сигаретага алмашгани — барчасидан хабардорсиз.
Бошимдан кечирганларимнй сизга ок;измай-томизмай
Хикоя кдламан. Таржимаи холимдан бохабар опамдан
ran бекитиб нима килдим. Мудхиш хаётномамда Бури
ака хак,ида хам маълумотларни урни-урни билан кушиб
бораман.Биласизми, Иноятга...эримга хиёнат хилганман.
Ёшлигимдан эрка, тантик, уз айтганидан холмайдиган
Хиз эдим. Хар доим эркалигимни сездирмасликка
уринардим. Отам бой-бадавлат эмасди. Шундай экан,
нималарнинг орзусида яшашимни дуст-дугоналарим
эшитса, устимдан кулишарди. Икки хаватли кдсрда
туришни, турли-туман кимматбахо либосларим булиш-
ни, тез-тез чет элларда дам олишни кунглим тусарди.
Орзуларимни гапирсам гапим тугамайди.Такдир такозоси
205
Азамат КОРЖОВOB
экан, Иноятга узатворишди. Иноят янги куёвлигидаёк
Россияга кетиб колгач, кдйнонамнинг феълига-ю
ёлгизликка чидаёлмай жанжал килдим ва Москвага
кетишга рухсат- беришларига эришдим. Яшашимиз—
итникидан баттар эди. Иноят чикиндихонада ишларди.
Мен эса подъездларни ювадиган фаррош булдим.
Ишимнинг огирлиги айтишгагина осон. Шунга карамай,
к^з ёшларимни \еч кимга курсатмай, аламимни ичимга .
ютиб, ишлайвердим. Каёкка \ам борардим! Ватанга
Кайтсам, битта молнинг пулига куйган кдйнонам теримга
сомон тикиши, ота-онамдан гаи эшитишим, куни-
Кушни, кариндошлар олдида иродасиз, куйдирги келин
деб ном олишим аник, эди. «Россияда хеч ким сенга осон
иш, катта маош тайёрлаб куйгани йук», деб юз марта
гапирганларнинг олдида юзим шувут булмаслигини
куп уйлардим. Хаётимни бутунлай узгартириб юборган
аянчли вокеа чошгод вактида юз бердиЮдатда подъездки .
юкори каватдан бошлаб тозалардим. Уша куни еттинчи
Каватга етиб, мажолим куриди, кулим совукдан к^кариб
кетганди.Зинага бекол утириб, деворга суяндим. Кузимда
ёш; “бирпас-мизтибман: Ч’арм“копламали эшиклардан
бири очилганида, урнимдан турмокчи эдим, мадорим
етмади. Хонадондан чикканлар мени- пайкдмай, бусагада
тухташди. Кулогим кар эмас. Хохдамасам хам уларнинг
сирли сухбатини эшита бошладим. Улардан бири —
уйдан чикаётгани аёл, ичкарида колаётгани эркак эди.
«Нима булса булди, — деди аёл узбек тилида. — У
билан гаплашиб кураман. Сен \адеб аччикданаверма.
Етар шунча кон тукканинг!»
«Кимнинг конини тукибман, опа?! — эркакнинг
зардали овози эшитилди,— Оиламга илон мисоли кириб,
ищончимни козониб, энди лаънати юристларини ишга
солишини курмаяпсизми? У битта нарсага тушунмайди:
мендан пулни конунан ундиришига ишонади, буни
уддалайди \ам. Шуми галабаси? Уз-узига гур казиш-ку,
ахир!»
206
Кил устидаги такдир V
«Сен уеч химии улдирмасликка ваъда бергансан!
Умринг судларга коришиб утаяпти. Хайр! Бир гапни
чайнашни ёкдирмайман. Яна беш дакикд гаплашсам,
Кон босимим ошиб йикиламан».
«Тугри, уз кулимни конга буямайман...”.
«Бировларга буюриб улдиртирган уам котил, буни
менга бир вактлар узинг айтгансан! Яна бир марта хайр!
Мен кетдим...»'
Аёл бир кадам ташлади-ю сесканиб тушди. Бир-
биримизга илонни кургандек тикйлиб колдик. Мехмон
илкис.тухтаганидан уаммасини тушунган эркак подъездга
отилиб чикканча икки сония мик этмади.
«Кечирасизлар... Мазам кочиб, ишлолмаяпман, —
инкилладим мен. — Хозир кетаман... пастда шу уйнинг
ертуласида яшаймиз... хужайиним билан...»
«Хуш, «Тез ёрдам» чакирасанми?» — аёл уй соуибига
маъноли бокди.
«Сиз бораверинг! У билан узим...» — деди эркак ва
меумонни лифтга кузатиб куйди.
Мен зуриа оёкка турдим-да, деворга суяндим. Ауволим
борган сайин огирлашаётган эди. Калиги аёлга эргашиб
лифтдан тушмаганимга афсусландим. Уй соуиби мен
томон секин якинлашди. Эллик ёшларни коралаган,
юз-кузида тукдик, маишатпарастлик уфураётган
миллатдошимга куркканча термилдим. Бир дакика бурун
уларнинг оддий оилавий можаросини тингладимми ё бир
жиноий режадан вокифга айландимми, миям мушоуада
этишга кодир эмасди.
«Узбекмисан?» — суради у.
Мен бош ириадим.
«Бир-икки ойдан бери подъездни сен ювасан,
тугрими?»
«Хд... кетаколай, амаки... Пастда эрим кутаяпти...»
«Йук, йук, шу ауволда кетсанг мен учун номардлик
булади, — деди у. — Уйимга, беш дакикдга кирасан,
сенга дори бераман, сунг кетаверасан. КдРа ауволингга!»
207
Азамат КОРЖОВОВ__________________ __________ _
Бетона эркакнинг уйига ёлтиз киролмасдим. Шу пайт
подъезддаги иккинчи эшик очилиб, олтмиш-етмиш
ёшлардаги- рус аёл- кУри-н-ди-. - Эркак подъезд фарроши
узига юртдош чидиб долганини, зиналарни юваётиб,
камдувватлик важидан долсизланиб йидилганини,
ёрдам бермаса булмаслигини, «Тез ёрдам» урнига ядин-
атрофдаги клиникада ишлайдиган шифокор дустини
чадиртиришини шундай таъсирли ифодаладики, аёл
менга ачиниб, шу дамдаёд бир ёнимдан суяди.
Эркакнинг уйи турт хонали эди. Хар бир хонаси дид
биланбезатилиб, замонавийжидозларжойлаштирилГанди.
Хавода сигарета дидидан ташдари ажиб хушбуй ис дам
сузиб юрарди. Шу уйнинг ертуласида яшаётганим учун
узимни гадодек дис этдим. Бой-бадавлат юртдошимнинг
медрибончилиг.и кунглимни юмшатган эса-да, бусагада
дандайдир олгир хотин дадида гапирган тахдидомуз
гаплари юрагимга гулгула солаётганди. Хонадонда
биздан бошда аёл киши-ю болаларни учратишни умид
дам дилмадим.
—Ванна-хонадан кейинги—чогрод—хонага— кирдик:
Жигарранг тушамали диванга ётдиздилар, шу ондаёд
даддимни ростладим. Турга тушган дашаротдек нудул
дутулишга уринардим. Кушни аёл иссидчой узатди, Бури
ака гушакни кутариб, шифокорга сим докди. Кушни
эркак ва аёл подьезднинг янги фаррошини — каминани
танимаслиги, ёш хотинлар мусофирчиликда огир
меднатга уннаб кетишаётгани, акдларини ишлатиб, пул
топишнинг узларига муносиб йулларини дидиришлари
кераклиги хусусида гаплашдилар. Гап орасида Бури
ака жавонни титкилаб, ваъда берган дорисини олди.
Киммат дори эди шекилли, душни аёл огзидан суви одиб
мадтади, дамиша топилмаслигидан нолиди, мен эса,
унинг назарида, эркакнинг чексиз ■ илтифотига сазовор
булган бахтли аёл эдим.
Куп утмай дУшни хотин чидиб кетди. Шифокордан
дарак йУд эди. Дори таъсирида булса керак, танамда куч-
208
Кил устидаги такдир V
дувват уйгонди. Тинимсиз ютина бошладим. «Шу уйда
яшаганимда, далампир душилган иссид шурва ичиб,
курпага бурканиб, диванда уч кун ухлардим», деган уй
утди кунглимдан. Кисматимга хурлик ёзилганидан ич-
ичимдан укиндим. Ofhp меднатга дуч келганимнинг
айбдорларини дидирдим. Ота-онам бой булганида ёки
Иноят жарад-жарад пул топганида эди... Х&, эсимни
таниганимдан бери айбни бошдалардан ахтариб
ургангандим. Шунда енгил тортардим ва инжид феълим
учун гунодкор эмаслигимдан, мени бировлар шу куйга
солганидан пиндона мамнун б^лардим.
. «Исмим Бури, — деди уй эгаси. — Тирнодча дам
ёмонлик дилмайдиган яхши буриман. Врачдан умид
дилма, у келмайди. Кдерликсан?»
«Бухоролик. Келмайдими? Унда мен...»
«Менинг узим врачман. Исминг нима?»
«Содиба».
«Ёшинг нечада?»
«Мен... мен кетаман... » — эшикка чидмодчи эдим,
Бури ака дулимдан тутиб, диванга куч билан утиргизди-
да, истедзоли кулди. У отам датори булишига дарамай
аёллик уят-номуси устун келиб, дурдув чулгаган эди
танимни.
«Оббо, жинни-ей! — бош чайдади Бури ака. — Мендан
дУрдаяпсанми? Отангдан катта одамдан-а?! Унутма,
Бухорога куп борганман, тузини татиганман. Юртдан
чидиб кетганимга Ун беш йилча булган, виждон,
имон, Fypyp садланиб долган. Подъездда судбатимизни
эшитдинг.У менингопам.Россияда Удиб, яшаб долганига
уттиз беш йил тулади ядинда. Биз ёмонлаган аёл эса
хотиним. Товламачилик дилиб мендан олти миллион
рубль ундираётгани учун опамга жадл дилдим. TaFHH
ростдан дам хотинини улдиради, дема! Жинниманми?!
Сендан исмингни, ёшингни, даердан эканингни бекорга
сурадим. Айнидса, нотаниш аёлнинг ёшини сурамаслик
керак. Коньяк ичасанми?»
209
Азамат ХОРЖОВ OB .
«Ичмайман», — йигламсираб жавоб бергандим, Бури
ака дад-дад урди-да, пешаыасига-шапатилади,- -
«Узр, минг бор узр! Совдотган медмонларга спиртли
ичимлик таклиф этиб урганиб долганман. Европанинг
касри!' Узимизникилар барибир даммадан яхши.
Онам «Хе, ул бола булмай», деб ^аргарди. Синфдош
дизларнинг ' сочидан тортсак, «Улдираман, эшак!»
дейишарди. Бировни кучада дуппосласанг, уткинчилар
бадиришарди: «Улдириб куйма, дув!..»Харбиргапида «ул»
деган сузни ишлатадиганларни куп курганман.Бирортаси
одам улдирмаган. Айтмодчиманки, Европанинг урф-
одатдарини дам тез узлаштирдим, узимизникиларни дам
эсдан чидармадим».
Бури ака Россияга дандай келиб долганимни сурагач,
дисдагина сузлаб' бердим. Ядинда никод туйи утган
келинчак эканимни эшитгач, душтак чалиб дуйди.
Шундан сунг мардлик, олижаноблик, оила мавзуларида
диода нутд ирод дилди. Хотинини кучага ташлаб дуйган
эрларни аёллар сафига—дам^—эркаклар даторига дам
душолмаслигини айтди. Хадикатан, Бури ака кучли
инсон булиб куринди кузимга. Бирок бизнинг оилавий
шароитимизни дам тушуниши керак эди. Кдрз кутариб
элга туй берган зрим катта миддордаги пулни даердан
топиши мумкин эди? Банкдан кредит олиш, режали иш
дилиш, удиш-урганиш, сабр — хуллас, уйлагани булар
эмас, даердадир катта дад туланадиган иш бор, ахтариб
топиши лозим эди.
«Мисол учун, сенинг эринг пастда кутаётгани йук,
кутмайди дам, — деди Бури ака. — Танимасам дам
айтаманки, узига яраша рашкчи, гурурли, гумончи.
Шунадами, Содибахон? Минг афсуски, дунёда сенинг
эрингга ухшаган бетайинлар купайиб кетган. «Кашф эт!»
дейишдими, кашф этиш керак. У-чи? Чидиндихонада
йигирма минг рубль маош берармиш, деганларини
эшитган куни чилласи чидмаган куёвлигига дам дарамай
авиакассага чопди. Уни яхши курасанми?»
