วารสารกรมการแพทย์ ปีที่ 46 ฉบับที่ 1 (ม.ค.-มี.ค.64)

levels were found to be in a normal range. No bacterial poor feeding. These findings are consistent with those in
pathogens were identified from CSF samples of all five the previous study by Ritz-N et al. Six patients indicating
patients. that the average onset of symptoms among infected
newborns was around 4–5 days after birth and within 7
All six newborns received supportive treatment. days of life. It should be noted that the symptoms did
Transcranial ultrasound was performed on two neonates not appear immediately after delivery. The most common
who experienced seizure and developed clinical clinical signs included fever, rash (petechial, bullous and
encephalitis and no abnormal findings were obtained. maculopapular rash and desquamative lesions), swelling
Due to some limitations, it was not possible to send (diffuse limb edema), lethargy, poor feeding, tenderness,
CSF sample for chikungunya PCR tests. The newborn unexplained apnea, and sepsis-like syndrome.6
who experienced hemodynamic instability was treated
with intravenous fluid administration, vasoactive drugs, In this study, one of the important clinical signs
and intubation. The conditions of all six newborns were was skin rash, most notably as maculopapular rash, which
constantly improving. An average hospital stay was 21.7 was observed during 1-2 days after fever onset. This was
days. Following discharge, follow-up visits were regularly followed by the presence of hyperpigmentation on days
performed to monitor the patients. The significantly 4–5, which was clearly visible on the face, nose, and
complications had not been reported around the mouth (i.e. acrofacial hyperpigmentation) and
then further spread to torso and upper and lower limbs.
Discussion These dermatological findings were the consequence
of inflammation following chikungunya virus infection,
Chikungunya virus can be transmitted from mother which induced an accumulation of melanin within the
to child if the mother is infected with the virus and epidermis.7 During the follow-up visits to monitor all six
shows clinical signs during one week before delivery. patients, hyperpigmentation was found to persist for up
The incidence of mother-to-child chikungunya virus to 1-2 months after the onset date. The rash faded away
transmission was first reported in the French Territory and finally settled completely. Serious complications
of Réunion Island located in the Indian Ocean during observed during this study included seizure, encephalitis,
2015-2016, during which the peak of the outbreaks of and hemodynamic instability. Transcranial ultrasound was
chikungunya fever took place. During the outbreaks, it was performed on two patients suffering from seizure and no
found that 8.3 percent of chikungunya-infected pregnant intraventricular hemorrhage was detected. However, it
women had transmitted the virus to their newborns.3 could not be definitively concluded that there were no
Mother-to-child chikungunya virus transmission can occur brain abnormalities as a brain MRI was not performed.
at any stage of pregnancy. In particular, if the infection
occurs during the first trimester of pregnancy, there will In general, neurological involvements
be an increased risk of miscarriage.4 If the mother has typically found in the neonates who had contracted
clinical signs or viremia during the intrapartum period this chikungunya virus from their mothers included seizure,
will maximize vertical transmission of the virus, potentially meningoencephalitis, and encephalopathy. Brain MRI
resulting in up to 50 percent of symptomatic illness in results indicated abnormalities in white matter in the
newborns and increased risk of serious medical conditions. frontal, parietal,peri-ventricular, and subcortical regions,
In addition, recent studies indicate that cesarean section subsequently resulting in hypertonia/hypotonia. And if
delivery cannot help prevent mother-to-child vertical a repeat brain MRI is obtained, other abnormal findings
transmission.5 may also include cystic encephalomalacia, ventricular
dilatation, and diffuse brain atrophy.8
The most common signs and symptoms observed
in the newborns affected by chikungunya fever during this Recent studies in Colombia has indicated that
study included fever, rash, edema, respiratory distress, and neurological complications as a result of chikungunya virus

150 | วารสารกรมการแพทย์

infection have had a long-term impact on the newborns, samples from all patients for confirmatory laboratory
potentially leading to cerebral palsy. Given the potential tests. Nevertheless, clinical signs of the newborns and
long-term effects, there is a need for continued monitoring their mothers, i.e. fever, rash, edema, and joint pain,
of the patients for at least 2 years.9 which typically occur within 1 week before and after
delivery may be a key to diagnose chikungunya fever in
Other severe complications observed in the the future, particularly in the area where the outbreaks of
newborns affected by mother-to-child chikungunya chikungunya fever in pregnant women are being reported.
transmission included multiple organ involvement, e.g.
renal failure, necrotizing enterocolitis, menigoencephalitis, It is apparent that neonates affected by mother-to-
myocarditis, pericarditis, sepsis, and disseminated child transmission of chikungunya virus have demonstrated
intravascular coagulation (DIC). Some patients developed clinical signs and symptoms as well as CBC profile similar
fatal complications such as necrotizing enterocolitis and to those of neonatal sepsis and most neonatal patients
gastrointestinal bleeding.10 were administered antibiotics. Therefore chikungunya
fever should always be suspected for any newborns
CBC profile obtained from this study indicated with clinical sepsis in the areas where the outbreaks are
all three types of hematological abnormalities reported. The newborns affected by mother-to-child
including anemia (Hb<14 g/dL)11, leukopenia, and chikungunya virus transmission should be mornitored
thrombocytopenia. These findings were consistent with closely for severe complications.
a recent study in Colombia, which described that Hb and
Hct levels had markedly dropped in the chikungunya Acknowledgments
affected newborns. Thrombocytopenia (<100×103/µl) in The investigator would like to thank Dr. Pakpen
newborns was apparently more severe when compared
with older children or adults12. During this study, all Sirikut, M.D., Warunee Punpanich Vandepitte, M.D., Ph.D.,
patients had thrombocytopenia and three had an Department of Pediatrics-Infectious Diseases, Queen
extremely low platelet count (< 50×103/µl). It took nearly Sirikit National Institute of Child Health (QSNICH), who
1-2 weeks for the platelet count to return to a normal have provided invaluable inputs and kindly assisted
level. Platelet transfusion was given to patients suffering in the review and editing the manuscript; Dr. Sopon
from thrombocytopenia. After constantly monitoring for Atsawapalangkul, M.D., Pediatrician, Mae Sot General
potential gastrointestinal bleeding, no abnormal bleeding Hospital, who provided advice on data handling and
has occurred. As in older children and adults, management analysis; Dr. Nattakan Chuenchom, M.D., Generalist of
of neonatal patients infected by chikungunya virus was Infectious Disease; Dr. Saithip Bhengsri, Ph.D., Medical
mainly supportive. An extended follow-up period may Research Scientist, International Emerging Infections
also be necessary, cause neurological implications like Program (IEIP); The General Hospital of Mae Sot and Mae
cerebral palsy and neurocognitive impairment can have Sot conducts laboratory diagnostic tests for its support
a long-term detrimental effect on the newborns.12 and specimen collection and transport.

This study was limited by a small sample size and
some logistical issues, making it impossible to transport

ปีท่ ี 46  ฉบับท่ ี 1  มกราคม - มนี าคม 2564 | 151

References 7. Seetharam KA, Sridevi K, Vidyasagar P. Cutaneous manifestations
1. Thavara U, Tawatsin A, Pengsakul T, Bhakdeenuan P, Chanama of chikungunya fever. Indian Pediatr 2012;49:51-3.

S, Anantapreecha S, et al. Outbreak of chikungunya fever in 8. Maria A, Vallamkonda N, Shukla A, Bhatt A, Sachdev N.
Thailand and virus detection in field population of vector Encephalitic presentation of Neonatal Chikungunya: a case series.
mosquitoes, Aedes aegypti (L.) and Aedes albopictus Skuse Indian Pediatr 2018;55:671-4.
(Diptera: Culicidae). Southeast Asian J Trop Med Public Health
2009;40:951-62. 9. Alvarado-Socarras JL, Ocampo-Gonzalez M, Vargas-Soler JA,
2. Bureau of Epidemiology DoDC, Ministry of Public Health,. Rodriguez-Morales AJ, Franco-Paredes C. Congenital and
Chikungunya. Nonthaburi: Ministry of Public Health, Bureau of Neonatal Chikungunya in Colombia. J Pediatric Infect Dis Soc
Epidemiology DoDC; 2019. 2016;5:e17-20.
3. Gerardin P, Barau G, Michault A, Bintner M, Randrianaivo H, Choker
G, et al. Multidisciplinary prospective study of mother-to-child 10. Villamil-Gomez W, Alba-Silvera L, Menco-Ramos A,
chikungunya virus infections on the island of La Reunion. PLoS Gonzalez-Vergara A, Molinares-Palacios T, Barrios-Corrales M,
Med 2008;5:e60. et al. Congenital Chikungunya Virus Infection in Sincelejo,
4. Gopakumar H, Ramachandran S. Congenital chikungunya. J Colombia: A Case Series J Trop Pediatr. 2015;61:386-92.
Clin Neonatol 2012;1:155-6.
5. Contopoulos-Ioannidis D, Newman-Lindsay S, Chow C, LaBeaud 11. Gomella TL, Cunningham MD, G.yal F. Anemia. In: Gomella TL,
AD. Mother-to-child transmission of Chikungunya virus: a Cunningham MD, G.yal F, editors. Neonatology: Management,
systematic review and meta-analysis. PLoS Negl Trop Dis procedure, on-call problems, disease, and drugs. 7th ed. New
2018;12:e0006510. York: McGraw-Hill; 2013. p. 557-65.
6. Ritz N, Hufnagel M, Gerardin P. Chikungunya in Children. Pediatr
Infect Dis J 2015;34:789-91. 12. Torres JR, Falleiros-Arlant LH, Duenas L, Pleitez-Navarrete
J, Salgado DM, Castillo JB. Congenital and perinatal
complications of chikungunya fever: a Latin American
experience. Int J Infect Dis 2016;51:85-8.

152 | วารสารกรมการแพทย์

นิพนธ์ต้นฉบับ

การตรวจคดั กรองโรคธาลสั ซเี มยี และความผดิ ปกติ
ของฮโี มโกลบนิ ในทารกแรกเกดิ ในระดบั โรงพยาบาลชมุ ชน

สมชาย จารุเจริญพร พ.บ.
โรงพยาบาลบางบวั ทอง อ�ำเภอบางบวั ทอง จังหวัดนนทบุรี 11110

Abstract: Newborn Screening for Thalassemia and
Hemoglobinopathies in a Community Hospital

Somchai Jarucharoenporn, M.D.
Bangbauthong Hospital, Bangbauthong, Nonthaburi, 11110
(E-mail: [email protected])
(Received: October 7, 2020; Revised: December 7, 2020; Accepted: December 30, 2020)

Background: Newborn screening hemoglobin typing (NBS Hb typing) using spot blood was early diagnosed
for thalassemias and hemoglobinopathies in neonates at 48 hours of age. Objectives: To identify the incidence
of thalassemias, other hemoglobinopathies and to assess the association between thalassemias and neonatal
hyperbilirubinemia. Methods: A retrospective descriptive study was done by reviewing the data of neonates born
in a community hospital from 15th February 2017 to 28th February 2018. Those who were in critical conditions and
were transferred to another hospital were excluded. Spot blood from heel prick of all neonates was collected at 48
hours after birth and sent for Hb typing test using isoelectric focusing method (IEF) and microbilirubin test. Results:
A total of 755 neonates were enrolled during the study period (91.3% of total live births). The incidence of thalassemia
and hemoglobinopathies was 36.69% (n=277). The three highest incidences were Hb E trait 20.66% (n=156), alpha
thalassemia-1 trait 8.74% (n=66) and, Hb E trait with alpha thalassemia-2 3.17% (n=24) respectively. The incidence of
neonatal hyperbilirubinemia was 20.66% (n=156). There was no statistically significant association between thalassemia
and neonatal hyperbilirubinemia. Conclusions: The incidence of thalassemia and hemoglobinopathies in neonates
using IEF was similar to the incidence reported using the standard method. This technique can be practically done in
a community hospital. However, there was no statistically significant association between thalassemia and neonatal
hyperbilirubinemia.

Keywords: Neonatal hyperbilirubinemia, Newborn screening Hb typing, Thalassemia

บทคดั ยอ่ รักษาต่อท่ีโรงพยาบาลอื่นจะถูกคัดออก ผล: จากการตรวจเลือด
ภมู หิ ลงั : การตรวจ newborn screening Hb typing (NBS ทารกแรกเกิดทัง้ หมด 755 ราย คดิ เปน็ ร้อยละ 91.3 ของทารกเกดิ
มีชีพในช่วงเวลาเดียวกัน พบอุบัติการณ์โรคธาลัสซีเมียและความ
Hb typing) เพ่ือคัดกรองภาวะธาลัสซีเมียสามารถท�ำได้พร้อม ผดิ ปกติของฮีโมโกลบนิ จ�ำนวน 277 ราย (ร้อยละ36.69) สามารถ
กับการเจาะเลือดท่ีส้นเท้าของทารกแรกเกิด จะช่วยท�ำให้วินิจฉัย จ�ำแนกชนิดของความผิดปกติได้ 8 กลุ่ม โดยความผิดปกติท่ีพบ
โรคธาลัสซีเมียได้เร็วขึ้น วัตถุประสงค์: เพ่ือหาอุบัติการณ์ของ มากทส่ี ดุ 3 อนั ดบั แรกไดแ้ ก่ คอื Hb E trait จำ� นวน 156 ราย (รอ้ ยละ
ภาวะธาลัสซีเมียและความผิดปกติของฮีโมโกลบินโดยการตรวจ 20.66), alpha thalassemia-1 trait จำ� นวน 66 ราย (รอ้ ยละ 8.74 ),
NBS Hb typing และหาความสมั พนั ธข์ องโรคธาลสั ซเี มยี และภาวะ Hb E trait with alpha thalassemia-2 จ�ำนวน 24 ราย (รอ้ ยละ
ตวั เหลอื งในทารกแรกเกดิ วธิ กี าร: เปน็ การศกึ ษาเชงิ พรรณนาแบบ 3.17) ตามล�ำดับ พบอุบัติการณ์ของทารกที่มีภาวะตัวเหลืองใน
เก็บข้อมูลย้อนหลังต้ังแต่วันที่ 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2560 จนถึง ทารกแรกเกดิ จ�ำนวน 156 ราย (ร้อยละ 20.66) โดยค่าเฉลยี่ ของ
28 กมุ ภาพนั ธ์ พ.ศ. 2561 ใน ทารกแรกเกดิ ทค่ี ลอดในโรงพยาบาล ค่า microbilirubin และ total bilirubin มีค่าใกล้เคียงกนั คือ 15
ที่ได้รับการตรวจ NBS Hb typing ด้วยวธิ ี isoelectric focusing mg/dl แต่ไม่พบวา่ ภาวะตวั เหลืองในทารกแรกเกิดมคี วามสัมพนั ธ์
(IEF) ที่อายุ 48 ชั่วโมง พร้อมกับตรวจค่า microbilirubin เพื่อ กับภาวะฮีโมโกลบินที่ผิดปกติอย่างมีนัยส�ำคัญทางสถิติ สรุป:
ประเมินภาวะตัวเหลือง ทารกที่มีภาวะแทรกซ้อน ต้องส่งตัวไป

ปีที่ 46  ฉบบั ท ี่ 1  มกราคม - มนี าคม 2564 | 153

อุบัติการณ์ของภาวะธาลัสซีเมียในทารกแรกเกิดท่ีตรวจคัดกรอง คัดกรองภาวะ sickle cell disease และสามารถคัดกรองความ
ด้วยวิธี isoelectric focusing (IEF) ใกล้เคียงกับอุบัติการณ์ท่ี ผดิ ปกติของฮโี มโกลบนิ ชนดิ ต่างๆ ได้ การศกึ ษาในต่างประเทศโดย
ตรวจด้วยวิธีมาตรฐาน สามารถทำ� ได้ในโรงพยาบาลขนาดเล็ก แต่ Streetly8 พบว่าการตรวจคัดกรองธาลัสซีเมียในทารกแรกเกิด
ไม่พบความสัมพันธ์ระหว่างภาวะตัวเหลืองและความผิดปกติของ สามารถตรวจพบ ความผดิ ปกติของฮีโมโกลบิน ชนิด sickle cell
ฮโี มโกลบิน disease และ non sickling hemoglobinopathies โดยมีค่า
sensitivity รอ้ ยละ 97.5 specificity รอ้ ยละ 100 แต่ยังมขี อ้ จ�ำกดั
ค�ำส�ำคัญ: ภาวะตัวเหลืองในทารกแรกเกิด การตรวจ คือ ส่วนใหญ่เป็น sickle cell disease โดยมสี ่วนนอ้ ยทีเ่ ปน็ non
newborn screening Hb typing, ธาลสั ซีเมีย sickling hemoglobinopathies ในประเทศไทยมีโครงการน�ำรอ่ ง
บทนำ� ในการตรวจกรองทารกแรกเกิดเร่ิมต้นขึ้นคร้ังแรกที่โรงพยาบาล
พระมงกุฎเกล้าและโรงพยาบาลศิริราช1,9 โดยการตรวจด้วยวิธี
โรคโลหติ จางธาลสั ซเี มยี (thalassemia) และความผดิ ปกติ isoelectric focusing (IEF) ทีโ่ รงพยาบาลพระมงกฎุ เกลา้ พบว่า
ของฮโี มโกลบนิ (hemoglobinopathies) ถอื เปน็ โรคทางพนั ธกุ รรม สามารถตรวจพบความผิดปกติของฮีโมโกลบินท้ังชนิดอัลฟ่าและ
ท่ีเป็นปัญหาส�ำคัญต่อการสาธารณสุขของประเทศไทยรวมถึง เบต้าได้ถึง 10 ชนดิ โดยในพาหะอัลฟาธาลัสซเี มยี มีคา่ sensitivity
ทั่วโลก ส�ำหรับประเทศไทยนั้นพบประชากรท่ีเป็นพาหะของโรค รอ้ ยละ 92.8 specificity รอ้ ยละ 74 สว่ นโรงพยาบาลศริ ริ าชสามารถ
ธาลัสซีเมยี ถงึ ร้อยละ 40 ของประชากรทั้งหมด1 โดยไมม่ แี นวโน้ม ตรวจพบความผิดปกติของฮีโมโกลบินทั้งชนิดอัลฟ่าและเบต้าได้ถึง
ลดลงแต่อย่างใด ถึงแม้จะมีการจัดระบบการป้องกันและควบคุม 8 ชนดิ โดยมีค่า sensitivity มากกว่ารอ้ ยละ 85 และมี specificity
การเกิดผู้ป่วยใหม่ โดยการตรวจคัดกรองคู่สมรสตั้งแต่แผนกฝาก สูงถึงร้อยละ 100 ในโรงพยาบาลชุมชนยังไม่เคยมีการตรวจ
ครรภ์ ทีม่ ีแนวโนม้ จะเปน็ คเู่ สย่ี งของโรคธาลัสซเี มียรุนแรง 3 ชนิด คดั กรองธาลสั ซเี มยี ในทารกแรกเกดิ มากอ่ น โรงพยาบาลบางบวั ทอง
ไดแ้ ก่ β-thalassemia major, β-thalassemia hemoglobin E ไดม้ กี ารพฒั นางานโดยการตรวจคดั กรองธาลสั ซเี มยี ในทารกแรกเกดิ
disease และ hemoglobin Bart’s hydrop fetalis ยงั พบปัญหา เพื่อพัฒนาการวินิจฉัยและดูแลผู้ป่วยได้รวดเร็วย่ิงข้ึน การวิจัยน้ีมี
คือหญิงตั้งครรภ์ส่วนใหญ่มาฝากครรภ์ช้าและไม่สามารถติดตาม วตั ถปุ ระสงค์ (objectives) เพอื่ หาอบุ ตั กิ ารณ์ของภาวะธาลัสซเี มยี
สามีมาตรวจคัดกรองได้ท้ังหมด ท�ำให้แนวโน้มของการเกิดผู้ป่วย ในทารกแรกเกดิ ทตี่ รวจคดั กรองดว้ ยวธิ ี isoelectric focusing (IEF)
ใหมย่ งั ไมล่ ดลง2-3 การตรวจคดั กรองโรคธาลสั ซเี มยี ในทารกแรกเกดิ และศกึ ษาความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งภาวะตวั เหลอื งในทารกแรกเกดิ กบั
(neonatal screening) อาจเปน็ อกี หนงึ่ มาตรการทจ่ี ะชว่ ยใหค้ น้ พบ โรคธาลสั ซเี มีย
และวินิจฉัยโรคธาลัสซีเมียชนิดต่างๆ ได้เร็วขึ้น ท�ำให้กุมารแพทย์ วัตถแุ ละวิธีการ
สามารถวางแผนการดูแลได้ก่อนท่ีผู้ป่วยจะมีอาการหรือมีภาวะ
แทรกซอ้ นเกดิ ขน้ึ นอกจากนส้ี าเหตหุ นง่ึ ของการเกดิ ภาวะตวั เหลอื ง การวจิ ยั นเ้ี ปน็ การวจิ ยั เชงิ พรรณนา โดยเกบ็ ขอ้ มลู ยอ้ นหลงั
ในทารกแรกเกดิ อาจเกดิ จากโรคธาลสั ซเี มยี ซงึ่ การตรวจสาเหตขุ อง โดยรวบรวมผลการตรวจวิเคราะห์ฮีโมโกลบินในทารกแรกเกิดทุก
ภาวะตัวเหลืองเบ้ืองต้นในปัจจุบันท�ำได้เพียงการตรวจคัดกรอง รายที่คลอด ณ โรงพยาบาลบางบัวทองซึ่งเป็นโรงพยาบาลชุมชน
โรคธาลสั ซเี มยี บางชนดิ เชน่ ฮโี มโกลบนิ H เทา่ นน้ั ดงั นน้ั หากสามารถ ขนาด 30 เตียง ตั้งแต่วันที่ 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2560 ถึง 28
ตรวจคัดกรองภาวะธาลสั ซเี มยี ได้เพิ่มขึ้น ก็จะทำ� ให้แพทย์สามารถ กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561 เกณฑ์การคัดออก (exclusion criteria)
ระบุสาเหตุของภาวะตัวเหลืองในทารกแรกเกิดได้เพ่ิมขึ้นด้วย การ ไดแ้ ก่ ทารกทคี่ ลอดที่โรงพยาบาล แต่มภี าวะแทรกซ้อน ต้องส่งตัว
ตรวจคดั กรองธาลสั ซเี มยี ในทารกแรกเกดิ สามารถทำ� ไดโ้ ดยการเจาะ ไปรักษาตอ่ ท่ีโรงพยาบาลอน่ื
เลือดจากส้นเท้าพร้อมกับการตรวจคัดกรองภาวะพร่องไทรอยด์
ฮอรโ์ มน การตรวจ isoelectric focusing electrophoresis (IEF)4,5 การคํานวณขนาดตัวอย่าง (sample size calculation)
เป็นวิธีที่นิยมใช้ในการแยกโปรตีนชนิดต่างๆ โดยอาศัยคุณสมบัติ โดยคำ� นวณจากสตู รประมาณคา่ สดั สว่ น จากการทบทวนวรรณกรรม
ของโปรตีนแต่ละชนิดที่มีความเป็นกรดด่างเฉพาะตัวท่ีท�ำให้ ความชุกของเด็กแรกเกิดที่เป็นพาหะกับการเป็นโรคธาลัสซีเมีย
โปรตนี ชนดิ นน้ั มปี ระจไุ ฟฟา้ ทเี่ ปน็ กลาง (isoelectric pH; pl) เมอ่ื นำ� พบประมาณร้อยละ 402 ก�ำหนด p=0.4 ระดับความเชื่อมั่นที่
ฮโี มโกลบนิ มาวง่ิ ในสนามไฟฟา้ ซงึ่ มคี วามเปน็ กรดดา่ งตา่ งกนั ระหวา่ ง 95% ค่า Z=1.96 และค่าความคลาดเคลื่อนที่ยอมรับได้ในการ
ชวั้ ไฟฟา้ ในช่วงทก่ี ำ� หนดไว้ (pH gradient) ฮีโมโกลบนิ จะวง่ิ ไปรวม ประมาณค่า d=0.035 ดังนั้นจ�ำนวนตัวอย่างจากการค�ำนวณไม่
ตวั กนั ทจี่ ดุ ทม่ี คี วามเปน็ กรดดา่ งเทา่ กบั pl (isoelectric point) ของ น้อยกว่า 753 ราย ซ่ึงทารกแรกเกิดท่ีได้รับการตรวจคัดกรองใน
ฮีโมโกลบินชนิดน้ันๆ (isoelectric focusing point) ซ่ึงจะท�ำให้ ระยะเวลา 12 เดอื น มีท้ังหมด755 ราย ผู้วิจยั จึงเก็บรวบรวมขอ้ มูล
ได้แถบโปรตีนท่ีมีความคมชัดกว่าการแยกชนิดฮีโมโกลบินด้วยการ ตัวอย่างทงั้ สน้ิ 755 ราย
ว่ิงในสนามไฟฟ้าอื่น4,5 วิธีนี้ใช้เลือดปริมาณน้อยเหมาะกับการใช้
ตรวจเลือดทารก5 IEF เป็นวิธมี าตรฐานในการคัดกรอง newborn การเก็บตัวอย่างเลือดจะใช้วิธีเก็บจากส้นเท้าเด็กทารก
screening Hb typing ในประเทศสหรัฐอเมริกา6,7 ท่ีน�ำมาใช้ (heel-prick puncture) ลงในกระดาษกรอง (dried blood spot)
จำ� นวน 6 หยด ซึ่งเปน็ การเกบ็ เลอื ดเพ่อื การตรวจคัดกรองหาภาวะ

154 | วารสารกรมการแพทย์

พรอ่ งฮอรโ์ มนธยั รอยด1์ 0และภาวะตวั เหลอื ง (microbilirubin test) เปรียบเทียบข้อมูลแจงนับด้วยสถิติ Chi-Square และ Fisher’s
ทที่ ำ� เปน็ ปกตใิ นทารกแรกเกดิ ทกุ ราย เลอื ดทเ่ี หลอื อยจู่ ากการตรวจ exact และเปรียบเทียบข้อมูลค่าเฉลี่ยด้วยสถิติ independent
กรองจะถูกน�ำไปใช้เพื่อการตรวจวินิจฉัยภาวะธาลัสซีเมียโดยส่ง t-test โดยกำ� หนดนยั ส�ำคัญทางสถิตเิ ม่อื p < 0.05 การวัดผลและ
ตรวจทหี่ น่วยวจิ ยั ศนู ยธ์ าลัสซเี มีย โรงพยาบาลศริ ิราช การวิเคราะห์ผลการวิจัย: อุบัติการณ์ของโรคธาลัสซีเมียและความ
ผิดปกติของฮีโมโกลบินชนิดต่างๆ ในประชากรทารกแรกเกิด ณ
การวิเคราะห์ชนิดของฮีโมโกลบินในตัวอย่างเลือดของ โรงพยาบาลบางบัวทอง และศึกษาเปรียบเทียบความชุกภาวะตัว
ทารกแรกเกิดในการศึกษานี้จะใช้วิธี IEF โดยการใช้ชุดทดสอบ เหลืองเมื่อแรกคลอด เพ่ือหาความสัมพันธ์ระหว่างภาวะตัวเหลือง
ของ RESOLVE® System Neonatal Hemoglobin Kits และธาลัสซีเมีย งานวิจัยน้ีได้รับการรับรองจากคณะกรรมการ
(PerkinElmer, Turku, Finland) การรายงานผลรายงานเป็น จรยิ ธรรมวิจัยในมนษุ ย์ของสำ� นกั งานสาธารณสุขจงั หวดั นนทบรุ ี
รูปแบบของฮีโมโกลบิน (hemoglobin type) และปริมาณของ ผล
ฮีโมโกลบินท่ีตรวจวิเคราะห์ได้ โดยรายงานผลเป็นความผิดปกติ
ของฮีโมโกลบินชนิดต่างๆ ได้แก่ พาหะอัลฟาธาลัสซีเมียทั้ง ทารกแรกเกิดที่ได้รับการตรวจคัดกรองในระยะเวลา 12
ชนิดอัลฟาธาลัสซีเมีย-1 และ อัลฟาธาลัสซีเมีย-2 พาหะของ เดอื นมีทงั้ หมด 755 ราย คิดเปน็ รอ้ ยละ 91.3 ของทารกเกดิ มชี พี
ฮีโมโกลบินอี ภาวะ homozygous Hb E โรคธาลัสซีเมียชนิด ในช่วงเวลาเดียวกัน เป็นทารกเพศชาย 389 ราย (ร้อยละ 51.5)
Hb H disease โรคธาลัสซีเมียชนิด β-thalassemia major พบอบุ ัติการณ์ของโรคธาลัสซเี มยี และความผิดปกติของฮีโมโกลบิน
โรคธาลัสซีเมียชนิด β-thalassemia/Hb E โรคธาลัสซีเมียชนิด ทั้งหมดจำ� นวน 277 ราย (ร้อยละ 36.7) โดยสดั สว่ นของทารกทมี่ ี
อ่ืนๆ โรคธาลสั ซเี มยี และความผดิ ปกตขิ องฮโี มโกลบนิ จำ� แนกตามเชอ้ื ชาติ
คอื ไทยร้อยละ 37.3 พม่ารอ้ ยละ 24.7 กัมพูชาร้อยละ 53.7 และ
วิเคราะห์ข้อมูลด้วยโปรแกรมสถิติส�ำเร็จรูป PASW 18 ลาวร้อยละ 67.7 (ตารางที่ 1)
Software (SPSS Inc, 2015) โดยน�ำเสนอข้อมูลเป็นค่าความถ่ี
ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่ามัธยฐาน ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน ท�ำการ

ตารางท่ี 1 จำ� แนกความผดิ ปกติของฮีโมโกลบินจากการตรวจคดั กรอง

พารามเิ ตอร์ ผลคัดกรองปกติ (n=478) ผลคดั กรองผดิ ปกติ (n= 277) รวม (n=755)
เพศ ชาย, n (%) 229 (58.9) 160 (41.1) 389
117 (32.0) 366
หญงิ , n (%) 249 (68.0) 229 (37.3) 614
24 (24.7) 97
เชอ้ื ชาติ ไทย, n (%) 385 (62.7) 22 (53.7) 41
พมา่ , n (%) 73 (75.3) 2 (67.7) 3
กมั พชู า, n (%) 19 (46.3)

ลาว, n (%) 1 (33.3)

หมายเหตุ ทารกแรกเกิดทกุ รายเจาะคัดกรองฮโี มโกลบิน ท่อี ายุ 48 ชั่วโมง

เมื่อจ�ำแนกตามชนิดของโรคธาลัสซีเมียและความผิดปกติ พาหะฮีโมโกลบินอี จ�ำนวน 24 ราย (ร้อยละ 3.17) ตามล�ำดับ
ของฮโี มโกลบินชนิดตา่ ง ๆ ทีพ่ บจากผปู้ ่วยท้งั หมด 277 ราย พบ ไม่พบโรคธาลัสซีเมียชนิด β-thalassemia major โรคธาลสั ซีเมีย
วา่ ความผดิ ปกติ 3 อันดบั แรก ไดแ้ ก่พาหะของฮีโมโกลบินอี จำ� นวน ชนดิ β-thalassemia/Hb E หรอื โรคธาลสั ซเี มยี ชนดิ อน่ื ๆ (แผนภมู ิ
156 ราย (ร้อยละ 20.66) พาหะชนิดอัลฟาธาลสั ซเี มีย-1 จ�ำนวน ที่ 1)
66 ราย (ร้อยละ 8.74) และพาหะอัลฟาธาลัสซีเมีย-2 ร่วมกับ

ปีท่ ี 46  ฉบบั ท ี่ 1  มกราคม - มนี าคม 2564 | 155

แผนภูมทิ ี่ 1 จำ� แนกชนิดความผดิ ปกตขิ องฮีโมโกลบนิ (n=277)

ทารกทม่ี ภี าวะตวั เหลอื งมจี ำ� นวน 156 ราย (รอ้ ยละ 20.66) อุบัติการณ์ของภาวะ G-6-PD deficiency ร้อยละ 2.56
ค่าเฉลี่ยของ Hct เท่ากับ 51.2% ค่า median microbilirubin ผล Coombs’ test เป็นบวกร้อยละ 23.08 (ตารางท่ี 2)
และค่า total bilirubin มีค่าใกล้เคียงกันคือ 15 mg/dl พบ

ตารางท่ี 2 ผลเลอื ดในทารกท่ีมีภาวะตวั เหลอื ง (n=156) ผลการวเิ คราะห์ตัวอย่างเลอื ด
51.2 ± 8.02
พารามิเตอร์
15.9 (15.2, 16.9)
Peripheral Hct (%)* 15.9 (15.4, 18.0)
Microbilirubin (mg/dl)** 0.54 (0.47, 0.62)
Total bilirubin (mg/dl)**
Direct bilirubin (mg/dl)** 2.3 (1.5, 3.6)
Reticulocyte count (%)** 4 (2.56)
G-6-PD deficiency, n (%) 36 (23.08)
Positive Coombs’ test, n (%)
Mothers’ blood group, n (%) 21 (14.00)
 A 43 (28.67)
 B 86 (57.33)
 O
Newborns’ blood group, n (%) 35 (22.58)
 A 9 (5.81)
  AB 67 (43.22)
 B 44 (28.39)
 O

หมายเหตุ *mean ± SD
**median (IQR)

156 | วารสารกรมการแพทย์

เมื่อเปรียบเทียบลักษณะของทารกที่มีและไม่มีภาวะตัว ไม่ว่าจะเป็นเพศ เชื้อชาติ หรือชนิดความผิดปกติของฮีโมโกลบิน
เหลือง ไม่พบตัวแปรที่มีความแตกต่างอย่างมีนัยส�ำคัญทางสถิติ (ตารางที่ 3 และ ตารางที่ 4)

ตารางที่ 3 เปรยี บเทียบลกั ษณะของทารกที่มีและไม่มภี าวะตัวเหลอื ง

Parameters Total Jaundice No jaundice p-value
(n=755) (n=156) (n=599)
Male, n (%) 389 (51.52) 83 (53.21) 306 (51.09) 0.637
Race, n (%) 0.818
  Thai 614 (81.32) 126 (80.7) 488 (81.47)
  non-Thai 141 (18.68) 30 (19.23) 111 (18.53)

ตารางที่ 4 ชนิดของ hemoglobin

ชนดิ hemoglobin Total Jaundice No jaundice p- value*
(n=755) (n=156) (n=599) 0.709
Hemoglobin types, n (%)
  Normal 478 (63.31) 101 (64.74) 377 (62.94)
  Thalassemia and hemoglobinopathies 277(36.69) 55 (35.26) 222 (37.06)