210
Кил устидаги такдир V
Бури аканинг саволига жавоб бермадим.
«Шунада, — рупарамга утириб, оёгини чалиштирди. —
Мазанг дочиб, меникига кирганингни эшитса, туполон
кутаради, шунинг учун медмоним булганингни айтма.
Даволанишингга пул керакми? Сенга ун минг рубль
coBFa диламан. Эвазига деч нарса сУрамайман, хрч нарса!
Дунёда яхшилар борлигини дам кур-да, бундод!»
«Уйга кетай, Худо хайрингизни берсин...» — ёлвордим
куз ёшларимни артиб.
«Ертулани уй дема, ориятим дузийди, — довоги уюлди
Бури аканинг. — Нега бу куйга тушиб юрибсан? Чилланг
дам чидмасдан куёвинг Россияга кетиб долгани учунми?
Хечам-да! Сен дуруд вадимасан! ' Муаммолар oFHp-
босидлик, совуддонлик, жиддийлик билан дал этилади.
«Вой дод, эрим кетиб долди!» деган айюданносдан фойда
йуд. Эр ботдодда ботса, ордасидан жунаш шарт эмас. Эр
тугри йулни танласа, бир жидатдан хотинини дутдарган
саналади. У нотугри йулдан юрдими, хотини дар бир
дадида тугул дар бир сонияда хавф остида долади. Менга
барибир деган эркак эса даъюс. Содиба, сенинг калланг
яхши ишламайди».
«\а, калла йУд, — дедим алам билан. — Кетай уша
калласизнинг олдига...»
«Шошма! Бир жияним бор, хотинидан ажрашган, —,
тишини тили билан тозалади Бури ака. — Боши айланиб
Россияга келиб долган экан, ордасига бир тепиб дайтариб
юбордим. «Тил урган, дунар урган, касб эгалла, шундан
сунг дунёнинг нариги чеккасига бормайсанми!» дедим.
Афсуски, Содибахон, оилали экансан. Булмаса, шу
жиянимга бошдариб, сени узим келин дилардим».
«Ажрашганларни топиш дийин эмас, хохласангиз
^зим топиб бераман, дозир кетадолай», — деб дайта-
дайта ялиниб, охир-одибат ижозат олдим. Бури ака
бусагада дуярда-дуймай чунтагимга икки минг рубль
тидиштириб, деди:
«Ким хафа дилса менга айт, хупми? Уйимга фаррош
211
Азамат КОРЖОВОВ_______________________
керак эди, истасанг дар куни бир соат супуриб-сидир,
ойига беш минг рубль ишла. Подъездингни хам
юваверасан. Факдт битта шарт: эринг билса, нотугри
тушуниб, оилангдан уруш-жанжал аримай колади.
Мендан олган пулларни кдйнонангга эмас, уз онангга
юбориб, йигиб куясан. Бунака эрларга \ам, оналаргахам
ишонма! Улар гох билиб, гох билмай хотинфурушлик
Киладилар. Исбот керакми? Онасининг гапига кириб,
сени ёлгиз ташлаб кетди-ку!. Бу бошланиши! Шахсан
мен хиёнат калган ёш хотинларни куп учратганман.
Мисоллар келтирсам, менга хам, сенга хам уят. Бошка
мавзуда гаплашганимиз маъкул».
Ертуладауч кун иситмалаб ётдим.Ишонасизми, Йноят
шифокор хам чакирмади. Айтишича, дУхтирлар йигирма
хил киммат дори ёзиб берармиш. Хархолда йиглаганимга
чидаёлмай дорихонадан иситма дори,, спирт келтирди.
«Нбзиксан, салга касал буласан», деб ковок-тумшугини
осилтирди. Бидонда ташиган овкатларига калампир
солиб ичдим, кайнок сувга огиз-бурнимни бугладим__
тез кунларда оёкка турдим. Ишлашим керак эди. Бури
ака зимдан. кузатиб юрган .экан,.. касалликдан кейин....
ишга чйккан куним ёнимда тухтади.
«Халиям йуталаяпсан-ку», — деди рахми келиб.
«Йук, яхши булиб колдим», — жавоб бердим бошимни
кутармай.
«Меникига кирганингни эрингга гуллаб куймадингми?»
«Иук», — дея полтаёк ва челакни кутариб,' лифтга
шошилдим.
«Ачинаман, — сигарет ёкди Бури ака — Унакалар хотин-
ларини навкирон йигитлар йчкйликбозлик киладиган
ошхоналарга бемалол ишга жойлаштиришади. Бирор
чол билан ота-болаларча гаплашаётганини курганда эса
рашклари кузиб, жанжал бошлашади. Бу сенга ахмбкдик '
булиб туюлмайдими?»
Дифт тугмачасини босдим. Бадавлат инсон учради,
бир соатлик фаррошлик учун ун беш минг рубль таклиф
212
Кил устидаги такдир V
этмокда. Соншгим, обруйим, бахтим учун кайгуриши-
чи? Хорижда бундай валинеъматлар \ар кимнинг \ам
йулидан чикдвермайди.
Бури ака ичимдаги ёзувларни укигандек, деди:
«Сохиба, жиддий таклиф! Менга ишга Угасанми,
йукми? Тугрисини айтсам, ишинг фадат супур-сидирдан
иборат эмас, кир-чиримни хам ювасан. Тогорада эмас
албатта! Кир машинам бор. Яхши ишласанг, кушаман.
Кийналган юртдошимга ёрдам бермасам, бу юракни
нега куксимда кутариб юрибман?!»
«Рахмат, лекин... — чайналдим мен. — Кизларингиз
йук,ми?»
«Фарзандим йук, Сохиба... — Бури аканинг овози
сезилар-сезилмас титради. — .Шу ёшимгача турт марта
оила курдим. Бизнес бор, пул бор, машина, уй-жой бор,
бахт йук. Бутун умримни бизнесга тикиб, такдиримни
уйламай куйдим. Шуниси яхши. Нимагадир чалгашим
керак-ку».
«Ярангизни тирнадим, кечирасиз...»
«Хечкиси йук. Мен кдторилари хозир сендек
келинининг кулидан чой ичишаяпти. Нима гунох.
Килган эканман, деб уйлаб коламан. Сен, хатто, уйимга
киришга ирганаяпсан, фаррошликка хам кунмаяпсан.
Мен шунчалик куркийчлиманми? "Яширмайман, сени
куриб, худди аввал упиим булгандек, сен келинимдек
туюлиб кетдинг. Сен хар куни бир соат ишлаб кетсанг,
уша бир соатда узимни отадек сезиб, бир..-. кандайдир...
Хеч булмаса... умримдан армоним йуколса, дегандим».
«Хужайинимдан сураб курай, — дедим ноилож. —
Рухсат берса, балки ишларман».
«Нега сурайсан? Сурама! — бошини OFHp чайкдди у. —
Бир соат меникида ишлаганингни эринг каёкдан билади?
Айтдим-ку, маошингни онангга яширинча юборасан,
й№иб куяди. Юборолмасанг менга айт, ходимларимга
тайинлайман. Пул етиб борганини онангдан телефонда
аникдаштирасан. Омаднинг оркасидан келган кушимча
213
Азамат К^ОРЖОВОВ
ун беш минг рублни кайнонангга кушкуллаб туткдзишни
хохдамайсан, буни тушунаман. Эртага кайнонанг сени
хайдабэрингга бощка хотин олиб берса, пулларингнинг
хузурини кундошинг курадими? Гапларингга Караганда,
Кайнонангга ёдмайсан, Россияга жунашингни . айтган
кунингдан юрагида нафрат \ам пайдо булганига шак-
шубхд йук».
Лифт келди, унга чикмадим. Каршимда бир айёр
турганини фах;мласам-да, ваъдасидаги маоши ширин
туюлаётган эди. Лифт ер кдърига равона булгандек
гувиллаганча кдйтиб келмади.
«Хужайинимдан сир яшириб урганмаганман».
«Эшигим тагида утйрганингни пайкдмай Колганимдан
кейин кузатув камераси урнатдим, юр, курсатаман,
— Бури ака билагимдан тутди. — Вой, юрсанг-чи! Яна
уша куркишми? Одамни ёмон уялтирасан-да, Со\иба!
Биздан факат яхшилик чикдди! Келиб-келиб сенга
ёмонлик киламанми?»
«Куйсангиз-чи! Кирмайман» деганимга карамай Бури
ака уйига йул бошлади. Биз эски танишларга ухшардик.
Мен лифт томонга юрмокуи буламан, у йулймни тусиб,
уй эшигига манзират этади. Кулгим кустайди. Элликдан
ошган одам дам шунакд жинни буладими? Айни дамда
Бури аканинг уйига оёгим тортаётганини ичимда тан
олмасдан иложим йукрэди.
«Манави мониторга кара, — у уйидаги компьютерни
курсатди —Туртта кадрдагижойларнитанияпсанми? Бири
эшигимнингоркаси, сен йикилган подъезд. Иккинчиси,
«дом»нинг олди. Учинчиси, машинам сакданадиган
майдон. Анави «жип» меники. Туртинчисини топ-чи?»
«Билмасам...»
«Сен яшайдиган жой-ку, танимадингми? — жилмайди
Бури ака. - Ана, эшикларинг! Бугун хужрангдан
чикканингни уйимда утириб куриб колдим.Факат каттик
илтимос, Содиба, кузатув камералари урнатганимни
бировга айта курма.\аммаси яширин камералар. Конунга
зид, тушундингми?»
214
Кил устидаги такдир V
«Булар нега керак?»
«Сен учун!» — деди Бури ака.
. «Мен учун булса, даммасини олиб ташланг».
«Олмасам-чи?» — илжайди Бури ака.
«Мени кузатишдан мадсадингиз нима узи? Яхши
одамман, дейсиз.'Хечам ухшамаяпсиз-да!»
«Хдзиллашдим.Дарров жадлинг чидмасин. Бунинг бари
хавфсизлик учун. Россияда жиноятчилар куп. «Узингга
эдтиёт бул, душнин'гни угри тутма», дейдилар. Эринг
дачон ишга кетади, дачон дайтади, буни дам биламан». -
Бора-бора Бури аканингуйига бемалол кириб-чидишга
Ургандим. У дар гал мени мадгар, бошдаларни балчидда
дорарди. Бир ой тулмасдан онамга маошимни жунатди.
Узининг телефонный улаб берганида, онам билан
йигирма дадидача гаплашдим. Шартлашганимиздек
на онамга, на эримга Бури ака дадида ofh3 очдим. У
кишидан нима ёмонлик кураяпман? Барчаси яхшилик.
Кунгли уксик бадавлат ватангадога малдам эдим узимча.
Бури ака уз даётини секин-аста варакдади. У
шуролар даврида ватанимиз ва Крзогистондаги турли
ташкилотларда хужалик мудири, омбор мудири, иш
бошдарувчи, яна алламбало ёкай жойларнинг масъуллари
лавозимларида ишлаган экан. Давлат мулкини еб дуй-
ганини яшириб Утирмади.Айтишича, камомад чидишига
тепадагилар дам сабабчи булармиш. Фалон- суммали
молни кабул кил деса, буйрук ноконунийлигига карамай
бажариш шарт эмиш. Одибатда'Ъури акани дар икки
мамлакатда дам неча йиллардан бери дамок кутаетган
экан. Уни кепрок аёлларнинг бевафолиги дамда бойлик
учун ошидбулиши эзарди. Мен бир соатликфаррошликка
утганимнинг иккинчи дафтаси Бури аканинг хотини нак
олти миллион рублни ундирганини опасидан эшитдим.
Опаси онда-сонда келар, Бури акадан фаркди Уларод
менга кэртдош, миллатдош сифатида эмас, чури. деб
Карарди. Яхши жидатлари шу эдики, жеркимасди, сир
яширмасди, турли одилона масладатлар берарди.
215
Азамат КОРЖОВОВ -■______________ ;_______ -
Лобар опа, хикоямни тинглаётиб, бизнес ва яшашдан
макрад бобида бирор мантикди ran эшитсангиз,
билингки,- бу -Бури-акани-Н-г опасидан утган фи-крлар!- - -
Кунларнинг бирида, кечкурун Бури ака уйига
чакирди. Муътабар мехмонлар келиб, козон-товок;ни
ёлгиз эплаёлмаётганмиш. Бу вакуда подъездларни
супуриб, хужрамда овкдт пишираётгандим. Иноят уша
Иван ва икки хдмтовоги билан кдйсидир барда ичиб
утирганини хамкасбидан эшитиб, дилим хун булган
ла\за эди. Шартта ертуладан чикиб, биринчи подъездга
киришимга ва лифтда еттинчи кдватга кутарилиб, Бури
акага ёрдамлашиб, минг-икки минг рубль кушимча
пул ишлашимга вакдим етарди, ортиб хам коларди.