หมายเหตุ *p- value ระหวา่ ง hemoglobin ปกติและผิดปกตทิ กุ ชนิด

วจิ ารณ์ ในขณะที่การศึกษาท่ีท�ำในโรงพยาบาลศิริราชพบความผิดปกติ
การตรวจ newborn screening Hb typing (NBS Hb 3 ล�ำดับแรกคือ พาหะฮีโมโกลบินอัลฟาธาลัสซีเมีย-2 (ร้อยละ
37) พาหะฮีโมลโกลบินอี (ร้อยละ 25) พาหะอัลฟาธาลัสซีเมีย-1
typing) มีการท�ำในตา่ งประเทศมากอ่ นแลว้ ส่วนประเทศไทยเพิง่ (ร้อยละ 5.9) ซง่ึ โรงพยาบาลศิริราชมีการคดั กรองร่วมกบั การตรวจ
เร่ิมทดลองน�ำมาใช้เพ่ือพัฒนาการตรวจคัดกรองโรคธาลัสซีเมีย วิเคราะห์ยีน (DNA analysis) ท�ำให้ตรวจพบพาหะฮีโมโกลบิน
และภาวะฮีโมโกลบินผิดปกติในโรงเรียนแพทย์ และการตรวจท่ี อลั ฟาธาลสั ซเี มยี -2 ไดม้ ากทส่ี ดุ ในขณะทโี่ รงพยาบาลบางบวั ทองไม่
โรงพยาบาลบางบัวทองที่เป็นโรงพยาบาลชุมชนขนาด 30 เตียง ไดส้ ง่ ตรวจการวเิ คราะหย์ นี เพราะมคี า่ ใชจ้ า่ ยสงู อบุ ตั กิ ารณท์ ารกทม่ี ี
แหง่ แรกทน่ี ำ� การตรวจคดั กรองนมี้ าใชเ้ พอื่ พฒั นาการตรวจคดั กรอง ผลฮโี มโกลบนิ ในเลอื ดผดิ ปกตขิ องโรงพยาบาลบางบวั ทองใกลเ้ คยี ง
ธาลัสซีเมียในทารกแรกเกิด ในระดับชุมชน เพ่ือคัดกรองโรค กบั ผลการตรวจของโรงพยาบาลศริ ริ าชเนอื่ งจากเปน็ กลมุ่ ประชากร
ธาลสั ซีเมยี และภาวะฮีโมโกลบนิ ผดิ ปกติซงึ่ พบบอ่ ยในประเทศไทย ในเขตกรุงเทพและปริมณฑลเหมือนกัน ส่วนผลการตรวจไม่พบ
β thalassemia เนอื่ งจากมกี ารคดั กรองตง้ั แตร่ ะยะฝากครรภ์ เมอื่
การตรวจ newborn screening Hb typing (NBS) โดย พบว่ามีความผิดปกติว่าเป็นคู่เสี่ยงท่ีจะเกิดโรคธาลัสซีเมียรุนแรงก็
วธิ ี isoelectric focusing (IEF) เหมาะส�ำหรบั ทารกแรกเกดิ เพราะ จะสง่ ตอ่ ไปฝากครรภต์ อ่ ทโ่ี รงพยาบาลจงั หวดั สำ� หรบั ทารกทม่ี คี วาม
ใชป้ รมิ าณเลอื ดจำ� นวนนอ้ ย5 ซงึ่ ทารกแรกเกดิ จะตอ้ งตรวจคดั กรอง ผิดปกติโรงพยาบาลบางบวั ทองจะตรวจ Hb typing ยืนยนั ทอี่ ายุ
ภาวะพร่องฮอร์โมนไทรอยด์ท่อี ายุ 48 ชว่ั โมง เลือดท่ีเหลอื จากการ 1 ปีเนื่องจากภาวะท่ีพบเป็นภาวะทีไ่ ม่รุนแรง
ตรวจคัดกรองจะถกู นำ� ไปใชเ้ พ่ือตรวจวินิจฉัยภาวะธาลัสซีเมีย
ในการศึกษาของ Hoppe6,7 ในรัฐ California ประเทศ
ผลจากการตรวจ ในโรงพยาบาลบางบัวทองซ่ึงเป็น สหรัฐอเมริกา ซึ่งศึกษาความผิดปกติของฮีโมโกลบินในกลุ่มทารก
โรงพยาบาลชุมชน พบอุบัติการณ์ทารกที่มีผลพบโรคธาลัสซีเมีย แรกเกดิ เหมือนกนั พบว่า เปน็ ชนดิ sickle cell disease มากท่สี ุด
และฮีโมโกลบินในเลือดมีความผิดปกติร้อยละ 36.69 ซึ่งมีผล (15.1: 100,000 ของการเกิดมีชีพ) และชนิด non sickling
ตรวจใกล้เคียงกับ การศึกษาท่ีท�ำในโรงพยาบาลศิริราช โดย hemoglobinopathies จะพบในกลุ่มประชากรที่เป็นชาวเอเชีย
Suksangpleng9 พบผลมีโรคธาลัสซีเมียและภาวะฮีโมโกลบินมี ซึง่ มีความผดิ ปกติของพาหะฮโี มโกลบินอมี ากทสี่ ดุ (11.4: 100,000
ความผิดปกติร้อยละ 31 ความผิดปกตทิ ่ีพบ 3 ล�ำดบั แรกคอื พาหะ ของการเกดิ มชี พี ) โรคฮโี มโกลบนิ เอช (9: 100,000 ของการเกดิ มชี พี )
ฮโี มโกลบนิ อี (รอ้ ยละ 56.3) พาหะอลั ฟาธาลสั ซเี มยี -1 (รอ้ ยละ 23.8)
พาหะฮโี มลโกลบนิ อีรว่ มกบั ภาวะอัลฟาธาลสั ซเี มยี -2 (รอ้ ยละ 8.7)

ปีที ่ 46  ฉบับท่ ี 1  มกราคม - มนี าคม 2564 | 157

และภาวะเบตา้ ธาลสั ซีเมยี (1.8: 100,000 ของการเกิดมีชพี ) ตาม ยนื ยันว่าการนำ� NBS Hb typing มาใช้ตรวจคัดกรองในทารกแรก
ล�ำดับ ซึ่งแตกต่างจากการศึกษาในประเทศไทยเนื่องจากเช้ือชาติ เกิดสามารถท�ำได้โดยไม่เพิ่มความเส่ียงให้แก่ทารกเพราะใช้เลือดที่
ต่างกัน และชาวเอเชียจะพบความผิดปกติของฮีโมโกลบินเป็น เหลอื จากการคัดกรองภาวะ hypothyroid มาตรวจ และการตรวจ
แบบ non sickling hemoglobinopathies การตรวจ newborn NBS Hb typing น้ีไดท้ �ำการศกึ ษาแล้วว่ามคี วามเช่ือถือไดแ้ ละการ
screening Hb typing มกี ารทำ� ในต่างประเทศมาก่อนแลว้ สว่ น ศึกษานีไ้ ด้นำ� NBS Hb typing มาท�ำในโรงพยาบาลชมุ ชนเปน็ ครง้ั
ประเทศไทยเพิ่งเริ่มทดลองน�ำมาใช้เพ่ือพัฒนาการตรวจคัดกรอง แรกจะเปน็ การนำ� รอ่ งในการตรวจ NBS Hb typing ในโรงพยาบาล
ภาวะธาลัสซีเมียในโรงเรียนแพทย์ และการตรวจท่ีโรงพยาบาล ชมุ ชนอ่ืนๆ ต่อไปในอนาคต
บางบัวทองที่เป็นโรงพยาบาลชุมชนขนาด 30 เตียงแห่งแรกที่น�ำ
การตรวจคัดกรองนี้มาใช้เพ่ือพัฒนาการตรวจคัดกรองธาลัสซีเมีย ข้อจ�ำกัดของการศึกษานี้คือการไม่ได้ตรวจวิเคราะห์ DNA
ในทารกแรกเกิด ในระดับชุมชน เพ่ือคัดกรองภาวะธาลัสซีเมียซ่ึง ซึ่งเป็น gold standard ของการตรวจภาวะธาลัสซีเมีย อย่างไร
พบบอ่ ยในประเทศไทย สำ� หรับภาวะตวั เหลอื งกับภาวะธาลัสซีเมีย ก็ตามมีการศึกษาในโรงเรียนแพทย์แล้วว่าการตรวจ NBS Hb
น้ัน เท่าที่ทบทวนมา ยังไม่มีศึกษาหาความสัมพันธ์น้ีมาก่อนท้ังใน typing เทียบกับการตรวจวิเคราะห์ DNA พบว่าการตรวจ NBS
และตา่ งประเทศ ภาวะเหลอื งเปน็ ปญั หาทพี่ บบอ่ ยในทารกแรกเกดิ Hb typing มคี วามไวและความจำ� เพาะคอ่ นขา้ งดี จงึ นา่ จะสามารถ
ประมาณ 2 ใน 3 ของทารกแรกเกิดมอี าการตวั เหลอื งท่ีมองเห็นได้ น�ำมาใช้เป็นการตรวจคัดกรองเบื้องต้นได้ ปัญหาและอุปสรรค
ในวนั ที่ 2- 3 ของชวี ติ 11 ทารกแรกเกดิ จำ� นวนมากมอี าการตวั เหลอื ง เนอ่ื งจากเปน็ โครงการนำ� รอ่ ง ทำ� ใหม้ กี ารจดั เกบ็ ขอ้ มลู ในระบบงาน
ซ่ึงเกิดจากสรีรวิทยาของทารกแรกเกิด (physiologic jaundice) ของโรงพยาบาลลา่ ชา้ ประกอบกบั ผปู้ กครองของทารกเปน็ แรงงาน
คือค่าบิลิรูบินอยู่ในเกณฑ์ปกติ แต่มีทารกส่วนหนึ่งมีตัวเหลืองมาก ก่อสร้าง มีการย้ายถิ่น ท�ำให้ไม่สามารถติดตามมาตามแพทย์นัด
ผิดปกติ (pathologic jaundice) เกดิ ขนึ้ ไดจ้ ากหลายสาเหตุ เช่น ได้ แตเ่ นอื่ งจาก ผลการตรวจ NBS Hb typing ไมม่ ภี าวะธาลสั ซเี มยี
breast feeding jaundice, breast milk jaundice, G-6-PD ทรี่ นุ แรง จงึ จดั เกบ็ ไวใ้ นระบบฐานขอ้ มลู ของโรงพยาบาล เมอ่ื ผปู้ ว่ ย
deficiency, ABO incompatibility11 เป็นต้น ภาวะธาลัสซีเมีย มารบั บรกิ ารที่โรงพยาบาล กจ็ ะให้ตรวจกับกมุ ารแพทยเ์ พื่อด�ำเนิน
อาจเป็นปัจจัยหน่ึงที่ท�ำให้เกิดภาวะตัวเหลือง ซึ่งการตรวจทาง การดูแลตามความเหมาะสมตอ่ ไป
ห้องปฏิบัติการแบบเดิมไม่สามารถตรวจวินิจฉัยได้ ปัจจุบันมีการ สรุป
ตรวจทางหอ้ งปฏิบตั ิการโดย NBS Hb typing ดงั นั้น โรงพยาบาล
บางบัวทองมีการจัดท�ำโครงการน�ำร่องในการพัฒนาบริการด้าน การตรวจคัดกรองอุบัติการณ์ของภาวะธาลัสซีเมียและ
การแพทย์และมีการเก็บรวบรวมข้อมูล NBS Hb typing แล้วน�ำ ภาวะฮีโมโกลบินผิดปกติในทารกแรกเกิดที่ตรวจคัดกรองด้วยวิธี
ข้อมูลที่จัดเก็บดังกล่าว มาศึกษาหาความสัมพันธ์ระหว่างภาวะ isoelectric focusing (IEF) สามารถท�ำได้ในโรงพยาบาลขนาด
ตัวเหลืองและภาวะธาลัสซีเมีย ภาวะตัวเหลืองไม่มีความสัมพันธ์ เล็ก แต่ไม่พบความสัมพันธ์ระหว่างภาวะตัวเหลืองและความ
กับภาวะธาลัสซีเมียอย่างมีนัยส�ำคัญในทางสถิติ ในทางทฤษฎี ผิดปกตขิ องฮีโมโกลบนิ
โรคธาลัสซีเมียที่มักจะท�ำให้ทารกมีอาการเหลืองหลังคลอดมักจะ กิตตกิ รรมประกาศ
เป็นภาวะฮีโมโกลบินเอช และ ฮโี มโกลบิน CS12 แต่เน่ืองจากการ
ศกึ ษานี้ พบภาวะฮโี มโกลบนิ เอช และ ฮโี มโกลบิน CS จ�ำนวนนอ้ ย ขอขอบคณุ ผอู้ ำ� นวยการโรงพยาบาลบางบวั ทอง นายแพทย์
จึงท�ำให้ไม่พบความสัมพันธ์ระหว่างความผิดปกติของฮีโมโกลบิน ประพุทธ ลีลาพฤทธิ์ และเจา้ หนา้ ท่หี ้องคลอดทุกทา่ น ทสี่ นับสนนุ
กับภาวะตัวเหลืองหลังคลอด จุดเด่นของการศึกษานี้คือ เป็นการ การท�ำงานวิจยั ในครั้งนี้

References 2. Teinthavorn V. National plan on prevention and control for
1. Jindatanmanusan P, Riolueang S, Glomglao W, Sukontharangsri severe thalassemia syndromes in Thailand from 2006–2011.
In: Tanphaichitr VS and Fucharoen S (eds) National conference
Y, Chamnanvanakij S, Torcharus K. Diagnostic applications of on thalassemia and hemoglobinopathies. Miracle Grand Hotel,
newborn screening for α-thalassaemias, haemoglobin E and Bangkok: Department of Maternal and Child Health, Ministry of
H disorders using isoelectric focusing on dry blood spots. Ann Public Health, 2006, pp.1–8.
Clin Biochem 2014; 51: 237-47.

158 | วารสารกรมการแพทย์

3. Viprakasit V, Limwongse C, Sukpanichnant S. Problems in 9. Suksangpleng T, Riolueang S, Korchuenjit J, Korchuenjit,
determining thalassemia carrier status in a program for Ekwattanakit S, Viprakasit V. A Novel α-Thalassemia Screening
prevention and control of severe thalassemia syndromes: A Scheme in Neonates with Higher Sensitivity and Specificity Using
lesson from Thailand. Clinical Chem Lab Med 2013 (in press). a Combination of Hb Bart’s Quantity and Red Blood Cell Indices.
Blood 2018; 132: 1059.
4. Basset P, Beuzard Y, Garel MC, Rosa J. Isoelectric focusing
of human hemoglobin: its application to screening, to 10. Charoensiriwatana W, Janejai N, Boonwanich W, Krasao P,
characterization of 70 variants, and the study of modified fraction Chaisomchit S, Waiyasilp S. Neonatal screening program in
of normal hemoglobins. Blood 1978; 5: 971-82. Thailand. Southeast Asian J Trop Med Public Health 2003;
34(Suppl 3): 94-100.
5. Schultz RM, Liebman MN. Protien I: Composition and Structure.
In: Textbook of Biochemistry, edited by Devlin T M. NewYork: 11. American Academy of Pediatrics. Management of
Wiley Liss; 1992: 25-90 hyperbilirubinaemia in the newborn infant 35 weeks or more
of gestation. Pediatrics 2004; 114: 297-316.
6. Hoppe CC. Newborn screening for non-sickling
hemoglobinopathies. Hematology Am Soc Hematol Educ 12. Ullah S, Rahman K, Hedayati M. Hyperbilirubinaemia in neonates:
Program 2009; 19–25. Types, causes, clinical examinations, preventative measures and
treatments: A narrative review article. Iranian Journal of Public
7. Michitsch J, Azimi M, Hoppe CC, Waltters MC, Lubrin B, Health 2016; 45: 558-68.
Lorey F, et al. Newborn Screening for Hemoglobinopathies
in California. Pediatr Blood Cancer 2009; 52: 486-90.

8. Streetly A, Latinovic R, Hall K. Implementation of universal
newborn bloodspot screening for sickle cell disease and other
clinically significant hemoglobinopathies in England: screening
results for 2005–7. J Clin Pathol2009; 62: 26–30.

ปที  ี่ 46  ฉบับที ่ 1  มกราคม - มนี าคม 2564 | 159

นิพนธ์ตน้ ฉบับ

การพัฒนารปู แบบการใหบ้ รกิ ารตรวจคดั กรองการไดย้ นิ ในทารก
แรกเกดิ ทกุ คนระดบั จงั หวดั : การวจิ ยั เชงิ ปฏบิ ตั กิ าร

อรรถสิทธ์ิ ศรีสุบัติ พ.บ., วท.ด.*, ธนะรตั น์ อม่ิ สุวรรณศรี พ.บ.**, ตุลกานต์ มกั คุน้ พ.บ.***,
อรุณี ไทยะกลุ ส.ม.****, สุรีพร คนละเอียด วท.ม.****, กรชนก ลมิ ปชิ ัยโสภณ วท.ม.****,
นติ ยา ภูเก้าลว้ น พย.บ.***, จริ าพร วงษ์กรวรเวช พย.บ.***, ทิพนาถ สินไชย พย.บ.*****,
ดวงแก้ว สุทธนิ นท์ พย.บ.******, สุทธิสา จิโรจน์กลุ พย.บ.*******
*กองวชิ าการแพทย์ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข อำ� เภอเมือง จงั หวัดนนทบุรี 11000
**สถาบันมะเร็งแหง่ ชาติ แขวงทงุ่ พญาไท เขตราชเทวี กรุงเทพมหานคร 10400
***โรงพยาบาลตรงั ตำ� บลทับเท่ยี ง อ�ำเภอเมือง จงั หวัดตรงั 92000
****สถาบนั วจิ ยั และประเมนิ เทคโนโลยที างการแพทย์ กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข อำ� เภอ
เมอื ง จงั หวัดนนทบรุ ี 11000
*****โรงพยาบาลรษั ฎา ต�ำบลควนเมา อำ� เภอรัษฏา จังหวัดตรงั 92160
******โรงพยาบาลกนั ตัง ตำ� บลกันตัง อำ� เภอกนั ตงั จงั หวัดตรงั 92110
*******โรงพยาบาลห้วยยอด ต�ำบลเขาขาว อ�ำเภอหว้ ยยอด จงั หวดั ตรงั 92130

Abstract: Model Development for Universal Newborn
Hearing Screening (UNHS) in Province Level: Action
Research

Attasit Srisubat, M.D., Ph.D.*, Thanarath Imsuwansri, M.D.**,
Tulakan Mukkun, M.D.***, Arunee Thaiyakul, M.P.H.****, Suleeporn Konlaeaid, M.Sc.****,
Kornchanok Limpichaisopon, M.Sc.****, Nitaya Phukaolaun, B.N.S.***,
Jiraporn Vongkonvoravet, B.N.S.***, Thiphanat Sinchai, B.N.S.*****,
Duangkaew Suthinon, B.N.S.******, Suthisa Jirojkul, B.N.S.*******
*Division of Academic and Technical Support, Department of Medical Services,
Ministry of Public Health, Nonthaburi, 11000
**National Cancer Institute, Khwang Phyathai, Ratchathewi, Bangkok, 10400
***Trang Hospital, Tambon Thap Thiang, Mueang Trang District, Trang, 92000
****Institute of Medical Research and Technology Assessment, Department of Medical
Services, Ministry of Public Health, Nonthaburi, 11000
***** Ratsada Hospital, Tambon Kuan Mao, Ratsada District, Trang, 92160
****** Kantang Hospital, Tambon Kantang, Kantang District, Trang, 92110
******* Huai Yot Hospital, Tambon Khao Khao, Huai Yot District, Trang, 92130
(E-mail: [email protected])
(Received: October 27, 2020; Revised: December 4, 2020; Accepted: December 30, 2020)

Background: Hearing impairment in newborns affects their life, communication, growth and development over
the long term. Screening for hearing defect is important and reduces this problem. Otoacoustic emission (OAE) test
is used as a standard device for newborn hearing screening. If the result shows “Refer”, infants will be rescreened
at 1 month after discharge and those who are not pass will be referred to see otolaryngologist for definite diagnosis,
treatment and rehabilitation before 6 months of age. Objective: to develop an appropriate model of universal
newborn hearing screening (UNHS) in Trang Province as a case study. Method: This action research aimed to develop
a newborn hearing screening model for 10 government hospitals in Trang. The model was developed based on 5 OAE
devices, number of newborns and the distance between hospitals. The universal newborn hearing screening (UNHS)

160 | วารสารกรมการแพทย์

model in Trang consisted of 3 parts which were; 1) part one: 1 OAE for 1 hospital (Trang Hospital, Kantang Hospital
and Huai Yot Hospital), 2) part two: 1 OAE for 3 hospitals (Ratsada Hospital, Wangwiset Hospital and Sikao Hospital)
which turned one week per hospital, and 3) part three: 1 OAE for 4 hospitals (Yan Ta Khao Hospital, Na Yong Hospital,
Palian Hospital, and Hat Samran Chaloem Phra Kiat 80 Phansa Hospital) which fixed date in a week per hospital.
We performed this study during April–September 2018. Results: From 2,701 newborn in Trang, 2,604 were screened
using OAE (96.4%) and 3.6% was not. Hearing screening at hospital that they delivered 95.5% (2,486/2,604) which
screened at 48 hours after birth and one month later were 67.6% (1,680/2,486) and 32.4% (806/2,486) respectively.
4.5% newborns were screened at other hospitals. The coverage of hearing screening in hospitals in part one, part
two and part three were 96%, 82.8% and 76.1% respectively. 97 newborns loss follow up at one month (37 from
3 hospitals in part two and 60 from 4 hospitals in part three). After screening, the results showed “Refer” for 4
newborns and “Pass” after rescreened at one month. Conclusion: The model development of universal newborns
hearing screening (UNHS) in Trang has high coverage (more than 96%).

Keywords: Hearing loss, Newborn, OAE, Otoacoustic emission

บทคดั ย่อ คดั กรองในโรงพยาบาลทค่ี ลอดทงั้ หมดร้อยละ 95.5 (2,486/2,604
ภมู หิ ลงั : ทารกทม่ี คี วามบกพรอ่ งทางการไดย้ นิ สง่ ผลกระทบ ราย) โดยไดร้ บั การตรวจกอ่ นจำ� หนา่ ยจากโรงพยาบาลรอ้ ยละ 67.6
(1,680/2,486 ราย) และได้รับการตรวจดว้ ย OAE ท่ี 1 เดือนใน
ตอ่ การด�ำเนนิ ชวี ติ ติดต่อส่ือสาร และพัฒนาการทางภาษาในระยะ โรงพยาบาลทค่ี ลอดรอ้ ยละ 32.4 (806/2,486 ราย) ทารกไปตรวจ
ยาว การตรวจคัดกรองพบภาวะบกพร่องทางการได้ยินตั้งแต่วัย คดั กรองการไดย้ ิน (ตามนดั 1 เดอื น) ทโ่ี รงพยาบาลทไ่ี ม่ใชส่ ถานท่ี
ทารกจะช่วยแก้ไขความบกพร่องน้ีได้ การตรวจคัดกรองการได้ยิน ท่ีคลอดร้อยละ 4.5 (118/2,604 ราย) โรงพยาบาลท่ีให้บริการ
ส�ำหรับทารกแรกเกิดด้วย OAE (otoacoustic emissions test) ตรวจในรูปแบบท่ี 1 ให้บริการตรวจได้ครอบคลุมมากท่ีสุดคิดเป็น
ซ่ึงเป็นเครื่องมือมาตรฐานท่ีนิยมใช้แพร่หลายในสถานบริการ รอ้ ยละ 96.0 (1,991/2,073 ราย) รองลงมาเปน็ รปู แบบท่ี 2 คิดเป็น
สขุ ภาพ เมอื่ ตรวจพบว่า “Refer” ทารกจะไดร้ บั การนัดตรวจซ�้ำท่ี รอ้ ยละ 82.8 (212/256 ราย) และรูปแบบท่ี 3 มคี วามครอบคลมุ
เวลา 1 เดอื นหลงั จากจำ� หนา่ ยจากโรงพยาบาล หากยงั ไมผ่ า่ นจะได้ การใหบ้ รกิ ารรอ้ ยละ 76.1 (283/372 ราย) ทารกทไ่ี มไ่ ดร้ บั การตรวจ
รบั การสง่ ต่อไปพบโสต ศอ นาสิกแพทยเ์ พอื่ การวินจิ ฉยั รกั ษาและ ตามนดั 97 รายเปน็ ทารกที่คลอดในโรงพยาบาลทีม่ ีการหมุนเวียน
ฟื้นฟูก่อนอายุ 6 เดือน วัตถุประสงค์: เพ่ือพัฒนารูปแบบการให้ เคร่ืองตรวจใน 3 โรงพยาบาลมีจ�ำนวน 37 คน และโรงพยาบาล
บรกิ ารตรวจคดั กรองการไดย้ นิ ในทารกแรกเกดิ ในระดบั จงั หวดั โดย ที่หมุนเวียนเคร่ืองตรวจใน 4 โรงพยาบาลมีจ�ำนวน 60 คน การ
ด�ำเนินการในพน้ื ทีจ่ งั หวัดตรงั เปน็ กรณศี กึ ษา วธิ ีการ: การวิจัยเชิง ตรวจการไดย้ ินด้วย OAE คร้งั แรกใหผ้ ล “Refer” จำ� นวน 4 ราย
ปฏบิ ตั กิ าร (action research) ในการพฒั นารูปแบบการให้บริการ (ร้อยละ 0.2) และเม่ือตรวจติดตามด้วย OAE ท่ี 1 เดือนให้ผล
ตรวจคัดกรองการได้ยินในทารกแรกเกิดในโรงพยาบาลภาครัฐ “Pass” ท้งั 4 ราย สรุป: การพฒั นารปู แบบการตรวจคัดกรองการ
จ�ำนวน 10 แห่งของจังหวัดตรัง โดยพิจารณารูปแบบท่ีเหมาะสม ได้ยินในทารกแรกเกิดในพ้ืนที่จังหวัดตรังมีความครอบคลุมการ
จากจ�ำนวนเครื่อง OAE ท่ีมีในใช้จ�ำนวน 5 เครื่อง สถิติทารกที่ ตรวจสงู (มากกวา่ รอ้ ยละ 96.0)
คลอดและระยะทางระหวา่ งโรงพยาบาล รปู แบบการตรวจคดั กรอง
การไดย้ ินในทารกแรกเกดิ ในจงั หวัดตรงั ประกอบไปด้วย 3 รปู แบบ ค�ำส�ำคัญ: การสูญเสียการได้ยิน ทารกแรกเกิด การ
รวมกัน ไดแ้ ก่ รูปแบบที่ 1: เคร่ืองตรวจ OAE 1 เคร่อื งประจ�ำ 1 คัดกรองการได้ยนิ
โรงพยาบาล (โรงพยาบาลตรัง โรงพยาบาลกนั ตงั และโรงพยาบาล บทนำ�
ห้วยยอด) รูปแบบที่ 2: เคร่ืองตรวจ OAE 1 เครื่องหมุนเวียน 3
โรงพยาบาล (โรงพยาบาลรษั ฎา โรงพยาบาลวงั วเิ ศษและโรงพยาบาล การมีสุขภาพดีเป็นพื้นฐานในการด�ำรงชีวิตและมีคุณภาพ
สเิ กา) โรงพยาบาล ละ 1 สปั ดาห์ และ รปู แบบท่ี 3: เครือ่ งตรวจ ชวี ติ ทด่ี ี องคก์ ารอนามยั โลก (WHO: World Health Organization)
OAE 1 เครอ่ื งหมุนเวียน 4 โรงพยาบาล (โรงพยาบาลยา่ นตาขาว ให้ความหมายว่า “สุขภาพ คือ ภาวะแห่งความสมบูรณ์ของ
โรงพยาบาลนาโยง โรงพยาบาลปะเหลียนและโรงพยาบาล ร่างกาย จิตใจ และการด�ำรงชีวิตอยู่ในสังคมด้วยดี ไม่ใช่เพียง
หาดเจ้าส�ำราญเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา) ตามวันที่ก�ำหนดต่อ แต่ความปราศจากโรค หรือทุพพลภาพเท่านั้น” การได้ยินเป็น
สปั ดาห์ ดำ� เนนิ การระหวา่ งเดอื นเมษายน-กนั ยายน 2561 ผล: ทารก ส่วนหน่ึงที่ส�ำคัญของการส่ือสารและพัฒนาการทางภาษา1 ผู้ท่ีมี
เกดิ มชี พี ในจงั หวดั ตรงั จำ� นวน 2,701 ราย โดยทารกทไี่ ดร้ บั การตรวจ ภาวะบกพร่องทางการได้ยิน หมายถึง ผู้ที่ไม่สามารถได้ยินเทียบ
คัดกรองการไดย้ ินด้วย OAE มจี �ำนวนท้งั สิ้น 2,604 ราย (รอ้ ยละ เท่ากับบุคคลท่ีมีความสามารถในการได้ยินปกติต้ังแต่ระดับ 25
96.4) ทารกท่ีไม่มารับการตรวจรอ้ ยละ 3.6 ทารกทไี่ ดร้ บั การตรวจ เดซเิ บลขนึ้ ไป ภาวะบกพรอ่ งทางการไดย้ นิ อาจเปน็ จากพยาธสิ ภาพ

ปีท่ี 46  ฉบบั ที่ 1  มกราคม - มนี าคม 2564 | 161

ต้ังแต่ก�ำเนิดหรือเกิดจากสาเหตุอ่ืนๆ ได้ในภายหลัง อาทิ การ ฟื้นฟูภายใน 6 เดือน7 การพัฒนารูปแบบการให้บริการตรวจ
ติดเช้ือ หรือการได้รับยาที่ก่อให้เกิดพิษต่ออวัยวะและเส้น คัดกรองการได้ยินในทารกแรกเกิดที่ครอบคลุมในระดับจังหวัดจะ
ประสาท2, 3 ภาวะบกพรอ่ งทางการไดย้ นิ สามารถจ�ำแนกเป็นหลาย ท�ำให้ได้ข้อมูลด้านวิชาการในการจัดท�ำข้อเสนอเชิงนโยบายในการ
ระดับ ได้แก่ หูตึงน้อย หูตึงปานกลาง หูตึงมาก และหูตึงรุนแรง สนับสนุนการให้บริการตรวจคัดกรองการได้ยินในทารกแรกเกิด
โดยความบกพร่องทางการได้ยินอาจเกิดกับหูเพียงข้างเดียว หรือ ให้มคี วามครอบคลุมต่อไป
ท้งั 2 ข้างกไ็ ด้ รายงานขององค์การอนามัยโลกในปี ค.ศ. 2018 พบ วตั ถแุ ละวิธีการ
วา่ มากกว่ารอ้ ยละ 5 ของประชากรโลก (หรอื 466 ลา้ นคน) มีภาวะ
บกพร่องทางการไดย้ นิ (ผู้ใหญ่ 432 ลา้ นคน และเดก็ 34 ลา้ นคน) รปู แบบการศกึ ษา
โดยคาดวา่ ปี ค.ศ. 2050 ประมาณ 900 ลา้ นคน หรอื ประมาณหนงึ่ ใน การวจิ ัยเชงิ ปฏบิ ัติการ (action research) ประกอบด้วย
สบิ คนจะมภี าวะบกพรอ่ งทางการไดย้ นิ 2 รายงานขอ้ มลู สถานการณ์ การรวบรวมขอ้ มลู เชิงปริมาณ (qualitative data) และขอ้ มูลเชงิ
ดา้ นคนพกิ ารในประเทศไทย พ.ศ. 2560 โดยกระทรวงพฒั นาสงั คม คณุ ภาพ (quantitative data)
และความมั่นคงของมนษุ ย์ พบว่ามีผพู้ กิ ารทางการได้ยินรอ้ ยละ 4 ประชากรศึกษา
ของประชากร และมีผู้สูญเสียการได้ยินและการสื่อความหมาย · ระยะท่ี 1 การพฒั นารปู แบบการตรวจคดั กรองการไดย้ นิ
มากกวา่ 3 แสนคน จากรายงานการศกึ ษาอบุ ตั กิ ารณ์และความชกุ ในทารกแรกเกดิ ประกอบไปดว้ ย โสต ศอ นาสกิ แพทย์ กมุ ารแพทย์
ของการได้ยินบกพร่องในประเทศไทยปี พ.ศ. 2539 พบความชุก แพทย์เวชศาสตร์ป้องกัน (แขนงสาธารณสุข) แพทย์เวชศาสตร์
ของประสาทหเู สอ่ื มรอ้ ยละ 3.5-54 หากเดก็ มคี วามบกพรอ่ งทางการ ปอ้ งกัน (แขนงระบาดวทิ ยา) พยาบาล นกั วิชาการสาธารณสุข
ได้ยินจะส่งผลกระทบต่อพัฒนาการทางด้านภาษาและการสื่อสาร ·ระยะท่ี 2 การตรวจคดั กรองการไดย้ นิ ในทารกแรกเกดิ
ซ่ึงเป็นสิ่งส�ำคัญของพัฒนาการในวัยเด็กโดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วง ทารกแรกเกดิ โดยมเี กณฑค์ ดั เขา้ (inclusion criteria) ของ
อายุ 3 ปีแรกของชีวิต รวมทั้งพัฒนาการทางอารมณ์ สังคม สติ ตัวอย่างเป็นทารกทุกรายท่ีคลอดท่ีโรงพยาบาลภาครัฐในจังหวัด
ปญั ญา และการเรยี นร2ู้ สง่ ผลกระทบในระยะยาวและเปน็ อปุ สรรค ตรัง ได้รับการตรวจคัดกรองการได้ยินด้วย OAE ภายหลังคลอด
ตอ่ การดำ� รงชวี ติ ประจำ� วนั การประกอบอาชพี และคณุ ภาพชวี ติ ใน 48 ช่ัวโมงก่อนจ�ำหน่ายกลับบ้าน หรือ ทารกที่ได้รับการนัดตรวจ
อนาคต ตลอดจนเกดิ ผลเสยี ตอ่ สงั คมในภาพรวม รฐั บาลตอ้ งสญู เสยี ด้วย OAE ท่ี 1 เดอื นภายหลังออกจากโรงพยาบาล โดยได้รบั ความ
รายไดใ้ นดา้ นการรกั ษาพยาบาล การฟน้ื ฟใู หก้ บั ผทู้ ม่ี คี วามบกพรอ่ ง ยินยอมจากผปู้ กครองเข้ารว่ มการวิจยั เกณฑค์ ดั ออก (exclusion
ทางการได้ยินและความบกพร่องทางการพูดและภาษา การตรวจ criteria) คอื ทารกทเี่ จบ็ ปว่ ย ทารกทนี่ อน NICU ทารกทไ่ี มส่ ามารถ
คัดกรองภาวะบกพร่องการได้ยินต้ังแต่อายุน้อยและให้การรักษา ตรวจดว้ ย OAE ได้ อาทิ microtia, anotia, congenital external
ฟน้ื ฟทู เ่ี หมาะสมจะชว่ ยเพมิ่ ความสามารถในการตดิ ตอ่ สอื่ สาร และ auditory canal (EAC) stenosis เป็นตน้ รวมถงึ ทารกทเี่ สยี ชีวิต
พฒั นาการทางภาษาดใี กลเ้ คยี งเดก็ ปกติ หากเรม่ิ ฟน้ื ฟสู มรรถภาพได้ ก่อนเวลานัดตรวจ โดยด�ำเนินการตั้งแต่เดือนเมษายน-กันยายน
ก่อนอายุ 6 เดือน5, 6 ข้อมูลจากสำ� นกั บรหิ ารการทะเบยี น กรมการ 2561 โครงการผ่านการพิจารณาจากคณะกรรมการจริยธรรม
ปกครอง กระทรวงมหาดไทย รายงานจำ� นวนเดก็ เกดิ ในประเทศไทย การวิจัยในคน สถาบันวิจัยและประเมินเทคโนโลยีทางการแพทย์
ปี พ.ศ. 2558, 2559 และ 2560 อยทู่ จี่ ำ� นวน 776,352 คน, 704,358 กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสขุ เลขที่ 004/61
คน และ 702,755 คน ตามล�ำดับ ทง้ั นี้ จากการสำ� รวจศกั ยภาพ สถานทศี่ กึ ษา
การใหบ้ รกิ ารตามแนวทางการตรวจสขุ ภาพทีจ่ �ำเป็นและเหมาะสม โรงพยาบาลภาครฐั ในจงั หวดั ตรงั 10 แหง่ ไดแ้ ก่ โรงพยาบาล
ส�ำหรบั ประชาชนในสถานบริการสุขภาพทกุ ระดับในปี พ.ศ. 2560 ตรัง โรงพยาบาลกันตัง โรงพยาบาลห้วยยอด โรงพยาบาลรัษฎา
ของกรมการแพทย์ พบว่าสถานบริการสุขภาพสามารถให้บริการ โรงพยาบาลวังวิเศษ โรงพยาบาลสิเกา โรงพยาบาลย่านตาขาว
ตรวจคดั กรองการได้ยินในทารกแรกเกดิ ไดร้ ้อยละ 22.1 จากสถาน โรงพยาบาลนาโยง โรงพยาบาลปะเหลียน และโรงพยาบาล
บรกิ ารสขุ ภาพทต่ี อบกลบั แบบส�ำรวจจำ� นวน 331 แห่ง จากขอ้ มูล หาดส�ำราญเฉลิมพระเกยี รติ 80 พรรษา
การส�ำรวจดงั กล่าว แสดงให้เหน็ ว่าทารกแรกเกิดส่วนใหญ่เขา้ ไมถ่ ึง เคร่ืองมือทใ่ี ชใ้ นการศึกษา
บริการการตรวจคัดกรองการไดย้ ินในระบบสุขภาพภาครัฐ 1. เครื่องบันทึกสัญญาณเสียงภายหลังได้รับการกระตุ้น
ด้วยเสียงแล้วมีการสะท้อนคลื่นเสียงกลับมาที่รูหูชนิด transient
การตรวจคัดกรองการได้ยินด้วย OAE (otoacoustic evoked otoacoustic emissions (TEOAE) ยี่ห้อ LABAT รุ่น
emissions test) เป็นเคร่ืองมือมาตรฐานที่นิยมใช้กันแพร่หลาย Echolab จำ� นวน 5 เครอื่ ง (ตารางที่ 1)
และสามารถใช้งานได้ไม่ยากโดยบุคลากรทางการแพทย์ท่ีปฏิบัติ 2. รูปแบบการตรวจคดั กรองการได้ยนิ
งานในสถานบริการสุขภาพ ซ่ึงทารกทุกรายควรได้รับการตรวจ 3. บุคลากรตรวจคดั กรองการได้ยินทีผ่ ่านการอบรม
คัดกรองการได้ยินภายในอายุ 1 เดือน ได้รับการวินิจฉัยความ
บกพร่องทางการได้ยินภายใน 3 เดือน และได้รับการรักษาและ