Гарчи бадавлат инсонлар мехмонларни хизматкорсиз
кутмаслигинитушунсам-да, атайин мени йукдаётганидан
кувонаётгандим.
«Сохибжамол жувонни кдердан топдинг?» — суради
тепакал, х^ппасемиз эркак мен Бури аканинг мехмон-
хонасидан коса-товокдарни йигиштириб чикдётганимда.
_ «Унга тил теккизманглар. — _деди_Бури ака. — Шусиз _
Хам нариги дунёмиз куйиб ётибди. Сен хам, мен хам
дузахга тушамиз». , ' - _ ■'
Улар беухшов кулишди, кддахлар жаранглади. Бу ерда
купрок, колишим хавфли эди. Идишларни’ювиб, иккинчи
овкатни солаётганимда, эшик кунгироги жиринглади.
Бури аканинг узи эшйк очди. Мен Тургунни уша куни
учратдим. Баланд буйли, хушсурат йигит нозик дид,
фахм-фаросат эгаси булиб куринди. Ошхонага киргандан
менга кумаклашди. Иккимиз мехмонларга ноз-неъмат
ташиб, дастурхонга жойлаштираётганимизда, кичик-
хатоларга йул куйсам, дархол тугирлаб юборарди. У
тажрибали официантми, куши гул ошпазми, билолмай
Колдим. Кимдир кунгирок; кдлган эди, итальян тилида
жавоб берди. Мехмонларга русча, менга узбекча
гапираётган йигитдан камчилик ахтаришга уриндим.
У ажрашганди. Фикримча, ажрашганларнинг феълида
нуксони булиши лозим эди.
216
К,ил устидаги такдир V
Аксинча, йигитга тобора махдиё була бошладим.
Орадан икки соат утеа-да, кетишни уйламаганим хам
хайрону лол этди мени. Ахийри, узимни кулга олдим-
да, Бури акадан ижозат сураггирдим. TypFyn бир зумда
мехмонхонадан кдйтиб чикди-да, кулимга пул тутдазди.
«Тогам сизни лифтгача кузатиб куйишимни тайинлади,
— деди у. — Пастга бирга тушеам, эрингиз ёмон хаёлга
бораркан. Токам кунни курган инсон, хаммасини
тушунади».
Пул учун ишлаётган мендек жувон йигитнинг кулидан
хизмат хддимни олишга уялдим.Тургуннинг узи туткдзиб
куйди. Подьездда лифт кутаётганимизда, бир-бйримизга
карамадик. Ургада \аё пардасидан кура кизидсиниш
оханрабоси кийнарди.
Лобар опа, Россияда эримга хиёнат дилганимни айтдим.
Хиёнатим шу эди. Эрли жувон Бури ака ва жияни каби
шахслар билан яширинча гаплашиши, кечаси етти ёт
бегонанинг уйидаги ошхонада пишир-куйдир килиши,
квартирадан бирга чикиши — мен буларни хиёнат деб
Хисоблайман.
Энди мудхиш вок;еага тухталсам. Уша кеча ертуладаги
бошпанамга тушдим-да, эшик кулфига калит солаётиб,
KopoHFH кунжакда кимдир пойлаётганини кунглим сезди.
«Ким бор?»
Ёкдмга туфладим.
Хеч ким жавоб кдйтармади. Бир кладам ташлаб, ёгоч
куракни курдим. Ингичка жонеиз буюмни одам гумон
килганимга тушунблмадим, менга нимадир булаётган эди.
Шунда хакикдтан хам кузатишаётганини англадим: Бури
аканинг яширин кузатув камераси! Дарвок;е, каердадир,
сал юкррирокда, иккинчи даватдан буртиб чикдан
кондиционер тагига ёки ундан сал наридаги телевизор
антеннаси дастасига урнатилган миттигина шаффоф куз
оркдли хозир мени Бури ака уйида — еттинчи кдватда
утириб томоша дилаётган булса ажаб эмасди.
«Бу одам энди хар бир кддамимга термилиб утиради»,
217
Азамат КОРЖОВОВ — ..
' деган ижирганганнамо хаёл утди кунглимдан. Маошига
кул булиб, узимни \ар куйга солаётган бенаво эдим.
Кузимга уйку--илинмади. «Бахт менга киё бокадими?»
— шу хакда уйлардим. Нега такдирим Иноятникига
кушилиб, Россияда фаррош ва уй хизматкори булишдек
шуриш пешанамга ёзилди?- Ма\алламнинг чевари эдим-
ку!
Б^ри аканинг фикрича, узим айбдорман.Узга юртларга
сайру саёхдт учунгина келишим мумкин эди. Йук, мен
кора мехнатларга кумилган хаётни яшаб утишга мажбур
эдим, каерга кадамим етмасин, машаккат каршиларди.
ТТТу тарика хаёлим яна Бури ака ва жиянига илондек
урмалади. Ё турмушга чикмаган киз, ё бева булганимда
чиндан-да бадавлат кишилар танловига тушармидим?
Уларга келиннинг бойлиги, насл-насаби, касби — хеч
бирининг кизиги йук эди. ToFacn хотиндан кандай
куйган булса, жияни \ам шундай куйганга ухшарди.
Хокисорлигимга, мехдаткашлигимга, эртага хилма-
хил шартлар куйиб, пул ундирмаслигимга ишонишарди.
—Х-ашаматни-к-Урмаган—жувон-бир умр ..кулимиз бу-либ
_яшайди, деган фикр олижанобликлар ортига яширин-
ганига \ам акдим етарди. Козонда пишиб турган ошни
сузишларини айтишинг щарт эмас, очлигинг кузингдан
билинса, ошпаз капгирга кУл узатар экан.
Кечаси Иваннинг машинаси хужра ёнида тухтаганида,
шифтга термилиб, кузимдаги ёшни сидириб, хаёл
суриб ётардим. Иноятни ташлаб куйишга келишди, деб
эшикка xopfhh юрдим. Эрим россиялйк уч бойваччанинг
текинхурига . айланганига хамон ишонолмасдим.
Чикиндихонага ташланган хужжатни топиб берганига
шунча илтифотми?
Зулфинни туширганимда, чакирилмаган мехмонлар -
Иван ва икки xsmtobofh бостириб киришди. Ораларида
Иноят йукдиги етмагандек учаласи хам мает эди.Иноятни
сурасам, «Биз билан кетасан», деб билагимга чанг солди
Руслан. Уни силтаб ташладим. «Эринг барда сени бир
218
______________________.________ Кил устидаги такдир V
куги сигаретага алмашди, — деди Дюма. — Алдасам, тил
тортмай улай! Биз билан кетмасликдан бошда чоранг
йук!»
Хатда ёзганман: кайфи ошган зрим тунги барда
Уз «валинеъматлари»дан сигарета сураган, улар
«сохибжамол хотинингнинг эвазига сигарета топиб
келамиз», дейишган. Буни \азил деб уйлаган Иноят кул'
силтаб, «Хул! Хул! Яна нима истайсизлар узи?» деб кулган;
Арокдинг, йук-йук, арокдан олдин иродасизликнинг,
судирликнинг, акд етишмасликнинг касбфати эди бу!
Улар менга ташланганларида, одамларни ёрдамга
чадирдим. Афсуски, овозимни \еч ким эшитмади.
Руслан отзимга румолимни тикди-да, хужрадан судраб
чикди. Ушанда дандай ахволга тушганимни тасаввур х;ам
килолмайсиз. Бошимдан кечирган дахшатли ла\заларни
умр буйи унутмасам керак. Россияга келган кунимга
лаънатлар айтганимни хатда Ук;игансиз, Лобар опа!
Шукрки, биринчи дават деразасини очган рус кампир
мени куткдрди. У: «Хой, касал авлод! Бечорани уй
тагидаги ертуладан угирлаш сенларга данчалар димматга
тушишини эртага билиб оласанлар! Отасининг пулига -
кутурган куппаклар! Холларингга маймунлар йиглайди,.
янги фашистлар!» деб сукди.
Босдинчилар мени ташлаб, дочиб крдишди. Рус
кампир милицияга кунгирод килмодчи эди, муаммо
керак эмаслигини, эримнинг узи айбдорлигини айтдим.
Бир соатдан сунг Иноят гандираклаганча дайтди. Бетинг-
кузинг демай тармашгандим, кдйтанга мени восвосга
чикдрди. Бу хазил эмиш! Хеч дандай курдинчли жихати
йук экан. Агар уша кеча хамтовокдари хурлаганларида,
юзим кора булиб, бир кун хам яшолмасдим, узимни
осиб улдирардим. Даъюс эр жасадимнинг устида эплаб
йиглаёлмасди хам.
Отамга хабар берганимда куёвидан газаблангани
рост. Бирок Иноят билан телефонлашгач, жахлидан
тушди. «Иноят менга айтган сафсаталарини сизнинг хам
219
Азамат К^ОРЖОВОВ______ ;______ г_______________________
кулогингизга куйди, иккимизни хам алдади у касамхур.
____ Оламга алам килгани, Иноят мастми, cofmh, \еч
замонда хотинини \ам уртага куйиб гаров уйнайдими?»
дедим отамга.
Лобар опа, отамга жунатилмаган хатимнинг охирини
ёддан биламан: «Кдцримни бир кути сигаретага тенг
Килган хотинфуруш „билан яшамайман, ота! Мени
кечиринг! «Россияга бораман», «Россиядан олиб кетинг»
дея бошингизни котириб юбордим. \озир кузимга
факдт жоним куринаяпти! Бугунги «хазили» эртага чинга
айланади!. Мен курхаяпман, жуда-жуда куркаяпман.
Канийди тинч, осуда махалламда эмин-эркин, бехавотир
торсам, тикувчилигим оркдсидан аввалгидек аёлларга
ёрдамим тегса,. азиза булсам! Аёл кишининг, айникра,
ёш келиннинг урни уйида экан. Сиз: «Дарров кдйтма!
Бундан бу ёкка хеч ким хафа куглмайди!» дейсиз. Буни
йул харажатларини уйлаб айтаётганингиз учун хурлигим
келади.Сизнингча, Иноят уларни дуст тутиб, хазиллашган
экан, лекин -бошимга бало ёпирилгани чин-ку! Шунинг
узи менинг Россиядан кетишимга, касофатлардан
узокдашишимга - етарли эмасмй? Иноят. бу ерда ,
паспортимни бермаётган экан, сиз у ёкда: «Ахмокдиликни
йиппитиради», деб ишонсангиз, кунглим эса кунмаса, .
нима кдлай, айтинг? Иноятнинг максади, мени бир йил
олиб крлиб, ховуримдан тушириш! Сизники-чи', ота?
Кеча бир одам эшик такиллатди.Узун кора пальто кийган,
буйинбогли, жиддий киши. У: «Сизни манави суратдаги
йигитлар угирлаб кетишмокди булибди, ростми?» -
деб суради зуравон бойваччаларнинг расмини курсатиб.
Мен чакирилмаган мехмонни милициядан деб уйлаб,
Иноятнинг камалишидан, хужрада ёлгиз колйшдан
куркиб, ёлгон гапирдим. Нотаниш киши кетди. Кетаётиб,
. телефон ракдмини колдирди. «Фикрингиз узгарса, менга
кут-широк килинг. Биз учаласининг хам кулогидан чузиб
куямиз», деди. Гаплари тагмаъноли, кузлари куркинчли
эди. Кизиш, нега у менга мехрибон?..»
220
......... ........... Кил устидаги такдир V
Лобар опа, узун кора пальтолй киши келмаган, унй
тукиб чикарганман.Эртасига, туш tofh Бури ака подьездга
имлаб чадирди. Кайфияти бузилган, kobofh солик
эдй. Тунги водеадан кейин унинг дам уйига кирмодчи
эмасдим. Эркак зоти борки, кунглим колГанди. Аммо
зуравонлик водеасини эрталаб компьютерида куриб
Колганини айтди ва учала боскинчининг хам кузини
мошдек очиб куйишини совук оуангда тушунтиргач,
ортидан эргашдим. Россияда уй-жойи, машинадари,
бизнеси бор. Илк учрашувимиздан кейин бир кечада
Хаммаёкка яширин камералар урнатиб куйганига хам
Хайратлангандим. Оддийларнинг иши эмас бу.. Мендак
ожиза аёлга, миллатдошига, юртдошига гамхурлиги-чи!..
«Россиядан кетаман, бир кун хам колмайман», — деб
йиглаб юбордим мени хужрадан тортиб чикараётган уч
барзангини монитордан курганимда.
«Сенга айтгандим-а, бу эринг бир кун келиб
хотинфурушликка дул уришини! — Бури ака креслога
ясланди. — Отанг хам унга ён босаётганига лолман,
Сохиба! Гап нимада?»
«Ажрашиб кетишимдан дурдаяпти. Кдйнонамнинг
охирги чакаларини йигиб, етмаганига карз-хавола
кутариб самолётда келганман. Уриш-жанжал билан
дарров кайтсам... уйим бузилади».
«Йуд! ~ урнидан турди Бури ака. — Бунакаси кет-
майди! Сенга йул пули бераман. Жиянимга айтаман,
Домодедовадан учириб юборади. Fypyp хам керак-
- ку, ахир! Ажрашиб бахтсиз булишдан жуда дурдсанг,
жиянимни сенга уйлантираман.Тургунни курдинг! Яхши
йигит! Ядинда Италиядаги фирмага ишга кетади».
«\еч кимга турмушга чикмайман...» — дедим юзимни
тусиб.
«Эшит! Агар ажрашиш фикринг катьий булса, бир
неча ойдан сунг Бухорога совчи боради. Кдйтадан туй
Киламиз. Касам ичаманки, сен махаллангда, кавму
Кариндошингнинг олдида битта рузгорни эплолмаган
221
Азамат КОРЖОВОВ
келин деган taMFa остида юзинг шувут булиб юрмайсан.
Турдун билан Италияга жунайсан. Бир неча йил ишлаб,
Тошкентга 1<айтасанлар-да, шадар ■ марказидан -уч^турт
хонали уй олиб, бахтли хдёт кечирасанлар. У Тошкент
вилоятидан эканини айтдими? Иши доим хорижий
фирмалар билан боддик;. Гох, Тошкентда, гох хорижда
ишлайди. Топиш-тутиши зур.' Мен хам кдраб турмайман».
Лобар опа, сизнингча, Бури акага нима деб жавоб
берганман? Кунганманми? Дело! Бури аканинг уйини
кузимда ёш билан тарк этдим. FaM ва аламдан куз олдимни
туман босганди. Кургиликларни деч кимга айтолмасдим.
Ёш оиламни сакдаб крлиш учун Иноят одамийлик
сари кескин узгариши, истакларимга кулок осиб, мени
Россиядан олиб кетиши, уз мадалламиздаяшаб, муносиб
касб билан шудулланиши лозим эди. Йукса, оёгимга
ётиб, ялиниб-ёлвориши хам таскин бермасди. Бури
ака диёфасидаги шайтон ажрашишимни сураб турганда
Иноят кдлча узгармади, менинг бировлар билан гаплашиб
юрганимни билмаса хам, балки фикри айниётгандир деб
боткокдЖботмаслигимпТёрДамлашиши керак эди.
Булмади. Юртимга кдйтдим. Бури аканинг буйругига
биноан Турдун мени кузатиб куйди, кулимга кирк, минг
рубль (пулнинг жами кийматини самолётда билдим)
бераркан, жилмайиб:
«Пуллар Бури тогамдан, — деди. — Ягона илтимос
шуки, бизни х;ар кандай вазиятда хам сир тутасиз. Хеч
кдчон, хеч кдерда гуллаб куймайсиз. Тогам айтган булса
керак, омбордан камомад чидиб, иши судга ошган. У
ёкка борса, Тошкентда хам, Олма-отада хам катта
муаммога дуч келади. Москвада подъезд ювувчи булиб
ишлагансиз, лекин етгинчи кдватдаги квартирада хар
куни бир соат фаррошлик кдлмагансиз, Бури тогамни
танимайсиз, суратини хам курмагансиз. Мени эса
Россияда учратмагансиз, Тошкентда танишиб колгансиз.
Келишдикми? Хозир оилангизнинг такдири кил устида.
Агар ажрашиб кетсангиз, узим сизга уйланаман. Тодам
222
___________________ _______ Кил устидаги такдир V
Москвадан Миланга к^чиб кетаяпти. Биз оила курсах, е
Римда, ё Миланда яшаймиз.Уйлаб куришингиз учун бир
ой вакдиигиз бор, Содиба! Мен эркакман! Бировнинг
хотинини йулдан урмайман. Бу гапларни «дачонки,
ажрашсангиз» деган маънода гапираяпман. Хор килган
эр билан ортик яшаёлмаслигингизга кузим етади».
«Бундай гаплар... канчалик огир ботишини
биласизларми? — деб йигладим. — Ишласам, пулла-
рингизни албатта кайтараман...»
«Кемангиз чукаяпти, — деди Тургун. — Бизнинг кемага
ута колганингиз маъкул».
Шундай дилиб, уйга келдим.Иноят билан яраштиришга
купчилик уннади, узилган ипни тугунлатмадим. Иноят >
хотинига карши канчалик жиноят содир этган булса, мен
дам колишмаётган эдим. Бури ака билан муносабатим,
Тургуннинг кузатиб куйиши, пул, ажрашиш фикри...
Тургун иш буйича Тошкентга келганида, Бухорога
дам борди. Бу вактда мен судга ариза бергандим. Хилват
Кадвахонада бирга утирдик. Тургун чунтагидан янги
телефон чикарди-да, Бури акага улади. Ушанда нима
гаплар булганини тузукрок эслолмайман. «Бахтингни
албатта топасан», «Европадаги университетда укийсан»,
«Дунёни кезасан» каби жумлалар гапирилди.
Кадвахонадаёк кароримни айтдим. Уз устимдан
дукм укиб, кучада бахтиёр кетиб бораётганимда, деч
ким: «Хой, беваликни орзу килган бебош! Бир марта
огзинг куйгани етмагандек энди чала таниш йигитга
турмушга чикаяпсанми? Надотки, унинг ваъдаларига
осонгина учаётганингни курмаяпсан? Ким узларининг
хизматкорига олам-жадон бахт тудфа этади?!» демади.
«Кариндошларим мени Ходбой дейишади, чунки
оёгимда каттакон холим бор, — навбатдаги сирини айтди
Тургун. — Уйдагиларингиз исмимни сураса, Холбой
деяверинг. Холамлар совчиликка келганда курасиз,
«Холбойжон» деб шунака эркалаб гапиришадики...»
Биз кулишдик.
223
Азамат ДОРЖОВОВ -
Биз ошиц-маъшук; булдик...
Ха, \аммаси ёлгон эди: куёв сохта, совчилар
-----ёлланма,— дуй кузбуямачилик, «ЗАГС»дан эса
утилмаган. *Буларнинг бир уйин эканини сезганман,
аммо ишонмаганман. Аввал Италияда яшадик, кейин
Англияга кучдик. Тургунни охирги марта туйдан сунг,
Римга учиб келганимизда курдим. Биринчи куниёк; у
гойиб булди. Юзидаги нидобни сидириб, хак;и-к;ий
куёв кимлигини айтганида, зуравонлик. билан эмас,
айёрлик-ла угирланганимни англадим. Бури акага:
«Иложсизлигимдан фойдаландингиз, майли, кисма-
тимга розиман, лекин шогирдингиз... аблах шотирингиз
кдйтйб кузимга куринмасин», деганман. Юрак ютиб
айтган кдттик, гапим бор-йуги шу! Бошкд бирор сузни,
агар у пахтадан дагалрок; булса-да, ишлатолмайман.
Хам куркаман, хам фойдасиз эканини тушунаман.
Мен замонавий кулман, Лобар опа! Уз хохишича
нафсининг; х;ою хдвасининг кули, долаверса, утмиши
шубхали булган ёлгончи ва иккиюзламачи кимсанинг
___ ёш,-сохибжамол,_забонсизд<ули.. ............... _
Сохиба \икоясини якунлаб, рупарасида киприк
крцмай угирган Лобарга- аянчли тикилди. Уксиб-уксиб
йиглашни истаётганини пайкдш мушкул эмасди.
- Демак, Бури фак;ат сизга кдрши жиноят калган, -
деди Лобар. — Суикдсдларга унинг алокдси йук;?
— Мен учун одам улдирмайди, - хикиллади Сохиба. -
Кимман унга? Балки эртага... — Жувон корнини силади.
— ...эртага болам дунёга келса хам, у воз кечар мендан...
Буни Кутса булади... Янгисини топиб олади.
— Мактубингиз хамон шубхалигича колмокда.
— Бури ака билан тили бир демокдимисиз?
— Унчаликмас. Хатда сиз нега рус классикларидан
бирининг асаридан парча келтиргансиз? Хотирам панд
бермаса,- у ерда «Се у Римъ кричать подъ саблями
Половецкими...» кдбилидаги шеърийми, насрийми сатр
бор эди. ■
224
______________________________ Кил устидаги такдир V
— Бури аканинг севимли сатрларини ёзиб дуйгандим.
Мени уша пайтда, Москвадаги дужрада угирлаб кетса,
топиш осон булеин, деб...
— Энди бу эртак! Биринчидан, сиз Бури аканинг
угирлаб кетишига ишонмагансиз, Тургунга турмушга
чидишингиз кутилаётган эди. Иккинчидан, __ хат
русларнинг кулига тушган, шунга дарамай на милиция,
на федерал хавфсизлик хизматининг тиши утган. Тугри-
да, тарихий «жангнома» ордали сизнинг нима демодчи
эканингизни туш курибдими улар?
— Мана, сиз топиб келдингиз-ку! Бундан олдин
Лондондаги дайси ресторанга боришимизни аникдаб,
расмга дам туширишибди.
— Сурат Иваннинг тансодчисининг иши. Анидроги,
«Кавказ» ресторанида сизларни учратишлари мутладо
тасодиф... Тухтанг, Бурининг «Кавказ» ресторанига
алодаси бор-йудлигини аникдовчи бирор , далил
айтоласизми?
Содиба бошини чангаллаб, бир нудтага тикилганча
долди. Кейин узун уд тортди.
— Бирга ящай бошлагач, ишлари дадида гапирмай
куйди, — деди дизарганкузларини пирпиратиб— Москвада
утмишини гапирган инсон дозир эслаттирмайди дам.
«Кайси мамлакатда данада. айб дуйилганини иккинчи
сурама» деган. Бахтли яшаётган эмишмиз. Умримиз
шундай шоду хуррамликда давом этармиш.
Содиба соатига куз ташлади.
— Узод утириб долдим, Лобар опа. Уйдан суродсиз
чидишимнинг одибати ёмон. Хозирча деч нимага тайёр
эмасман.
— Изингиздан тушганларга айтаман ва даётингизни
садлаб доламан, — деди Лобар. — Лекин ёмонларга
ишониб буладими. Сизл&рни йудотишса, мени дам
нариги дунёга жунатишга уринишади, чунки гуводман.
Лондондаги суидасддан хабардор шахсга дотиллар
илтифот курсатишмайди.
225
- Азамат КОРЖОВОВ - - -- ■ -- - ".. - - -
— Худо сакдасин.
— Ха, Худо сакдасин.
. __Сохиба_урнидан_туриб-,_.сумкасини кучди. Бижутерия___
такднчокдари масхаромуз ликиллагандек булди.
— Иккимизнинг кисматимиз ухшаш экан, — Лобар
х;ам оёкка калкди. — Уйлаб курсам, хорижда киладиган
ишимиз колмади. Сунгги чора — шартта уйга кайтиш.
— Сиз хам ажрашишни маслахат бераяпсизми?
— Нега энди? — деди Лобар. — Мен оилавий
ишлар билан шугулланмайман. Юртга кдйтиб, бахт
топишингиз мумкин, Акс холда, крчок Бурининг уйида
эрксиз маъшука булиб яшайсиз ва Узингиз айтгандек,
бир кун келиб, кучага кувиласиз. Ундан хам баттари,
гапларингизга кура БУри гиёхванд.Врачман деб лоф урган
омбор угриси учига чиккан хотинбоз хам. Умри судларга
Коришиб утаётган кимсага эрта-индин автоматдан ут
очилса, укдардан бири сизни хам тешиб утиши хеч ran
эмас.Факат сизнигина тешмайди, хомилангиз бор. «Худо
сакдасин» деб ибодат килган одам яхши фикрларга итоат
-Хам-килиши-керак=да,-синглим----- -----------------------
— Узр, мен... кетолмайман.
— Н-ачора, унда мен хам Лондонда коламан, — деди
Лобар. — Купга эмас. Бу ишни тез орада якунлайман.
Улар эскалатор олдида тухташди.
— Бой яшаш учун чет элларда сарсон юрган сохибжамол
нега тилла такмайди? — суради Лобар.
— Очигини айтсам, бир кун келиб, Бури ака кувиб
юборса, такинчокдарим бу ерда курган кунларимнинг
тулови булади.
— Очигини аллакачон айтгансиз, — мийигида кулди
Лобар. — Москвада олти миллион рубль ундирган хотин -
нима булди? Тирикмй?
—. ХаК-КУКУКини биладиган аёл экан. Бури ака
тирногини хам теккизолмади. Мен бошидан Бури акага
Кул сифатида келганман, куллигимча коламан.