162 | วารสารกรมการแพทย์

ตารางที่ 1 ขอ้ มลู ทารกแรกเกิด และเครอื่ งมอื ตรวจคัดกรองการไดย้ ิน (OAE) ของจงั หวัดตรัง

อ�ำเภอ จำ� นวนทารกแรกเกิด* จ�ำนวน OAE

ปี 2559 ปี 2560 ปี 2561 1
4,123 1
1. เมืองตรงั 2,756 4,274 752 1
505 1
2. หว้ ยยอด 893 892 334 -
284 -
3. กันตัง 715 718 164 1
268 -
4. สิเกา 391 328 364 -
441 -
5. วงั วเิ ศษ 308 333 164 5

6. รัษฎา 258 187 7,399

7. ย่านตาขาว 400 365

8. นาโยง 511 462

9. ปะเหลียน 189 387

10. หาดส�ำราญสำ� ราญเฉลมิ พระเกียรติ 80 พรรษา 99 109

รวม 6,520 8,055

*ท่มี า: Health Data Center (HDC) กระทรวงสาธารณสุข ประจำ� ปีงบประมาณ 2559-2561

ข้ันตอนการพัฒนารูปแบบการให้บริการการตรวจ · พัฒนารูปแบบการให้บริการตรวจคัดกรองการได้ยินใน
คดั กรองการไดย้ ินในทารกแรกเกดิ ทารกแรกเกิดของจงั หวดั ตรงั

ระยะที่ 1 ระยะเตรียมความพร้อม (Phase 1: 1. จำ� นวนทารกที่คลอด
Pre-planning) 2. ระยะทางระหว่างโรงพยาบาล
ระยะท่ี 3 ระยะปฏบิ ตั ิ (Phase 3: Implementation)
· ก�ำหนดพื้นที่และพิจารณาขอบเขตแนวทางการพัฒนา · พัฒนาศักยภาพบุคลากรทางการแพทย์เพ่ือให้ความรู้
รปู แบบการใหบ้ รกิ ารตรวจคดั กรองการไดย้ นิ ในทารกแรกเกดิ ทกุ คน ความเขา้ ใจการตรวจคดั กรองการไดย้ นิ ในทารกแรกเกดิ และฝกึ การ
ใชเ้ ครื่องมอื พเิ ศษ OAE (otoacoustic emissions test) โดยโสต
· ประชุมหารือการพัฒนารูปแบบการให้บริการตรวจ ศอ นาสกิ แพทย์จากโรงพยาบาลตรัง (จดั การอบรม 1 วนั )
คัดกรองการได้ยินในทารกแรกเกิดทุกคนของจังหวัดตรังร่วมกับ · ดำ� เนนิ การใหบ้ รกิ ารตรวจคดั กรองการไดย้ นิ ในทารกแรก
บุคลากรทางการแพทยใ์ นจงั หวดั ตรงั ทเี่ กย่ี วขอ้ ง เกดิ ดว้ ย OAE ตามแนวทางทกี่ ำ� หนด โดยเรม่ิ จากการประชาสมั พนั ธ์
การตรวจคัดกรองการได้ยินในทารกแรกเกิดด้วย OAE ส�ำรวจ
ระยะที่ 2 ระยะวางแผน (Phase 2: Planning) จ�ำนวนทารกภายหลังคลอดมากกว่า 48 ชว่ั โมง หรือนดั ตรวจครง้ั
· พิจารณาก�ำหนดแนวทางการด�ำเนินงานพัฒนารูปแบบ แรกภายใน 1 เดอื น ดำ� เนินการลงทะเบยี น ซกั ประวัติ และตรวจ
การให้บริการตรวจคัดกรองการได้ยินในทารกแรกเกิดของจังหวัด คดั กรองการได้ยนิ ดว้ ย OAE (หทู ้งั 2 ข้าง) (ตรวจขณะทารกหลับ
ตรัง ร่วมกับโรงพยาบาลภาครัฐทุกแห่งในจังหวัดตรังท่ีเข้าร่วม ในสถานทีท่ เี่ งยี บ) เพอ่ื ใหไ้ ดผ้ ลการตรวจทถ่ี ูกต้องและแมน่ ยำ� หาก
โครงการ ไดแ้ ก่ โรงพยาบาลตรงั โรงพยาบาลหว้ ยยอด โรงพยาบาล การตรวจคัดกรองให้ผล “Pass” ทั้งสองข้าง ทีมวิจัยจะให้ค�ำ
กันตัง โรงพยาบาลสิเกา โรงพยาบาลวังวิเศษ โรงพยาบาลรัษฎา แนะนำ� เกย่ี วกบั พฒั นาการดา้ นภาษาและการพดู ของเดก็ กบั มารดา/
โรงพยาบาลย่านตาขาว โรงพยาบาลนาโยง โรงพยาบาลปะเหลยี น ผปู้ กครอง หากผลเปน็ “Refer” (กรณที ผี่ ลการตรวจคดั กรองไมผ่ า่ น
และโรงพยาบาลหาดส�ำราญเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา โดย ขา้ งใดข้างหน่งึ หรือท้งั สองขา้ ง) ทารกจะได้รบั การตรวจซ้�ำคัดกรอง
โรงพยาบาลตรังท�ำหน้าท่ีประสานงานร่วมกับโรงพยาบาลชุมชน การไดย้ นิ ซำ้� ดว้ ยเครอื่ งตรวจ OAE ที่ 1 เดอื นหลงั จากการตรวจครงั้
ทุกแห่งในจังหวัดตรัง เพื่อการรับ-ส่งต่อทารกแรกเกิดท่ีส่งตัวมา แรก และถ้าผลการตรวจคดั กรองคร้งั ท่ี 2 เป็น “Refer” ทารกจะ
เพ่ือการตรวจวินิจฉัย รักษาและฟื้นฟู เนื่องจากเป็นโรงพยาบาล ได้รับการส่งตัวไปพบโสต ศอ นาสิกแพทย์ที่โรงพยาบาลตรัง เพ่ือ
ศูนย์ซ่ึงมีโสต ศอ นาสิกแพทย์ รวมถึงการจัดท�ำระบบสารสนเทศ การตรวจวนิ จิ ฉยั รกั ษาและฟน้ื ฟกู อ่ นอายุ 6 เดอื น กรณที ผี่ ปู้ กครอง
ในการด�ำเนินงาน ไม่ไดพ้ าทารกมาตรวจตามนัด ทมี ผู้วิจัยใช้วธิ ีโทรศพั ท์ตดิ ตามใหพ้ า
· ส�ำรวจความพร้อมและจัดเตรียมเครื่องมือพิเศษท่ีใช้ใน ทารกมาตรวจทุกราย
การตรวจคดั กรองการไดย้ นิ ในทารกแรกเกดิ คอื OAE (otoacoustic
emissions test) ของโรงพยาบาลทกุ แหง่ ในจังหวดั ตรงั ปที ี ่ 46  ฉบบั ท ี่ 1  มกราคม - มีนาคม 2564 | 163

ระยะท่ี 4 ระยะติดตามและรายงานผล (Phase 4 (ระดบั M2) และโรงพยาบาลกันตงั (ระดับ F1) เปน็ โรงพยาบาล
Monitoring and Reporting) ชมุ ชนท่มี อี ตั ราการคลอดมากกว่า 30 รายตอ่ เดอื น โดยดำ� เนนิ การ
ตรวจคดั กรองการได้ยนิ ในทารกหลงั คลอดภายหลงั 48 ชัว่ โมงกอ่ น
· เก็บรวบรวมข้อมูล และผลการตรวจคัดกรองการได้ยิน จำ� หนา่ ย และ/ หรือทารกทีน่ ดั มาตรวจคัดกรองการไดย้ ินครงั้ แรก
ในทารกแรกเกิด ประกอบด้วย จ�ำนวนทารกคลอด จ�ำนวนทารก 1 เดอื นภายหลงั คลอด
ที่ได้รับการตรวจคัดกรองการตรวจการได้ยินช่วงอายุ 2 วัน (48
ช่วั โมง) อายุ 1 เดอื น อายุ 4 เดอื น และอายุ 6 เดือน จำ� นวนทารก · รปู แบบท่ี 2: เครอ่ื งตรวจ OAE 1 เครอ่ื งตอ่ 3 โรงพยาบาล
ทรี่ บั จากโรงพยาบาลอน่ื (refer in) เพอื่ มารบั การตรวจคดั กรองการ ไดแ้ ก่ โรงพยาบาลสเิ กา (ระดบั F2) โรงพยาบาลวงั วเิ ศษ (ระดบั F2)
ตรวจการไดย้ นิ จำ� นวนทารกทส่ี ง่ ตอ่ ไปโรงพยาบาลอน่ื (refer out) และโรงพยาบาลรัษฎา (ระดบั F2) โดยการหมุนเวียนเคร่อื งตรวจ
เพอ่ื ไปรบั การตรวจคดั กรองการตรวจการไดย้ นิ จำ� นวนทารกทไ่ี มไ่ ด้ OAE ใน 3 โรงพยาบาลเป็นระยะเวลา 1 สปั ดาหต์ ่อโรงพยาบาล
รับการตรวจคัดกรองการได้ยินเน่ืองจากไม่สามารถติดต่อให้มารับ และหมุนเวียนเคร่ืองไปยังโรงพยาบาลล�ำดับถัดไปทุกวันอาทิตย์
บรกิ ารได้ หรือตดิ ตอ่ แลว้ แตไ่ มต่ อ้ งการมารับบริการ จำ� นวนทารก เพอื่ ใหบ้ รกิ ารตรวจคดั กรองการไดย้ นิ ในทารกแรกเกดิ เนอ่ื งจากเปน็
ที่มีความผิดปกติทางการได้ยินและส่งต่อพบโสต ศอ นาสิกแพทย์ โรงพยาบาลชุมชนทม่ี อี ัตราการคลอดไมส่ ูงมาก
จ�ำนวนทารกที่ได้รับการตรวจคัดกรองการได้ยินคร้ังท่ี 1 “Pass”
และ “Refer” จำ� นวนทารกทไ่ี ดร้ บั การตรวจคดั กรองการไดย้ นิ ครง้ั · รปู แบบท่ี 3: เครอ่ื งตรวจ OAE 1 เครอ่ื งตอ่ 4 โรงพยาบาล
ท่ี 2 “Pass” และ “Refer” โดยการหมนุ เวยี นเครอื่ งตรวจ OAE 1 เครอื่ งสำ� หรบั 4 โรงพยาบาล
ซึง่ เป็นโรงพยาบาลชุมชนที่มอี ตั ราการคลอดไมม่ าก ประกอบด้วย
· วิเคราะห์ สังเคราะหข์ อ้ มูลและสรปุ ผลการศึกษา
การวิเคราะห์ขอ้ มูล 1. โรงพยาบาลยา่ นตาขาว (ระดับ F1) นดั ใหบ้ ริการตรวจ
สถิติเชิงพรรณนา (descriptive statistics) น�ำเสนอด้วย คัดกรองการไดย้ นิ ทุกวันอังคาร พฤหัสบดี และศกุ ร์
จ�ำนวน รอ้ ยละ (percentage)
ผล 2. โรงพยาบาลนาโยง (ระดับ F2) นัดให้บริการตรวจ
รูปแบบจัดการตรวจคัดกรองการได้ยินในทารกแรกเกิด คัดกรองการไดย้ ินทกุ วนั จนั ทร์
ด้วย OAE ในจังหวดั ตรัง
การตรวจคัดกรองการได้ยินในทารกแรกเกิดด้วยเคร่ือง 3. โรงพยาบาลปะเหลียน (ระดบั F2) นัดให้บริการตรวจ
ตรวจ OAE (otoacoustic emission test) เพือ่ ความครอบคลุม คดั กรองการไดย้ ินทุกวนั พธุ
การบรกิ าร โดยพจิ ารณาจากจำ� นวนเครอ่ื งตรวจ OAE จำ� นวนทารก
ทค่ี ลอด และระยะทางระหวา่ งโรงพยาบาลในจงั หวดั ตรงั ไดร้ ปู แบบ 4. โรงพยาบาลหาดส�ำราญเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา
การด�ำเนินการประกอบไปดว้ ย 3 รปู แบบรวมกนั (ดังรปู ที่ 1) ดังนี้ (ระดบั F3) ส่งตอ่ ผทู้ ่ีตัง้ ครรภ์ใหไ้ ปคลอดทโี่ รงพยาบาลย่านตาขาว
· รูปแบบที่ 1: เครื่องตรวจ OAE 1 เครื่องประจ�ำ 1 เนอื่ งจากไมม่ หี อ้ งคลอดและระยะหา่ งระหวา่ งโรงพยาบาลไมไ่ กลกนั
โรงพยาบาล ไดแ้ ก่ โรงพยาบาลตรงั (ระดบั A) เปน็ โรงพยาบาลศนู ย์ ทงั้ นี้ การตรวจคดั กรองการได้ยินในทารกแรกเกดิ เป็นไปใน 2 กรณี
ทม่ี อี ตั ราการคลอดมากกวา่ 250 รายตอ่ เดอื น โรงพยาบาลหว้ ยยอด
  1. กรณที ม่ี ี OAE ประจำ� อยทู่ โ่ี รงพยาบาล ใหด้ ำ� เนนิ การ
ตรวจคดั กรองการไดย้ นิ ในทารกหลงั คลอดกอ่ นจำ� หน่ายกลับบ้าน

  2. กรณีที่ไม่มี OAE ประจ�ำอยู่ท่ีโรงพยาบาล ให้นัด
หมายมารดา/ ผู้ปกครองให้พาทารกหลังคลอดมารับการตรวจ
คัดกรองการได้ยินครงั้ แรกภายใน 1 เดือน

164 | วารสารกรมการแพทย์

รูปแบบท่ี 1: OAE 1 เครื่องตอ่ 1 โรงพยาบาล

รปู แบบที่ 2: OAE 1 เครื่องต่อ 3 โรงพยาบาล

รปู แบบที่ 3: OAE 1 เครอ่ื งต่อ 4 โรงพยาบาล
http://fernnysunny.blogspot.com/2016/10/blog-post.html
รปู ท่ี 1 การบริหารจัดการตรวจคัดกรองการได้ยนิ ในทารกแรกเกดิ ดว้ ย OAE ของจังหวัดตรงั

ปีท ่ี 46  ฉบับท ่ี 1  มกราคม - มนี าคม 2564 | 165

ตารางท่ี 2 การใหบ้ ริการตรวจคดั กรองการไดย้ นิ ในทารกแรกเกิดด้วย OAE ของจังหวดั ตรงั

ทารกเกดิ ชว่ งอายขุ องทารกทตี่ รวจ* ตรวจที่ ไม่มา ตรวจ OAE ตรวจ OAE
มชี พี รพ.อน่ื ๆ ตรวจ ทง้ั หมด รพ.ทค่ี ลอด
รปู แบบ โรงพยาบาล 48 ชม. 1 เดอื น (รอ้ ยละ) (รอ้ ยละ) (รอ้ ยละ)
1 ตรงั A 1,683 (รอ้ ยละ) (ร้อยละ)

1,116 500 67 - 1,683 1,616
(66.3) (29.7) (4.0) (100) (96.0)
157 3 160
กันตัง F1 171 (91.8) (1.8) 11 - 171 (93.6)
215 - (6.4) (100) 215
(98.2) (98.2)
ห้วยยอด M2 219 1,488 503 4- 219 1,991
(71.8) (24.2) (1.8) (100) (96.0)
20 41 61
รวม 2,073 (26.0) (53.2) 82 2,073 (79.2)
2 รัษฎา F2 77 (4.0) - (100) 62
F2 82 4 58 (75.6)
วังวเิ ศษ F2 97 (4.9) (70.7) 6 10 67 89
สเิ กา 7 82 (7.8) (13.0) (87.0) (91.8)
(7.2) (84.5) 212
31 181 1 19 63 (82.8)
(12.1) 70.7) (1.2) (23.2) (76.8) 140
86 54 (84.3)
(51.8) (32.5) - 8 89 58
(8.2) (91.8) (73.4)
85
รวม 256 7 37 219 (66.9)
3 ย่านตาขาว F1 166 (2.7) (14.5) (85.5)
-
16 10 156 283
(96.4) (6.0) (94.0) (76.1)

นาโยง F2 79 42 16 5 16 63
(53.2) (20.3) (6.3) 20.3 (79.7)

ปะเหลียน F2 127 33 52 8 34 93
(26.0) (40.9) (6.3) (26.8) (73.2)

หาดส�ำราญฯ** F3 - -- -- -
161 122
รวม 372 (43.3) (32.8) 29 60 312
(7.8) (16.1) (83.9)

รวมทัง้ หมด 2,701 1,680 806 118 97 2,604 2,486
(62.2) (29.8) (4.4) (3.6) (96.4) (95.5)

OAE = Otoacoustic emission test
*ไม่มีทารกที่นัดตรวจท่ี 4 เดือนละ 6 เดือน
**โรงพยาบาลหาดส�ำราญเฉลมิ พระเกยี รติ 80 พรรษาไม่มีหอ้ งคลอด โรงพยาบาลสง่ มารดาที่จะคลอดไปท่ีโรงพยาบาลย่านตาขาว
ทง้ั นี้ ทารกแรกเกิดจะไดร้ บั การตรวจคดั กรองการได้ยนิ ดว้ ย OAE ท่โี รงพยาบาลย่านตาขาว

ทารกแรกเกิดมีชีพในโรงพยาบาลภาครัฐในจังหวัดตรัง (รอ้ ยละ 64.5) รองลงมาเปน็ การตรวจตามนดั ทอ่ี ายุ 1 เดอื น (รอ้ ยละ
ระหวา่ งเดอื นเมษายน - กนั ยายน 2561 มีจำ� นวนท้ังสน้ิ 2,701 คน 31.0) และทารกทไี่ ดร้ บั การตรวจในโรงพยาบาลทไ่ี มใ่ ชส่ ถานทคี่ ลอด
โดยทารกทไ่ี ดร้ บั การตรวจคดั กรองการไดย้ นิ ดว้ ยดว้ ย OAE ทงั้ หมด จำ� นวน 118 คน (ร้อยละ 4.5) ทารกท่ีไมไ่ ดม้ าตามการนัดตรวจ 97
เปน็ จำ� นวน 2,604 ราย (รอ้ ยละ 96.4) ทารกสว่ นใหญไ่ ดร้ บั การตรวจ คน (รอ้ ยละ 3.6) เป็นกลุม่ ทารกท่นี ัดหมายมาตรวจภายใน 1 เดือน
ภายหลังคลอด 48 ชั่วโมงซึ่งเป็นการตรวจก่อนจ�ำหน่ายกลับบ้าน เน่อื งจากมารดา/ ผปู้ กครองติดธุระ และย้ายถนิ่ ฐาน

166 | วารสารกรมการแพทย์

ทารกท่คี ลอดในโรงพยาบาลในรูปแบบท่ี 1 (OAE 1 เครื่อง รปู แบบ 3 (OAE 1 เครื่องตอ่ 4 โรงพยาบาล หมนุ เวยี นเครอ่ื งโดย
ตอ่ 1 โรงพยาบาล) ไดร้ บั การตรวจคัดกรองการได้ยินดว้ ย OAE ใน ก�ำหนดวันตรวจที่แน่นอนในแต่ละโรงพยาบาล) ครอบคลุมการ
โรงพยาบาลท่คี ลอดสูงสุด (ร้อยละ 96.0) และตรวจท่โี รงพยาบาล ตรวจคัดกรองทารกในโรงพยาบาลท่ีคลอดร้อยละ 76.1 และไดร้ บั
อืน่ ๆ รอ้ ยละ 4.0 การคัดกรองรูปแบบท่ี 2 (OAE 1 เครื่องต่อ 3 การตรวจท่ีโรงพยาบาลอื่นๆ รอ้ ยละ 7.8 (29/372) รปู แบบท่ี 3 มี
โรงพยาบาล โดยหมนุ เวียนเครอ่ื งทกุ สัปดาห์) ครอบคลมุ การตรวจ ทารกไมไ่ ดร้ บั การตรวจสงู สดุ (รอ้ ยละ 16.1) ทงั้ นท้ี ารกทไี่ มไ่ ดต้ รวจ
คดั กรองในโรงพยาบาลทค่ี ลอดรอ้ ยละ 82.8 และตรวจทโ่ี รงพยาบาล คัดกรองการได้ยนิ ท้งั หมด (97 ราย) เปน็ ทารกท่ไี มไ่ ดม้ าตรวจตาม
อื่นๆ รอ้ ยละ 2.7 และไมม่ าตรวจร้อยละ 14.5 การตรวจคัดกรอง นดั ทีร่ ะยะเวลา 1 เดือน

ตรวจกอ่ นกลับบา้ น ทารกเกิดมชี ีพ ตรวจท่ี รพ.อน่ื ๆ ภายใน 1 เดอื น
1,680 ราย 2,701 ราย 118 ราย
ตรวจที่ รพ.ทีค่ ลอดภายใน 1 เดือน
903 ราย

Pass Refer Pass Refer ไมม่ าตรวจ Pass Refer
1,679 ราย 1 ราย 805 ราย 1 ราย 97 ราย 116 ราย 2 ราย

นดั ตรวจซ้�ำ นัดตรวจซำ้� นดั ตรวจซ้ำ�
1 เดือน 1 เดอื น 1 เดือน

Pass Pass Pass
1 ราย 1 ราย 2 ราย

รูปที่ 2 ผลการตรวจคดั กรองการได้ยินด้วยเคร่อื ง OAE

ทารกทไี่ ดร้ บั การตรวจคดั กรองการไดย้ นิ จำ� นวน 2,604 ราย ในสัปดาห์ รูปแบบการคัดกรองจังหวัดตรังเกิดความครอบคลุม
พบวา่ “Pass” จ�ำนวน 2,600 ราย และ “Refer” จ�ำนวน 4 ราย การตรวจการได้ยินในทารกแรกเกิดได้ครอบคลุมมากกว่าร้อยละ
(ตรวจก่อนกลับบา้ นจ�ำนวน 1 ราย ตรวจตามนัดท่ี 1 เดือนจำ� นวน 96 ซ่ึงโรงพยาบาลที่มีเคร่ืองตรวจประจ�ำมีอัตราการตรวจทารกที่
1 ราย และตรวจทีโ่ รงพยาบาลอนื่ ๆ จำ� นวน 2 ราย) เมื่อนัดตรวจ 48 ชั่วโมงภายหลังคลอดได้สูงกว่า และทารกท่ีมาตรวจการตรวจ
คัดกรองการได้ยนิ ด้วยเครื่องตรวจ OAE ซ�ำ้ ใน 1 เดือนถัดไป พบวา่ ได้ยินตามนัดท่ี 1 เดือนต�่ำกว่าโรงพยาบาลท่ีต้องหมุนเวียนเคร่ือง
ผล “Pass” ทั้ง 4 ราย (รูปที่ 2) เนื่องจากโรงพยาบาลรูปแบบท่ี 1 สามารถตรวจคัดกรองทารกได้
วจิ ารณ์ ตลอดเวลาก่อนการจ�ำหน่าย รวมถึงการตรวจคดั กรองการไดย้ ินใน
ทารกแรกเกิดหลังคลอด 48 ชั่วโมงด�ำเนินการได้โดยง่ายกว่าการ
การพัฒนารูปแบบการคัดกรองการได้ยินในทารกแรกเกิด ตรวจทอ่ี ายุ 1 เดอื น เนอื่ งจากทารกใชเ้ วลาสว่ นใหญใ่ นการนอนหลบั
ด้วย OAE (otoacoustic emission test) ท่จี งั หวดั ตรงั ด�ำเนนิ ซง่ึ สะดวกตอ่ การตรวจ สว่ นโรงพยาบาลทต่ี อ้ งหมนุ เวยี นเครอื่ ง OAE
การเพื่อให้เกิดความครอบคลุมการตรวจ OAE ประกอบด้วย 3 ไม่สามารถตรวจคัดกรองก่อนจ�ำหน่ายหากเคร่ืองต้องหมุนเวียนไป
รูปแบบ คือ เครอ่ื ง OAE 1 เครื่องตอ่ 1 โรงพยาบาลท่มี อี ัตราการ ยงั โรงพยาบาลอน่ื ในขณะนน้ั ในขณะทปี่ ระเทศสหรฐั อเมรกิ าใหก้ าร
คลอดสงู เครอ่ื ง OAE 1 เครอื่ งตอ่ 3 โรงพยาบาลทมี่ อี ตั ราการคลอด ตรวจคดั กรองการไดย้ นิ ของทารกแรกเกดิ เปน็ มาตรฐานทดี่ ำ� เนนิ การ
ไมส่ งู มากโดยการหมนุ เวยี นเครอื่ ง OAE เปน็ รายสปั ดาห์ และเครอ่ื ง โดยทารกมากกว่าร้อยละ 98 ทไี่ ดร้ บั การตรวจคดั กรองการสญู เสยี
OAE 1 เคร่อื งตอ่ 4 โรงพยาบาลทห่ี มุนเวยี นเครอ่ื งตามวนั ทกี่ �ำหนด การไดย้ นิ และมกี ารตดิ ตามอยา่ งเหมาะสมสำ� หรบั ทารกเมอื่ ไมผ่ า่ น

ปที  ี่ 46  ฉบับท่ ี 1  มกราคม - มีนาคม 2564 | 167

การคัดกรอง9 Cavalcanti10 รายงานการตรวจคัดกรองการได้ยิน ข้อเสนอแนะ
ด้วย OAE ใน Brazilian Maternity Hospitals ประเทศบราซลิ พบ การให้บริการตรวจคัดกรองการไดย้ นิ ในทารกแรกเกดิ ดว้ ย
วา่ การตรวจคดั กรองการไดย้ นิ ทารกแรกเกดิ ทห่ี อผปู้ ว่ ยคลอดใหไ้ ด้ OAE เพ่อื ใหเ้ กดิ ความครอบคลมุ สามารถท�ำได้โรงพยาบาลทกุ แห่ง
รอ้ ยละ 95 มจี ำ� นวนนอ้ ย เนอ่ื งจากบคุ ลากรไมป่ ฏบิ ตั ติ ามโปรแกรมท่ี แมว้ า่ โรงพยาบาลนน้ั ๆ อาจไมม่ เี ครอื่ งมอื และโสต ศอ นาสกิ แพทย์
กำ� หนด รวมถงึ ขาดการมสี ว่ นรว่ มของภาครฐั แพทย์ และภาคสงั คม ซ่งึ ข้ึนอยูก่ บั การบริหารจัดการในแต่ละพ้ืนที่
ซ่ึงเป็นส่วนส�ำคัญในการบรรลุเป้าหมายของการตรวจคัดกรองการ · กรณที พี่ นื้ ทมี่ เี ครอ่ื งตรวจ OAE มอื ไมค่ รบทกุ โรงพยาบาล
ไดย้ ินของทารกแรกเกิดใหค้ รอบคลมุ สามารถดำ� เนนิ การรบั -สง่ ตอ่ ไปตรวจโรงพยาบาลทพ่ี รอ้ มใหบ้ รกิ าร
และผ้รู บั บริการสะดวกในการเดินทาง หรอื การหมนุ เวียนเคร่อื งมอื
ทารกที่ไมไ่ ดร้ บั การตรวจคดั กรองการได้ยินท่ีอายุ 1 เดอื น โดยคำ� นงึ ถงึ จำ� นวนผมู้ ารบั บรกิ าร ระดบั โรงพยาบาล และระยะทาง
(รอ้ ยละ 3.6) เน่ืองมาจากมารดา/ ผ้ปู กครองตดิ ภารกจิ ในวันทน่ี ัด หากแตม่ ขี อ้ ควรระวงั ในการขนยา้ ยเครอ่ื งตรวจ OAE เนอื่ งจากอาจ
ตรวจ รวมถงึ มกี ารยา้ ยแหลง่ ทอ่ี ยอู่ าศยั ซงึ่ พบไดน้ อ้ ยกวา่ การศกึ ษา เกิดช�ำรดุ ได้
ของ Ravi11 ทพี่ บว่าอตั ราการไม่มาตามนดั ในสถานบริการสุขภาพ · กรณีท่ีไม่มีโสต ศอ นาสิกแพทย์ประจ�ำที่โรงพยาบาล
ร้อยละ 20 ปัจจัยท่ีส�ำคัญมาจากการขาดความรู้ความเข้าใจ และ สามารถให้บริการตรวจคัดกรองการได้ยินในทารกแรกเกิดด้วย
ระดับการศึกษาของผู้ปกครองท่ีมีความสัมพันธ์กับการไม่พาทารก OAE ได้โดยบุคลากรทางการแพทย์ท่ีได้รับการฝึกอบรมแล้ว หาก
มาตรวจคัดกรองตามนัด การศึกษาของ Bussé12 พบว่าทารกท่ีไม่ พบวา่ ทารกมคี วามผดิ ปกตทิ างการไดย้ นิ สามารถสง่ ตอ่ โรงพยาบาล
ได้รับการตรวจคัดกรองการได้ยินตามการนัดหมายมีสาเหตุมาจาก ที่มโี สต ศอ นาสิกแพทย์ เพอื่ ตรวจวินิจฉัยและรกั ษาฟื้นฟกู อ่ นอายุ
ทพ่ี กั อาศยั อยูห่ ่างไกลสถานที่ตรวจ ทารกเสียชีวติ มปี ัญหาสขุ ภาพ 6 เดือนต่อไป
ด้านอื่นๆ และไปตรวจที่สถานบริการสุขภาพภาคเอกชน การเพ่ิม สรปุ
ความครอบคลุมการตรวจคัดกรองการได้ยินควรด�ำเนินการตั้งแต่ รูปแบบการตรวจคัดกรองการได้ยินในทารกแรกเกิดด้วย
กอ่ นทารกคลอดโดยประสานงานกบั สตู นิ รแี พทยแ์ ละพยาบาล รวม เครอื่ ง OAE ในโรงพยาบาลภาครัฐของจังหวดั ตรงั โดยการกำ� หนด
ถึงใหค้ วามรู้กับหญงิ ต้งั ครรภ์ จะชว่ ยเพ่มิ จำ� นวนการตรวจคดั กรอง เครอ่ื งตรวจ OAE ประจ�ำโรงพยาบาล รว่ มกับการหมุนเวียนเครื่อง
การไดย้ นิ ในทารกแรกเกิดได้ รวมถึงมารดามคี วามพึงพอใจ และที่ มือในกลุ่มโรงพยาบาล มีความครอบคลุมการตรวจคัดกรองสูง
สำ� คญั เกดิ ประโยชนก์ บั ทารกทไ่ี ดจ้ ะรบั การตรวจคดั กรองการไดย้ นิ (มากกว่าร้อยละ 96.0) ทารกที่ไมไ่ ดร้ บั การตรวจคดั กรองการได้ยิน
ตง้ั แต่เริม่ แรก12 เนื่องจากผู้ปกครองตดิ ภารกจิ และ/ หรืออพยพย้ายถ่นิ
กติ ติกรรมประกาศ
ทารกที่การตรวจคัดกรองที่ให้ผล “Refer” ในคร้ังแรกใน ขอขอบคุณกรมการแพทย์ที่ได้สนับสนุนงบประมาณวิจัย
จังหวัดตรัง ไดร้ บั การนัดและตรวจซ�้ำครบทกุ คน (รอ้ ยละ 100) ผล ขอบคณุ แพทย์หญงิ สมจินต์ จินดาวิจักษ์ โรงพยาบาลราชวถิ ี และ
การตรวจคัดกรองการได้ยนิ ดว้ ยเครือ่ ง OAE พบวา่ ผลเป็น “Pass” แพทย์หญงิ นัยนา ณีศะนันท์ สถาบนั สขุ ภาพเด็กแห่งชาติมหาราชนิ ี
ทุกคน ต่างจากข้อมูลของประเทศแอลเบเนียพบว่าทารกร้อยละ ทก่ี รณุ าใหค้ ำ� ปรกึ ษาตลอดการดำ� เนนิ การวจิ ยั ขอบคณุ ผอู้ ำ� นวยการ
32.4 ไมไ่ ดม้ าตรวจคัดกรองซำ�้ เม่อื ผลครั้งแรก “Refer”12 โรงพยาบาลตรัง โรงพยาบาลกันตัง โรงพยาบาลห้วยยอด
โรงพยาบาลรัษฎา โรงพยาบาลนาโยง โรงพยาบาลปะเหลียน
ปัจจัยความส�ำเร็จของการพัฒนารูปแบบการให้บริการ โรงพยาบาลย่านตาขาว โรงพยาบาลสิเกา โรงพยาบาลวังวิเศษ
ตรวจคดั กรองการไดย้ นิ ของทารกแรกเกดิ ใหค้ รอบคลมุ โรงพยาบาล และโรงพยาบาลหาดส�ำราญเฉลิมพระเกียรติท่ีอนุญาตการเก็บ
ภาครฐั ในจังหวดั ตรัง ได้แก่ กระทรวงสาธารณสขุ และราชวทิ ยาลยั ข้อมูลการศึกษาวิจัย ขอขอบคุณอาสาสมัครในโครงการทุกท่านที่
โสต ศอ นาสิกแพทย์แห่งประเทศไทยมีนโยบายและแนวทางการ ไดม้ สี ่วนร่วมให้โครงการวิจัยสำ� เร็จลลุ ่วงไปดว้ ยดี
ตรวจคัดกรองการได้ยินในทารกแรกเกิดที่ชัดเจน ผู้บริหารระดับ
สูงเห็นความส�ำคัญและให้การสนับสนุนการด�ำเนินงาน (บุคลากร
งบประมาณ และเครอื่ งมอื ) รวมถงึ บคุ ลากรทางการแพทย์ในพน้ื ท่ี
มีความพร้อม ให้ความรว่ มมือ ทำ� งานกันเป็นทมี และมีการบรหิ าร
จดั การทดี่ ี

168 | วารสารกรมการแพทย์

References 7. Yoshinaga-Itano C. Early intervention after universal neonatal
1. Roberts JE, Wallace IF, Brackett D. Development of speech hearing screening: impact on outcomes. Ment Retard Dev Disabil
Res Rev 2003; 9:252-66.
and language. In: Lalwani AK, Grundfast KM, eds. Pediatric
Otology and Neurology. Philadephia: Lippincott-Raven Publisher: 8. Fort M. Newborn Hearing Screening: Making a Difference. N C
1998;39-47. Med J 2017; 78:96-100.
2. World Health Organization [Internet] 2018. Deafness and Hearing
Loss. [cited 2018 Mar 15]. Available from: https://www.who.int/ 9. Cavalcanti HG, de Melo LPF, Buarque LFSFP, Guerra RO.
en/news-room/fact-sheets/detail/deafness-and-hearing-loss. Overview of newborn hearing screening programs in Brazilian
3. Mannan MA, Choudhury SM, Dey AC, Dey SK, Naher BS, maternity hospitals. Braz J Otorhinolaryngol 2014;80:346-53.
Shahidullah M. Newborn hearing screening: what are we missing?
Bangladesh Med Res Counc Bull 2014;40 :1-5. 10. Ravi R, Gunjawate DR, Yerraguntla K, Lewis LL, Driscoll C,
4. Prasansuk S. Incidence/prevalence of sensorineural impairment Rajashekhar B. Follow-up in newborn hearing screening - A
in Thailand and Southeast Asia. Audiology 1996; 30: 332-9. systematic review. Int J Pediatr Otorhinolaryngol 2016; 90:29-36.
5. Yoshinaga-Itano C, Apuzzo ML. Identification of hearing loss after
age 18 months is not early enough. Am Ann Deaf 1998; 143: 11. Bussé AML, Qirjazi B, Goedegebure A, Toll M, Lj Hoeve H, Toçi 
380-7.  E, et al. Implementation of a neonatal hearing screening
6. Yoshinaga-Itano C, Sedey AL, Coulter DK, Mehl AL. Language of programme in three provinces in Albania. Int J Pediatr
Early- and Later-identified Children with Hearing Loss. Pediatrics Otorhinolaryngol 2020; 134:110039.
1998; 102:1161-71.
12. Krishnan LA, Van Hyfte S, Richards KAR. Newborn Hearing
Screening: Early Education = More Satisfied Mothers. Am J
Audiol 2019; 28:617-27.