— Бунча узингиздан жирканмасангиз?! — ранжиди
226
Кил устидаги такдир V
Лобар. — Адащган аёл адашганлигини тушуниб етдими,
тутри йулга чикиб олишнигина уйлаши керак. Менинг
KyHFHpOFHMHH кутинг.
— Кош куяман деб куз чикариб куйманг. - зорланди
Со\иба. — Бутун хаётимни сизга ишондим! Тагин мени...
бундан хам баттар ахволга солманг! Ишондим сизга,
опажон!
— КУркманг, хаммаси яхшилик билан тугайди.Бурининг
опасидан урганган биргина гапингизни эшитдим, у хам
булса, гузаллик салонида айтилди: «Бизда имкониятлар
. кенг, лекин минг долларлик маош тулайдиганларни
ахтарганлар куп». Аслида узингиз хам маош ахтариб
юрибсиз. Яна бир тоифа бор: «Мен ёш танламайман,
аввал турмуш курган булса хам майли, мухими, тук
яшасам, денгиз буйларида дам олсам, рохат-фарогатда
юрсам бас!» Ва хоказо! Уйлайманки, сингилжон, сизни
куткариш унчалик кийин эмас. Менга ёрдам берасиз,
шарт шу!
— Бури ака хакида маълумотлар етказиб бераманми?
. — Менга унинг «Кавказ» ресторанига алокддорлиги
керак. Россиядаги суикдсдлар масаласида - хам далил
шарт, жуда хам. Эхтимол, у ниманидир билар? Кузатув
камералари урнатган экан, кичик фигура эмас.
— Кетаколай... Эртага яна гаплашамиз.
— Сизга омад тилайман, — кулини охиста кисди Лобар.
— Хайр, — эскалаторга кадам ташлади Сохиба.
* **
Лондон осмонида будут куюкдашиб, ёмгир ёга бошлади.
Лобар серёгин шахарга кУниккан оломон орасидан
хаёлчан утиб борарди. Супермаркет елимхалтасидаги
сидр идиши ёнбошлаб крлди. Лобарга Уз утмиши,
дунёкараши, хиссиётлари, хатто ташки куриниши
Хам ёкмаётган эди. Муаммолар куп, уларнинг илдизи
инсон узи коникмайдиган хаёт тарзида яшаши эмасми?
227
Азамат КОРЖОВОВ____________________ -- -
Узгартириш керак! Хаммасини! Шундай йул танлаши
даркорки, бахт эшик кркиши тайин булиб колсин.
Бунина учун хорижда тентирашни—йириштириши, -
оиласи даврасига кдйтиши, \алол мехнатга кириши,
мукдпдам уч марта турмуш курганини унутиб, уз тенги
билан яна оила куриши лозим. Эл кдндай яшаса, шундай
яшамок хайрли. Лондондек ynyF шахдр билан декорация
килинган чакиртиканакли сукмокдар керакми унга?
Лобар икки юз кадамлар юргач, мармарсимон плита
крпланган, олдида ёш дарахтлар ёмгирдан ялтираган
баланд бино тагидаги уриндик, бушаганини курди. Ижара
уйига боришга оёги тортмаётган эди: ё истирохат боки, ё
дарё буйи... Такдирнинг узи уриндикни бушатди.
Ууриндикчетигачукиб, сидр идишини бирпас томоша .
килгач:
— Ичмайман, — деди хаёлий товушда. — Ягона йул -
покланиш. Хайрли ишни шу ичимликни ичмасликдан
бошласам-чи? Мени аср намози куткдриши тушимга
кирди. Х,озирча ибодат килолмайман. Жойнамозни
тушайдиган _кулим _.кир,^онлар_кот.иб._.колган. Угри
Киз кдриса отин булади, деб энди туппа-тузук отин
.ойи булмокчиманми? Валким... Xе, йук, шунчаки
дайдиб юришларга нукда куйиб, бир ишнинг, масалан,
савдонинг бошини тутсам... Цех курсам \ам булади,
кучим, укувим етади. Ха, энг тугри йул — шартта кетиш!
Бу йулларни, бу шахарни, бу одамларни ташлаб кетиш.
Углимни согиндим... Менда хам юрак бор!. . Эх, бу
Сохиба деганни хам аро йулда ташлаб кетолмайман-да!
Нима к,илсам экан?.
Соцолли кимса уриндикнинг нариги четига омонат
чукиб, алланима деб мингирлаган эди, Лобар тилини
тушунмаслигини айтди. Кдраса, ичимликка кузини лук
Килаяпти.
— Пиёниста тиланчимисиз дейман? — Лобар чукур тин
олди. — Кимдир бойлик ахтариб келган шдхарда, кимдир
тиланчи булиб яшар. Олинг! Мен ичмайман!
228
Кил устидаги такдир V
Сокрлли кимса бош силкиди-да, крпкркди шоша-
пища очиб, сидрни култиллатиб ичди. Лобар урнидан
тураркан, алланечук енгиллик \ис этди. Биринчй галда
Мадинага кунБирок килади. Анатолий Иванович шуб\а-
гумонларини узгартирсин, Сохибани руйхатдан учирсин.
Сузлашув чогида Мадина тунини тескари кийди ва
Лобарни ладка тушувчи гурга чидарди.
— Мен хам купни курганман, — овозини баландлатди
Лобар. — Бури тугрисида аник бир нима деёлмасам-да,
Сохиба хакида айтаман: у котил эмас. Сохиба билан яна
гаплашиб утиришга хожат йук. Хозирок Москва билан
боБлан! Ёки алокачининг телефон ракамларини бер!
— Сохиба билан яна учрашганэкансиз, демак, Москвага
Хисобот берасиз, аммо адвокатлик дилаетганингиз хеч
кимга ёкмайди.
— Ким эканлигимни айтайми? !
— Кани, айтинг-чи!
— Яхши аёлман. Шу вактгача ёмон булган эканман,
бугун, шу соат, шу дакикада узгардим. Сохиба мени
узгартиргани йук. Аввалдан узимдан норозилик бор эди,
Кумсоатимдаги охирги кум зарраси тукилиб булди.
— Картабозликдаги муваффакиятингизга хавасим
келган.
— Хатто, супермаркетдан олган сидрни хам бир
дайдига coBFa килиб юбордим. Ичиш, агар у шампан
виноси булса хам, гунох-
— Гунох? Сизни бунчалик хазилкаш деб уйламагандим,
Лобар! 4
— Жиддий гапираяцман,
Мадина котиб-котиб кулди.
— Нега куласан? — аччикданди Лобар. — Мен
миссиямни якунладим хисоб. Москва билан бир огиз
гаплашаман! Сохиба айбсиз! Эри унинг учун одам
улдирадиган савдойилардан хам эмас. Сохиба ёш ва гузал
аёл сифатидагина керак унга. Хохлаган вактда хайдаб
229
Азамат КОРЖОВОВ
юборади, фадмлаяпсанми? Кдсдаси, дотилларни бошда
ердан ахтарсин.
— Кармин-ранг-ни-билмаслигингиздан-бир дотгандим, -
сидрдан иккинчи марта ичагим узилди. Унинг таркибида
спирт булгани учун ичмадингиз-да, шартга бошда
кишига бердингиз, тугрими? Опам бу дадда кеча-ю
кундуз маърузалар удирди. Унинг гапларидан келиб
чидсак, иккала долат дам гунод. Спирт ичмасдан спирт
бериш — иккаласи дам бир натижа! Шундай экан, сиз
деч кандай покланган эмассиз, ботдогингизга тиззагача ’
ботиб турибсиз.
— Ниятим дам ботиб Турибдими?
— Вой, ниятингизни даёдцан биламан? — диринглади
диз.
Шундагина Лобар унинг мает эканини сезди.
— Бугунод гаплашишим керак, — деди Лобар узини
босишга уриниб.
— Гаплашинг, гаплашинг, лекин... дандай богланасиз?
Бу осонмас... Крчиб дам кетолмайсиз, богланиш дам
осонмас;;;------ ---------- ---------------------
— Хозир даердасан, Мадина?
— Тугилган кунда.
— Мен дайси жойдасан деган маънода сураяпман.
Тугилган кунми, жанозами, менга фардсиз. Улар
арзандасининг жонини садлаб долиш учун бунчалик
бепарволик билан дараб ^тирмайди. Содибага бир ran
булса, cof долмайсан.
— Менми?
— \а, сен!
— Хозир... бир дадида... — Мадина четродда чидди
шекилли, бир неча сония утгач, босид одангда деди: -
Нега дичдирасиз? Хаммаси яхши! Фадат бу ишни бир-
икки кунда тамомлаб булмайди, бунча шошмасангиз-а?
Эр-хотиннинг орасига кириб боринг, юртдош сифатида
ишончларини дозонинг, кейин...
— Бунгача Содиба улдирилса-чи?
230
Кил устидаги такдир V
— Лондонда-я? Москвадаги тура халкдро можарога
аралашиб, умрини кдмокда утказсинми?
— Анча акдли булиб кетибсан, — деди Лобар. — Бир
нарсани унутма! Москвадаги туранг Сохиба ва эрини
шу ерда йук килса, сен айтган -халкаро можарода
айбланмаслик учун яна икки кишини улдиради. Иккови
\ам узларининг кувирчокдари. Бири сен, бири мен.
— Нотугри! Менинг крчиб кетадиган жойим бор.
— Гурми?
— Нима? Канака гУр?
— Кел, менга Махмудаинг Махфий ракдмларини бер,
у билан гаплашай! Сен билан валакдашишдан фойда
йук. Бошка \амма ишларингга-ю тура-пураларингга
тупурдйм. Изимга кдйтиб кетмокдиман.
— Махмудам танймайман.
— Танимайсанми?
— Менга нималар хадада гапираяпсиз узи?
— Булди, сени тушундим.
Лобар телефон тугмасини босди-да, бир муддат
тухтади. Йуловчилар туртиниб-суртиниб уга бошлашди.
Кимлардир узр сурар, кимлардир «Йулни тусмасанг-чи»
дегандек тунгиллаб куйишарди.
— Такси! — кул силтади у.
Бромптон Роуд оркали «Кавказ» ресторанига хайдатди. ’
Шомил Пулат Фазлиахмедов номи билан хужайинлик
Килган ресторан хувиллаб ётгандек кУринарди. Эндигина
остона хатламокчи эди, телефон жиринглади.
— Бизга янгилик бор экан, - идцао аралаш ran бошлади
Юра, — кулогам сизда?
— У котил эмас, — деди Лобар ва телефон экранчасига
Караб куйди: куринмас ракамлар. Назарида, Анатолий ■
Иванович уша кундан сунг Юрани бошка мамлакатга
(лекин Англияга эмас) юбориб, кунгирок килдираётган
эди. Эртага ишнинг пачаваси чикса, Лобарга хам,
Мадинага хам хеч ким Россиядан сим кокмаган...
— Бу янгилик эмас, — деди Юра. — Умуман, хеч вакога
231
J Азамат КОРЖОВОВ ----- -
арзимайдиган узук-юлук товушлар. Сиз топширилган
ишни бажармаяпсиз.Уртадаги келишувнинг мукофоти-ю
ок;йбатларини^англаб_етгансиз^дегануйдаман.И1ууйда
крлишни истайман.
— Телефонда гапйраверайми?
— Мархамат!
Лобар кдндай кдлиб Сохиба Москвадан Тошкентга,
Тошкентдан Бухорога етиб келганини кискдча сузлади.
Кейин Холбой (унинг асл исмини айтмай куя колди)
билан турмуш кургани-ю куёв сохта булиб чикканини,
РимданЛондонгакучишганини, Бури ёшхотини учун хеч
кимдан кдсос олмаслигйни гапириб, Сохиба Москвадан
кетгач, изини руслардан яшириш учун никох уйини
уйнамаганини хам тушунтирди. Сохибанинг сирини
очиш — унинг тирик колишига патта эди.
х — Ёш хотин бойликка Уч, шу касали учун «олигарх»нинг
тузогига тушган, — такрорлади Лобар. — Махалла-куйдан
узларича уялган айрим уятсиз кимсалар куёвликка
йигирма беш-уттиз ёшли йигитларни юбориши аввал
Хам~кузатилган~ходиса7 Бунинг’учун Сохибани куз —
куриб, кулок; эшитмаган дахшатли жиноятларда айблаш-
ларингиз акдга ситмайди. Эр-хотинни улдириб булса-да,
Иванни куткдрамиз дейсиз, кандай телбалик! Сохиба
менинг синглим эмас. Уни- улдиришни айтиб менга
аччик килишингиз эса мутлако довдираш!
— Хеч ким довдирамаяпти, Лобар! Вазият сиз
уйлагандан чаток,.
— Иваннинг душмани Сохиба билан эри эмас, вассалом. 1
— У холда ким?