ปีท่ ี 46  ฉบบั ที ่ 1  มกราคม - มีนาคม 2564 | 169

นิพนธ์ต้นฉบับ

ขนาดความกวา้ งของขากรรไกรในกลมุ่ ประชากรไทย ทโ่ี รงพยาบาล
นพรตั นราชธานี

พรรณมาศ สันตดุสิต ท.บ., MDSc.*., บษุ บา ศภุ วฒั น์ธนบดี, Ph.D., M.Sc.**
*กลมุ่ งานทนั ตกรรม โรงพยาบาลนพรัตนราชธานี กรมการแพทย์ แขวงคันนายาว เขตคนั นายาว
กรงุ เทพมหานคร 10230
**ภาควชิ าวทิ ยาการวจิ ัยและนวัตกรรมทางการแพทย์ คณะแพทยศาสตร์ วชิรพยาบาล เขตดุสิต
กรุงเทพมหานคร 10300

Abstract: Dental Arch Width in Thai Population at
Nopparat Rajathanee Hospital

Pannamas Santadusit D.D.S., MDSc.*, Busaba Supawattanabodee, Ph.D., B.Sc.**
*Dental Department, Nopparat Rajathanee Hospital, Department of Medical Services,
Ministry of Public Health, Khwang Khanna Yao, Khet Khanna Yao, Bangkok, 10230
**Research Facilitation Division, Faculty of Medicine and Vajira Hospital, Dusit,
Bangkok, 10300
(E-mail : [email protected])
(Received: December 16, 2020; Revised: February 18, 2021; Accepted: February 23, 2021)

Background: Dental arch width, intercanine width and intermolar width are Important factors for diagnosis
and treatment planning in Orthodontics including planning for the stable result in the retention period. These value
are also vary to sex and ethic. Objective: To find the mean value of dental arch width and to compare if there
is sex difference with respect to dental arch widths both maxilla and mandible. Methods: The dental cast of 85
Thai patients (45 females and 40 males) with the mean age of 14.6 years (10-25 years) in the permanent dentition
attending the dental department of Nopparat Rajathanee Hospital, Bangkok, were studied. All subjects were Thais
with no history of orthodontic treatment. A digital veneer caliper (Mitutoya) was used to measure the intercanine
width (ICW) and intermolar width (IMW) on each dental cast. The mean value of dental arch width between both
sex were compared by using independent t-test. Results: Intercanine width in maxillary arch for male and female
was 35.42 ± 2.34 mm. and 35.54 ± 2.48 mm. respectively. Intermolar width in maxillary arch for male and female
was 51.90 ± 4.46 mm. and 52.57 ± 2.95 mm. respectively. Intercanine width in mandibular arch for male and female
was 27.08 ± 1.96 mm. and 27.24 ± 2.26 mm. respectively. Intermolar width in mandibular arch for male and female
was 45.02 ± 3.28 mm. and 44.67 ± 2.88 mm. respectively. Male showed the slightly larger intermolar arch width in
the mandible . Female showed slightly larger intermolar arch width in the maxilla and slightly larger intercanine arch
width in both maxilla and mandible. Conclusion: There was no statistically significant difference between male and
female with respect to intercanine and intermolar arch width.

Keywords: Dental arch width, Intercanine width, Intermolar width, Forensics dentistry

บทคัดยอ่ ขนาดความกว้างของขากรรไกรในกลุ่มประชากรไทย และเปรียบ
ภมู หิ ลงั : คา่ เฉลย่ี ขนาดความกวา้ งขากรรไกร (dental arch เทียบความแตกต่างค่าเฉลี่ยขนาดความกว้างของขากรรไกร
ระหวา่ งเพศหญงิ และเพศชาย วธิ กี าร: กลมุ่ ตวั อยา่ งไดจ้ าก ชน้ิ หลอ่
width) โดยเฉพาะขนาดความกวา้ งของขากรรไกรระหวา่ งฟนั เขยี้ ว ศกึ ษา (dental cast) ของคนไข้ ทเ่ี ข้ามาปรึกษาเพื่อรบั การจดั ฟนั
(intercanine width) และขนาดความกวา้ งของขากรรไกรระหวา่ ง ทโี่ รงพยาบาลนพรตั นราชธานี โดยทนั ตแพทยค์ นเดียวกนั ตั้งแต่ปี
ฟันกรามใหญ่ซี่แรก (intermolar width) มีความส�ำคัญต่อการ พ.ศ. 2537 ถงึ ปจั จบุ นั จ�ำนวน 85 ราย (หญิง 45 ราย ชาย 40 ราย)
วิเคราะหก์ ารสบฟนั และการวางแผนการรกั ษาการจัดฟัน รวมถึงมี อายเุ ฉลยี่ 14.6 ปี ซงึ่ เปน็ กลมุ่ คนไทยทไ่ี มเ่ คยมปี ระวตั กิ ารรกั ษาดา้ น
ความสำ� คัญในการวางแผนการจัดฟนั ในระยะ retention preriod ทนั ตกรรมจัดฟัน โดยใช้ digital veneer caliper (Mitutoya) ได้
เพื่อให้ผลของการจัดฟันคงสภาพอยู่นาน โดยตัวแปรนี้มีความ ถกู นำ� มาใชใ้ นการวดั คา่ ขนาดความกวา้ งขากรรไกร ระหวา่ งฟนั เขยี้ ว
แตกต่างระหว่างเพศและเชื้อชาติ วัตถุประสงค์: เพื่อหาค่าเฉลี่ย

170 | วารสารกรมการแพทย์

(intercanine width) และระหว่างฟันกรามซี่แรก (intermolar บคุ คลด้วยวิธีตรวจ DNA ในบางสถานการณ์ทำ� ได้ยาก ใช้เวลานาน
width) ค�ำนวณค่าเฉลี่ย (mean) และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าใชจ้ ่ายสงู มีความพยายามในการหาวธิ ีอ่ืน ทน่ี ่าเชอ่ื ถอื เพ่ือเป็น
(standard deviation) ของคา่ ขนาดความกวา้ งของขากรรไกร และ ทางเลอื กที่เหมาะสม จากการศึกษา พบวา่ ฟนั เขย้ี ว และฟนั กราม
เปรยี บเทยี บคา่ เฉลยี่ ของคา่ ขนาดความกวา้ งของขากรรไกร ระหวา่ ง ใหญ่ซี่แรก มีลักษณะรูปร่างท่ีแข็งแรง และ รากฟันที่ยาว ทนต่อ
เพศชายและเพศหญิง ว่ามีความแตกต่างอย่างมีนัยส�ำคัญทางสถิติ การถูกท�ำลาย เมื่อเกิดอุบัติเหตุมักเป็นฟันทียังคงหลงเหลืออยู่ใน
โดยใช้การทดสอบที (independent t-test) ผล: ค่าเฉล่ียขนาด ชอ่ งปาก การศกึ ษาสว่ นใหญพ่ บวา่ ขนาดความกวา้ งของขากรรไกร
ความกว้างขากรรไกรระหว่างฟนั เข้ยี ว (intercanine width) ในขา ระหว่างฟนั เขี้ยว (intercanine width) และขนาดความกว้างของ
กรรไกรบน เพศชาย 35.42 ± 2.34 มิลลเิ มตร และเพศหญงิ 35.54 ขากรรไกรระหวา่ งฟนั กรามใหญซ่ แ่ี รก (intermolar width) มคี วาม
± 2.48 มลิ ลเิ มตร คา่ เฉล่ียขนาดความกว้างขากรรไกรระหว่างฟัน แตกต่างระหว่างเพศ5-8 และ เช้ือชาติ5 จากการศึกษาพบว่า การ
กรามซแ่ี รก (intermolar width) ในขากรรไกรบน เพศชาย 51.90 กำ� หนดเพศ มีบทบาทส�ำคญั ในวงการแพทย์ดา้ นพิสูจนเ์ อกลกั ษณ์
± 4.46 มิลลิเมตร และเพศหญิง 52.57 ± 2.95 มลิ ลิเมตร คา่ เฉล่ีย ในประเทศไทย ยังไม่พบว่ามีการศึกษาท่ีชัดเจนทางด้านน้ี เพื่อให้
ขนาดความกว้างขากรรไกรระหว่างฟันเข้ยี ว (intercanine width) เกิดความกระจา่ ง การวิจัยนจี้ ึงมวี ตั ถปุ ระสงค์เพ่อื หาคา่ เฉลี่ยขนาด
ในขากรรไกรลา่ ง เพศชาย 27.08 ± 1.96 มลิ ลเิ มตร และเพศหญิง ความกว้างของขากรรไกรระหว่างฟันกรามใหญ่ซ่ีแรกและค่าเฉล่ีย
27.24 ± 2.26 มิลลิเมตร ค่าเฉล่ียขนาดความกว้างขากรรไกร ขนาดความกว้างของขากรรไกรระหว่างฟันเข้ียวในกลุ่มประชากร
ระหวา่ งฟนั กรามซแี่ รก (intermolar width) ในขากรรไกรลา่ ง เพศ ไทย และเปรียบเทียบความแตกต่างค่าเฉล่ียขนาดความกว้างของ
ชาย 45.02 ± 3.28 มลิ ลเิ มตร และเพศหญงิ 44.67 ± 2.88 มลิ ลเิ มตร ขากรรไกรระหว่างเพศ
ในเพศชาย พบวา่ ค่าเฉลย่ี ขนาดความกวา้ งขากรรไกรล่าง ระหวา่ ง วตั ถแุ ละวธิ กี าร
ฟนั กรามซแี่ รก (intermolar width) มขี นาดกวา้ งกวา่ เพศหญงิ เลก็
น้อย ในเพศหญิง พบว่า ค่าเฉลี่ยขนาดความกว้างขากรรไกรล่าง รูปแบบการวิจัยน้ีเป็นการศึกษาเชิงพรรณนาย้อนหลัง
ในตำ� แหนง่ ฟันเขีย้ ว และ ค่าเฉล่ียขนาดความกว้างของขากรรไกร (retrospective descriptive study) โครงการวิจัยนี้ได้ผ่านการ
บน ระหว่างฟันกรามซี่แรก (intermolar width) และระหว่างฟนั พจิ ารณารบั รองจรยิ ธรรมวจิ ยั ของคณะกรรมการวจิ ยั และจรยิ ธรรม
เขย้ี ว (intercanine width) มขี นาดกวา้ งกวา่ เพศชายเลก็ นอ้ ย สรปุ : วิจัยโรงพยาบาลนพรัตนราชธานี ด�ำเนินการเก็บข้อมูลย้อนหลัง
ค่าเฉลี่ยขนาดความกว้างของขากรรไกรระหว่างเพศชายและเพศ จากกลุ่มตัวอย่างที่ได้จากช้ินหล่อศึกษา (dental cast) จากการ
หญงิ ไม่แตกตา่ งกันอยา่ งมนี ัยสำ� คัญทางสถติ ิ พิมพ์ปากคนไข้ที่เข้ามาปรึกษาเพ่ือรับการจัดฟัน ท่ีโรงพยาบาล
นพรตั นราชธานี โดยทันตแพทยท์ า่ นเดียวกัน ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2537
ค�ำส�ำคัญ: ค่าขนาดความกว้างขากรรไกร ค่าขนาดความ ถงึ ปจั จบุ นั มจี ำ� นวนทง้ั สน้ิ 259 ราย เกณฑก์ ารคดั เลอื กกลมุ่ ตวั อยา่ ง
กว้างขากรรไกรระหว่างฟันกรามซี่แรก ค่าขนาดความกว้างขา คือ  1) มีฟนั แทข้ ึ้นครบทกุ ซี่ (ยกเว้นฟนั กรามซี่ที่ 2 และฟันกราม
กรรไกรระหวา่ งฟนั เขย้ี ว การพสิ จู นเ์ อกลกั ษณบ์ คุ คลทางทนั ตกรรม ซี่ที่ 3)  2) ไม่มีฟันแท้ถูกถอน และไม่มีวัสดุอุดใหญ่ในฟันเข้ียว
บทน�ำ และฟันกรามซี่แรก  3) ไม่เคยมีประวัติการจัดฟันมาก่อน ได้
กลมุ่ ตวั อยา่ งทจ่ี ะศกึ ษาจำ� นวน 85 ราย (หญงิ 45 ราย ชาย 40 ราย)
ค่าเฉล่ียขนาดความกวา้ งขากรรไกร (dental arch width) อายเุ ฉลยี่ 14.61 ปี (10-25 ป)ี
เป็นข้อมูลที่ส�ำคัญในการวิเคราะห์และ วางแผนการรักษาทาง
ทันตกรรมจัดฟัน1,2 เนื่องจากในกรณีท่ีผู้ป่วยที่มีขนาดขากรรไกร ผู้วิจัยท�ำการวัดค่าตัวแปร บนแบบหล่อฟันด้วย digital
เล็ก สามารถวางแผนขยายขากรรไกร เพื่อใหไ้ ด้พ้นื ที่เพ่ิมขน้ึ ในการ veneer caliper (Mitutoya, ABSOLUTE AOS, DIGIMATIC
แก้ไขฟันซ้อนเก และในผ้ปู ว่ ยที่มขี นาดขากรรไกรใหญ่การวางแผน (รปู ท่ี 1)) ซงึ่ การวดั คา่ ตวั แปร และการเกบ็ รวบรวมขอ้ มลู ดำ� เนนิ การ
การรักษาจะแตกต่างไปตามสาเหตุ รวมถึงยังเป็นประโยชน์ในอีก โดยทันตแพทย์ท่านเดียวกัน ตัวแปรท่ีวัด ได้แก่ 1. Intercanine
หลายสาขา3,4 ได้แก่ สาขามานุษยวิทยา (anthropometry) สาขา width (ICW) การวดั คา่ ขนาดความกวา้ งขากรรไกร ระหวา่ งฟนั เขยี้ ว
ประติมากรรม (sculpture) รวมถึงงานพิสูจน์เอกลักษณ์บุคคล โดยวัดระยะระหว่างยอดฟันเขี้ยวข้างซ้าย และข้างขวา (รูปท่ี 2)
การพิสูจน์เอกลักษณ์บุคคล ในเหตุการณ์อุบัติภัยหมู่ เป็นงานท่ี 2. Intermolar width (IMW) การวดั คา่ ขนาดความกวา้ งขากรรไกร
ยาก โดยเฉพาะในเวลาที่ช้ินส่วนต่างๆ ของร่างกายได้ถูกท�ำลาย ระหว่างฟันกรามใหญ่ซ่ีแรก โดยวัดระยะระหว่างยอดใกล้กลาง-
หมด ไม่มีสภาพดั้งเดิมหลงเหลืออยู่ ฟันเป็นอวัยวะของร่างกายที่ ใกล้แกม้ ของฟนั กรามซ่แี รก ขา้ งซ้าย และ ข้างขวา (รปู ท่ี 3) การ
มีความคงทน แข็งท่สี ดุ และถกู ทำ� ลายได้ยาก การเรียงตวั ของฟัน วเิ คราะหข์ ้อมูลทางสถิติโดยใชค้ า่ เฉล่ยี (mean) และส่วนเบ่ยี งเบน
รูปร่างของฟนั ขนาดฟัน ขนาดความกว้างของขากรรไกร ในแต่ละ มาตรฐาน (SD) ของค่าขนาดความกว้างของขากรรไกรและ
ต�ำแหน่งและความสัมพันธ์ของฟันในแต่ละขากรรไกร สามารถน�ำ เปรยี บเทยี บคา่ เฉลยี่ ของคา่ ขนาดความกวา้ งของขากรรไกรระหวา่ ง
มาช่วยในการระบุ เพศ อายุ และเชอ้ื ชาติ (forensics dentistry) เพศชายและเพศหญงิ โดยใช้การทดสอบที (independent t-test)
ซึ่งมีประโยชน์ในการน�ำมาใช้ร่วมพิสูจน์เอกลักษณ์บุคคล เพื่อให้ กำ� หนดระดบั นัยสำ� คัญทางสถติ ิน้อยกว่าหรอื เท่ากบั 0.05
ขั้นตอนง่ายข้ึนและรวดเร็วมากข้ึน เน่ืองจากการพิสูจน์เอกลักษณ์

ปที  ่ี 46  ฉบับท ี่ 1  มกราคม - มนี าคม 2564 | 171

รปู ที่ 1 Digital veneer caliper (Mitutoya , ABSOLUTE AOS)

รูปที่ 2 Intercanine width (ICW) การวัดค่าขนาดความกว้างขากรรไกร ระหวา่ งฟนั เขย้ี ว
โดยวัดระยะระหวา่ งยอดฟันเขย้ี วข้างซา้ ย และ ขา้ งขวา

รูปที่ 3 Intermolar width (IMW) การวัดค่าขนาดความกวา้ งขากรรไกร ระหว่างฟนั กรามใหญ่ซี่แรก
โดยวดั ระยะระหว่างยอดใกล้กลาง-ใกล้แกม้ ของฟันกรามซีแ่ รก ขา้ งซา้ ย และ ข้างขวา

172 | วารสารกรมการแพทย์

ผล เพศชาย 0.12 มลิ ลเิ มตรอย่างไมม่ นี ัยสำ� คญั ทางสถติ ิ (p-value =
0.819) โดยเพศชายมีค่าเฉล่ียขนาดความกว้าง 35.42 มิลลิเมตร
กลมุ่ ตัวอยา่ งส่วนใหญ่เป็นเพศหญงิ 45 ราย (รอ้ ยละ 52.9) และเพศหญงิ มคี า่ เฉลยี่ ขนาดความกว้าง 35.54 มลิ ลิเมตร ในสว่ น
เพศชาย 40 ราย (ร้อยละ 47.1) อายุเฉล่ยี 14.6 ± 2.6 ปี และส่วน ขากรรไกรลา่ ง คา่ เฉลยี่ ขนาดความกวา้ งขากรรไกรระหวา่ งฟนั กราม
ใหญไ่ ดร้ บั การวินจิ ฉัยเปน็ Angle class I 44 ราย (ร้อยละ 51.8) ซ่แี รก (maxillary intermolar arch width) ในเพศชายมคี ่าเฉลี่ย
และ Angle class II 41 ราย (รอ้ ยละ 48.2) (ตารางที่ 1) ขนาดความกวา้ งมากกวา่ เพศหญงิ 0.35 มลิ ลเิ มตร อยา่ งไมม่ นี ยั สำ� คญั
ทางสถิติ (p-value = 0.600) โดยเพศชายมีค่าเฉลี่ยขนาดความ
ค่าเฉล่ียขนาดความกว้างขากรรไกรบน และ ขากรรไกร กว้าง 45.02 มิลลิเมตร และเพศหญิงมีค่าเฉล่ียขนาดความ
ล่าง ในเพศชาย และ เพศหญิง แสดงในตารางท่ี 2 พบว่าขากรรไกร กว้าง 44.67 มิลลเิ มตร สำ� หรับค่าเฉลี่ยขนาดความกว้างขากรรไกร
บน ค่าเฉล่ียขนาดความกว้างขากรรไกรระหว่างฟันกรามซ่ีแรก ระหวา่ งฟนั เขยี้ ว ในเพศหญงิ มคี า่ เฉลย่ี ขนาความกวา้ งมากกวา่ เพศ
(mandibular intermolar arch width) ในเพศหญงิ มีค่าเฉลี่ย ชาย 0.16 มลิ ลเิ มตร อยา่ งไมม่ นี ยั สำ� คญั ทางสถติ ิ (p-value = 0.724)
ขนาดความกว้างมากกว่าเพศชาย 0.67 มิลลิเมตรอย่างไม่มี โดยเพศชายมีค่าเฉลี่ยขนาดความกว้าง 27.08 มิลลิเมตร และ
นยั สำ� คญั ทางสถติ ิ (p-value = 0.413) โดยเพศชายมคี า่ เฉลยี่ ขนาด เพศหญิงมคี ่าเฉลี่ยขนาดความกว้าง 27.24 มิลลเิ มตร
ความกว้าง 51.90 มิลลิเมตร และเพศหญิงมีค่าเฉลี่ยขนาดความ
กว้าง 52.57 มลิ ลิเมตร สำ� หรับคา่ เฉล่ยี ขนาดความกว้างขากรรไกร
ระหว่างฟันเข้ียวในเพศหญิงมีค่าเฉล่ียขนาดความกว้างมากกว่า

ตารางที่ 1 คณุ ลักษณะทวั่ ไปของกลมุ่ ตวั อย่าง (n = 85) จ�ำนวน (รอ้ ยละ)
14.6 ± 2.6
คุณลกั ษณะทั่วไป
อายุ, mean ± SD 45 (52.9)
เพศ, n(%) 40 (47.1)
  หญิง
  ชาย 44 (51.8)
การวินจิ ฉัย, n(%) 41 (48.2)
  Angle class I
  Angle class II

ตารางท่ี 2 เปรียบเทียบคา่ เฉลยี่ ขนาดความกว้างขากรรไกร (n=85)

ขนาดความกว้างขากรรไกร เพศชาย (n = 40 ) เพศหญงิ (n = 45 ) p-value
(มลิ ลเิ มตร) Mean ± SD Mean ± SD
ขากรรไกรบน
  IMW 51.90 ± 4.46 52.57 ± 2.95 0.413
  ICW 35.42 ± 2.34 35.54 ± 2.48 0.819
ขากรรไกรล่าง
  IMW 45.02 ± 3.28 44.67 ± 2.88 0.600
  ICW 27.08 ± 1.96 27.24 ± 2.26 0.724

ปที ี่ 46  ฉบบั ที ่ 1  มกราคม - มนี าคม 2564 | 173

วจิ ารณ์ การศกึ ษานต้ี า่ งจากการศกึ ษาอน่ื อาจเนอ่ื งมาจากอายเุ ฉลย่ี ของกลมุ่
ตัวอย่างทใ่ี ช้ในการศกึ ษาทีแ่ ตกต่างกนั การศกึ ษาการเปล่ยี นแปลง
การศึกษาในขากรรไกรบน Moorrees9 และ Van Der ของการเจริญเติบโตของขากรรไกรในแนวขวาง13-15 (transverse
Linden10 ท�ำการศึกษาใน กลุ่มตัวอย่างที่มีการเจริญเติบโตของ dental arch width) พบว่าไม่มีการเปล่ียนแปลง หลังจากอายุ
ฟันและกระดูกขากรรไกรปกติ (normal dental development) 13 ปี ในเพศหญิง และหลงั จากอายุ 16 ปี ในเพศชาย มีการศึกษา
พบวา่ คา่ เฉลยี่ ขนาดความกวา้ งขากรรไกรระหวา่ งฟนั กรามไมม่ กี าร ในกลุ่มประชากรฟินนิช16 พบการเพิ่มข้ึนของขนาดความกว้าง
เปลีย่ นแปลง หรือ ลดลงเล็กนอ้ ย ตามอายุ อยา่ งไรกต็ าม Moyer11 ขากรรไกรในช่วงกอ่ นอายุ 15 ปี จากการศึกษา1,17,18 พบว่าการเพิม่
พบว่า ในกลุ่มตัวอย่างเพศชาย มีค่าเฉลี่ยความกว้างขากรรไกร ขนึ้ ของขนาดความกวา้ งขากรรไกร มผี ลตอ่ การเพมิ่ ชอ่ งวา่ งระหวา่ ง
ระหว่างฟันกรามเพิ่มขึ้น ในขณะที่ เพศหญิง จะมีค่าเฉลี่ยความ ฟนั ในขากรรไกรเพอ่ื แก้ไขฟนั ซ้อนเก ซึ่งมปี ระโยชนใ์ นการวางแผน
กว้างขากรรไกรระหว่างฟันกรามค่อนข้างคงที่ การศึกษาใน การรักษา ค่าเฉลี่ยขนาดความกว้างขากรรไกรท่ไี ด้จากการศึกษานี้
ขากรรไกรล่าง Frohlich12 พบว่า ไม่มีความแตกต่างของค่าเฉลี่ย สามารถน�ำไปประยุกต์ใช้ในการวางแผนการรักษา เพื่อค�ำนวณหา
ความกว้างขากรรไกรระหว่างฟันกราม ของกลุ่มตัวอย่างที่มีการ ช่องว่างเพื่อแก้ปัญหาฟันซ้อนเก นอกจากน้ี ค่าเฉล่ียขนาดความ
สบฟันผิดปกติแองเกิลชนิดท่ี 2 (untreated Angle class II กว้างขากรรไกรยังแปรตามเช้ือชาติ5 ซ่ึงมีประโยชน์ในการช่วย
malocclusion) และ กลุ่มตัวอย่างท่ีมีการสบฟันปกติ ในกลุ่ม พิสูจนเ์ อกลักษณ์บคุ คลเวลาเกิดอุบตั ิภยั หมู่ โดยเฉพาะเมอ่ื เน้ือเยอื่
ตัวอย่างท่ีมีการสบฟันปกติ (normal dental development) หรืออวัยวะต่างๆ ถูกท�ำลายมาเป็นเวลานาน อย่างไรก็ตาม การ
ค่าเฉล่ียความกว้างขากรรไกรระหว่างฟันกรามเพ่ิมข้ึนเล็กน้อย ศกึ ษานที้ ำ� ในกลมุ่ ตวั อย่างทอ่ี ายเุ ฉลยี่ 14.6 ปี ผวู้ ิจยั มคี วามเหน็ วา่
ตามอายุ ในขณะที่ค่าเฉล่ียความกว้างขากรรไกรระหว่างฟันเข้ียว ควรมีการศึกษาเพิ่มเติม ในกลุ่มอายุท่ีแตกต่าง เพ่ือเปรียบเทียบ
มแี นวโนม้ ลดลงหลงั อายุ 12 ป9ี ,10 จากการศกึ ษาสว่ นใหญ5่ -8 พบวา่ ความแตกต่างในแตล่ ะกลมุ่ อายุ
ค่าเฉลี่ยความกว้างขากรรไกรระหว่างฟันเขี้ยวและฟันกรามซี่แรก
(intercanine dental arch width and intermolar dental arch สรปุ
width) ระหว่างเพศชายและในเพศหญิงมีความแตกต่างอย่างมี ค่าเฉล่ียขนาดความกว้างของขากรรไกรระหว่างเพศชาย
นัยส�ำคัญทางสถิติ ขณะท่ีการศึกษาฉบับน้ี ค่าเฉลี่ยขนาดความ
กว้างของขากรรไกรระหว่างเพศชายและเพศหญิงไม่แตกต่างกัน และเพศหญิงไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยส�ำคัญทางสถิติ การศึกษานี้
อย่างมีนัยส�ำคัญทางสถิติ โดยค่าเฉล่ียความกว้างขากรรไกรบน อาจมีข้อจ�ำกัดเนื่องจากเป็นการศึกษาข้อมูลเฉพาะท่ีมารับบริการ
และขากรรไกรลา่ ง ระหวา่ งฟนั เขย้ี วในเพศหญงิ มากกวา่ ในเพศชาย ที่โรงพยาบาลนพรัตนราชธานี เท่านั้น อย่างไรก็ตามการศึกษานี้
ในขณะที่ คา่ เฉลี่ยความกวา้ งขากรรไกรลา่ งระหวา่ งฟันกรามซี่แรก เปน็ การศกึ ษาเพอ่ื ใหไ้ ดข้ อ้ มลู เบอ้ื งตน้ เพอ่ื ทจ่ี ะมกี ารศกึ ษาและเกบ็
เพศชายมากกวา่ เพศหญงิ เลก็ นอ้ ย คา่ เฉลย่ี ความกวา้ งขากรรไกรบน ขอ้ มลู ตอ่ ไปให้มากขึ้นในหลายโรงพยาบาลในอนาคต
ระหวา่ งฟนั กรามซแ่ี รก เพศหญงิ มากกวา่ เพศชายเลก็ นอ้ ย สาเหตทุ ี่

References 6. Hussein KW, Rajion ZA, Hassan R, Noor SN. Variations in tooth
1. Paulino V, Paredes V, Gandia JL, Cibrian R. Prediction of arch size and arch dimensions in Malay school children. Aust Orthod
J 2009;25:163-8.
length base on intercanine width. Eur J Orthod 2008;30:295-8.
2. Bishara SE, Bishara SE, Stanley RN. Maxillary expansion: clinical 7. Bishara SE, Treder JE, Damon P, Olsen M. Changes in the dental
arches and dentition between 25 and 45 years of age. Angle
implications. Am J Orthod Dentofacial 1987;91: 3-14. Orthod 1996;66:417-22.
3. Birdie AR. Morphogenesis of mandibular dental arch shape in
8. Ling JY, Wong RW. Dental arch widths of Southern Chinese.
human embryos. J Dent Res 1968; 47: 50-8. Angle Orthod 2009;79:54-63.
4. Bishara SE, Bayati P, Jakobsen JR. Longitudinal comparison of
9. Moorrees CFA. The dentition of the growing Child. Cambridge,
dental arch changes in normal and untreated class II, division I Harvard University Presss; 1959.
subjects and their clinical implications. AM J Orthod Dentofacial
Orthop 1996; 110:483-9. 10. FRANS PGM, van Der Linden. Development of the human
5. Dung TM, Ngoc VTN, Hiep NH, Khoi TD, Xiem VV, Chu-Dinh dentition. Quintessence Publishing; 2013.
T, et al. Evaluation of dental arch dimensions in 12 year-old
Vietnamese children – A cross- sectional study of 4565 subjects.
Sci Rep 2019; 9:3101.

174 | วารสารกรมการแพทย์

11. Moyers RE, van der Linden FPGM, Riolo ML, McNamara JA Jr. 16. Heikinheimo K, Nyström M, Heikinheimo T, Pirttiniemi P, Pirinen S.
Standards of human occlusal development. Monograph No. 5, Dental arch width, overbite, and overjet in a Finnish population
Craniofacial Growth Series. Ann Arbor Center for Human Growth with normal occlusion between the ages of 7 and 32 years. Eur
and Development; 1976. J Orthod 2012;34:418-26.

12. Frohlich FG. A longitudinal study of untreated Class II type 17. Motoyoshi M, Hirabayashi M, Shimazaki T, Namura S. An
malocclusions. Trans Eur Orthod Soc 1961;37:139-59. experimental study on mandibular expansion: increase in arch
width and perimeter. Eur J Orthod 2002;24:125-30.
13. Knott VB. longitudinal study of dental arch widths at four stages
of dentition. Angle Orthod 1972;42:387-94. 18. Germane Y, Lindauer SJ, Rubinstein LK, Reverse JH, Issacson RJ.
Increase in arch perimeter due to orthodontic expansion. Am J
14. DeKock WH. Dental arch depth and width studied longitudi- Orthod Dentofacial Orthop 1991; 100: 421-27.
nally from 12 years of age to adulthood. Am J Orthod.1972;62:
56-66.

15. Sillman JH. Dimensional changes of the dental arches:
longitudinal study from birth to 25 years. Am J Orthod
1964;50:824-42.

ปีที่ 46  ฉบบั ที ่ 1  มกราคม - มนี าคม 2564 | 175

นพิ นธ์ต้นฉบับ

การประเมนิ การทาํ งานของแซคคลู ในผปู้ ว่ ยโรคมเี นยี รด์ ว้ ยเครือ่ ง
ตรวจประสาทการทรงตวั ในหชู นั้ ในโดยการวดั คลน่ื ไฟฟา้
จากกลา้ มเนอ้ื คอ

จฑุ าภรณ์ พลายจัน่ พ.บ.*, ภาณนิ ี จารศุ รพี ันธุ์ พ.บ.**, เพิ่มทรพั ย์ อิสีประดฐิ พ.บ.**
*ฝ่ายบรกิ ารทางการแพทย์ส�ำนกั งานบรรเทาทกุ ขแ์ ละประชานามยั พิทักษ์ ถนนอังรดี ูนงั ต์ เขตปทุมวนั
กรงุ เทพมหานคร 10330
**ภาควชิ าโสต ศอ นาสิกวทิ ยา คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ถนนพระราม 4
เขตปทมุ วนั กรงุ เทพมหานคร 10330

Abstract: The Evaluation of Saccular Function in Definite
Meniere’s Disease Patients by Cervical Vestibular
Evoked Myogenic Potentials (cVEMPs)

Juthaporn Phlaichan, M.D.*, Paninee Charusripan, M.D. **, Permsarp Isipradit, M.D.**
*Relief and Community Health Bueau Thai Red Cross, Henri Dunant, Pathumwan,
Bangkok, 10330
**Otolaryngology Department, Faculty of Medicine, Chulalongkorn University,
Rama IV, Pathumwan, Bangkok, 10330
(E-mail: [email protected])
(Received: June 24, 2020; Revised: August 31, 2020; Accepted: December 30, 2020)

Background: Meniere’s disease demonstrates abnormal function of both auditory and vestibular system.
Abnormalities in saccule was the second most common finding in histopathology study. The previous studies showed
inconsistent results in saccular function. Objective: To evaluate saccular function in definite Meniere’s disease
patients by cervical vestibular evoked myogenic potential (cVEMP). Method: A cross-sectional study conducted at
King Chulalongkorn Memorial Hospital. All patients in control group and definite Meniere’s disease underwent cVEMP.
Four parameters of cVEMP include P1 latency, N1 latency, P1-N1 amplitude and amplitude asymmetry ratio were
evaluated. Result: Twenty-two definite Meniere’s disease and thirty control patients were included in the study. The
median duration of Meniere’s disease was 36 months. Nineteen of twenty-two Meniere’s disease patients (86.36%)
obtained absence cVEMP in affected ear. The mean latency of P1, N1 and P1-N1 amplitude were not statistically
significant different between control group and unaffected ear of Meniere’s disease group (mean difference = 0.73,
95% CI = -1.55, 0.08, p = 0.074; mean difference = 0.25, 95% CI = -1.23, 0.74, p = 0.62; mean difference = -5.45,
95% CI -1.44, 12.34, p = 0.12, respectively). Three Meniere’s disease patients who cVEMP presented in affected
ear showed amplitude asymmetry ratio of 24.4%. Conclusions: Patients with definite Meniere’s disease usually
demonstrated absent cVEMP response.

Keywords: Meniere’s disease, Saccular function, Vestibular-evoked myogenic potential

บทคัดยอ่ ประเมนิ การท�ำงานของหูชั้นในส่วนแซคคูล ในผปู้ ว่ ยโรคน้ำ� ในหไู ม่
ภูมิหลัง: โรคน�้ำในหูไม่เท่ากันพบความผิดปกติของหูช้ัน เท่ากัน ด้วยการวดั คล่นื ไฟฟา้ จากกลา้ มเน้ือคอ วธิ กี าร: การศึกษา
ที่จุดเวลาใดเวลาหน่ึงในกลุ่มควบคุมและกลุ่มผู้ป่วยโรคน�้ำในหูไม่
ในทั้งส่วนการได้ยินและการทรงตัวโดยเฉพาะแซคคูลซึ่งพบความ เท่ากัน ด้วยการวัดคลื่นไฟฟ้าจากกล้ามเน้ือคอ โดยเปรียบเทียบ
ผิดปกติทางพยาธิวิทยามากเป็นอันดับสองรองจากส่วนการได้ยิน ความยาวคลื่น P1และ N1, ความสูงคล่ืน P1-N1 และอัตราส่วน
การศึกษาก่อนหน้านี้ผลการท�ำงานของแซคคูลในผู้ป่วยโรคน้�ำในหู ความแตกตา่ งความสงู คลนื่ ผล: อาสาสมัครกลุม่ ควบคมุ 30 ราย
ไม่เท่ากันมีความขัดแย้งกันระหว่างการศึกษา วัตถุประสงค์: เพ่ือ

176 | วารสารกรมการแพทย์

และผู้ป่วยโรคน้�ำในหูไม่เท่ากัน 22 รายเข้าร่วมงานวิจัย โดยกลุ่ม Potentialsc; cVEMP) จะได้คลื่นไฟฟ้าเป็น short latency
ผปู้ ว่ ยมคี า่ มธั ยฐานของระยะเวลามอี าการ 36 เดอื น ตรวจไมพ่ บการ potential ซึ่งเป็นการตอบสนองของ otolith organ ต่อเสียง
ตอบสนองจากกล้ามเนื้อคอในหูข้างท่ีมีรอยโรค 19 ราย (ร้อยละ กระตุ้น (acoustic stimuli) หรือการเคาะทกี่ ะโหลก (skull tap)
86.36) คา่ เฉลยี่ ของความยาวคล่นื P1, N1, ความสูงคลนื่ P1-N1 เม่ือกระตุ้นเสียงเข้าไปในหูข้างหนึ่งจะสามารถวัดคล่ืนไฟฟ้าที่
ของกลมุ่ ควบคมุ ตา่ งจากหขู า้ งไมม่ รี อยโรคของกลมุ่ โรคนำ้� ในหไู มเ่ ทา่ กล้ามเนื้อคอ (sternocleidomastoid) ข้างนั้น โดยจะเป็นการ
กนั อย่างไม่มนี ัยส�ำคัญทางสถิติ (mean difference = 0.73, 95% ประเมินการท�ำงานของแซคคูลข้างเดียวกับที่ให้เสียงกระตุ้น มี
CI = -1.55, 0.08, p = 0.074; mean difference = 0.25, 95% หลายการศกึ ษาของ cVEMP ในการประเมนิ การทำ� งานของแซคคลู
CI = -1.23, 0.74, p = 0.62; mean difference = -5.45, 95% และช่วยในการวินิจฉัยโรคน้�ำในหูไม่เท่ากัน Lamounier15 พบว่า
CI= -1.44, 12.34, p = 0.12, ตามล�ำดบั ) ผูป้ ว่ ย 3 รายท่ตี รวจพบ cVEMP มีความไวและจ�ำเพาะมากกวา่ electrocochleography
การตอบสนองจากกล้ามเนื้อคอพบอัตราส่วนความแตกต่างความ (EcochG) ในการวนิ ิจฉยั โรคน้�ำในหไู ม่เทา่ กัน Ribeiro S รายงาน
สูงคล่ืนของผู้ป่วยโรคน้�ำในหูไม่เท่ากัน 24.4% สรุป: ป่วยโรค ผู้ปว่ ยโรคน�ำ้ ในหูไมเ่ ท่ากนั ตรวจไม่พบ cVEMP จำ� นวนร้อยละ 35
น�้ำในหูไม่เท่ากันมักพบความผิดปกติของแซคคูล ส่วนหูข้างปกติมี โดยมีผู้ปว่ ย 3 รายทต่ี รวจพบ cVEMP แต่ค่า P1 latency ยาวข้ึน
การท�ำงานของแซคคูลเช่นเดียวกับผทู้ แ่ี ข็งแรง และมี 1 รายทอี่ ัตราสว่ นความแตกต่างความสงู คลนื่ (amplitudes
asymmetry ratio) มากกว่าปกต1ิ 6 การศึกษาของ De Waele17
ค�ำส�ำคัญ: น้�ำในหูไม่เท่ากัน แซคคูล คลื่นไฟฟ้าจาก และการศึกษาของ Murofoshi18 ตรวจไม่พบ cVEMP ในผู้ป่วย
กลา้ มเน้ือคอ น�้ำในหูไม่เท่ากันสูงถึงร้อยละ 54 และร้อยละ 51 ตามล�ำดับ
บทนำ� นอกจากนี้บางการศึกษายังพบว่าอัตราส่วนความแตกต่างความสูง
คล่ืนมีค่าสูงข้ึนอย่างมีนัยส�ำคัญในผู้ป่วยโรคน�้ำในหูไม่เท่ากันโดย
โรคนำ้� ในหไู มเ่ ทา่ กนั (Meniere’s disease) คอื กลมุ่ อาการ เฉพาะในระยะทา้ ยของโรคดว้ ย19-23 อยา่ งไรกด็ มี บี างการศกึ ษาทไี่ ม่
จากการมนี ำ�้ ในหชู น้ั ในมากผดิ ปกตโิ ดยไมท่ ราบสาเหต1ุ -3 อบุ ตั กิ ารณ์ พบความแตกตา่ งอยา่ งมนี ยั สำ� คญั ทง้ั คา่ ความสงู คลนื่ (amplitude)
ของโรคพบไดต้ ง้ั แต่ 3.5-513 คนตอ่ 100,000 ประชากร3,4 พบใน และความยาวคลืน่ (latency)18,24,25
เพศหญงิ มากกว่าเพศชายด้วยอตั ราส่วน 1.3 ตอ่ 1 โดยอบุ ัติการณ์
สูงสดุ อยู่ในชว่ งอายุ 40-60 ปี1,2,5 สว่ นใหญผ่ ูป้ ว่ ยจะมอี าการเวียน จะเหน็ ไดว้ า่ จากการศกึ ษากอ่ นหนา้ นยี้ งั มขี อ้ ขดั แยง้ ระหวา่ ง
ศีรษะบา้ นหมุนเปน็ ๆ หายๆ การได้ยินลดลงเปน็ ๆ หายๆ หอู ้อื หรอื การท�ำงานของแซคคูลและโรคน�้ำในหูไม่เท่ากัน ดังนั้นผู้วิจัยจึง
มีแรงดันในหู มีเสียงรบกวนในหู จากการศึกษาทางพยาธิวิทยา ต้องการศึกษาเปรียบเทียบการท�ำงานของแซคคูลด้วย cVEMP
พบความผิดปกติบริเวณ cochlear มากท่ีสุดตามมาด้วยส่วนของ ระหว่างผู้ป่วยโรคน้�ำในหูไม่เท่ากันตามเกณฑ์การวินิจฉัยปี 2015
saccule, utricle และ semicircular canal ตามลำ� ดับ1,2 กบั อาสาสมัครทีแ่ ข็งแรงเป็นปกติ
วตั ถแุ ละวิธีการ
เกณฑ์การวินิจฉัยน�้ำในหูไม่เท่ากันมีการพัฒนาเร่ือยมา
ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1972 จากน้ันมีการปรับเปล่ียนเกณฑ์เป็นระยะ การศึกษาเชิงวิเคราะห์ที่จุดเวลาใดเวลาหน่ึง (cross-
และมีเกณฑ์จากหลายกลุ่มด้วยกัน จนปี ค.ศ. 1995 American sectional analytic study) เปรียบเทียบการท�ำงานของแซคคูล
Academy Otolaryngology Head Neck Surgery (AAO-HNS) ดว้ ย cVEMP ระหวา่ งผปู้ ว่ ยโรคนำ้� ในหไู มเ่ ทา่ กนั และคนปกติ ทำ� การ
ได้ก�ำหนดเกณฑ์ท่ีนิยมใช้กันต่อเน่ืองเป็นเวลานาน6 การวินิจฉัย ศึกษาท่ีโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย ระหว่างวันท่ี 1
definite Meniere’s disease ปจั จบุ นั ยดึ เกณฑข์ อง International มกราคม พ.ศ. 2560 ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2561 งานวิจัยน้ีได้
Classification of Vestibular Disorder ปี 2015 ซ่ึงกำ� หนดเกณฑ์ ผ่านคณะกรรมการพิจารณาจริยธรรมการวิจัย คณะแพทยศาสตร์
การวินิจฉัยดงั น ี้ 1) มีอาการเวียนศีรษะบ้านหมุนตั้งแต่ 2 ครง้ั ข้ึน จฬุ าลงกรณม์ หาวิทยาลยั
ไป แต่ละครัง้ นาน 20 นาที ถงึ 12 ชว่ั โมง  2) ผลตรวจการไดย้ นิ พบ
ประสาทหูเสื่อมท่ีความถี่ต�่ำหรือปานกลางในหูข้างที่ผิดปกติ อย่าง อาสาสมัครท่ีมีอายรุ ะหว่าง 18 ถึง 60 ปี แบ่งเป็น 2 กลุ่ม
นอ้ ย 1 คร้ัง โดยอาจเกดิ ข้ึนก่อน ระหว่าง หรือหลังเวียนศีรษะบา้ น คอื อาสาสมัครท่แี ขง็ แรงปกติ กบั กลมุ่ ท่ไี ด้รับการวินจิ ฉยั โรคน�ำ้ ใน
หมนุ   3) มอี าการผดิ ปกตขิ องหเู ปน็ ๆหายๆ (ระดบั การไดย้ นิ ลดลง, หไู ม่เทา่ กนั หน่ึงขา้ งตามเกณฑข์ องปี ค.ศ. 2015 โดยอาสาสมัครท่ี
เสยี งรบกวนในหู, หอู อื้ ) ในหูขา้ งทีเ่ ปน็ โรค  4) ไมต่ รงกบั เกณฑ์การ มีโรคของหูช้ันนอกหรือหูชั้นกลาง ผู้ที่เคยผ่าตัดศีรษะและคอหรือ
วินจิ ฉัยโรคอนื่ ๆ7 อยา่ งไรก็ดี ยังไม่มีการบรรจุการตรวจการทำ� งาน กระดกู คอหรือโรคของกล้ามเน้ือคอ เช่น torticollis สตรตี งั้ ครรภ์
ของหชู น้ั ในเพอ่ื ใชเ้ ปน็ เกณฑว์ นิ จิ ฉยั นำ้� ในหไู มเ่ ทา่ กนั แมว้ า่ จะมกี าร ผู้ที่มีเครื่องกระตุ้นหัวใจ (pacemaker device) และผู้ท่ีได้รับยา
ประเมนิ การทำ� งานของหชู น้ั ในมากมายแตก่ ย็ งั มขี อ้ จำ� กดั ในการนำ� คลายกล้ามเน้อื หรือยากนั ชัก จะถกู คดั ออกจากการศึกษานี้
มาใช้เป็นเกณฑว์ ินจิ ฉัยโรคน้ำ� ในหูไมเ่ ท่ากนั 8-14
อาสาสมัครทุกรายได้รับการซักประวัติเก่ียวกับอายุ เพศ
การตรวจประสาทการทรงตัวหูช้ันในโดยการวัดคล่ืนไฟฟ้า อาการน�ำ ระยะเวลาเป็นโรคน้�ำในหูไม่เท่ากัน ประวัติครอบครัว
จากกล้ามเน้ือคอ (Cervical Vestibular Evoked Myogenic ประวตั ไิ มเกรน การใชย้ า และโรคประจำ� ตัว อาสาสมัครทกุ รายจะ

ปที ่ ี 46  ฉบับท่ี 1  มกราคม - มนี าคม 2564 | 177

ได้รับการตรวจการได้ยินเพ่ือประเมินระดับการสูญเสียการได้ยิน unpaired t-test ถ้าการกระจายข้อมูลเป็นการจายปกติ และใช้
(pure tone average) และความสามารถในการจ�ำแนกค�ำพูด Mann-Whitney U test หากการกระจายข้อมูลไม่ปกติ (SPSS
(word recognition score) จากนนั้ ท�ำการตรวจ cVEMP ของหู version 21) โดยคา่ p-value < 0.05 แสดงถงึ ความแตกตา่ งอย่าง
ทงั้ 2 ขา้ งโดยบนั ทกึ การตอบสนองของกลา้ มเนอ้ื คอขา้ งเดยี วกนั กบั มีนัยสำ� คญั ทางสถติ ิ
หูข้างทท่ี ดสอบ ท�ำการกระตุ้นดว้ ยเสยี งความถ่ี 500 เฮริ ท์ ทีค่ วาม ผล
ดัง 95 เดซเิ บล ดว้ ยหฟู งั แบบเสยี บหู (insertion type earphone)
ขณะตรวจอาสาสมคั รนง่ั และหนั ศรี ษะไปดา้ นตรงขา้ มกบั ขา้ งทต่ี รวจ กลมุ่ อาสาสมคั รแขง็ แรงจำ� นวน 30 ราย เป็นเพศชาย 16
ท�ำการก้มหน้าและเกร็งคอ ผู้ป่วยกลุ่มโรคน�้ำในหูไม่เท่ากันท�ำการ ราย (รอ้ ยละ 53.3) และเพศหญิง 14 ราย (ร้อยละ 46.7) อายเุ ฉลยี่
ตรวจขา้ งทีเ่ ปน็ โรคก่อนแล้วจงึ ตรวจขา้ งปกติ 52.53 ± 12.45 ปี มีระดับการไดย้ ินเฉล่ียหูข้างขวาและหขู า้ งซา้ ย
เทา่ กบั 16.53 ± 4.84 และ 15.17 ± 5.85 เดซิเบล ตามล�ำดับ กลุ่ม
ข้อมูลจาก cVEMP ค�ำนวณเป็นค่าเฉล่ียและค่าเบ่ียงเบน ผปู้ ว่ ยโรคนำ�้ ในหไู มเ่ ทา่ กนั หนงึ่ ขา้ งจำ� นวน 22 ราย เปน็ เพศชาย 14
มาตรฐานของ P1 latency, N1 latency, P1-N1 amplitude ราย (ร้อยละ 63.6) และเพศหญิง 8 ราย (ร้อยละ 36.4) อายุเฉลีย่
และ amplitude asymmetry ratio ซ่ึงค�ำนวณจาก [100 x 54.75 ± 10.28 ปี ส่วนใหญ่มีความผดิ ปกตทิ ีห่ ูขา้ งซ้าย (17 ราย;
(amplitude of larger P1-N1 – amplitude of smaller P1- ร้อยละ 77.3) ระดับการได้ยินเฉลย่ี ของหขู า้ งท่ีมรี อยโรค 43 ± 20
N1)/ (amplitude of larger P1-N1 + amplitude of smaller เดซิเบล สว่ นระดับการได้ยนิ ของหูอีกขา้ ง 16.32 ± 4.72 เดซิเบล
P1-N1)] ของกลุ่มอาสาสมคั รท่แี ข็งแรง และกลุ่มโรคน้ำ� ในหูไมเ่ ท่า คา่ มัธยฐานของระยะเวลาการวินิจฉัยโรคน�้ำในหูไมเ่ ท่ากันนาน 36
กัน จากนนั้ ท�ำการเปรยี บเทียบคา่ mean absolute latency of เดอื น (ช่วงระหวา่ ง 4 ถึง 144 เดอื น) (ตารางที่ 1)
P1, mean absolute latency of N1, mean P1-N1 amplitude
และ mean amplitude asymmetry ratio ระหวา่ งสองกลมุ่ ด้วย

ตารางท่ี 1 ข้อมลู ประชากร

หญิง กลุ่มควบคุม กลมุ่ นำ้� ในหูไมเ่ ทา่ กัน
อายเุ ฉลย่ี ± คา่ เบี่ยงเบนมาตรฐาน (ปี) (n=30) (n=22)
โรคน�ำ้ ในหไู มเ่ ท่ากนั ขา้ งซ้าย
อาการหูออื้ 16 (53.3%) 14 (63.6%)
เสียงรบกวนในหู 52.53 ± 2.45 54.23 ± 10.41
มัธยฐานเวลาวนิ จิ ฉยั โรค (เดอื น) 17 (77.3%)
ระดบั การได้ยินเฉล่ีย ± คา่ เบี่ยงเบนมาตรฐาน (เดซเิ บล) -
- 22 (100%)
- 17 (77.3%)
- 36 (min 4, max 144)
ขวา 16.53 ± 4.84 ขา้ งผิดปกติ 43 ± 20
ซา้ ย 15.17 ± 5.85 ข้างปกติ 16.32 ± 4.72

กลุ่มอาสาสมคั รแขง็ แรงมีคา่ เฉลี่ย P1 latency 14.21 ± คา่ เฉลยี่ P1 latency 13.48 ± 1.71 มลิ ลวิ นิ าที คา่ เฉลย่ี N1 latency
1.18 มลิ ลิวนิ าที คา่ เฉลย่ี N1 latency 20.88 ± 1.29 มิลลวิ นิ าที 20.63 ± 2.2 มิลลิวินาที ค่าเฉลย่ี P1-N1 amplitude 25.99 ±
ค่าเฉลี่ย P1-N1 amplitude 20.54 ± 4.63 ไมโครโวลต์ และ 14.76 ไมโครโวลต์ ซ่ึงให้ผลต่างจากกลุ่มควบคุมแต่ไม่มีนัยส�ำคัญ
amplitude asymmetry ratio 18.85 ± 14.94 % (ตารางที่ 2) ทางสถติ ิ (mean difference = 0.73, 95% CI = -1.55, 0.08,
p = 0.074; mean difference = 0.25, 95% CI = -1.23, 0.74,
กลุ่มผู้ป่วยน�้ำในหูไม่เท่ากันไม่พบการตอบสนองของ p = 0.62; mean difference = -5.45, 95% CI = -1.44, 12.34,
cVEMP 19 ราย (รอ้ ยละ 86.36) ในหขู า้ งทม่ี รี อยโรค ในขณะทห่ี ขู า้ ง p = 0.12, ตามล�ำดับ) (ตารางที่ 2)
ปกตมิ กี ารตอบสนอง 21 ราย (ร้อยละ 95.45) ส�ำหรบั หูขา้ งปกติมี

178 | วารสารกรมการแพทย์

ตารางที่ 2 ผล cVEMP ระหว่างกลุ่มผปู้ ่วยโรคน�้ำในหูไม่เท่ากนั และกลมุ่ ควบคมุ

กลุม่ จ�ำนวนอาสาสมัคร ค่าเฉลย่ี ±SD p-value 95% confidence
0.07* interval
P1 ข้างปกตกิ ลุม่ น้�ำในหูไม่เท่ากนั 21 13.48 ± 1.71 -1.55, 0.08
P1 กล่มุ ควบคมุ 30 14.21 ± 1.18
N1 ขา้ งปกติกลุ่มน้ำ� ในหไู ม่เทา่ กนั 21 20.63 ± 2.20 0.62* -1.23, 0.74
N1 กลมุ่ ควบคมุ 30 20.88 ± 1.29
Amplitude ขา้ งปกติกลมุ่ นำ�้ ในหูไมเ่ ท่ากัน 21 25.99 ± 14.76 0.12* -1.44, 12.34
Amplitude กลมุ่ ควบคุม 30 20.54 ± 4.63
Asymmetry ratio กล่มุ นำ้� ในหูไมเ่ ท่ากัน 3 24.4 ± 6.71 0.29$ -12.42, 23.51
Asymmetry ratio กลุม่ ควบคมุ 30 18.85 ± 14.94

* Unpaired t-test
$ Mann Whitney U test

ตารางที่ 3 ผล cVEMP ในกลุ่มผู้ป่วยโรคน�้ำในหไู ม่เท่ากนั 21 ราย

หขู ้างทม่ี รี อยโรค ตรวจพบ cVEMP P1 latency N1 latency P1-N1 amplitude
หูข้างทีป่ กติ (n) (คา่ เฉลีย่ ± SD) (คา่ เฉลยี่ ± SD) (คา่ เฉลีย่ ± SD)
3 11.89 ± 1.01 21.50 ± 2.29 29.53 ± 8.28
21 13.48 ± 1.71 20.63 ± 2.20 25.99 ± 14.76

ผปู้ ว่ ยโรคนำ�้ ในหไู มเ่ ทา่ กนั 3 รายทตี่ รวจพบ cVEMP ในขา้ ง ขยายตัวของแซคคูล แล้วมีการเสื่อมสภาพของแซคคูลตามมา12
ทมี่ รี อยโรค พบคา่ เฉลยี่ P1 latency 11.89 ± 1.02 มลิ ลวิ นิ าที สว่ น จงึ สง่ ผลใหไ้ มเ่ กดิ การตอบสนองตอ่ การตรวจ cVEMP เปน็ ทนี่ า่ สนใจ
ค่าเฉล่ยี N1 latency เท่ากับ 21.5 ± 2.29 มิลลิวนิ าที และค่าเฉล่ีย วา่ ผู้ปว่ ยโรคน�้ำในหไู ม่เทา่ กนั 3 รายทตี่ รวจพบการตอบสนองของ
P1-N1 amplitude 29.53 ± 8.28 ไมโครโวลต์ (ตารางที่ 3) ซ่ึงมี cVEMP ในหูขา้ งที่มีพยาธิสภาพ ไดร้ ับการวินิจฉัยโรคนาน 2-3 ปี
คา่ สงู เมอื่ เทียบกับกลุม่ ควบคมุ และเม่อื นำ� มาคำ� นวณ amplitude และมหี นงึ่ รายทนี่ านถึง 10 ปี แสดงวา่ พยาธิสภาพของโรคนำ้� ในหู
asymmetry ratio พบวา่ มคี า่ รอ้ ยละ 24.40 ± 6.7 ซ่งึ ค่าทไ่ี ดย้ งั ไมเ่ ทา่ กนั นน้ั สว่ นใหญจ่ ะพบบรเิ วณแซคคลู รว่ มดว้ ย และมสี ว่ นนอ้ ย
ถอื วา่ อยใู่ นเกณฑป์ กตคิ อื นอ้ ยกวา่ รอ้ ยละ 35 แตก่ ม็ แี นวโนม้ สงู กวา่ ท่ไี ม่พบรอยโรคบรเิ วณน้ี
กล่มุ ควบคุมแตไ่ มม่ นี ัยสำ� คัญทางสถติ ิ (p = 0.29)
วิจารณ์ สำ� หรับคา่ พารามิเตอร์ P1 latency, N1 latency และ P1-
N1 amplitude กลมุ่ ควบคุมมีค่า 14.21 ± 1.18 มิลลิวินาท,ี 20.88
การศกึ ษานพ้ี บวา่ ผปู้ ว่ ยโรคนำ้� ในหไู มเ่ ทา่ กนั ตรวจไมพ่ บการ ± 1.29 มลิ ลิวนิ าที และ 20.54 ± 4.63 ไมโครโวลต์ ตามลำ� ดบั เมื่อ
ตอบสนองของ cVEMP สงู ถึงร้อยละ 86.36 ซงึ่ สงู กว่างานวิจัยก่อน น�ำมาเปรียบเทียบกับหูข้างที่ไม่มีรอยโรคของผู้ป่วยโรคน�้ำในหูไม่
หนา้ นที้ พ่ี บเพยี งรอ้ ยละ 15 ถงึ 5416-18 อาจเนอ่ื งมาจากการใชเ้ กณฑ์ เท่ากันซ่งึ มคี ่า 13.48 ± 1.71 มลิ ลิวนิ าท,ี 20.63 ± 2.2 มลิ ลิวินาที
วินจิ ฉัย International Classification of Vestibular Disorder และ 25.99 ± 14.76 ไมโครโวลต์ ตามลำ� ดับ ก็จะพบความแตกต่าง
ปี 2015 ซ่ึงมีความจ�ำเพาะมากกว่าการศึกษาก่อนหน้า อีกทั้ง กนั แต่ไม่มนี ยั สำ� คัญทางสถิติ (mean difference = 0.73, 95%
บางการศึกษาเกณฑ์การคัดเลือกเข้ารวมผู้ป่วยท่ีเป็น possible CI = -1.55,0.08, p = 0.074; mean difference = 0.25, 95%
และ probable Meniere’s disease หรือกลุ่มท่ีมีอาการเวียน CI = -1.23,0.74, p = 0.62; mean difference = -5.45, 95%
ศรี ษะทย่ี งั ไมท่ ราบสาเหตดุ ว้ ย นอกจากนผี้ ปู้ ว่ ยโรคนำ�้ ในหไู มเ่ ทา่ กนั CI = -1.44,12.34, p = 0.12, ตามลำ� ดับ) ซงึ่ ยนื ยนั วา่ หูข้างที่ไมม่ ี
ในการศึกษาน้ีส่วนมากได้รับการวินิจฉัยโรคน�้ำในหูไม่เท่ากันมา พยาธิสภาพนั้นปกติเชน่ เดียวกับคนแข็งแรงทั่วไป
นานแล้ว ซ่ึงระยะเวลาของการเป็นโรคอาจมีความสัมพันธ์กับ
ความรุนแรงของการเส่ือมสภาพของแซคคูลและหูชั้นใน จากการ ผปู้ ว่ ยโรคนำ�้ ในหูไมเ่ ทา่ กัน 3 รายที่ตรวจพบ cVEMP น้นั
ศึกษาลักษณะทางพยาธิวิทยาผู้ป่วยโรคน้�ำในหูไม่เท่ากันพบการ มีค่า P1 latency 11.89±1.02 มิลลิวินาที และ N1 latency
21.5 ± 2.29 มลิ ลิวินาที ซงึ่ ใกลเ้ คยี งกับอาสาสมัครแขง็ แรงและหู
ขา้ งทไ่ี ม่มรี อยโรคเชน่ เดยี วกับการศึกษากอ่ นหนา้ นี้ การศึกษาของ

ปที ่ ี 46  ฉบับท่ี 1  มกราคม - มีนาคม 2564 | 179

Murofoshi18 และ Akkuzu25 พบค่า P1 latency ยาวกว่าปกติ cVEMP ไดม้ ากกวา่ ผทู้ ไี่ ดร้ บั การวนิ จิ ฉยั มาไมน่ าน หากทำ� การศกึ ษา
แต่เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุมแล้วไม่มีนัยส�ำคัญทางสถิติ การท่ีค่า เพ่ิมเติมควรมีผู้ป่วยท่ีมีระยะการวินิจฉัยโรคแตกต่างกันมากกว่า
P1 latency ของการศึกษานม้ี คี ่านอ้ ยกว่าการศกึ ษากอ่ นหน้าอาจ น้ี เน่ืองจาก cVEMP เป็นการวิเคราะห์การท�ำงานของแซคคูลจึง
เกิดจากเทคนิคการตรวจ cVEMP ที่ตา่ งกันคือ การศกึ ษานใ้ี ช้เสยี ง สามารถพบในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของแซคคูลจากสาเหตุใด
กระต้นุ เป็น tone burst stimuli แตก่ ารศึกษาของ Murofoshi18 ก็ได้ไม่ใช่เพียงแค่โรคน�้ำในหูไม่เท่ากัน การน�ำ cVEMP มาใช้เพื่อ
และ Akkuzu25 ใชเ้ สียงกระตนุ้ เป็น click stimuli เปน็ ทีน่ ่าสนใจ ช่วยในการวินิจฉัยโรคน้�ำในหูไม่เท่ากันยังจ�ำเป็นต้องมีการศึกษา
ว่าค่า P1-N1 amplitude ในหูข้างท่ีเป็นรอยโรคน�้ำในหูไม่เท่า ต่อไปในอนาคต
กันมีค่าสูงกว่าหูข้างไม่มีรอยโรคและอาสาสมัครแข็งแรง (P1-N1 สรปุ
amplitude 29.53 ± 8.28 VS 25.99 ± 14.76 และ 20.54 ± 4.63
ตามลำ� ดบั ) สง่ ผลให้ค่า amplitude asymmetry ratio ในผูป้ ว่ ย การศึกษาน้ีแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างผู้ป่วยท่ี
โรคนำ้� ในหไู มเ่ ทา่ กนั มคี า่ รอ้ ยละ 24.40 ± 6.7 ซงึ่ สงู กวา่ กลมุ่ ควบคมุ ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคน้�ำในหูไม่เท่ากันกับความผิดปกติของ
ทมี่ ีคา่ รอ้ ยละ 18.85 ± 14.94 ถงึ แมว้ ่าคา่ ที่ไดจ้ ะไมม่ ากกว่าร้อยละ การท�ำงานของแซคคูล ผู้ป่วยส่วนใหญ่ตรวจไม่พบการตอบสนอง
35 ซึ่งถอื เป็นเกณฑ์ผิดปกติ อยา่ งไรก็ตามคา่ พารามิเตอร์ตา่ งๆของ ของ cVEMP ในหูข้างมีรอยโรคในขณะที่อีกข้างอยู่ในเกณฑ์ปกติ
หูข้างที่มีรอยโรคน้�ำในหูไม่เท่ากันนั้นมาจากหูจ�ำนวน 3 หูเท่านั้น คา่ amplitude asymmetry ratio ที่สูงอาจมีบทบาทในการช่วย
ซ่ึงไม่สามารถเป็นตัวแทนของผู้ป่วยโรคน้�ำในหูไม่เท่ากันได้ ควรมี วนิ จิ ฉยั โรคนำ้� ในหไู มเ่ ทา่ กนั กรณที ผ่ี ปู้ ว่ ยยงั ตรวจพบการตอบสนอง
การศกึ ษาเพิม่ เตมิ ในผู้ปว่ ยจ�ำนวนมากข้นึ อีกทงั้ ในผู้ป่วยโรคน้�ำใน ของ cVEMP ในหูทง้ั สองข้าง
หไู ม่เทา่ กนั สองขา้ ง การนำ� คา่ amplitude asymmetry ratio มา กติ ตกิ รรมประกาศ
ใช้เพื่อบ่งบอกถึงความผิดปกติในการท�ำงานของแซคคูลอาจไม่ใช่
พารามเิ ตอรท์ ด่ี ี เนอ่ื งจากอาจไมพ่ บความผดิ ปกติของ amplitude ขอขอบคุณ คณุ วสันต์ ปัญญาแสง เจา้ หน้าทีว่ เิ คราะหส์ ถติ ิ
asymmetry ratio เพราะหชู ้นั ในมีการท�ำงานผิดปกติทั้งสองขา้ ง คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในการให้ค�ำแนะน�ำ
ทางสถติ ิ งานวจิ ยั นไี้ ดร้ บั ทนุ สนบั สนนุ จากทนุ วจิ ยั รชั ดาภเิ ษกสมโภช
ข้อจ�ำกัดของงานวิจัยน้ีเป็นการศึกษาเชิงวิเคราะห์ ณ จุด คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั โดยต้นสงั กดั ของผ้รู บั
เวลาใดเวลาหนึ่ง ผลการศึกษาบอกได้เพื่อความสัมพันธ์ของความ ทนุ เปน็ ภาควชิ าโสต ศอ นาสกิ วทิ ยา คณะแพทยศาสตร์ จฬุ าลงกรณ์
ผดิ ปกตขิ องการทำ� งานของแซคคลู และโรคนำ�้ ในหไู มเ่ ทา่ กนั เทา่ นนั้ มหาวทิ ยาลัย
อกี ทงั้ ผปู้ ว่ ยโรคนำ้� ในหไู มเ่ ทา่ กนั ทเี่ ขา้ รว่ มงานวจิ ยั ไดร้ บั การวนิ จิ ฉยั
มาเป็นเวลานานจึงอาจส่งผลให้ตรวจไม่พบการตอบสนองของ

References 7. Committee on Hearing and Equilibrium guidelines for the
1. Zhou G, Cox LC. Vestibular evoked myogenic potentials: history diagnosis and evaluation of therapy in Meniere’s disease.
AAO-HN Foundation, Inc. Otolaryngol Head Neck Surg; 2015.
and overview. Am J Audiol 2004; 13:135-43.
2. Kushiro K, Zakir M, Ogawa Y, Sato H, Uchino Y. Saccular and 8. Gibson WP, Moffat DA, Ramsden RT. Clinical
electrocochleography in the diagnosis and management of
utricular inputs to sternocleidomastoid motoneurons of Meniere’s disorder. Audiology 1977; 16:389-401.
decerebrate cats. Exp Brain Res1999; 126:410-6.
3. Crane BT, Schessel DA, Nedzelski J, Minor LB. Peripheral 9. Goin DW, Staller SJ, Asher DL, Mischke RE. Summating potential
vestibular disorders. In: Flint PW, Haughey BH, Lund WJ, Niparko in Meniere’s disease. Laryngoscope 1982; 92:1383-9.
JK, Richardson MA, Robbins KT, eds. Cummings otolaryngology
Head and Neck surgery. 5th ed. Philadelphia, USA: Elsevier, 10. Campbell KC, Harker LA, Abbas PJ. Interpretation of
2010:2328-46. electrocochleography in Meniere’s disease and normal subjects.
4. Alexander TH, Harris JP. Current epidemiology of Meniere’s Ann Otol Rhinol Laryngol 1992; 101:496-500.
syndrome. Otolaryngol Clin N Am 2010; 43:965-70.
5. Albers FW, Van Weissenbruch R, Casselman JW. 3DFT magnetic 11. Kumagami H, Nishida H, Baba M. Electrocochleographic study
resonance imaging of the inner ear in Meniere’s disease. Acta of Ménière’s disease. Arch Otolaryngol 1982; 108:284-8.
Otolaryngol 1994; 114:595-600
6. Committee on Hearing and Equilibrium guidelines for the 12. Okuno T, Sando I. Localization, frequency, and severity of
diagnosis and evaluation of therapy in Meniere’s disease. endolymphatic hydrops and the pathology of the labyrinthine
AAO-HN Foundation, Inc. Otolaryngol Head Neck Surg 1995; membrane in Meniere’s disease. Ann Otol Rhinol Laryngol 1987;
113:181-5. 96:438-45.