- Мен детектив эмасман. Буюрилган вазифани
бажардим. Энди орани очик куглиш масалаларига
тухталсак.
— Сиз Россияда мутлак; эркинликка эга буласиз.
Хали казиноларга куп келасиз, нок;онуний бизнесдан
„ тушадиган даромадларни хам согинасиз.
— Йук, мен чиркин йулдан кдйтдим, агар кимгадир
232
Кил устидаги такдир V
яхшилик килиш учун юришга тугри келса дам! Хуллас,
тезрок уйга кайтишим керак.
— Бунга мен рухсат беролмайман.
— Биламан, хужайинингиздан сурайсиз., Куш?иро-
гингизни кутаман. Унгача бирор ресторанда кечки
овкдтни еб, Лондонда сайр кдлмокдиман. Бундай
шадарларга келиш хар доим дам насиб этавермайди.
• — Охирги марта киморхонага кирмокдимисиз?
— Асло! Иван \озир хам Лондондами?
— Уни суриштирмаслигингиз керак.
— Жин урсин, — захарханда кулди Лобар. — Нахотки,
_ Махмуд менинг яхши аёл эканимни айтмаган булса?
— Шунака денг... — Юра бир нафас жимиб колди (унга
кимдир ran ургатаётгандек туюлди). — Кузатиб куйгач,
Каерга лангар ташлашини айтгандими?
— Махмудми? Йух, у сирли инсон экан.Хужайинларига
содик- Суриштирсам, жо.сусликда айбламркчисиз, аммо
Махмуд ажойиб тилшунос хам. Хатдаги шеър масаласида
гапим бор эди. «Игор полки жангномаси»нинг «иш»га
алокддорлигидан хабардорсиз.
— Бир датчика!
— Маслахатлашинг!
Орадан икки дакикача утгач, Юра гушакка ofh3 тутди.
— Эшитинг, — деди у, — Махмуд Францияда йудолиб
Колган. Сиз билан кетаётганида, ортидан хаворанг
машина тушганини хабар берганди, сал кейин эса
Хаммаси жойида эканини айтганди.
— KyHFHpoK килгани эсимда. Куркканга куш куринади,
дейишади. Биз хеч кандай саргузаштсиз, портга эсон-
омон етиб олдик. Яширинча йулга чикишдан хам
максадларингйз шу эди.
— Бирок бу ёги сал сирлирок- У кечкурун Каледан
Кайтиб, Париждаги сиз кунган мехмонхонага
жойлашганини, кутубхонага катнашини айтган.
Охирги марта гаплашганимизда кутубхонада эканини,
докторантура ёдига тушиб колганини гапирган. Бу бизга
233
Азамат К.ОРЖОВОВ
шубхали туюлди. Яширмайман, Парижда бир огайним
яшайди, собик, харбий. Унга Махмуднинг «анкетаси»
ва фотосуратини юбордим. Дархол текшириб курди.
Айтишича, Махмуд сиз билан мехмонхонадан чикиб
кетган куйи корасини курсатмаган. Кутубхонага кддам
Хам босмаган.
— Бу менинг муаммом эмас.
— Сиздан шубхаланаяпмиз. Париж-Кале трассасида
Кандайдир вок,еа содир булган ва сиз уни каттик сир
тутаяпсиз.
— Кдндай вокеа? Мен тирикман-ку.
— Махмуд улган булиши мумкинми? — овози кутарилди
Юранинг.
— Бунисини билмайман.Уни назорат килиш сизларнинг
вазифангиз эди. Агар бизга кимдир тахдид солганида,
мен нега Лондонда сизларнинг топширикдарингиз билан
coF-саломат юрибману у гойиб булган? Кдсд килувчи
кимса даргадан хам кура менга купрок кизикдрди.
— Хм-м... Шомил хакида янги маълумотга эгамиз,
эшитасизми?
Лобарнинг юраги дук-дук ура бошлади, нафас олиши
Хам тезлашди.
Телефонини бир кулидан иккинчисига угказар экан,
ёлгондан ух тортиб:
— Доим шунакд, — деди.— У билан ажрашиб кетганимга
минг йил булди. Х,али-хамон Шомилнинг номини айтиб
безовта килишни ёктиришади.
— Сизга хам, бизга хам маълумки, у Римдаги отишмада
Пулат Фазлиахмедов номи билан иштирок этган.
Эшитишимизча, номаълум йул оркдли Франнияга кириб
келган ва кандайдир жиноий туда билан тукнашувда
улдирилган. Мурдаси каерда эканини хозирча хеч ким
аник, айтиб беролмаяпти. Матбуот хам жим. Биз айтдик,
полициядан Шомилнинг кисмати хусусида хабар топиб
чикишади.
— Улганини мен хам Мадинадан эшитдим.
234
• К,ил устидаги такдир V
— Тушунаман, саволим жуда содда. Барибир сурайман:
Шомил сизга кунгирок килмадими?
— Кулгили савол.
■’-Улимиданолдин, демокуиман.Париждаэканингизда,
Дуврда, Лондонда...
— Москвада йуколган собик хотинининг инглиз
компаниясига тегишли ракдмларини кандай топади?
Седргарми?
Юра когоздаги матнни укиётган сухандон каби давом
этди:
— Шомил улиши мукдррар эди. У билан. бирга судда
жавоб бермаслигингиз бизга бондик. .
— Кисдаси, нариги дунёдан кунгирок кдлса, албатта
айтаман. Иваннинг отасига шуни етказиб куйингки, мен
унинг битта илтимосига кунганман, бошкаси утмайди.
Хайр!
— Тухтасангиз-чи! Бури Содибага канон уйланган
дедингиз? ..
Лобар айтди.
— Шуб\а йук дейсиз, чукурро'к уйлаб курмабмиз-ку! —
хдяжонланди Юра. •
— Яна нима?
— Нега туй уч ой утгач булган? Пулдор одам сарвкрмат
жувон кулдан чикмаслиги учун туйни тезлатиши керак
эди-ку?! Бунданчикди, Бури Россиядан кетиб, Италияга
жойлашгандан кейингина суикдсдларга буйрук берган,
Сохиба хам она юртида эди.
— Миямни ачитиб юбораяпсиз. «Ундай булган, бундай
булган!» Бугунок Бурининг хам узидан сурайман,
кутуламан. Буладими?
— Факат узингизнинг тарозингизда утирган холда
гаплашинг. Сизни бежизга танламадик.
— Хул, сизга таъзим киламан. Содибанинг бир тола
сочи дам тукилмаслиги шарти билан.
Лобар йилларга чузилган кора саргузаштлари хотима
топиши кутилаётган ресторанга кираётганда аср вакти
235
Азамат КОРЖОВОВ
булган эди. У хурандалар утирган столлар оралаб турга
юрди. Вужудида куринмас ут-олов ёнарди. Негадир
хурандалар хам, официантлар хам унга анграйиб кдраб
Колишди. Каердадир ликобча плита устига тушди. Лобар
охирги стол сари одимлаб бораркан, ликобча синган
томонга бургутлардек викор-ла куз ташлади. Мадина шу
ерда экан. Лобарнинг куриб колишидан чучиб, ресторан
ичкарисига дочди.
— Салом, хоним, - чопиб келди официант. — Нима
буюрадилар?
— Хамма овцатларинг кавказчами? — рус тилида суради
Лобар.
— Таомнома... Унда баъзи бир... — чайналди официант.
— Кдерликсан?
Официант Лобарнинг саволидан хам кура уткир
нигохидан узини йукотиб:
— Сербиядан, — деб жавоб берди.
— Ресторан хужайинини бу ёцкд чацир! Чеченистонлик
Шомилни «К,ора карта сохибаси» сураб келибди, де. —
Лобар шошилган официантни тухтатди. — Мен узок
кутолмайман.TIIaMOjf кабй”учиб келсин!
Лобар соатдан куз узмади: ваъдасида кузда тутилган
муддат тугаган он рестораннинг янги хужайини — Гена
утирган хонага кириши лозим эди. Шу тобда у узининг
ёлгиз ва химоясиз эканини хам уйлаб курди. Бир уйиндан
иккинчисигача, кичик киморхонадан каттасигача
утмишда кимлардир курикдагани афсоналарга доя
булгандир, эхтимол. Хозир-чи? «Даъвонг нима?»,
«Ким юборди?», «Аввалдан сенда учимиз бор эди!..» -
каби хитоблар янграйди: ё кучага кувиб солишади, ё
полицияга чакишади, ё улдиришади.
Сал кам бир дакикадан сунг сербиялик официант
Кайтди.
— Мархамат, ортимдан юринг, — деди у.
— Рус тилида койиллатиб гапираркансиз, — эргашди
Лобар.
236
Кил устидаги такдир V
— Онамдан урганганман.
— Хдч ким оналарга тенг келолмайди, — жилмайди
Лобар. - Айникра, улар уз фарзандларининг бахтини
уйлашларини бошкдларнинг медрига киёслаёлмайман.
Официант индамай йул бошлашни афзал билди. У
гапиришга чучиётгани якдол сезиларди. Пишир-куйдир
билан банд ошпазларнинг ёнидан утаётганларида,
Лобар:
— Онанг куз ёш тукишини истамасанг, бу ердан кет,
— деди. — Сен учун даётда нима мудим? Онангнинг
даётими ё узингнинг орзу-давасинг?
Официант тухтади. Лобар у дараётган томонга бурилди.
— Бировларни цуркитишдан нима наф сизга? — деган
хитоб эшитилди.
Вакцрлаб 'кдйнаётган козон ёнида, ошпазлар сафида
турган ок халатли савлатдор эркак теграсидагиларга куз
Кисиб куйли. У Гена экани аёни ошкор булди.
— Мени оддийгина Гена деб чакира колинг, — кул
узатди халатини ечаркан. — Баъзан уз кулим билан балик
шурва кайнатаман. Сиз — узбекларда эркаклар палов
пиширишади.
Лобарнинг буйи унинг елкасидан келди. Кизгиш сочи
оркага таралган, куралай кузли бу одамнинг офтоб
курмаган оппок юзи ошхона тафтида хиёл кизарганди.
Нигодида на дадик, на хайрихохдик куринарди. Шомил
билан Кандай танишди экан? Сохта дужжатларга
таяниб, чечен жиноятчисини Лондонга олиб киргани
дам калтис таваккал эмасмиди? Ва нега энди фаолияти
халкаро террорчилик ташкилотига такалди? Ким. узи бу
Гена? Россияда бедаё фильмлар ишлаб чидаришга дисса
кушган дамда шоу-бизнес продюсери эди, Англияда
медмонхона, ресторан бизнесига сукилиб кирди. Бурбон
чолнинг пулларини кулга киритгач эса купорувчиларнинг
дисоб ракамига утказмокчи. Инсониятда нима учи бор
унинг? Балки барчаси бизнес ипларининг манфаат
237
- Азамат КОРЖОВOB
илгаклари орасидан утишидир? Денгиздан турни
кутаришгани сингари ипни тортганларида, илгакларнинг
бир учи богланган кутилар шаракдаб очилиб кетади. Кдй
бирларидан олтинлар, кай . бирларидан худди граната
илгагини тортганларидаги каби портлашлар отилиб
чицади, улим парчаларини ёгдиради.
— Лобар,куришди меумон.
— Англияга хуш келибсиз, — зурма-зураки жилмайди
Гена. — Кабинетда гаплашамиз. — Бир к^лини эшикка
тутди у. - Сиз билан шундай кунда, бадбуй ошхонада
учрашиш хаёлимга уам келмаганди.
Шомилнинг собикхонасидаги малла диванга рУпарама-
рупара утирдилар. Гена такаббурлигидан колмай
суянчидка елка ташлаб, кулларини кднотдек ёйди,
оёкдаринй киборларча чалиштирди. У инглизларга дам
ухшаб кетарди. Лобар ойнаи жахонда тез-тез куринадиган
америкалик машхур сиёсатчилардан бирига менгзади.
— Худо раумат дилсин, — деди Гена официантга кдува
куйишни имлаб. — Шомил яхши одам эди. Ундайлар
_к$Ьтрок-ЯКка_буридек_изЕИйди._Афсуски,_умри киска
экан, олтмишга уам кирмади.
Официант чикиб кетди.
— Каллани ишлатганида, — давом этди Гена, — мафия
сардори булиб етишарди. Хен булмаса, олигархлар
даврасида утирарди керилиб. Бугунги дунёда пул топиш
осон, мансаб уам куп кцйнамай насиб этади. Киллер
булиш... Э Худойим, нима деган гап-а! Хали-замон кил-
лерга бошпана бердинг деб мени хдм полиция тутиб
кетса керак. Бирок айбим йук- Хеч нарсадан бехабар
бир бечора тадбиркорман. Топган пулларига ресторан
очсин, продюсерлик килсин, бизнесга жуда уам акли
етмаса, Швейцария банклари билан ишласин эди. Фоиз
уисобига уам кун кечираётганлар бор-ку. Шуро даврида
бизда — Россияда уам, бошка республикаларда хам рэкет,
мафия, уюшган майда жиноий тудалар бижгиб ётарди.