180 | วารสารกรมการแพทย์

13. Seo T, Node M, Yukimasa A, Sakagami M. Furosemide loading 20. Young YH, Wu CC, Wu CH. Augmentation of vestibular evoked
vestibular evoked myogenic potential for unilateral Meniere’s myogenic potentials: an indication for distended saccular
disease. Otol Neurotol 2003; 24:283-8. hydrops. Laryngoscope 2002; 112:509-12.

14. Rauch SD, Silveira MB, Zhou G, Kujawa SG, Wall C 3rd, Guinan JJ, 21. Wang HM, Tsai SM, Chien CY, Ho KY. Analysis of auditory and
et al. Vestibular evoked myogenic potentials versus vestibular vestibular function in patients with unilateral Meniere’s disease.
test battery in patients with Ménière’s disease. Otol Neurotol Acta Otolaryngol 2012; 12:1246-51.
2004; 25:981-6.
22. Jariengprasert C, Tiensuwan M, Euasirirattanapaisan K. A
15. Lamounier P, de Souza TSA, Gobbo DA, Bahmad F, Jr. comparison of vestibular evoked myogenic potential (VEMP)
Evaluation of vestibular evoked myogenic potentials (VEMP) and between definite Meniere’s disease patients and normal healthy
electrocochleography for the diagnosis of Meniere’s disease. adults. J Med Assoc Thai 2013; 96:1563-8.
Braz J Otorhinolaryngol2017; 83:394-403.
23. Dabiri S, Yazdani N, Esfahani M, Tari N, Adil S, Mahvi Z, et al.
16. Ribeiro S, Almeida RR, Caovilla HH, Gananca MM. Vestibular Analysis of saccular function with vestibular evoked myogenic
evoked myogenic potentials in affected and asymptomatic ears potential test in Meniere’s disease. Acta Med Iran 2017;55:123-7.
in unilateral Meniere’s disease. Braz J Otorhinolaryngol 2005;
71:60-6. 24. Rauch SD, Zhou G, Kujawa SG, Guinan JJ, Herrmann BS. Vestibular
evoked myogenic potentials show altered tuning in patients
17. De Waele C, Huy PT, Diard JP, Freyss G, Vidal PP. Saccular with Meniere’s disease. Otol Neurotol 2004; 25:333-8.
dysfunction in Meniere’s disease. Am J Otol 1999; 20:223-32.
25. Akkuzu G, Akkuzu B, Ozluoglu LN. Vestibular evoked myogenic
18. Murofushi T, Matsuzaki M, Takegoshi H. Glycerol affects vestibular potentials in benign paroxysmal positional vertigo and Meniere’s
evoked myogenic potentials in Meniere’s disease. Auris Nasus disease. Eur Arch Otorhinolaryngol 2006; 263:510-7.
Larynx 2001; 28:205-8.

19. Kim MB, Choi J, Park GY, Cho YS, Hong SH, Chung WH. Clinical
value of vestibular evoked myogenic potential in assessing the
stage and predicting the hearing results in Ménière’s disease. Clin
Exp Otorhinolaryngol2013;6:57-62.

ปีที่ 46  ฉบบั ที ่ 1  มกราคม - มีนาคม 2564 | 181

นพิ นธต์ ้นฉบับ

ปัจจัยที่เก่ียวกับการเสียชีวิต และอัตราการรอดชีวิตในผู้ป่วยโรค
มะเร็งปอดชนิดเซลล์ขนาดไม่เล็กระยะแพร่กระจายที่ได้รับการ
วนิ จิ ฉยั และรกั ษาทโี่ รงพยาบาลสระบรุ ี

วรลกั ขณ์ วิชพัฒน์ พ.บ., Ph.D.
กลุ่มงานอายุรกรรม แผนกเคมบี �ำบัด โรงพยาบาลสระบรุ ี 18 ถนนเทศบาล 4 ตำ� บลปากเพรยี ว อ�ำเภอ
เมอื ง จังหวัดสระบรุ ี 18000

Abstract: Prognostic Factors and Overall Survival of
Advanced Stage NSCLC Patients in Saraburi Hospital

Voralak Vichapat M.D., Ph.D.
Department of Medicine, Division of Medical Oncology, Saraburi Provincial Hospital,
18 Thesaban 4 Rd., Pak Phriao, Mueang Saraburi, Saraburi, 18000
(E-mail: [email protected])
(Received: April 30, 2020; Revised: October 16, 2020; Accepted: December 30, 2020)

Background: Incidence and mortality of lung cancer are increasing. However, factors associating with survival
is limited. Objectives: This study aimed to analyze prognostic factors and overall survival of patients who were
diagnosed and treated at Saraburi Hospital. Methods: All 205 patients diagnosed with non-small cell lung cancer
(NSCLC) stage 4 were recruited between 1st January 2013 and 31st December 2018. This retrospectively collected
cohort was investigated about factors indicating prognosis and overall survival using Cox proportional hazard model.
Results: Patients who were treated with an appropriated treatment having better survival three times over than those
who were not. Delay interval time between first contact with a doctor and oncologists increased risk of mortality
with a hazard ratio (HR) 1.02 (95% CI = 1.002, 1.030). Patients who were frail (ECOG 3-4) increased risk of death,
compared to those who were well performance [HR 2.29 (95% CI = 1.31, 4.01)]. Also, a personal history of smoking
associated with a higher risk of death than non-smokers [HR 3.01 (95% CI = 1.63, 5.53)]. The 1-yr overall survival
(OS) reached 76.6% (95% CI = 68.8, 82.6) when patients received specific treatments. Compared to chemotherapy
and best supportive care, targeted therapy provided best survival rate with 1-yr OS at 100% and 5-yr OS at 58%.
Treatment with chemotherapy gave second best survival rates (1-yr OS 76.9% and 5-yr OS 26.2%). Conclusions:
Patients who received specific treatments gained better outcomes than those who did not. Prolonged waiting time
to visiting an oncologist could have lessen survival. Poor performance status and history of smoking increased risk
of death. Although, there were a limited number of patients who were treated with targeted therapy, the survival
rate was the best compared to other treatments.

Keywords: Non-small cell lung cancer, Advanced stage, Survival

บทคัดย่อ ผูป้ ว่ ยโรคมะเร็งปอดระยะแพรก่ ระจาย ทั้งหมด 205 ราย ทไี่ ดร้ บั
ภูมิหลัง: ผู้ป่วยมะเร็งปอดได้รับการวินิจฉัยและเสียชีวิต การวนิ จิ ฉัย และรกั ษาท่โี รงพยาบาลสระบุรี ต้ังแต่วันท่ี 1 มกราคม
2556 ถงึ วนั ท่ี 31 ธนั วาคม 2561 ถูกนำ� มาศึกษาปัจจยั และอัตรา
สูงข้ึนแต่ปัจจัยท่ีเก่ียวข้องกับการเสียชีวิตไม่แน่ชัด วัตถุประสงค์: การรอดชวี ิตโดยใชก้ ารวจิ ัยเชิงวเิ คราะห์แบบยอ้ นหลัง ดว้ ยวธิ ี Cox
เพือ่ ศกึ ษาปัจจยั ที่เกีย่ วขอ้ งกบั การเสยี ชีวิต และอัตราการรอดชวี ติ proportional hazard model ผล: ผู้ปว่ ยทไ่ี ด้รบั การรกั ษาอย่าง
ของผปู้ ่วยที่วินจิ ฉยั และรบั การรกั ษาท่โี รงพยาบาลสระบรุ ี วธิ กี าร:

182 | วารสารกรมการแพทย์

เหมาะสมมอี ตั ราการรอดชีวติ สูงกวา่ กล่มุ ผู้ปว่ ยท่ีไม่ได้รับการรักษา การรกั ษา ระยะเวลาการรอคอยระหวา่ งการมาโรงพยาบาลครงั้ แรก
ถึงสามเท่า โดยระยะเวลาการรอคอยเพ่ือพบแพทย์เฉพาะทางท่ี และพบแพทย์เฉพาะทาง อายุของผู้ป่วย ความแข็งแรงของผู้ป่วย
นานเพม่ิ อตั ราการเสยี ชีวิต [HR 1.02 (95% CI=1.002, 1.030)] (ECOG status) จ�ำนวนอวัยวะทีม่ ะเรง็ แพร่กระจาย วธิ ีการรกั ษา
ผปู้ ่วย ECOG 3-4 [HR 2.29 (95% CI=1.31, 4.01)] สมั พนั ธ์กนั ไม่ว่าจะเป็นการรักษาด้วยเคมีบำ� บัด หรือยามุ่งเป้า ตลอดจนปจั จยั
กับการเสียชีวิตเช่นเดียวกันกับ ผู้ป่วยที่สูบบุหรี่ซึ่งเสียชีวิตจากโรค อน่ื ๆ ทอ่ี าจมคี วามเกย่ี วขอ้ งกนั กบั การเสยี ชวี ติ ของโรคในแงร่ ะบาด
มากกว่าไม่สูบ [HR 3.01 (95% CI=1.63, 5.53)] เมอ่ื คิดอัตราการ วทิ ยา ผลของการศกึ ษานจี้ ะนำ� ไปเปรยี บเทยี บกบั อตั ราการรอดชวี ติ
รอดชวี ติ (OS) กลมุ่ ผูป้ ่วยทเี่ ขา้ รบั การรกั ษา 1-yr OS อยูท่ ี่ 76.6% จากโรคมะเร็งในภาพรวมของประเทศไทย
(95% CI= 68.8, 82.6) โดยกลมุ่ ท่รี กั ษาด้วยยามุ่งเปา้ มี 1-yr OS
และ 5-yr OS สูงถึง 100% และ 58.0% รองลงมาคือผูป้ ว่ ยที่รับ วัตถแุ ละวิธีการ
การรกั ษาดว้ ยยาเคมบี ำ� บดั (1-yr OS 76.9% และ 5-yr OS 26.2%)
สรุป: การเข้าถึงการรักษาลดอัตราการเสียชีวิตจากโรคมะเร็งปอด ผปู้ ว่ ยโรคมะเรง็ ปอดระยะแพรก่ ระจาย (advanced stage)
เมอ่ื เทียบกบั กลุม่ ผูป้ ว่ ยท่เี ขา้ ไม่ถึงการรักษา ระยะเวลาการรอคอย หรือผู้ป่วยท่ีโรคมะเร็งย้อนกลับเป็นซ้�ำ (recurrence) ได้รับการ
แพทย์ท่ีนานสัมพันธ์กับอัตราการเสียชีวิตท่ีสูงข้ึน สภาพร่างกายที่ วินิจฉัย และมารับการรักษาที่โรงพยาบาลสระบุรี ถูกน�ำมาวิจัย
ไมแ่ ขง็ แรง และประวตั กิ ารสบู บุหรี่ สมั พนั ธ์กับการเสยี ชีวติ ถงึ แม้ เชิงวเิ คราะหแ์ บบย้อนหลงั (retrospective cohort study) โดย
ผู้ป่วยทีไ่ ดร้ บั ยามุ่งเปา้ จะมีนอ้ ย แตอ่ ตั ราการรอดชวี ติ สงู ท่ีสุด ตาม มเี กณฑก์ ารคัดเขา้ ดงั ตอ่ ไปน้ี 1)ได้รบั การวินจิ ฉัยวา่ เป็นโรคมะเร็ง
ดว้ ยการรกั ษาด้วยยาเคมบี ำ� บัด ปอดชนิด non-small cell lung cancer ระยะแพร่กระจายตาม
ระบบ 8th edition TNM โดย American Joint Committee on
คำ� สำ� คญั : มะเรง็ ปอด NSCLC, ระยะกระจาย อตั ราการรอด Cancer (AJCC)9  2) อายุมากกวา่ 15 ปี  3) ไดร้ บั การวนิ จิ ฉัยโรค
ชีวิต Prognostic factors and overall survival of advanced มะเรง็ ปอดจากการตรวจชน้ิ เนอื้ หรอื เซลวทิ ยา (histopathology
stage หรอื cytology)  4) มหี ลกั ฐานของการแพรก่ ระจายจากรปู ถา่ ยทาง
รงั สี เช่น X-ray, computerized tomography 5) ผปู้ ่วยอาศัยอยู่
บทนำ� ในจงั หวดั สระบรุ ี ไดร้ บั การวนิ จิ ฉยั และรกั ษาในโรงพยาบาลสระบรุ ี
ต้งั แต่วันท่ี 1 มกราคม พ.ศ. 2556 ถึงวนั ที่ 31 ธนั วาคม พ.ศ. 2561
อบุ ัตกิ ารณ์ของโรคมะเร็งปอดตดิ อนั ดบั 1 ใน 5 ของมะเร็ง
ท้ังหมดทั่วโลกรวมถึงประเทศไทย1,2 ในปี 2561 ข้อมูลจากการ การเก็บข้อมูลมีเกณฑ์การคัดออกคือ  1) ผู้ป่วยท่ีเป็น
ส�ำรวจสถิติโรคมะเร็งโดยสถาบันมะเร็งแห่งชาติพบว่า มีจ�ำนวน มะเรง็ ปอดชนดิ อื่น small cell lung cancer และ lung sarcoma
ผปู้ ว่ ยมะเร็งปอดรายใหม่เพศชาย 14% เพศหญงิ 4.8%3 ในระยะ 2) ไมม่ ผี ลการวินิจฉยั ทางพยาธิวทิ ยา  3) เป็นมะเรง็ ปอดระยะตน้
เวลา 10 ปขี า้ งหนา้ จะมีผปู้ ่วยโรคมะเรง็ ปอดรายใหมเ่ พิ่มขึน้ และ (stage I-III)  4) รกั ษา และตดิ ตามโรคที่โรงพยาบาลอนื่   5) เป็น
แนวโน้มการเสียชีวิตจากโรคมะเร็งปอดจะสูงขึ้นเช่นเดียวกัน โดย โรคมะเร็งมากกว่า 2 ชนิด (≥2 primary cancers)
ประมาณ 3 ใน 4 ของผู้ป่วยโรคมะเร็งปอดมักถูกวินิจฉัยว่าเป็น
ระยะแพรก่ ระจาย4 ผวู้ จิ ยั ไดข้ อเกบ็ ขอ้ มลู ยอ้ นหลงั ผา่ นคณะกรรมการจรยิ ธรรม
การวจิ ยั ในคนโรงพยาบาลสระบรุ ี โดยดงึ ขอ้ มลู พน้ื ฐานเกยี่ วกบั อายุ
สถานการณใ์ นประเทศไทยปี 2561 มะเรง็ ปอดเป็นสาเหตุ เพศ น�้ำหนัก ส่วนสูง ที่อยู่อาศัย วันทีพ่ บแพทย์ วันที่ถูกวนิ ิจฉยั ทาง
ของการเสียชีวิตคิดเป็นอันดับ 2 รองจากโรคมะเร็งตับ5 สถาบัน พยาธวิ ทิ ยา ขอ้ มลู ทางพยาธวิ ทิ ยา ประวตั ขิ องผปู้ ว่ ย และประวตั กิ าร
มะเร็งแห่งชาติรายงานอัตราการเสียชีวิตของผู้ป่วยมะเร็งปอดที่ 5 รักษา ผู้วิจัยได้ประเมินระยะของตัวโรค (staging) ซ�้ำโดยมีการ
ปี สูงถงึ 78%3 ถึงแม้ในชว่ งเวลาทผ่ี า่ นมาวธิ กี ารรกั ษาจะพฒั นาขน้ึ ทบทวนประวัติผลทางพยาธิวิทยา ร่วมกับรูปถ่ายทางรังสี ท่ีดึงมา
มีการใช้ยาเคมีบ�ำบัดที่ความมีพิษลดลง มีการใช้ยามุ่งเป้าในกลุ่มผู้ จากเวชระเบยี น electronic database กบั ขอ้ มลู จาก Thai Cancer
ปว่ ยทม่ี คี วามผดิ ปกตขิ องยนี มะเรง็ EGFR exon 19 deletion และ Base (TCB)10 ในสว่ นของข้อมลู ทีเ่ กยี่ วกบั วนั ทีเ่ สยี ชวี ิตและสาเหตุ
exon 21 mutation6–8 แต่อัตราการเสียชีวิตจากโรคมะเร็งปอด ของการเสียชวี ิตดงึ มาจาก TCB, เวชระเบยี น electronic และ ขอ
อาจจะสัมพันธก์ บั ปัจจัยอ่นื ๆ ซงึ่ ยงั ไม่ได้ถกู น�ำมาวเิ คราะห์ ข้อมูลเพิ่มเติมจากฐานข้อมูลประชากร ส�ำนักบริหารการทะเบียน
ประจำ� จังหวดั กระทรวงมหาดไทย
งานวิจัยนีจ้ ัดทำ� ขนึ้ มาเพ่อื ศึกษาหาขอ้ มูลเก่ียวกบั ปจั จยั ท่ี
เกี่ยวข้องกับการเสยี ชวี ิต และอัตราการรอดชวี ิตจากโรคของผ้ปู ่วย การวิเคราะห์ข้อมูลทางสถิติถูกจัดท�ำโดย ใช้โปรแกรม
ท่ีได้รบั การวินิจฉยั และรักษาในโรงพยาบาลสระบรุ ี โดยไดท้ ำ� การ STATA version 14.2 ในการวเิ คราะห1์ 1 โดยศกึ ษาข้อมูลพ้ืนฐาน
ศึกษาย้อนหลังเป็นเวลา 5 ปี ทางผู้วิจัยได้ท�ำการวิเคราะห์ปัจจัย ของผู้ป่วยโรคมะเร็งปอดชนิดเซลล์ขนาดไม่เล็กระยะแพร่กระจาย
พน้ื ฐานท่ีอาจจะมคี วามสัมพนั ธ์กับอัตราการเสียชีวิตเชน่ การได้รบั โดยจ�ำแนกตามอายุ เพศ ดัชนีมวลกายประวัติ น้�ำหนักลด

ปที ี่ 46  ฉบับท่ี 1  มกราคม - มนี าคม 2564 | 183

ประวัติสูบบุหรี่ โรคประจ�ำตัว สภาพร่างกายของผู้ป่วย (Eastern grade จ�ำนวนอวัยวะท่แี พร่กระจาย (burden of disease) และ
Cooperative Oncology Group – ECOG status) ชนิด วิธีการรักษา [เคมีบ�ำบัด (chemotherapy or CMT), ยามุ่งเป้า
morphology ลักษณะการแบ่งตัว (grade) จ�ำนวนอวัยวะท่ีแพร่ (targeted therapy or TKI) และ รักษาตามอาการ (best
กระจาย (tumor burden) การปรกึ ษาด้วยแพทยเ์ ฉพาะทาง และ supportive care or BSC)12
วิธีการรักษา ดว้ ยการหาคา่ ความถ่ี ร้อยละ และความแตกต่างทาง
ทางสถติ โิ ดยใช้ independent sample T-test (p-value), สำ� หรบั ผล
categorical variables ใช้ chi-square test มีผู้ป่วยโรคมะเร็งปอดท่ีเข้าสู่การศึกษาท้ังสิ้น 295 ราย

ในส่วนของการศึกษาปัจจัยท่ีเกี่ยวข้องกับการเสียชีวิต ระหวา่ งวนั ท่ี 1 มกราคม พ.ศ. 2556 ถึง วนั ท่ี 31 ธนั วาคม พ.ศ.
วิเคราะห์จาก Cox proportional hazard model with time 2561 (รปู ท่ี 1) มผี ูป้ ่วย 90 รายถกู คัดออกจากการศกึ ษาเน่ืองจาก
varying covariate ท้ังตวั แปรเดี่ยว (univariate analysis) และ ขอ้ มลู ซ้ำ� ซอ้ น เปน็ มะเรง็ ปอดชนดิ อืน่ คือ small cell lung cancer
พหตุ ัวแปร (multivariate analysis) โดยผ้ทู �ำการศกึ ษาใช้วิธกี าร หรือ lung sarcoma ได้รับการรักษาและติดตามโรงพยาบาลอ่ืน
คัดเลือกตัวแปรเข้าสู่ multivariate model แบบ backward ถูกวินิจฉัยโรคมะเร็งปอดระยะต้น (I-III) และถูกวินิจฉัยโรคมะเร็ง
regression โดยท่ี multivariate model ในตารางท่ี 2 adjustment มากกว่า 1 ชนดิ เหลือผ้ปู ่วยโรคมะเรง็ ปอดระยะแพร่กระจาย หรอื
ด้วยระยะเวลาการรอคอยเพอื่ พบแพทย์เฉพาะทาง อายุ เพศ ดชั นี โรคกลับมาเป็นซ้�ำทเี่ ข้าร่วมงานวจิ ัย 205 ราย
มวลกาย ประวตั กิ ารสูบบุหร่ี โรคประจำ� ตวั ECOG morphology

ผ้ปู ว่ ยทถ่ี กู ระบวุ ่าเป็นมะเรง็ ปอดทงั้ หมด
N = 295 ราย
เกณฑก์ ารคัดออก (exclude)
- ข้อมูลซ้�ำ (duplication) 13 ราย
- ผปู้ ว่ ยมะเรง็ ปอดชนิด small cell lung cancer หรอื
  lung sarcoma 14 ราย
- รบั การรกั ษาโรงพยาบาลอ่ืน 22 ราย
- มะเรง็ ปอดระยะต้น (I-III) 38 ราย
- วนิ ิจฉัยเปน็ โรคมะเรง็ มากกวา่ 1 ชนิด 3 ราย

มะเร็งปอดระยะกระจาย ทเี่ ขา้ ร่วมการวิจยั ท้ังหมด 205 ราย
- ได้รบั การรักษา 145 ราย
- ไมไ่ ดร้ ับการรกั ษา 60 ราย

รปู ที่ 1 วิธกี ารคดั เลือกผู้ปว่ ย

184 | วารสารกรมการแพทย์

จากผู้ป่วยท้ังหมดท่ีเข้าสู่การวิจัย 205 ราย มีอายุเฉล่ีย กลมุ่ ทไ่ี มไ่ ดร้ บั การรกั ษามคี า่ มธั ยฐานของอายอุ ยทู่ ่ี 72 ปี ซงึ่
อยทู่ ่ี 65 ปี โดยอายนุ อ้ ยสุด 37 ปี และอายุมากทส่ี ดุ 89 ปี คดิ เปน็ มากกวา่ กลุ่มทีไ่ ดร้ บั การรักษาคือ 65 ปี ผปู้ ว่ ยทไี่ ด้รับการรักษามกั
เพศชาย 127 ราย (ร้อยละ 62) เปน็ เพศหญงิ 78 ราย (ร้อยละ 38) จะเปน็ กลมุ่ ทสี่ ภาพรา่ งกายแขง็ แรงพอทจ่ี ะเขา้ รบั การรกั ษา ECOG
ข้อมูลพื้นฐานแบ่งตามการได้รับการรักษา มีผู้ป่วยได้รับการรักษา 0-2 (รอ้ ยละ 87) ผปู้ ว่ ยโรคมะเรง็ ปอดทไ่ี ดร้ บั การปรกึ ษาจากแพทย์
ทั้งหมด 145 ราย (รอ้ ยละ 71) และมผี ้ปู ่วย 60 ราย (รอ้ ยละ 29) เฉพาะทางโรคมะเรง็ มแี นวโนม้ ทจี่ ะไดร้ บั การรกั ษามากกวา่ ผปู้ ว่ ยท่ี
ทไี่ มไ่ ดร้ บั การรกั ษา ผปู้ ว่ ยทง้ั หมดทร่ี กั ษา 145 ราย ไดร้ บั เคมบี ำ� บดั ไมไ่ ดร้ บั การปรกึ ษาจากแพทย์เฉพาะทาง คดิ เป็นรอ้ ยละ 98 เทียบ
(CMT) 121 ราย (ร้อยละ 84) รับยาม่งุ เปา้ (TKI) 15 ราย (ร้อยละ กับรอ้ ยละ 58 (p < 0.01) ในขณะท่ี เพศ ดัชนมี วลกาย ประวตั ิ
10) และรักษาตามอาการ (BSC) 9 ราย (ร้อยละ 6) (ตารางท่ี 1) น้�ำหนักลด โรคประจ�ำตัว และการแบ่งตัว ไม่มีความแตกต่างกัน
ระหว่าง 2 กลุม่ (ตารางที่ 1)

ตารางท่ี 1 ลกั ษณะพนื้ ฐานของผปู้ ว่ ยโรคมะเร็งปอดชนิดเซลลไ์ ม่เลก็ ระยะสดุ ท้ายทง้ั หมด 205 รายในการศึกษา

ตวั แปรต้น ไม่ได้รบั การรักษา ได้รับการรักษา p-value
(N = 60) (N = 145) <0.01
อายุ คา่ มัธยฐาน [median (IQR)] 0.03
< 65 ปี จำ� นวน (รอ้ ยละ) จ�ำนวน (ร้อยละ) 0.07
≥ 65 ปี 72 ปี (63-80) 65 ปี (57-72) 0.13
20 (33%) 73 (51%) 0.76
เพศ 40 (67%) 72 (49%)
ชาย < 0.01
หญงิ 43 (72%) 84 (58%) 0.42
17 (28%) 61 (42%) <0.01
ดัชนมี วลกาย
< 20 kg/m2 36 (60%) 70 (48%)
≥ 20 kg/m2 24 (40%) 75 (52%)

ประวตั นิ �้ำหนกั ลดใน 3 เดอื น 25 (42%) 53 (37%)
<5% 27 (45%) 73 (50%)
≥5% 8 (13%) 19 (13%)
ไม่มีประวตั ิ
19 (32%) 83 (57%)
สูบบหุ ร่ี 41 (68%) 62 (43%)
ไมส่ ูบ
สูบ 42 (70%) 93 (64%)
18 (30%) 52 (36%)
โรคประจำ� ตวั
ไมม่ ี 34 (57%) 126 (87%)
มี 26 (43%) 19 (13%)

ECOG status
0-2
3-4

ปีท่ี 46  ฉบับท ่ี 1  มกราคม - มนี าคม 2564 | 185

ตารางที่ 1 ลักษณะพ้นื ฐานของผปู้ ่วยโรคมะเรง็ ปอดชนดิ เซลลไ์ มเ่ ลก็ ระยะสดุ ทา้ ยท้งั หมด 205 รายในการศึกษา (ต่อ)

ตวั แปรต้น ไมไ่ ดร้ บั การรกั ษา ไดร้ ับการรกั ษา p-value
(N = 60) (N = 145)
ชนดิ morphology
Adenocarcinoma จ�ำนวน (ร้อยละ) จำ� นวน (ร้อยละ)
Squamous cell และอื่นๆ
29 (48%) 106 (73%) <0.01
ลักษณะการแบง่ ตวั (grade) 31 (52%) 39 (27%)
Well differentiated (grade1-2)
Poorly differentiated (grade 3) 7 (11%) 16 (11%) 0.48
ไม่ระบุ หรอื ไม่ทราบ 4 (7%) 18 (12%)
49 (82%) 111 (77%)
EGFR mutation (Response to TKI)
EXON 19 หรอื EXON 21 (Response) 0 (0%) 15 (10%) 0.01
EXON 18 หรอื Negative (No response) 3 (5%) 21 (15%)
ไมไ่ ด้รบั การตรวจ EGFR 57 (95%) 109 (75%)

จ�ำนวนอวยั วะทแี่ พร่กระจาย 31 (52%) 39 (27%) < 0.01
1 อวยั วะ 29 (48%) 106 (73%)
2 อวัยวะขนึ้ ไป
25 (42%) 142 (98%) < 0.01
การปรกึ ษาโดยแพทย์เฉพาะทางโรคมะเร็ง 35 (58%) 3 (2%)
ไดร้ บั การปรึกษา
ไมไ่ ด้รับการปรกึ ษา 0 121(84%) < 0.01
0 15 (10%)
วธิ กี ารรักษา 0 9 (6%)
รับ systemic palliative CMT
รบั การรกั ษาดว้ ยยามงุ่ เปา้ (TKI)
รกั ษาตามอาการ (BSC)

เมอ่ื นำ� ขอ้ มลู มาวเิ คราะหด์ ว้ ย Cox proportional hazard เสียชีวิตสูงกว่า กลุ่มผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาสูงถึง 3.6 เท่า (95%
และ สร้าง Kaplan-Meier curve พบว่าผู้ปว่ ยที่ไมไ่ ดร้ บั การรกั ษา CI= 2.1, 6.1) ในรูปที่ 2A

186 | วารสารกรมการแพทย์

A Median OS mo HR (95%CI)Survival probabillity
Not treated 3.9 mo 3.6 (2.1, 6.1)0 .25 .5 .75 1
Treated 36.4 mo reference

0 12 24 Time (3m6onths) 48 60 72

Number at risk

Not Treated 60 18 12 7 4 2 1

Treated 145 111 74 48 31 21 15

B Median OS mo HR (95%CI)Survival probabillity
CMT 33.3 mo reference0 .25 .5 .75 1
TKI 73.7 mo 0.3 (0.1-0.9)
BSC 9.8 mo 4.8 (2.1-11)

0 12 24 Time (3m6onths) 48 60 72

Number at risk

CMT 121 93 59 35 23 17 12

TKI 15 15 13 11 7 4 3

BSC 9 3 2 2 1 0 0

รูปที่ 2 Kaplan-Meier survival estimates โดยกราฟ A.) แสดง overall survival คนไขท้ ไ่ี ด้รบั การรักษา (treated) เทยี บ
กนั กันไม่ได้รับการรกั ษา (not treated) B.) แสดง overall survival แบ่งตามชนิดของการรกั ษาด้วย เคมีบ�ำบัด (CMT) ยามงุ่ เปา้ (TKI)
และรกั ษาตามอาการ (BSC)

ปีที่ 46  ฉบบั ท่ี 1  มกราคม - มีนาคม 2564 | 187

ผปู้ ว่ ย 145 ราย ทไี่ ดร้ บั การรกั ษาตามรปู ท่ี 2A ผปู้ ว่ ยมอี ตั รา นอกเหนือจากระยะเวลาการรอคอยระหว่างการมา
การรอดชวี ติ 1 ปอี ยทู่ ่ี 76.6% (95% CI= 68.8, 82.6), 3 ปที ่ี 50.1% โรงพยาบาลครง้ั แรกและพบแพทยเ์ ฉพาะทางทย่ี าวนานสมั พนั ธก์ บั
(95% CI= 41.0, 58.4) และ 5 ปี 27.7% (95% CI=19.1, 36.9) อตั ราการเสยี ชวี ติ ทสี่ งู ขนึ้ แลว้ นน้ั ในการศกึ ษา univariate analysis
ในขณะท่ีกลุ่มผู้ป่วยที่ไม่ได้เข้ารับการรักษา (60 ราย) มีอัตราการ พบวา่ การสบู บหุ ร่ี ECOG 3-4 morphology ชนดิ squamous cell
รอดชีวติ ท่ตี �่ำกวา่ โดย 1 ปีอยู่ท่ี 30% (95% CI=19.0, 41.8), 3 ปีที่ และการแบ่งตวั แบบ poorly differentiation (grade 3) มีความ
16.2% (95% CI=7.8, 27.3) และ 5 ปี 6.9% (95% CI=1.9, 16.5) สัมพันธ์กับอัตราการเสียชีวิตจากโรคมะเร็งปอดที่สูงขึ้นอย่างมีนัย
ส�ำคัญ และเมื่อน�ำตัวแปรทั้งหมดมาวิเคราะห์แบบ multivariate
เมอ่ื นำ� ผปู้ ว่ ยทไี่ ดร้ บั การรกั ษาจำ� นวน 145 รายมาวเิ คราะห์ analysis พบว่าปัจจัยท่ีเก่ียวข้องกันกับอัตราการเสียชีวิตท่ีสูงข้ึน
เพ่มิ เตมิ ถึงปจั จยั ท่ีเกย่ี วขอ้ งกับการเสียชวี ิต (ตารางท่ี 2) พบว่า ย่งิ คอื poorly differentiation [HR 2.47 (95% CI=1.03, 5.89)],
ระยะเวลาระหว่างการมาโรงพยาบาลคร้ังแรกจนพบแพทย์เฉพาะ ECOG 3-4 [HR 2.29 (95% CI=1.31, 4.01)] และการสูบบุหร่ี [HR
ทางย่ิงห่าง จะท�ำให้ผู้ป่วยมีอัตราการเสียชีวิตท่ีสูงข้ึน [HR 1.02 3.01 (95% CI=1.63, 5.53)] อยา่ งไรกต็ าม อายุ เพศ ดชั นมี วลกาย
(95% CI=1.002, 1.03)] โดยค่ามธั ยฐานของระยะเวลาการรอคอย โรคประจำ� ตวั จำ� นวนอวยั วะทแ่ี พรก่ ระจาย ไมเ่ กย่ี วขอ้ งกนั กบั อตั รา
อย่ทู ่ี 25 วนั (IQR 25%= 1 วัน และ 75% = 90 วัน) อย่างไรกต็ าม การเสียชีวิตท่เี พมิ่ ข้ึน (ตารางที่ 2)
เม่ือแบ่งระยะเวลาการรอคอยเป็น 2 ชว่ งคือ มากกวา่ 2 สัปดาห์
และ นอ้ ยกวา่ 2 สปั ดาห์ พบวา่ อตั ราการเสยี ชวี ติ ไมต่ า่ งกนั ระหวา่ ง
ผ้ปู ่วย 2 กลุม่ น้ี

ตารางท่ี 2 ปัจจยั ทเี่ กยี่ วข้องกบั การเสียชีวิตในผู้ป่วยท่ไี ด้ palliative treatment (n=145) วเิ คราะห์ดว้ ย Cox model with time
varying covariate

ตัวแปรตน้ จ�ำนวนคนที่ จำ� นวนเดือน Univariate Multivariate
รอด/เสียชีวิต ทตี่ ดิ ตาม HR 95% CI HR 95% CI
ระยะเวลาการรอคอยเพิม่ ข้นึ ทุก 1 วัน 1.01 0.99, 1.02 1.02 1.002, 1.030
46/99 (person-month)
ระยะเวลาการรอคอย
มากกว่า 2 สัปดาห์ 4,844
ภายใน 2 สปั ดาห์
26/61 3,089 1.00 Reference 1.00 Reference
อายุเมอื่ วนิ จิ ฉยั 20/38 1,755 1.11 0.74, 1.67 1.41 0.87, 2.31
< 65 ปี
≥ 65 ปี 23/50 2,448 1.00 Reference 1.00 Reference
23/49 2,396 0.96 0.64, 1.43 0.56 0.34, 1.52
เพศ
ชาย 23/61 2,728 1.00 Reference 1.00 Reference
หญิง 23/38 2,116 0.82 0.55, 1.24 1.53 0.86, 2.73

ดัชนมี วลกาย 18/52 2,149 1.00 Reference 1.00 Reference
< 20 kg/m2 28/47 2,695 0.73 0.49, 1.10 0.86 0.54, 1.38
≥ 20 kg/m2
34/49 3,248 1.00 Reference 1.00 Reference
สบู บหุ ร่ี 12/50 1,596 2.10 1.40, 3.15 3.01 1.63, 5.53
ไม่สบู
สูบ

188 | วารสารกรมการแพทย์

ตารางท่ี 2 ปัจจยั ทเ่ี กย่ี วขอ้ งกับการเสยี ชวี ติ ในผู้ปว่ ยทีไ่ ด้ palliative treatment (n=145) วเิ คราะหด์ ว้ ย Cox model with time
varying covariate (ตอ่ )

ตวั แปรต้น จำ� นวนคนที่ จ�ำนวนเดือน Univariate Multivariate
รอด/เสยี ชวี ติ ทตี่ ดิ ตาม HR 95% CI HR 95% CI

(person-month) 1.00 Reference 1.00 Reference
0.77 0.51, 1.18 0.90 0.58, 1.39
โรคประจ�ำตวั 29/64 2,771
ไมม่ ี 17/35 2,073 1.00 Reference 1.00 Reference
มี 1.72 1.01, 2.91 2.29 1.31, 4.01

ECOG status 44/82 4,324 1.00 Reference 1.00 Reference
0-2 2/17 520 1.61 1.05, 2.46 1.24 0.74, 2.09
3-4
1.00 Reference 1.00 Reference
ชนิด morphology 39/67 3,763 2.32 1.06, 5.10 2.47 1.03, 5.89
Adenocarcinoma 7/32 1,081 0.99 0.53, 1.83 1.31 0.67, 2.55
Squamous cell และอนื่ ๆ
1.00 Reference 1.00 Reference
ลักษณะการแบ่งตวั (grade) 4/12 624 0.98 0.63, 1.54 0.94 0.57, 1.53
Well differentiated (grade1-2) 4/14 334
Poorly differentiated (grade 3) 38/73 3,886 1.00 Reference 1.00 Reference
ไมร่ ะบุ หรือไม่ทราบ 0.30 0.12, 0.74 0.32 0.12, 0.86
3.04 1.51, 6.10 4.77 2.07, 10.9
จำ� นวนอวัยวะท่แี พร่กระจาย 13/26 1,264
1 อวัยวะ 33/73 3,580
2 อวยั วะข้นึ ไป

วิธกี ารรกั ษา 35/86 3,961
รบั systemic palliative chemotherapy 10/5 742
รบั การรกั ษาดว้ ยยามุ่งเป้า TKI 0/9 141
รกั ษาตามอาการ BSC

HR= Hazard Ratios, TKI= Targeted therapy, BSC= Best supportive care

เม่ือจำ� แนกตามวธิ ีการรกั ษา ซึ่งประกอบไปดว้ ย เคมบี ำ� บัด 98.9%) และ 58.0% (22.1%, 82.2%), เคมบี ำ� บดั 46.2% (36.2%,
ยามุ่งเป้า และรักษาตามอาการพบว่า การท่ีผู้ป่วยได้รับการรักษา 55.6%) และ 26.2% (17.1%, 36.2%), รักษาตามอาการ 22.2%
ดว้ ยยามุง่ เปา้ ลดโอกาสในการเสยี ชีวิตได้ราวร้อยละ 70 เม่ือเทยี บ (3.3%, 51.3%) และ ไมม่ ผี รู้ อดชวี ติ ] เมอื่ นำ� ขอ้ มลู มาวเิ คราะหใ์ นรปู
กับการรักษาด้วยเคมีบ�ำบัด (ตารางที่ 2) เม่ือคิดอัตรารอดชีวิต ผู้ Kaplan-Meier curve กพ็ บว่า การรกั ษาดว้ ยยามงุ่ เปา้ มี survival
ปว่ ยท่ไี ด้รบั การรกั ษาด้วยยามงุ่ เป้ามีอตั ราการรอดชีวิต 1 ปี 100% probability สูงสดุ (รปู ท่ี 2B)
รองลงมาคือการรักษาด้วยยาเคมีบ�ำบัด อัตราการรอดชีวิต 1 ปี
ท่ี 76.8% (68.3%, 83.4%) ในขณะทผ่ี ปู้ ว่ ยทีร่ ักษาตามอาการ มี วิจารณ์
อตั ราการรอดชวี ิตน้อยสุดโดย 1 ปีอยูท่ ่ี 33.3% (7.8%, 62.2%) การศึกษานี้แสดงข้อมูลของผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยและ
[อัตราการรอดชีวิตที่ 3 ปี และ 5 ปี: ยามุ่งเป้า 92.8% (59.1%,
รักษาโรคมะเร็งปอดระยะกระจายในโรงพยาบาลสระบุรี โดยดึง

ปที ี่ 46  ฉบับท่ี 1  มกราคม - มนี าคม 2564 | 189

ขอ้ มลู มาจากเวชระเบยี น electronic database และ Thai Cancer เกดิ จากตัวผู้ปว่ ยเอง
Base10 ซ่ึงเป็น cohort population-based data ซึ่งรวบรวม เมอื่ นำ� วธิ กี ารรกั ษามาวเิ คราะหเ์ พม่ิ เตมิ พบวา่ ในกลมุ่ ผปู้ ว่ ย
ขอ้ มลู พ้ืนฐานของคนไข้โรคมะเร็งทกุ ชนิดในระดบั ประเทศ เมอ่ื น�ำ
สองฐานข้อมูลมารวมกนั level of completeness ของข้อมูลมี ท่ีได้รับการรักษามีอัตราการรอดชีวิตท่ีสูงกว่าการรักษาตามอาการ
สูงถึง 95.5% และสาเหตุท่ีข้อมูลไม่สมบูรณ์นั้นเกิดมาจากความ โดยเฉพาะกลุ่มผู้ป่วยท่ีรับการรักษาด้วยยามุ่งเป้ามีอัตราการรอด
ซำ้� ซอ้ น (duplication of data, n=13) ผปู้ ว่ ยทกุ คนที่ถูกรวบรวม ชีวิตสูงที่สุด รองลงมาเป็นเคมีบ�ำบัด ผลจากงานวิจัยนี้เป็นไปใน
และนำ� เขา้ มาศกึ ษาไดร้ บั การวนิ จิ ฉยั วา่ เปน็ โรคมะเรง็ ปอดระยะแพร่ ทิศทางเดียวกนั กบั ข้อมูลจากงานวจิ ยั ของ Rapp15 และ Langer16
กระจายจากการตรวจชน้ิ เนอ้ื หรอื เซลวทิ ยา รว่ มกนั กบั ภาพถา่ ยทาง ซงึ่ พบวา่ การรกั ษาดว้ ย systemic chemotherapy ชว่ ยทำ� ใหอ้ ตั รา
รงั สี chest X-ray หรือ CT scan การรอดชวี ติ ของผปู้ ว่ ยสงู ขน้ึ เมอื่ เทยี บกบั กลมุ่ ทไ่ี มไ่ ดใ้ ช้ systemic
chemotherapy นอกจากนน้ั แลว้ ยงั พบวา่ กลมุ่ ผปู้ ว่ ยทใ่ี ชย้ ามงุ่ เปา้
การศกึ ษานพี้ บวา่ อตั ราการรอดชวี ติ ที่ 1 ปขี องผปู้ ว่ ยมะเรง็ ในการรกั ษาโรคมะเรง็ ปอดทต่ี รวจพบความผดิ ปกตขิ อง gene ชนดิ
ปอดโรงพยาบาลสระบุรี ใกล้เคียงกันกับอัตราการรอดชีวิตในภาพ EGFR exon 19 deletion และ L858R exon 21 mutation ไม่
รวมของประเทศ อยทู่ ่ี 76.6% (95% CI = 68.8, 82.6) และ 81.3% วา่ จะใชเ้ ป็นการรกั ษาลำ� ดับแรก (first line) หรือล�ำดบั หลัง (later
ตามลำ� ดบั 5 ซง่ึ อาจจะแปลไดว้ า่ มาตรฐานการวนิ จิ ฉยั และการรกั ษา line) จะมีอัตราการรอดชีวิตสูงกว่ากลุ่มผู้ป่วยท่ีได้รับยาเคมีบ�ำบัด
ในโรงพยาบาลเป็นไปในแนวทางเดียวกันกับภาพรวมของประเทศ ผลจากการศกึ ษานีส้ นับสนุนงานวจิ ัยจาก Mok17 และ Fukuoka18
และเม่ือมาดอู ัตราการรอดชวี ติ ที่ 5 ปขี องโรงพยาบาลสระบุรจี ะอยู่ ซ่ึงพบอัตราการรอดชีวิตท่ีสูงขึ้นในกลุ่มคนไข้ท่ีมีความผิดปกติของ
ท่ี 27.7% ใกลเ้ คยี งกันกับขอ้ มลู ของ SEER database ซง่ึ มีอตั รา gene ดังกล่าวและรักษาด้วยยามุ่งเป้า เทียบกันกับกลุ่มผู้ป่วย
การรอดชีวติ ท่ี 5 ปีอยู่ท่ีประมาณ 24%13 อตั ราการเสียชวี ิตจากโรค มะเร็งปอดระยะแพร่กระจายที่รับยาเคมีบ�ำบัด ในประเทศไทยใน
มะเรง็ ปอดทล่ี ดลงอาจเกดิ จากการแนวโนม้ การสบู บหุ รท่ี ล่ี ดลงอยา่ ง ช่วงก่อนปี พ.ศ.2564 ผู้ป่วยที่เข้าถึงยามุ่งเป้ายังถูกจ�ำกัดในกลุ่ม
ตอ่ เนอ่ื ง ประกอบกบั มกี ารพฒั นาวธิ กี ารรกั ษาทเี่ หมาะสมกบั ตวั โรค ผู้ป่วยที่เป็นสิทธิข้าราชการ และร่วมช�ำระเงินเอง ท�ำให้ผู้ป่วยบาง
ไดด้ ีข้นึ ภายในช่วงระยะเวลา 5 ปที ี่ผ่านมา6–8 กลุ่มเช่นสิทธิประกันสุขภาพถ้วนหน้า และสิทธิประกันสังคมขาด
โอกาสในการรับยา
ในงานวจิ ยั น้ีไม่มี under report หรือ overreport ของ
ขอ้ มลู การเสยี ชวี ติ ไมม่ ผี ปู้ ว่ ยถกู ระบวุ า่ หายไปจากการศกึ ษาน้ี (lost ปัจจัยอื่นท่ีเกี่ยวข้องกับการเสียชีวิตจากโรคมะเร็งปอดใน
to follow up) ผปู้ ่วยทกุ รายถูกตดิ ตามโดยการสง่ รายชื่อ และเลข งานวิจัยน้ีประกอบไปด้วย ECOG 3-4, poorly differentiation
บตั รประจำ� ตวั ประชาชนไปสอบถามสถานะทท่ี ะเบยี นราษฏรป์ ระจำ� (grade3) และผปู้ ว่ ยทเ่ี คยสบู บหุ รี่ ปจั จยั เหลา่ นถ้ี กู รายงานวา่ สมั พนั ธ์
จังหวัด อัตราการรอดชีวิตท่ีต�่ำกว่าภาพรวมของประเทศ อาจจะ กันกับการเสียชีวิตเช่นเดียวกันกับในงานวิจัยอ่ืน19–21 ผลจากงาน
สะท้อนถึงปัจจัยบางประการทจ่ี ำ� เพาะกบั บริบทของจงั หวัดสระบุรี วจิ ยั น้ีไมพ่ บว่าน้ำ� หนักตัวของคนไข้ หรือประวตั ินำ�้ หนักลดสัมพนั ธ์
กันกบั อตั ราการเสยี ชีวติ แตกต่างจากงานวิจยั ของ Yang22 ซ่ึงพบ
งานวิจัยน้ีพบว่าการท่ีผู้ป่วยไม่ได้รับการรักษา เสียชีวิตสูง วา่ ประวตั นิ ำ้� หนกั ลดอย่างมีนัยสำ� คญั > 5% สัมพนั ธก์ ับอัตราการ
กว่ากลุ่มผู้ป่วยท่ีได้รับการรักษาสูงถึง 3 เท่า นอกจากน้ันพบว่า เสียชีวิตท่ีสูงข้ึน สาเหตุที่ไม่พบความสัมพันธ์ในงานวิจัยนี้ อาจจะ
ระยะเวลาการรอคอยระหว่างการมาโรงพยาบาลคร้ังแรกและพบ เนือ่ งมาจาก จำ� นวนผู้ป่วยใน cohort นอ้ ย และงานวจิ ัยเป็นแบบ
แพทยเ์ ฉพาะทางทน่ี านขนึ้ จะเพม่ิ อตั ราการเสยี ชวี ติ [multivariate ย้อนหลัง ท�ำให้ข้อมูลท่ีถูกดึงมาจาก electronic data ในแต่ละ
HR 1.02 (95% CI=1.002, 1.030)] ก่อนหน้านี้เคยมีการศึกษา visit น้ันไม่ครบ เพ่ือความ completeness ของข้อมูล ได้มีการ
systemic review ในแง่ของการวินิจฉัยและรักษาที่ล่าช้า ส่งผล สอบถามจากผู้ป่วยและญาติย้อนหลังซึ่งอาจท�ำให้มี recall bias
ต่อการเสียชวี ติ ท่เี พมิ่ ขึ้นในผู้ปว่ ยมะเรง็ ปอด งานตีพิมพด์ งั กลา่ ว ได้ สง่ ผลให้ข้อมลู มคี วามคลาดเคลอ่ื นได้
แบ่งระยะเวลาการรอคอยที่เกิดจากปัจจัยของตัวผู้ป่วยเอง และ
ปัจจัยทางฝั่งแพทย์ผู้รักษา โดยพบว่าปัจจัยของความล่าช้าที่เกิด TNM staging ถูกใชเ้ พอื่ พจิ ารณาวิธีการรักษาโรค และใช้
จากการวินิจฉัยและรักษาโดยแพทย์ ส่งผลต่อการพยากรณ์ของ ในการพยากรณโ์ รค โดยผปู้ ว่ ยมะเรง็ ปอดระยะสดุ ทา้ ย มกี ารทำ� นาย
โรคที่แย่ลงเมื่อเทียบกันกับปัจจัยท่ีเกิดจากความล่าช้าของทางฝั่ง โรคทแ่ี ยก่ วา่ ผปู้ ว่ ยโรคมะเรง็ ปอดระยะสดุ ทา้ ย13,21และในการศกึ ษา
ผู้ป่วยเอง14 ในงานวิจัยน้ีศึกษาเฉพาะปัจจัยท่ีเกิดจากแพทย์และ นไี้ ดน้ ำ� burden of disease (นบั จากจ�ำนวนอวัยวะทมี่ ะเร็งแพร่
ผลจากการศกึ ษาสนับสนุนผลงานจาก systemic review ดังกล่าว กระจาย) มาวเิ คราะหแ์ ตไ่ มพ่ บความสมั พนั ธก์ นั กบั อตั ราการเสยี ชวี ติ
อยา่ งไรกต็ ามควรจะตอ้ งมกี ารศกึ ษาในรายละเอยี ดเพมิ่ เตมิ เกย่ี วกบั แตกตา่ งจากขอ้ มลู ทศ่ี กึ ษาโดย Nichols23 ซ่งึ พบวา่ high tumor
ระยะเวลาการรอคอยระหว่างการรอตรวจวินิจฉัยทางพยาธิวิทยา burden สัมพันธ์กับการเสียชีวิต ดังนั้นการประเมินตัวโรคก่อนท่ี
ระยะเวลาการรอคอยด้วยรังสีรักษา ผ่าตัด รวมถึงศึกษาปัจจัยท่ี จะเร่ิมการรักษาจึงมีความส�ำคัญ การประเมินโรคท่ีช้าอาจน�ำไปสู่

190 | วารสารกรมการแพทย์

stage migration และส่งผลต่อการพยากรณ์โรคท่ีไม่ดี งานวิจัย เน่ืองจากโรงพยาบาลสระบุรเี ปน็ referral center การศกึ ษานพี้ บ
ตอ่ ไปควรจะมกี ารศกึ ษาความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งระยะเวลาการรอคอย ว่าอัตราการรอดชีวติ ส�ำหรบั ผปู้ ่วยทีไ่ ด้รับการรกั ษา สูงกว่าผ้ปู ่วยที่
ในการประเมนิ ตวั โรค การเพิ่มข้ึนของ tumor burden และอตั รา ไมไ่ ด้รับการรกั ษา ปจั จยั ทที่ �ำใหผ้ ู้ป่วยไมไ่ ด้รับการรักษา และระยะ
การเสยี ชวี ิต เวลาในการรอคอยทยี่ าวนานควรจะน�ำไปศึกษาต่อไป

สรุป กติ ติกรรมประกาศ

งานวิจัยนี้ศึกษาปัจจัยท่ีสัมพันธ์กันกับการเสียชีวิต และ ขอขอบพระคุณนายจิตติชัย บุญอบ ท่ีช่วยดึงข้อมูลคนไข้
อัตราการรอดชีวิตจากโรคมะเร็งปอด เป็นครั้งแรกในโรงพยาบาล จาก Thai Cancer Base และเวชระเบียนของโรงพยาบาลสระบุรี
สระบุรี ข้อมูลนี้แสดงอัตราการรอดชีวิตเป็นภาพรวมของจังหวัด

References 11. StataCorp. Stata Statistical Software: Release 14; 2015.
1. Globocan. Lung Fact Sheet. Int Agency Res Cancer 2018; 876. 12. Ruhe C. Estimating survival functions after stcox with time-varying
2. Virani S, Bilheem S, Chansaard W, Chitapanarux I, Daoprasert
coefficients. The Stata Journal2016; 16: 867–79.
K, Khuanchana S, et al. National and subnational population- 13. American Cancer Society. Cancer Facts & Figures 2020. Atlanta:
based incidence of cancer in Thailand: assessing cancers with
the highest burdens. Cancers (Basel)2017; 9:108. American Cancer Society;2020.
3. National Cancer Institue. Hospital cancer registration B.E.2561. 14. Jensen AR, Mainz J, Overgaard J. Impact of delay on diagnosis
National Cancer Institue, Department of Medical Services. The
Ministry of Public Health; 2019. and treatment of primary lung cancer. Acta Oncol2002; 41:
4. CancerTomorrow.IARC.[Internet]2018.[cited2019Nov20].Available 147–52.
from: http://gco.iarc.fr/tomorrow/graphic-isotype?type=0&type_ 15. Rapp E, Pater JL, Willan A, Cormier Y, Murray N, Evans WK, et al.
sex=0&mode=population&sex=0&populations=900&cancers= Chemotherapy can prolong survival in patients with advanced
15&age_group=value&apc_male=0&apc_female=0&print=0. non-small-cell lung cancer - Report of a Canadian multicenter
5. Globocan. Thailand Cancer Fact Sheet. Int Agency Res randomized trial. J Clin Oncol1988; 6: 633–41.
Cancer2018; 957. 16. Langer CJ, Leighton JC, Comis RL, O’ Dwyer PJ, McAleer CA,
6. Stewart LA, Pignon JP. Chemotherapy in non-small cell lung Bonjo CA, et al. Paclitaxel and carboplatin in combination in
cancer: A meta-analysis using updated data on individual the treatment of advanced non-small-cell lung cancer: a phase
patients from 52 randomised clinical trials. BMJ1995; 311: II toxicity, response, and survival analysis. J Clin Oncol1995; 13:
899–909. 1860–70.
7. Ciuleanu T, Brodowicz T, Zielinski C, Kim JH, Krzakowski M, 17. Mok TS, Wu YL, Thongprasert S, Yang CH, Chu DJ, Saijo
Laack E, et al. Maintenance pemetrexed plus best supportive N, et al. Gefitinib or carboplatin–paclitaxel in pulmonary
care versus placebo plus best supportive care for non- adenocarcinoma. N Engl J Med2009; 361: 947–57.
small-cell lung cancer: a randomised, double-blind, phase 3 18. Fukuoka M, Wu YL, Thongprasert S, Sunpaweravong P, Leong
study. Lancet 2009; 374: 1432-40. SS, Sriuranpong V, et al. Biomarker analyses and final overall
8. Schiller JH, Harrington D, Belani CP, Langer C, Sandler A, Krook survival results from a phase III, randomized, open-label,
J,et al. Comparison of four chemotherapy regimens for advanced first-line study of gefitinib versus carboplatin/paclitaxel in
non-small-cell lung cancer. N Engl J Med2002; 346: 92–8. clinically selected patients with advanced non - small-cell lung
9. Feng SH, Yang ST. The new 8th TNM staging system of lung cancer cancer in Asia (IPASS). J Clin Oncol2011; 29: 2866–74.
and its potential imaging interpretation pitfalls and limitations 19. Kawaguchi T, Takada M, Kubo A, Matsumura A, Fukai S, Tamura
with CT image demonstrations. Diagn Interv Radiol2019; 25: A, et al. Performance status and smoking status are independent
270–9. favorable prognostic factors for survival in non-small cell lung
10. TCB Report Online. Thai population cancer database. cancer: a comprehensive analysis of 26,957 patients with NSCLC.
National Cancer Institute http://tcb.nci.go.th/CWEB/cwebBase. J Thorac Oncol2010; 5: 620–30.
do?mode=initialApplication; 2020.

ปีที่ 46  ฉบับที ่ 1  มกราคม - มนี าคม 2564 | 191

20. Gritz ER, Toll BA, Warren GW. Tobacco use in the oncology setting: 22. Yang R, Cheung MC, Pedroso FE, Byrne MM, Koniaris LG, Zimmers
advancing clinical practice and research. Cancer Epidemiol TA, et al. Obesity and weight loss at presentation of lung cancer
Biomarkers Prev2014; 23: 3–9. are associated with opposite effects on survival. J Surg Res2011;
170: e75-83.
21. Molina JR, Yang P, Cassivi SD, Schild SE, Adjei AA. Non-small
cell lung cancer: epidemiology, risk factors, treatment, and 23. Nichols L, Saunders R, Knollmann FD. Causes of death of patients
survivorship. Mayo Clin Proc2008; 83: 584–94. with lung cancer. Arch Pathol Lab Med2012; 136: 1552–7.

192 | วารสารกรมการแพทย์

นิพนธต์ น้ ฉบับ

การพั ฒนาโมเดลประสิทธิผลการเล้ียงดูเด็กพู ดช้าจากการใช้
สื่ออเิ ลก็ ทรอนกิ ส์ ดว้ ยโปรแกรมพุทธจติ วทิ ยาการปรบั พฤตกิ รรม

สายนอ้ ย คำ� ชู พย.บ.
สถาบนั สุขภาพเดก็ แห่งชาตมิ หาราชินี แขวงทุ่งพญาไท เขตราชเทวี กรงุ เทพมหานคร 10400

Abstract: Development of an Effectiveness Model of
Caring Delayed Speech Child from Electronic Screen
Media Using Buddhist Psychological Program of
Behavior Modification

Sainoi Kumchoo, B.N.S.
Queen Sirikit National Institute of Child Health, Thung Phaya Thai, Ratchathewi,
Bangkok 10400
(E-mail: [email protected])
(Received: February 17, 2020; Revised: August 5, 2020; Accepted: December 30, 2020)

Background: Delayed speech in children results from the problem of modern-day parenting. Thus, the
development of speech model is created in order to improve parenting, as well as children’s speech development.
The model consists of a Buddhist psychological program which integrates Buddhist ethics and psychological theories
in the program activities. Objectives: 1) To study and use the condition of raising children with slow speech from
parents who provided their children with electronic media as a case study. 2) To study the effectiveness of raising
slow-talking children via electronic media of Buddhist program of behavioral adaptation 3) To present an effectiveness
of parenting delayed speech children from using electronic media with Buddhist behavior modification program.
Methods: A mixed research with multiple research methods was conducted. The research was divided into 3 phases.
The first phase consisted of selecting a specific group of Buddhist scholars, developmental-behavioral pediatricians,
nurses, speech practitioners, occupational therapists, and psychologists. This selected group was able to provide key
information. The selection method used consisted of 1) interview questions 2) child development screening form
from the Department of Mental Health. Phase 2 consisted of a sample group of parents of the pediatric patients, 32 in
total. The research methods involved using the Buddhist psychological program of behavior modification developed
from the first phase, and measurement of speech behavior of children. The third phase was a topographic sampling
record from parents of 100 children who came to the Queen Sirikit National Institute of Child Health in 2019. The
data were collected by using the assessment to measure the effective of parenting by those using the Buddhist
psychology program for behavioral modification among slow speech children via electronic media. The data were
then taken for analysis. Results: 1) Mean score and percentage of improvement in effective parenting of slow speech
children by using the Buddhist program of behavioral adaptation were statistically higher than pre-treatment at the
.05 level, which was a good overall result. 2) After the experiment, more children passed the evaluation criteria of
the Speech Behavior Scale. The post-test scores were significantly higher than those of the pre-test by .05 level.
3) Model development was consistent with the empirical data (p = 0.89). Conclusion: Parenting with the use of
effective model for delayed speech children via electronic media with a Buddhist behavioral adaptation program
resulted in a better child development.

Keywords: Delayed speech child, Electronic screen media, Buddhist psychology, Psychological electronic media

ปที ่ ี 46  ฉบับที่ 1  มกราคม - มีนาคม 2564 | 193

บทคดั ย่อ บทนำ�
ภูมิหลัง: ปัญหาของการเลี้ยงดูลูกในปัจจุบันส่งผลให้เด็ก จากการสำ� รวจสถานการณ์เดก็ ในประเทศไทย สำ� หรบั การ

เกิดภาวะพูดช้า การพัฒนาโมเดลประสิทธิผลการเลี้ยงดูเด็กพูดช้า เลน่ อุปกรณ์อิเลก็ ทรอนิกส์ (เช่น โทรศัพท์มือถือ แท็บเลต็ เครื่อง
จากการใช้ส่ืออิเล็กทรอนิกส์ด้วยโปรแกรมพุทธจิตวิทยาการปรับ เล่นเกม) พบว่า เด็ก รอ้ ยละ 50.9 เล่นอปุ กรณ์อิเลก็ ทรอนกิ ส์ โดย
พฤติกรรมที่มีการบูรณาการหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาและ สัดส่วนของเด็กหญิงท่ีเล่นสูงกว่าเด็กชายเล็กน้อย (ร้อยละ 53.1
ทฤษฎที างจติ วทิ ยามาพฒั นาเปน็ กจิ กรรมภายในโปรแกรม เพอ่ื ชว่ ย และ 48.9 ตามล�ำดับ)1 ซึ่งในช่วง 3-4 ปีที่ผ่านมาโทรศัพท์มือถือ
ในการขดั เกลาอบรมเลย้ี งดใู หก้ บั พอ่ แมแ่ ละเดก็ เพอ่ื ใหเ้ ดก็ สามารถ ประเภทสมาร์ทโฟนและแท็บแล็ตถูกใช้เป็นเครื่องมือในการเลี้ยงดู
พูดได้ตามพัฒนาการ วัตถุประสงค์: 1. เพื่อศึกษาสภาพการเล้ียง เด็ก ผลตามมา คือ เด็กปฐมวยั มกี ารพัฒนาอารมณ์และภาษาอย่าง
ดูเด็กพูดช้าจากการใช้ส่ืออิเล็กทรอนิกส์จากผู้ปกครองกรณีศึกษา ไม่เหมาะสม จากการศึกษาพฤติกรรมการใช้หน้าจอของเด็กไทย
ท่ีเป็นแบบอย่างท่ีดี 2. ศกึ ษาประสทิ ธิผลการเลีย้ งดูเดก็ พูดชา้ จาก วัย 0-3 ปี ในเขตกรุงเทพมหานคร2 พบว่า เด็กไทยวัย 0-3 ปี ใน
การใช้สื่ออิเล็กทรอนิกส์ โดยใช้โปรแกรมพุทธจิตวิทยาการปรับ เขตกรุงเทพมหานคร มีปริมาณการใช้หน้าจอประเภทโทรทัศน์
พฤตกิ รรม 3.นำ� เสนอโมเดลประสทิ ธผิ ลการเลยี้ งดเู ดก็ พดู ชา้ จากการ สงู สดุ โดยมคี า่ เฉล่ยี อยู่ท่ี 50.3 นาทีต่อวนั และรองลงมาคือหนา้ จอ
ใชส้ อื่ อเิ ลก็ ทรอนกิ สด์ ว้ ยโปรแกรมพทุ ธจติ วทิ ยาการปรบั พฤตกิ รรม ประเภทแท็บเล็ตและสมาร์ทโฟน โดยมีค่าเฉลี่ยอยู่ที่ 40.40 นาที
วธิ กี าร: เปน็ การวจิ ยั แบบผสมวิธีแบบพหุ แบง่ เป็น 3 ระยะ กลุ่ม ต่อวนั โดยงานวจิ ยั พบวา่ เด็กเร่มิ ดโู ทรทัศนต์ ัง้ แต่แรกเกดิ และอายุ
ตัวอย่าง ระยะที่ 1 ประกอบด้วย นักวชิ าการทางดา้ นพุทธศาสนา ท่เี ร็วทสี่ ุดท่เี รม่ิ ใช้แท็บเลต็ และสมาร์ทโฟน คือ 7 เดอื น ฉะนน้ั การ
ผู้ใหก้ ารรักษา เเพทยพ์ ัฒนาการ พยาบาล นักฝึกพดู นักกจิ กรรม ท่จี ะนำ� เอาเทคโนโลยีมาใช้กบั เด็ก3 สิ่งทตี่ ้องค�ำนึง คอื วิธีการเลือก
บ�ำบัด และนักจิตวิทยา โดยคัดเลือกแบบเจาะจง ซึ่งเป็นกลุ่มผู้ เคร่ืองมือ และแอพพลิเคช่ัน เครื่องมือท่ีน�ำมาใช้ในเร่ืองการเรียน
ท่ีสามารถให้ข้อมูลหลักและส�ำคัญ จ�ำนวน 21 ราย เคร่ืองมือท่ี การสอนท่ีดีนั้นต้องช่วยให้เด็กได้สามารถค้นคว้า สร้างโอกาสและ
ใช้ประกอบด้วย 1. ค�ำถามในการสัมภาษณ์  2. แบบคัดกรอง ต้องส่งเสรมิ ใหเ้ ด็กมีทางเลอื กในการสร้างจนิ ตนาการ ในชว่ ง 7 ปี
พัฒนาการเด็กของกรมสขุ ภาพจติ ระยะที่ 2 คอื และกลุม่ ตวั อย่าง แรกของชีวิตวัยเด็ก เป็นวัยที่เรียนรู้ผ่านประสบการณ์จริง การนั่ง
คือผู้ปกครองของผู้ป่วยเด็กพูดช้าจ�ำนวน 32 ราย เคร่ืองมือท่ีใช้ เล่นคอมพิวเตอร์หรือดูโทรทัศน์นานๆ ขัดต่อธรรมชาติของความ
ประกอบด้วย 1. โปรแกรมพุทธจิตวิทยาการปรับพฤติกรรม (ได้ เป็นเด็ก4, และทำ� ใหเ้ ดก็ มีพัฒนาการท่ีลา่ ช้าตามไปด้วย
มาจากการพัฒนาในระยะที่ 1) และคู่มือพุทธจิตวิทยาสนทนากับ
ลูกน้อย  2. แบบวัดพฤติกรรมการพูดของเด็ก และแบบบันทึก ปี พ.ศ. 2559 เด็กทม่ี ีภาวะพูดช้าที่มาตรวจรกั ษาทส่ี ถาบัน
พฤติกรรมของเด็ก ระยะที่ 3 คือ ผู้ปกครองของเดก็ ทีม่ ารับบริการ สุขภาพเด็กแหง่ ชาตมิ หาราชินี มจี ำ� นวน 2,828 ราย ซ่ึงเพ่ิมขึ้นจาก
สถาบันสุขภาพเดก็ แหง่ ชาติมหาราชินี ในปี พ.ศ. 2562 จ�ำนวน100 ปี พ.ศ. 2557 ท่ีมีจ�ำนวน 1,896 ราย จะเห็นได้ว่ามีจ�ำนวนเพิ่ม
ราย โดยใช้การสุ่มตัวอย่างแบบช้ันภูมิ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้ ข้ึนถึง 932 ราย คิดเป็น 49.1% สอดคล้องกับผลการศึกษาด้าน
แบบประเมินเพื่อวัดประสิทธิผลการเล้ียงดูของผู้ปกครองโดยใช้ ประชากรศาสตร์ที่ส่งผลต่อปริมาณการใช้หน้าจอท่ัวไปประเภท
โปรแกรมพุทธจิตวิทยาการปรับพฤติกรรมในกลุ่มเด็กพูดช้าจาก โทรทศั น์ แทบ็ เลต็ หรือ สมาร์ทโฟน คือ รายไดข้ องพอ่ แม่ ยังพบว่า
การใช้สอ่ื อเิ ล็กทรอนกิ ส์ และนำ� ข้อมูลมาวเิ คราะห์ ผล: 1. คะแนน เดก็ ทนี่ อนกบั ปยู่ ายตายายหรอื ญาตคิ นอนื่ มปี รมิ าณการใชแ้ ทบ็ เลต็
เฉลย่ี และรอ้ ยละของพฒั นาการทเี่ พม่ิ ขน้ึ ของประสทิ ธผิ ลการเลยี้ งดู และสมาร์ท์โฟนสูงสุด ซึ่งการที่เด็กปฐมวัยใช้หน้าจอสมาร์ทโฟน
เดก็ พดู ชา้ จากการใชส้ อ่ื อเิ ลก็ ทรอนกิ ส์ โดยใชโ้ ปรแกรมพทุ ธจติ วทิ ยา ต้ังแต่วัยทารกนั้น ส่งผลเสียต่อสุขภาพ ซ่ึงอยู่ในช่วงแรกเกิดถึง 2
การปรับพฤติกรรม โดยภาพรวมมีร้อยละของพัฒนาการท่ีเพิ่ม ขวบ ปญั หาเด็กพูดชา้ กว่าวยั พบไดม้ ากขน้ึ ทัง้ จากทีบ่ ดิ ามารดาหรอื
ข้ึนกว่าก่อนใช้ อย่างมีนัยส�ำคัญทางสถิติท่ีระดับ .05 ภาพรวม ผ้ดู แู ลเดก็ พามาตรวจเองและจากการประเมนิ พฒั นาการทางภาษา
อยู่ในระดับดี  2. หลังการทดลองมีเด็กที่ผ่านเกณฑ์การประเมิน เวลาท่ีเด็กมารับการฉีดวัคซีน ซึ่งพัฒนาการด้านภาษาและการพูด
ตามแบบวัดพฤติกรรมการพูดเพ่ิมมากข้ึน พบว่าคะแนนหลังการ เป็นพ้ืนฐานท่ีส�ำคัญต่อการเรียนรู้ มีผลต่อระดับสติปัญญา และ
ทดลองสงู กวา่ กอ่ นทดลองอยา่ งมนี ยั สำ� คญั ทางสถติ ทิ ร่ี ะดบั .05 และ ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน จากการศึกษาท่ีผ่านมาพบว่าปัญหาการ
3. การพฒั นาโมเดลมคี วามสอดคลอ้ งกลมกลนื กบั ขอ้ มลู เชงิ ประจกั ษ์ เลี้ยงดูไม่เหมาะสมและการขาดการกระตุ้นทางภาษาและการพูด
(p=0.89) สรุป: โมเดลประสทิ ธิผลการเลย้ี งดูเดก็ พูดชา้ จากการใช้ จากส่ิงแวดล้อมเป็นสาเหตุที่ท�ำให้เด็กมีภาวะพูดช้ามากท่ีสุด ซึ่ง
ส่ืออิเล็กทรอนิกส์ ด้วยโปรแกรมพุทธจิตวิทยาการปรับพฤติกรรม เราควรให้ความรู้ ความเข้าใจกับพ่อแม่หรือผู้ดูแลเด็ก เพื่อให้มี
ชว่ ยให้เดก็ มพี ฒั นาการทีด่ ขี ึน้ การปรับเปล่ียนการเล้ียงดูให้เหมาะสม มีเวลาให้เด็กมากข้ึนใน
การเล่น การพูดคุย ไม่ปล่อยให้เด็กเล่นเองตามล�ำพังหรืออยู่กับ
คำ� ส�ำคญั : เด็กพูดช้า สื่ออเิ ลก็ ทรอนกิ ส์ พทุ ธจิตวิทยา สื่อ สื่ออิเล็กทรอนิกส์ผ่านจอ การให้ความรู้กับบิดามารดาเกี่ยวกับ
จิตวทิ ยาอเิ ลก็ ทรอนิกส์ พฒั นาการทางภาษาและการพูด รวมทง้ั พัฒนาการดา้ นตา่ งๆ ของ
เดก็ ควรเริม่ ตง้ั แต่มารดามาฝากครรภ5์ แต่การปล่อยให้เดก็ ใชเ้ วลา
ไปกบั การดูโทรทัศน์ เลน่ เกมส์ เล่นอินเตอรเ์ นต็ ส่งผลต่อการเรยี น