■Улар пулдорлардан «солик» йигарди. Энди улар йук.
238
Кил устидаги таддир V
Автобусларда киссавурларни дам учратмайсан, дейишади.
Конунлар кучайиб, жиноятга имкон кам долди. Яна
бир сабаби, пул топишга йуллар вариант-вариант булиб
келди. У бозордан бу бозорга мол олиб сотса, жарад-
жарад пул. Тидилинч автобусларда сасиб чунтак кесишга
не дожат? Ёки мафияга бало борми? Супермаркетлар,
медмонхоналар, ресторанлар, заводдар, фабрикалар,
ундан ташдари минглаб содалар пайдо булди: интернет
бизнеси, телекоммуникация, автомобиль савдоси...
— Бу ерга дайси шамол учирганини сурамайсизми?
— Лобар мезбоннинг гапини кесди. — Мен дунёни
узимнинг нигодим билан англайман, узимнинг даричим
билан улчайман. Кечаги мафия сардорлари бугун
мулк эгалари экан, дунё буйича унтадир, элликтадир,
юзтадир. Бизнесменлар-чи? Неча миллион? Хар ким
нима дингирлик дилган булса, эртами-кечми жавоб
беради. Улар поп диёфасига кирадими, бир юмалаб
бизнесменга айланадими, фарди йуд. Фаолият уларга
вадтинчалик нидоб. Хуллас, ваъзингизни йигиштиринг.
Ишга утайлик.-
— Улган одамни журттага суриштиришларини
ёдтирмайман. «Чеченистонлик Шомилни «Кора
дарта содибаси» сураб келибди» дейишди. Сиз театр
саднасидаги актриса эмассиз. Мен дам майнавозчилик
дилинадиган шахе эмасман.
— Лекин унинг шамоли учириб келди...
— Дагдагангизга дараганда, муддаонгиз пул!. Агар
дардага дилмаганингизда дам мадсадингиз барибир пул
буларди. Бунга асло ажабланмайман. Хамма нарса пулга
сотиб олинадиган дунёда кесак дардида юрмайеиз-ку!
Аммо дойил. . Мен уйлагандан чидамли экансиз.
— Мадсадим пул эмас, — деди Лобар.
— Унда нима? Карта уйнаб, Шомилнинг ресторанини i
ютиб олмодчимисиз? Барибир пулга бориб тадалаяпти-
ку. Уйласам, адлдан озаман. Сиз кимсиз? Нега дамма
жойда арвод мисоли кезиб юрасиз?
— У дани? Саволимга жавоб беринг.'
239
АзаматК^ОРЖОВОВ
— Ким? — дулларини диван суянчигидан туширган
Гена олдинга энгашди.
-—Шомил ака- дани" деятиан. Нимау исмини сизга ~
дижжалаб талаффуз дилиш керакми?
— Шомил ака? — Гена кулиб юборди. — Шомил ака
йуд. У мавжуд эмас. Абадий мудцатга мавжуд эмас.
— Мен Россияда яраландим, — жародатига нудиди
Лобар. — У едка Шомил аканинг манзилгодини
ахтариб боргандим. Ягона мадсадим — бундан кейин
тинч яшаш. Калавасидан чувалашган иплар янги-янги
бегунодларнингоёдларигаилакишиб, додилибйидилишга
мажбурлаяпти, шунинг учун даеридан бошлаб ут дуйиш
яхширод экан, демодчиман, тушундингизми? Энди
ипларни битта калавага урашнинг имкони йуд. Одамлар
улди, яна ва яна жувонмарг булмодчи. Москвада Нояга
учрашгандим. Афсуски, Ноя уз нафсининг жонбози
экан, маълумотлар огзимдан чиддан задоти бошимга уд
узди, шифохонага бир ой тушовлади.
— Хой Юлий! — чадирди Гена.
БидГйигит кириб'кёлди'. ’
— Текшир уни, — буюрди Гена Лобарга имо дилиб.
Йигит шкафдан металл ахтарувчи ускуна олиб,
Лобарнинг кийимлари устидан юргизди.
— Тоза, — деди у бош силкиб. Ва дардол хонани тарк
этди.~
— Улмаганингиз учун менга радмат айтинг, Лобар, —
чашканинг дулогидан тутди Гена. — Пуф-ф... пуф-ф...
Кдйнод дадвани дам, совиганини дам ичиб булмайДи.
— Радмат нима кароматингиз учун?
— Хозир билиб оласиз. — Гена баланд овозда чорлади:
— Гажар! Корангни курсатсанг-чи! Тирикмисан?
Хонага Ноянинг собид шотири Гажар кириб келди.
Черковга дадам дуйган куёв м'исоли сипо кийинган
эди. Икки дадам нарида тухтаб, дора буйинбогининг
тугунини од куйлак ёдасига кунгилдагидек урнаштирди-
да:
240
______________________________ Кил устидаги такдир V
— Салом, — деди Лобарга киссиз ниго\ ташлаб. —
Куркманг, бу сафар сизни отмокли эмасман.
— Унга мен буюргандим, агар Лобарни отишга тугри
келса, ярадор кил, деб. Гажар буйрукни бекаму куст
бажарди.
Лобар жиноят урмонидаги Гажар лакабли махлукни
учратганида газабдан титрасам керак, деб тусмоллаганди.
Вужудини б^ш куйиб, узини совукконларча тутган эди,
гупиллаб ура бошлаган юрак дарров совиди. «Факдт
КУРКОК ва ховликмаларгина бундайларнинг каршисида
каяжонланади», деган уй утди кунглидан.
— Мен КУРКмайман, — деди Лобар Гажарга нафратомуз
караркан, — сен у дунёнинг гамини'есанг буларди.
— Ракмат. Аслида мен отишда бир миллиметр кам хато
килмайман, — Гажар шимига кистирилган туппонча
дастасини курсатди. — Упкангизни босиб утиринг,
киморбоз хоним!
Лобар «пуф, сассик» дегандек беписанд караб куйди.
— Сизни ёлгиз деб уйлаганимиз. йук, — деди Гена.
— Шунга карамай Англияда кандай пайдо булиб
Колганингизни суриштирмаймиз. Мукими, бизнинг
мекмонимизсиз. Шомилдан кандайдир тинчликни
тиланиб юрган экансиз, Уша тинчликни биз берамиз.
Розимисиз?
— Шомил аканинг улганига ишонтира оласизми?
— Франциядан фотосурат жунатишдими? — суради
Гена шотиридан.
— Кутаяпмиз, — четдаги стулга утирди Гажар. — Уларда
Кандайдир муаммо тугилган шекилли.
— Кандай муаммо?
— Шомилни отган йигитнинг узи \ам яраланиб, козир
ярасини даволаш учун бикиниб утирганмиш. Менимча,
телефон кам ишлатолмаётгани учун бизга далил
юборолмаяпти. Полиция изгияпти. Тушунишимча,
французларнинг хавфсизлик хизмати кам хитланган.
— Уни Шомил яралабдими? -
241
Азамат К^ОРЖОВОВ
— Шомил.
— Хомкалла! - тиззасига урди Гена. Кейин Лобарга
_ дараб илжайди. ^“Курдингизми," сизни-узимизга-ядин-----
олиб, бемалол гапираяпмиз. Шуни ёдда тутингки,
Шомилнинг изидан биз дотил юбормадик. У Франция
ордали Англияга киришга уринди. Англиянинг эшикбони
менман.Нега менга бопганмай аллакимларга уралашади?!
Одибати учун жавоб бермайман. Кртиллик донлари
оёгага илакишган кимса сенинг дароргодингга келаётса
асабинг кузир экан. Унга нима ёмонлик дилибманки,
бир умрлик дамод жазосига мадкум этадиган ишга
тортиб кетмодчи.
— Шунаца фикрдамисиз? — ижирганди Лобар. — Котил
ёллаганингизни айта туриб тонаётганингиз тушунуксиз.
— Хомкалла, бу — Шомил!
— Римда уни учратиб, дафсалам пир булди, да, гирт
адмод экан,. — ran душди Гажар. — Шу вадтгача улиб
кетмаганига ё дУлга тушмаганига лолман.
— Римда дулини донга ботирди! Гажар гувод! — деди Гена.
— Агар улдирмодчи булганймизда, Гажар уни Италияда-----
отиб ташларди. Газабланаётганим сезилаяптими, Лобар?
Сиз Фолкстон дарталаридан анидлаб берган манзилга.
таддир тадозоси билан собид эрингиз дам борди. Бурбон
чолнинг даром пулларини олайлик-да, сунгги марта
диморга тикиб, .димор билан видолашайлик, дедим.
Шомил Нояни дам, йигитларини дам улдирди. Сиз учун
уч олди 4ofh. Охир-одибат, дамма ишни булгади. Бир
кун келиб шундай булишини унга юз марта айтганман.
— Улган булса билай, кейин кетаман, — деди Лобар.
Гена лаб буриб, бошини сарак-сарак дилди.
— Фадат шунинг учун келмагандирсиз?
— Шунинг учун булса-чй?
— Менга Рим дам, Италия дам керак эмас, даммасидан
туйганман, деганди у Нояга, — деб Гажар лабига
сигарета дистирди. — Мадсади — тинч дуйишларини
сураш экан. «Битта сиз билан эмас, «Викинг» билан
242
Кил устидаги такдир V
\ам, Шомил ака билан хам орани очик килмокдиман»,
дея Ноянинг бошини кртиргани эсимда. «Уйимга
одам юбормаслигини, мендан ёрдам сураганларни
Кийратмаслигини сурайман» ва хоказо гапларни чайнади.
Унга тинчлик кераклигига ишонмайман. Лобар — уруш
маъбудаси!
— Нахотки?.. — сохта хайратланди Гена.
— Ха-да! У узини тинч куйишларини хар кимдан
сураб, Шомил билан орани очик килишни хаёл суриб,
дунё кезиб юрибди, — пик-пик кулди Гажар. — Улай
агар, бунакаси учрамаган! Тинч яшашни истаган аёл
уйида бола бокиб утиради. Унга киморхоналарда жайра
пишириб куйибдими?! Шомилни ахтариш хеч качон
тинчликка талпиниш хисобланмайди. Шомил, бу —
жиноят машинаси дегани.
— Латифабоп гаплар, — кулгига жур булди Гена хам.
— Демак, мен тентакман-, шундай демокчимисизлар?
— деди Лобар.
— Хар ким хам тентаклик макомига эришолмайди,
— елкалари силкиниб, юзи печ олдидагидек кизарди
Генанинг. — Бу осонмас!
— Тдбриклайман, Лобар! Си'з тентаксиз! — кеккайди
Гажар. — Факат тан олиш керак, картани зур уйнагансиз.
Бундок Караганда, карта сизни уйнаган. Ресторанга
кириб, Узини кандай таништирганини каранг, Гена!
Тиз чукиб юборишимизга сал колди-я!
Лобар ундан куз узмасдан сабр-ла утирарди. ’
— Сиз «мукаддаслар руйхати»га хам чиппа-чин
ишонасиз, — деди Гажар. — Губки «мукаддас аёл»
эмишсиз, улдириш мумкин эмас экан. Лекин бу
Коидага ким буйсунади? Менми, Генами? Ёки Ноя
тан олганмиди? Сизни улдирдик дейлик, ким бизни
жавобгарликка тортади полициядан бошка? Полиция
эса икки дунёда хам «мукаддаслар руйхати»ни тузиб,
машхур карта жодугарларининг исм-фамилиясини
тиркаб куймайди.
243
Азамат КОРЖОВОВ
— Ё тавба, — Лобар ух тортиб диванга суянганча
шифтга куз ташлади, — ёш бола экансизлар-ку!
_________— Шомил хам улди, ким колди сизга ён босадиган? —
таажжубланди Гена кузларини чакчайтириб. — Халкдро
киморбозларми? Кани улар? Умуман олганда, «халкдро
террорчи», «халкдро киморбоз», «халкдро балои баттар»
деган жумлалар таъбимга утирмайди.
— Реанимацияда хушимга келганимда, — вазмин
сузлади Лобар, — бошимда терговчилар тупланди. Ким
УК узганини сурашди. Мен Володя деб жавоб бердим,
фотороботини тайёрлашларига \ам ёрдамлашдим. На
Ноянинг, на Гажарнинг исмини айтдим. Володя — йук
одам. Нима учун хеч кимни сотмадйм?
— Жиноий гурухни фош этадиган булсангиз, вакд-
соати келиб, албатта улдиришларини тушунгансиз, —
жавоб берди Гена.
— Туппа-тугри! У ерда Лобарни суйиб кетишга тайёр
йигитлар пайт пойлашаётганди, — бидиллади Гажар.
— Тушунтиролмадим. Мен хозир каердаман? — деди
______ Лобар. ' _________
— Рупарамизда, — Гажар тутун пуфлади. ”
. — Камокдаги Гажар менга керак эмасди, уни яна
бир марта очикда курсам дегандим. Мана, нима учун
сотмадйм.
— Хуш, нима киласиз? — безрайди Гажар. — Учингизни
оласизми? Полицияга арз килган булсангиз, хозир улар
таш^арида пойлаб туришгандир-да?
— ИуК, шунчаки башарангга бир кдраб куймокди эдим.
Полицияни аралаштириш ниятим булса, Москвада
айтардим.
— \e-xe, башарамга нима килибди? — Генага кдраб
куйди Гажар. — Уша куни Ноядан яширинча «Тез
ёрдам»га хабар бермаганимда, кон йукотиб улардингиз.
Яхшиликка ёмонлик кайтаришингиз жуда осон экан.
Шу пайт Генанинг телефонида мусика чалинди. У
нариги томондаги киши билан саломлдшгач, бир
дакикача кулок солди, сунг:
244
______________________________ Кил устидаги такдир V
. — «Сарик,уй»да Баллашамиз, огайни, — деди.—Сюрприз
бор... Томдан тараша тушгандек меникига мехмонга
келди. Эсингдами, семга келинликка номзод бор
дегандим, самаркдндлик аёл. У \озир ёнимда утирибди...
Ха, уйлангансан... У хам сенга тегмокуи эмас. Кечкурун
бирга овкдтланиб, эрмакка к;арта ташлашсак дегандим.
Шунча эшитиб юрганимиз аёлнинг сехргарлигини бир
курайлик.
Гена телефонини чунтагига тик;иб, чапак чалди.
— Шомилга уз вакуида бир таклиф ташлаганман, —
деди у. — «Лобар сени ахтариб Россияда Ноя-поя деган
к;аланги-к,асангиларнинг хузурида хор-зор юрганмиш,
ундан кура уни турмушга бериб, оилага банд к,илиб
куяйлик», деганман. Менда бир ажойиб куёв бор эди.
Куп йиллар Питерда яшаган, кейин Москвага кучган.
Хозир Лондонда. Миллати узбек. Фударолиги Россия...
— Исми нима? — сабри чидамади Лобарнинг.«Нахотки, '
у Бури булиб чик;са?!» деган хаёл нгу ондаёк; гумон
осмонида портлади.
— Афсус, бир неча ой бурун уйланди.
- — Уйлангани билан нима ишим бор? Ким у?
Эркаклар к;ах-к;ах уриб кулишди ва кул ташлашди.
— Менга оркаваротдан куёв топганингизда Шомил ака
нима деди? — газабини ютди Лобар.
— Нима хам дерди? — кифт учирди Гена. — У отангиз
Хам эмас, эрингиз хам. Бечоранинг виждони куп
к,ийналарди. «Бир аёлнинг хаётини барбод хилдим», деб
мана шу столни муштлаганида, Ер шарининг нариги
томонида зилзила булган.
— Бури деганлари бунинг банкдаги юз минг долларини
эшитиб ошик, булганига кафолат бераман, — иршайди
Гажар.
— Исми Бури денг! — Лобар даструмолини кдттик;
Бижимлади.
— Узим айтмокуи эдим, Гажар, — пунгиллади Гена.
— Тур, хозирок, машинани Хозирла, биз «Сарик, уй»га
245
Азамат КОРЖОВОВ . - - -_________
жунаймиз. Хакимулла- Масъуд билан буладиган киморга
Бурбон чолнинг пулларини тикаман. Биламан, полиция
бу-пулни-жиноий йул билан топилган деб_иш_кузгатиши.
мумкин. Бироц Бурбон чол даъвогар эмас. Ноя
кабиларнинг улдирилишига эса пулларнинг алоцаси хам
йук- Лобар мен томонда уйнайди. -Мехмонга Мадинани
бераман. У Лобарга царши карта ташлайди.
— Араб шайхи бизнинг одамга ишонадими? —- эшикда
тухтади Гажар.
— Бу eFnra бурнингни тикма! Жуна! — шангиллади
Гена.
Лобар такдир чоррахдсида, нихоят, сарик чирок
ёнганидан кони жушиб, тулгонди. Хакикдтан, саргу-
заштлари охирига етиб колган эди.
— Менга карши аёл картабозни уйнатмокчимисиз?
Арабнинг узи-чи?
— Жаноб Хакимулла Масъуд карта бобида нунок-
Бунинг устига у ула колса хам аёллар билан уйнамайди.
— Бир вактлар Мухаммад Вахбо деганлари буларди,
шунака фикрга ёпишиб олган КУРУК гояпараст. Тояси
Хак гоя экан, узи хам киморга якцнлашмаслиги,
аёлларни хам йулатмаслиги керак эмасмиди? Хеч
булмаса, аёлларнинг кули билан карта уйнамаслиги,
пул ишламаслиги лозим эди. Мен ундайларни чириган
дарахтга киёслайман. Мева беришни даъво киладиган
чириган дарахт!
— Бу гапларни нега менга айтаяпсиз? Уларнинг
дунёдараши учун жавобгар эмасман.
— Мадина деганингиз ким?
— Шошилманг, танишасиз, — куз остидан- маъноли
бокди Гена.
— Нега жанобингиз унга ишониши керак?
— Эшитинг, хали айтганингиздек, бу гапларингиз хам
айни дамда уз каричингизнинг махсули. Туринг, сизни
уша кошбнага бошлаб борай, сулим ва хиЛват жой.
Шифохонада ётавериб роса зерикиб, бирйула Европада
Карта уйнашни ният килганингизни яхши тушунаман.
246
Кил устидаги такдир V
— Москва \ам Европа.
— У холда Аляска хам Сибирь, — деди Гена.
Улар «жип»га чикишди. Рулда Юлий бор эди, холос.
Лобар Мадина ва бошкдлар «Кавказ» ресторанидан
турли вакуда, турли йуналишларда чикдб кетганини
тусмоллади. Хархолда, Россиядан келгувчи дартабознинг
ёлгиз эмаслигига ишончлари комил эди чош. «Дум» ким
булиб чик;иШи мумкин? Шомилнинг одамлари, Лондон
полицияси, Генанинг Россиядаги душманлари, хусусан,
Ноя тудасининг крлдикдари. Эхтимол, Лобарнинг хам
уз тудаси бор деган гумондадирлар.
«Каердадир инглиз разведкаси хам ортимиздан
илакишиб юрибди, — хаёлидан утказди Лобар. — Улар
энди Генани осонликча кУйворишмайди. Хакимулла
Масъуд купорувчиларнинг хазинабони,. бу — аник;! Гена
унта Бурбондан тушган пулларни димор ордали так,-
дим этмокчилиги сезилаяпти. Пуллар арабнинг хисоб
ракдмига утиши учун мен юткдзишим керак. Нахотки,
Мадинага шунчалик ишонишса?!»
Чет эл жосуси бирор мамлакатдан узига одам ёлласа,
унгахак,тулашда гохида к,имор йули танланар эди.Бу хакда
кдчонлардир Шомил айтгандики, чет элдан келган жосус
ватан хоинига карта уйинида, бильярдда, от пойгасида
атайин ютк,азади. Лобар фахмлади: Гена хам эски усулдан
фойдаланаяпти. У ортидан кузатишаётганини алладачон
тушунган. Бинобарин, Римдан тушган пулларни ортик;
сакдаёлмайди, Хакимулла Масъудни Лондонга юборган
экстремистлар рахнамоси хам'узоккутолмайди. Гена хам
эндиликда Англияда к;олмок,чи эмас, шоша-пиша кочиб
кетиш эрта-индин бирор юртда интерполнинг турига
тушиш демакдир. Лобарнинг акди етарди, жиноятчилар
иш пишгач, сунгги марта катта найранг куллаб, шундай
бир мамлакатга жуфтакни ростлашадики, Англияга тутиб
беришмайди. Фахш ва харомхурлик ортидан кун кечириб
келган Генанинг бу дунёда ёлгиз суянчиги колгани
тайин эди: у хам булса, купорувчилар. Гена хомийлик
247
' Азамат КОРЖОВОВ
килиб, уларнинг ёрдамида Шаркдан бошпана топмокди
эканини Лобар тахмин килди. Бирок очикдан-очик
Хоми-йли-к- бот-кокни янада-чукурлаштиради; Генанинг
нокис акди фикрлар заминини теранрок кдзиёлмайди. У
бахонага суянмокди: Лобар келди — карта уйналди.
Машина тез орада Бромптон Роуддан бошка бир
шохкучага чикди. Лондон окшом куйнида юз минглаб
чирокдарга бурканиб, товланиб, солланиб ётарди. Лобар
ша\ардан четга чикишаётганини тушунди.
— <<Сарик уй» пойтахтда эмасми?
— Йук, ~ деди Гена, — оролчада жойлашган.
— Денгизга жунаяпмизми?
— Сунъий кулга.
— Каерда экан у?
— Бунинг сизга фарки йук.
— Англияда хужайин менман, демокчимисиз?
— Сиз билан ади-бади айтишмайман. Чунки пулларим
Хозир Кулингизда. Туркиядан ташриф буюрган араб
сандигимни бушатиб кетишини истамайман.
________ = Кдморни танлаб-бекор-килибсиз.
— Ахир, уз оёгингиз билан келиб колдингиз. Боз
_ устига, Масъуд тикаётган пул эс-хушни угирлайдиган
даражада. Сизга каттик ишонаяпман, Лобар!
— Менга ишонинг, каРТаДа ютаман, аммо...
— Нима. аммо?
— Хакимулла Масъуд овсар эмасдир? Кура-била
туриб, ракибйга карши ракибининг одами билан уйинга
тушиши... Ишонолмаяпман.
— Мен Масъуднитузоккаилинтиришучун, — деди Гена,
— унга Мадинани уйинга туширишни ишонтиришга бир
ой вактимни, миллионлаб асаб толаларимни сарфладим.
— Барибир Масъуд ахмок булиб туюлмаяпти.
— Бир нарсани тушунмаяпсиз. Кули устун келса,
олижаноб арабимиз Мадинага етмиш минг доллар
мукофот беришини ваъда килган. Бунча пул учун
Мадина сизнинг тит-питингизни чикариб куймасин.
Эхтиёт булиб уйнанг.
248
Кил устидаги таддир V
— Мадалламизда бир шоир йигит буларди. У ижарада
яшагани учун куп вадти иккинчи иш жойида пул
ишлашга кетаркан.
— Шоирнинг нима дахли бор?
— Агар шарт-шароитимни яхшилаб олсам, эртаю кеч
ижод дилардим ва буюк шоирга айланардим, деган
гапидан кунглим айниган. Хеч дайси содада пул одамни
улгайтирмайди.
— Нотугри. Пулнинг кучи билан одам булганлар сон-
мингта.
— Уша шоирга янги уй куриб берсам, бир дарич дам
юксалмасди. Полвон булйш учун яхшигина овдатланиш
керак, лекин ношудларнинг куп овдат ейиши полвон-
ликка эмас, мечкайликка, хуппасемизликка олиб боради.
— Фалсафангизни йигиштирсангиз-чи! Пулнинг кучи
зурлигини деч ким инкор этолмайди.
— Яхши. Мен Мадинага уз улушимдан уттиз минг
ваъда диламан. Шарт шуки, мени енгсин. Етмиш
минг доллардан илдомланган дизча юз минг долларга
данчалик куч топишини курамиз.
— Эй! Эй! Сиз унинг дизча эканини даёкдан биласиз?
— Россия диморхоналарига тумшугини тиддан
диморбозларнинг орасидаги хотин-дизлар дадида ахборот
тушиб туради. Энг ёши, бу — абхазиялик Мадина эди. У
дозир Лондонда, «Кавказ» ресторанида, яъни сизнинг
дул остингиздаги хизматчи. Ядин кунларгача Шомил
аканинг ходимаси дисобланганидан нидоятда дайронман.
Шомил ака диморбозлар билан мутладо келишолмасди.
Гена уриндидда елка ташлади-да, куда бошлади.
— Койил! «Мадина ким?» деб ладиллатдингизми?
Сиздан дурдиш керак, Лобар! EpyF дунёни комедия
саднасига айлантириб юбораяпсиз. Нададар ажойиб
томошалар! Буни кутмагандим! Фадат яширманг,
ресторанга кириб келганингизда Шомил улганини дам
билганмидингиз?
— Унинг улганини дозир дам билмайман.
249