194 | วารสารกรมการแพทย์

การนอน และการกนิ ของเด็ก โดยสถาบัน American Academy รายละเอียดในแตล่ ะระยะดงั น้ี
of Pediatrics มีค�ำแนะน�ำไม่ให้เด็กอายุต�่ำกว่า 2 ปี ดูโทรทัศน์ ระยะที่ 1 การวจิ ัยเชิงคุณภาพดว้ ยการสมั ภาษณเ์ ชิงลึก
หรอื ใชส้ อ่ื อเิ ล็กทรอนิกส์อืน่ ๆ เพ่อื ความบนั เทิง6 และสอดคลอ้ งกบั ประชากรและกลุ่มตัวอย่าง ผู้ศึกษาได้เลือกแบบ
เด็กท่ีมีปัญหาการพูดล่าช้าท่ีพบมากข้ึนในประเทศไทย โดยพบว่า
ส่วนหน่ึงเกิดจากสภาพแวดล้อมท่ีไม่เอื้อต่อการส่งเสริมพัฒนาการ เฉพาะเจาะจงเพื่อให้ได้มาตามคุณสมบัติท่ีก�ำหนด ประกอบด้วย
โดยปัจจยั หนึง่ คอื การปลอ่ ยให้เดก็ ดูโทรทศั นต์ ามลำ� พงั 7 และเป็น นักวิชาการทางด้านพุทธศาสนา ผู้เชี่ยวชาญด้านจิตวิทยา ผู้ให้
ที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่า ช่วงระยะเวลา 3-4 ปีแรกของชีวิตเป็น การรกั ษา เเพทย์พัฒนาการ พยาบาล นักฝกึ พูด นกั กจิ กรรมบำ� บดั
ชว่ งทสี่ มองของเดก็ มกี ารพฒั นาอยา่ งรวดเรว็ และการเลย้ี งดใู นบา้ น และนกั จติ วทิ ยา จำ� นวน 21 ราย เครอื่ งมอื ทใ่ี ชใ้ นการวจิ ยั ในระยะ
เป็นปัจจัยส�ำคัญท่ีสุดส�ำหรับพัฒนาการของเด็กในวัยนี้8,13-14 ซ่ึง ท่ี 1 คือ 1) แนวคำ� ถามในการสัมภาษณ์ ประกอบด้วยแนวคำ� ถาม
ถอื วา่ เปน็ ชว่ งหนา้ ตา่ งแหง่ โอกาสทจี่ ะกระตนุ้ ใหเ้ ดก็ มจี นิ ตนาการใน เกี่ยวกับข้อมูลพ้ืนฐานของผู้ให้สัมภาษณ์ เจตคติในการเลี้ยงดูเด็ก
การสร้างสรรค์ผลงานตอ่ ไปได้ในอนาคต วิจารณญาณในการใช้สื่อ คุณลักษณะเชิงพุทธ และประสิทธิผล
การเลี้ยงดเู ด็กพดู ชา้ จากการใชส้ ื่ออิเล็กทรอนิกส์ 2) แบบคัดกรอง
ดังนั้น การที่ผู้ใหญ่ท�ำกิจกรรมร่วมกับเด็ก การมีหนังสือ พัฒนาการเด็กของกรมสุขภาพจิต การด�ำเนินการเก็บรวบรวม
ส�ำหรับเด็กในบ้าน และสภาพการเล้ียงดูทางบ้าน เป็นตัวชี้วัดที่ ข้อมูลในระยะที่ 1 ผู้ศึกษาได้ด�ำเนินการหลังจากท่ีการศึกษาได้
สำ� คัญท่ีแสดงถึงคุณภาพของการเลี้ยงดูเด็ก9-11 พัฒนาเด็กให้มีการ รับการพิจารณาการเห็นชอบจากคณะกรรมการจริยธรรมการวิจัย
เติบโตทางกายภาพ ทักษะในการอ่านออกเขียนได้และการรู้จัก ในมนุษย์ สถาบนั สขุ ภาพเด็กแหง่ ชาติมหาราชนิ ี ด�ำเนินการบนั ทึก
ตัวเลข พัฒนาการด้านสังคมและอารมณ์ และความพร้อมในการ ข้อมูลขณะการสัมภาษณ์ เพื่อให้ได้ข้อมูลตามประเด็นที่ต้องการ
เรยี นรู้ องคป์ ระกอบเหลา่ น้ีเปน็ พน้ื ฐานในการเติบโตเปน็ ผใู้ หญ่ที่ดี ศึกษาอย่างครบถ้วน เม่ือด�ำเนินการสัมภาษณ์เรียบร้อย มีการลง
ต่อไป12 ซ่ึงพ่อแม่เป็นบุคคลท่ีส�ำคัญในการช่วยพัฒนาเด็กและเพ่ือ นามในเอกสาร ถา่ ยภาพหลักฐานหรอื ขอ้ มลู ที่เก่ียวข้องกบั ประเดน็
ให้เด็กเตบิ โตเป็นผใู้ หญ่ทดี่ ีในอนาคต ผู้วจิ ยั จงึ สนใจทจ่ี ะศกึ ษาวิจยั ในการสัมภาษณ์เก่ียวกับตัวแปรส�ำหรับเป็นข้อมูลพื้นฐานในการ
การพัฒนาโมเดลประสิทธิผลการเล้ียงดูเด็กพูดช้าจากการใช้ส่ือ พฒั นาโปรแกรมพทุ ธจติ วทิ ยาการปรบั พฤตกิ รรม ผวู้ จิ ยั ไดน้ ำ� ขอ้ มลู
อเิ ลก็ ทรอนกิ สด์ ว้ ยโปรแกรมพทุ ธจติ วทิ ยาการปรบั พฤตกิ รรมโดยใช้ ที่ได้จากการสัมภาษณ์มาด�ำเนินการวิเคราะห์เนื้อหา (Content
หลกั ธรรมทางพระพทุ ธศาสนาเขา้ มาชว่ ยในการขดั เกลาอบรมเลย้ี ง Analysis) และสร้างข้อสรุปแบบอุปนัย (Analytic Induction)
ดูใหก้ บั พ่อแมแ่ ละเด็กเพอื่ ช่วยให้เดก็ สามารถพูดได้เป็นปกตยิ ิง่ ขึน้ ขั้นตอนของการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพจะถูกด�ำเนินการจน
วัตถุและวิธกี าร กระท่ังข้อมูลท่ีต้องการมีความสมบูรณ์ ชัดเจน และข้อมูลที่ได้น้ัน
ไดน้ ำ� มาใชเ้ ปน็ ขอ้ มลู พนื้ ฐานเพอ่ื การพฒั นาโปรแกรมพทุ ธจติ วทิ ยา
การศึกษานี้มีวัตถปุ ระสงคเ์ พ่อื   1) ศึกษาสภาพการเล้ยี งดู การปรบั พฤติกรรม
เด็กพูดช้าจากการใช้ส่ืออิเล็กทรอนิกส์จากผู้ปกครองกรณีศึกษาท่ี
เป็นแบบอย่างที่ดี  2) ศึกษาประสิทธิผลการเล้ียงดูของผู้ปกครอง ระยะท่ี 2 การวิจัยเชิงปฏิบัติการด้วยวิธีการวิจัยกึ่ง
โดยใช้โปรแกรมพุทธจิตวิทยาการปรับพฤติกรรมในกลุ่มเด็กพูดช้า ทดลอง
จากการใช้สื่ออิเล็กทรอนิกส์และ  3) น�ำเสนอโมเดลประสิทธิผล
การเล้ียงดูเด็กพูดช้าจากการใช้ส่ืออิเล็กทรอนิกส์ด้วยโปรแกรม ประชากรและกลุ่มตัวอย่าง เด็กพูดช้าท่ีมารับบริการ
พุทธจิตวิทยาการปรับพฤติกรรม โดยการศึกษาครั้งน้ีเป็นการวิจัย สถาบันสุขภาพเดก็ แหง่ ชาตมิ หาราชนิ ี จำ� นวน 32 ราย เครื่องมอื
แบบผสมวิธีแบบพหุ โดยวิจัยเชิงคุณภาพ เป็น Documentary ท่ีใช้ในการวิจัยในระยะที่ 2 คือ 1) โปรแกรมพุทธจิตวิทยา
Research เก็บรวบรวมข้อมูลช้ันปฐมภูมิ จากคัมภีร์พระไตรปิฎก การปรับพฤติกรรม (ได้มาจากการพัฒนาในระยะท่ี 1) และคู่มือ
และอรรถกถาฉบับของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย พทุ ธจิตวิทยาสนทนากบั ลูกน้อย 2) แบบวัดพฤตกิ รรมการพดู ของ
ท้ังภาษาไทยและภาษาบาลี ส่วนข้อมูลช้ันทุติยภูมิ เก็บรวบรวม เดก็ (Denver II) และแบบบนั ทกึ พฤตกิ รรมของเดก็ การดำ� เนนิ การ
จากหนังสือ เอกสาร ต�ำรา ผลงานทางวิชาการ และงานวิจัยของ เกบ็ รวบรวมข้อมูลในระยะที่ 2 ผูว้ จิ ัยไดใ้ ชโ้ ปรแกรมพทุ ธจิตวทิ ยา
นักคิด นักเขียน นักวิจัยที่เป็นภาษาไทยและภาษาต่างประเทศ การปรับพฤติกรรม โดยน�ำผู้ปกครองและเด็กกลุ่มทดลอง จ�ำนวน
และการสัมภาษณ์นักวิชาการและผู้ทรงคุณวุฒิ และการวิจัยเชิง 32 คน ไปท�ำกิจกรรมต่างๆ ร่วมกัน กิจกรรมของแต่ละสัปดาห์
ปริมาณเก็บรวบรวมข้อมูลจากผู้ปกครองของเด็กพูดช้าจากการใช้ เป็นการมาตามนัดของทุกสัปดาห์ และเป็นกลุ่มอาสาสมัคร
สอื่ อิเล็กทรอนิกส์ แบง่ เป็น 3 ระยะ ไดแ้ ก่ ระยะที่ 1 การวจิ ัยเชงิ เดิมตลอดอย่างต่อเนื่องระยะเวลาเข้าร่วมโครงการ 8 สัปดาห์
คณุ ภาพด้วยการสมั ภาษณเ์ ชิงลึก ระยะที่ 2 การวจิ ยั เชงิ ปฏบิ ตั กิ าร ด�ำเนินการทดลองตามแบบแผนการวิจัย One Group Pretest
ด้วยวิธีการวิจัยกึ่งทดลอง และระยะท่ี 3 การวิจัยเชิงปริมาณเพื่อ - Posttest Design และติดตามผลต่อไปในขั้นที่ 2 (ภายหลัง 8
ตรวจสอบโมเดล ส�ำหรับประชากร กลุ่มตัวอย่าง เคร่ืองมือที่ใช้ สัปดาห์) เพ่ือประเมินผลการทดลองเชิงคุณภาพ ซ่ึงจะเป็นการ
ในการด�ำเนินการวิจัย และด�ำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลแสดง สะท้อนการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการเล้ียงดูเด็กพูดช้าจากการใช้
สื่ออิเล็กทรอนิกส์ด้วยโปรแกรมพุทธจิตวิทยาการปรับพฤติกรรม
โดยมตี ัวผู้ปกครอง 1) เป็นผสู้ งั เกตพฤตกิ รรมอย่างใกลช้ ดิ 2) เป็น

ปที ี่ 46  ฉบบั ท่ ี 1  มกราคม - มีนาคม 2564 | 195

ผู้บันทึกการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของเด็กและ 3) เป็นผู้สะท้อน การปรับพฤติกรรมในกลุ่มเด็กพูดช้าจากการใช้ส่ืออิเล็กทรอนิกส์
การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของเด็กเพ่ือให้เป็นการตรวจสอบและ ได้ข้อมูลมาแล้ว ท�ำการหาคะแนนเฉลี่ยของข้อค�ำถาม โดยแบ่ง
วิเคราะห์ขอ้ มลู แบบสามเสา้ (Triangulation) วิเคราะห์ข้อมูล โดย ช่วงของคะแนน เปน็ ในระดับน้อยทส่ี ุด ระดบั นอ้ ย ระดบั ปานกลาง
เกบ็ รวบรวมข้อมลู เพื่อค�ำนวณค่า Paired t-Test และการค�ำนวณ ระดับมาก ระดับมากทสี่ ดุ วิเคราะหข์ ้อมูลพ้ืนฐานโดยใช้สถติ แิ บบ
ร้อยละของพฤติกรรมที่เพิ่มขึ้น มีการวัดก่อนและหลังการทดลอง บรรยายและตรวจสอบความตรงของโมเดลด้วยโปรแกรมลิสเรล
ดว้ ยเครอื่ งมอื วัดชดุ เดยี วกนั (LISREL)

ระยะท่ี 3 การวิจัยเชิงปริมาณเพ่ือตรวจสอบโมเดล การตรวจสอบคุณภาพเคร่ืองมือ ผู้วิจัยได้น�ำเครื่องมือ
ประชากรและกลมุ่ ตวั อยา่ ง ใช้การสุ่มตวั อยา่ งแบบชนั้ ภมู ิ ที่ปรับปรุงแล้วไปให้ผู้ทรงคุณวุฒิตรวจสอบความตรงเชิงเน้ือหา
ไดก้ ลมุ่ ตวั อยา่ งจำ� นวน 100 ราย เครอื่ งมอื ทใี่ ชใ้ นการวจิ ยั ในระยะ จ�ำนวน 7 ท่าน ผู้ทรงคุณวุฒิด้านจิตวิทยา ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการ
ท่ี 3 คือ แบบสอบถามจ�ำนวน 1 ฉบับ ประกอบด้วยแบบสอบถาม วิจัย ผู้ทรงคุณวุฒิด้านพระพุทธศาสนา เป็นผู้พิจารณาตรวจสอบ
ทผี่ ู้วจิ ยั สรา้ งขนึ้ เอง จำ� นวน 5 ตอน ได้แก่ ขอ้ มูลทั่วไปของผู้ตอบ ความถูกต้องและครอบคลุมเนื้อหา และพิจารณาความสอดคล้อง
แบบสอบถาม ข้อมูลเกี่ยวกับเจตคติในการเลี้ยงดูเด็ก ข้อมูล ของสาระของข้อค�ำถาม ความถูกต้องของเนื้อหาตามโครงสร้างท่ี
เกี่ยวกับวิจารณญาณในการใช้สื่อ ข้อมูลเก่ียวกับคุณลักษณะเชิง ก�ำหนดไว้ และความเหมาะสมของภาษา โดยเครอื่ งมือทีใ่ ชใ้ นการ
พทุ ธ ขอ้ มลู เกยี่ วกบั ประสทิ ธผิ ลการเลย้ี งดเู ดก็ พดู ชา้ ในการกำ� หนด เกบ็ รวบรวมขอ้ มลู มคี า่ ดชั นคี วามตรงของเนอื้ หาเฉลยี่ เทา่ กบั 0.80
ระดบั การใหค้ ะแนนของแบบสอบถามตอนที่ 2 ถึง 5 น้ี เปน็ แบบ เมอ่ื ไดด้ ำ� เนนิ การวเิ คราะหค์ า่ สมั ประสทิ ธค์ิ วามเทย่ี งแลว้ กจ็ ะนำ� ผล
มาตรประมาณค่า (Rating scale) 5 ระดับ การด�ำเนินการเก็บ การวเิ คราะหม์ าเปน็ ขอ้ มลู ในการพจิ ารณาปรบั ปรงุ แกไ้ ข และจดั ทำ�
รวบรวมขอ้ มลู ในระยะที่ 3 เกบ็ รวบรวมขอ้ มลู โดยใชแ้ บบสอบถาม เป็นแบบสอบถามฉบบั สมบรู ณท์ ่ีเหมาะสม
ประสิทธิผลการเลี้ยงดูของผู้ปกครองโดยใช้โปรแกรมพุทธจิตวิทยา

ผล
ตารางที่ 1 จำ� นวน และรอ้ ยละขอ้ มูลทัว่ ไปของกลมุ่ ตวั อย่าง n = 32

ขอ้ มูลท่ัวไป กลุ่มทดลอง รอ้ ยละ
จำ�นวน (ราย)
เพศ
ชาย 23 71.87
หญิง 9 28.13
32 100.00

อายุ 7 21.87
ระหวา่ ง 1 -1 ปี 11 เดือน 15 46.88
ระหว่าง 2 -2 ปี 11 เดือน 10 31.25
ระหวา่ ง 3 -3 ปี 11 เดอื น 32 100.0

รวม

จากตารางท่ี 1 พบว่า กลุ่มตวั อย่างสว่ นใหญ่เปน็ เพศชาย คิดเป็นร้อยละ 71.87 สว่ นใหญม่ ีอายรุ ะหว่าง 2-2 ปี 11 เดือน คิดเป็น
รอ้ ยละ 46.88

196 | วารสารกรมการแพทย์

ตารางท่ี 2 ระดับของประสิทธิผลการเลี้ยงดูเด็กพูดช้าจากการใช้ส่ืออิเล็กทรอนิกส์ โดยใช้โปรแกรมพุทธจิตวิทยาการปรับพฤติกรรม
จ�ำแนกตามกจิ กรรม โดยรวมและรายดา้ น n = 32

กจิ กรรม คร้งั ที่ 1 ครั้งท่ี 2 ครั้งท่ี 3 คร้งั ท่ี 4 รวม แปลผล
Mean±SD Mean±SD Mean±SD Mean±SD Mean±SD
สร้างความคุน้ เคยดว้ ย “จ๊ะเอ”๋ 7.34±1.29 8.88±1.66 11.16±1.35 12.00±0.01 9.84±0.85 ดมี าก
ร้จู ำ�คำ�โดด (เมตตา) 7.06±1.44 8.06±1.32 10.44±1.66 11.75±1.24 9.33±1.15 ดี
นอ่ี ะไร อยใู่ กลต้ วั (เมตตา) 6.13±1.34 7.47±1.54 9.25±1.85 11.09±1.89 8.48±1.43 ดี
วลีพาที (กรุณา) 5.59±1.29 6.63±1.54 8.44±1.90 10.22±2.11 7.72±1.56 ดี
ตอบรบั และปฏิเสธ (กรุณา) 4.84±0.88 5.91±1.44 7.19±2.33 8.34±3.06 6.57±1.83 ดี
กริยาพาเพลนิ (มทุ ิตา) 4.38±0.66 5.09±1.28 6.13±2.38 6.44±2.80 5.51±1.69
คำ�ถาม 4 แบบ (มุทติ า) 4.06±0.25 4.5±0.84 5.13±1.66 5.53±2.24 4.80±1.19 พอใช้
ประโยคชวนจำ� (อุเบกขา) 4.03±0.18 4.41±0.80 4.91±1.55 5.19±1.93 4.63±1.05 พอใช้
คา่ เฉลีย่ ภาพรวม 5.43±0.51 6.37±0.32 7.83±0.37 8.82±0.95 7.11±0.34 พอใช้

ดี

จากตารางที่ 2 พบวา่ คะแนนเฉลย่ี ระดับของประสิทธผิ ล พุทธจิตวิทยาการปรับพฤติกรรม จ�ำแนกตามกิจกรรม โดยภาพ
การเลี้ยงดูเด็กพูดช้าจากการใช้ส่ืออิเล็กทรอนิกส์ โดยใช้โปรแกรม รวมอยู่ในระดบั ดี

ตารางท่ี 3 รอ้ ยละของพฒั นาการทเี่ พมิ่ ขนึ้ ของประสทิ ธผิ ลการเลยี้ งดเู ดก็ พดู ชา้ จากการใชส้ อื่ อเิ ลก็ ทรอนกิ ส์ โดยใชโ้ ปรแกรมพทุ ธจติ วทิ ยา
การปรบั พฤตกิ รรม โดยรวมและรายดา้ น n = 32

กจิ กรรม Mean ± SD รอ้ ยละ
ของพัฒนาการที่เพ่มิ ขึ้น
สร้างความคุน้ เคยด้วย“จะ๊ เอ๋” ครง้ั ที่ 1 คร้ังท่ี 4
รจู้ ำ�คำ�โดด (เมตตา) 100.00
น่ีอะไร อยใู่ กล้ตวั (เมตตา) 7.34±0.68 12.00±0.65 95.95
วลพี าที (กรณุ า) 84.67
ตอบรบั และปฏเิ สธ (กรณุ า) 7.06±0.17 11.75±0.03 71.92
กรยิ าพาเพลนิ (มุทิตา) 48.88
คำ�ถาม 4 แบบ (มุทิตา) 6.13±0.25 11.09±0.31 27.03
ประโยคชวนจำ�(อุเบกขา) 18.51
คา่ เฉล่ียภาพรวม 5.59±0.65 10.22±0.36 14.55
51.68
4.84±0.39 8.34±0.25

4.38±0.29 6.44±0.14

4.06±0.08 5.53±0.25

4.03±0.15 5.19±0.15

5.43 ± 0.37 8.82 ± 0.37

จากตารางที่ 3 พบวา่ ร้อยละของพัฒนาการทีเ่ พิ่มข้นึ ของ พัฒนาการท่ีเพิ่มข้ึน คิดจาก (100*(คะแนนค่าเฉลี่ยของภาพรวม
ประสิทธิผลการเล้ียงดูเด็กพูดช้าจากการใช้สื่ออิเล็กทรอนิกส์ โดย ครงั้ ท่ี 4-คะแนนค่าเฉลี่ยของภาพรวมคร้งั ที่ 1) / (คะแนนทั้งหมด
ใช้โปรแกรมพุทธจิตวิทยาการปรับพฤติกรรม โดยภาพรวมมีร้อย – คะแนนคา่ เฉล่ียของภาพรวมครั้งที่ 1)
ละของพฒั นาการทเ่ี พมิ่ ข้นึ คดิ เปน็ รอ้ ยละ 51.68 โดยร้อยละของ

ปีท่ี 46  ฉบบั ท ่ี 1  มกราคม - มนี าคม 2564 | 197

ตารางท่ี 4 เปรียบเทียบคะแนนเฉลี่ยก่อนและหลังท�ำกิจกรรมของประสิทธิผลการเล้ียงดูเด็กพูดช้าจากการใช้ส่ืออิเล็กทรอนิกส์ โดยใช้
โปรแกรมพทุ ธจติ วิทยาการปรับพฤตกิ รรม โดยรวม

การทดลอง n Mean SD p-value
32
ก่อนทำ�กจิ กรรม 32 5.42 0.73 0.00
หลังทำ�กจิ กรรม 8.82 1.55

จากตารางที่ 4 พบว่า ค่าเฉลย่ี สว่ นเบีย่ งเบนมาตรฐาน คา่ มคี า่ เฉล่ยี เท่ากับ 8.82 เม่ือเปรียบเทยี บคะแนนท้งั สองคร้ัง พบว่า
สถิติทดสอบที และระดับนัยส�ำคัญทางสถิติในการทดลองเปรียบ คะแนนหลงั การทดลองสงู กวา่ คะแนนกอ่ นทดลองอยา่ งมนี ยั สำ� คญั
เทียบคะแนน ก่อนทดลอง มีคา่ เฉล่ยี เทา่ กับ 5.42 และหลงั ทดลอง ทางสถติ ทิ ีร่ ะดับ .05

ตารางท่ี 5 ค่าสถิติการวิเคราะห์แยกค่าสหสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรแฝงและการวิเคราะห์อิทธิพลโมเดลประสิทธิผลการเล้ียงดูเด็กพูดช้า
จากการใช้สือ่ อิเลก็ ทรอนิกส์ด้วยโปรแกรมพุทธจิตวิทยาการปรบั พฤตกิ รรม

ตัวแปรผล BASP EFFT

ตัวแปรเหตุ TE IE DE TE IE DE

ATT .75** - .75** .23 .17 .06
(.14) (.14) (.14) (.20) (.24)

THINK .23 - .23 .11 .03 .07
(.27) (.27) (.12) (.05) (.12)

BASP -- - .23 - .23
(.27) (.27)

ค่าสถิติ ไค-สแควร์ = 45.82 df = 59 p = .89 GFI = .93, AGFI = .84 RMR = .06

ตัวแปร ATT1 ATT 2 ATT 3 ATT 4 THINK1 THINK 2

ความเที่ยง .603 .701 .217 .398 .034 .201

ตวั แปร THINK 3 THINK 4 BASP1 BASP 2 BASP 3 EFFT1

ความเทย่ี ง .260 .762 .633 .609 .478 .464

ตวั แปร EFFT 2 EFFT 3 EFFT 4

ความเที่ยง .925 .802 .576

สมการโครงสรา้ งตัวแปร BASP EFFT

R SQUARE .691 .104

เมทริกซ์สหสมั พันธร์ ะหวา่ งตัวแปรแฝง

ตวั แปรแฝง BASP EFFT ATT THINK

BASP 1.000

EFFT .314 1.000

ATT .821 .281 1.000

THINK .502 .214 .471 1.000

หมายเหตุ: ตัวเลขในวงเล็บคอื คา่ ความคลาดเคล่ือนมาตรฐาน, **p < .01
TE = ผลรวมอิทธพิ ล, IE = อทิ ธิพลทางออ้ ม, DE = อิทธพิ ลทางตรง

198 | วารสารกรมการแพทย์

ภาพท่ี 1 รปู แบบโมเดลประสิทธิผลการเลยี้ งดเู ด็กพูดช้า
จากการใช้สอื่ อเิ ลก็ ทรอนกิ สด์ ้วยโปรแกรมพทุ ธจิตวทิ ยาการปรับ

จากตารางท่ี 5 ผลการวิเคราะห์โมเดลประสิทธิผลการ พัฒนาจากโปรแกรมพุทธจิตวิทยาปรับพฤติกรรม เป็นตัวแปรส่ง
เลี้ยงดูเด็กพูดช้าจากการใช้ส่ืออิเล็กทรอนิกส์ด้วยโปรแกรม ผ่าน เป็นที่น่าสังเกตว่าขนาดอิทธิพลทางตรงและอิทธิพลรวมของ
พทุ ธจติ วทิ ยาการปรบั พฤตกิ รรม พบวา่ มคี วามสอดคลอ้ งกลมกลนื เจตคติในการเล้ียงดูเด็ก มีอิทธิพลต่อคุณลักษณะเชิงพุทธพัฒนา
กับข้อมูลเชิงประจักษ์ โดยผลการตรวจสอบความตรงของโมเดล จากโปรแกรมพุทธจิตวิทยาปรับพฤติกรรม ขนาด .75 อย่างมีนัย
ท่ีพฒั นา สรุปได้ว่า ไค-สแควร์ = 45.83 df = 59 p = .89 GFI = สำ� คัญทางสถิติ อย่างมีนัยสำ� คัญทางสถิตทิ ่ีระดับ .01 เมอื่ พิจารณา
.93, AGFI = .84 RMR = .06 เมอื่ พจิ ารณาคา่ ความเทยี่ งของตวั แปร เมทรกิ ซส์ หสมั พนั ธร์ ะหวา่ งตัวแปรแฝง พบวา่ ค่าพิสยั สมั ประสทิ ธิ์
สงั เกตได้ พบวา่ ตวั แปรสงั เกตไดม้ คี า่ ความเทย่ี ง อยรู่ ะหวา่ ง 0.03ถงึ สหสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรแฝงมีค่าอยู่ในช่วง 0.21 ถึง 0.82 โดย
0.92 โดยตัวแปรท่ีมีค่าความเที่ยงสูงสุดคือ การส่ือสาร รองลงมา ตัวแปรทุกคู่มีความสัมพันธ์เป็นบวก ตัวแปรท่ีมีค่าสัมประสิทธ์ิสห
คือ การควบคมุ อารมณ์ และตัวแปรทมี่ คี า่ ความเที่ยงต�ำ่ สดุ คือ ถกู สมั พันธม์ ากที่สดุ อยูใ่ นระดบั ปานกลางคอื เจตคติในการเลี้ยงดูเดก็
ที่ถูกเวลา ในภาพรวมค่าความเท่ียงของตัวแปรสังเกตได้ส่วนมาก และคุณลักษณะเชิงพุทธ แสดงวา่ เม่อื เจตคติในการเลย้ี งดูเดก็ เพม่ิ
มีคา่ สงู ยกเว้น ตัวแปรม่งุ เน้นใส่ใจในการเลีย้ งดู ตดิ ตามพฒั นาการ มากข้ึน คุณลักษณะเชิงพุทธพัฒนาจากโปรแกรมพุทธจิตวิทยา
ถูกที่ถูกเวลา รู้เท่าทันการใช้ส่ือท่ีความเที่ยงมีค่าต�่ำ เม่ือพิจารณา ปรับพฤติกรรมก็เพิ่มมากข้ึนด้วย และตัวแปรท่ีมีค่าสัมประสิทธ์ิ
ค่าสัมประสิทธิ์การพยากรณ์ (R-SQUARE) ของสมการโครงสร้าง สหสมั พันธร์ องลงมาคอื วจิ ารณญาณในการใช้สื่อ และคณุ ลักษณะ
ตวั แปรภายในแฝง พบวา่ ตัวแปรภายในโมเดล คือ เจตคติในการ เชงิ พทุ ธ แสดงวา่ เมอื่ วจิ ารณญาณในการใชส้ อื่ มากขนึ้ คณุ ลกั ษณะ
เลี้ยงดูเด็ก และวิจารณญาณในการใช้ส่ือ สามารถอธิบายความ เชิงพุทธจะเพม่ิ มากขึน้ ดว้ ย
แปรปรวนขององค์ประกอบของ คุณลักษณะเชิงพุทธพัฒนาจาก วิจารณ์
โปรแกรมพุทธจิตวิทยาปรับพฤติกรรม ได้ร้อยละ 69.10 เมื่อ
พิจารณาอิทธิพลทางตรงและอิทธิพลทางอ้อมระหว่างตัวแปรใน ในการดเู ลยี้ งดเู ดก็ พดู ชา้ ผปู้ กครองจะตอ้ งมคี วามพยายาม
โมเดล พบว่า ความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรเจตคติในการเล้ียงดู อยา่ งดที ี่สดุ และเอาใจใสด่ แู ลเดก็ อยา่ ง
เด็ก กับประสิทธิผลการเลี้ยงดูเด็กพูดช้า ขนาดความสัมพันธ์ =
.28) แยกเป็นอิทธพิ ลทางตรง .06 และอิทธิพลทางออ้ ม .17 เป็น ใกล้ชิดเพ่ือช่วยในการพัฒนาการเด็กให้มีความพร้อมและ
อิทธิพลรวม .23 มอี ิทธพิ ลทางตรง อิทธพิ ลทางอ้อม และอิทธพิ ล มพี ัฒนาการที่เหมาะสมกบั วัย โดยโปรแกรมพทุ ธจติ วิทยาสามารถ
รวมส่งผลต่อประสิทธิผลการเลี้ยงดูเด็กพูดช้า อย่างไม่มีนัยส�ำคัญ ชว่ ยในการปรบั พฤตกิ รรมและพฒั นาการเด็ก ซ่งึ สอดคลอ้ งกับงาน
ทางสถติ ิ นอกจากน้ยี งั พบว่าอิทธพิ ลทางออ้ มทสี่ ่งผ่าน คุณลักษณะ วิจัยของ Jariyatatkorn15 ที่ได้ศึกษางานวิจัยเรื่อง บทบาทของ
เชิงพุทธพัฒนาจากโปรแกรมพุทธจิตวิทยาปรับพฤติกรรม มีค่า ผู้ปกครองในการส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรมให้กับเด็กปฐมวัย
สูงกว่าอิทธิพลทางตรง ดังน้ันจึงสรุปได้ว่า คุณลักษณะเชิงพุทธ ผลการวจิ ยั พบวา่ 1) ระดับคณุ ธรรมและจริยธรรมของเด็กปฐมวัย
โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก 2) บทบาทของผู้ปกครอง ด้านการ

ปที ี่ 46  ฉบบั ท ี่ 1  มกราคม - มีนาคม 2564 | 199